විකිපීඩියා
siwiki
https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80
MediaWiki 1.47.0-wmf.6
first-letter
මාධ්යය
විශේෂ
සාකච්ඡාව
පරිශීලක
පරිශීලක සාකච්ඡාව
විකිපීඩියා
විකිපීඩියා සාකච්ඡාව
ගොනුව
ගොනුව සාකච්ඡාව
මාධ්යවිකි
මාධ්යවිකි සාකච්ඡාව
සැකිල්ල
සැකිලි සාකච්ඡාව
උදවු
උදවු සාකච්ඡාව
ප්රවර්ගය
ප්රවර්ග සාකච්ඡාව
ද්වාරය
ද්වාරය සාකච්ඡාව
MOS
MOS talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය
0
19773
793726
652423
2026-06-12T18:54:37Z
~2026-34491-18
79474
/* ඉස්ලාමීය */
793726
wikitext
text/x-wiki
[[Image: Duomo_Firenze.jpg |thumb|alt=tiny globe|බෲනෙලෙස්කි (Brunelleschi) නමැති ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා ෆ්ලොරන්ස් හි ප්රධාන දේවස්ථානයේ කොත නිර්මාණය කිරීම මඟින් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියෙකු ගේ කාර්යභාරයට හා තත්ත්වයට නව මුහුණුවරක් ගෙන දීමට සමත් විය.]]
[[Image: Brunelleshi-and-Duomo-of-Florence.png |thumb|alt=tiny globe|ෆ්ලෝරන්ස් ප්රධාන දේවස්ථානයෙහි කොතෙහි හරස්කඩකි.]]
'''ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය''' යනු ගොඩනැගිලි හා අනෙකුත් ද්රව්යමය ආකෘතීන් නිර්මාණය කිරීමේ හා ඉදිකිරීමේ කලාව යි. මිනිසා විසින් සාදන ලද ගොඩනැගිල්ලක් අවට පරිසර සමග සංකලනය වීමේ සිට ඉතා සියුම් වාස්තු විද්යාත්මක හා ඉදිකිරීමේ විස්තරයන් ද ඇතැම්විට ගෘහ භාණ්ඩ ද ඇතුළුව මෙය පුලුල් ව අර්ථකථනය කෙරේ. වාස්තු විද්යාත්මක සේවාවන් සැපයීමේ වෘත්තිය ද ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ලෙස හැඳින්වේ.
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන් විසින් ස්කන්ධය, අවකාශය, ස්වරූපය, පරිමාව, ස්වාභාවය (සෑදී තිබෙන ආකාරය), ආකෘතිය, ආලෝකය, සෙවනැලි වැනි දෑ මෙහෙයවීමෙන් හා වියදම්, ඉදිකිරීම් හා තාක්ෂණය වැනි දෑ උපයෝගී කරගනිමින් අවසානයේ සෞන්දර්යාත්මක වූත්, ක්රියාකාරී වූත්, කලාත්මක වූත් නිර්මාණයක් කරනු ලබයි. ඒ අනුව සලකා බැලුවිට ඉංජිනේරු විද්යාවෙන්, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය වෙනස් වන්නේ ද්රව්ය හා හැඩ, ගණිතමය හා විද්යාත්මක මූලධර්ම වලට අනුකූලව නිර්මාණාත්මකව මෙහෙයවීම නිසාවෙනි.
නිර්මාණය කිරීමේ ක්රියාවලියට අමතරව සංවේදනය මුලික කොටගෙන කර්ණික, දෘශ්ය, ආඝ්රාණ හා ස්පර්ශක ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ගොඩනැගී ඇත. අපගේ සංස්කෘතියෙහි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය දෘශ්ය අත්දැකීමක් ලෙස සැලකුව ද අනෙකුත් සංවේදනයන් ද අපට ස්වාභාවික හා නිර්මිත පරිසරය අත්විඳීමට ඉවහල් වේ. සංවේදනයන් කෙරෙහි දක්වන්නා වූ ආකල්පය සංස්කෘතීන් අනුව වෙනස් වේ. නිර්මාණය කිරීමේ ක්රියාවලිය සංවේදන අත්දැකීම, අදහස්, භාෂාවන් හා උපකල්පනය වැනි දෑ වලින් එකිනෙකට බොහෝ සෙයින් වෙනස් වේ.
මෙවැනි නිර්මාණයන් සංස්කෘතික හා දේශපාලන සංකේත හා කලාත්මක නිර්මාණ වශයෙන් වෙන්කොට දැක්විය හැක. ආදි කාලීන ශිෂ්ටාචාර ප්රධාන වශයෙන් හදුනා ගැනෙන්නේ ඔවුන්ගේ වාස්තු විද්යාත්මක නිර්මාණ තුළිනි. ඊජිප්තුවේ පිරමීඩ හා රෝමයේ කොලෝසියම් වැනි ගොඩනැගිලි වැදගත් සංස්කෘතික සංකේතයන් වේ. විද්වතුන් විසින් පැරණි ශිෂ්ටාචාර වල සංකේතයන් පිළිබදව නොයෙකුත් විධි වලින් අනාවරණය කරගෙන තිබුණ ද එවැනි සංකේතයන් තමන්ගේ සංස්කෘතිය පිළිඹිබු කරන සංකේත ලෙස ජනතාවට ඉතා සමීප වේ. වර්තමානයේ දී විවිධ නගර, ප්රදේශ හා සංස්කෘතීන් ගේ අනන්යතාවය සඳහා නොයෙකුත් වාස්තු විද්යාත්මක ස්මාරක භාවිතා කෙරේ.
=== නූතන ගෘහ නිර්මාණ සංකල්ප ===
ලොව වටා සිටින ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන් විසින්, අදාළ පරිසරයට සහ සහ සමාජීය සන්දර්භය ට ගැලපෙන පරිදි සිදුකරන ලබන විවිධ නූතන ගෘහ නිර්මාණ සංකල්ප, මේ වන විට ශ්රී ලංකාවේ ද ප්රචලිත [[වී]] ඇත. ඉන් සමහරක් පහත පරිදි වේ<ref>{{Citation |title=Architecture සහ interior designing හි නිර්මාණ සංකල්ප |url=https://heavenz.lk/si/articles-si/talks-si/design-concepts-in-architecture-and-interior-design-2/ |access-date=2020-07-05 |archive-date=2020-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705084340/https://heavenz.lk/si/articles-si/talks-si/design-concepts-in-architecture-and-interior-design-2/ }}</ref>.
* අවම වාදය
* රළු බව
* සමකාලීන
* බොහිමියානු
* මැදි-සියවස් නූතන
* ටූඩර්
* ගොතික්
* මධ්යධරණී
* නව සම්ප්රදායික
* සංක්රාන්තික
== අතීත ගෘහ නිර්මාණ සම්ප්රදායන් හා දැණුම ==
===ආසියාතික===
{{main|වාස්තු ශාස්ත්රය}}
== සටහන් ==
{|
|-
|[http://en.wikipedia.org/wiki/Architecture Architecture]
|-
|[https://heavenz.lk/articles/talks/design-concepts-in-architecture-and-interior-design/ Design concepts in architecture and interior design] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200707113113/https://heavenz.lk/articles/talks/design-concepts-in-architecture-and-interior-design/ |date=2020-07-07 }}
|[https://www.theology.lk/christian-architecture/ ක්රිස්තියානි ගෘහ නිර්මාන ශිල්පයේ විකාශනය]
|-
|}
[[ප්රවර්ගය:ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය]]
945gm2xlgmjd7r9h643nnluhlo4vmbu
විකිපීඩියා:ලිපි තැනීමේ මායා අඳුන/Conflict of interest
4
36172
793685
779781
2026-06-12T12:53:53Z
Griffpach
75863
Added content
793685
wikitext
text/x-wiki
GEENULA JAGODA
GEENULA JAGODA born on 12.02.2012 in Sri Lanka.
Geenula Jagoda is a Sri Lankan student based in Chilaw, known for active involvement in school media and performance activities. A student of Ch/Ananda College, Jagoda serves as a school announcer and is a member of the institution’s media unit, contributing to communication and event presentation. In addition to academic life, Jagoda participates in acting and creative projects, including involvement with the Kakulu Production YouTube channel. Recognized for enthusiasm in media and performing arts, Jagoda continues to develop communication and artistic skills alongside formal education.
{{Infobox person
| name = Geenula Jagoda
| image = https://ibb.co/0phcSk2Z
| caption = jagoda presenting
| born = {{Birth date|2012|2|12}}
| birth_place = Chilaw,Srilanka
|
}}
bzwmqimq3jlp23seqdp74d22u8ejqvt
793686
793685
2026-06-12T13:09:41Z
Griffpach
75863
793686
wikitext
text/x-wiki
<H1>Geenula Jagoda</H1>
Geenula Jagoda born on 12.02.2012 in Sri Lanka.
Geenula Jagoda is a Sri Lankan student based in Chilaw, known for active involvement in school media and performance activities. A student of Ch/Ananda College, Jagoda serves as a school announcer and is a member of the institution’s media unit, contributing to communication and event presentation. In addition to academic life, Jagoda participates in acting and creative projects, including involvement with the Kakulu Production YouTube channel. Recognized for enthusiasm in media and performing arts, Jagoda continues to develop communication and artistic skills alongside formal education.
{{Infobox person
| name = Geenula Jagoda
| image = [[File:Geenula Jagoda-presenting.jpg|thumb|Geenula Jagoda announceing]]
| caption = jagoda doing a speech
| born = {{Birth date|2012|2|12}}
| birth_place = Srilanka (chilaw)
| notable_works = Kakulu-Production media group
}}
bg35zqws1pioqx3asrficpeqx9p66u6
793687
793686
2026-06-12T13:14:59Z
Griffpach
75863
793687
wikitext
text/x-wiki
<H1>Geenula Jagoda</H1>
Geenula Jagoda born on 12.02.2012 in Sri Lanka.
Geenula Jagoda is a Sri Lankan student based in Chilaw, known for active involvement in school media and performance activities. A student of Ch/Ananda College, Jagoda serves as a school announcer and is a member of the institution’s media unit, contributing to communication and event presentation. In addition to academic life, Jagoda participates in acting and creative projects, including involvement with the Kakulu Production YouTube channel. Recognized for enthusiasm in media and performing arts, Jagoda continues to develop communication and artistic skills alongside formal education.
{{Infobox person
| name = Geenula Jagoda
| image = [[File:Geenula Jagoda-presenting.jpg|thumb|Geenula Jagoda announceing]]
| caption = jagoda doing a speech
| born = {{Birth date|2012|2|12}}
| birth_place = Srilanka (chilaw)
| notable_works = Kakulu-Production media group
|
}}
nfawgyse2hwh2el82a9j3ez8klxcz8e
793688
793687
2026-06-12T13:47:31Z
Griffpach
75863
Added info
793688
wikitext
text/x-wiki
<H1>Geenula Jagoda</H1>
Geenula Jagoda born on 12.02.2012 in Sri Lanka.
Geenula Jagoda is a Sri Lankan student based in Chilaw, known for active involvement in school media and performance activities. A student of Ch/Ananda College, Jagoda serves as a school announcer and is a member of the institution’s media unit, contributing to communication and event presentation. In addition to academic life, Jagoda participates in acting and creative projects, including involvement with the Kakulu Production YouTube channel. Recognized for enthusiasm in media and performing arts, Jagoda continues to develop communication and artistic skills alongside formal education.
{{Infobox person
| name = Geenula Jagoda
| image = [[File:Geenula Jagoda-presenting.jpg|thumb|Geenula Jagoda announceing]]
| caption = jagoda doing a speech
| birth_date = {{Birth date and age|1977|10|27}}
| nationality = Srilanken
| birth_place = Srilanka (chilaw)
| notable_works = Kakulu-Production media group
| education = ch/Ananda National college
| awards =
*All Island School Drama and Theatre award 2025
*All Island School english day awards 2026
}}
6jxz6q448a0perluz5l9zy5km9ft31x
793689
793688
2026-06-12T14:02:16Z
Johangama
79471
adding information
793689
wikitext
text/x-wiki
<H1>Geenula Jagoda</H1>
Geenula Jagoda born on 12.02.2012 in Sri Lanka.
Geenula Jagoda is a Sri Lankan student based in Chilaw, known for active involvement in school media and performance activities. A student of Ch/Ananda College, Jagoda serves as a school announcer and is a member of the institution’s media unit, contributing to communication and event presentation. In addition to academic life, Jagoda participates in acting and creative projects, including involvement with the Kakulu Production YouTube channel. Recognized for enthusiasm in media and performing arts, Jagoda continues to develop communication and artistic skills alongside formal education.
{{Infobox person
| name = Geenula Jagoda
| image = [[File:Geenula Jagoda-presenting.jpg|thumb|Geenula Jagoda announceing]]
| caption = jagoda doing a speech
| birth_date = {{Birth date and age|1977|10|27}}
| nationality = Srilanken
| birth_place = Srilanka (chilaw)
| known_for =
* Kakulu-Production media group
*Geenu Media™
*Geenu Graphics™
| education = ch/Ananda National college
| awards =
*All Island School Drama and Theatre award 2025
*All Island School english day awards 2026
| mother = unknown
| father = Thushara Jagode
| website = https://geenula.xo.je
}}
m82glefkvb9yldb6vxksmnqo54y40l3
793690
793689
2026-06-12T14:08:51Z
Johangama
79471
fixed a typo
793690
wikitext
text/x-wiki
{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = Geenula Jagoda
| image = Geenula Jagoda-presenting.jpg
| caption = Jagoda doing a speech
| birth_date = {{Birth date and age|2012|2|12}}
| birth_place = [[හලාවත]], [[ශ්රී ලංකාව]]
| nationality = ශ්රී ලාංකික
| occupation = ශිෂ්ය / මාධ්ය ක්රියාකාරික
| education = හලාවත ආනන්ද ජාතික විද්යාලය (Ch/Ananda National College)
| known_for =
* Kakulu-Production media group
* Geenu Media™
* Geenu Graphics™
| awards =
* All Island School Drama and Theatre Award (2025)
* All Island School English Day Award (2026)
| father = Thushara Jagoda
| website = {{URL|https://geenula.xo.je}}
}}
'''Geenula Jagoda''' (උපත 2012 පෙබරවාරි 12) යනු [[හලාවත]] ප්රදේශය කේන්ද්ර කරගත්, පාසල් මාධ්ය සහ කාර්යසාධන කටයුතු සඳහා ක්රියාකාරී දායකත්වයක් දක්වන ශ්රී ලාංකික ශිෂ්යයෙකි. ඔහු හලාවත ආනන්ද ජාතික විද්යාලයේ ශිෂ්යයෙකු වන අතර, එම විද්යාලයේ මාධ්ය ඒකකයේ (Media Unit) සාමාජිකයෙකු ලෙස සහ පාසල් නිවේදකයෙකු ලෙස කටයුතු කරයි.
ශාස්ත්රීය කටයුතුවලට අමතරව, ඔහු රංගන ක්ෂේත්රයට සහ නිර්මාණාත්මක කටයුතුවලටද සම්බන්ධ වී සිටින අතර Kakulu Production [[යූටියුබ්]] (YouTube) නාලිකාව සමඟද ක්රියාකාරීව කටයුතු කරයි.
== සම්මාන ==
* සමස්ත ලංකා පාසල් නාට්ය හා රංග කලා සම්මානය (2025)
* සමස්ත ලංකා පාසල් ඉංග්රීසි දින සම්මානය (2026)
== බාහිර සබැඳි ==
* [https://geenula.xo.je Geenula Jagoda නිල වෙබ් අඩවිය]
* {{YouTube channel|UCxXeDvRmmRNULW79kGSDPYA|Kakulu Production}}
lnliz6p2o1jzeknwde5y7hr4hbahxzu
පාලි
0
42607
793725
773554
2026-06-12T17:44:38Z
Dayanist
31141
පිටුව යම් පමණකට සම්පුණ්ණ කරන ලදී.
793725
wikitext
text/x-wiki
{{ත්රිපිටකය}}
{{Infobox Language
|name=පාලි
| pronunciation = {{IPA-all|paːli|}}
| states = [[ඉන්දියානු උපමහාද්වීපය]]
|nativename=පාලි (Pāli)
|iso1=pi
|iso2=pli
|iso3=pli
|familycolor=Indo-European
|fam2=[[ඉන්දු-අයිරේනියානු භාෂා|ඉන්දු-ඉරානීය]]
|fam3=[[ඉන්දු-ආර්ය භාෂා|ඉන්දු-ආර්ය]]
|script= [[බ්රාහ්මී අක්ෂර]], [[බ්රාහ්මීය අක්ෂර පවුල|බ්රාහ්මීය]]-ආභාෂය ලැබූ අකුරු හා [[ලතින් අක්ෂර]] ([[Pali#Pali writing|refer to article]])
|extinct=මළ බසක් නොවේ. ජීව භාෂාවක් ද නොවේ. සම්භාව්ය භාෂාවකි. භාවිතය සාහිත්යයේදී හා සජ්ඣායනාවේදී පමණි.
|notice=Indic
}}
'''පාළි''' යනු ප්රාකෘත බස් පරම්පරාවෙන් පැවතෙන බුදු දහම හා සබැඳි භාෂාවකි. පාලි බසෙහි ඇරඹුම ඉන්දීය අර්ධද්වීපයේ ඇති වුණි. මෙම බස සඳහා නිසි අකුරු ක්රමයක් නැත. පාරිශුද්ධ බුද්ධ ධර්මයේ මව්බස පාලි වන බැවින් තවමත් භාවිතයේ පවතී.
[[ත්රිපිටකය]] පරිශීලනයට පාලි බොහෝ සේ වැදගත් වේ. පාලි හා සංස්කෘත බසින් පැවතෙන බොහෝ වදන් බුදුදහමේ ව්යාප්තියත් සමඟ අන් භාෂා වලටද ආභාෂය ලබා දී ඇත. පාලි කියල භාෂාවක් නැති බව, ආචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] මහතා පවසයි.
==සම්භවය හා සංවර්ධනය==
===නිරුක්තිය===
''පාලි'' යන වචනාර්ථයෙන් ම හැඟෙන්නේ "රේඛාව" හෝ "(ආගමික) පාඨය" යන්නයි. "පාලි" යන වදනම මුර්ධජ "ළ" යොදා "පාළි" ලෙස ද ලිවිය හැක. ආර්.සී.චිල්ඩර්ස් මෙය පරිවර්තනය කරන්නේ "පේළිය" ලෙස ය. ඔහු කියා සිටින්නේ මේ බස "එහි ව්යාකරනාණුකූලතාව නිසා මෙමෙ විරුද නාමය ලැබීමට සුදුසු බව" යි.මෙම පාළි භාෂාවේ නිරුක්තිය සදහන් කළහොත් ශ්රැතිස්මෘති අනුව පාළි යන නාමය සෑදී ඇත්තේ මෙලෙස යි. සන්ධි ක්රමය අනුව පහ+එළි යනුවෙන් විසන්ධි කර ගත හැක. මෙහි පහ යන වචනය හ ව්යංජනය ලොප් වී ප්රථම අක්ෂරය දීර්ඝ
වේ. එලෙස එය පා බවට පත් වේ.උදාහරණ ලෙස පොහොර- පෝර වේ.මිහිරි- මීරි වේ. එළි වනාහි එ අක්ෂරය ලොප් වී ළි පමණක් සම්බන්ධ වේ. පා අක්ෂරයත් ළි අක්ෂරයත් එකතු වී පාළි වේ. මෙහි පහ යන්නෙහි අරුත නම් පංචස්කන්ධය යි.එළි යන්නෙහි අරුත සුද්ධ වීම යන්නයි. පංචස්කන්ධයෙහි නො ඇලීම පහ එළි වීම යි. පංචස්කන්ධය ට අමතර ව මනස ද තවත් ආයතනයකි. මෙම සළායතන සුද්ධ වීමෙන් හෙළ භාෂාව නිර්මණය වී ඇත. හය* එළි. හෙළ භාෂාව වේ. <ref>Hazra, Kanai Lal. ''Pāli Language and Literature; a systematic survey and historical study.'' D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, page 19.</ref>
රොබට් සීසර් චිල්ඩර්ස් තවදුරටත් පවසන්නේ පාලි බසෙහි සැබෑ නාමය [[මාගධි]] බවත් , ආදි බෞද්ධයින් ''පාලි'' යන්නේ වචනාර්ථය වන "රේඛාව , පේළිය, පාඨය" යන්නෙහි තේරුම දිග්කර "ග්රන්ථමාලාව" යන අරුත ගෙන ආ නිසා, ''පාලිභාසා'' යනු "පොත් පේලියේ බස " බවයි.<ref>''A Dictionary of the Pali Language'' By Robert Cæsar Childers</ref>
==== '''පාලි භාසාවේ අක්ෂර''' ====
පාලි භාෂාව අක්ෂර 41කින් සමන්විතය. එහි ස්වර අක්ෂර 8ක් ද ව්යඤ්ජන අක්ෂර 33ක් ද ඇත.
''සරා (ස්වර)''
අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ ඔ
''බ්යඤ්ජන (ව්යඤ්ජන)''
ක් (ක) ඛ් (ඛ) ග් (ග) ඝ් (ඝ) ඞ් (ඞ)
ච් (ච) ඡ් (ඡ) ජ් (ජ) ඣ් (ඣ) ඤ් (ඤ)
ට් (ට) ඨ් (ඨ) ඩ් (ඩ) ඪ් (ඪ) ණ් (ණ)
ත් (ත) ථ් (ථ) ද් (ද) ධ් (ධ) න් (න)
ප් (ප) ඵ් (ඵ) බ් (බ) භ් (භ) ම් (ම)
ය් (ය) ර් (ර) ල් (ල) ව් (ව)
ස් (ස) හ් (හ) ළ් (ළ)
(අං)
ඉහත ස්වර අක්ෂර හ්රස්ව හා දීර්ඝ යැයි කොටස් දෙකකට බෙදනු ලැබේ.
* අ, ඉ, උ යන අක්ෂර හ්රස්ව අකුරු වේ.
* ආ, ඊ, ඌ යන අකුරු දීර්ඝ අකුරු වේ.
* එ සහ ඔ අකුරු දෙකෙහි විශේෂත්වයක් ඇත.
එම අකුරු දෙක බැඳි අකුරුවලට මුලින් හෙවත් හල් කිරීම සහිත අකුරකට මුලින් යෙදී ඇති විට හ්රස්ව අකුරු ලෙස ගැනේ.
උදා:- ඔක්කන්ති (මෙහි ඔ හ්රස්ව හෙවත් ඕ ලෙස ඇද ශබ්ද කිරීමක් නොකරයි. මෙලෙසම සොත්ථි, එත්තාවතා, ඛෙත්ත ආදිය ද වෙත්.)
එ, ඔ අකුරු දෙකට පිටුපසින් බැඳි අකුරු නැත්නම් හෙවත් හල් අකුරක් නැත්නම් දීර්ඝ අකුරු ලෙස ගැනේ.
උදා:- එවං (මෙය 'ඒ' ලෙස ඇද ශබ්ද කළ යුතුය.) ඔසද (මෙය 'ඕ' ලෙස ඇද ශබ්ද කළ යුතුය.) මෙලෙසම ඛෙම, සොම, ලොම ආදිය ද පිළිවෙලින් ඛේම, සෝම, ලෝම යනාදී ලෙස ශබ්ද කෙරේ.
ඉහත ව්යඤ්ජන අක්ෂරවල ක සිට ම තෙක් ඇති අකුරු වර්ග 5කට බෙදනු ලැබේ. ඒවා නම් ක වර්ගය, ච වර්ගය, ට වර්ගය, ත වර්ගය, ප වර්ගය.
* ක වර්ගය- ක, ඛ, ග, ඝ, ඞ
* ච වර්ගය- ච, ඡ, ජ, ඣ, ඤ
* ට වර්ගය- ට, ඨ, ඩ, ඪ, ණ
* ත වර්ගය- ත, ථ, ද, ධ, න
* ප වර්ගය- ප, ඵ, බ, භ, ම
ව්යඤ්ජන අකුරුවලින්,
* ඛ, ඝ, ඡ, ඣ, ඨ, ඪ, ථ, ධ, ඵ, භ යන අකුරු '''මහාප්රාණ''' වේ.
* ක, ග, ච, ජ, ඤ, ට, ඩ, ණ, ත, ද, න, ප, බ, ම, ය, ර, ල, ව, ස, හ, ළ '''අල්පප්රාණ''' වේ.
* බින්දුව '''නිග්ගහීතය''' යැයි හැඳින්වේ.
* ග, ඝ, ජ, ඣ, ඩ, ඪ, ණ, ද, ධ, න, බ, භ, ම, ය, ර, ල, ව, හ, ළ යන අක්ෂර '''ඝෝෂ''' අකුරු නම් වේ.
* ක, ඛ, ච, ඡ, ට, ඨ, ත, ථ, ප, ඵ, ස යන අකුරු '''අඝෝෂ''' අක්ෂර නම් වේ.
'''කණ්ඨජ අක්ෂර:-'''
"අකවග්ගහා කණ්ඨජා"
අ , ආ යන්න ද , ක වර්ගයේ අකුරු පහ ද හ යන්නද මෙම කණ්ඨජ අකුරු වේ.
අ, ආ, ක, ඛ, ග, ඝ, ඞ, හ
'''තාලුජ අක්ෂර:-''' ඉ, ඊ, ච, ඡ, ජ, ඣ, ඤ, ය
'''මුද්ධජ අක්ෂර:-''' ට, ඨ, ඩ, ඪ, ණ, ර, ළ
'''දන්තජ අක්ෂර:-''' ත, ථ, ද, ධ, න, ල, ස
'''ඔට්ඨජ අක්ෂර:-''' උ, ඌ, ප, ඵ, බ, භ, ම
'''කණ්ඨතාලුජ:-''' එ
'''කණ්ඨොට්ඨජ:-''' ඔ
'''දන්තොට්ඨජ:-''' ව
== නාමපද සහ විභක්ති ==
පාලි භාෂාවේ නාමපද ප්රධාන වශයෙන් පුරුෂ, ස්ත්රී හා නපුංසක ලෙස ලිඞ්ග 3කට බෙදේ. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ ජීවී දේවල් පමණක් නොව මුහුද, පොත යනාදී අජීවී වස්තූන් ද ශක්තිය, තණ්හාව, රස යනාදී නාම පද ද පවා ඉහත ලිඞ්ග තුනෙන් එකකට අයත් වීමය. උදාහරණයක් ලෙස අග්ගි (ගින්න) යන්න පුල්ලිඞ්ග (පුරුෂ ලිඞ්ග) වන අතර රත්ති (රාත්රිය) යන්න ඉත්ථී ලිඞ්ගික (ස්ත්රී ලිඞ්ගික) ලෙස ද අට්ඨි (අස්ථි) යන්න නපුංසක ලිඞ්ගික ලෙස ද ගැනේ. මෙනිසා පාලි භාසාව යම් පමණකට දුෂ්කර බසක් යැයි ද කෙනෙකුට සිතිය හැක. මෙවැනිම ලිඞ්ග භේදයක් ජර්මානු භාෂාවෙහි ද ඇත.
මේ නාමපද අතිශය බොහෝමයක් (කීපයක් හැර) ඒක වචන හා බහු වචන ලෙස ද දැක්වෙත්.
එමෙන්ම සෑම නාමපදයක්ම නැවතත් මූලික වශයෙන් විභත්ති 9කට (ආලපන හා කරණ විභත්තීන් ද ඇතුළත්ව) බෙදී විවිධ අර්ථ ප්රකාශ කරයි. එම අර්ථ පහත පරිදි දැක්විය හැක.
* '''පඨමා -''' උක්තය
* '''ආලපන -''' ආමන්ත්රණය
* '''දුතියා -''' කර්මය
* '''තතියා -''' කර්තෘ
* '''කරණ -''' යමක හෝ යමෙකු කරණ කොට දෙයක් සිදුවන බව පැවසීමේදී
* '''චතුත්ථි -''' කාටද, කුමකට ද, කා උදෙසා ද ක්රියාව කරන්නේ යන්න පැවසීමේදී
* '''පඤ්චමී -''' කුමකින් ක්රියාව වන්නේද යන්න පැවසීමේදී
* '''ඡට්ඨි -''' කාගේ කුමකගේ ක්රියාවක් දැයි පැවසීමේදී
* '''සත්තමී -''' කා කෙරෙහි, කුමක් කෙරෙහි ක්රියාව සිදු වන්නේදැයි පැවසීමේදී
ඉහත විභත්ති බෙදීම ඇති වන්නේ නාම පදය අගට ඕ, ආ, ඒ ආදී ප්රත්යයන් එක් කිරීමෙනි. සිංහල භාෂාවේ දී නම් ට, ගේ, හි යන ප්රත්ය යෙදෙති. නමුත් සිංහල භාෂාවට වඩා පාලි භාෂාවේ ඇති වෙනස්කම් වන්නේ,
* ලිඞ්ග භේදය අනුව අදාළ ප්රත්ය වෙනස් වීම
* නාම පදය අවසන් වන අකුරේ ස්වරය හෙවත් අන්ත ස්වරය අනුව (අකාරාන්ත, ඉකාරාන්ත, ඊකාරාන්ත ආදී) අදාළ ප්රත්ය වෙනස් වීම යන කරුණු නිසාය.
=== පුල්ලිඞ්ගික නාම පද ===
පුල්ලිඞ්ග පදවල ප්රත්ය සමූහ 7ක් ඒ ඒ අන්ත ස්වරයට අනුකූලව ඇත.
'''අකාරාන්ත පද ප්රත්ය'''
{| class="wikitable"
|+
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|''පඨමා''
|ඕ
|ආ
|-
|''ආලපන''
|අ/ආ
|ආ
|-
|''දුතියා''
|අං/ආනං
|ඒ
|-
|''තතියා හා කරණ''
|ඒන/නා
|ඒහි/ඒභි
|-
|''චතුත්ථි''
|ආය/ස්ස
|ආනං
|-
|''පඤ්චමී''
|ආ/ම්හා/ස්මා
|ඒහි/ඒභි
|-
|''ඡට්ඨි''
|ස්ස
|ආනං
|-
|''ආධාර''
|ඒ/ම්හි/ස්මිං
|ඒසු
|}
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ 1- ධම්ම''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|පඨමා
|ධම්මෝ (ධර්මය)
|ධම්මා (ධර්මයෝ)
|-
|ආලපන
|ධම්ම/ධම්මා (පින්වත් ධර්මය!)
|ධම්මා (ධර්මයනි!)
|-
|දුතියා
|ධම්මං (ධර්මයව)
|ධම්මේ (ධර්මයන්ව)
|-
|තතියා හා කරණ
|ධම්මේන (ධර්මය විසින්/ ධර්මය කරණ කොට/ ධර්මය නිසා/ ධර්මය ලවා/ ධර්මය වශයෙන්/ ධර්මයෙන්/ ධර්මයෙහි/ ධර්මය වෙනුවෙන්/ ධර්මය ලෙස/ ධර්මය හේතුවෙන්/ ධර්මයේදී)
|ධම්මේහි/ධම්මේභි (ධර්මයන් විසින්/ ධර්මයන් කරණ කොට/ ධර්මයන් නිසා.....)
|-
|චතුත්ථී
|ධම්මාය/ධම්මස්ස (ධර්මයට/ ධර්මය උදෙසා/ ධර්මය සඳහා/ ධර්මය පිණිස)
|ධම්මානං (ධර්මයන්ට...)
|-
|පඤ්චමී
|ධම්මා/ධම්මම්හා/ධම්මස්මා (ධර්මයෙන්/ ධර්මය කෙරෙන්)
|ධම්මේහි/ධම්මේභි
|-
|ඡට්ඨී
|ධම්මස්ස (ධර්මයේ/ ධර්මයෙන්/ ධර්මය අතර)
|ධම්මානං
|-
|ආධාර
|ධම්මේ/ධම්මම්හි/ධම්මස්මිං (ධර්මය කෙරෙහි/ ධර්මයෙහි/ ධර්මය මත/ ධර්මය උඩ/ ධර්මය තුළ/ ධර්මය සමීපයෙහි/ ධර්මය ඇති කල්හී/ ධර්මය ඇති විට/ ධර්මය අතර/ ධර්මයේදී/ ධර්මය පිළිබඳ)
|ධම්මේසු
|}
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ 2- අත්ත''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|අත්තා (තමා/ ආත්මය)
|අත්තානෝ (ආත්මයෝ)
|-
|ආ
|අත්ත/අත්තා (පින්වත් ආත්මය!)
|අත්තානෝ (ආත්මයනි!)
|-
|දු
|අත්තානං/අත්තං (තමාව)
|අත්තානෝ (ආත්මයන්ව)
|-
|ත හා ක
|අත්තේන/අත්තනා (තමා විසින්/ තමා නිසා)
|අත්තනේහි/අත්තනේභි
|-
|ච
|අත්තනෝ (තමාට)
|අත්තානං (ආත්මයන්ට)
|-
|ප
|අත්තනා (තමාගෙන්)
|අත්තනේහි/අත්තනේභි (ආත්මයන්ගෙන්)
|-
|ඡ
|අත්තනෝ (තමාගේ)
|අත්තානං
|-
|ස
|අත්තනි (තමා කෙරෙහි)
|අත්තනේසු (ආත්මයන්හි)
|}
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ 3 - චරන්ත''
මෙවැනි වර්තමාන කාල කෘදන්ත පද ඉහත ඒවාට වඩා වෙනස්ය.
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|චරං (හැසිරෙන්නා)
|චරන්තෝ/චරන්තා (හැසිරෙන්නෝ)
|-
|ආ
|චරං/චර/චරා (එබ්බා හැසිරෙන්නා!)
|චරන්තෝ/චරන්තා
|-
|දු
|චරන්තං (හැසිරෙන්නාව)
|චරන්තේ
|-
|ත හා ක
|චරතා/චරන්තේන (හැසිරෙන්නා විසින්)
|චරන්තේහි/ චරන්තේභි
|-
|ච
|චරතෝ/චරන්තස්ස (හැසිරෙන්නාට)
|චරතං/චරන්තානං
|-
|ප
|චරතා/චරන්තම්හා/චරන්තස්මා (හැසිරෙන්නාගෙන්)
|චරන්තේහි/චරන්තේභි
|-
|ඡ
|චරතෝ/චරන්තස්ස (හැසිරෙන්නාගේ)
|චරතං/චරන්තානං
|-
|ස
|'''චරති'''/චරින්තේ/චරන්තම්හි/චරන්තස්මිං (හැසිරෙන්නා කෙරෙහි)
|චරන්තේසු
|}
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ 4 - චේත''
මෙවැනි චචන ද ඉහත ඒවාට වඩා වෙනස්ය.
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|චේතෝ (සිතීම)
|චේතා (සීතීම්)
|-
|ආ
|චේත/චේතා (එම්බා සිතිවිල්ල!)
|චේතා
|-
|දු
|චේතං (සිතිවිල්ලව)
|චේතේ
|-
|ත හා ක
|චේතසා/චේතේන (සිතීම නිසා)
|චේතේහි/චේතේභි
|-
|ච
|චේතසෝ/චේතස්ස (සිතීමට)
|චේතානං
|-
|ප
|චේතා/චේතම්හා/චේතස්මා (සිතීමෙන්)
|චේතේහි/චේතේභි
|-
|ඡ
|චේතසෝ/චේතස්ස (සිතීමේ/ සිතිවිල්ලේ)
|චේතානං
|-
|ස
|චේතසි/චේතේ/චේතම්හි/චේතස්මිං (සිතීමෙහි)
|චේතේසු
|}
'''ඉකාරාන්ත පද ප්රත්ය'''
{| class="wikitable"
|+
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|ඉ
|ඊ/අයෝ
|-
|ආ
|ඉ
|ඊ/අයෝ
|-
|දු
|ඉං
|ඊ/අයෝ
|-
|ත හා ක
|නා
|ඊහි/ඊභි
|-
|ච
|නෝ/ස්ස
|ඊනං
|-
|ප
|නා/ම්හා/ස්මා
|ඊහි/ඊභි
|-
|ඡ
|නෝ/ස්ස
|ඊනං
|-
|ස
|ම්හි/ස්මිං
|ඉසු/ඊසු
|}
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ - ගහපති''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|ගහපති (ගෘහපතියා)
|ගහපතී/ගහපතයෝ
|-
|ආ
|ගහපති
|ගහපතී/ගහපතයෝ
|-
|දු
|ගහපතිං
|ගහපතී/ගහපතයෝ
|-
|ත හා ක
|ගහපතිනා
|ගහපතීහි/ගහපතීභි
|-
|ච
|ගහපතිනෝ/ගහපතිස්ස (ගෘහපතියාට)
|ගහපතීනං
|-
|ප
|ගහපතිනා/ගහපතිම්හා/ගහපතිස්මා (ගෘහපතියාගෙන්)
|ගහපතීහි/ගහපතීභි
|-
|ඡ
|ගහපතිනෝ/ගහපතිස්ස
|ගහපතීනං
|-
|ස
|ගහපතිම්හි/ගහපතිස්මිං
|ගහපතිසු/ගහපතීසු
|}
'''ඊකාරාන්ත පද'''
මේ ප්රත්ය ද ඉකාරාන්ත පද ප්රත්යවලට '''බොහෝ දුරට''' සමානය.
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ - පාපකාරී''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|පාපකා'''රී''' (පව් කාරයා)
|පාපකාරී/පාපකා'''රිනෝ'''
|-
|ආ
|පාපකාරී
|පාපකාරී/පාපකා'''රිනෝ'''
|-
|දු
|පාපකා'''රිනං'''/පාපකාරිං
|පාපකාරී/පාපකා'''රිනෝ'''
|-
|ත හා ක
|පාපකාරිනා
|පාපකා'''රිහි'''/පාපකා'''රිභි'''
|-
|ච
|පාපකාරිනෝ/පාපකාරිස්ස
|පාපකාරීනං
|-
|ප
|පාපකාරිනා/පාපකාරිම්හා/පාපකාරිස්මා
|පාපකා'''රිහි'''/පාපකා'''රිභි'''
|-
|ඡ
|පාපකාරිනෝ/පාපකාරිස්ස
|පාපකාරීනං
|-
|ස
|පාපකා'''රිනි'''/පාපකාරිම්හි/පාපකාරිස්මිං
|පාපකාරිසු/පාපකාරීසු
|}
'''උකාරාන්ත පද'''
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ - මච්චු''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|මච්'''චු''' (මාරයා)
|මච්'''චූ'''/මච්'''චවෝ (මාරයෝ)'''
|-
|ආ
|මච්'''චු''' (එම්බා මාරය)
|මච්චූ/මච්චවෝ
|-
|දු
|මච්'''චුං''' (මාරයාව)
|මච්චූ/මච්චවෝ (මාරයින්ව)
|-
|ත හා ක
|මච්'''චුනා''' (මාරයා විසින්)
|මච්'''චූභි'''/මච්'''චූහි'''
|-
|ච
|මච්'''චුනෝ'''/මච්චුස්ස (මාරයාට)
|මච්ච'''චුනං'''/මච්චූනං
|-
|ප
|මච්ච'''චුනා'''/මච්චුම්හා/මච්චුස්මා (මාරයාගෙන්)
|මච්චූහි/මච්චූභි
|-
|ඡ
|මච්චුනෝ/මච්චුස්ස (මාරයාගේ)
|මච්චූනං
|-
|ස
|මච්චුම්හි/මච්චුස්මිං (මාරයා කෙරෙහි)
|මච්'''චුසු'''/මච්'''චූසු'''
|}
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ - කත්තු''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|කත්තා (කර්තෘ)
|කත්තාරෝ
|-
|ආ
|කත්ත/කත්තා (පින්වත් කර්තෘ)
|කත්තාරෝ
|-
|දු
|කත්තාරං (කර්තෘව)
|කත්තාරේ/කත්තාරෝ
|-
|ත හා ක
|කත්තාරා (කර්තෘ විසින්)
|කත්තාරේහි/කත්තාරේභි
|-
|ච
|කත්තු/කත්තුනෝ/කත්තුස්ස (කර්තෘට)
|කත්තාරානං/කත්තානං
|-
|ප
|කත්තාරා (කර්තෘගෙන්)
|කත්තාරේහි/කත්තාරේභි
|-
|ඡ
|කත්තු/කත්තුනෝ/කත්තුස්ස (කර්තෘගේ)
|කත්තාරානං/කත්තානං
|-
|ස
|කත්තරි (කර්තෘ කෙරෙහි)
|කත්තාරේසු
|}
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ - භගවන්තු''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|භගවා/භගවන්තෝ (භාග්යවන්තයා)
|භගවන්තෝ/භගවන්තා
|-
|ආ
|භගවං/භගවා (භාග්යවතුනි!)
|භගවන්තෝ/භගවන්තා
|-
|දු
|භගවන්තං (භාග්යවතුන්ව)
|භගවන්තේ
|-
|ත හා ක
|භගවතා/භගවන්තේන (භාග්යවතුන් විසින්)
|භගවන්තේහි/භගවන්තේභි
|-
|ච
|භගවතෝ/භගවන්තස්ස (භාග්යවතුන්ට)
|භගවතං/භගවන්තානං
|-
|ප
|භගවතා/භගවන්තම්හා/භගවන්තස්මා (භාග්යවතුන්ගෙන්)
|භගවන්තේහි/භගවන්තේභි
|-
|ඡ
|භගවතෝ/භගවන්තස්ස (භාග්යවතුන්ගේ)
|භගවතං/භගවන්තානං
|-
|ස
|භගවති/භගවන්තේ/භගවන්තම්හි/භගවන්තස්මිං (භාග්යවතුන් කෙරෙහි)
|භගවන්තේසු
|}
'''ඌකාරාන්ත පද'''
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ - කතඤ්ඤූ''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|කතඤ්ඤූ (කළගුණ දන්නා)
|කතඤ්ඤු/කතඤ්ඤුනෝ
|-
|ආ
|කතඤ්ඤූ
|කතඤ්ඤු/කතඤ්ඤුනෝ
|-
|දු
|කතඤ්ඤුං
|කතඤ්ඤු/කතඤ්ඤුනෝ
|-
|ත හා ක
|කතඤ්ඤුනා
|කතඤ්ඤුහි/කතඤ්ඤුභි
|-
|ච
|කතඤ්ඤුනෝ/කතඤ්ඤුස්ස
|කතඤ්ඤුනං
|-
|ප
|කතඤ්ඤුනා/කතඤ්ඤුම්හා/කතඤ්ඤුස්මා
|කතඤ්ඤුහි/කතඤ්ඤුභි
|-
|ඡ
|කතඤ්ඤුනෝ/කතඤ්ඤුස්ස
|කතඤ්ඤුනං
|-
|ස
|කතඤ්ඤුම්හි/කතඤ්ඤුස්මිං
|කතඤ්ඤුසු
|}
=== ඉත්ථිලිඞ්ගික නාම පද ===
'''ආකාරාන්ත පද ප්රත්ය'''
{| class="wikitable"
|+
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|''පඨමා''
|ආ
|ආ/ආයෝ
|-
|''ආලපන''
|ඒ
|ආ/ආයෝ
|-
|''දුතියා''
|අං
|ආ/ආයෝ
|-
|''තතියා, කරණ, චතුත්ථි, පඤ්චමී, ඡට්ඨී, '''සත්තමී'''''
|ආය
| -
|-
|''තතියා, කරණ, පඤ්චමී''
| -
|ආහි/ආභි
|-
|''චතුත්ථි, ඡට්ඨී''
| -
|ආනං
|-
|''සත්තමී''
|ආයං
|ආසු
|}
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ - පඤ්ඤා''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|පඤ්ඤා (ප්රඥාව)
|පඤ්ඤා/පඤ්ඤායෝ (ප්රඥාවෝ)
|-
|ආ
|පඤ්ඤේ
|පඤ්ඤා/පඤ්ඤායෝ
|-
|දු
|පඤ්ඤං
|පඤ්ඤා/ පඤ්ඤායෝ
|-
|ත හා ක
| rowspan="4" |පඤ්ඤාය
|පඤ්ඤාහි/පඤ්ඤාභි
|-
|ච
|පඤ්ඤානං
|-
|ප
|පඤ්ඤාහි/පඤ්ඤාභි
|-
|ඡ
|පඤ්ඤානං
|-
|ස
|පඤ්ඤාය/ පඤ්ඤායං
|පඤ්ඤාසු
|}
'''ඉකාරාන්ත පද'''
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ - ජාති''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|ජාති (ජාතිය)
|ජාතී/ජාතියෝ/ජාත්යෝ
|-
|ආ
|ජත්ති (එම්බා ජාතිය)
|ජත්තී/ජත්තියෝ/ජාත්යෝ
|-
|දු
|ජත්තිං (ජාතියව)
|ජත්තී/ජත්තියෝ/ජාත්යෝ
|-
|ත හා ක
|ජාතියා/ ජාත්යා
|ජාතීහි/ජාතීභි
|-
|ච
|ජාතියා
|ජාතීනං
|-
|ප
|ජාතියා/ ජාත්යා
|ජාතීහි/ජාතීභි
|-
|ඡ
|ජාතියා
|ජාතීනං
|-
|ස
|ජාතියා/ ජාත්යා/ ජාතියං/ජාත්යං/ජාතිං/ජාතෝ
|ජාතිසු/ජාතීසු
|}
'''ඊකාරාන්ත පද'''
{| class="wikitable"
|+''උදාහරණ - රාජිනී''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
| rowspan="2" |රාජිනී (රැජිණ, රැජිණියනි)
| rowspan="2" |රාජිනි/ රාජිනියෝ
|-
|ආ
|-
|දු
|රාජිනියං/රාජිනිං (රැජිණව)
|රාජිනි/ රාජිනියෝ
|-
|ත හා ක
| rowspan="4" |රාජිනියා
|රාජිනිභි/රාජිනිහි
|-
|ච
|රාජිනං
|-
|ප
|රාජිනිභි/රාජිනිහි
|-
|ඡ
|රාජිනං
|-
|ස
|රාජිනියා/ රාජිනියං
|රාජිනිසු
|}
'''උකාරාන්ත, ඌකාරාන්ත පදද මීට බොහෝ සමානය'''
=== නපුංසකලිඞ්ගික නාම පද ===
'''ප්රත්ය'''
{| class="wikitable"
|+
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|''පඨමා, ආලපන''
|අං
|ආ/ආනි
|-
|''දුතියා''
|අං
|ඒ/ආනි
|-
|''තතියා, කරණ''
|ඒන
|ඒහි/ඒභි
|-
|''චතුත්ථි''
|ආය/ස්ස
|ආනං
|-
|''පඤ්චමී''
|ආ/ම්හා/ස්මා
|ඒහි/ඒභි
|-
|''ඡට්ඨී''
|ස්ස
|ආනං
|-
|''සත්තමී''
|ඒ/ම්හි/ස්මිං
|ඒසු
|}
{| class="wikitable"
|+'''''උදාහරණ - පාප'''''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|පාපං
|පාපා/පාපානි
|-
|ආ
|පාපං
|පාපේ/පාපානි
|-
|දු
|පාපං
|පාපේ/ පාපානි
|-
|ත හා ක
|පාපේන
|පාපේහි/පාපේභි
|-
|ච
|පාපාය/පාපස්ස
|පාපානං
|-
|ප
|පාපා/පාපම්හා/පාපස්මා
|පාපේහි/පාපේභි
|-
|ඡ
|පාපස්ස, පාපානං
|පාපානං
|-
|ස
|පාපේ/පාපම්හි/පාපස්මිං
|පාපේසු
|}
{| class="wikitable"
|+'''''කම්ම ශබ්දයේදී'''''
!
!ඒක වචන
!බහු බවචන
|-
|ප
| rowspan="3" |කම්මං
| rowspan="2" |කම්මා/ කම්මානි
|-
|ආ
|-
|දු
|කම්මේ/ කම්මානි
|-
|ත හා ක
|කම්මුනා/කම්මනා/කම්මේන
|කම්මේහි/ කම්මේභි
|-
|ච
|කම්මුනෝ/කම්මස්ස
|කම්මානං
|-
|ප
|කම්මා/ කම්මම්හා/ කම්මස්මා
|කම්මේහි/ කම්මේභි
|-
|ඡ
|කම්මුනෝ/කම්මස්ස
|කම්මානං
|-
|ස
|කම්මනි/කම්මේ/කම්මම්හි/කම්මස්මිං
|කම්මේසු
|}
අනෙකුත් පදද ඉහත ආකාරයම ගනී.
=== සබ්බනාම පද ===
'''ත (ඔහු/ඇය/එය/එම/එයා)'''
{| class="wikitable"
|+''පුල්ලිඞ්ග''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|සෝ (ඔහු/එයා)
|නේ/තේ (ඔවුහූ)
|-
|දු
|නං/තං
|නේ/තේ
|-
|ත හා ක
|නේන/තේන
|නේහි/තේහි/නේභි/තේභි
|-
|ච
|නස්ස/තස්ස
|නේසං/නේසානං/තේසං/තේසානං
|-
|ප
|නම්හා/තම්හා/තස්මා/නස්මා
|නේහි/තේහි/නේභි/තේභි
|-
|ඡ
|නස්ස/තස්ස
|නේසං/නේසානං/තේසං/තේසානං
|-
|ස
|තම්හි/නම්හි/තස්මිං/නස්මිං
|නේසු/තේසු
|}
{| class="wikitable"
|+''ඉත්ථි ලිඞ්ග''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
|සා
|නා/නායෝ/තා/තායෝ
|-
|දු
|නං/තං
|නා/නායෝ/තා/තායෝ
|-
|ත හා ක
|නාය/තාය
|නාහි/තාහි/නාභි/තාභි
|-
|ච
|තිස්සාය/තිස්සා/තස්සා/තාය
|තාසං/තාසානං
|-
|ප
|නාය/තාය
|නාහි/තාහි/නාභි/තාභි
|-
|ඡ
|තිස්සාය/තිස්සා/තස්සා/තාය
|තාසං/තාසානං
|-
|ස
|තිස්සං/තස්සං/තායං
|නාසු/තාසු
|}
{| class="wikitable"
|+''නපුංසක ලිඞ්ග''
!
!ඒක වචන
!බහු වචන
|-
|ප
| rowspan="2" |නං/තං
| rowspan="2" |නේ/තේ/තානි/නානි
|-
|දු
|-
|ත හා ක
|නේන/තේන
|නේහි/තේහි/නේභි/තේභි
|-
|ච
|නස්ස/තස්ස
|නේසං/තේසං/නේසානං/තේසානං
|-
|ප
|තභ්හා/නම්හා/නස්මා/තස්මා
|නේහි/තේහි/තේභි/නේභි
|-
|ඡ
|නස්ස/තස්ස
|නේසං/තේසං/නේසානං/තේසානං
|-
|ස
|තම්හි/නම්හි/නස්මිං/තස්මිං
|නේසු/තේසු
|}
'''සබ්බ (සියල්ල)'''
* ''පුල්ලිඞ්ග''
සබ්බෝ, සබ්බේ (පඨමා)
සබ්බං, සබ්බේ (දුතයා)
සබ්බේන, සබ්බේහි/සබ්බේභි (තතියා/ කරණ)
සබ්බස්ස, සබ්බේසං/සබ්බේසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)
සබ්බා/සබ්බම්හා/සබ්බස්මා, සබ්බේහි/ සබ්බේභි (පඤ්චමී)
සබ්බම්හි/සබ්බස්මිං, සබ්බේසු (සත්තමී)
* ''ඉත්ථි ලිඞ්ග''
සබ්බා, සබ්බා/ සබ්බයෝ (පඨමා)
සබ්බං, සබ්බා/සබ්බයෝ (දුතියා)
සබ්බාය, සබ්බාහි/ සබ්බාභි (තතියා/ කරණ/ පඤ්චමී)
සබ්බස්සා/සබ්බාය, සබ්බාසං/ සබ්බසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)
සබ්බස්සං/ සබ්බායං, සබ්බාසු (සත්තමී)
* ''නපුංසක ලිඞ්ග''
සබ්බං, සබ්බානි (පඨමා/ දුතියා)
ඉතිරි විභත්ති පුල්ලිඞ්ගයෙහි මෙන් වර නැගේ.
'''ය (යමෙක්/ යමක්)'''
* ''පුල්ලිඞ්ග''
යෝ, යේ (පඨමා)
යං, යේ (දුතියා)
යේන, යේහි/ යේභි (තතියා/ කරණ)
යස්ස, යේසං/යේසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)
යම්හා/ යස්මා, යේහි/ යේභි (පඤ්චමී)
යම්හි/ යස්මිං, යේසු (සත්තමී)
* ''ඉත්ථි ලිඞ්ග''
යා, යා/ යායෝ (පඨමා)
යං, යා/ යායෝ (දුතියා)
යාය, යාහි/ යාභි (තතියා/ කරණ/ පඤ්චමී)
යස්සා/ යාය, යාසං/ යාසානං (චතුත්ථි/ ඡට්ඨී)
යස්සං/ යායං, යාසු (සත්තමී)
* ''නපුංසක ලිඞ්ග''
යං, යේ/ යානි (පඨමා/ දුතියා)
ඉතිරි විභත්ති පුල්ලිඞ්ග මෙන් වර නැගේ.
'''තුම්හ (නුඹ)'''
* ලිඞ්ග භේදයක් නැත
ත්වං/ තුවං (පඨමා), තුම්හේ (බහු වචන)
තං/ තවං/ ත්වං/ තුවං/ තේ (දුතියා), තුම්හාකං/ තුම්හේ/ වෝ (බහු)
ත්වයා/ තයා (තතියා, කරණ, පඤ්චමී), තුම්හේහි/ තුම්හේභි (බහු)
තව/ තුය්හං/ තුම්හං/ තේ (චතුත්ථි, ඡට්ඨී), තුම්හාකං/ තුම්හේ/ වෝ (බහු)
ත්වයි/ තයි (සත්තමී), තුම්හේසු (බහු)
'''අම්හ (මම)'''
* ලිඞ්ග භේදයක් නැත
අහං (පඨමා), මයං/ අම්හේ (අපි)
මං/ මමං (දුතයා), අම්හාකං/ අම්හේ (බහු වචන)
මයා (තතියා, කරණ, පඤ්චමී), අම්හේහි/ අම්හේභි (බහු)
මම/ මය්හං/ අම්හං/ මමං/ මේ (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), අම්හාකං/ අස්මාකං/ අම්හේ (බහු)
මයි (සත්තමී), අම්හේසු (බහු)
'''ඒත (අර/ අරයා/ අරක)'''
* ''පුල්ලිඞ්ග''
ඒසෝ (අරයා), ඒතේ (අරගොල්ලෝ)
ඒතං (දුතියා), ඒතේ (බහු වචන)
ඒතේන (තතියා, කරණ), ඒතේහි/ ඒතේභි (බහු)
ඒතස්ස (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), ඒතේසං/ ඒතේසානං (බහු)
ඒතම්හා/ ඒතස්මා (අරයාගෙන්), ඒතේහි/ ඒතේභි (බහු)
ඒතම්හි/ ඒතස්මිං (අරයා කෙරෙහි), ඒතේසු (අර අය කෙරෙහි)
* ''ඉත්ථි ලිඞ්ග''
ඒසා (පඨමා), ඒතා/ ඒතායෝ (බහු)
ඒතං (දුතියා), ඒතා/ ඒතායෝ (බහු)
ඒතාය (තතියා, කරණ), ඒතාහි/ ඒතාභි (බහු)
ඒතිස්සාය/ ඒතිස්සා/ ඒතාය (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), ඒතාසං/ ඒතාසානං (බහු)
ඒතාය (පඤ්චමී), ඒතාහි/ ඒතාභි (බහු)
ඒතිස්සං/ ඒතස්සං/ ඒතායං (සත්තමී), ඒතාසු (බහු)
* ''නපුංසක ලිඞ්ග''
ඒතං (පඨමා, දුතියා), ඒතේ/ ඒතානි (බහු)
ඉතිරි විභක්ති පුල්ලිඞ්ගයෙහි මෙන් වර නැගේ.
'''ඉම (මේ/ මෙයා/ මැය/ මෙය)'''
* ''පුල්ලිඞ්ග''
අයං (පඨමා), ඉමේ (බහු)
ඉමං (දුතියා), ඉමේ (බහු)
ඉමිනා/ අනේන (තතියා, කරණ), ඉමේහි/ ඉමේභි/ ඒහි/ ඒභි (බහු)
අස්ස/ ඉමස්ස (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), ඒසං/ ඒසානං/ ඉමේසං/ ඉමේසානං (බහු)
ඉමස්මා/ අස්මා/ ඉමම්හා (පඤ්චමී), ඉමේහි/ ඉමේභි/ ඒහි/ ඒභි (බහු)
ඉමස්මිං/ ඉමම්හි/ අස්මිං (සත්තමී), ඉමේසු/ ඒසු (බහු)
* ''ඉත්ථි ලිඞ්ග''
අයං (පඨමා), ඉමා/ ඉමායෝ (බහු)
ඉමං (දුතියා), ඉමා/ ඉමායෝ (බහු)
ඉමාය (තතියා, කරණ, පඤ්චමී), ඉමාහි/ ඉමාභි (බහු)
ඉමිස්සා/ ඉමිස්සාය/ ඉමාය/ අස්සා/ අස්සාය (චතුත්ථී, ඡට්ඨී), ඉමාසං/ ඉමාසානං (බහු)
ඉමස්සං/ ඉමායං/ අස්සං (සත්තමී), ඉමාසු (බහු)
* ''නපුංසක ලිඞ්ග''
ඉදං/ ඉමං (පඨමා, දුතියා), ඉමේ/ ඉමානි (බහු)
ඉතිරි විභක්ති පුල්ලිඞ්ගයෙහි මෙන් වර නැගේ.
== අව්යය පද ==
=== උපසග්ග ===
'''අ'''
අ + ධම්ම = අධම්ම (ධර්මයට විරුද්ධ / පටහැනි)
අ + සඞ්ඛත = අසඞ්ඛත (හේතු ප්රත්යයන්ගෙන් නොසැකසුණු)
අ + නිදස්සන = අනිදස්සන (නිදසුන් දැක්විය නොහැකි දේ / නිවන)
'''අව'''
අව + ඛිත්ත = අවක්ඛිත්ත (යට හෙළූ)
අව + මුත්ත - ඔ + මුත්ත = ඔමුත්ත (ගැලවූ)
අව + ගච්ඡති = අවගච්ඡති (දැන ගනී)
අව + ජානන = අවජානන (පරිභව වන සේ දැන්වීම/ නින්දා කිරීම)
'''අනු'''
අනු + ඒති = අන්වේති (අනුව එයි)
අනු + රත්තෝ = අනුරත්තෝ (ඒ අනුවම ඇළුණු)
අනු + රූපං = අනුරූපං (ඒ රූපයට අනුව ඇති)
අනු + මොග්ගල්ලානං = අනුමොග්ගල්ලානං (මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේට වඩා අඩුය. උදා:- අනුමොග්ගල්ලානං ඉද්ධිමන්තෝ - මුගලන් තෙරුන් වහන්සේට වඩා ඍද්ධිමත් බවින් අඩුය)
අනු + වසිතා = අන්වසිතා (යමක් ඇසුරු කොට වසන්නෝ)
'''අභි'''
අභි + මුඛ = අභිමුඛ (සමීපයේ)
අභි + කන්ත = අභික්කන්ත (ඉතා කාන්තිමත්/ ප්රිය)
අභි + කීළති = අභිකීළති (බොහෝ සේ ක්රීඩා කරයි)
අභි + වන්දති = අභිවන්දති (මැනවින් වඳියි)
'''ආ'''
ආ + කඞ්ඛා = ආකඞ්ඛා (කැමත්ත)
ආ + රාජං = ආරාජං (රජු තෙක්)
ආ + ගඞ්ගා = ආගඞ්ගා (ගඟ දක්වා)
ආ + ගත = ආගත (පැමිණි)
'''අති'''
අති + කම = අතික්කම (ඉක්මවීම)
අති + ඛීණ = අතිඛීණ (ඉතා ක්ෂීණ වූ)
'''අධි'''
අධි + පඤ්ඤා = අධිපඤ්ඤා (අධික/උසස් ප්රඥාව)
අධි + දේව = අධිදේව (ප්රධාන දෙවියා)
අධි + ඨාති = අධිට්ඨාති (අධිෂ්ඨාන කරයි)
අධි + පද + ය + ති = අධිපජ්ජති (පැමිණෙයි)
'''අප'''
අප + කඩ්ඪති = අපකඩ්ඪති (ඉවතට අදී/ නෙරපයි)
අප + චර = අපචර (සාවද්ය හැසිරීම)
අප + චයති = අපචයති (පුදයි)
'''උ'''
උ + ඝෝස = උග්ඝෝස (උස්ව නැඟුණු ඝෝෂාව)
උ + සජති = උස්සජති (ඉවත් කරයි/ හරියි)
උ + භූත = උබ්භූත (පහළ විය)
'''උප'''
උප + නිවේසන = උපනිවේසන (සමීපව සේවනය කිරීම)
උප + කප්පිත = උපකප්පිත (පූජාවට කැප කළ)
උප + කෝසති = උපක්කෝසති (බොහෝ සේ නින්දා කරයි)
උප + ආ + දාන = උපාදාන (දැඩිව අල්ලා ගැනීම)
උප + පජ්ජති = උපපජ්ජති (උපදියි)
'''දු'''
දු + ඛ = දුක්ඛ (තෘප්තිමත් විය හැකි දෙයක් නැති හිස් බව දැනීම)
දු + ජහ = දුජ්ජහ (අත් හැරීමට අපහසුව)
'''නි'''
නි + කමු + ති = නික්ඛමති (රැඳී නොසිට නික්ම යාම)
නි + කඩ්ඨ + ති = නික්කඩ්ඪති (රඳවා නොගෙන පිටමං කිරීම/ නෙරපීම)
නි + කඞ්ඛ = නික්කඞ්ඛ (නිසැක)
නි + කුජ්ජේති = නික්කුජ්ජේති (යටිකුරු කරයි)
නි + කන්තති = නිකන්තති (හාරා කපයි)
'''නී'''
නී + වරණ = නීවරණ (හොඳින් වැළකීම)
නී + හරිත = නීහරිත (බැහැර කළ)
'''ප'''
ප + ඤා = පඤ්ඤා (ඇත්ත ඇති සැටියෙන්ම දනී)
ප + නීත = පණීත (උතුම් බවට පැමිණි)
ප + වාසී = පවාසී (වෙන්ව විසී)
ප + භවති = පභවති (හොඳින් පහළ වේ)
ප + නිධානං = පණිධානං (පැතීම)
'''පරා'''
පරා + භූත = පරාභූත (පිරිහුණු)
පරා + ජේති = පරාජේති (පරදවයි)
පරා + ආයන = අනුන් වෙත යෑම/ පිහිට/ ආධාරය)
පරා + කමති = පරක්කමති (යමක් මුළුමනින්ම අවසන් කිරීමට උත්සාහ කිරීම)
'''පරි'''
පරි + ඉක්ඛති = පරික්ඛති (හාත්පස හොඳින් පරික්ෂා කරයි)
පරි + කිරති = පරිකිරති (හාත්පස විසුරුවයි)
පරි + කඩ්ඨති = පරිකඩ්ඨති (එහා මෙහා අදියි)
පරි + ඛිපති = පරික්ඛිපති (හාත්පස වටකරයි)
පරි + ඛණති = පරිඛණති (හාත්පස හාරයි)
'''පති/ පටි'''
පති + රූප = පතිරූප (සමාන රූපය/ ආකාරය)
පති + ඨති = පතිට්ඨති (ප්රතිෂ්ඨාපනය කරයි)
පති + ක්රියා = පතික්රියා (ප්රතික්රියාව)
පටි + කමති = පටික්කමති (ආපසු යයි)
'''වි'''
වි + සුජ්ඣති = විසුජ්ඣති (විවිධ අයුරින් පිරිසිදු වෙයි)
වි + කත = විකත (කළ දෙයට විරුද්ධ දෙයක් කර වෙනස් කරන ලද)
වි + මුඛ = විමුඛ (ඉවතට හැරවූ මුහුණ)
වි + රාග = විරාග (පහවූ රාගය)
'''ස'''
ස + භික්ඛු = සභික්ඛු (භික්ෂූන් සහිත)
ස + සඞ්ඛාර = සසඞ්ඛාර (සඞ්ඛාර සහිත)
'''සං'''
සං + වද්ධන = සංවද්ධන (මැනවින් වැඩීම/ සංවර්ධනය)
සං + කිලිස්සති = සංකිලිස්සති (අතිශයින් කිලිටි වෙයි)
සං + ජානාති = සඤ්ජානාති (හඳුනා ගනියි)
සං + සරති = සංසරති (යළි යළි සැරිසරයි)
'''සු'''
සු + ධම්ම = සුධම්ම (යහපත් ධර්මය)
සු + ලභ = සුලභ (පහසුවෙන් ලැබිය හැකි)
'''දු'''
දු + භික්ඛ = දුබ්භික්ඛ (දුර්භික්ෂය)
දු + ලභ = දුල්ලභ (පහසුවෙන් ලැබිය නොහැකි)
=== '''නිපාත''' ===
'''අථ/අථෝ''' (ඉක්බිති)
'''ඛෝ''' (වනාහි)
'''ඛලු''' (ඒකාන්තයෙන්; ප්රතිෂෙධ, වාක්යාලඞ්කාර අවධාරණ, ප්රසිද්ධිය යන අර්ථ)
'''නු''' (නේ, නෙව, නේද?)
'''ඉති''' (මෙසේ; හේතු, ප්රකාර, ආද්යාර්ථ, අවධාරණ, නිදර්ශන, පදාර්ථ විපර්ය්යාස, පරිසමාප්ති යන අර්ථ)
'''සෙය්යථාපි''' (යම් සේ)
'''සහ''' (සමඟ)
'''සද්ධිං''' (සමඟ)
'''යදි''' (ඉතින්, ඉදින්)
'''චේ''' (ඉතින්, ඉදින්)
'''න''' (නො)
'''නෝ''' (නො, නොවේද?)
'''මා''' (එපා)
'''ච''' (ද)
'''වා''' (හෝ - හැර)
'''පන''' (වනාහි,වූ කලී) විකල්පාර්ථයේදී (එහෙත්,නමුත්)
'''අපි''' (ත්)
සද්දං + අපි = සද්දම්පි (සද්දයකුත්)
ජාති + අපි = ජාතිපි (ඉපදීමත්)
ජරා + අපි = ජරාපි (දිරා යාමත්)
'''අලං''' (ඔය ඇති, ප්රමාණයි, යෝග්යයි, සමර්ථයි, සෑහේ, අලඞ්කාර අර්ථය, පර්ය්යාප්ති අර්ථය, ප්රතිෂෙධ අර්ථය, සුදුසුය)
'''තෝ'''
පඤ්චමී හෝ සත්තමී අර්ථය මෙම නිපාතය පදයක් අවසානයට යෙදීමෙන් ලැබේ.
අග්ගි + තෝ = අග්ගිතෝ (අග්නියෙන්)
රාජ + තෝ = රාජතෝ (රජු කෙරෙන්)
ය + තෝ = යතෝ (යමකින්)
ත + තෝ = තතෝ (එයින්)
කු + තෝ = කුතෝ (කොයින්)
ඒත + තෝ = ඒතතෝ/ අතතෝ (මෙයින්)
පච්ඡ + තෝ = පච්ඡතෝ (පසුව)
පුර + තෝ = පුරතෝ (ඉදිරියෙහි)
'''ත්ර'''
කිං + ත්ර = කු + ත්ර = කුත්ර (කොහි ද?, කොහේද?)
ඒත + ත්ර = අත + ත්ර = අත්ර (මෙහි)
ය + ත්ර = යත්ර (යම් තැනක)
ත + ත්ර = තත්ර (එහි)
අඤ්ඤ + ත්ර = අඤ්ඤත්ර (අන්යන්හි, අන්ය තැනෙක්හි, අන්යයෙක් කෙරෙහි)
'''ථ'''
කිං + ථ = කු + ථ = කුත්ථ (කොහිද?)
ඒත + ථ = එත්ථ (මෙහි)
ත + ථ = තත්ථ (එහි)
ය + ථ = යත්ථ (යමෙක් කෙරෙහි, යම් තැනක)
'''ථං'''
ඉම + ථං = ඉ + ථං = ඉත්ථං (මෙසේ)
කිං + ථං = ක + ථං = කථං (කෙසේ)
'''දා'''
සබ්බ + දා = සබ්බදා (සැමදා)
ඒක + දා = ඒකදා (එක් දවසක)
ය + දා = යදා (යම් දවසක)
'''ධ'''
ඉම + ධ = ඉ + ධ = ඉධ (මෙහි)
== ක්රියා පද (ආඛ්යාත) ==
වත්තමානා, පඤ්චමී, සත්තමී, හීයන්තනී, පරොක්ඛා, අජ්ජතනී, භවිස්සන්තී, කාලාතිපත්ති යනුවෙන් ආඛ්යාත විභත්ති කාල 8කි. එම එක් එක් ආඛ්යාත විභත්තිය පඨම, මජ්ඣිම, උත්තම ලෙස පුරිස 3කට ද පරස්ස පද හා අත්තනෝ පද ලෙස වර්ග 2කට ද කත්තූ, කම්ම හා භාව සාධන යන කාරක 3කට ද බෙදේ. ක්රියාවේ ඵලය ලැබෙන්නේ අන් අයට නම් එය පරස්ස පද ලෙස ද ක්රියාවේ ඵලය ලැබෙන්නේ එය සිදු කරන්නාටම නම් එය අත්තනෝ පද ලෙස ද තබයි. කත්තු උක්ත වන වාක්ය කත්තු කාරක ලෙස ද කම්මය උක්ත වන වාක්ය කම්ම කාරක වාක්ය ලෙස ද හැඳින් වේ. භාව සාධන වාක්ය මඟින් සිදු වීම් මාත්රය පමණක් ප්රකාශ කෙරේ.
'''සබ්බ ධාතුක'''
ඉහත විභත්ති 8න් ''වත්තමානා, පඤ්චමී, සත්තමී, හීයන්තනී'' යන විභතතිවල සියළුම ධාතූන් වර නැගේ. එනිසා ඒ විභත්තිවලට '''සබ්බ ධාතුක''' විභත්ති යැයි කියනු ලැබේ.
'''අසබ්බ ධාතුක'''
''පරොක්ඛා, අජ්ජතනී, භවිස්සන්තී, කාලාතිපත්ති'' යන විභත්තිවල ඇතැම් ධාතූන් වර නොනැගෙන නිසා ඒවා '''අසබ්බ ධාතුක''' විභත්ති යැයි කියනු ලැබේ. මෙම විභත්තීන්හි ධාතූන් වර නැගෙන විට ධාතුව සහ විභත්ති ප්රත්යය අතර ඉකාරයක් ආගමනය වේ. උදා:- පච + ඉ + ස්සති = පචිස්සති
යම් කිසි ක්රියා පදයක් සෑදෙන්නේ ධාතුවට අදාළ ආඛ්යාත විභත්ති ප්රත්ය යෙදීමෙනි. එම ධාතු සකම්මක, අකම්මක හා ද්වීකම්මක ලෙස බෙදේ.
'''සකම්මක ධාතු'''
මේ ධාතුවලින් සෑදෙන ක්රියා පදවලට කම්මයක් තිබිය යුතුය. උදාහරණ ලෙස 'භික්ඛු ධම්මං පස්සති (භික්ෂුව ධර්මය දකියි)' යන්නෙහි ධම්මං යනු කම්මයයි. එයින් භික්ෂුව දකින්නේ කුමක් ද යන්න කියැවේ.
'''අකම්මක ධාතු'''
මේ ක්රියා පදවලට කම්මයක් නැත. උදා:- සා සංසරති (ඇය සැරිසරයි)
'''ද්වී කම්මක ධාතු'''
කම්මයන් දෙකක් ඇති කිරිය පද මෙලෙස හැඳින්වේ. උදා:- සෝ පුරිසං පඤ්හං පුච්ඡති (ඔහු පුරිසයාගෙන් පැණයක් අසයි)
'''ධාතු ගණ'''
ධාතූන් ගණ 7ට බෙදේ. ධාතූන්ගෙන් කත්තු කාරකයෙහි කිරිය පද සෑදීමේ දී ධාතුව සහ විභත්ති ප්රත්යය අතරට විකරණ ප්රත්යයක් යොදනු ලැබේ. ඒ ඒ ධාතු ගණයට අනන්ය වූ විකරණ ප්රත්යයක් හෝ විකරණ ප්රත්ය කීපයක් ඇත.
''1. භුවාදී ගණය'' - විකරණ ප්රත්යය 'අ/ ඒ'
''2. රුධාදී ගණය'' - විකරණ ප්රත්යය අ සහ ධාතුවේ අග අකුරට කලින් බින්දුව හෝ අග අකුරට අනුරූප නාසික්යය යෙදේ.
උදා:- රුධ+ අ+ ති = රු+ න්+ ධ+ ති= රුන්ධති
''3. දිවාදී ගණය'' - ය විකරණ ප්රත්යය (බොහෝ විට ධාතුවේ අන්ත ස්වරය ලොප් වේ).
උදා:- දිව+ ය+ ති= දිව්+ ය+ ති= දිව්යති
''4. ස්වාදී ගණය''- විකරණ ප්රත්ය 'ණු/ උණා/ ණා'
''5. කියාදී ගණය''- විකරණ ප්රත්ය 'නා/ ණා'
''6. තනාදී ගණය''- විකරණ ප්රත්ය 'ඕ, යිර'
''7. චුරාදී ගණය''- විකරණ ප්රත්ය 'ණේ/ණය'. මෙහි ණ් තිබෙන්නේ ධාතුවේ මුල අකුර වෘද්ධි වීමටය. එවිට 'ඒ/ අය' යන ප්රත්ය ඉතිරි වේ.
උදා:- චුර+ ණේ+ ති= ච්+ උ+ ර+ ණ්+ ඒ+ ති= ච්+ ඕ+ ර+ ඒ+ ති= චෝරේති
'''කම්ම කාරක පද'''
මේවා සකම්මක ධාතූන්ගෙන් සෑදේ. මෙහිදී ධාතුව හා විභත්ති ප්රත්යය අතරට ය කාරයක් ආගමනය වේ. එවිට ධාතුවේ අග අකුරේ අන්ත ස්වරය ලොප් වීම හෝ ධාතුවේ අන්තයට හෙවත් ය කාරයට පෙර ඊ කාරයක් ආගමනය වීම හෝ සිදු වේ. එමෙන්ම කත්තු කාරකයේ දී යෙදූ ධාතු ගණයට අදාළ විකරණ ප්රත්යය නො යෙදේ. බොහෝ විට මෙහිදී අත්තනෝ පදය යොදා ගැනේ.
උදා:- පච+ ය+ ති = පච්+ ය+ ති = පච්+ ච + ති = පච්චති
=== වත්තමාන විභත්තිය ===
{| class="wikitable"
|+
!
! colspan="2" |පරස්ස පද
! colspan="2" |අත්තනෝ පද
|-
|පුරුස
|ඒක වචන
|බහු වචන
|ඒක වචන
|බහු වචන
|-
|පඨම
|ති
|අන්ති
|තේ
|අන්තේ
|-
|මජ්ඣිම
|සි
|ථ
|සේ
|ව්හේ
|-
|උත්තම
|මි
|ම
|ඒ
|ම්හේ
|}
'''උදාහරණ: ඉසු ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ති = ඉච්ඡ + ති = ඉච්ඡති (කැමති වෙයි)
+ තේ = ඉච්ඡතේ (කැමති වේ)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + අන්ති = ඉච්ඡන්ති (කැමති වෙති)
+ අන්තේ = ඉච්ඡන්තේ (කැමති වෙති)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + සි = ඉච්ඡසි (කැමති වෙහි)
+ සේ = ඉච්ඡසේ (කැමති වෙහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ථ = ඉච්ඡථ (කැමති වෙහු)
+ ව්හේ = ඉච්ඡව්හේ (කැමති වෙහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + මි = ඉච්'''ඡා'''මි (කැමති වෙමි)
+ ඒ = ඉච්ඡේ (කැමති වෙමි)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ම = ඉච්'''ඡා'''ම (කැමති වෙමු)
+ ම්හේ = ඉච්'''ඡා'''ම්හේ (කැමති වෙමු)
''කම්ම කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + තේ = ඉච්ඡීයතේ (කැමති වනු ලැබේ)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + අන්තේ = ඉච්ඡීයන්තේ (කැමති වනු ලැබෙත්)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + සේ = ඉච්ඡීයසේ (කැමති වනු ලැබෙහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ව්හේ = ඉච්ඡීයව්හේ (කැමති වනු ලැබෙහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඒ = ඉච්ඡීයේ (කැමති වනු ලැබෙමි)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ම්හේ = ඉච්ඡීයම්හේ (කැමති වනු ලැබෙමු)
'''උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
ඡින්දි + අ + ති = ඡින්දති (සිඳියි)
ඡින්දි + අ + අන්ති = ඡින්දන්ති (සිඳති)
ඡින්දි + අ + සි = ඡින්දසි (සිඳහි)
ඡින්දි + අ + ථ = ඡින්දථ (සිඳහු)
ඡින්දි + අ + මි = ඡින්දාමි (සිඳිමි)
ඡින්දි + අ + ම = ඡින්දාම (සිඳිමු)
''කම්ම කාරකය''
ඡිදි + ය + තේ = ඡිජ්ජතේ (සිඳනු ලැබේ)
ඡිදි + ය + අන්තේ = ඡිජ්ජන්තේ (සිඳිනු ලැබෙති)
ඡිදි + ය + සේ = ඡිජ්ජසේ (සිඳිනු ලැබෙහි)
ඡිදි + ය + ව්හේ = ඡිජ්ජව්හේ (සිඳිනු ලැබෙහු)
ඡිදි + ය + ඒ = ඡිජ්ජේ (සිඳිනු ලැබෙමි)
ඡිදි + ය + ම්හේ = ඡිජ්ජම්හේ (සිඳිනු ලැබෙමු)
'''උදාහරණ: යුධ ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
යුධ + ය + ති = යුජ්ඣති (යුද්ධ කරයි)
යුධ + ය + අන්ති = යුජ්ඣන්ති (යුද්ධ කරති)
යුධ + ය + සි = යුජ්ඣසි (යුද්ධ කරහි)
යුධ + ය + ථ = යුජ්ඣථ (යුද්ධ කරහු)
යුධ + ය + මි = යුජ්'''ඣා'''මි (යුද්ධ කරමි)
යුධ + ය + ම = යුජ්'''ඣා'''ම (යුද්ධ කරමු)
=== පඤ්චමී විභත්තිය ===
{| class="wikitable"
|+
!
! colspan="2" |පරස්ස පද
! colspan="2" |අත්තනෝ පද
|-
|පුරුස
|ඒක වචන
|බහු වචන
|ඒක වචන
|බහු වචන
|-
|පඨම
|තු
|අන්තු
|තං
|අන්තං
|-
|මජ්ඣිම
|ආහි/අ
|ථ
|ස්සු
|ව්හෝ
|-
|උත්තම
|මි
|ම
|ඒ
|ආමසේ
|}
* නියෝග කිරීම, විධානය කිරීම
* යාචනා කිරීම (ඉල්ලීම)
* ආශිංසනය කිරීම
* නිමන්ත්රණය කිරීම
* ආරාධනා කිරීම
* අනුමත කිර්ම/කැමැත්ත හැඟවීම
* යමකට කාලය පැමිණ ඇතැයි පැවසීම
යන අර්ථ පඤ්චමී විභත්තිය මඟින් ලබා දේ.
'''උදාහරණ: ඉසු ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + තු = ඉච්ඡ + තු = ඉච්ඡතු (කැමති වෙන්න/ කැමති වනු)
+ තං = ඉච්ඡතං (කැමති වන්න)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + අන්තු = ඉච්ඡන්තු (කැමති වෙත්වා)
+ අන්තං = ඉච්ඡන්තං (කැමති වෙත්වා)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ආහි/ අ = ඉච්ඡාහි/ ඉච්ඡ (කැමති වෙහි)
+ ස්සු = ඉච්ඡස්සු (කැමති වෙහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ථ = ඉච්ඡථ (කැමති වෙහු)
+ ව්හෝ = ඉච්ඡව්හෝ (කැමති වෙහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + මි = ඉච්'''ඡා'''මි (කැමති වෙම්වා)
+ ඒ = ඉච්ඡේ (කැමති වෙම්වා)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ම = ඉච්'''ඡා'''ම (කැමති වෙමුවා)
+ ආමසේ = ඉච්ඡාමසේ (කැමති වෙමුවා)
''කම්ම කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + තං = ඉච්ඡීයතං (කැමති වනු ලැබේවා)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + අන්තං = ඉච්ඡීයන්තං (කැමති වනු ලැබෙත්වා)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ස්සු = ඉච්ඡීයස්සු (කැමති වනු ලැබෙහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ව්හෝ = ඉච්ඡීයව්හෝ (කැමති වනු ලැබෙහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඒ = ඉච්ඡීයේ (කැමති වනු ලැබෙම්වා)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ආමසේ = ඉච්ඡීයාමසේ (කැමති වනු ලැබෙමු)
'''උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
ඡින්දි + අ + තු = ඡින්දතු (සිඳිනු)
ඡින්දි + අ + අන්තු = ඡින්දන්තු (සිඳිව්)
ඡින්දි + අ + ආහි/ අ = ඡින්දාහි/ ඡින්ද (සිඳහි)
ඡින්දි + අ + ථ = ඡින්දථ (සිඳහු)
ඡින්දි + අ + මි = ඡින්දාමි (සිඳිම්වා)
ඡින්දි + අ + ම = ඡින්දාම (සිඳිමුවා)
''කම්ම කාරකය''
ඡිදි + ය + තේ = ඡිජ්ජතං (සිඳනු ලැබේවා)
ඡිදි + ය + අන්තං = ඡිජ්ජන්තේ (සිඳිනු ලැබෙත්වා)
ඡිදි + ය + ස්සු = ඡිජ්ජස්සු (සිඳිනු ලැබෙහිවා)
ඡිදි + ය + ව්හෝ = ඡිජ්ජව්හෝ (සිඳිනු ලැබෙහු)
ඡිදි + ය + ඒ = ඡිජ්ජේ (සිඳිනු ලැබෙම්වා)
ඡිදි + ය + ආමසේ = ඡිජ්ජාමසේ (සිඳිනු ලැබෙමුවා)
'''උදාහරණ: යුධ ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
යුධ + ය + තු = යුජ්ඣතු (යුද්ධ කරනු)
යුධ + ය + අන්තු = යුජ්ඣන්තු (යුද්ධ කරව්)
යුධ + ය + ආහි/ අ = යුජ්ඣාහි/ යුජ්ඣ (යුද්ධ කරහි)
යුධ + ය + ථ = යුජ්ඣථ (යුද්ධ කරහු)
යුධ + ය + මි = යුජ්'''ඣා'''මි (යුද්ධ කරම්වා)
යුධ + ය + ම = යුජ්'''ඣා'''ම (යුද්ධ කරමුවා)
=== සත්තමී විභත්තිය ===
{| class="wikitable"
|+
!
! colspan="2" |පරස්ස පද
! colspan="2" |අත්තනෝ පද
|-
|පුරිස
|ඒක වචන
|බහු වචන
|ඒක වචන
|බහු වචන
|-
|පඨම
|එය්ය/ඒ
|එය්යුං/උං
|ඒථ
|ඒරං
|-
|මජ්ඣිම
|එය්යාසි/ඒ
|එය්යාථ
|ඒථෝ
|එය්යව්හෝ
|-
|උත්තම
|එය්යාමි/ඒ
|එය්යාම
|එය්යං
|එය්යාම්හේ
|}
* යමක් අනුමත කිරීම
* යමක් පරිකල්පනය කිරීම (මෙසේ වේ නම් එසේ වන්නේය)
* ප්රාර්ථනා කිරීම
* ප්රශ්න ඇසීම
* විධානය කිරීම
* නිමන්ත්රණය කිරීම
යන අර්ථ සත්තමී විභත්තිය මඟින් ලබා දේ.
'''උදාහරණ: ඉසු ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + එය්ය = ඉච්ඡ + එය්ය = ඉච්ඡෙය්ය (කැමති වෙයි ද?)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + එය්යුං = ඉච්ඡෙය්යුං (කැමති වෙත් ද?)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + එය්යාසි = ඉච්ඡෙය්යාසි (කැමති වෙහි ද?)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + එය්යාථ = ඉච්ඡෙය්යාථ (කැමති වෙහු ද?)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + එය්යාමි = ඉච්ඡෙය්යාමි (කැමති වෙම් ද?)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + එය්යාම = ඉච්ඡෙය්යාම (කැමති වෙමු ද?)
''කම්ම කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ය + ඒථ = ඉච්ඡේථ (කැමති වනු ලැබේ ද?)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ය + ඒරං = ඉච්ඡේරං (කැමති වනු ලැබෙත් ද?)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ය + ඒථෝ = ඉච්ඡේථෝ (කැමති වනු ලැබෙහි ද?)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ය + එය්යව්හෝ = ඉච්ඡෙය්යව්හෝ (කැමති වනු ලැබෙහු ද?)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ය + එය්යං = ඉච්ඡෙය්යං (කැමති වනු ලැබෙම් ද?)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ය + එය්යාම්හේ = ඉච්ඡෙය්යාම්හේ (කැමති වනු ලැබෙමු ද?)
'''උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
ඡින්දි + අ + ඒ = ඡින්දේ (සිඳියි ද?)
ඡින්දි + අ + උං = ඡින්දුං (සිඳති ද?)
ඡින්දි + අ + ඒ = ඡින්දේ (සිඳහි ද?)
ඡින්දි + අ + එය්යාථ = ඡින්දෙය්යාථ (සිඳහු ද?)
ඡින්දි + අ + ඒ = ඡින්දේ (සිඳිම් ද?)
ඡින්දි + අ + එය්යාම = ඡින්දෙය්යාම (සිඳිමු)
''කම්ම කාරකය''
ඡිදි + ය + ඒථ = ඡිජ්ජේථ (සිඳනු ලැබේ ද?)
ඡිදි + ය + ඒරං = ඡිජ්ජේරං (සිඳිනු ලැබෙත් ද?)
ඡිදි + ය + ඒථෝ = ඡිජ්ජේථෝ (සිඳිනු ලැබෙහි ද?)
ඡිදි + ය + එය්යව්හෝ = ඡිජ්ජෙය්යව්හෝ (සිඳිනු ලැබෙහු ද?)
ඡිදි + ය + එය්යං = ඡිජ්ජෙය්යං (සිඳිනු ලැබෙම් ද?)
ඡිදි + ය + එය්යාම්හේ = ඡිජ්ජෙය්යාම්හේ (සිඳිනු ලැබෙමු ද?)
'''උදාහරණ: යුධ ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
යුධ + ය + එය්ය = යුජ්ඣෙය්ය (යුද්ධ කරයි ද?)
යුධ + ය + එය්යුං = යුජ්ඣෙය්යුං (යුද්ධ කරති ද?)
යුධ + ය + එය්යාසි = යුජ්ඣෙය්යාසි (යුද්ධ කරහි ද?)
යුධ + ය + එය්යාථ = යුජ්ඣෙය්යාථ (යුද්ධ කරහු ද?)
යුධ + ය + එය්යාමි = යුජ්ඣෙය්යාමි (යුද්ධ කරම් ද?)
යුධ + ය + එය්යාම = යුජ්ඣෙය්යාම (යුද්ධ කරමු ද?)
=== හීයත්තනී විභත්තිය ===
බොහෝ විට ක්රියා පදයේ මුලට අ කාරයක් යෙදේ.
{| class="wikitable"
|+
!
! colspan="2" |පරස්ස පද
! colspan="2" |අත්තනෝ පද
|-
|'''පුරිස'''
|'''ඒක වචන'''
|'''බහු වචන'''
|'''ඒක වචන'''
|'''බහු වචන'''
|-
|පඨම පුරිස
|අ/ආ
|උ/ඌ
|ත්ථ
|ත්ථුං
|-
|මජ්ඣිම පුරිස
|ඕ
|ත්ථ
|සේ
|ව්හං
|-
|උත්තම පුරිස
|අ/අං
|ම්හා
|ඉං
|ම්හසේ
|}
* ඊයේ අතීතය ප්රකාශ කිරීමට මෙය භාවිතා වේ.
'''උදාහරණ: ඉසු ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ආ = ඉච්ඡ + ආ = ඉච්ඡා (කැමති විය)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + උ = ඉච්ඡූ (කැමති වූහ)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ඕ = ඉච්ඡෝ (කැමති වූවෙහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ත්ථ = ඉච්ඡත්ථ (කැමති වූවෙහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + අ = ඉච්ඡ (කැමති වීමි)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ම්හා = ඉච්ඡම්හා (කැමති වීමු)
''කම්ම කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ත්ථ = ඉච්ඡීයත්ථ (කැමති වනු ලැබිණි)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ත්ථුං = ඉච්ඡීයත්ථුං (කැමති වනු ලැබූහ)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + සේ = ඉච්ඡීයසේ (කැමති වනු ලැබූවෙහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ව්හං = ඉච්ඡීයව්හං (කැමති වනු ලැබූවෙහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉං = ඉච්ඡීයිං (කැමති වනු ලැබූවෙමි)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ම්හසේ = ඉච්ඡීයම්හසේ (කැමති වනු ලැබූවෙමු)
'''උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
අ + ඡින්දි + අ + ආ = අඡින්දා (සිඳුවේය)
අ + ඡින්දි + අ + ඌ = අඡින්දූ (සිඳූහ)
අ + ඡින්දි + අ + ඕ = අඡින්දෝ (සිඳූවෙහි)
අ + ඡින්දි + අ + ත්ථ = අඡින්දත්ථ (සිඳූවෙහු)
අ + ඡින්දි + අ + අං = අඡින්දං (සිඳුවෙමි)
අ + ඡින්දි + අ + ම්හා = අඡින්දම්හා (සිඳුවෙමු)
''කම්ම කාරකය''
අ + ඡිදි + ය + ත්ථ = අඡිජ්ජත්ථ (සිඳනු ලැබිණි)
අ + ඡිදි + ය + ත්ථුං = අඡිජ්ජත්ථුං (සිඳිනු ලැබූහ)
අ + ඡිදි + ය + සේ = අඡිජ්ජසේ (සිඳිනු ලැබූවෙහි)
අ + ඡිදි + ය + ව්හං = අඡිජ්ජව්හං (සිඳිනු ලැබූවෙහු)
අ + ඡිදි + ය + ඉං = අඡිජ්ජිං (සිඳිනු ලැබීමි)
අ + ඡිදි + ය + ම්හසේ = අඡිජ්ජම්හසේ (සිඳිනු ලැබීමු)
'''උදාහරණ: යුධ ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
අ + යුධ + ය + ආ = අයුජ්ඣා (යුද්ධ කළේය)
අ + යුධ + ය + ඌ = අයුජ්ඣූ (යුද්ධ කළෝය)
අ + යුධ + ය + ඕ = අයුජ්ඣෝ (යුද්ධ කළෙහි)
අ + යුධ + ය + ත්ථ = අයුජ්ඣත්ථ (යුද්ධ කළෙහු)
අ + යුධ + ය + අ = අයුජ්ඣ (යුද්ධ කළෙමි)
අ + යුධ + ය + ම්හා = අයුජ්ඣම්හා (යුද්ධ කළෙමු)
=== පරොක්ඛා විභත්තිය ===
* ක්රියා පදයේ ආරම්භය ව්යඤ්ජන අක්ෂරයකින් නම් එය ද්විත්ව වේ.
* ඇතැම් තැනක ක්රියා ධාතුව සහ විභක්ති ප්රත්යය අතරට ඉ කාරයක් ආගමනය වේ.
''පරස්ස පද ප්රත්ය''
පඨම පුරිස - අ (ඒක වචන), උ (බහු වචන)
මජ්ඣිම පුරිස - ඒ (ඒක), ත්ථ (බහු)
උත්තම පුරිස - අ (ඒක), ම්හ (බහු)
''අත්තනෝ පද ප්රත්ය''
පඨම - ත්ථ (ඒක), රේ (බහු)
මජ්ඣිම - ත්ථෝ (ඒක), ව්හෝ (බහු)
උත්තම - ඉ (ඒක), ම්හේ (බහු)
* නොදුටු අතීත කාලය ප්රකාශ කිරීමට පරොක්ඛා (අනුන්ගේ ඇසින් දුටු දේ) විභත්තිය යෙදේ.
'''උදාහරණ: ඉසු ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + අ = ඉච්ඡ (කැමති වෙලාලු)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + උ = ඉච්ඡු (කැමති වෙලා)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ඒ = ඉච්ඡේ (කැමති වෙලා)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ත්ථ = ඉච්ඡිත්ථ (කැමති වෙලාලු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + අ = ඉච්ඡ (කැමති වීලා)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ම්හ = ඉච්ඡිම්හ (කැමති වෙලා)
''කම්ම කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ත්ථ = ඉච්ඡීයිත්ථ (කැමති වනු ලැබීලා)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + රේ = ඉච්ඡීයිරේ (කැමති වනු ලැබිලා)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ත්ථෝ = ඉච්ඡීයිත්ථෝ (කැමති වනු ලැබිලාලු)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ව්හෝ = ඉච්ඡීයිව්හෝ (කැමති වනු ලැබිලා)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ = ඉච්ඡීයි (කැමති වනු ලැබිල)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ම්හේ = ඉච්ඡීයිම්හේ (කැමති වනු ලැබිලාලු)
'''උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
ඡින්දි + අ + අ = චඡින්ද (සිඳල)
ඡින්දි + අ + උ = චඡින්දු (සිඳලා)
ඡින්දි + අ + ඒ = ඡින්දේ (සිඳලාලු)
ඡින්දි + අ + ඉ + ත්ථ = ඡින්දිත්ථ (සිඳල)
ඡින්දි + අ + අ = ඡින්ද (සිඳල)
ඡින්දි + අ + ඉ + ම්හ = ඡින්දිම්හ (සිඳලාලු)
''කම්ම කාරකය''
ඡිදි + ය + ඉ +ත්ථ = චඡිජ්ජිත්ථ (සිඳනු ලැබිල)
ඡිදි + ය + ඉ + රේ = චඡිජ්ජිරේ (සිඳිනු ලැබිලා)
ඡිදි + ය + ඉ + ත්ථෝ = චඡිජ්ජිත්ථෝ (සිඳිනු ලැබිලා)
ඡිදි + ය + ඉ + ව්හෝ = චඡිජ්ජිව්හෝ (සිඳිනු ලැබිල)
ඡිදි + ය + ඉ = චඡිජ්ජි (සිඳිනු ලැබෙමි)
ඡිදි + ය + ඉ + ම්හේ = චඡිජ්ජිම්හේ (සිඳිනු ලැබෙමු)
'''උදාහරණ: යුධ ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
යුධ + ය + අ = යයුජ්ඣ (යුද්ධ කරල)
යුධ + ය + උ = යයුජ්ඣු (යුද්ධ කරල)
යුධ + ය + ඒ = යයුජ්ඣේ (යුද්ධ කරහි)
යුධ + ය + ඉ + ත්ථ = යයුජ්ඣිත්ථ (යුද්ධ කරලාලු)
යුධ + ය + අ = යයුජ්ඣ (යුද්ධ කරල)
යුධ + ය + ඉ + ම්හ = යුජ්ඣිම්හ (යුද්ධ කරල)
=== අජ්ජතනී විභත්තිය ===
* බොහෝ විට ක්රියා පදයෙහි මුලට අ කාරයක් ආගමනය වේ.
* ඇතැම් අවස්ථාවල ධාතුව හා විභත්ති ප්රත්යය අතරට ඉ කාරයක් ආගමනය වේ.
''පරස්ස පද ප්රත්ය''
පඨම පුරිස - ඊ/ ඌ/ සි/ ඉ (ඒක වචන), උං/ ඉංසු (බහු වචන)
මජ්ඣිම පුරිස - ඕ (ඒක), ත්ථ (බහු)
උත්තම පුරිස - ඉං (ඒක), ම්හා/ ම්හ/ ම්හි (බහු)
''අත්තනෝ පද ප්රත්ය''
පඨම - ආ/ ත්ථ (ඒක), ඌ (බහු)
මජ්ඣිම - සේ (ඒක), ව්හං (බහු)
උත්තම - අ/ අං (ඒක), ම්හේ (බහු)
* අද පටන් අතීත කාලය මෙයින් ප්රකාශ වේ.
'''උදාහරණ: ඉසු ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ඊ = ඉච්ඡී (කැමති විය)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ඉංසු = ඉච්ඡිංසු (කැමති වූහ)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ඕ = ඉච්ඡෝ (කැමති වීහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ත්ථ = ඉච්ඡිත්ථ (කැමති වීහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ඉං = ඉච්ඡිං (කැමති වුණෙමි)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ම්හා = ඉච්ඡිම්හා (කැමති වෙමු)
''කම්ම කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ආ = ඉච්ඡීයා (කැමති වනු ලැබිණි)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඌ = ඉච්ඡීයූ (කැමති වනු ලැබුණෝය)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + සේ = ඉච්ඡීයිසේ (කැමති වනු ලැබීහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ව්හං = ඉච්ඡීයිව්හං (කැමති වනු ලැබීහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + අ = ඉච්ඡීය (කැමති වනු ලැබීමි)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ම්හේ = ඉච්ඡීයිම්හේ (කැමති වනු ලැබුණෙමු)
'''උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
ඡින්දි + අ + ඉ + සි = අඡින්දිසි (සිඳුවේය)
ඡින්දි + අ + උං = අඡින්දුං (සිඳුවෝය)
ඡින්දි + අ + ඕ = අඡින්දෝ (සිඳුවෙහි)
ඡින්දි + අ + ඉ + ත්ථ = අඡින්දිත්ථ (සිඳුවෙහු)
ඡින්දි + අ + ඉං = අඡින්දිං (සිඳුවෙමි)
ඡින්දි + අ + ඉ + ම්හ = අඡින්දිම්හ (සිඳුවෙමු)
''කම්ම කාරකය''
ඡිදි + ය + ඉ + ත්ථ = අඡිජ්ජිත්ථ (සිඳනු ලැබිණි)
ඡිදි + ය + ඌ = අඡිජ්ජූ (සිඳිනු ලැබූහ)
ඡිදි + ය + ඉ + සේ = අඡිජ්ජිසේ (සිඳිනු ලැබුවෙහි)
ඡිදි + ය + ඉ + ව්හං = අඡිජ්ජිව්හං (සිඳිනු ලැබුවෙහු)
ඡිදි + ය + අං = අඡිජ්ජං (සිඳිනු ලැබීමි)
ඡිදි + ය + ඉ + ම්හේ = අඡිජ්ජිම්හේ (සිඳිනු ලැබීමු)
'''උදාහරණ: යුධ ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
යුධ + ය + ඊ = අයුජ්ඣී (යුද්ධ කළේය)
යුධ + ය + උං = අයුජ්ඣුං (යුද්ධ කළහ)
යුධ + ය + ඕ = අයුජ්ඣෝ (යුද්ධ කළෙහි)
යුධ + ය + ඉ + ත්ථ = අයුජ්ඣිත්ථ (යුද්ධ කළෙහු)
යුධ + ය + ඉං = අයුජ්ඣිං (යුද්ධ කළෙමි)
යුධ + ය + ඉ + ම්හා = අයුජ්ඣිම්හා (යුද්ධ කළෙමු)
=== භවිස්සන්තී විභත්තිය ===
* ධාතුව හා විභත්ති ප්රත්යය අතරට ඉ කාරයක් ආගමනය වේ.
''පරස්ස පද ප්රත්ය''
පඨම පුරිස - ස්සති (ඒක වචන), ස්සන්ති (බහු වචන)
මජ්ඣිම පුරිස - ස්සසි (ඒක), ස්සථ (බහු)
උත්තම පුරිස - ස්සාමි (ඒක), ස්සාම (බහු)
''අත්තනෝ පද ප්රත්ය''
පඨම - ස්සතේ (ඒක), ස්සන්තේ (බහු)
මජ්ඣිම - ස්සසේ (ඒක), ස්සව්හේ (බහු)
උත්තම - ස්සං (ඒක), ස්සාම්හේ (බහු)
* අනාගත කාලය භවිස්සන්ති විභක්තිය මඟින් ප්රකාශ වේ.
'''උදාහරණ: ඉසු ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ස්සති = ඉච්ඡිස්සති (කැමති වන්නේය)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ස්සන්ති = ඉච්ඡිස්සන්ති (කැමති වන්නෝය)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ඉ + සි = ඉච්ඡිස්සසි (කැමති වන්නෙහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ස්සථ = ඉච්ඡිස්සථ (කැමති වන්නෙහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ස්සාමි = ඉච්ඡිස්සාමි (කැමති වන්නෙමි)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ම = ඉච්ඡිස්සාම (කැමති වන්නෙමු)
''කම්ම කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සතේ = ඉච්ඡීයිස්සතේ (කැමති වනු ලැබෙන්නේය)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + සන්තේ = ඉච්ඡීයිස්සන්තේ (කැමති වනු ලැබෙන්නෝය)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සසේ = ඉච්ඡීයිස්සසේ (කැමති වනු ලැබෙන්නෙහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සව්හේ = ඉච්ඡීයිස්සව්හේ (කැමති වනු ලැබෙන්නෙහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සං = ඉච්ඡීයිස්සං (කැමති වනු ලැබෙන්නෙමි)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සාම්හේ = ඉච්ඡීයිස්සාම්හේ (කැමති වනු ලැබෙන්නෙමු)
'''උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සති = ඡින්දිස්සති (සිඳින්නේය)
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සන්ති = ඡින්දිස්සන්ති (සිඳන්නෝය)
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සසි = ඡින්දිස්සසි (සිඳින්නෙහි)
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සථ = ඡින්දිස්සථ (සිඳින්නෙහු)
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සාමි = ඡින්දිස්සාමි (සිඳින්නෙමි)
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සාම = ඡින්දිස්සාම (සිඳින්නෙමු)
''කම්ම කාරකය''
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සතේ = ඡිජ්ජිස්සතේ (සිඳනු ලැබෙන්නේය)
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සන්තේ = ඡිජ්ජිස්සන්තේ (සිඳිනු ලැබෙන්නෝය)
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සසේ = ඡිජ්ජිස්සසේ (සිඳිනු ලැබෙන්නෙහි)
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සව්හේ = ඡිජ්ජිස්සව්හේ (සිඳිනු ලැබෙන්නෙහු)
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සං = ඡිජ්ජිස්සං (සිඳිනු ලැබෙන්නෙමි)
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සාම්හේ = ඡිජ්ජිස්සාම්හේ (සිඳිනු ලැබෙන්නෙමු)
'''උදාහරණ: යුධ ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
යුධ + ය + ඉ + ස්සති = යුජ්ඣිස්සති (යුද්ධ කරන්නේය)
යුධ + ය + ඉ + ස්සන්ති = යුජ්ඣිස්සන්ති (යුද්ධ කරන්නෝය)
යුධ + ය + ඉ + ස්සසි = යුජ්ඣිස්සසි (යුද්ධ කරන්නෙහි)
යුධ + ය + ඉ + ස්සථ = යුජ්ඣිස්සථ (යුද්ධ කරන්නෙහු)
යුධ + ය + ඉ + ස්සාමි = යුජ්ඣිස්සාමි (යුද්ධ කරන්නෙමි)
යුධ + ය + ඉ + ස්සාම = යුජ්ඣිස්සාම (යුද්ධ කරන්නෙමු)
=== කාලාතිපත්ති විභත්තිය ===
* ධාතුව හා විභත්ති ප්රත්යය අතරට ඉ කාරයක් ආගමනය වේ.
* බොහෝ විට ක්රියා පදයෙහි මුලට අ කාරයක් ආගමනය වේ.
''පරස්ස පද ප්රත්ය''
පඨම පුරිස - ස්සා/ ස්ස (ඒක වචන), ස්සංසු (බහු වචන)
මජ්ඣිම පුරිස - ස්සේ (ඒක), ස්සථ (බහු)
උත්තම පුරිස - ස්සං (ඒක), ස්සම්හා (බහු)
''අත්තනෝ පද ප්රත්ය''
පඨම - ස්සථ (ඒක), ස්සිංසු (බහු)
මජ්ඣිම - ස්සසේ (ඒක), ස්සව්හේ (බහු)
උත්තම - ස්සං (ඒක), ස්සාම්හේ (බහු)
* යම් සිදු නොවූ දෙයක් සිදු වූවා නම් වීමට ඉඩ තිබූ දෙයක් ප්රකාශ කිරීමට මෙය භාවිතා වේ.
'''උදාහරණ: ඉසු ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ස්ස = ඉච්ඡිස්ස (කැමති වූයේ නම්)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ස්සංසු = ඉච්ඡිස්සංසු (කැමති වූයේ නම්)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ස්සේ = ඉච්ඡිස්සේ (කැමති වූයෙහි නම්)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ස්සථ = ඉච්ඡිස්සථ (කැමති වූයෙහු නම්)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ස්සං = ඉච්ඡිස්සං (කැමති වූයෙම් නම්)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + අ + ඉ + ස්සම්හා = ඉච්ඡිස්සම්හා (කැමති වූයෙමු නම්)
''කම්ම කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සථ = ඉච්ඡීයිස්සථ (කැමති වනු ලැබිණි නම්)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සිංසු = ඉච්ඡීයිස්සිංසු (කැමති වනු ලැබිණි නම්)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සසේ = ඉච්ඡීයිස්සසේ (කැමති වනු ලැබූයෙහි නම්)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සව්හේ = ඉච්ඡීයිස්සව්හේ (කැමති වනු ලැබූයෙහු නම්)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සං = ඉච්ඡීයිස්සං (කැමති වනු ලැබූයෙම් නම්)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ඉ + ස්සාම්හේ = ඉච්ඡීයිස්සාම්හේ (කැමති වනු ලැබූයෙමු නම්)
'''උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සා = අඡින්දිස්සා (සිඳුවේ නම්)
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සංසු = අඡින්දිස්සංසු (සිඳුවේ නම්)
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සේ = අඡින්දිස්සේ (සිඳූයෙහි නම්)
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සථ = අඡින්දිස්සථ (සිඳූයෙහු නම්)
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සං = අඡින්දිස්සං (සිඳූයෙම් නම්)
ඡින්දි + අ + ඉ + ස්සම්හා = ඡින්දිස්සම්හා (සිඳූයෙමු නම්)
''කම්ම කාරකය''
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සථ = අඡිජ්ජිස්සථ (සිඳනු ලැබිණි නම්)
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සිංසු = අඡිජ්ජිස්සිංසු (සිඳිනු ලැබිණි නම්)
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සසේ = අඡිජ්ජිස්සසේ (සිඳිනු ලැබූයෙහි නම්)
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සව්හේ = අඡිජ්ජිස්සව්හේ (සිඳිනු ලැබූයෙහු නම්)
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සං = අඡිජ්ජිස්සං (සිඳිනු ලැබූයෙම් නම්)
ඡිදි + ය + ඉ + ස්සාම්හේ = ඡිජ්ජිස්සාම්හේ (සිඳිනු ලැබූයෙමු නම්)
'''උදාහරණ: යුධ ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
යුධ + ය + ඉ + ස්සා = අයුජ්ඣිස්සා (යුද්ධ කළේ නම්)
යුධ + ය + ඉ + ස්සංසු = අයුජ්ඣිස්සංසු (යුද්ධ කළෝ නම්)
යුධ + ය + ඉ + ස්සේ = අයුජ්ඣිස්සේ (යුද්ධ කළෙහි නම්)
යුධ + ය + ඉ + ස්සථ = අයුජ්ඣිස්සථ (යුද්ධ කළෙහු නම්)
යුධ + ය + ඉ + ස්සං = අයුජ්ඣිස්සං (යුද්ධ කළෙම් නම්)
යුධ + ය + ඉ + ස්සම්හා = අයුජ්ඣිස්සම්හා (යුද්ධ කළෙමු නම්)
=== ප්රයෝජ්ය ක්රියා (හෙත්වර්ථ ක්රියා) ===
* ධාතුවත් විභක්ති ප්රත්යයත් අතරට '''ණේ/ ණය/ ණාපේ/ ණාපය''' යන ප්රත්ය යෙදීමෙන් ප්රයෝජ්ය ක්රියා සෑදේ.
* මෙහි '''ණ්''' මඟින් ධාතුව වෘද්ධි වීම සිදු කරයි. වෘද්ධි වීමේදී අ යන්න ආ වීම, ඉ යන්න ඒ වීම, උ යන්න ඕ වීම ආදිය සිදුවේ. '''ණ්''' ඉවත් වූ පසු ඉතිරි කොටස ක්රියා පදයට එකතු වේ. (ණේ = ණ් + ඒ, ණය = ණ් + අය, ණාපේ = ණ් + ආපේ, ණාපය = ණ් + ආපය)
* සමහර අවස්ථාවලදී ඉහත වෘද්ධි වීම සිදු නොවී ණ් හැර ඒ, අය ආදී ඉතිරි ප්රත්ය කොටස ධාතුවට එකතු වීම සිදු වේ.
* ධාතු ගණ විකරණ ප්රත්ය නොයෙදේ.
'''''වර්තමාන කාල විභක්ති ප්රයෝජ්ය ක්රියා'''''
'''උදාහරණ: ඉසු ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ණේ + ති = ඉච්ඡ + ඒ + ති = ඉච්ඡේති (කැමති කරවයි)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ණය + අන්ති = ඉච්ඡයන්ති (කැමති කරවති)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ණාපේ + සි = ඉච්ඡාපේසි (කැමති කරවහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ණාපය + ථ = ඉච්ඡාපයථ (කැමති කරවහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ණේ + මි = ඉච්ඡේමි (කැමති කරවමි)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ණය + ම = ඉච්ඡයම (කැමති කරවමු)
''කම්ම කාරකය''
පඨම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ණාපේ + තේ = ඉච්ඡීයාපේතේ (කැමති කරවනු ලැබේ)
පඨම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ණාපය + අන්තේ = ඉච්ඡීයාපයන්තේ (කැමති කරවනු ලැබෙත්)
මජ්ඣිම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ණේ + සේ = ඉච්ඡීයේසේ (කැමති කරවනු ලැබෙහි)
මජ්ඣිම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ණය + ව්හේ = ඉච්ඡීයායව්හේ (කැමති කරවනු ලැබෙහු)
උත්තම පුරිස ඒක වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ණාපේ + ඒ = ඉච්ඡීයාපේ (කැමති කරවනු ලැබෙමි)
උත්තම පුරිස බහු වචන -
ඉසු + ඊ + ය + ණාපය + ම්හේ = ඉච්ඡීයාපයම්හේ (කැමති කරවනු ලැබෙමු)
'''උදාහරණ: ඡිදි ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
ඡිදි + ණේ + ති = ඡේදේති (සිඳවයි)
ඡිදි + ණය + අන්ති = ඡේදයන්ති (සිඳවති)
ඡිදි + ණාපේ + සි = ඡේදාපේසි (සිඳවහි)
ඡිදි + ණාපය + ථ = ඡේදාපයථ (සිඳවහු)
ඡිදි + ණේ + මි = ඡේදේමි (සිඳවමි)
ඡිදි + ණේ + ම = ඡේදේම (සිඳවමු)
''කම්ම කාරකය''
ඡිදි + ය + ණය + තේ = ඡිජ්ජයතේ (සිඳවනු ලැබේ)
ඡිදි + ය + ණය + අන්තේ = ඡිජ්ජයන්තේ (සිඳිවනු ලැබෙති)
ඡිදි + ය + ණාපේ + සේ = ඡිජ්ජාපේසේ (සිඳිවනු ලැබෙහි)
ඡිදි + ය + ණාපේ + ව්හේ = ඡිජ්ජාපෙව්හේ (සිඳිවනු ලැබෙහු)
ඡිදි + ය + ණාපය + ඒ = ඡිජ්ජාපයේ (සිඳිවනු ලැබෙමි)
ඡිදි + ය + ණාපය + ම්හේ = ඡිජ්ජාපයම්හේ (සිඳිවනු ලැබෙමු)
'''උදාහරණ: යුධ ධාතුව'''
''කත්තු කාරකය''
යුධ + ණාපය + ති = යෝධාපයති (යුද්ධ කරවයි)
යුධ + ණාපය + අන්ති = යෝධාපයන්ති (යුද්ධ කරවති)
යුධ + ණේ + සි = යෝධේසි (යුද්ධ කරවහි)
යුධ + ණේ + ථ = යෝධේථ (යුද්ධ කරවහු)
යුධ + ණය + මි = යෝධයාමි (යුද්ධ කරවමි)
යුධ + ණය + ම = යෝධයාම (යුද්ධ කරවමු)
* මෙහිදී ක්රියාව '''කරවන්නා''' ''හේතු කර්තෘ'' ලෙසත් ක්රියාව '''කරන්නා''' ''සුද්ධ කර්තෘ'' ලෙසත් හැඳින්වේ. වාක්යයක දී ''හේතු කර්තෘ'' '''පඨමා විභක්තියෙන්''' තබන අතර ''සුද්ධ කර්තෘ'' '''තතියා හෝ දුතියා විභක්තයෙන්''' තබයි.
උදා:-
රාජා පුරිසේන රුක්ඛං ඡේදේති (රජු පුරුෂයා ලවා වෘක්ෂය කප්පවයි).
==='''''සුවිශේෂී ක්රියා පද (ව්යාතිරේක)'''''===
'''අස ධාතුව'''
''වර්තමාන විභක්තිය''
පඨම පුරිස ඒක වචන - අත්ථි/ සති (ඇත)
පඨම පුරිස බහු වචන - සන්ති (වෙති)
මධ්යම පුරිස,
ඒක වචන - අසි (වෙහි)
බහු වචන - අත්ථ (වෙහු)
උත්තම පුරිස,
ඒක වචන - අම්හි/ අස්මි (වෙමි)
බහු වචන - අම්හ/ අස්ම (වෙමු)
''පඤ්චමී විභක්තිය''
පඨම පුරිස,
ඒක වචන - අත්ථු (ඇත)
බහු වචන - සන්තු (වෙති)
මධ්යම පුරිස,
ඒක වචන - ආභි (වෙහි)
බහු වචන - අත්ථ (වෙහු)
උත්තම පුරිස,
ඒක වචන - අස්මි (වෙමි)
බහු වචන - අස්ම (වෙමු)
''සත්තමී විභක්තිය''
පඨම පුරිස,
ඒක වචන - සියා/ අස්ස (ඇත් නම්)
බහු වචන - සියුං/ අස්සු (වෙත් නම්)
මධ්යම පුරිස,
ඒක වචන - අස්ස (වෙහි නම්)
බහු වචන - අසිසථ (වෙහු නම්)
උත්තම පුරිස,
ඒක වචන - අස්සං (වෙම් නම්)
බහු වචන - අස්සාම (වෙමු නම්)
''අජ්ජතනී විභක්තිය''
පඨම පුරිස,
ඒක වචන - ආසි (විය)
බහු වචන - ආසිංසු/ ආසු (වූහ)
මධ්යම පුරිස,
ඒක වචන - ආසි (වූවෙහි)
බහු වචන - ආසත්ථ (වූවෙහු)
උත්තම පුරිස,
ඒක වචන - ආසිං (වීමි)
බහු වචන - ආසිම්හා (වීමු)
== විභක්ති භේදය ==
පාලි භාෂාවේ දී නාම විශේෂණ පද ද සෑම විටම පාහේ නාම පදයට අයත් විභක්තියෙන්ම සිටියි.
=== පඨමා විභත්තිය (කර්තෘ කාරකය) ===
* කර්තෘ උක්ත වූ විට එය පඨමා විභක්තියෙන් සිටී.
* කර්තෘ සුද්ධ කර්තෘ, හේතු කර්තෘ, කර්ම කර්තෘ ලෙස වර්ග තුනකින් එකකට අයත් විය හැක. මෙය කර්තෘ කාරකය ලෙස හැඳින්වේ.
* කර්තෘ විසින්ම ක්රියාව සිදු කරන්නේ නම් එය සුද්ධ කර්තෘ නම් වේ.
* අනිකකු ලවා ක්රියාව කරවන්නා හේතු කර්තෘ නම් වේ.
* කර්තෘ සහ කර්මය එකක්ම වුයේ නම් එය කර්ම කර්තෘ නම් වේ.
=== දුතියා විභත්තිය (කර්ම කාරකය) ===
* දුතියා විභක්තිය මඟින් අනුක්ත (උක්ත නොවූ) කර්මය නිරූපණය කරයි.
* කර්තෘ විසින් කරන ක්රියාවට යටත් වන කෙනා හෝ දෙය කර්මය ලෙස හැඳින්වේ. කර්මය විසින් යම් වාක්යයකට කරන බලපෑම කර්ම කාරකය ලෙස හැඳින්වේ.
කර්ම කාරකය,
'''1. කාලය'''
'''2. දුර, මාර්ගය'''
යන අදහස් ප්රකාශ කරයි.
උදා:- උපාසකෝ මාසං බුද්ධං වන්දති (උපාසකයා මාසයක් බුදුන් වඳියි)
උදා:- යෝජනං දීඝෝ මග්ගෝ (යොදුනක් දිග මාර්ගය)
දුතියා විභක්තිය මඟින්,
'''තතියා'''
'''සම්පදාන'''
'''පඤ්චමී'''
'''ඡට්ඨී'''
'''සත්තමී'''
යන අර්ථ ද ප්රකාශ වේ.
උදා:- සෝ නිවේසනං පවිසති (ඔහු නිවස'''ට''' පිවිසෙයි)
උදා:- යාචකෝ සෙට්ඨිං කහාපණං යාචතේ (යාචකයා සිටුවරයා'''ගෙන්''' කහවණු ඉල්ලයි)
උදා:- රාජං කිත්තිසද්දෝ අබ්භුග්ගතෝ (රජු'''ගේ''' කීර්තේ ඝෝෂාව ඉහළ නගින ලදී)
* වස, සි, ඨා යන ක්රියා ධාතුවලට '''උප, අනු, අධි, ආ''' යන උපසර්ග යෙදුණු විට දී සත්තමී විභක්ති අර්ථය දුතියා විභක්තියෙන් දැක්වේ.
උදා:- සෙට්ඨි පාසාදං අධිවසති (සිටුවරයා ප්රාසාදයෙහි අධිපතිව වාසය කරයි)
උදා:- කඤ්ඤා ගාමං අධිතිට්ඨති (ගැහැණු ළමයා ගමෙහි සිටියි)
* ක්රියා විශේෂණ ද දුතියා විභක්ති නපුංසක ලිඞ්ග ඒක වචනයෙන් සිටී.
උදා:- සුඛං සුපති (සුවසේ නිදයි)
=== තතියා විභත්තිය (කරණ කාරකය) ===
ක්රියාව සිදු වීමට උපකාර වීම කරණ කාරකය මඟින් සිදු වේ. '''විසින්, කරණ කොට, හේතු කොට, නිසා, ලවා, වශයෙන්, ...යෙන්, ...ගෙන්, ....හි, වෙනුවෙන්, දී, ලෙස, හෙයකින්''' යනාදී අර්ථ මින් නිරූපණය වේ.
උදා:- මාසේන පුබ්බෝ (මසකින් වැඩිමාලුය)
* මීට අමතරව තතියා විභක්තිය,
'''පඨමා විභක්ති'''
'''දුතියා විභක්තිය'''
'''පඤ්චමී විභක්තිය'''
'''සත්තමී විභක්තිය''' (තේන ඛෝ පන සමයේන = එසමයෙහි වනාහි)
* '''සහ, සද්ධිං, සමං, නානා, විනා, අලං, කිං''' යන නිපාත සමඟ තතියා විභක්තිය යෙදේ.
උදා:- භික්ඛු සඞ්ඝේන සද්ධිං (භික්ෂු සඞ්ඝයා සමඟ)
උදා:- න නෝ සමං අත්ථි තථාගතේන (තථාගතයන් වහන්සේ හා සමාන කෙනෙක් නැත නෙව)
=== චතුත්ථි විභත්තිය (සම්ප්රදාන කාරකය) ===
'''...ට, උදෙසා, සඳහා, පිණිස''' යනාදී අර්ථ චතුත්ථී විභක්තියෙන් නිරූපණය වේ.
* '''සත්තමී විභක්ති''' අර්ථය ද ප්රකාශ වේ.
=== පඤ්චමී විභත්තිය (අපදාන කාරකය) ===
'''...ගෙන්, ...+එන්, ...+ඉන්, දක්වා, කෙරෙන්, මඟින්, තෙක්''' යනාදී අර්ථ පඤ්චමී විභක්තියෙන් නිරූපණය වේ.
* '''අඤ්ඤත්ර''' යන්න සමඟ පඤ්චමී විභක්තිය යෙදේ.
උදා:- අඤ්ඤත්ර දුක්ඛා න සම්භෝති (දුක හැර හට ගැනීමක් නැත)
* '''අප, ආ යනාදී උපසර්ග''' සමඟ පඤ්චමී විභක්තිය යෙදේ.
උදා:- නරා අපසාලාය ආයන්ති (මිනිස්සු සාලාව හැර එති)
උදා:- ආමග්ගා ඛෙත්තං (මාර්ගය දක්වා කුඹුරය)
* '''රිතේ, නානා, විනා, යාව''' යන නිපාත සමඟ ද පඤ්චමී විභක්තිය යෙදේ.
උදා:- නිබ්බාණා රිතේ සුඛං කුතෝ (නිවන හැර සුවයක් කොයින් ද)
උදා:- නානා කුලා (කුලයෙන් වෙන්වූ)
උදා:- විනා සද්ධම්මස්මා (සද්ධර්මය හැර)
උදා:- යාව බ්රහ්ම ලෝකා (බඹ ලොව තෙක්)
'''● සමානාර්ථයෙහි'''
මොග්ගල්ලානස්මා පති සාරිපුත්තෝ (සැරියුත් හිමි මුගලන් හිමි හා සමානය)
'''● ප්රතිදාන අඅර්ථයෙහි'''
ඝතමස්ස තේලස්මා පති දදාති (මොහු තෙල් ගෙන ගිතෙල් දේ)
'''● රක්ෂණාර්ථ ධාතු යෝගයෙහි'''
කාකේ රක්ඛන්ති තණ්ඩුලා (කපුටන්ගෙන් සහල් රකිති)
'''● දූරාර්ථයෙහි'''
කීවදූරෝ ඉතෝ නලකාරගාමෝ? (කුලුපොතුගම මෙයින් කොපමණ දුර ද?)
=== ඡට්ඨී විභත්තිය (සම්බන්ධ විභක්තිය) ===
මෙයින් අයිතිය, ස්වාමිභාවය, සමූහය, සමීපය, අවයවය හැඟවේ.
උදා:-
◇ භික්ඛුනෝ චීවරං (භික්ෂුවගේ සිවුර)
◇ දේවදත්තස්ස ධනං (දේවදත්තගේ ධනය)
'''● සමීපාර්ථය'''
අම්බවනස්ස අවිදූරේ (අඹ වනයට නුදුරෙහි)
'''● තෘතියා අර්ථයෙහි'''
පුප්ඵස්ස බුද්ධං යජති (පුෂ්පයෙන් බුදුන් පුදයි)
ඝතස්ස අග්ගිං ජුහෝති (ගිතෙලින් ගිනි පුදයි)
'''● පිරුණු යන අර්ථයෙන්'''
පත්තං ඔදනස්ස පූරෙත්වා (පාත්රය බතින් පුරවා)
පූරං හිරඤ්ඤසුවණ්ණස්ස (පිරුණු රන් රුවනින්)
පූරති බාලෝ පාපස්ස (බාලයා පාපයෙන් පිරේ)
'''● සමානාර්ථයෙහි'''
පිතුස්ස තුල්යෝ (පියා හා සමානයැ)
මාතු සදිසෝ (මව හා සමානයැ)
'''● කිං,''' '''අලං යන ප්රත්ය සමඟ'''
කිං තස්ස ච තුට්ඨස්ස (ඔහු සතුටු වූයේ කුමකට ද?
අලං තස්ස ච තුට්ඨස්ස (ඔහුගේ සතුට පමණ ද?
'''● ත ප්රත්යය සමඟ'''
රඤ්ඤෝ සම්මතෝ (රජු විසින් සම්මත කරන ලද හෙවත් රජුගේ සම්මතය)
රඤ්ඤෝ පූජිතෝ (රජු විසින් පුදන ලද)
'''සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි'''
කුසලා නච්ච ගීතස්ස (නැටුම් ගැහුම්හී දක්ෂය)
භගවතෝ පසන්නා (භාග්යවතුන් කෙරෙහි ප්රසන්න වූ)
දිවසස්ස තික්ඛත්තුං (දවස දවස තුන් වරක්)
'''● දුතියා විභක්ති අර්ථයහි'''
තස්ස භවන්ති වත්තාරෝ (එය කියන්නෝ වෙත්)
භින්නානං සන්ධාතා (බිඳුණ වුන් සමඟි කරන්නේ)
'''●සර, ඉච්ඡ යන ධාතූන්ගෙන් සෑදෙන ක්රියා පදවල කර්මය ලෙස'''
මාතු සරති (මව සිහි කරයි)
පුත්තස්ස ඉච්ඡති (පුතා කැමති වෙයි)
'''● පඤ්චමී විභක්ති අර්ථයෙහි'''
අස්සවනතා ධම්මස්ස පරිහායන්ති (නො අසන හෙයින් ධර්මයෙන් පිරිහෙත්)
සබ්බේ තසන්ති දණ්ඩස්ස (සියල්ලෝ දණ්ඩනයෙන් තැතිගනිත්)
=== සත්තමී විභත්තිය (ආධාර කාරකය) ===
* '''වස්තුව පැතිර පවතින ස්ථානය'''
තිලේසු තේලං (තලයෙහි තෙල්)
දධිම්හි සප්පි (දී කිරෙහි ගිතෙල්)
* '''වස්තුව අන්තර්ගත වස්තුව'''
ආසනේ නිසින්නෝ (අසුනෙහි හුන්නේය)
ඝටේසු උදකං අත්ථි (කළයෙහි දිය ඇත)
* '''පවතින ජීවත් වන ස්ථානය'''
ගංගාය සංඝෝ වසති (සංඝයා ගඟ සමීපයෙහි වසයි)
භගවා සාවත්ථියං විහරති (භාග්යවතුන් සැවැත් නුවර වසයි)
* '''විෂය ස්ථනය'''
ආකාසේ සකුණා චරන්ති (අහසෙහි පක්ෂීහූ හැසිරෙති)
භූමියං මනුස්සා චරන්ති (මිනිස්සු බිම හැසිරෙති)
* '''වාක්යයක කර්මයෙහි'''
භික්ඛූසු අභිවාදෙන්ති (භික්ෂූන් වඳිති)
මුද්ධනි චුම්බිත්වා (මුඳුන සිඹ)
* '''කරණ විභක්ති අර්ථයෙහි'''
පථේසු ගච්ඡන්ති (පථය කරණ කොට යති)
* '''නිමිති අර්ථයෙහි'''
දීපි චම්මේසු හඤ්ඤතේ (දිවියා සම නිමිති කොට/ නිසා මරනු ලැබේ)
කුඤ්ජරෝ දන්තීසු හඤ්ඤතේ (ඇතා දළ නිසා මරනු ලැබේ)
* '''<u>සම්ප්රදාන විභක්ති අර්ථයෙහි</u>'''
සඞ්ඝේ දින්නං මහප්ඵලං (සඞ්ඝයාට දුන් දෙය මහත්ඵලය)
මහාසේනෝ සඞ්ඝේ දේති (මහාසේන් සඞ්ඝයාට දෙන්නේය)
* <u>'''කාලය හැඟවීමේ දී'''</u>
පුබ්බණ්හසමයේ ගතෝ (පෙරවරු කාලයේ ගියේය)
* '''භාවාර්ථයේ දී'''
භික්ඛු සඞ්ඝේසු භෝජියමානේසු ගතෝ (භික්ෂු සඞ්ඝයා වළඳන කල්හී ගියේය)
ගෝසු දුය්හමානේසු ගතෝ (එළදෙනුන්ගෙන් දොවනා කල ගියේය)
මාතාපිතුසු රුදන්තේසු පබ්බජි (මව්පියන් හඬද්දී පැවිදි විය)
* '''යම් සමූහයක එක් පුද්ගලයෙක්, එක් වස්තුවක් වෙන්කර පැවසීමේ දී'''
නරේසු ඛත්තියා සූරතමා (නරයන් අතර ක්ෂත්රියයා ඉතා ශූරයැ)
බ්රාහ්මණානං කූටදන්තෝ පණ්ඩිතෝ (බමුණන් අතර කූටදන්ත පණ්ඩිතයෙකි)
* '''තෘතියා විභක්ති අර්ථයෙහි'''
ඤාණස්මිං පසන්නෝ (ඥානයෙන් ප්රසන්නය)
== සන්ධි ==
=== ස්වර සන්ධිය ===
ස්වර සන්ධිය වර්ග් 5කි.
# ලෝප
# ආදේශ
# ආගම
# දීර්ඝ
# හ්රස්ව
'''<u>01. ලෝප සන්ධිය</u>'''
පූර්ව ස්වර ලෝප සන්ධිය
උදා:-
සබ්බා + ඊතියෝ = සබ්බ් + ආ + ඊතියෝ
= සබ්බ් + ඊතියෝ
= සබ්බීතියෝ (සියළු උවදුරු)
පරස්වර ලෝප සන්ධිය
උදා:-
ඡායා + ඉව = ඡායා + ව
= ඡායාව (සෙවනැල්ල මෙන්)
'''<u>02. ආදේශ සන්ධිය</u>'''
මෙහිදී 1. ස්වරයකට ස්වරයක් 2. ස්වරයකට ව්යඤ්ජනයක් 3. ව්යඤ්ජනයකට ව්යඤ්ජනයක් ආදේශ වීම සිදු වේ.
උදා:-
අති + ඉව = අත් + ඉ + ඉ + ව
අත් + ඒ + ව = අතේව (අධික සේ)
උදා:-
අග්ගි + අගාරං = අග්ග් + ඉ + අ + ගාරං
අග්ග් + ය් + අ + ගාරං = අග්යගාරං = (ගිනි ගෙය)
උදා:-
පති + අන්ත = ප + ච්ච + අන්තං
= පච්චන්තං (පිටිසර)
'''<u>03. ආගම සන්ධිය</u>'''
මෙහිදී ස්වරයට ස්වරයක් හෝ ස්වරයට ව්යඤ්ජනයක් ආදේශ වේ.
උදා:-
ඒසෝ + ධම්මිකෝ = ඒස් + ඕ + ධම්මිකෝ
ඒස් + අ + ධම්මිකෝ = ඒසධම්මිකෝ (ඒ ධාර්මිකයා)
උදා:-
නි + උපද්දව = නි +ර් + උපද්දව
නිරුපද්දව (උවදුරු නැති)
'''<u>04. ස්වර දීර්ඝ සන්ධිය</u>'''
පූර්ව ස්වරය හෝ පරස්වරය දීර්ඝ වී පිළිවෙලින් පරස්වරය හෝ පූර්ව ස්වරය ලොප් වීම මෙහිදී සිදු වේ.
උදා:-
විජ්ජු + ඉව = විජ්ජ් + උ + ඉ + ව
විජ්ජ් + ඌ + ව = විජ්ජූව (විදුලිය මෙන්)
උදා:-
තථා + උපමං = තථ් + ආ + උ + පමං
තථ් + ඌ + පමං = තථූපමං (උපමාව එසේය)
'''<u>05. ස්වර හ්රස්ව සන්ධිය</u>'''
උදා:-
තණ්හා + ඛයෝ = තණ්හ් + ආ + ඛයෝ
තණ්හ් + අ + ක් + ඛයෝ = තණහක්ඛයෝ (තණ්හාව ක්ෂය වීම)
=== ව්යඤ්ජන සන්ධිය ===
වර්ග 4කි.
1. ද්විත්ව
2. ලෝප
3. ආදේශ
4. ආගම
'''1. ද්විත්ව:-'''
උදා:-
පරි + චජති = පරි + ච් + චජතී
= පරිච්චජති
'''2. ලෝප:-'''
උදා:-
පටි + සඞ්ඛාය + යෝනිසෝ = පටි + සඞ්ඛා + යෝනිසෝ
= පටිසඞ්ඛායෝනිසෝ
'''3. ආදේශ:-'''
උදා:-
පති + හඤ්ඤති = පටි + හඤ්ඤති
=පටිහඤ්ඤති
'''4. ආගම:-'''
බොහෝ සේ දක්නට නොලැබේ.
උදා:-
අතිප්ප + ඛෝ = අතිප්පගෝඛෝ
=== නිග්ගහීත සන්ධිය ===
වර්ග තුනකි.
1. ලෝප
2. ආදේශ
3. ආගම
'''1. ලෝප:-'''
උදා:-
බුද්ධානං + සාසනං = බුද්ධාන + සාසනං
=බුද්ධානසාසනං
උදා:-
ඒවං + අස්ස = ඒවං + අ + ස් + ස
=ඒවං + ස = ඒවංස
උදා:-
චක්කං + ඉව = චක්කං + ඉ + ව
= චක්කං + ව = චක්කංව
'''2. ආදේශ:-'''
උදා:-
සං + ජාතෝ = ස + ඤ් + ජාතෝ
= සඤ්ජාතෝ
ජ යනු ච වර්ගයට අයත් අකුරකි. එහි අවසන් නාසික්ය අකුර ඤ ආදේශ වේ.
උදා:-
සං + මතෝ = ස + ම් + මතෝ
= සම්මතෝ
ම යනු ප වර්ගයේ නාසික්ය අකුරය. එනිසා ම අකුරම ආදේශ වේ.
උදා:-
පුං + ලිඞ්ග = පු + ල් + ලිඞ්ග
= පුල්ලිඞ්ග
ල අකුරට පෙර ල අකුරණ ආදේශ වේ.
උදා:-
ඒතං + අවෝච = ඒත + ද් + අවෝච
= ඒතදවෝච
උදා:-
ඒවං + ඒව = ඒව + ම් + ඒව
= ඒවමේව
අ අකුරට පෙර ද් හෝ ම් ආදේශ වේ.
'''ආගම:-'''
උදා:-
චක්ඛු + උදපාදි = චක්ඛුං උදපාදි
=== වොමිස්සක සන්ධිය ===
ආදේශ හා විපරීත යනුවෙන් දෙවර්ගයකි.
'''1. ආදේශ'''
උදා:-
බෝධි + අඞ්ගා = බොජ්ඣ + අඞ්ගා
= බොජ්ඣඞ්ගා
'''2. විපරීත'''
උදා:-
සක + හත්ථෝ = ස + හත්ථෝ
= සහත්ථෝ
=== පකති සාධනය ===
සන්ධි නොවී ප්රකෘති ස්වභාවයෙන්ම සිටීම පකති සාධනය වේ.
== සමාස ==
== තද්ධිත ==
== ධාතු ==
== කිතක ==
කිසියම් අර්ථයක් ප්රකාශ කිරීම සඳහා ධාතුවකට පසුව ප්රත්යයක් එකතු කොට සාදා ගන්නා පද '''<nowiki/>'කිතක' (කෘදන්ත)''' නමින් හැඳින්වේ. '''තද්ධිත''' සෑදෙන්නේ නාමයකට පසුව ප්රත්යයක් එක් කිරීමෙනි. මේ අනුව තද්ධිත සහ කිතක දෙකේ වෙනස වටහා ගත හැක.
'''ආඛ්යාත''' පද සෑදෙන්නේ ද ධාතු කෙරෙන් ප්රත්ය එක් කිරීමෙනි. එසේ සෑදෙන ආඛ්යාත වනාහි උත්තම, මජ්ඣිම ආදී පුරුෂත්රයෙහි හා කර්තෘ, කර්ම ආදී කාරකත්රයෙහි වන අලිඞ්ගික පද විශේෂයකි.
'''කිතක පද''' නාම පද මෙන් විභක්තිවල වරනැගෙන අතර පුල්ලිඞ්ග, ඉත්ථි ලිඞ්ග ආදී ලිඞ්ග භජනය කරන, කාරක වැඩි ගණනක යෙදෙන පද විශේෂයකි. තවද පුරුෂ භේදයක් මෙයට අදාළ නොවේ.
මෙලෙස සාදා ගන්නා කිතක පද නාම පද වශයෙන් ද නාම විශේෂණ වශයෙන් ද භාවිත කෙරේ.
''උදා :- '''නාම පද වශයෙන්'''''
<nowiki>*</nowiki> අහං '''ධාවන්තං''' පස්සිං
<nowiki>*</nowiki> '''ගච්ඡන්තා''' මං පහරිංසු
'''නාම විශේෂණ වශයෙන්'''
<nowiki>*</nowiki> '''ගච්ඡන්තා''' මනුස්සා
<nowiki>*</nowiki> '''විකසිතානි''' පුප්ඵානි
කිතක ප්රත්යයෝ '''කිච්ච''' හා '''කිත්''' යනුවෙන් කොටස් දෙකකි.
'''ධාතූන්ගේ අන්තයට හා ප්රත්යයට පෙර ඉකාරයක් ආගම වේ.'''
=== කිච්ච ප්රත්යයයෝ ===
* තබ්බ
* අනීය
* ණ්ය
* තය්ය
* රිච්ච
මේවායින් 'යුතුය' යන අර්ථය ප්රකාශ වේ. මේවා කර්ම කාරකයෙහි යෙදීමේ දී ලිඞ්ගත්රයෙහිම සෑදෙයි. නමුත් භාව කාරකයේ දී නපුංසක ලිඞ්ග ඒක වචනයෙන් පමණක් තැබේ.
'''තබ්බ'''
'''උදා:-'''
පුල්ලිඞ්ග - වාණිජේන චෝරෝ අභිභවිතබ්බෝ (වෙළෙන්දා විසින් සොරා මැඩලිය යුතුය).
ඉත්ථිලිඞ්ග - වාණිජේන තණ්හා අභිභවිතබ්බා (වෙළෙන්දා විසින් තණ්හාව මැඩලිය යුතුය).
නපුංසක ලිඞ්ග - වාණිජේන ලෝභනං අභිභවිතබ්බං (වෙළෙන්දා විසින් ලෝභ කිරීම මැඩලිය යුතුය).
උදා:-
අභිභූ + ඉ + තබ්බ = අභිභ් + ඌ + ඉ + තබ්බ
= අභිභ් + අවි + තබ්බ = අභිභවිතබ්බ
උදා:-
අභි + වාදි + ඉ + තබ්බ = අභි + වාද් + ඉ + ඉ + තබ්බ
= අභිවාද් + ඒ + තබ්බ = අභිවාදේතබ්බ
(වැඳිය යුතු)
උදා:-
ගහ + අනීය = ගහනීය (ගත යුතු ය)
'''ණ්ය'''
උදා:-
1. කර + ඉ + ණ්ය = කාරිය (කළ යුතුය)
2. සාසු + ණ්ය = සිස් + ්ය = සිස්ස
===කිත් ප්රත්යයෝ===
කිච්ච නමැති ප්රත්ය වර්ගයට පරිබාහිර වූ අනෙකුත් ප්රත්ය වර්ගයෝ කිත් ප්රත්යයෝ යැයි හැඳින්වේ. මෙම ප්රත්ය වර්ගය බොහෝ විට කාල තුනෙහිම යෙදේ. නමුත් ඇතැම් ප්රත්යයෝ අතීත කාලයේ පමණක් හෝ අනාගත කාලයේ පමණක් හෝ යම් කාල දෙකක පමණක් හෝ යනාදී ලෙස යෙදේ.
====කාල තුනෙහිම සමානව යෙදෙන ප්රත්යයෝ====
# '''<u>ණ</u>'''
කර්මයක් මුලින් ඇති කල එම සකර්මක ධාතුවට පසු මෙම ණ ප්රත්යය යෙදේ.
උදා:-
කුම්භ + කර + ණ = කුම්භ + කාර = කුම්භකාර (වළං සාදන්නා)
කම්ම + කර + ණ = කම්මකාර (කර්මය කරන්නා)
ඉහත ණ ප්රත්යයට පෙර යෙදෙන ආකාරාන්ත ධාතුවට පසු ආය නමැති තවත් ප්රත්යයක් ආදේශ වේ.
උදා:-
දානං + දා + ණ = දානාදාය (දන් දෙන්නා)
ධඤ්ඤං + මා + ණ = ධඤ්ඤමාය (ධාන්ය මනින්නා)
'''2. <u>අ</u>'''
උදා:-
ධම්මං + ධර + අ = ධම්මධර (ධර්මය දරන)
දිනං + කර + අ = දිනකර (දවස කරන හෙවත් සූය්යර්යා)
'''3. <u>ණ්වු</u>'''
මෙම ප්රත්යයට අක යන ප්රත්යය ආදේශ වේ.
උදා:-
රථං + කර + ණ්වු = රථං + කාර + අක = රථකාරක (රිය සාදන්නා)
ගහ + ණ්වු = ගාහක (ගන්නා / ග්රාහකයා)
ගවෝ + හන + ණ්වු = ගෝඝාතක
මෙහිදී හන ධාතුවට ඝාත ආදේශ වේ.
'''<u>4. තු ප්රත්ය</u>'''
මෙම ප්රත්යයට පෙර ඇතැම් තැනක ත් ආදේශ වේ.
උදා:-
කර + තු = ක + තු
ක + ත් + තු = කත්තු
දා + තු = දාතු (දෙන්නා)
🔸 ඇතැම් තැනක තු ප්රත්යයට පෙර න් ආදේශ වේ.
උදා:-
ගමු + තු = ග + තු
ග + න් + තු = ගන්තු (යන්නා)
මන + තු = ම + තු
ම + න් + තු = මන්තු (හඟින්නා)
'''<u>5. ආවි</u>'''
දිස + ආවී = දස + ආවී
දස් + ස් + ආවී = දස්සාවි
'''<u>5. රත්ථු</u>'''
මෙහිදී ක්රියා ධාතුවේ අගට තිබෙන ව්යඤ්ජන අක්ෂරය ලොප් වී රත්ථු ප්රත්යයේ ර් අකුරද ලොප් වී යයි.
උදා:-
සාසු + රත්ථු = සා + ත්ථු
ස + ත්ථු = සත්ථු
'''<u>6. රිතු</u>'''
මෙහිදී බොහෝ විට මෙම ප්රත්යයේ රි අක්ෂරය ලොප් වේ. ප්රත්යයට පෙර තිබෙන ධාතුවේ පළවෙනි අක්ෂරයේ ස්වරය ඉ හෝ ඊ කාරයක් බවට පත් වේ.
උදා:-
පා + රිතු = ප් + ඉ + තු = පිතු (රකින්නා/ පියා)
ධර + රිතු = ධ් + ඊ + තු (ධීතු/ මවුපියන් විසින් රකින)
'''07. රාතු ප්රත්යය'''
මෙහි දී මුල් වචනයේ අග තිබෙන ව්යඤ්ජනය සහ අග වචනයේ මුල් ව්යඤ්ජනය ලොප් වීම සිදු වේ.
උදාහරණ:-
මාන + රාතු = මා + න + රා + තු = මාතු (දරුවන් විසින් පුදන හෙවත් මව)
භාස + රාතු = භා + තු = භාතු (සහෝදරයා)
'''08. යූ ප්රත්යය'''
මෙම ප්රත්යය යෙදුණු කල්හී ණ කාරයක් ආදේශ වේ. එවිට යූ ලොප්වේ. 'අන' ආදේශ වේ. මුල තියෙන ව්යඤ්ජනය වෘද්ධ වීම සිදු වේ. නමුත් සමහර තැන්වල දී එසේ නොවේ. විශේෂයෙන්ම පළමු ව්යඤ්ජනය අකාරයෙන් අවසන් වේ නම් වෘද්ධ වීම සිදු නොවේ.
උදාහරණ:-
සිව + යු = සි + ව + ණ = සේ + ව + න (දිය ඉසීම)
සුච + යු = සු + ච + ණ = සෝච + අන = සෝචන (සෝක වීම)
==මේවාත් බලන්න==
පාලි විකිපීඩියාව [[W:pi:पालि Pāli]]
==External links==
*[https://www.docs.google.com/file/d/0B06JOlm5x83YdWNJY2cyMmNINlk/edit?usp=sharing '''Sinhala to Hindi translator'''] - This program can translate Sinhala into Hindi. It also converts Sinhala script to/from Devanagari script.
*පාලි කියල භාෂාවක් නෑ, ආචාර්ය රාජ සෝමදේව (explained on 78th episode of Unlimited History program on Neth FM, not allowing to insert you tube link here)
{{interwiki|code=pi|පාලි}}
{{wiktionary|පාලි}}
q4xm4q1tn3pkmapcj3cpc5s5uxbkddd
කාල තරණය
0
59673
793745
575915
2026-06-13T09:29:02Z
Amherst99
18480
/* */
793745
wikitext
text/x-wiki
'''කාල තරණය ({{en|time travel}}) යනු කාලයේ කිසියම් නිශ්චිත ලක්ෂ්ය දෙකක් තුළ සංචරණය කිරීම යන සංකල්පයයි. සාමාන්ය සංකල්පය අනුව ගමන් කරන්නා මිනිසෙක් වන අතර මනඃකල්පිත යන්ත්රයක් වන කාල යන්ත්රයක් හෝ අධි මානසික ක්රමයක් භාවිතයෙන් සංචරණය කරයි. කාල තරණය දර්ශන වාදය සහ ප්රබන්ධ වල හඳුනාගත් සංකල්පයකි,නමුත් කාලයේ යම් අභිමත ස්ථානයක් යනු භෞතික විද්යාවේ ඉතා සීමිත සීමාවක් තුළ පවතින ක්වන්ටම් යාන්ත්ර විද්යාවට හා අයින්ස්ටයින්ගේ රෝසන් පාලමට පමණක් සම්බන්ධ වන්නකි. ඇතැම් විට මෙම පටු සීමාව ඉතා පළල් අර්ථයක් විය හැකිය. උදාහරණයක් ලෙස අනාගත කාලයට සංචරණය කිරීම (අතීතයට නොවෙයි) හරහා කාලයේ පළල් වීම භෞතික විද්යාවේ අත්භූත බව මනාව පිළිබිඹු කරන අතර මිලි තත්පර ගණන් වලින් පමණක් දැනට අජටාකාශගාමීන් විසින් මෙය අත්විඳ ඇත. ඉතා නිරවද්ය ඔරලෝසුවක් පෘථිවිය මත ඔරලෝසුවක් සමඟ සංසන්දනය මගින් ඔවුන් මෙය තහවුරු කරගෙන ඇත. වසර ගණනාවක් අනාගත කාලය වෙත සංචරණය සදහා ආසන්න වශයෙන් ආලෝකයේ වේගයෙන් සංචරණය කළ යුතුය (රවුමට), නමුත් දැනට ප්රායෝගිකව මිනිස් වාහනයකට මෙය කළ නොහැක.'''
== කාල තරණ සංකල්පයේ ඉතිහාසය ==
'''[[ත්රිපිටකය]] තුළ සඳහන් කර ඇත්තේ කාලය විවිධ වේගයෙන් ගමන් කරන බවයි, [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ]] විසින් ශ්රාවක කුමාර කස්සප තෙරුණ්ට දේශනා කළ [[පායාසි සුත්රය]] තුළ දිවැස් තිස් තුනක් තුළ ඇති දිව්ය ලෝකයන්ගේ කාලය විවධ වේගයන්ගෙන් ගමන් කරන අතර මිනිසුන් වැඩි කාලයක් ජීවත් වන බවයි. අපගේ ශතවර්ෂ කාල පරිච්චේදය තුළ, දින සියයක් ඉහත සදහන් ලෝක වල පැය විසි හතරක එක දිනයක් පමණකි.'''
=== ඉදිරියට කාල තරණය ===
'''කාල තරණය පිලිබඳ විශේෂ සාධක අංග සහිත කාලයේ සිට කාල තරණ කතාන්දරයේ අතීත උදාහරණ ලිඛිතව සඳහනක් නොමැත.පැරණි ජනකථා සහ මිත්යා මත ඇතැම්විට අනාගත කාල තරණය සමඟ සම්බන්ධයක් ඇත; උදාහරණ ලෙස හින්දු මතවාද තුළ මහාභාරතය තුළ සඳහන් වන ''රයිවතා කකුද්මි( Raivata Kakudmi)'' නමැති රජතුමා බ්රහ්මයාගේ නිර්මාතෘ වරයා හමුවීමට දිව්ය ලෝකයට ගොස් නැවත පෘථිවියට පැමිණෙන විට විශාල යුගයන් ගණනාවක් පසු වී ඇති බව දැක කලබල වී තිබෙනව.'''
'''තවත් ඉදිරිපසට කාල තරණය පිලිබඳ සඳහන් වන පැරණි කථාවක් ලෙස නිහොඟි තුළ මුලින් සඳහන් කර ඇති "උරශිමා තාරෝ" ජපාන ජනකතාව හැඳින්විය හැක. එය තරුණ මාළු බාන්නෙක් වන උරශිමා තාරෝ මුහුද යට ස්ථානයක දින තුනක් රැඳී සිට ඇත.නැවත ඔහු තම නිවසට පැමිණෙන විට වසර තුන් සියයක් ඔහු කාලය තුළ ඉදිරියට පැමිණ ඇති බව ඔහු සොයාගන්නවා. ඔහුට බොහෝ දේ අමතක වීය, ඔහුගේ නිවසේ නටඹුන් පමණකි, ඔහුගේ පවුල දීර්ඝ වශයෙන් මිය ගිහින්. මෙවැනිම තවත් කථාවක් අපිට හමුවෙනවා තාල්මුඩ් වල හොනි හැම්'මාගල් කථාවෙන්. හොනි හැම්'මාගල් වසර හැත්තෑවක නින්දට වැටී සිට අවදි වන විට එම ලෝකයේ ඔහුගේම මුණුබුරන් මිනිබිරියන් සහ සියලුම මිතුරන් සහ පවුල මිය ගොස් ඇත.'''
[[ගොනුව:Irvington_statue_of_Rip_van_Winkle.jpg|thumb|රිප් වෑන් වින්කල් ගේ පිළිරුව, ඉවින්ටන්, නිව් යෝක්<br>
]]
'''වර්තමානයට ආසන්නම අනාගත කාල තරණය ගැන කියැවෙන කථාව නම් Louis-Sébastien Mercier ගේ L'An 2440, rêve s'il en fût jamais ("2440 වසර: සදහටම සිටිය හැකි නම් එක් සිහිනයක්"), මෙම කල්පිතයේ ප්රධාන චරිතය 2440 වසරට ප්රවාහනය කර ඇත. ඇත්තටම ප්රසිද්ධ ක්රියාවක් (1771 පළමු එළිදැක්වීමෙන් පසු සංස්කරණ 25කට භාජනය වී ඇත), එහි සඳහන් වෙන්නෙ නමක් සඳහන් නැති මිනිසෙක් විවාහයෙන් පසුව මිතුරු දාර්ශනිකයෙක් සමඟ උණුසුම් කථාබහක් අතරතුර, නින්දකට වැටී අනාගත පැරීසිය තුළින් ඔහුවම සොයාගැනීමයි. රොබට් ඩාන්ටන් ලියන්නේ "මනඃකල්පිත සුරංගනා චරිත නොසලකා... L'An 2440 අනාගතයට නියම මඟ පෙන්වීමක් ලෙස කියවීමට ඉල්ලාසිටිනව" ලෙසයි.'''
'''ක්රි.ව. 1819දී වොෂින්ටන් අර්වින් ගේ "රිප් වෑන් වින්කල්" කථාවේ රිප් වෑන් වින්කල් නමැති මිනිසෙකු කන්දක් මත නිදා සිට නැවත වසර 20ක් අනාගතයෙන් අවදි වී ඇත, ඒ වන විට ඔහුගේ බිරිඳ මියගොස් දියණිය වැඩී ඇත. ෆැදී බල්ගරින්ගේ "Pravdopodobnie Nebylitsi" කතාන්දරය තුළ නින්ද කාල තරණය සඳහා යොදාගෙන ඇත.මෙහි ප්රධාන චරිතය 29 වන ශතවර්ෂයෙන් අවදි වී ඇත. එච්. ජී. වේල්ස්ගේ "නිදන්නගේ අවදි වීම (The Sleeper Awakes)" තුළ නින්දට වැටුණු පසු වසර 200ක අනාගතය තුලින් අවදි වූ මිනිසෙකු ගැන සඳහන් වේ.'''
'''[[එච්. ජී. වේල්ස්]] විසින් ක්රි.ව. 1895 දී රචිත "කාල යන්ත්රය(The Time Machine)" නැමැති විද්යා ප්රබන්ධ කෘතිය කාලතරණ සංකල්පයේ පොදු මනඃකල්පනයට සාධක වී ඇත, නමුත් පෙර කෙටි කථාවක් වන එඩ්වඩ් පේජ් මිචෙල් මහතාගේ "පසුපසට යන ඔරලෝසුව(The Clock That Went Backward) තුළ මිනිසුන් තිදෙනෙකුට කාලය තුල අතීතයට(පසුපසට) යා හැකි අනිර්දිෂ්ඨ ඔරලෝසුවක් හඳුන්වා දී තිබෙනවා. මීට පෙර කථා වන චාර්ලස් ඩිකන්ස් ගේ "නත්තල් ගීතයක් (A Christmas Carol) වැනි කතන්දර තුළ තාක්ෂණික විද්යාත්මක නොවන කාල තරණයන් අන්තර්ගත වී තිබෙනවා. ඉතිහාසත්මකව, දින ගණනක් පසු පසට යාමේ සංකල්පය හින්දූන්ගේ පුරාණ කථා තුළ ඇත(මහාභාරත වැනි). වර්තමානයේ දියුණු තාක්ෂණය සහ විශ්වය තුල උසස් විද්යාඥයන්ගේ අදහසට අනුව, කාල තරණයේ සත්යතාව විස්තරාත්මකව විද්යා ප්රබන්ධ රචිකයන්, දර්ශන වාදීන්, සහ භෞතික විද්යාඥයන් පැහැදිලි කර තිබෙනවා...'''
gtgrr3d325heiypwtvo24rnyjf15nrs
සැකිල්ල:Hellenistic rulers
10
68917
793715
463292
2026-06-12T17:03:04Z
Yasasuru
23090
793715
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Hellenistic rulers
| title = [[හෙලනිස්තික යුගය|හෙලනිස්තික]] පාලකයින්
| listclass = hlist
| state = {{{state|{{{1<includeonly>|collapsed</includeonly>}}}}}}
| groupstyle = text-align:center
| group1 = [[ආගේඩ් රාජවංශය|ආගේඩ්වරු]]
| list1 =
* [[මැසිඩෝනියාවේ IIවන පිලිප්|පිලිප් II]]
* [[මහා ඇලෙක්සැන්ඩ' රජ|මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් III]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ තෙවන පිලිප්|පිලිප් III ඇරිඩියස්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ සිව්වන ඇලෙක්සැන්ඩර්|ඇලෙක්සැන්ඩර් IV]]
| group2 = [[ඇන්ටිගොනිඩ් රාජවංශය|ඇන්ටිගොනිඩ්වරු]]
| list2 =
* [[ඇන්ටිගෝනස් I මොනොෆ්තැල්මස්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ Iවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I පෝලියෝර්සිටීස්]]
* [[ඇන්ටිගෝනස් II ගොනේටස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් II ඒටොලිකස්]]
* [[ඇන්ටිගෝනස් III ඩොසොන්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ Vවන පිලිප්|පිලිප් V]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ පර්සියස්|පර්සියස්]]
* [[ඇන්ඩ්රිස්කස්|පිලිප් VI]] (ව්යාජ)
| group3 = [[ටොලමියානු රාජවංශය|ටොලමිවරු]]
| list3 =
* [[පළමුවන ටොලමි සෝටර්|ටොලමි I සෝටර්]]
* [[දෙවන ටොලමි ෆිලඩෙල්ෆස්|ටොලමි II ෆිලඩෙල්ෆස්]]
* [[තෙවන ටොලමි යුවෙර්ගිටීස්|ටොලමි III යුවෙර්ගිටීස්]]
* [[සිව්වන ටොලමි ෆිලොපේටර්|ටොලමි IV ෆිලොපේටර්]]
* [[පස්වන ටොලමි එපිෆේනීස්|ටොලමි V එපිෆේනීස්]]
* [[ක්ලියොපැට්රා I සයිරා]] (රාජ්යාධිකාරී)
* [[ටොලමි VI ෆිලොමේටර්]]
* [[හත්වන ටොලමි නියොස් ෆිලොපේටර්|ටොලමි VII නියොස් ෆිලොපේටර්]]
* [[ඊජිප්තුවේ IIවන ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා II ෆිලොමීටර් සෝටර්]]
* [[අටවන ටොලමි ෆිස්කන්|ටොලමි VIII ෆිස්කන්]]
* [[ඊජිප්තුවේ IIIවන ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා III]]
* [[ටොලමි IX ලැතිරොස්]]
* [[ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර් I|ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර්]]
* [[ඊජිප්තුවේ IIIවන බෙරෙනිස්|බෙරෙනිස් III]]
* [[ටොලමි XI ඇලෙක්සැන්ඩර් II|ටොලමි XI ඇලෙක්සැන්ඩර්]]
* [[දොළොස්වන ටොලමි ඕලීට්ස්|ටොලමි XII ඕලීට්ස්]]
* [[ඊජිප්තුවේ VIවන ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා VI ට්රිෆේනා]]
* [[ඊජිප්තුවේ IVවන බෙරෙනිස්|බෙරෙනිස් IV එපිෆේනා]]
* [[ටොලමි XIII තියොස් ෆිලොපේටර්|ටොලමි XIII]]
* [[ඊජිප්තුවේ XIVවන ටොලමි|ටොලමි XIV]]
* [[ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා VII ෆිලොපේටර්]]
* [[සිසේරියන්|ටොලමි XV සිසේරියන්]]
| group4 = [[සෙලියුකිඩ් අධිරාජ්යය|සෙලියුකිඩ්වරු]]
| list4 =
* [[සෙලියුකස් I නිකේටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් I සෝටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් II තියොස්]]
* [[සෙලියුකස II කැලිනිකස්]]
* [[සෙලියුකස් III සෙරෝනස්]]
* [[මහා IIIවන ඇන්ටියෝකස්]]
* [[සෙලියුකස් IV ෆිලොපේටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් IV එපිෆේන්ස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් V ඉයුපේටර්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් I සෝටර්]]
* [[ඇලෙක්සැන්ඩර් බැලාස්|ඇලෙක්සැන්ඩර් I බැලාස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් II නිකේටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් VI ඩියෝනිසස්]]
* [[ඩියොඩෝටස් ට්රිෆොන්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් VII සිඩේට්ස්]]
* [[ඇලෙක්සැන්ඩර් II සැබිනාස්]]
* [[සෙලියුකස් V ෆිලොමීටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් VIII ග්රිපස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් IX සිසිසෙනස්]]
* [[සෙලියුකස් VI එලිෆේන්ස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් X යුසේබ්ස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් XI එපිෆේන්ස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් III යුකේරස්]]
* [[පිලිප් I ෆිලඩෙල්ෆස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් XII ඩියෝනිසස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් XIII ඒෂියේටිකස්]]
* [[පිලිප් II ෆිලොරොමේයස්]]
| group5 = [[ලිසිමේකස්|ලිසිමේකිඩ්වරු]]
| list5 =
* [[ලිසිමේකස්]]
| group6 = [[ඇන්ටිපේට්රිඩ් රාජවංශය|ඇන්ටිපේට්රිඩ්වරු]]
| list6 =
* [[කැසැන්ඩර්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ IVවන පිලිප්|පිලිප් IV]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ Vවන ඇලෙක්සැන්ඩර්|ඇලෙක්සැන්ඩර් V]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ IIවන ඇන්ටිපේටර්|ඇන්ටිපේටර් II]]
* [[ඇන්ටිපේටර් එටේෂියස්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ සොස්තීනස්|සොස්තීනස්]]
| group7 = [[ඇටලිඩ් රාජවංශය|ඇටලිඩ්වරු]]
| list7 =
* [[ෆිලෙටේරස්]]
* [[ඉයුමීනිස් I]]
* [[ඇටලස් I]]
* [[ඉයුමීනිස් II]]
* [[ඇටලස් II ෆිලඩෙල්ෆස්|ඇටලස් II]]
* [[ඇටලස් III]]
* [[ඉයුමීනිස් III]]
| group8 = [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියන්වරු]]
| list8 =
* [[ඩියොඩෝටස් I]]
* [[ඩියොඩෝටස් II]]
* [[යුතිඩීමස් I]]
* [[බැක්ට්රියාවේ Iවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I]]
* [[යුතිඩීමස් II]]
* [[ඇන්ටිමේකස් I]]
* [[පැන්ටලියන්]]
* [[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලිස්|ඇගතොක්ලිස්]]
* [[ඉන්දියාවේ IIවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් II]]
* [[යුක්රටිඩීස් I]]
* [[බැක්ට්රියාවේ ප්ලේටෝ|ප්ලේටෝ]]
* [[යුක්රටිඩීස් II]]
* [[හීලියොක්ලිස් I]]
| group9 = [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය|ඉන්දු-ග්රීකවරු]]
| list9 =
* [[බැක්ට්රියාවේ Iවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I]]
* [[ඇන්ටිමේකස් I]]
* [[පැන්ටලියන්]]
* [[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලිස්|ඇගතොක්ලිස්]]
* [[ඇපලොඩෝටස් I]]
* [[ඉන්දියාවේ IIවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් II]]
* [[ඇන්ටිමේකස් II]]
* [[මිනැන්ඩර් I]]
* [[සොයිලොස් I]]
* [[ඇගතොක්ලියා]]
* [[ලිසියස් ඇනිසීටස්|ලිසියස්]]
* [[ස්ට්රේටෝ I]]
* [[ඇන්ටියැල්සිඩාස්]]
* [[හීලියෝක්ලිස් II]]
* [[පොලිෂෙනොස් එලිෆේන්ස් සෝටර්|පොලිෂෙනොස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් III ඇනිකීටස්|ඩිමෙට්රියස් III]]
* [[ෆිලොෂීනස් ඇනිසීටස්|ෆිලොෂීනස්]]
* [[ඩියෝමීඩ්ස් සෝටර්|ඩියෝමීඩ්ස්]]
* [[ඇමින්ටාස් නිකේටර්|ඇමින්ටාස්]]
* [[එපැන්ඩර්]]
* [[තියෝෆිලොස් (රජු)|තියොෆිලොස්]]
* [[පියුකොලාඕස්]]
* [[ත්රේසෝ]]
* [[නිෂියස් (ඉන්දු-ග්රීක රජ)|නිෂියස්]]
* [[මිනැන්ඩර් II]]
* [[ඇර්ටිමිඩෝරස්]]
* [[හර්මේයස්]]
* [[ආර්කීබියස්]]
* [[ටෙලිෆෝස් යුවෙර්ගීට්ස්|ටෙලිෆෝස්]]
* [[ඇපලොඩෝටස් II]]
* [[හිපොස්ට්රේටොස්]]
* [[ඩියොනිසියොස් සෝටර්|ඩියෝනිසියොස්]]
* [[සෝලියෝස් II]]
* [[ඇපලොෆේනස්]]
* [[IIවන සහ IIIවන ස්ට්රේටෝ|ස්ට්රේටෝ II]]
| group10 = [[බිතිනියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව|බිතිනියාවේ රජවරු]]
| list10 =
* [[බිතිනියාවේ බොටේරාස්|බොටේරාස්]]
* [[බිතිනියවේ බාස්|බාස්]]
* [[බිතිනියාවේ Iවන සිපොයිටස්|සිපොයිටස් I]]
* [[බිතිනියාවේ Iවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් I]]
* [[බිතිනියාවේ IIවන සිපොයිටස්|සිපොයිටස් II]]
* [[බිතිනියාවේ එටසීටා|එටසීටා]] (රාජ්යාධිකාරී)
* [[බිතිනියාවේ සියේලස්|සියේලස්]]
* [[බිතිනියාවේ Iවන ප්රෂියස්|ප්රෂියස් I]]
* [[බිතිනියාවේ IIවන ප්රෂියස්|ප්රෂියස් II]]
* [[බිතිනියාවේ IIවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් II]]
* [[බිතිනියාවේ IIIවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් III]]
* [[බිතිනියාවේ IVවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් IV]]
* [[සොක්රටීස් ක්රෙස්ටස්]]
| group11 = [[පොන්ටස්හි රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව|පොන්ටස්හි රජවරු]]
| list11 =
* [[පොන්ටස්හි Iවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් I ක්ටිස්ටස්]]
* [[පොන්ටස්හි ඒරියෝබාර්සනිස්|ඒරියෝබාර්සනිස්]]
* [[පොන්ටස්හි IIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් II]]
* [[පොන්ටස්හි IIIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]]
* [[පොන්ටස්හි Iවන ෆාර්නේසස්|ෆාර්නේසස් I]]
* [[පොන්ටස්හි IVවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් IV ෆිලොපේටර් ෆිලඩෙල්ෆොස්]]
* [[පොන්ටස්හි Vවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් V යුවර්ගීට්ස්]]
* [[පොන්ටස්හි VIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් VI යුපේටර්]]
* [[පොන්ටස්හි IIනක ෆාර්නේසස්|ෆාර්නේසස් II]]
* [[පොන්ටස්හි ඩේරියස්|ඩේරියස්]]
* [[පොන්ටස්හි අර්සේසස්|අර්සේසස්]]
* [[පොන්ටස්හි Iවන පොලෙමන්|පොලෙමන් I]]
* [[පොන්ටස්හි පයිතොඩොරිඩා|පයිතොඩොරිඩා]]
* [[පොන්ටස්හි IIවන පොලෙමන්|පොලෙමන් II]]
| group12 = [[කොමැජීන්හි පාලකයින් ලැයිස්තුව|කොමැජීන්හි රජවරු]]
| list12 =
* [[කොමැජීන්හි ටොලමේයස්|ටොලමේයස්]]
* [[සාමේස් II තියෝසීබ්ස් ඩිකායෝස්|සාමේස් II]]
* [[මිත්රිඩේට්ස් I කැලිනිකස්|මිත්රිඩේට්ස් I]]
* [[කොමැජීන්හි ඇන්ටියෝකස් I තියොස්|ඇන්ටියෝකස් I]]
* [[කොමැජීන්හි IIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් II]]
* [[කොමැජීන්හි IIවන ඇන්ටියෝකස්|ඇන්ටියෝකස් II]]
* [[කොමැජීන්හි IIIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]]
* [[කොමැජීන්හි IIIවන ඇන්ටියෝකස්|ඇන්ටියෝකස් III]]
* [[කොමැජීන්හි IVවන ඇන්ටියෝකස්|ඇන්ටියෝකස් IV]]
| group13 = [[කැපඩොෂියාහි පාලකයින් ලැයිස්තුව|කැපඩොෂියාහි රජවරු]]
| list13 =
* [[කැපඩොෂියාහි Iවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් I]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් II]]
* [[කැපඩොෂියාහි ඒරියැම්නස්|ඒරියැම්නස් II]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් III]]
* [[කැපඩොෂියාහි IVවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් IV]]
* [[කැපඩොෂියාහි Vවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් V]]
* [[කැපඩොෂියාහි ඔරොෆර්නස්|ඔරොෆර්නස්]]
* [[කැපඩොෂියාහි VIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් VI]]
* [[කැපඩොෂියාහි VIIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් VII]]
* [[කැපඩොෂියාහි VIIIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් VIII]]
* [[කැපඩොෂියාහි IXවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් IX]]
* [[කැපඩොෂියාහි Iවන ඒරියොබාර්සනස්|ඒරියොබාර්සනස් I]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIවන ඒරියොබාර්සනස්|ඒරියොබාර්සනස් II]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIIවන ඒරියොබාර්සනස්|ඒරියොබාර්සනස් III]]
* [[කැපඩොෂියාහි Xවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් X]]
* [[කැපඩොෂියාහි ආර්කලෝස්|ආර්කලෝස්]]
| group14 = [[බොස්පෝරන් රාජධානිය|සිමේරියන් බොස්පෝරසයේ<br>රජවරු]]
| list14 =
* [[පොන්ටස්හි VIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් I]]
* [[පොන්ටස්හි IIවන ෆාර්නේසස්|ෆාර්නේසස්]]
* [[ඇසැන්ඩර් (බොස්පෝරන් රජ)|ඇසැන්ඩර්]] සමග [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]]
* [[බොස්පෝරස්හි Iවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් II]]
* [[ඇසැන්ඩර් (බොස්පෝරන් රජ)|ඇසැන්ඩර්]] සමග [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]]
* ස්ක්රයිබෝනියස් විසින් [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]] සමග පාලනයට ගත් උත්සාහය
* [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]] සමග [[පොන්ටස්හි Iවන පොලෙමන්|පොලෙමන්]]
* [[බොන්ටස්හි Iවන පොලෙමන්|පොලෙමන්]] සමග [[පොන්ටස්හි පයිතොඩොරිඩා|පයිතොඩොරිඩා]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් ඇස්පර්ගස්|ඇස්පර්ගස්]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]] සමග [[ගෙපේපයිරිස්]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් කොටිස් I|කොටිස් I]]
}}<noinclude>
{{collapsible option|statename=optional}}
[[Category:හෙලනිස්තික පාලකයින්|τ]]
[[Category:Ruler navigational boxes]]
</noinclude>
ehhq5wujbtzg85o7xr90uyjxv4xwyd6
793719
793715
2026-06-12T17:25:38Z
Yasasuru
23090
793719
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Hellenistic rulers
| title = [[හෙලනිස්තික යුගය|හෙලනිස්තික]] පාලකයින්
| listclass = hlist
| state = {{{state|{{{1<includeonly>|collapsed</includeonly>}}}}}}
| groupstyle = text-align:center
| group1 = [[ආගේඩ් රාජවංශය|ආගේඩ්වරු]]
| list1 =
* [[මැසිඩෝනියාවේ IIවන පිලිප්|පිලිප් II]]
* [[මහා ඇලෙක්සැන්ඩ' රජ|මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් III]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ තෙවන පිලිප්|පිලිප් III ඇරිඩියස්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ සිව්වන ඇලෙක්සැන්ඩර්|ඇලෙක්සැන්ඩර් IV]]
| group2 = [[ඇන්ටිගොනිඩ් රාජවංශය|ඇන්ටිගොනිඩ්වරු]]
| list2 =
* [[ඇන්ටිගෝනස් I මොනොෆ්තැල්මස්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ Iවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I පෝලියෝර්සිටීස්]]
* [[ඇන්ටිගෝනස් II ගොනේටස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් II ඒටොලිකස්]]
* [[ඇන්ටිගෝනස් III ඩොසොන්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ Vවන පිලිප්|පිලිප් V]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ පර්සියස්|පර්සියස්]]
* [[ඇන්ඩ්රිස්කස්|පිලිප් VI]] (ව්යාජ)
| group3 = [[ටොලමියානු රාජවංශය|ටොලමිවරු]]
| list3 =
* [[පළමුවන ටොලමි සෝටර්|ටොලමි I සෝටර්]]
* [[දෙවන ටොලමි ෆිලඩෙල්ෆස්|ටොලමි II ෆිලඩෙල්ෆස්]]
* [[තෙවන ටොලමි යුවෙර්ගිටීස්|ටොලමි III යුවෙර්ගිටීස්]]
* [[සිව්වන ටොලමි ෆිලොපේටර්|ටොලමි IV ෆිලොපේටර්]]
* [[පස්වන ටොලමි එපිෆේනීස්|ටොලමි V එපිෆේනීස්]]
* [[ක්ලියොපැට්රා I සයිරා]] (රාජ්යාධිකාරී)
* [[ටොලමි VI ෆිලොමේටර්]]
* [[හත්වන ටොලමි නියොස් ෆිලොපේටර්|ටොලමි VII නියොස් ෆිලොපේටර්]]
* [[ඊජිප්තුවේ IIවන ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා II ෆිලොමීටර් සෝටර්]]
* [[අටවන ටොලමි ෆිස්කන්|ටොලමි VIII ෆිස්කන්]]
* [[ඊජිප්තුවේ IIIවන ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා III]]
* [[ටොලමි IX ලැතිරොස්]]
* [[ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර් I|ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර්]]
* [[ඊජිප්තුවේ IIIවන බෙරෙනිස්|බෙරෙනිස් III]]
* [[ටොලමි XI ඇලෙක්සැන්ඩර් II|ටොලමි XI ඇලෙක්සැන්ඩර්]]
* [[දොළොස්වන ටොලමි ඕලීට්ස්|ටොලමි XII ඕලීට්ස්]]
* [[ඊජිප්තුවේ VIවන ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා VI ට්රිෆේනා]]
* [[ඊජිප්තුවේ IVවන බෙරෙනිස්|බෙරෙනිස් IV එපිෆේනා]]
* [[ටොලමි XIII තියොස් ෆිලොපේටර්|ටොලමි XIII]]
* [[ඊජිප්තුවේ XIVවන ටොලමි|ටොලමි XIV]]
* [[ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා VII ෆිලොපේටර්]]
* [[සිසේරියන්|ටොලමි XV සිසේරියන්]]
| group4 = [[සෙලියුකිඩ් අධිරාජ්යය|සෙලියුකිඩ්වරු]]
| list4 =
* [[සෙලියුකස් I නිකේටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් I සෝටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් II තියොස්]]
* [[සෙලියුකස II කැලිනිකස්]]
* [[සෙලියුකස් III සෙරෝනස්]]
* [[මහා IIIවන ඇන්ටියෝකස්]]
* [[සෙලියුකස් IV ෆිලොපේටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් IV එපිෆේන්ස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් V ඉයුපේටර්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් I සෝටර්]]
* [[ඇලෙක්සැන්ඩර් බැලාස්|ඇලෙක්සැන්ඩර් I බැලාස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් II නිකේටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් VI ඩියෝනිසස්]]
* [[ඩියොඩෝටස් ට්රිෆොන්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් VII සිඩේට්ස්]]
* [[ඇලෙක්සැන්ඩර් II සැබිනාස්]]
* [[සෙලියුකස් V ෆිලොමීටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් VIII ග්රිපස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් IX සිසිසෙනස්]]
* [[සෙලියුකස් VI එලිෆේන්ස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් X යුසේබ්ස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් XI එපිෆේන්ස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් III යුකේරස්]]
* [[පිලිප් I ෆිලඩෙල්ෆස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් XII ඩියෝනිසස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් XIII ඒෂියේටිකස්]]
* [[පිලිප් II ෆිලොරොමේයස්]]
| group5 = [[ලිසිමේකස්|ලිසිමේකිඩ්වරු]]
| list5 =
* [[ලිසිමේකස්]]
| group6 = [[ඇන්ටිපේට්රිඩ් රාජවංශය|ඇන්ටිපේට්රිඩ්වරු]]
| list6 =
* [[කැසැන්ඩර්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ IVවන පිලිප්|පිලිප් IV]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ Vවන ඇලෙක්සැන්ඩර්|ඇලෙක්සැන්ඩර් V]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ IIවන ඇන්ටිපේටර්|ඇන්ටිපේටර් II]]
* [[ඇන්ටිපේටර් එටේෂියස්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ සොස්තීනස්|සොස්තීනස්]]
| group7 = [[ඇටලිඩ් රාජවංශය|ඇටලිඩ්වරු]]
| list7 =
* [[ෆිලෙටේරස්]]
* [[ඉයුමීනිස් I]]
* [[ඇටලස් I]]
* [[ඉයුමීනිස් II]]
* [[ඇටලස් II ෆිලඩෙල්ෆස්|ඇටලස් II]]
* [[ඇටලස් III]]
* [[ඉයුමීනිස් III]]
| group8 = [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියන්වරු]]
| list8 =
* [[ඩියොඩෝටස් I]]
* [[ඩියොඩෝටස් II]]
* [[යුතිඩීමස් I]]
* [[බැක්ට්රියාවේ Iවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I]]
* [[යුතිඩීමස් II]]
* [[ඇන්ටිමේකස් I]]
* [[පැන්ටලියන්]]
* [[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලිස්|ඇගතොක්ලිස්]]
* [[ඉන්දියාවේ IIවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් II]]
* [[යුක්රටිඩීස් I]]
* [[බැක්ට්රියාවේ ප්ලේටෝ|ප්ලේටෝ]]
* [[යුක්රටිඩීස් II]]
* [[හීලියොක්ලිස් I]]
| group9 = [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය|ඉන්දු-ග්රීකවරු]]
| list9 =
* [[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I]]
* [[ඇන්ටිමේකස් I]]
* [[පැන්ටලියන්]]
* [[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලිස්|ඇගතොක්ලිස්]]
* [[ඇපලොඩෝටස් I]]
* [[ඉන්දියාවේ IIවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් II]]
* [[ඇන්ටිමේකස් II]]
* [[මිනැන්ඩර් I]]
* [[සොයිලොස් I]]
* [[ඇගතොක්ලියා]]
* [[ලිසියස් ඇනිසීටස්|ලිසියස්]]
* [[ස්ට්රේටෝ I]]
* [[ඇන්ටියැල්සිඩාස්]]
* [[හීලියෝක්ලිස් II]]
* [[පොලිෂෙනොස් එලිෆේන්ස් සෝටර්|පොලිෂෙනොස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් III ඇනිකීටස්|ඩිමෙට්රියස් III]]
* [[ෆිලොෂීනස් ඇනිසීටස්|ෆිලොෂීනස්]]
* [[ඩියෝමීඩ්ස් සෝටර්|ඩියෝමීඩ්ස්]]
* [[ඇමින්ටාස් නිකේටර්|ඇමින්ටාස්]]
* [[එපැන්ඩර්]]
* [[තියෝෆිලොස් (රජු)|තියොෆිලොස්]]
* [[පියුකොලාඕස්]]
* [[ත්රේසෝ]]
* [[නිෂියස් (ඉන්දු-ග්රීක රජ)|නිෂියස්]]
* [[මිනැන්ඩර් II]]
* [[ඇර්ටිමිඩෝරස්]]
* [[හර්මේයස්]]
* [[ආර්කීබියස්]]
* [[ටෙලිෆෝස් යුවෙර්ගීට්ස්|ටෙලිෆෝස්]]
* [[ඇපලොඩෝටස් II]]
* [[හිපොස්ට්රේටොස්]]
* [[ඩියොනිසියොස් සෝටර්|ඩියෝනිසියොස්]]
* [[සෝලියෝස් II]]
* [[ඇපලොෆේනස්]]
* [[IIවන සහ IIIවන ස්ට්රේටෝ|ස්ට්රේටෝ II]]
| group10 = [[බිතිනියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව|බිතිනියාවේ රජවරු]]
| list10 =
* [[බිතිනියාවේ බොටේරාස්|බොටේරාස්]]
* [[බිතිනියවේ බාස්|බාස්]]
* [[බිතිනියාවේ Iවන සිපොයිටස්|සිපොයිටස් I]]
* [[බිතිනියාවේ Iවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් I]]
* [[බිතිනියාවේ IIවන සිපොයිටස්|සිපොයිටස් II]]
* [[බිතිනියාවේ එටසීටා|එටසීටා]] (රාජ්යාධිකාරී)
* [[බිතිනියාවේ සියේලස්|සියේලස්]]
* [[බිතිනියාවේ Iවන ප්රෂියස්|ප්රෂියස් I]]
* [[බිතිනියාවේ IIවන ප්රෂියස්|ප්රෂියස් II]]
* [[බිතිනියාවේ IIවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් II]]
* [[බිතිනියාවේ IIIවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් III]]
* [[බිතිනියාවේ IVවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් IV]]
* [[සොක්රටීස් ක්රෙස්ටස්]]
| group11 = [[පොන්ටස්හි රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව|පොන්ටස්හි රජවරු]]
| list11 =
* [[පොන්ටස්හි Iවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් I ක්ටිස්ටස්]]
* [[පොන්ටස්හි ඒරියෝබාර්සනිස්|ඒරියෝබාර්සනිස්]]
* [[පොන්ටස්හි IIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් II]]
* [[පොන්ටස්හි IIIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]]
* [[පොන්ටස්හි Iවන ෆාර්නේසස්|ෆාර්නේසස් I]]
* [[පොන්ටස්හි IVවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් IV ෆිලොපේටර් ෆිලඩෙල්ෆොස්]]
* [[පොන්ටස්හි Vවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් V යුවර්ගීට්ස්]]
* [[පොන්ටස්හි VIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් VI යුපේටර්]]
* [[පොන්ටස්හි IIනක ෆාර්නේසස්|ෆාර්නේසස් II]]
* [[පොන්ටස්හි ඩේරියස්|ඩේරියස්]]
* [[පොන්ටස්හි අර්සේසස්|අර්සේසස්]]
* [[පොන්ටස්හි Iවන පොලෙමන්|පොලෙමන් I]]
* [[පොන්ටස්හි පයිතොඩොරිඩා|පයිතොඩොරිඩා]]
* [[පොන්ටස්හි IIවන පොලෙමන්|පොලෙමන් II]]
| group12 = [[කොමැජීන්හි පාලකයින් ලැයිස්තුව|කොමැජීන්හි රජවරු]]
| list12 =
* [[කොමැජීන්හි ටොලමේයස්|ටොලමේයස්]]
* [[සාමේස් II තියෝසීබ්ස් ඩිකායෝස්|සාමේස් II]]
* [[මිත්රිඩේට්ස් I කැලිනිකස්|මිත්රිඩේට්ස් I]]
* [[කොමැජීන්හි ඇන්ටියෝකස් I තියොස්|ඇන්ටියෝකස් I]]
* [[කොමැජීන්හි IIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් II]]
* [[කොමැජීන්හි IIවන ඇන්ටියෝකස්|ඇන්ටියෝකස් II]]
* [[කොමැජීන්හි IIIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]]
* [[කොමැජීන්හි IIIවන ඇන්ටියෝකස්|ඇන්ටියෝකස් III]]
* [[කොමැජීන්හි IVවන ඇන්ටියෝකස්|ඇන්ටියෝකස් IV]]
| group13 = [[කැපඩොෂියාහි පාලකයින් ලැයිස්තුව|කැපඩොෂියාහි රජවරු]]
| list13 =
* [[කැපඩොෂියාහි Iවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් I]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් II]]
* [[කැපඩොෂියාහි ඒරියැම්නස්|ඒරියැම්නස් II]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් III]]
* [[කැපඩොෂියාහි IVවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් IV]]
* [[කැපඩොෂියාහි Vවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් V]]
* [[කැපඩොෂියාහි ඔරොෆර්නස්|ඔරොෆර්නස්]]
* [[කැපඩොෂියාහි VIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් VI]]
* [[කැපඩොෂියාහි VIIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් VII]]
* [[කැපඩොෂියාහි VIIIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් VIII]]
* [[කැපඩොෂියාහි IXවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් IX]]
* [[කැපඩොෂියාහි Iවන ඒරියොබාර්සනස්|ඒරියොබාර්සනස් I]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIවන ඒරියොබාර්සනස්|ඒරියොබාර්සනස් II]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIIවන ඒරියොබාර්සනස්|ඒරියොබාර්සනස් III]]
* [[කැපඩොෂියාහි Xවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් X]]
* [[කැපඩොෂියාහි ආර්කලෝස්|ආර්කලෝස්]]
| group14 = [[බොස්පෝරන් රාජධානිය|සිමේරියන් බොස්පෝරසයේ<br>රජවරු]]
| list14 =
* [[පොන්ටස්හි VIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් I]]
* [[පොන්ටස්හි IIවන ෆාර්නේසස්|ෆාර්නේසස්]]
* [[ඇසැන්ඩර් (බොස්පෝරන් රජ)|ඇසැන්ඩර්]] සමග [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]]
* [[බොස්පෝරස්හි Iවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් II]]
* [[ඇසැන්ඩර් (බොස්පෝරන් රජ)|ඇසැන්ඩර්]] සමග [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]]
* ස්ක්රයිබෝනියස් විසින් [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]] සමග පාලනයට ගත් උත්සාහය
* [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]] සමග [[පොන්ටස්හි Iවන පොලෙමන්|පොලෙමන්]]
* [[බොන්ටස්හි Iවන පොලෙමන්|පොලෙමන්]] සමග [[පොන්ටස්හි පයිතොඩොරිඩා|පයිතොඩොරිඩා]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් ඇස්පර්ගස්|ඇස්පර්ගස්]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]] සමග [[ගෙපේපයිරිස්]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් කොටිස් I|කොටිස් I]]
}}<noinclude>
{{collapsible option|statename=optional}}
[[Category:හෙලනිස්තික පාලකයින්|τ]]
[[Category:Ruler navigational boxes]]
</noinclude>
0w40rmzgrz1j8m77xt3wg1vgyb6oqav
793720
793719
2026-06-12T17:26:23Z
Yasasuru
23090
793720
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Hellenistic rulers
| title = [[හෙලනිස්තික යුගය|හෙලනිස්තික]] පාලකයින්
| listclass = hlist
| state = {{{state|{{{1<includeonly>|collapsed</includeonly>}}}}}}
| groupstyle = text-align:center
| group1 = [[ආගේඩ් රාජවංශය|ආගේඩ්වරු]]
| list1 =
* [[මැසිඩෝනියාවේ IIවන පිලිප්|පිලිප් II]]
* [[මහා ඇලෙක්සැන්ඩ' රජ|මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් III]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ තෙවන පිලිප්|පිලිප් III ඇරිඩියස්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ සිව්වන ඇලෙක්සැන්ඩර්|ඇලෙක්සැන්ඩර් IV]]
| group2 = [[ඇන්ටිගොනිඩ් රාජවංශය|ඇන්ටිගොනිඩ්වරු]]
| list2 =
* [[ඇන්ටිගෝනස් I මොනොෆ්තැල්මස්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ Iවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I පෝලියෝර්සිටීස්]]
* [[ඇන්ටිගෝනස් II ගොනේටස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් II ඒටොලිකස්]]
* [[ඇන්ටිගෝනස් III ඩොසොන්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ Vවන පිලිප්|පිලිප් V]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ පර්සියස්|පර්සියස්]]
* [[ඇන්ඩ්රිස්කස්|පිලිප් VI]] (ව්යාජ)
| group3 = [[ටොලමියානු රාජවංශය|ටොලමිවරු]]
| list3 =
* [[පළමුවන ටොලමි සෝටර්|ටොලමි I සෝටර්]]
* [[දෙවන ටොලමි ෆිලඩෙල්ෆස්|ටොලමි II ෆිලඩෙල්ෆස්]]
* [[තෙවන ටොලමි යුවෙර්ගිටීස්|ටොලමි III යුවෙර්ගිටීස්]]
* [[සිව්වන ටොලමි ෆිලොපේටර්|ටොලමි IV ෆිලොපේටර්]]
* [[පස්වන ටොලමි එපිෆේනීස්|ටොලමි V එපිෆේනීස්]]
* [[ක්ලියොපැට්රා I සයිරා]] (රාජ්යාධිකාරී)
* [[ටොලමි VI ෆිලොමේටර්]]
* [[හත්වන ටොලමි නියොස් ෆිලොපේටර්|ටොලමි VII නියොස් ෆිලොපේටර්]]
* [[ඊජිප්තුවේ IIවන ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා II ෆිලොමීටර් සෝටර්]]
* [[අටවන ටොලමි ෆිස්කන්|ටොලමි VIII ෆිස්කන්]]
* [[ඊජිප්තුවේ IIIවන ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා III]]
* [[ටොලමි IX ලැතිරොස්]]
* [[ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර් I|ටොලමි X ඇලෙක්සැන්ඩර්]]
* [[ඊජිප්තුවේ IIIවන බෙරෙනිස්|බෙරෙනිස් III]]
* [[ටොලමි XI ඇලෙක්සැන්ඩර් II|ටොලමි XI ඇලෙක්සැන්ඩර්]]
* [[දොළොස්වන ටොලමි ඕලීට්ස්|ටොලමි XII ඕලීට්ස්]]
* [[ඊජිප්තුවේ VIවන ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා VI ට්රිෆේනා]]
* [[ඊජිප්තුවේ IVවන බෙරෙනිස්|බෙරෙනිස් IV එපිෆේනා]]
* [[ටොලමි XIII තියොස් ෆිලොපේටර්|ටොලමි XIII]]
* [[ඊජිප්තුවේ XIVවන ටොලමි|ටොලමි XIV]]
* [[ක්ලියෝපැට්රා|ක්ලියෝපැට්රා VII ෆිලොපේටර්]]
* [[සිසේරියන්|ටොලමි XV සිසේරියන්]]
| group4 = [[සෙලියුකිඩ් අධිරාජ්යය|සෙලියුකිඩ්වරු]]
| list4 =
* [[සෙලියුකස් I නිකේටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් I සෝටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් II තියොස්]]
* [[සෙලියුකස II කැලිනිකස්]]
* [[සෙලියුකස් III සෙරෝනස්]]
* [[මහා IIIවන ඇන්ටියෝකස්]]
* [[සෙලියුකස් IV ෆිලොපේටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් IV එපිෆේන්ස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් V ඉයුපේටර්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් I සෝටර්]]
* [[ඇලෙක්සැන්ඩර් බැලාස්|ඇලෙක්සැන්ඩර් I බැලාස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් II නිකේටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් VI ඩියෝනිසස්]]
* [[ඩියොඩෝටස් ට්රිෆොන්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් VII සිඩේට්ස්]]
* [[ඇලෙක්සැන්ඩර් II සැබිනාස්]]
* [[සෙලියුකස් V ෆිලොමීටර්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් VIII ග්රිපස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් IX සිසිසෙනස්]]
* [[සෙලියුකස් VI එලිෆේන්ස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් X යුසේබ්ස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් XI එපිෆේන්ස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් III යුකේරස්]]
* [[පිලිප් I ෆිලඩෙල්ෆස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් XII ඩියෝනිසස්]]
* [[ඇන්ටියෝකස් XIII ඒෂියේටිකස්]]
* [[පිලිප් II ෆිලොරොමේයස්]]
| group5 = [[ලිසිමේකස්|ලිසිමේකිඩ්වරු]]
| list5 =
* [[ලිසිමේකස්]]
| group6 = [[ඇන්ටිපේට්රිඩ් රාජවංශය|ඇන්ටිපේට්රිඩ්වරු]]
| list6 =
* [[කැසැන්ඩර්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ IVවන පිලිප්|පිලිප් IV]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ Vවන ඇලෙක්සැන්ඩර්|ඇලෙක්සැන්ඩර් V]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ IIවන ඇන්ටිපේටර්|ඇන්ටිපේටර් II]]
* [[ඇන්ටිපේටර් එටේෂියස්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ සොස්තීනස්|සොස්තීනස්]]
| group7 = [[ඇටලිඩ් රාජවංශය|ඇටලිඩ්වරු]]
| list7 =
* [[ෆිලෙටේරස්]]
* [[ඉයුමීනිස් I]]
* [[ඇටලස් I]]
* [[ඉයුමීනිස් II]]
* [[ඇටලස් II ෆිලඩෙල්ෆස්|ඇටලස් II]]
* [[ඇටලස් III]]
* [[ඉයුමීනිස් III]]
| group8 = [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියන්වරු]]
| list8 =
* [[ඩියොඩෝටස් I]]
* [[ඩියොඩෝටස් II]]
* [[යුතිඩීමස් I]]
* [[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I]]
* [[යුතිඩීමස් II]]
* [[ඇන්ටිමේකස් I]]
* [[පැන්ටලියන්]]
* [[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලිස්|ඇගතොක්ලිස්]]
* [[ඉන්දියාවේ IIවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් II]]
* [[යුක්රටිඩීස් I]]
* [[බැක්ට්රියාවේ ප්ලේටෝ|ප්ලේටෝ]]
* [[යුක්රටිඩීස් II]]
* [[හීලියොක්ලිස් I]]
| group9 = [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය|ඉන්දු-ග්රීකවරු]]
| list9 =
* [[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I]]
* [[ඇන්ටිමේකස් I]]
* [[පැන්ටලියන්]]
* [[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලිස්|ඇගතොක්ලිස්]]
* [[ඇපලොඩෝටස් I]]
* [[ඉන්දියාවේ IIවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් II]]
* [[ඇන්ටිමේකස් II]]
* [[මිනැන්ඩර් I]]
* [[සොයිලොස් I]]
* [[ඇගතොක්ලියා]]
* [[ලිසියස් ඇනිසීටස්|ලිසියස්]]
* [[ස්ට්රේටෝ I]]
* [[ඇන්ටියැල්සිඩාස්]]
* [[හීලියෝක්ලිස් II]]
* [[පොලිෂෙනොස් එලිෆේන්ස් සෝටර්|පොලිෂෙනොස්]]
* [[ඩිමෙට්රියස් III ඇනිකීටස්|ඩිමෙට්රියස් III]]
* [[ෆිලොෂීනස් ඇනිසීටස්|ෆිලොෂීනස්]]
* [[ඩියෝමීඩ්ස් සෝටර්|ඩියෝමීඩ්ස්]]
* [[ඇමින්ටාස් නිකේටර්|ඇමින්ටාස්]]
* [[එපැන්ඩර්]]
* [[තියෝෆිලොස් (රජු)|තියොෆිලොස්]]
* [[පියුකොලාඕස්]]
* [[ත්රේසෝ]]
* [[නිෂියස් (ඉන්දු-ග්රීක රජ)|නිෂියස්]]
* [[මිනැන්ඩර් II]]
* [[ඇර්ටිමිඩෝරස්]]
* [[හර්මේයස්]]
* [[ආර්කීබියස්]]
* [[ටෙලිෆෝස් යුවෙර්ගීට්ස්|ටෙලිෆෝස්]]
* [[ඇපලොඩෝටස් II]]
* [[හිපොස්ට්රේටොස්]]
* [[ඩියොනිසියොස් සෝටර්|ඩියෝනිසියොස්]]
* [[සෝලියෝස් II]]
* [[ඇපලොෆේනස්]]
* [[IIවන සහ IIIවන ස්ට්රේටෝ|ස්ට්රේටෝ II]]
| group10 = [[බිතිනියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව|බිතිනියාවේ රජවරු]]
| list10 =
* [[බිතිනියාවේ බොටේරාස්|බොටේරාස්]]
* [[බිතිනියවේ බාස්|බාස්]]
* [[බිතිනියාවේ Iවන සිපොයිටස්|සිපොයිටස් I]]
* [[බිතිනියාවේ Iවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් I]]
* [[බිතිනියාවේ IIවන සිපොයිටස්|සිපොයිටස් II]]
* [[බිතිනියාවේ එටසීටා|එටසීටා]] (රාජ්යාධිකාරී)
* [[බිතිනියාවේ සියේලස්|සියේලස්]]
* [[බිතිනියාවේ Iවන ප්රෂියස්|ප්රෂියස් I]]
* [[බිතිනියාවේ IIවන ප්රෂියස්|ප්රෂියස් II]]
* [[බිතිනියාවේ IIවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් II]]
* [[බිතිනියාවේ IIIවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් III]]
* [[බිතිනියාවේ IVවන නිකොමීඩිස්|නිකොමීඩිස් IV]]
* [[සොක්රටීස් ක්රෙස්ටස්]]
| group11 = [[පොන්ටස්හි රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව|පොන්ටස්හි රජවරු]]
| list11 =
* [[පොන්ටස්හි Iවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් I ක්ටිස්ටස්]]
* [[පොන්ටස්හි ඒරියෝබාර්සනිස්|ඒරියෝබාර්සනිස්]]
* [[පොන්ටස්හි IIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් II]]
* [[පොන්ටස්හි IIIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]]
* [[පොන්ටස්හි Iවන ෆාර්නේසස්|ෆාර්නේසස් I]]
* [[පොන්ටස්හි IVවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් IV ෆිලොපේටර් ෆිලඩෙල්ෆොස්]]
* [[පොන්ටස්හි Vවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් V යුවර්ගීට්ස්]]
* [[පොන්ටස්හි VIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් VI යුපේටර්]]
* [[පොන්ටස්හි IIනක ෆාර්නේසස්|ෆාර්නේසස් II]]
* [[පොන්ටස්හි ඩේරියස්|ඩේරියස්]]
* [[පොන්ටස්හි අර්සේසස්|අර්සේසස්]]
* [[පොන්ටස්හි Iවන පොලෙමන්|පොලෙමන් I]]
* [[පොන්ටස්හි පයිතොඩොරිඩා|පයිතොඩොරිඩා]]
* [[පොන්ටස්හි IIවන පොලෙමන්|පොලෙමන් II]]
| group12 = [[කොමැජීන්හි පාලකයින් ලැයිස්තුව|කොමැජීන්හි රජවරු]]
| list12 =
* [[කොමැජීන්හි ටොලමේයස්|ටොලමේයස්]]
* [[සාමේස් II තියෝසීබ්ස් ඩිකායෝස්|සාමේස් II]]
* [[මිත්රිඩේට්ස් I කැලිනිකස්|මිත්රිඩේට්ස් I]]
* [[කොමැජීන්හි ඇන්ටියෝකස් I තියොස්|ඇන්ටියෝකස් I]]
* [[කොමැජීන්හි IIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් II]]
* [[කොමැජීන්හි IIවන ඇන්ටියෝකස්|ඇන්ටියෝකස් II]]
* [[කොමැජීන්හි IIIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]]
* [[කොමැජීන්හි IIIවන ඇන්ටියෝකස්|ඇන්ටියෝකස් III]]
* [[කොමැජීන්හි IVවන ඇන්ටියෝකස්|ඇන්ටියෝකස් IV]]
| group13 = [[කැපඩොෂියාහි පාලකයින් ලැයිස්තුව|කැපඩොෂියාහි රජවරු]]
| list13 =
* [[කැපඩොෂියාහි Iවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් I]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් II]]
* [[කැපඩොෂියාහි ඒරියැම්නස්|ඒරියැම්නස් II]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් III]]
* [[කැපඩොෂියාහි IVවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් IV]]
* [[කැපඩොෂියාහි Vවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් V]]
* [[කැපඩොෂියාහි ඔරොෆර්නස්|ඔරොෆර්නස්]]
* [[කැපඩොෂියාහි VIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් VI]]
* [[කැපඩොෂියාහි VIIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් VII]]
* [[කැපඩොෂියාහි VIIIවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් VIII]]
* [[කැපඩොෂියාහි IXවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් IX]]
* [[කැපඩොෂියාහි Iවන ඒරියොබාර්සනස්|ඒරියොබාර්සනස් I]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIවන ඒරියොබාර්සනස්|ඒරියොබාර්සනස් II]]
* [[කැපඩොෂියාහි IIIවන ඒරියොබාර්සනස්|ඒරියොබාර්සනස් III]]
* [[කැපඩොෂියාහි Xවන ඒරියරේතස්|ඒරියරේතස් X]]
* [[කැපඩොෂියාහි ආර්කලෝස්|ආර්කලෝස්]]
| group14 = [[බොස්පෝරන් රාජධානිය|සිමේරියන් බොස්පෝරසයේ<br>රජවරු]]
| list14 =
* [[පොන්ටස්හි VIවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් I]]
* [[පොන්ටස්හි IIවන ෆාර්නේසස්|ෆාර්නේසස්]]
* [[ඇසැන්ඩර් (බොස්පෝරන් රජ)|ඇසැන්ඩර්]] සමග [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]]
* [[බොස්පෝරස්හි Iවන මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් II]]
* [[ඇසැන්ඩර් (බොස්පෝරන් රජ)|ඇසැන්ඩර්]] සමග [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]]
* ස්ක්රයිබෝනියස් විසින් [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]] සමග පාලනයට ගත් උත්සාහය
* [[ඩයිනමිස් (බොස්පෝරන් රැජින)|ඩයිනමිස්]] සමග [[පොන්ටස්හි Iවන පොලෙමන්|පොලෙමන්]]
* [[බොන්ටස්හි Iවන පොලෙමන්|පොලෙමන්]] සමග [[පොන්ටස්හි පයිතොඩොරිඩා|පයිතොඩොරිඩා]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් ඇස්පර්ගස්|ඇස්පර්ගස්]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]] සමග [[ගෙපේපයිරිස්]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් මිත්රිඩේට්ස්|මිත්රිඩේට්ස් III]]
* [[ටයිබීරියස් ජුලියස් කොටිස් I|කොටිස් I]]
}}<noinclude>
{{collapsible option|statename=optional}}
[[Category:හෙලනිස්තික පාලකයින්|τ]]
[[Category:Ruler navigational boxes]]
</noinclude>
akcczuhvsonysocuw9gytt775vp368p
Module:Lang
828
77509
793740
723091
2026-06-13T07:59:47Z
Yasasuru
23090
793740
Scribunto
text/plain
--[=[
Lua support for the {{lang}}, {{langx}}, {{lang-??}}, and {{transliteration}} templates and replacement of various supporting templates.
]=]
require('strict');
local getArgs = require ('Module:Arguments').getArgs;
local unicode = require ("Module:Unicode data"); -- for is_latin() and is_rtl()
local yesno = require ('Module:Yesno');
local lang_data = mw.loadData ('Module:Lang/data'); -- language name override and transliteration tool-tip tables
local lang_name_table = lang_data.lang_name_table; -- language codes, names, regions, scripts, suppressed scripts
local lang_table = lang_data.lang_name_table.lang;
local lang_dep_table = lang_data.lang_name_table.lang_dep;
local script_table = lang_data.lang_name_table.script;
local region_table = lang_data.lang_name_table.region;
local variant_table = lang_data.lang_name_table.variant;
local suppressed_table = lang_data.lang_name_table.suppressed;
local override_table = lang_data.override;
local synonym_table = mw.loadData ('Module:Lang/ISO 639 synonyms'); -- ISO 639-2/639-2T code translation to 639-1 code
local namespace = mw.title.getCurrentTitle().namespace; -- used for categorization
local content_lang = mw.language.getContentLanguage();
local this_wiki_lang_tag = content_lang.code; -- get this wiki's language tag
local this_wiki_lang_dir = content_lang:getDir(); -- get this wiki's language direction
local initial_style_state; -- set by lang_xx_normal() and lang_xx_italic()
local maint_cats = {}; -- maintenance categories go here
local maint_msgs = {}; -- and their messages go here
--[[--------------------------< I S _ S E T >------------------------------------------------------------------
Returns true if argument is set; false otherwise. Argument is 'set' when it exists (not nil) or when it is not an empty string.
]]
local function is_set( var )
return not (var == nil or var == '');
end
--[[--------------------------< I N V E R T _ I T A L I C S >-------------------------------------------------
This function attempts to invert the italic markup a args.text by adding/removing leading/trailing italic markup
in args.text. Like |italic=unset, |italic=invert disables automatic italic markup. Individual leading/trailing
apostrophes are converted to their html numeric entity equivalent so that the new italic markup doesn't become
bold markup inadvertently.
Leading and trailing wiki markup is extracted from args.text into separate table elements. Addition, removal,
replacement of wiki markup is handled by a string.gsub() replacement table operating only on these separate elements.
In the string.gsub() matching pattern, '.*' matches empty string as well as the three expected wiki markup patterns.
This function expects that markup in args.text is complete and correct; if it is not, oddness may result.
]]
local function invert_italics (source)
local invert_pattern_table = { -- leading/trailing markup add/remove/replace patterns
[""]="\'\'", -- empty string becomes italic markup
["\'\'"]="", -- italic markup becomes empty string
["\'\'\'"]="\'\'\'\'\'", -- bold becomes bold italic
["\'\'\'\'\'"]="\'\'\'", -- bold italic become bold
};
local seg = {};
source = source:gsub ("%f[\']\'%f[^\']", '''); -- protect single quote marks from being interpreted as bold markup
seg[1] = source:match ('^(\'\'+%f[^\']).+') or ''; -- get leading markup, if any; ignore single quote
seg[3] = source:match ('.+(%f[\']\'\'+)$') or ''; -- get trailing markup, if any; ignore single quote
if '' ~= seg[1] and '' ~= seg[3] then -- extract the 'text'
seg[2] = source:match ('^\'\'+%f[^\'](.+)%f[\']\'\'+$') -- from between leading and trailing markup
elseif '' ~= seg[1] then
seg[2] = source:match ('^\'\'+%f[^\'](.+)') -- following leading markup
elseif '' ~= seg[3] then
seg[2] = source:match ('(.+)%f[\']\'\'+$') -- preceding trailing markup
else
seg[2] = source -- when there is no markup
end
seg[1] = invert_pattern_table[seg[1]] or seg[1]; -- replace leading markup according to pattern table
seg[3] = invert_pattern_table[seg[3]] or seg[3]; -- replace leading markup according to pattern table
return table.concat (seg); -- put it all back together and done
end
--[[--------------------------< V A L I D A T E _ I T A L I C >------------------------------------------------
validates |italic= or |italics= assigned values.
When |italic= is set and has an acceptible assigned value, return the matching css font-style property value or,
for the special case 'default', return nil.
When |italic= is not set, or has an unacceptible assigned value, return nil and a nil error message.
When both |italic= and |italics= are set, returns nil and a 'conflicting' error message.
The return value nil causes the calling lang, lang_xx, or transl function to set args.italic according to the template's
defined default ('inherit' for {{lang}}, 'inherit' or 'italic' for {{lang-??}} depending on
the individual template's requirements, 'italic' for {{transliteration}}) or to the value appropriate to |script=, if set ({{lang}}
and {{lang-??}} only).
Accepted values and the values that this function returns are are:
nil - when |italic= absent or not set; returns nil
default - for completeness, should rarely if ever be used; returns nil
yes - force args.text to be rendered in italic font; returns 'italic'
no - force args.text to be rendered in normal font; returns 'normal'
unset - disables font control so that font-style applied to text is dictated by markup inside or outside the template; returns 'inherit'
invert - disables font control so that font-style applied to text is dictated by markup outside or inverted inside the template; returns 'invert'
]]
local function validate_italic (args)
local properties = {['yes'] = 'italic', ['no'] = 'normal', ['unset'] = 'inherit', ['invert'] = 'invert', ['default'] = nil};
local count = 0
for _, arg in pairs {'italic', 'italics', 'i'} do
if args[arg] then
count = count + 1
end
end
if count > 1 then -- return nil and an error message if more than one is set
return nil, 'only one of |italic=, |italics=, or |i= can be specified';
end
return properties[args.italic or args.italics or args.i], nil; -- return an appropriate value and a nil error message
end
--[=[--------------------------< V A L I D A T E _ C A T _ A R G S >----------------------------------------------------------
Default behavior of the {{lang}} and {{lang-??}} templates is to add categorization when the templates are used in mainspace.
This default functionality may be suppressed by setting |nocat=yes or |cat=no. This function selects one of these two parameters
to control categorization.
Because having two parameters with 'opposite' names and 'opposite' values is confusing, this function accepts only affirmative
values for |nocat= and only negative values for |cat=; in both cases the 'other' sense (and non-sense) is not accepted and the
parameter is treated as if it were not set in the template.
Sets args.nocat to true if categorization is to be turned off; to nil if the default behavior should apply.
Accepted values for |nocat= are the text strings:
'yes', 'y', 'true', 't', on, '1' -- [[Module:Yesno]] returns logical true for all of these; false or nil else
for |cat=
'no', 'n', 'false', 'f', 'off', '0' -- [[Module:Yesno]] returns logical false for all of these; true or nil else
]=]
local function validate_cat_args (args)
if not (args.nocat or args.cat) then -- both are nil, so categorize
return;
end
if false == yesno (args.cat) or true == yesno (args.nocat) then
args.nocat = true; -- set to true when args.nocat is affirmative; nil else (as if the parameter were not set in the template)
else -- args.nocat is the parameter actually used.
args.nocat = nil;
end
end
--[[--------------------------< I N _ A R R A Y >--------------------------------------------------------------
Whether needle is in haystack
]]
local function in_array ( needle, haystack )
if needle == nil then
return false;
end
for n,v in ipairs( haystack ) do
if v == needle then
return n;
end
end
return false;
end
--[[--------------------------< F O R M A T _ I E T F _ T A G >------------------------------------------------
prettify ietf tags to use recommended subtag formats:
code: lower case
script: sentence case
region: upper case
variant: lower case
private: lower case prefixed with -x-
]]
local function format_ietf_tag (code, script, region, variant, private)
local out = {};
if is_set (private) then
return table.concat ({code:lower(), 'x', private:lower()}, '-'); -- if private, all other tags ignored
end
table.insert (out, code:lower());
if is_set (script) then
script = script:lower():gsub ('^%a', string.upper);
table.insert (out, script);
end
if is_set (region) then
table.insert (out, region:upper());
end
if is_set (variant) then
table.insert (out, variant:lower());
end
return table.concat (out, '-');
end
--[[--------------------------< G E T _ I E T F _ P A R T S >--------------------------------------------------
extracts and returns IETF language tag parts:
primary language subtag (required) - 2 or 3 character IANA language code
script subtag - four character IANA script code
region subtag - two-letter or three digit IANA region code
variant subtag - four digit or 5-8 alnum variant code; only one variant subtag supported
private subtag - x- followed by 1-8 alnum private code; only supported with the primary language tag
in any one of these forms
lang lang-variant
lang-script lang-script-variant
lang-region lang-region-variant
lang-script-region lang-script-region-variant
lang-x-private
each of lang, script, region, variant, and private, when used, must be valid
Languages with both two- and three-character code synonyms are promoted to the two-character synonym because
the IANA registry file omits the synonymous three-character code; we cannot depend on browsers understanding
the synonymous three-character codes in the lang= attribute.
For {{lang-??}} templates, the parameters |script=, |region=, and |variant= are supported (not supported in {{lang}}
because those parameters are superfluous to the IETF subtags in |code=)
returns six values; all lower case. Valid parts are returned as themselves; omitted parts are returned as empty strings, invalid
parts are returned as nil; the sixth returned item is an error message (if an error detected) or nil.
see http://www.rfc-editor.org/rfc/bcp/bcp47.txt section 2.1
]]
local function get_ietf_parts (source, args_script, args_region, args_variant)
local code, script, region, variant, private; -- ietf tag parts
if not is_set (source) then
return nil, nil, nil, nil, nil, 'missing language tag';
end
local pattern = { -- table of tables holding acceptibe ietf tag patterns and short names of the ietf part captured by the pattern
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%a%a)%-(%d%d%d%d)$', 's', 'r', 'v'}, -- 1 - ll-Ssss-RR-variant (where variant is 4 digits)
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%d%d%d)%-(%d%d%d%d)$', 's', 'r', 'v'}, -- 2 - ll-Ssss-DDD-variant (where region is 3 digits; variant is 4 digits)
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%a%a)%-(%w%w%w%w%w%w?%w?%w?)$', 's', 'r', 'v'}, -- 3 - ll-Ssss-RR-variant (where variant is 5-8 alnum characters)
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%d%d%d)%-(%w%w%w%w%w%w?%w?%w?)$', 's', 'r', 'v'}, -- 4 - ll-Ssss-DDD-variant (where region is 3 digits; variant is 5-8 alnum characters)
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%d%d%d%d)$', 's', 'v'}, -- 5 - ll-Ssss-variant (where variant is 4 digits)
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%w%w%w%w%w%w?%w?%w?)$', 's', 'v'}, -- 6 - ll-Ssss-variant (where variant is 5-8 alnum characters)
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a)%-(%d%d%d%d)$', 'r', 'v'}, -- 7 - ll-RR-variant (where variant is 4 digits)
{'^(%a%a%a?)%-(%d%d%d)%-(%d%d%d%d)$', 'r', 'v'}, -- 8 - ll-DDD-variant (where region is 3 digits; variant is 4 digits)
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a)%-(%w%w%w%w%w%w?%w?%w?)$', 'r', 'v'}, -- 9 - ll-RR-variant (where variant is 5-8 alnum characters)
{'^(%a%a%a?)%-(%d%d%d)%-(%w%w%w%w%w%w?%w?%w?)$', 'r', 'v'}, -- 10 - ll-DDD-variant (where region is 3 digits; variant is 5-8 alnum characters)
{'^(%a%a%a?)%-(%d%d%d%d)$', 'v'}, -- 11 - ll-variant (where variant is 4 digits)
{'^(%a%a%a?)%-(%w%w%w%w%w%w?%w?%w?)$', 'v'}, -- 12 - ll-variant (where variant is 5-8 alnum characters)
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%a%a)$', 's', 'r'}, -- 13 - ll-Ssss-RR
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%d%d%d)$', 's', 'r'}, -- 14 - ll-Ssss-DDD (region is 3 digits)
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)$', 's'}, -- 15 - ll-Ssss
{'^(%a%a%a?)%-(%a%a)$', 'r'}, -- 16 - ll-RR
{'^(%a%a%a?)%-(%d%d%d)$', 'r'}, -- 17 - ll-DDD (region is 3 digits)
{'^(%a%a%a?)$'}, -- 18 - ll
{'^(%a%a%a?)%-x%-(%w%w?%w?%w?%w?%w?%w?%w?)$', 'p'}, -- 19 - ll-x-pppppppp (private is 1-8 alnum characters)
}
local t = {}; -- table of captures; serves as a translator between captured ietf tag parts and named variables
for i, v in ipairs (pattern) do -- spin through the pattern table looking for a match
local c1, c2, c3, c4; -- captures in the 'pattern' from the pattern table go here
c1, c2, c3, c4 = source:match (pattern[i][1]); -- one or more captures set if source matches pattern[i])
if c1 then -- c1 always set on match
code = c1; -- first capture is always code
t = {
[pattern[i][2] or 'x'] = c2, -- fill the table of captures with the rest of the captures
[pattern[i][3] or 'x'] = c3, -- take index names from pattern table and assign sequential captures
[pattern[i][4] or 'x'] = c4, -- index name may be nil in pattern[i] table so "or 'x'" spoofs a name for this index in this table
};
script = t.s or ''; -- translate table contents to named variables;
region = t.r or ''; -- absent table entries are nil so set named ietf parts to empty string for concatenation
variant= t.v or '';
private = t.p or '';
break; -- and done
end
end
if not code then
return nil, nil, nil, nil, nil, table.concat ({'unrecognized language tag: ', source}); -- don't know what we got but it is malformed
end
code = code:lower(); -- ensure that we use and return lower case version of this
if not (override_table[code] or lang_table[code] or synonym_table[code] or lang_dep_table[code]) then
return nil, nil, nil, nil, nil, table.concat ({'unrecognized language code: ', code}); -- invalid language code, don't know about the others (don't care?)
end
if synonym_table[code] then -- if 639-2/639-2T code has a 639-1 synonym
table.insert (maint_cats, table.concat ({'Lang and lang-xx code promoted to ISO 639-1|', code}));
table.insert (maint_msgs, table.concat ({'code: ', code, ' promoted to code: ', synonym_table[code]}));
code = synonym_table[code]; -- use the synonym
end
if is_set (script) then
if is_set (args_script) then
return code, nil, nil, nil, nil, 'redundant script tag'; -- both code with script and |script= not allowed
end
else
script = args_script or ''; -- use args.script if provided
end
if is_set (script) then
script = script:lower(); -- ensure that we use and return lower case version of this
if not script_table[script] then
return code, nil, nil, nil, nil, table.concat ({'unrecognized script: ', script, ' for code: ', code}); -- language code ok, invalid script, don't know about the others (don't care?)
end
end
if suppressed_table[script] then -- ensure that code-script does not use a suppressed script
if in_array (code, suppressed_table[script]) then
return code, nil, nil, nil, nil, table.concat ({'script: ', script, ' not supported for code: ', code}); -- language code ok, script is suppressed for this code
end
end
if is_set (region) then
if is_set (args_region) then
return code, nil, nil, nil, nil, 'redundant region tag'; -- both code with region and |region= not allowed
end
else
region = args_region or ''; -- use args.region if provided
end
if is_set (region) then
region = region:lower(); -- ensure that we use and return lower case version of this
if not region_table[region] then
return code, script, nil, nil, nil, table.concat ({'unrecognized region: ', region, ' for code: ', code});
end
end
if is_set (variant) then
if is_set (args_variant) then
return code, nil, nil, nil, nil, 'redundant variant tag'; -- both code with variant and |variant= not allowed
end
else
variant = args_variant or ''; -- use args.variant if provided
end
if is_set (variant) then
variant = variant:lower(); -- ensure that we use and return lower case version of this
if not variant_table[variant] then -- make sure variant is valid
return code, script, region, nil, nil, table.concat ({'unrecognized variant: ', variant});
end -- does this duplicate/replace tests in lang() and lang_xx()?
if is_set (script) then -- if script set it must be part of the 'prefix'
if not in_array (table.concat ({code, '-', script}), variant_table[variant]['prefixes']) then
return code, script, region, nil, nil, table.concat ({'unrecognized variant: ', variant, ' for code-script pair: ', code, '-', script});
end
elseif is_set (region) then -- if region set, there are some prefixes that require lang code and region (en-CA-newfound)
if not in_array (code, variant_table[variant]['prefixes']) then -- first see if lang code is all that's required (en-oxendict though en-GB-oxendict is preferred)
if not in_array (table.concat ({code, '-', region}), variant_table[variant]['prefixes']) then -- now try for lang code and region (en-CA-newfound)
return code, script, region, nil, nil, table.concat ({'unrecognized variant: ', variant, ' for code-region pair: ', code, '-', region});
end
end
else -- cheap way to determine if there are prefixes; fonipa and others don't have prefixes; # operator always returns 0
if variant_table[variant]['prefixes'][1] and not in_array (code, variant_table[variant]['prefixes']) then
return code, script, region, nil, nil, table.concat ({'unrecognized variant: ', variant, ' for code: ', code});
end
end
end
if is_set (private) then
private = private:lower(); -- ensure that we use and return lower case version of this
if not override_table[table.concat ({code, '-x-', private})] then -- make sure private tag is valid; note that index
return code, script, region, nil, nil, table.concat ({'unrecognized private tag: ', private});
end
end
return code, script, region, variant, private, nil; -- return the good bits; make sure that msg is nil
end
--[[--------------------------< S U B S T I T U T E >----------------------------------------------------------
substitutes $1, $2, etc in <message> with data from <data_t>. Returns plain-text substituted string when
<data_t> not nil; returns <message> else
]]
local function substitute (message, data_t)
return data_t and mw.message.newRawMessage (message, data_t):plain() or message;
end
--[[--------------------------< M A K E _ E R R O R _ M S G >--------------------------------------------------
assembles an error message from template name, message text, help link, and error category.
]]
local function make_error_msg (msg, args_t, template)
local category;
if 'Transliteration' == template then
category = 'Transliteration';
else
category = 'Lang and lang-xx'
end
local category_link = ((0 == namespace or 10 == namespace) and not args_t.nocat) and table.concat ({'[[ප්රවර්ගය:', category, ' template errors]]'}) or '';
return substitute ('[$1] <span style="color:#d33">Error: {{$2}}: $3 ([[:Category:$4 template errors|help]])</span>$5',
{
args_t.text or 'undefined',
template,
msg,
category,
category_link
})
end
--[=[-------------------------< M A K E _ W I K I L I N K >----------------------------------------------------
Makes a wikilink; when both link and display text is provided, returns a wikilink in the form [[L|D]]; if only
link is provided, returns a wikilink in the form [[L]]; if neither are provided or link is omitted, returns an
empty string.
]=]
local function make_wikilink (link, display)
if is_set (link) then
if is_set (display) then
return table.concat ({'[[', link, '|', display, ']]'});
else
return table.concat ({'[[', link, ']]'});
end
else
return '';
end
end
--[[--------------------------< D I V _ M A R K U P _ A D D >--------------------------------------------------
adds <i> and </i> tags to list-item text or to implied <p>..</p> text. mixed not supported
]]
local function div_markup_add (text, style)
local implied_p = {};
if text:find ('^\n[%*:;#]') then -- look for list markup; list markup must begin at start of text
if 'italic' == style then
return text:gsub ('(\n[%*:;#]+)([^\n]+)', '%1<i>%2</i>'); -- insert italic markup at each list item
else
return text;
end
end
if text:find ('\n+') then -- look for any number of \n characters in text
text = text:gsub ('([^\n])\n([^\n])', '%1 %2'); -- replace single newline characters with a space character which mimics mediawiki
if 'italic' == style then
text = text:gsub('[^\n]+', '<p><i>%1</i></p>'); -- insert p and italic markup tags at each impled p (two or more consecutive '\n\n' sequences)
else
text = text:gsub ('[^\n]+', '<p>%1</p>'); -- insert p markup at each impled p
text = text:gsub ('\n', ''); -- strip newline characters
end
end
return text;
end
--[[--------------------------< T I T L E _ W R A P P E R _ M A K E >------------------------------------------
makes a <span title="<title text>"><content_text></span> or <div title="<title text>"><content_text></div> where
<title text> is in the tool-tip in the wiki's local language and <content_text> is non-local-language text in
html markup. This because the lang= attibute applies to the content of its enclosing tag.
<tag> holds a string 'div' or 'span' used to choose the correct wrapping tag
]]
local function title_wrapper_make (title_text, content_text, tag)
local wrapper_t = {};
table.insert (wrapper_t, table.concat ({'<', tag})); -- open opening wrapper tag
table.insert (wrapper_t, ' title=\"'); -- begin title attribute
table.insert (wrapper_t, title_text); -- add <title_text>
table.insert (wrapper_t, '\">'); -- end title attribute and close opening wrapper tag
table.insert (wrapper_t, content_text); -- add <content_text>
table.insert (wrapper_t, table.concat ({'</', tag, '>'})); -- add closing wrapper tag
return table.concat (wrapper_t); -- make a big string and done
end
--[[--------------------------< M A K E _ T E X T _ H T M L >--------------------------------------------------
Add the html markup to text according to the type of content that it is: <span> or <i> tags for inline content or
<div> tags for block content
The lang= attribute also applies to the content of the tag where it is placed so this is wrong because 'Spanish
language text' is English:
<i lang="es" title="Spanish language text">casa</i>
should be:
<span title="Spanish language text"><i lang="es">casa</i></span>
or for <div>...</div>:
<div title="Spanish language text"><div lang="es"><spanish-language-text></div></div>
]]
local function make_text_html (code, text, tag, rtl, style, size, language)
local html_t = {};
local style_added = '';
local wrapper_tag = tag; -- <tag> gets modified so save a copy for use when/if we create a wrapper span or div
if text:match ('^%*') then
table.insert (html_t, '*'); -- move proto language text prefix outside of italic markup if any; use numeric entity because plain splat confuses MediaWiki
text = text:gsub ('^%*', ''); -- remove the splat from the text
end
if 'span' == tag then -- default html tag for inline content
if 'italic' == style then -- but if italic
tag = 'i'; -- change to <i> tags
end
else -- must be div so go
text = div_markup_add (text, style); -- handle implied <p>, implied <p> with <i>, and list markup (*;:#) with <i>
end
table.insert (html_t, table.concat ({'<', tag})); -- open the <i>, <span>, or <div> html tag
code = code:gsub ('%-x%-.*', ''); -- strip private use subtag from code tag because meaningless outside of wikipedia
table.insert (html_t, table.concat ({' lang="', code, '\"'})); -- add language attribute
if (rtl or unicode.is_rtl(text)) and ('ltr' == this_wiki_lang_dir) then -- text is right-to-left on a left-to-right wiki
table.insert (html_t, ' dir="rtl"'); -- add direction attribute for right-to-left languages
elseif not (rtl or unicode.is_rtl(text)) and ('rtl' == this_wiki_lang_dir) then -- text is left-to-right on a right-to-left wiki
table.insert (html_t, ' dir="ltr"'); -- add direction attribute for left-to-right languages
end
if 'normal' == style then -- when |italic=no
table.insert (html_t, ' style=\"font-style: normal;'); -- override external markup, if any
style_added = '\"'; -- remember that style attribute added and is not yet closed
end
if is_set (size) then -- when |size=<something>
if is_set (style_added) then
table.insert (html_t, table.concat ({' font-size: ', size, ';'})); -- add when style attribute already inserted
else
table.insert (html_t, table.concat ({' style=\"font-size: ', size, ';'})); -- create style attribute
style_added = '\"'; -- remember that style attribute added and is not yet closed
end
end
table.insert (html_t, table.concat ({style_added, '>'})); -- close the opening html tag
table.insert (html_t, text); -- insert the text
table.insert (html_t, table.concat ({'</', tag, '>'})); -- close the 'text' <i>, <span>, or <div> html tag
if is_set (language) then -- create a <title_text> string for the title= attribute in a wrapper span or div
local title_text;
if 'zxx' == code then -- special case for this tag 'no linguistic content'
title_text = table.concat ({language, ' text'}); -- not a language so don't use 'language' in title text
elseif mw.ustring.find (language, 'languages', 1, true) then
title_text = table.concat ({language, ' collective text'}); -- for collective languages
else
title_text = table.concat ({language, '-language text'}); -- for individual languages
end
return title_wrapper_make (title_text, table.concat (html_t), wrapper_tag);
else
return table.concat (html_t);
end
end
--[=[-------------------------< M A K E _ C A T E G O R Y >----------------------------------------------------
For individual language, <language>, returns:
[[Category:Articles containing <language>-language text]]
for English:
[[Category:Articles containing explicitly cited English-language text]]
for ISO 639-2 collective languages (and for 639-1 bh):
[[Category:Articles with text in <language> languages]]
]=]
local function make_category (code, language_name, nocat, name_get)
local cat = {};
local retval;
if ((0 ~= namespace) or nocat) and not name_get then -- only categorize in article space
return ''; -- return empty string for concatenation
end
if mw.ustring.find (language_name, 'languages', 1, true) then
return table.concat ({'[[ප්රවර්ගය:Articles with text in ', language_name, ']]'});
end
table.insert (cat, '[[ප්රවර්ගය:');
if this_wiki_lang_tag == code then
table.insert (cat, 'විශේෂයෙන් සඳහන් කොට ඇති ' .. language_name); -- unique category name for the local language
else
table.insert (cat, language_name);
end
table.insert (cat, '-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]');
return table.concat (cat);
end
--[[--------------------------< M A K E _ T R A N S L I T >----------------------------------------------------
return translit <i lang=xx-Latn>...</i> where xx is the language code; else return empty string
The value |script= is not used in {{transliteration}} for this purpose; instead it uses |code. Because language scripts
are listed in the {{transliteration}} switches they are included in the data tables. The script parameter is introduced
at {{Language with name and transliteration}}. If |script= is set, this function uses it in preference to code.
To avoid confusion, in this module and the templates that use it, the transliteration script parameter is renamed
to be |translit-script= (in this function, tscript)
This function is used by both lang_xx() and transl()
lang_xx() always provides code, language_name, and translit; may provide tscript; never provides style
transl() always provides language_name, translit, and one of code or tscript, never both; always provides style
For {{transliteration}}, style only applies when a language code is provided
]]
local function make_translit (code, language_name, translit, std, tscript, style, engvar)
local title;
local out_t = {};
local title_t = lang_data.translit_title_table; -- table of transliteration standards and the language codes and scripts that apply to those standards
local title_text = ''; -- tool tip text for title= attribute
std = std and std:lower(); -- lower case for table indexing
if not is_set (std) and not is_set (tscript) then -- when neither standard nor script specified
title_text = language_name; -- write a generic tool tip
if not mw.ustring.find (language_name, 'languages', 1, true) then -- collective language names (plural 'languages' is part of the name)
title_text = title_text .. '-language'; -- skip this text (individual and macro languages only)
end
title_text = substitute ('$1 $2', {title_text, lang_data.engvar_t[engvar]['romanisz_lc']}); -- finish the tool tip; use romanization when neither script nor standard supplied
elseif is_set (std) and is_set (tscript) then -- when both are specified
if title_t[std] then -- and if standard is legitimate
if title_t[std][tscript] then -- and if script for that standard is legitimate
if script_table[tscript] then
title_text = title_text .. table.concat ({title_t[std][tscript:lower()], ' (', script_table[tscript], ' script) transliteration'}); -- add the appropriate text to the tool tip
else
title_text = title_text .. title_t[std]['default']; -- use the default if script not in std table; TODO: maint cat? error message because script not found for this standard?
end
else
title_text = title_text .. title_t[std]['default']; -- use the default if script not in std table; TODO: maint cat? error message because script not found for this standard?
end
else
return ''; -- invalid standard, setup for error message
end
elseif is_set (std) then -- translit-script not set, use language code
if not title_t[std] then return ''; end -- invalid standard, setup for error message
if title_t[std][code] then -- if language code is in the table (transl may not provide a language code)
title_text = title_text .. table.concat ({title_t[std][code:lower()], ' (', language_name, ' language) transliteration'}); -- add the appropriate text to the tool tip
else -- code doesn't match
title_text = title_text .. title_t[std]['default']; -- so use the standard's default
end
else -- here if translit-script set but translit-std not set
if title_t['no_std'][tscript] then
title_text = title_text .. title_t['no_std'][tscript]; -- use translit-script if set
elseif title_t['no_std'][code] then
title_text = title_text .. title_t['no_std'][code]; -- use language code
else
if is_set (tscript) then
title_text = title_text .. table.concat ({language_name, '-script transliteration'}); -- write a script tool tip
elseif is_set (code) then
if not mw.ustring.find (language_name, 'languages', 1, true) then -- collective language names (plural 'languages' is part of the name)
title_text = title_text .. '-language'; -- skip this text (individual and macro languages only)
end
title_text = title_text .. ' transliteration'; -- finish the tool tip
else
title_text = title_text .. ' transliteration'; -- generic tool tip (can we ever get here?)
end
end
end
local close_tag;
if is_set (code) then -- when a language code is provided (always with {{lang-??}} templates, not always with {{transliteration}})
code = code:match ('^(%a%a%a?)'); -- strip all subtags leaving only the language subtag
if not style then -- nil for the default italic style
table.insert (out_t, "<i lang=\""); -- so use <i> tag
close_tag = '</i>'; -- tag to be used when closing
else
table.insert (out_t, table.concat ({'<span style=\"font-style: ', style, '\" lang=\"'})); -- non-standard style, construct a span tag for it
close_tag = '</span>'; -- tag to be used when closing
end
table.insert (out_t, code);
table.insert (out_t, "-Latn\">"); -- transliterations are always Latin script
else
table.insert (out_t, "<span>"); -- when no language code: no lang= attribute, not italic ({{transliteration}} only)
close_tag = '</span>';
end
table.insert (out_t, translit); -- add the translit text
table.insert (out_t, close_tag); -- and add the appropriate </i> or </span>
if '' == title_text then -- when there is no need for a tool-tip
return table.concat (out_t); -- make a string and done
else
title_text = 'gb_t' == engvar and title_text:gsub ('([Rr]omani)z', '%1s') or title_text; -- gb eng when engvar specifies gb eng; us eng else
return title_wrapper_make (title_text, table.concat (out_t), 'span'); -- wrap with a tool-tip span and done
end
end
--[[--------------------------< V A L I D A T E _ T E X T >----------------------------------------------------
This function checks the content of args.text and returns empty string if nothing is amiss else it returns an
error message. The tests are for empty or missing text and for improper or disallowed use of apostrophe markup.
Italic rendering is controlled by the |italic= template parameter so italic markup should never appear in args.text
either as ''itself'' or as '''''bold italic''''' unless |italic=unset or |italic=invert.
]]
local function validate_text (template, args)
if not is_set (args.text) then
return make_error_msg ('no text', args, template);
end
if args.text:find ("%f[\']\'\'\'\'%f[^\']") or args.text:find ("\'\'\'\'\'[\']+") then -- because we're looking, look for 4 appostrophes or 6+ appostrophes
return make_error_msg ('text has malformed markup', args, template);
end
local style = args.italic;
if ('unset' ~= style) and ('invert' ~=style) then
if args.text:find ("%f[\']\'\'%f[^\']") or args.text:find ("%f[\']\'\'\'\'\'%f[^\']") then -- italic but not bold, or bold italic
return make_error_msg ('text has italic markup', args, template);
end
end
end
--[[--------------------------< R E N D E R _ M A I N T >------------------------------------------------------
render mainenance messages and categories
]]
local function render_maint(nocat)
local maint = {};
if 0 < #maint_msgs then -- when there are maintenance messages
table.insert (maint, table.concat ({'<span class="lang-comment" style="font-style: normal; display: none; color: #33aa33; margin-left: 0.3em;">'})); -- opening <span> tag
for _, msg in ipairs (maint_msgs) do
table.insert (maint, table.concat ({msg, ' '})); -- add message strings
end
table.insert (maint, '</span>'); -- close the span
end
if (0 < #maint_cats) and (0 == namespace) and not nocat then -- when there are maintenance categories; article namespace only
for _, cat in ipairs (maint_cats) do
table.insert (maint, table.concat ({'[[ප්රවර්ගය:', cat, ']]'})); -- format and add the categories
end
end
return table.concat (maint);
end
--[[--------------------------< P R O T O _ P R E F I X >------------------------------------------------------
for proto languages, text is prefixed with a splat. We do that here as a flag for make_text_html() so that a splat
will be rendered outside of italic markup (if used). If the first character in text here is already a splat, we
do nothing
proto_param is boolean or nil; true adds splat prefix regardless of language name; false removes and / or inhibits
regardless of language name; nil does nothing; presumes that the value in text is correct but removes extra splac
]]
local function proto_prefix (text, language_name, proto_param)
if false == proto_param then -- when forced by |proto=no
return text:gsub ('^%**', ''); -- return text without splat prefix regardless of language name or existing splat prefix in text
elseif (language_name:find ('^Proto%-') or (true == proto_param)) then -- language is a proto or forced by |proto=yes
return text:gsub ('^%**', '*'); -- prefix proto-language text with a splat; also removes duplicate prefixing splats
end
return text:gsub ('^%*+', '*'); -- return text unmolested except multiple splats reduced to one splat
end
--[[--------------------------< H A S _ P O E M _ T A G >------------------------------------------------------
looks for a poem strip marker in text; returns true when found; false else
auto-italic detection disabled when text has poem stripmarker because it is not possible for this code to know
the content that will replace the stripmarker.
]]
local function has_poem_tag (text)
return text:find ('\127[^\127]*UNIQ%-%-poem%-[%a%d]+%-QINU[^\127]*\127') and true or false;
end
--[[--------------------------< H T M L _ T A G _ S E L E C T >------------------------------------------------
Inspects content of and selectively trims text. Returns text and the name of an appropriate html tag for text.
If text contains:
\n\n text has implied <p>..</p> tags - trim leading and trailing whitespace and return
If text begins with list markup:
\n* unordered
\n; definition
\n: definition
\n# ordered
trim all leading whitespace except \n and trim all trailing whitespace
If text contains <poem>...</poem> stripmarker, return text unmodified and choose <div>..</div> tags because
the stripmarker is replaced with text wrapped in <div>..</div> tags.
If the text contains any actual <div>...</div> tags, then it's again returned unmodified and <div>...</div>
tags are used to wrap it, to prevent div/span inversion.
]]
local function html_tag_select (text)
local tag;
if has_poem_tag (text) then -- contains poem stripmarker (we can't know the content of that)
tag = 'div'; -- poem replacement is in div tags so lang must use div tags
elseif text:find ('<div') then -- reductive; if the text contains a div tag, we must use div tags
tag = 'div';
elseif mw.text.trim (text):find ('\n\n+') then -- contains implied p tags
text = mw.text.trim (text); -- trim leading and trailing whitespace characters
tag = 'div'; -- must be div because span may not contain p tags (added later by MediaWiki); poem replacement is in div tags
elseif text:find ('\n[%*:;%#]') then -- if text has list markup
text = text:gsub ('^[\t\r\f ]*', ''):gsub ('%s*$', ''); -- trim all whitespace except leading newline character '\n'
tag = 'div'; -- must be div because span may not contain ul, dd, dl, ol tags (added later by MediaWiki)
else
text = mw.text.trim (text); -- plain text
tag = 'span'; -- so span is fine
end
return text, tag;
end
--[[--------------------------< V A L I D A T E _ P R O T O >--------------------------------------------------
validates value assigned to |proto=; permitted values are yes and no; yes returns as true, no returns as false,
empty string (or parameter omitted) returns as nil; any other value returns as nil with a second return value of
true indicating that some other value has been assigned to |proto=
]]
local function validate_proto (proto_param)
if 'yes' == proto_param then
return true;
elseif 'no' == proto_param then
return false;
elseif is_set (proto_param) then
return nil, true; -- |proto= something other than 'yes' or 'no'
else
return nil; -- missing or empty
end
end
--[[--------------------------< L A N G U A G E _ N A M E _ G E T >--------------------------------------------
common function to return language name from the data set according to IETF tag
returns language name if found in data tables; nil else
]]
local function language_name_get (ietf, code, cat)
ietf = ietf:lower(); -- ietf:lower() because format_ietf_tag() returns mixed case
local name; -- remains nil if not found
if override_table[ietf] then -- look for whole IETF tag in override table
name = override_table[ietf];
elseif override_table[code] then -- not there so try basic language tag
name = override_table[code];
elseif lang_table[code] then -- shift to iana active tag/name table
name = lang_table[code];
elseif lang_dep_table[code] then -- try the iana deprecated tag/name table
name = lang_dep_table[code];
end
if lang_dep_table[code] and cat then -- because deprecated code may have been overridden to en.wiki preferred name
table.insert (maint_cats, table.concat ({'Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes|', code}));
table.insert (maint_msgs, table.concat ({'code: ', code, ' is deprecated'}));
end
return name; -- name from data tables or nil
end
--[[--------------------------< _ L A N G >--------------------------------------------------------------------
entry point for {{lang}}
there should be no reason to set parameters in the {{lang}} {{#invoke:}}
<includeonly>{{#invoke:lang|lang}}</includeonly>
parameters are received from the template's frame (parent frame)
]]
local function _lang (args)
local out = {};
local language_name; -- used to make category names
local category_name; -- same as language_name except that it retains any parenthetical disambiguators (if any) from the data set
local subtags = {}; -- IETF subtags script, region, variant, and private
local code; -- the language code
local msg; -- for error messages
local tag = 'span'; -- initial value for make_text_html()
local template = args.template or 'Lang';
maint_cats = {}; -- initialize because when this module required into another module, these only declared once so only initialzed once
maint_msgs = {};
validate_cat_args (args); -- determine if categorization should be suppressed
if args[1] and args.code then
return make_error_msg ('conflicting: {{{1}}} and |code=', args, template);
else
args.code = args[1] or args.code; -- prefer args.code
end
if args[2] and args.text then
return make_error_msg ('conflicting: {{{2}}} and |text=', args, template);
else
args.text = args[2] or args.text; -- prefer args.text
end
msg = validate_text (template, args); -- ensure that |text= is set
if is_set (msg) then -- msg is an already-formatted error message
return msg;
end
args.text, tag = html_tag_select (args.text); -- inspects text; returns appropriate html tag with text trimmed accordingly
args.rtl = args.rtl == 'yes'; -- convert to boolean: 'yes' -> true, other values -> false
args.proto, msg = validate_proto (args.proto); -- return boolean, or nil, or nil and error message flag
if msg then
return make_error_msg (table.concat ({'invalid |proto=: ', args.proto}), args, template);
end
code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant, subtags.private, msg = get_ietf_parts (args.code); -- |script=, |region=, |variant= not supported because they should be part of args.code ({{{1}}} in {{lang}})
if msg then
return make_error_msg ( msg, args, template);
end
args.italic, msg = validate_italic (args);
if msg then
return make_error_msg (msg, args, template);
end
if nil == args.italic then -- nil when |italic= absent or not set or |italic=default; args.italic controls
if ('latn' == subtags.script) or -- script is latn
(this_wiki_lang_tag ~= code and not is_set (subtags.script) and not has_poem_tag (args.text) and unicode.is_Latin (args.text)) then -- text not this wiki's language, no script specified and not in poem markup but is wholly latn script (auto-italics)
args.italic = 'italic'; -- DEFAULT for {{lang}} templates is upright; but if latn script set for font-style:italic
else
args.italic = 'inherit'; -- italic not set; script not latn; inherit current style
end
end
if is_set (subtags.script) then -- if script set, override rtl setting
if in_array (subtags.script, lang_data.rtl_scripts) then
args.rtl = true; -- script is an rtl script
else
args.rtl = false; -- script is not an rtl script
end
end
args.code = format_ietf_tag (code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant, subtags.private); -- format to recommended subtag styles
language_name = language_name_get (args.code, code, true); -- get language name; try ietf tag first, then code w/o variant then code w/ variant
if 'invert' == args.italic and 'span' == tag then -- invert only supported for in-line content
args.text = invert_italics (args.text)
end
args.text = proto_prefix (args.text, language_name, args.proto); -- prefix proto-language text with a splat
table.insert (out, make_text_html (args.code, args.text, tag, args.rtl, args.italic, args.size, language_name));
table.insert (out, make_category (code, language_name, args.nocat));
table.insert (out, render_maint(args.nocat)); -- maintenance messages and categories
return table.concat (out); -- put it all together and done
end
--[[--------------------------< L A N G >----------------------------------------------------------------------
entry point for {{lang}}
there should be no reason to set parameters in the {{lang}} {{#invoke:}}
<includeonly>{{#invoke:lang|lang}}</includeonly>
parameters are received from the template's frame (parent frame)
]]
local function lang (frame)
local args = getArgs (frame, { -- this code so that we can detect and handle wiki list markup in text
valueFunc = function (key, value)
if 2 == key or 'text' == key then -- the 'text' parameter; do not trim wite space
return value; -- return untrimmed 'text'
elseif value then -- all other values: if the value is not nil
value = mw.text.trim (value); -- trim whitespace
if '' ~= value then -- empty string when value was only whitespace
return value;
end
end
return nil; -- value was empty or contained only whitespace
end -- end of valueFunc
});
return _lang (args);
end
--[[--------------------------< T R A N S L A T I O N _ M A K E >----------------------------------------------
stand-alone function to create literal translation of main text
Also used by {{lang-x2}}
]]
local function translation_make (args_t)
local translation_t = {', '}; -- initialize output
if 'none' ~= args_t.label then -- if we want a label
table.insert (translation_t, '<small>'); -- open the <small> html tag
if 'no' == args_t.link then
table.insert (translation_t, '<abbr title="සාහිත්යමය පරිවර්තනය">අර්ථය.</abbr>'); -- unlinked form
else
table.insert (translation_t, make_wikilink ('සාහිත්යමය පරිවර්තනය', 'අර්ථය.')); -- linked form
end
table.insert (translation_t, " </small>"); -- close the <small> html tag
end
table.insert (translation_t, table.concat ({''', args_t.translation, '''})); -- use html entities to avoid wiki markup confusion
return table.concat (translation_t); -- make a big string and done
end
--[[--------------------------< _ L A N G _ X X >--------------------------------------------------------------
For the {{lang-??}} templates, the only parameter required to be set in the template is the language code. All
other parameters can, usually should, be written in the template call. For {{lang-??}} templates for languages
that can have multiple writing systems, it may be appropriate to set |script= as well.
For each {{lang-??}} template choose the appropriate entry-point function so that this function knows the default
styling that should be applied to text.
For normal, upright style:
<includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_inherit|code=xx}}</includeonly>
For italic style:
<includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic|code=xx}}</includeonly>
All other parameters should be received from the template's frame (parent frame)
Supported parameters are:
|code = (required) the IANA language code
|script = IANA script code; especially for use with languages that use multiple writing systems
|region = IANA region code
|variant = IANA variant code
|text = (required) the displayed text in language specified by code
|link = boolean false ('no') does not link code-spcified language name to associated language article
|rtl = boolean true ('yes') identifies the language specified by code as a right-to-left language
|nocat = boolean true ('yes') inhibits normal categorization; error categories are not affected
|cat = boolian false ('no') opposite form of |nocat=
|italic = boolean true ('yes') renders displayed text in italic font; boolean false ('no') renders displayed text in normal font; not set renders according to initial_style_state
|lit = text that is a literal translation of text
|label = 'none' to suppress all labeling (language name, 'translit.', 'lit.')
any other text replaces language-name label - automatic wikilinking disabled
for those {{lang-??}} templates that support transliteration (those templates where |text= is not entirely latn script):
|translit = text that is a transliteration of text
|translit-std = the standard that applies to the transliteration
|translit-script = ISO 15924 script name; falls back to code
For {{lang-??}}, the positional parameters are:
{{{1}}} text
{{{2}}} transliterated text
{{{3}}} literal translation text
no other positional parameters are allowed
]]
local function _lang_xx (args, base_template) -- base_template will be either of 'Langx' or 'Lang-xx'
local out = {};
local language_name; -- used to make display text, article links
local category_name; -- same as language_name except that it retains any parenthetical disambiguators (if any) from the data set
local subtags = {}; -- IETF subtags script, region, and variant
local code; -- the language code
local translit_script_name; -- name associated with IANA (ISO 15924) script code
local translit;
local translit_title;
local msg; -- for error messages
local tag = 'span'; -- initial value for make_text_html()
local template = args.template or base_template;
maint_cats = {}; -- initialize because when this module required into another module, these only declared once so only initialzed once
maint_msgs = {};
local text_idx = ('Langx' == base_template) and 2 or 1; -- for {{langx}} 'text' positional parameter is '2'
local translit_idx = ('Langx' == base_template) and 3 or 2;
local xlate_idx = ('Langx' == base_template) and 4 or 3;
if args[text_idx] and args.text then
return make_error_msg ('conflicting: {{{' .. text_idx .. '}}} and |text=', args, template);
else
args.text = args[text_idx] or args.text; -- prefer positional 'text' parameter
end
msg = validate_text (template, args); -- ensure that |text= is set, does not contain italic markup and is protected from improper bolding
if is_set (msg) then
return msg;
end
args.text, tag = html_tag_select (args.text); -- inspects text; returns appropriate html tag with text trimmed accordingly
if args[translit_idx] and args.translit then
return make_error_msg ('conflicting: {{{'.. translit_idx .. '}}} and |translit=', args, template);
else
args.translit = args[translit_idx] or args.translit -- prefer positional 'translit' parameter
end
args.engvar = lang_data.engvar_sel_t[args.engvar] or 'us_t'; -- either 'gb_t' or 'us_t' when |engvar= valid; 'us_t' else
if args[xlate_idx] and (args.translation or args.lit) then
return make_error_msg ('conflicting: {{{'.. xlate_idx ..'}}} and |lit= or |translation=', args, template);
elseif args.translation and args.lit then
return make_error_msg ('conflicting: |lit= and |translation=', args, template);
else
args.translation = args[xlate_idx] or args.translation or args.lit; -- prefer positional 'translation' parameter
end
if args.links and args.link then
return make_error_msg ('conflicting: |links= and |link=', args, template);
else
args.link = args.link or args.links; -- prefer args.link
end
validate_cat_args (args); -- determine if categorization should be suppressed
args.rtl = args.rtl == 'yes'; -- convert to boolean: 'yes' -> true, other values -> false
code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant, subtags.private, msg = get_ietf_parts (args.code, args.script, args.region, args.variant); -- private omitted because private
if msg then -- if an error detected then there is an error message
return make_error_msg (msg, args, template);
end
args.italic, msg = validate_italic (args);
if msg then
return make_error_msg (msg, args, template);
end
-- TODO: this appears to work so we might in future dispense inherit_t in Module:Lang/langx
-- retain existing system until {{langx}} has replaced {{lang-??}}
-- if nil == args.italic then -- nil when |italic= absent or not set or |italic=default; args.italic controls
-- if ('latn' == subtags.script) or -- script is latn
-- (this_wiki_lang_tag ~= code and not is_set (subtags.script) and unicode.is_Latin (args.text)) then -- text is not this wiki's language, no script specified and is wholly latn script (auto-italics)
-- args.italic = 'italic'; -- set font-style:italic
-- else
-- args.italic = 'inherit'; -- italic not set; script not latn; inherit current style
-- end
-- end
-- TODO: retain this system until {{langx}} has replaced {{lang-??}}
if nil == args.italic then -- args.italic controls
if is_set (subtags.script) then
if 'latn' == subtags.script then
args.italic = 'italic'; -- |script=Latn; set for font-style:italic
else
args.italic = initial_style_state; -- italic not set; script is not latn; set for font-style:<initial_style_state>
end
else
args.italic = initial_style_state; -- here when |italic= and |script= not set; set for font-style:<initial_style_state>
end
end
if is_set (subtags.script) then -- if script set override rtl setting
if in_array (subtags.script, lang_data.rtl_scripts) then
args.rtl = true; -- script is an rtl script
else
args.rtl = false; -- script is not an rtl script
end
end
args.proto, msg = validate_proto (args.proto); -- return boolean, or nil, or nil and error message flag
if msg then
return make_error_msg (table.concat ({'invalid |proto=: ', args.proto}), args, template);
end
args.code = format_ietf_tag (code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant, subtags.private); -- format to recommended subtag styles
language_name = language_name_get (args.code, code, true); -- get language name; try ietf tag first, then code w/o variant then code w/ variant
category_name = language_name; -- category names retain IANA parenthetical diambiguators (if any)
language_name = language_name:gsub ('%s+%b()', ''); -- remove IANA parenthetical disambiguators or qualifiers from names that have them
if args.label then
if 'none' ~= args.label then
table.insert (out, table.concat ({args.label, ': '})); -- custom label
end
else
if 'no' == args.link then
table.insert (out, language_name); -- language name without wikilink
else
if mw.ustring.find (language_name, 'languages', 1, true) then
table.insert (out, make_wikilink (language_name)); -- collective language name uses simple wikilink
elseif lang_data.article_name[args.code:lower()] then -- is ietf tag in article name over ride?
table.insert (out, make_wikilink (lang_data.article_name[args.code:lower()], language_name)); -- language name with wikilink from override data
elseif lang_data.article_name[code] then -- is language tag in article override
table.insert (out, make_wikilink (lang_data.article_name[code], language_name)); -- language name with wikilink from override data
else
table.insert (out, make_wikilink (language_name .. ' භාෂාව', language_name)); -- language name with wikilink
end
end
table.insert (out, ': '); -- separator
end
if 'invert' == args.italic then
args.text = invert_italics (args.text)
end
args.text = proto_prefix (args.text, language_name, args.proto); -- prefix proto-language text with a splat
table.insert (out, make_text_html (args.code, args.text, tag, args.rtl, args.italic, args.size, ('none' == args.label) and language_name or nil))
if is_set (args.translit) and not unicode.is_Latin (args.text) then -- transliteration (not supported in {{lang}}); not supported when args.text is wholly latn text (this is an imperfect test)
table.insert (out, ', '); -- comma to separate text from translit
if 'none' ~= args.label then
table.insert (out, '<small>');
if script_table[args['translit-script']] then -- when |translit-script= is set, try to use the script's name
translit_script_name = script_table[args['translit-script']];
else
translit_script_name = language_name; -- fall back on language name
end
translit_title = mw.title.makeTitle (0, table.concat ({'Romanization of ', translit_script_name})); -- make a title object; no engvar, article titles use US spelling
if translit_title.exists and ('no' ~= args.link) then
table.insert (out, make_wikilink ('Romanization of ' .. translit_script_name or language_name,
substitute ('$1', {lang_data.engvar_t[args.engvar]['romanisz_pt']})) .. ':'); -- make a wikilink if there is an article to link to; engvar the display text
else
table.insert (out, substitute ('$1:', {lang_data.engvar_t[args.engvar]['romanisz_pt']})); -- else plain text per engvar
end
table.insert (out, ' </small>'); -- close the small tag
end
translit = make_translit (args.code, language_name, args.translit, args['translit-std'], args['translit-script'], nil, args.engvar)
if is_set (translit) then
table.insert (out, translit);
else
return make_error_msg (table.concat ({'invalid translit-std: \'', args['translit-std'] or '[missing]'}), args, template);
end
end
if is_set (args.translation) then -- translation (not supported in {{lang}})
table.insert (out, translation_make (args));
end
table.insert (out, make_category (code, category_name, args.nocat));
table.insert (out, render_maint(args.nocat)); -- maintenance messages and categories
return table.concat (out); -- put it all together and done
end
--[[--------------------------< L A N G _ X X _ A R G S _ G E T >----------------------------------------------
common function to get args table from {{lang-??}} templates
returns table of args
text positional parameters are not trimmed here but are selectively trimmed at html_tag_select()
]]
local function lang_xx_args_get (frame, base_template)
local args_t = getArgs(frame,
{
parentFirst= true, -- parameters in the template override parameters set in the {{#invoke:}}
valueFunc = function (key, value)
if (('Langx' == base_template) and 2 or 1) == key then -- the 'text' positional parameter; 1 for {{lang-??}}, 2 for {{langx}}; do not trim wite space
return value; -- return untrimmed 'text' positional parameter
elseif value then -- all other values: if the value is not nil
value = mw.text.trim (value); -- trim whitespace
if '' ~= value then -- empty string when value was only whitespace
return value;
end
end
return nil; -- value was empty or contained only whitespace
end -- end of valueFunc
});
return args_t;
end
--[[--------------------------< L A N G _ X X _ I T A L I C >--------------------------------------------------
Entry point for those {{lang-??}} templates that call lang_xx_italic(). Sets the initial style state to italic.
]]
local function lang_xx_italic (frame)
local args = lang_xx_args_get (frame, 'lang-xx');
initial_style_state = 'italic';
return _lang_xx (args, 'Lang-xx') .. '[[Category:Pages using Lang-xx templates]]'; -- temporary category
end
--[[--------------------------< _ L A N G _ X X _ I T A L I C >------------------------------------------------
Entry point from another module. Sets the initial style state to italic.
]]
local function _lang_xx_italic (args)
initial_style_state = 'italic';
return _lang_xx (args, 'Lang-xx');
end
--[[--------------------------< L A N G _ X X _ I N H E R I T >------------------------------------------------
Entry point for those {{lang-??}} templates that call lang_xx_inherit(). Sets the initial style state to inherit.
]]
local function lang_xx_inherit (frame)
local args = lang_xx_args_get (frame, 'lang-xx');
initial_style_state = 'inherit';
return _lang_xx (args, 'Lang-xx') .. '[[Category:Pages using Lang-xx templates]]'; -- temporary category
end
--[[--------------------------< _ L A N G _ X X _ I N H E R I T >----------------------------------------------
Entry point from another module. Sets the initial style state to inherit.
]]
local function _lang_xx_inherit (args)
initial_style_state = 'inherit';
return _lang_xx (args, 'Lang-xx');
end
--[[--------------------------< _ L A N G X >------------------------------------------------------------------
Entry point from another module.
]]
local function _langx (args_t)
local langx_data = mw.loadData ('Module:Lang/langx'); -- get necessary data
local inherit_t = langx_data.inherit_t; -- get list of language tags extracted from {{lang-??}} template names for languages that are rendered in upright font
local rtl_t = langx_data.rtl_t; -- get list of language tags for languages that are rendered right-to-left
local script_t = langx_data.script_t; -- get list of language tags for {{lang-??}} templates that set |script=<something>
local link_t = langx_data.link_t; -- get list of language tags for {{lang-??}} templates that set |link=<something>
local size_t = langx_data.size_t; -- get list of language tags for {{lang-??}} templates that set |size=<something>
args_t.code = args_t[1] or args_t.code; -- get the language tag; must be {{{1}}} or |code=
if not args_t.code then
return make_error_msg ('missing language tag', args_t, 'Langx');
end
args_t.rtl = args_t.rtl or (rtl_t[args_t.code] and 'yes'); -- prefer |rtl= in template call, use rtl_t else
args_t.script = args_t.script or script_t[args_t.code]; -- prefer |script= in template call, use script_t else
args_t.link = args_t.link or link_t[args_t.code]; -- prefer |link= in template call, use link_t felse
args_t.size = args_t.size or size_t[args_t.code]; -- prefer |size= in template call, use size_t else
args_t[1] = nil; -- unset to mimic {{lang-??}} templates which set |code=xx
local lang_subtag = args_t.code; -- use only the base language subtag for unsupported tag test; some args_t.code are modified by |script= etc
initial_style_state = inherit_t[args_t.code:lower()] and 'inherit' or 'italic'; -- if listed in inherit_t, set as 'inherit'; 'italic' else
return _lang_xx (args_t, 'Langx') .. ((langx_data.unsupported_t[lang_subtag:lower()] and '[[Category:Langx uses unsupported language tag|'.. lang_subtag .. ']]') or ''); -- temporary category for unsupported language tags
-- return _lang_xx (args_t, 'Langx');
end
--[[--------------------------< L A N G X >--------------------------------------------------------------------
Entry point for {{langx}}.
this function calls _lang_xx() to render non-English text. The {{lang-??}} templates have three positional paramters
but {{langx}} has four:
| 1 | 2 | 3 | 4
{{lang-xx |<text> |<transl> |<xlate> }}
{{langx |<tag> |<text> |<transl> |<xlate> }}
The calls to lang_xx_args_get() and _lang_xx() use 'Langx' as a flag for those functions to select the proper
positional parameters.
{{lang-??}} depends on the calling template to select 'inherit' or 'italic' as the default renderer.
{{langx}} can't do that so, intead, relies on the list of tags scraped from the {{lang-??}} templates that call
lang_xx_inherit().
]]
local function langx (frame)
local args_t = lang_xx_args_get (frame, 'Langx'); -- get the arguments; 'Langx' is the <base_template> used to decide which positional param is 'text', 'translit', 'lit'
return _langx (args_t);
end
--[[--------------------------< _ I S _ I E T F _ T A G >------------------------------------------------------
Returns true when a language name associated with IETF language tag exists; nil else. IETF language tag must be valid.
All code combinations supported by {{lang}} and the {{lang-??}} templates are supported by this function.
Module entry point from another module
]]
local function _is_ietf_tag (tag) -- entry point when this module is require()d into another
local c, s, r, v, p, err; -- code, script, region, variant, private, error message
c, s, r, v, p, err = get_ietf_parts (tag); -- disassemble tag into constituent part and validate
return ((c and not err) and true) or nil; -- return true when code portion has a value without error message; nil else
end
--[[--------------------------< I S _ I E T F _ T A G >--------------------------------------------------------
Module entry point from an {{#invoke:}}
]]
local function is_ietf_tag (frame)
return _is_ietf_tag (getArgs (frame)[1]); -- args[1] is the ietf language tag to be tested; also get parent frame
end
--[[--------------------------< I S _ I E T F _ T A G _ F R A M E >--------------------------------------------
Module entry point from an {{#invoke:}}; same as is_ietf_tag() except does not get parameters from the parent
(template) frame. This function not useful when called by {{lang|fn=is_ietf_tag_frame|<tag>}} because <tag>
is in the parent frame.
]]
local function is_ietf_tag_frame (frame)
return _is_ietf_tag (getArgs (frame, {frameOnly = true,})[1]); -- args[1] is the ietf language tag to be tested; do not get parent frame
end
--[[--------------------------< _ N A M E _ F R O M _ T A G >--------------------------------------------------
Returns language name associated with IETF language tag if valid; error message else.
All code combinations supported by {{lang}} and the {{lang-??}} templates are supported by this function.
Set invoke's |link= parameter to yes to get wikilinked version of the language name.
Module entry point from another module
]]
local function _name_from_tag (args)
local subtags = {}; -- IETF subtags script, region, variant, and private
local raw_code = args[1]; -- save a copy of the input IETF subtag
local link = 'yes' == args['link']; -- make a boolean
local label = args.label;
local code; -- the language code
local msg; -- gets an error message if IETF language tag is malformed or invalid
local language_name = '';
code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant, subtags.private, msg = get_ietf_parts (raw_code);
if msg then
local template = (args['template'] and table.concat ({'{{', args['template'], '}}: '})) or ''; -- make template name (if provided by the template)
return table.concat ({'<span style=\"color:#d33\">Error: ', template, msg, '</span>'});
end
raw_code = format_ietf_tag (code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant, subtags.private); -- format to recommended subtag styles; private omitted because private
language_name = language_name_get (raw_code, code); -- get language name; try ietf tag first, then code w/o variant then code w/ variant
language_name = language_name:gsub ('%s+%b()', ''); -- remove IANA parenthetical disambiguators or qualifiers from names that have them
if link then -- when |link=yes, wikilink the language name
if mw.ustring.find (language_name, 'languages', 1, true) then
language_name = make_wikilink (language_name, label); -- collective language name uses simple wikilink
elseif lang_data.article_name[raw_code:lower()] then -- is ietf tag in article name override?
language_name = make_wikilink (lang_data.article_name[raw_code:lower()], label or language_name); -- language name with wikilink from override data
elseif lang_data.article_name[code] then -- is language tag in article name override?
language_name = make_wikilink (lang_data.article_name[code], label or language_name); -- language name with wikilink from override data
else
language_name = make_wikilink (language_name .. ' භාෂාව', label or language_name); -- language name with wikilink
end
end
return language_name;
end
--[[--------------------------< N A M E _ F R O M _ T A G >----------------------------------------------------
Module entry point from an {{#invoke:}}
]]
local function name_from_tag (frame) -- entry point from an {{#invoke:Lang|name_from_tag|<ietf tag>|link=<yes>|template=<template name>}}
return _name_from_tag (getArgs(frame)) -- pass-on the args table, nothing else; getArgs() so we also get parent frame
end
--[[--------------------------< _ T A G _ F R O M _ N A M E >--------------------------------------------------
Returns the ietf language tag associated with the language name. Spelling of language name must be correct
according to the spelling in the source tables. When a standard language name has a parenthetical disambiguator,
that disambiguator must be omitted (they are not present in the data name-to-tag tables).
Module entry point from another module
]]
local function _tag_from_name (args) -- entry point from another module
local msg;
if args[1] and '' ~= args[1] then
local data = mw.loadData ('Module:Lang/tag from name'); -- get the reversed data tables TODO: change when going live
local lang = args[1]:lower(); -- allow any-case for the language name (speeling must till be correct)
local tag = data.rev_override_table[lang] or data.rev_lang_table[lang] or data.rev_lang_dep_table[lang]; -- get the code; look first in the override then in the standard
if tag then
return tag, true; -- language name found so return tag and done; second return used by is_lang_name()
else
msg = 'language: ' .. args[1] .. ' not found' -- language name not found, error message
end
else
msg = 'missing language name' -- language name not provided, error message
end
local template = '';
if args.template and '' ~= args.template then
template = table.concat ({'{{', args['template'], '}}: '}); -- make template name (if provided by the template)
end
return table.concat ({'<span style=\"color:#d33\">Error: ', template, msg, '</span>'});
end
--[[--------------------------< T A G _ F R O M _ N A M E >----------------------------------------------------
Module entry point from an {{#invoke:}}
]]
local function tag_from_name (frame) -- entry point from an {{#invoke:Lang|tag_from_name|<language name>|link=<yes>|template=<template name>}}
local result, _ = _tag_from_name (getArgs(frame)) -- pass-on the args table, nothing else; getArgs() so we also get parent frame; supress second return used by is_lang_name()
return result;
end
--[[--------------------------< I S _ L A N G _ N A M E >------------------------------------------------------
Module entry point from an {{#invoke:}}
]]
local function is_lang_name (frame)
local _, result = _tag_from_name (getArgs(frame)) -- pass-on the args table, nothing else; getArgs() so we also get parent frame; supress second return used by tag_from_name()
return result and true or nil;
end
--[[--------------------------< _ T R A N S L >----------------------------------------------------------------
Module entry point from another module
]]
local function _transl (args)
local title_table = lang_data.translit_title_table; -- table of transliteration standards and the language codes and scripts that apply to those standards
local language_name; -- language name that matches language code; used for tool tip
local translit; -- transliterated text to display
local script; -- IANA script
local msg; -- for when called functions return an error message
maint_cats = {}; -- initialize because when this module required into another module, these only declared once so only initialzed once
maint_msgs = {};
if is_set (args[3]) then -- [3] set when {{transliteration|code|standard|text}}
args.text = args[3]; -- get the transliterated text
args.translit_std = args[2] and args[2]:lower(); -- get the standard; lower case for table indexing
if not title_table[args.translit_std] then
return make_error_msg (table.concat ({'unrecognized transliteration standard: ', args.translit_std}), args, 'Transliteration');
end
else
if is_set (args[2]) then -- [2] set when {{transliteration|code|text}}
args.text = args[2]; -- get the transliterated text
else
if args[1] and (args[1]:match ('^%a%a%a?%a?$') or -- args[2] missing; is args[1] a language or script tag or is it the transliterated text?
args[1]:match ('^%a%a%a?%-x%-')) then -- or is args[1] a private-use tag
return make_error_msg ('no text', args, 'Transliteration'); -- args[1] is a code so we're missing text
else
args.text = args[1]; -- args[1] is not a code so we're missing that; assign args.text for error message
return make_error_msg ('missing language / script code', args, 'Transliteration');
end
end
end
if is_set (args[1]) then -- IANA language code used for html lang= attribute; or ISO 15924 script code
if args[1]:match ('^%a%a%a?%a?$') or args[1]:match ('^%a%a%a?%-x%-') then -- args[1] has correct form?
args.code = args[1]:lower(); -- use the language/script code; only (2, 3, or 4 alpha characters) or private-use; lower case because table indexes are lower case
else
return make_error_msg (table.concat ({'unrecognized language / script code: ', args[1]}), args, 'Transliteration'); -- invalid language / script code
end
else
return make_error_msg ('missing language / script code', args, 'Transliteration'); -- missing language / script code so quit
end
args.italic, msg = validate_italic (args);
if msg then
return make_error_msg (msg, args, 'Transliteration');
end
if 'italic' == args.italic then -- 'italic' when |italic=yes; because that is same as absent or not set and |italic=default
args.italic = nil; -- set to nil;
end
args.engvar = lang_data.engvar_sel_t[args.engvar] or 'us_t'; -- either 'gb_t' or 'us_t' when |engvar= valid; 'us_t' else
if override_table[args.code] then -- is code a language code defined in the override table?
language_name = override_table[args.code];
args.code = args.code:match ('^%a%a%a?'); -- if private use, strip all but language subtag
elseif lang_table[args.code] then -- is code a language code defined in the standard language code tables?
language_name = lang_table[args.code];
elseif lang_dep_table[args.code] then -- is code a language code defined in the deprecated language code tables?
language_name = lang_dep_table[args.code];
elseif script_table[args.code] then -- if here, code is not a language code; is it a script code?
language_name = script_table[args.code];
script = args.code; -- code was an ISO 15924 script so use that instead
args.code = ''; -- unset because not a language code
else
return make_error_msg (table.concat ({'unrecognized language / script code: ', args.code}), args, 'Transliteration'); -- invalid language / script code
end
-- here only when all parameters passed to make_translit() are valid
return make_translit (args.code, language_name, args.text, args.translit_std, script, args.italic, args.engvar);
end
--[[--------------------------< T R A N S L >------------------------------------------------------------------
Module entry point from an {{#invoke:}}
]]
local function transl (frame)
return _transl (getArgs(frame));
end
--[[--------------------------< C A T E G O R Y _ F R O M _ T A G >--------------------------------------------
Returns category name associated with IETF language tag if valid; error message else
All code combinations supported by {{lang}} and the {{lang-??}} templates are supported by this function.
Module entry point from another module
]]
local function _category_from_tag (args_t)
local subtags = {}; -- IETF subtags script, region, variant, and private
local raw_code = args_t[1]; -- save a copy of the input IETF subtag
local link = 'yes' == args_t.link; -- make a boolean
local label = args_t.label;
local code; -- the language code
local msg; -- gets an error message if IETF language tag is malformed or invalid
local category_name = '';
code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant, subtags.private, msg = get_ietf_parts (raw_code);
if msg then
local template = (args_t.template and table.concat ({'{{', args_t.template, '}}: '})) or ''; -- make template name (if provided by the template)
return table.concat ({'<span style="color:#d33">Error: ', template, msg, '</span>'});
end
raw_code = format_ietf_tag (code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant, subtags.private); -- format to recommended subtag styles; private omitted because private
category_name = language_name_get (raw_code, code); -- get language name; try ietf tag first, then code w/o variant then code w/ variant
category_name = make_category (code, category_name, nil, true):gsub ('[%[%]]', '');
if link then
return table.concat ({'[[:', category_name, ']]'});
else
return category_name;
end
end
--[[--------------------------< C A T E G O R Y _ F R O M _ T A G >--------------------------------------------
Module entry point from an {{#invoke:}}
]]
local function category_from_tag (frame) -- entry point from an {{#invoke:Lang|category_from_tag|<ietf tag>|template=<template name>}}
return _category_from_tag (getArgs (frame)); -- pass-on the args table, nothing else; getArgs() so we also get parent frame
end
--[[--------------------------< E X P O R T E D F U N C T I O N S >------------------------------------------
]]
return {
category_from_tag = category_from_tag,
lang = lang, -- entry point for {{lang}}
langx = langx, -- entry point for {{langx}}
lang_xx_inherit = lang_xx_inherit, -- entry points for {{lang-??}}
lang_xx_italic = lang_xx_italic,
is_ietf_tag = is_ietf_tag,
is_ietf_tag_frame = is_ietf_tag_frame,
is_lang_name = is_lang_name,
tag_from_name = tag_from_name, -- returns ietf tag associated with language name
name_from_tag = name_from_tag, -- used for template documentation; possible use in ISO 639 name from code templates
transl = transl, -- entry point for {{transliteration}}
_category_from_tag = _category_from_tag, -- entry points when this module is require()d into other modules
_lang = _lang,
_langx = _langx,
_lang_xx_inherit = _lang_xx_inherit,
_lang_xx_italic = _lang_xx_italic,
_is_ietf_tag = _is_ietf_tag,
get_ietf_parts = get_ietf_parts,
_tag_from_name = _tag_from_name,
_name_from_tag = _name_from_tag,
_transl = _transl,
_translation_make = translation_make,
};
l2uuu9s2n5x244wv3hv4wy605z89ii2
Module:Lang/data
828
81250
793739
788061
2026-06-13T07:54:02Z
Yasasuru
23090
793739
Scribunto
text/plain
local lang_obj = mw.language.getContentLanguage();
local this_wiki_lang_tag = lang_obj.code; -- get this wiki's language tag
--[[--------------------------< L A N G _ N A M E _ T A B L E >------------------------------------------------
primary table of tables that decode:
lang -> language tags and names
script -> ISO 15924 script tags
region -> ISO 3166 region tags
variant -> iana registered variant tags
suppressed -> map of scripts tags and their associated language tags
all of these data come from separate modules that are derived from the IANA language-subtag-registry file
key_to_lower() avoids the metatable trap and sets all keys in the subtables to lowercase. Many language codes
have multiple associated names; Module:lang is only concerned with the first name so key_to_lower() only fetches
the first name.
]]
local function key_to_lower (module, src_type)
local out = {};
local source_t = (('var_sup' == src_type) and require (module)) or mw.loadData (module); -- fetch data from this module; require() avoids metatable trap for variant data
if 'var_sup' == src_type then
for k, v in pairs (source_t) do
out[k:lower()] = v; -- for variant and suppressed everything is needed
end
elseif 'lang' == src_type and source_t.active then -- for ~/iana_languages (active)
for k, v in pairs (source_t.active) do
out[k:lower()] = v[1]; -- ignore multiple names; take first name only
end
elseif 'lang_dep' == src_type and source_t.deprecated then -- for ~/iana_languages (deprecated)
for k, v in pairs (source_t.deprecated) do
out[k:lower()] = v[1]; -- ignore multiple names; take first name only
end
else -- here for all other sources
for k, v in pairs (source_t) do
out[k:lower()] = v[1]; -- ignore multiple names; take first name only
end
end
return out;
end
local lang_name_table_t = {
lang = key_to_lower ('Module:Lang/data/iana languages', 'lang'),
lang_dep = key_to_lower ('Module:Lang/data/iana languages', 'lang_dep'),
script = key_to_lower ('Module:Lang/data/iana scripts'), -- script keys are capitalized; set to lower
region = key_to_lower ('Module:Lang/data/iana regions'), -- region keys are uppercase; set to lower
variant = key_to_lower ('Module:Lang/data/iana variants', 'var_sup'),
suppressed = key_to_lower ('Module:Lang/data/iana suppressed scripts', 'var_sup'), -- script keys are capitalized; set to lower
}
--[[--------------------------< I 1 8 N M E D I A W I K I O V E R R I D E >--------------------------------
For internationalization; not used at en.wiki
The language names taken from the IANA language-subtag-registry file are given in English. That may not be ideal.
Translating ~8,000 language names is also not ideal. MediaWiki maintains (much) shorter lists of language names
in most languages for which there is a Wikipedia edition. When desired, Module:Lang can use the MediaWiki
language list for the local language.
Caveat lector: the list of MediaWiki language names for your language may not be complete or may not exist at all.
When incomplete, MediaWiki's list will 'fall back' to another language (typically English). When that happens
add an appropriate entry to the override table below.
Caveat lector: the list of MediaWiki language names for your language may not be correct. At en.wiki, the
MediaWiki language names do not agree with the IANA language names for these ISO 639-1 tags. Often it is simply
spelling differences:
bh: IANA: Bihari languages MW: Bhojpuri – the ISO 639-3 tag for Bhojpuri is bho
bn: IANA: Bengali MW: Bangla – Bengali is the exonym, Bangla is the endonym
dv: IANA: Dhivehi MW: Divehi
el: IANA: Modern Greek MW: Greek
ht: IANA: Haitian MW: Haitian Creole
ky: IANA: Kirghiz MW: Kyrgyz
li: IANA: Limburgan MW: Limburgish
or: IANA: Oriya MW: Odia
os: IANA: Ossetian MW: Ossetic
"pa: IANA: Panjabi MW: Punjabi
"ps: IANA: Pushto MW: Pashto
"to: IANA: Tonga MW: Tongan
"ug: IANA: Uighur MW: Uyghur
use the override table to override language names that are incorrect for your project
To see the list of names that MediaWiki has for your language, enter this in the Debug colsole:
=mw.dumpObject (mw.language.fetchLanguageNames ('<tag>', 'all'))
(replacing <tag> with the language tag for your language)
Use of the MediaWiki language names lists is enabled when media_wiki_override_enable is set to boolean true.
]]
local media_wiki_override_enable = false; -- set to true to override IANA names with MediaWiki names; always false at en.wiki
-- caveat lector: the list of MediaWiki language names for your language may not be complete or may not exist at all
if true == media_wiki_override_enable then
local mw_languages_by_tag_t = mw.language.fetchLanguageNames (this_wiki_lang_tag, 'all'); -- get a table of language tag/name pairs known to MediaWiki
for tag, name in pairs (mw_languages_by_tag_t) do -- loop through each tag/name pair in the MediaWiki list
if lang_name_table_t.lang[tag] then -- if the tag is in the main list
lang_name_table_t.lang[tag] = name; -- overwrite exisiting name with the name from MediaWiki
end
end
end
--[[--------------------------< O V E R R I D E >--------------------------------------------------------------
Language codes and names in this table override the BCP47 names in lang_name_table.
indexes in this table shall always be lower case
]]
local override = {
------------------------------< I S O _ 6 3 9 - 1 >------------------------------------------------------------
["ab"] = "Abkhaz", -- to match en.wiki article name
["ca-valencia"] = "Valencian",
["cu"] = "Church Slavonic", -- 2nd IANA name;
["de-at"] = "Austrian German", -- these code-region and code-variant tags to match en.wiki article names
["de-ch"] = "Swiss Standard German",
["en-au"] = "Australian English",
["en-ca"] = "Canadian English",
["en-emodeng"] = "Early Modern English",
["en-gb"] = "British English",
["en-ie"] = "Irish English",
["en-in"] = "Indian English",
["en-nz"] = "New Zealand English",
["en-us"] = "American English",
["en-za"] = "South African English",
["fr-ca"] = "Quebec French",
["fr-gallo"] = "Gallo",
["fy"] = "West Frisian", -- Western Frisian
["mo"] = "Moldovan", -- Moldavian (deprecated code); to match en.wiki article title
["nl-be"] = "Flemish", -- match MediaWiki
["oc-gascon"] = "Gascon",
["oc-provenc"] = "Provençal",
["ps"] = "Pashto", -- Pushto
["pt-br"] = "Brazilian Portuguese", -- match MediaWiki
["ro-md"] = "Moldovan", -- 'not deprecated' form
["ro-cyrl-md"] = "Moldovan", -- 'not deprecated' form
["tw-asante"] = "Asante Twi",
["ug"] = "Uyghur", -- 2nd IANA name; to match en.wiki article name
-- these ISO 639-1 language-name overrides imported from Module:Language/data/wp_languages (since deleted)
--<begin do-not-edit except to comment out>--
["av"] = "Avar", -- Avaric
["bo"] = "Standard Tibetan", -- Tibetan
-- ["el"] = "Greek", -- Modern Greek
-- ["en-SA"] = "South African English", -- English; no; SA is not South Africa it Saudi Arabia; ZA is South Africa
["ff"] = "Fula", -- Fulah
["ht"] = "Haitian Creole", -- Haitian
["hz"] = "Otjiherero", -- Herero
["ii"] = "Yi", -- Sichuan Yi
["ki"] = "Gikuyu", -- Kikuyu
["kl"] = "Greenlandic", -- Kalaallisut
["ky"] = "Kyrgyz", -- Kirghiz
["lg"] = "Luganda", -- Ganda
["li"] = "Limburgish", -- Limburgan
["mi"] = "Māori", -- Maori
["na"] = "Nauruan", -- Nauru
["nb"] = "Bokmål", -- Norwegian Bokmål
["nd"] = "Northern Ndebele", -- North Ndebele
["nn"] = "Nynorsk", -- Norwegian Nynorsk
["nr"] = "Southern Ndebele", -- South Ndebele
["ny"] = "Chichewa", -- Nyanja
["oj"] = "Ojibwe", -- Ojibwa
-- ["or"] = "Odia", -- Oriya
["pa"] = "Punjabi", -- Panjabi
["rn"] = "Kirundi", -- Rundi
["sl"] = "Slovene", -- Slovenian
["ss"] = "Swazi", -- Swati
["st"] = "Sotho", -- Southern Sotho
["to"] = "Tongan", -- Tonga
--<end do-not-edit except to comment out>--
------------------------------< I S O _ 6 3 9 - 2, - 3, - 5 >----------------------------------------------
["alv"] = "Atlantic–Congo languages", -- to match en.wiki article title (endash)
["arc"] = "Imperial Aramaic (700-300 BCE)", -- Official Aramaic (700-300 BCE), Imperial Aramaic (700-300 BCE); to match en.wiki article title uses ISO639-2 'preferred' name
["art"] = "constructed", -- to match en.wiki article; lowercase for category name
["bea"] = "Dane-zaa", -- Beaver; to match en.wiki article title
["bhd"] = "Bhadarwahi", -- Bhadrawahi; to match en.wiki article title
["bla"] = "Blackfoot", -- Siksika; to match en.wiki article title
["blc"] = "Nuxalk", -- Bella Coola; to match en.wiki article title
["bua"] = "Buryat", -- Buriat; this is a macro language; these four use wp preferred transliteration;
["bxm"] = "Mongolian Buryat", -- Mongolia Buriat; these three all redirect to Buryat
["bxr"] = "Russian Buryat", -- Russia Buriat;
["bxu"] = "Chinese Buryat", -- China Buriat;
["byr"] = "Yipma", -- Baruya, Yipma
["clm"] = "Klallam", -- Clallam; to match en.wiki article title
-- ["egy"] = "Ancient Egyptian", -- Egyptian (Ancient); distinguish from contemporary arz: Egyptian Arabic
["ems"] = "Alutiiq", -- Pacific Gulf Yupik; to match en.wiki article title
["esx"] = "Eskimo–Aleut languages", -- to match en.wiki article title (endash)
["frr"] = "North Frisian", -- Northern Frisian
["frs"] = "East Frisian Low Saxon", -- Eastern Frisian
["gsw-fr"] = "Alsatian", -- match MediaWiki
["haa"] = "Hän", -- Han; to match en.wiki article title
["hei"] = "Heiltsuk–Oowekyala", -- Heiltsuk; to match en.wiki article title
["hmx"] = "Hmong–Mien languages", -- to match en.wiki article title (endash)
["ilo"] = "Ilocano", -- Iloko; to match en.wiki article title
["jam"] = "Jamaican Patois", -- Jamaican Creole English
["lij-mc"] = "Monégasque", -- Ligurian as spoken in Monaco; this one for proper tool tip; also in <article_name> table
["luo"] = "Dholuo", -- IANA (primary) /ISO 639-3: Luo (Kenya and Tanzania); IANA (secondary): Dholuo
["mhr"] = "Meadow Mari", -- Eastern Mari
["mid"] = "Modern Mandaic", -- Mandaic
['mis'] = "uncoded", -- Uncoded languages; capitalization; special scope, not collective scope;
["mkh"] = "Mon–Khmer languages", -- to match en.wiki article title (endash)
["mla"] = "Tamambo", -- Malo
['mte'] = "Mono-Alu", -- Mono (Solomon Islands)
['mul'] = "multiple", -- Multiple languages; capitalization; special scope, not collective scope;
["nan-tw"] = "Taiwanese Hokkien", -- make room for IANA / 639-3 nan Min Nan Chinese; match en.wiki article title
["new"] = "Newar", -- Newari, Nepal Bhasa; to match en,wiki article title
["ngf"] = "Trans–New Guinea languages", -- to match en.wiki article title (endash)
["nic"] = "Niger–Congo languages", -- Niger-Kordofanian languages; to match en,wiki article title
["nrf"] = "Norman", -- not quite a collective - IANA name: Jèrriais + Guernésiais; categorizes to Norman-language text
["nrf-gg"] = "Guernésiais", -- match MediaWiki
["nrf-je"] = "Jèrriais", -- match MediaWiki
["nzi"] = "Nzema", -- Nzima; to match en.wiki article title
["oma"] = "Omaha–Ponca", -- to match en.wiki article title (endash)
["orv"] = "Old East Slavic", -- Old Russian
["pfl"] = "Palatine German", -- Pfaelzisch; to match en.wiki article
["pie"] = "Piro Pueblo", -- Piro; to match en.wiki article
["pms"] = "Piedmontese", -- Piemontese; to match en.wiki article title
["pnb"] = "Punjabi (Western)", -- Western Panjabi; dab added to override import from ~/wp languages and distinguish pnb from pa in reverse look up tag_from_name()
['qwm'] = "Cuman", -- Kuman (Russia); to match en.wiki article name
["rop"] = "Australian Kriol", -- Kriol; en.wiki article is a dab; point to correct en.wiki article
["sco-ulster"] = "Ulster Scots",
["sdo"] = "Bukar–Sadong", -- Bukar-Sadung Bidayuh; to match en.wiki article title
["smp"] = "Samaritan Hebrew", -- to match en.wiki article title
["stq"] = "Saterland Frisian", -- Saterfriesisch
["und"] = "undetermined", -- capitalization to match existing category
["wrg"] = "Warrongo", -- Warungu
["xal-ru"] = "Kalmyk", -- to match en.wiki article title
["xgf"] = "Tongva", -- ISO 639-3 is Gabrielino-Fernandeño
["yuf"] = "Havasupai–Hualapai", -- Havasupai-Walapai-Yavapai; to match en.wiki article title
["zxx"] = "no linguistic content", -- capitalization
-- these ISO 639-2, -3 language-name overrides imported from Module:Language/data/wp_languages (since deleted)
--<begin do-not-edit except to comment out>--
["ace"] = "Acehnese", -- Achinese
["aec"] = "Sa'idi Arabic", -- Saidi Arabic
["akl"] = "Aklan", -- Aklanon
["alt"] = "Altay", -- Southern Altai
["apm"] = "Mescalero-Chiricahua", -- Mescalero-Chiricahua Apache
["bal"] = "Balochi", -- Baluchi
-- ["bcl"] = "Central Bicolano", -- Central Bikol
["bin"] = "Edo", -- Bini
["bpy"] = "Bishnupriya Manipuri", -- Bishnupriya
["chg"] = "Chagatay", -- Chagatai
["ckb"] = "Sorani Kurdish", -- Central Kurdish
["cnu"] = "Shenwa", -- Chenoua
["coc"] = "Cocopah", -- Cocopa
["diq"] = "Zazaki", -- Dimli
["fit"] = "Meänkieli", -- Tornedalen Finnish
["fkv"] = "Kven", -- Kven Finnish
["frk"] = "Old Frankish", -- Frankish
["gez"] = "Ge'ez", -- Geez
["gju"] = "Gujari", -- Gujari
["gsw"] = "Alemannic German", -- Swiss German
["gul"] = "Gullah", -- Sea Island Creole English
["hak"] = "Hakka", -- Hakka Chinese
["hbo"] = "Biblical Hebrew", -- Ancient Hebrew
["hnd"] = "Hindko", -- Southern Hindko
-- ["ikt"] = "Inuvialuk", -- Inuinnaqtun
["kaa"] = "Karakalpak", -- Kara-Kalpak
["khb"] = "Tai Lü", -- Lü
["kmr"] = "Kurmanji Kurdish", -- Northern Kurdish
["kpo"] = "Kposo", -- Ikposo
["krj"] = "Kinaray-a", -- Kinaray-A
-- ["ktz"] = "Juǀ'hoan", -- Juǀʼhoan
["lez"] = "Lezgian", -- Lezghian
["liv"] = "Livonian", -- Liv
["lng"] = "Lombardic", -- Langobardic
["mia"] = "Miami-Illinois", -- Miami
["miq"] = "Miskito", -- Mískito
["mix"] = "Mixtec", -- Mixtepec Mixtec
["mni"] = "Meitei", -- Manipuri
["mrj"] = "Hill Mari", -- Western Mari
["mww"] = "White Hmong", -- Hmong Daw
["nds-nl"] = "Dutch Low Saxon", -- Low German
-- ["new"] = "Nepal Bhasa", -- Newari
["nso"] = "Northern Sotho", -- Pedi
-- ["nwc"] = "Classical Nepal Bhasa", -- Classical Newari, Classical Nepal Bhasa, Old Newari
["ood"] = "O'odham", -- Tohono O'odham
["otk"] = "Old Turkic", -- Old Turkish
["pal"] = "Middle Persian", -- Pahlavi
["pam"] = "Kapampangan", -- Pampanga
["phr"] = "Potwari", -- Pahari-Potwari
["pka"] = "Jain Prakrit", -- Ardhamāgadhī Prākrit
-- ["pnb"] = "Punjabi", -- Western Panjabi
["psu"] = "Shauraseni", -- Sauraseni Prākrit
["rap"] = "Rapa Nui", -- Rapanui
["rar"] = "Cook Islands Māori", -- Rarotongan
["rmu"] = "Scandoromani", -- Tavringer Romani
["rom"] = "Romani", -- Romany
["rup"] = "Aromanian", -- Macedo-Romanian
["ryu"] = "Okinawan", -- Central Okinawan
["sdc"] = "Sassarese", -- Sassarese Sardinian
["sdn"] = "Gallurese", -- Gallurese Sardinian
["shp"] = "Shipibo", -- Shipibo-Conibo
["src"] = "Logudorese", -- Logudorese Sardinian
["sro"] = "Campidanese", -- Campidanese Sardinian
["tkl"] = "Tokelauan", -- Tokelau
["tvl"] = "Tuvaluan", -- Tuvalu
["tyv"] = "Tuvan", -- Tuvinian
["vls"] = "West Flemish", -- Vlaams
["wep"] = "Westphalian", -- Westphalien
["xal"] = "Oirat", -- Kalmyk
["xcl"] = "Old Armenian", -- Classical Armenian
["yua"] = "Yucatec Maya", -- Yucateco
--<end do-not-edit except to comment out>--
------------------------------< P R I V A T E _ U S E _ T A G S >----------------------------------------------
["akk-x-latbabyl"] = "Late Babylonian Akkadian",
["akk-x-midassyr"] = "Middle Assyrian Akkadian",
["akk-x-midbabyl"] = "Middle Babylonian Akkadian",
["akk-x-neoassyr"] = "Neo-Assyrian Akkadian",
["akk-x-neobabyl"] = "Neo-Babylonian Akkadian",
["akk-x-old"] = "Old Akkadian",
["akk-x-oldassyr"] = "Old Assyrian Akkadian",
["akk-x-oldbabyl"] = "Old Babylonian Akkadian",
["alg-x-proto"] = "Proto-Algonquian", -- alg in IANA is Algonquian languages
["ca-x-old"] = "Old Catalan",
["cel-x-combrit"] = "Common Brittonic", -- cel in IANA is Celtic languages
["cel-x-proto"] = "Proto-Celtic",
["egy-x-demotic"] = "Demotic Egyptian",
["egy-x-late"] = "Late Egyptian",
["egy-x-middle"] = "Middle Egyptian",
["egy-x-old"] = "Old Egyptian",
["gem-x-proto"] = "Proto-Germanic", -- gem in IANA is Germanic languages
["gmw-x-ecg"] = "East Central German",
["grc-x-aeolic"] = "Aeolic Greek", -- these grc-x-... codes are preferred alternates to the non-standard catchall code grc-gre
["grc-x-attic"] = "Attic Greek",
["grc-x-biblical"] = "Biblical Greek",
["grc-x-byzant"] = "Byzantine Greek",
["grc-x-classic"] = "Classical Greek",
["grc-x-doric"] = "Doric Greek",
["grc-x-hellen"] = "Hellenistic Greek",
["grc-x-ionic"] = "Ionic Greek",
["grc-x-koine"] = "Koinē Greek",
["grc-x-medieval"] = "Medieval Greek",
["grc-x-patris"] = "Patristic Greek",
["grk-x-proto"] = "Proto-Greek", -- grk in IANA is Greek languages
["iir-x-proto"] = "Proto-Indo-Iranian", -- iir in IANA is Indo-Iranian Languages
["inc-x-mitanni"] = "Mitanni-Aryan", -- inc in IANA is Indic languages
["inc-x-proto"] = "Proto-Indo-Aryan",
["ine-x-anatolia"] = "Anatolian languages",
["ine-x-proto"] = "Proto-Indo-European",
["ira-x-proto"] = "Proto-Iranian", -- ira in IANA is Iranian languages
["itc-x-proto"] = "Proto-Italic", -- itc in IANA is Italic languages
["ksh-x-colog"] = "Colognian", -- en.wiki article is Colognian; ksh (Kölsch) redirects there
["la-x-medieval"] = "Medieval Latin",
["la-x-new"] = "New Latin",
["lmo-x-milanese"] = "Milanese", -- lmo in IANA is Lombard; Milanese is a dialect
["mis-x-ripuar"] = "Ripuarian", -- replaces improper use of ksh in wp_languages
["prg-x-old"] = "Old Prussian",
["sem-x-ammonite"] = "Ammonite",
["sem-x-aramaic"] = "Aramaic",
["sem-x-canaan"] = "Canaanite languages",
["sem-x-dumaitic"] = "Dumaitic",
["sem-x-egurage"] = "Eastern Gurage",
["sem-x-hatran"] = "Hatran Aramaic",
["sem-x-oldsoara"] = "Old South Arabian",
["sem-x-palmyren"] = "Palmyrene Aramaic",
["sem-x-proto"] = "Proto-Semitic",
["sem-x-taymanit"] = "Taymanitic",
["sla-x-proto"] = "Proto-Slavic", -- sla in IANA is Slavic languages
["yuf-x-hav"] = "Havasupai", -- IANA name for these three is Havasupai-Walapai-Yavapai
["yuf-x-wal"] = "Walapai",
["yuf-x-yav"] = "Yavapai",
["xsc-x-pontic"] = "Pontic Scythian", -- xsc in IANA is Scythian
["xsc-x-saka"] = "Saka",
["xsc-x-sarmat"] = "Sarmatian",
}
--[[--------------------------< A R T I C L E _ L I N K >------------------------------------------------------
for those rare occasions when article titles don't fit with the normal '<language name> language', this table
maps language code to article title. Use of this table should be avoided and the use of redirects preferred as
that is the long-standing method of handling article names that don't fit with the normal pattern
]]
local article_name = {
['kue'] = "Kuman language (New Guinea)", -- Kuman (Papua New Guinea); to avoid Kuman dab page
["lij-mc"] = "Monégasque dialect", -- Ligurian as spoken in Monaco
['mbo'] = "Mbo language (Cameroon)", -- Mbo (Cameroon)
['mnh'] = "Mono language (Congo)", -- Mono (Democratic Republic of Congo); see Template_talk:Lang#Mono_languages
['mnr'] = "Mono language (California)", -- Mono (USA)
['mru'] = "Mono language (Cameroon)", -- Mono (Cameroon)
["snq"] = "Sangu language (Gabon)", -- Sangu (Gabon)
["toi"] = "Tonga language (Zambia and Zimbabwe)", -- Tonga (Zambia and Zimbabwe); to avoid Tonga language dab page
["vwa"] = "Awa language (China)", -- Awa (China); to avoid Awa dab page
["xlg"] = "Ligurian language (ancient)", -- see Template_talk:Lang#Ligurian_dab
["zmw"] = "Mbo language (Congo)", -- Mbo (Democratic Republic of Congo)
}
--[=[-------------------------< R T L _ S C R I P T S >--------------------------------------------------------
ISO 15924 scripts that are written right-to-left. Data in this table taken from [[ISO 15924#List of codes]]
last update to this list: 2017-12-24
]=]
local rtl_scripts = {
'adlm', 'arab', 'aran', 'armi', 'avst', 'cprt', 'egyd', 'egyh', 'hatr', 'hebr',
'hung', 'inds', 'khar', 'lydi', 'mand', 'mani', 'mend', 'merc', 'mero', 'narb',
'nbat', 'nkoo', 'orkh', 'palm', 'phli', 'phlp', 'phlv', 'phnx', 'prti', 'rohg',
'samr', 'sarb', 'sogd', 'sogo', 'syrc', 'syre', 'syrj', 'syrn', 'thaa', 'wole',
};
--[[--------------------------< T R A N S L I T _ T I T L E S >------------------------------------------------
This is a table of tables of transliteration standards and the language codes or language scripts that apply to
those standards. This table is used to create the tool-tip text associated with the transliterated text displayed
by some of the {{lang-??}} templates.
These tables are more-or-less copied directly from {{transl}}. The standard 'NO_STD' is a construct to allow for
the cases when no |std= parameter value is provided.
]]
local translit_title_table = {
['ahl'] = {
['default'] = 'Academy of the Hebrew Language transliteration',
},
['ala'] = {
['default'] = 'American Library Association – Library of Congress transliteration',
},
['ala-lc'] = {
['default'] = 'American Library Association – Library of Congress transliteration',
},
['batr'] = {
['default'] = 'Bikdash Arabic Transliteration Rules',
},
['bgn/pcgn'] = {
['default'] = 'Board on Geographic Names / Permanent Committee on Geographical Names transliteration',
},
['din'] = {
['ar'] = 'DIN 31635 Arabic',
['fa'] = 'DIN 31635 Arabic',
['ku'] = 'DIN 31635 Arabic',
['ps'] = 'DIN 31635 Arabic',
['tg'] = 'DIN 31635 Arabic',
['ug'] = 'DIN 31635 Arabic',
['ur'] = 'DIN 31635 Arabic',
['arab'] = 'DIN 31635 Arabic',
['default'] = 'DIN transliteration',
},
['eae'] = {
['default'] = 'Encyclopaedia Aethiopica transliteration',
},
['hepburn'] = {
['default'] = 'Hepburn transliteration',
},
['hunterian'] = {
['default'] = 'Hunterian transliteration',
},
['iast'] = {
['default'] = 'International Alphabet of Sanskrit transliteration',
},
['iso'] = { -- when a transliteration standard is supplied
['ab'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['ba'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['be'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['bg'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['kk'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['ky'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['mn'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['ru'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['tg'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['uk'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['bua'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['sah'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['tut'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['xal'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['cyrl'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['ar'] = 'ISO 233 Arabic',
['ku'] = 'ISO 233 Arabic',
['ps'] = 'ISO 233 Arabic',
['ug'] = 'ISO 233 Arabic',
['ur'] = 'ISO 233 Arabic',
['arab'] = 'ISO 233 Arabic',
['he'] = 'ISO 259 Hebrew',
['yi'] = 'ISO 259 Hebrew',
['hebr'] = 'ISO 259 Hebrew',
['el'] = 'ISO 843 Greek',
['grc'] = 'ISO 843 Greek',
['ja'] = 'ISO 3602 Japanese',
['hira'] = 'ISO 3602 Japanese',
['hrkt'] = 'ISO 3602 Japanese',
['jpan'] = 'ISO 3602 Japanese',
['kana'] = 'ISO 3602 Japanese',
['zh'] = 'ISO 7098 Chinese',
['chi'] = 'ISO 7098 Chinese',
['cmn'] = 'ISO 7098 Chinese',
['zho'] = 'ISO 7098 Chinese',
-- ['han'] = 'ISO 7098 Chinese', -- unicode alias of Hani? doesn't belong here? should be Hani?
['hans'] = 'ISO 7098 Chinese',
['hant'] = 'ISO 7098 Chinese',
['ka'] = 'ISO 9984 Georgian',
['kat'] = 'ISO 9984 Georgian',
['arm'] = 'ISO 9985 Armenian',
['hy'] = 'ISO 9985 Armenian',
['th'] = 'ISO 11940 Thai',
['tha'] = 'ISO 11940 Thai',
['ko'] = 'ISO 11941 Korean',
['kor'] = 'ISO 11941 Korean',
['awa'] = 'ISO 15919 Indic',
['bho'] = 'ISO 15919 Indic',
['bn'] = 'ISO 15919 Indic',
['bra'] = 'ISO 15919 Indic',
['doi'] = 'ISO 15919 Indic',
['dra'] = 'ISO 15919 Indic',
['gon'] = 'ISO 15919 Indic',
['gu'] = 'ISO 15919 Indic',
['hi'] = 'ISO 15919 Indic',
['hno'] = 'ISO 15919 Indic',
['inc'] = 'ISO 15919 Indic',
['kn'] = 'ISO 15919 Indic',
['kok'] = 'ISO 15919 Indic',
['ks'] = 'ISO 15919 Indic',
['mag'] = 'ISO 15919 Indic',
['mai'] = 'ISO 15919 Indic',
['ml'] = 'ISO 15919 Indic',
['mr'] = 'ISO 15919 Indic',
['ne'] = 'ISO 15919 Indic',
['new'] = 'ISO 15919 Indic',
['or'] = 'ISO 15919 Indic',
['pa'] = 'ISO 15919 Indic',
['pnb'] = 'ISO 15919 Indic',
['raj'] = 'ISO 15919 Indic',
['sa'] = 'ISO 15919 Indic',
['sat'] = 'ISO 15919 Indic',
['sd'] = 'ISO 15919 Indic',
['si'] = 'ISO 15919 Indic',
['skr'] = 'ISO 15919 Indic',
['ta'] = 'ISO 15919 Indic',
['tcy'] = 'ISO 15919 Indic',
['te'] = 'ISO 15919 Indic',
['beng'] = 'ISO 15919 Indic',
['brah'] = 'ISO 15919 Indic',
['deva'] = 'ISO 15919 Indic',
['gujr'] = 'ISO 15919 Indic',
['guru'] = 'ISO 15919 Indic',
['knda'] = 'ISO 15919 Indic',
['mlym'] = 'ISO 15919 Indic',
['orya'] = 'ISO 15919 Indic',
['sinh'] = 'ISO 15919 Indic',
['taml'] = 'ISO 15919 Indic',
['telu'] = 'ISO 15919 Indic',
['default'] = 'ISO transliteration',
},
['jyutping'] = {
['default'] = 'Jyutping transliteration',
},
['mlcts'] = {
['default'] = 'Myanmar Language Commission Transcription System',
},
['mr'] = {
['default'] = 'McCune–Reischauer transliteration',
},
['nihon-shiki'] = {
['default'] = 'Nihon-shiki transliteration',
},
['no_std'] = { -- when no transliteration standard is supplied
['akk'] = 'Semitic transliteration',
['sem'] = 'Semitic transliteration',
['phnx'] = 'Semitic transliteration',
['xsux'] = 'Cuneiform transliteration',
},
['pinyin'] = {
['default'] = 'Pinyin transliteration',
},
['rr'] = {
['default'] = 'Revised Romanization of Korean transliteration',
},
['rtgs'] = {
['default'] = 'Royal Thai General System of Transcription',
},
['satts'] = {
['default'] = 'Standard Arabic Technical Transliteration System transliteration',
},
['scientific'] = {
['default'] = 'scientific transliteration',
},
['ukrainian'] = {
['default'] = 'Ukrainian National system of romanization',
},
['ungegn'] = {
['default'] = 'United Nations Group of Experts on Geographical Names transliteration',
},
['wadegile'] = {
['default'] = 'Wade–Giles transliteration',
},
['wehr'] = {
['default'] = 'Hans Wehr transliteration',
},
['yaleko'] = {
['default'] = 'Yale romanization of Korean',
}
};
--[[--------------------------< E N G _ V A R >----------------------------------------------------------------
Used at en.wiki so that spelling of 'romanized' (US, default) can be changed to 'romanised' to match the envar
specified by a {{Use xxx English}}.
This is accomplished by setting |engvar=gb; can, should be omitted in articles that use American English; no
need for the clutter.
]]
local engvar_sel_t = { -- select either UK English or US English
['au'] = 'gb_t', -- these match IANA region codes (except in lower case)
['ca'] = 'us_t',
['gb'] = 'gb_t',
['ie'] = 'gb_t',
['in'] = 'gb_t',
['nz'] = 'gb_t',
['us'] = 'us_t', -- default engvar
['za'] = 'gb_t'
};
local engvar_t = {
['gb_t'] = {
['romanisz_lc'] = 'රෝමානුකරණය', -- lower case
['romanisz_uc'] = 'රෝමානුකරණය', -- upper case
['romanisz_pt'] = 'රෝමානුකෘත', -- past tense
},
['us_t'] = { -- default engvar
['romanisz_lc'] = 'රෝමානුකරණය', -- lower case
['romanisz_uc'] = 'රෝමානුකරණය', -- upper case
['romanisz_pt'] = 'රෝමානුකෘත', -- past tense
}
}
--[[--------------------------< E X P O R T S >----------------------------------------------------------------
]]
return
{
this_wiki_lang_tag = this_wiki_lang_tag,
this_wiki_lang_dir = lang_obj:getDir(), -- wiki's language direction
article_name = article_name,
engvar_t = engvar_t,
engvar_sel_t = engvar_sel_t,
lang_name_table = lang_name_table_t,
override = override,
rtl_scripts = rtl_scripts,
special_tags_table = special_tags_table,
translit_title_table = translit_title_table,
};
ltls8v3laokrgetz2dyt2uiv7yhe083
සැකිල්ල:Indo-Greek Kingdom
10
90722
793722
482359
2026-06-12T17:27:53Z
Yasasuru
23090
793722
wikitext
text/x-wiki
{{sidebar
| name = Indo-Greek Kingdom
| titlestyle = background-color:#ccf
| title = [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]]<br />{{resize|80%|(ක්රි.පූ. 200 – ක්රි.ව. 10)}}
| content1 = {{aligned table | fullwidth=y
| col1style=border-right:1px #fefefe solid
| col2style=border-left:1px #fefefe solid
| row1style=background-color:#FFF; vertical-align:bottom; |[[File:King Hippostratos circa 100 BCE.jpg|85px]]|[[File:Evolution of Zeus Nikephoros on Indo-Greek coinage.jpg|200px]]
| row2style=background-color:#cdcdcd |200–190 BCE| [[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I]]
| row3style=background-color:#DCDCDC | 190–180 BCE| [[Agathocles of Bactria|Agathocles]], [[Pantaleon]]
| row4style=background-color:#cdcdcd | 185–170 BCE| [[Antimachus I]]
| row5style=background-color:#DCDCDC | 180–160 BCE| [[Apollodotus I]]
| row6style=background-color:#cdcdcd | 175–170 BCE| [[Demetrius II of India|Demetrius II]]
| row7style=background-color:#DCDCDC | 160–155 BCE| [[Antimachus II]]
| row8style=background-color:#cdcdcd | 170–145 BCE| [[Eucratides I|Eucratides]]
| row9style=background-color:#DCDCDC | 155–130 BCE| [[Menander I]]
| row10style=background-color:#cdcdcd | 130–120 BCE| [[Zoilos I]], [[Agathokleia]]
| row11style=background-color:#DCDCDC | 155–130 BCE| [[Lysias Anicetus|Lysias]], [[Strato I]]
| row12style=background-color:#cdcdcd | 110–100 BCE| [[Antialcidas]], [[Heliokles II]]
| row13style=background-color:#DCDCDC | 100 BCE| [[Polyxenos Epiphanes Soter|Polyxenos]], [[Demetrius III Aniketos|Demetrius III]]
| row14style=background-color:#cdcdcd | 100–95 BCE| [[Philoxenus Anicetus|Philoxenus]]
| row15style=background-color:#DCDCDC | 95–90 BCE| [[Diomedes Soter|Diomedes]], [[Amyntas Nikator|Amyntas]], [[Epander]]
| row16style=background-color:#cdcdcd | 90 BCE| [[Theophilos (king)|Theophilos]], [[Peukolaos]], [[Thraso]]
| row17style=background-color:#DCDCDC | 90–85 BCE| [[Nicias (Indo-Greek king)|Nicias]], [[Menander II]], [[Artemidoros]]
| row18style=background-color:#cdcdcd | 90–70 BCE| [[Hermaeus]], [[Archebius]]
| row19style=background-color:#DCDCDC | 75–70 BCE| [[Telephos Euergetes|Telephos]], [[Apollodotus II]]
| row20style=background-color:#cdcdcd | 65–55 BCE| [[Hippostratos]], [[Dionysios Soter|Dionysios]]
| row21style=background-color:#DCDCDC | 55–35 BCE| [[Zoilos II]]
| row22style=background-color:#cdcdcd | 35–25 BCE| [[Apollophanes]]
| row23style=background-color:#DCDCDC | 25 BCE–10 CE| [[Strato II]], [[Strato III]]}}
}}<noinclude>
[[Category:India history templates]]
[[Category:India sidebar templates]]
</noinclude>
6hkabbm5v0r33grd44fvhm23jk7b4su
793723
793722
2026-06-12T17:28:56Z
Yasasuru
23090
793723
wikitext
text/x-wiki
{{sidebar
| name = Indo-Greek Kingdom
| titlestyle = background-color:#ccf
| title = [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]]<br />{{resize|80%|(ක්රි.පූ. 200 – ක්රි.ව. 10)}}
| content1 = {{aligned table | fullwidth=y
| col1style=border-right:1px #fefefe solid
| col2style=border-left:1px #fefefe solid
| row1style=background-color:#FFF; vertical-align:bottom; |[[File:King Hippostratos circa 100 BCE.jpg|85px]]|[[File:Evolution of Zeus Nikephoros on Indo-Greek coinage.jpg|200px]]
| row2style=background-color:#cdcdcd |ක්රි.පූ. 200–190| [[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I]]
| row3style=background-color:#DCDCDC |ක්රි.පූ. 190–180| [[Agathocles of Bactria|Agathocles]], [[Pantaleon]]
| row4style=background-color:#cdcdcd |ක්රි.පූ. 185–170| [[Antimachus I]]
| row5style=background-color:#DCDCDC |ක්රි.පූ. 180–160| [[Apollodotus I]]
| row6style=background-color:#cdcdcd |ක්රි.පූ. 175–170| [[Demetrius II of India|Demetrius II]]
| row7style=background-color:#DCDCDC | 160–155 BCE| [[Antimachus II]]
| row8style=background-color:#cdcdcd | 170–145 BCE| [[Eucratides I|Eucratides]]
| row9style=background-color:#DCDCDC | 155–130 BCE| [[Menander I]]
| row10style=background-color:#cdcdcd | 130–120 BCE| [[Zoilos I]], [[Agathokleia]]
| row11style=background-color:#DCDCDC | 155–130 BCE| [[Lysias Anicetus|Lysias]], [[Strato I]]
| row12style=background-color:#cdcdcd | 110–100 BCE| [[Antialcidas]], [[Heliokles II]]
| row13style=background-color:#DCDCDC | 100 BCE| [[Polyxenos Epiphanes Soter|Polyxenos]], [[Demetrius III Aniketos|Demetrius III]]
| row14style=background-color:#cdcdcd | 100–95 BCE| [[Philoxenus Anicetus|Philoxenus]]
| row15style=background-color:#DCDCDC | 95–90 BCE| [[Diomedes Soter|Diomedes]], [[Amyntas Nikator|Amyntas]], [[Epander]]
| row16style=background-color:#cdcdcd | 90 BCE| [[Theophilos (king)|Theophilos]], [[Peukolaos]], [[Thraso]]
| row17style=background-color:#DCDCDC | 90–85 BCE| [[Nicias (Indo-Greek king)|Nicias]], [[Menander II]], [[Artemidoros]]
| row18style=background-color:#cdcdcd | 90–70 BCE| [[Hermaeus]], [[Archebius]]
| row19style=background-color:#DCDCDC | 75–70 BCE| [[Telephos Euergetes|Telephos]], [[Apollodotus II]]
| row20style=background-color:#cdcdcd | 65–55 BCE| [[Hippostratos]], [[Dionysios Soter|Dionysios]]
| row21style=background-color:#DCDCDC | 55–35 BCE| [[Zoilos II]]
| row22style=background-color:#cdcdcd | 35–25 BCE| [[Apollophanes]]
| row23style=background-color:#DCDCDC | 25 BCE–10 CE| [[Strato II]], [[Strato III]]}}
}}<noinclude>
[[Category:India history templates]]
[[Category:India sidebar templates]]
</noinclude>
kqpjfg3ghgaz72r2inazlz2axhbv2za
සැකිල්ල:Gandhara
10
94801
793683
793679
2026-06-12T12:28:31Z
Yasasuru
23090
793683
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Gandhara
| title = [[ගන්ධාර|ගන්ධාරය]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
|image =
| group1 =ඉතිහාසය
| list1 =
* [[ගන්ධාර (රාජධානිය)|ගන්ධාර රාජධානිය]]
* [[ඇකිමේනීය ඉන්දු නිම්න ආක්රමණය]]
* [[ඉන්දියාවේ ග්රීක ආක්රමණ]]
* [[මෞර්ය අධිරාජ්යය]]
* [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය]]
*[[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]]
* [[ඉන්දු-සිතියානුවෝ]]
* [[Indo-Parthians]]
* [[කුෂාණ අධිරාජ්යය]]
* [[Alchon Huns]]
* [[Turk Shahis]]
* [[Hindu Shahi]]s
* [[Ghaznavid Empire]]
| group2 = සංස්කෘතිය
| list2 =
* [[ග්රීක-බෞද්ධ කලාව]]
* [[ග්රීක-බුද්ධාගම්]]
* [[Hellenistic influence on Indian art]]
* [[Silk Road transmission of Buddhism]]
* [[:Commons:Category:Art of Gandhara by museum|කෞතුකාගාරය අනුව ගන්ධාර කලාව]]
| group3 = පුරාවිද්යාව
| list3 =
{{Navbox|child
| group1 = [[පෙශාවර්]] ද්රෝණිය
| list1 =
* [[තඛ්ත්-ඉ-බාහි]]
* [[සාහ්ර්-ඉ-බහ්ලොල්]]
* [[බාහෝ ඪේරි]]
* [[අසීස් ඪේරි]]
* [[ශාජි-කී-ඪේරි]]
* [[කණිෂ්ක ස්තූපය]]
* [[ලෝරියාන් තංගයි]]
* [[ජමාල් ගර්හි]]
* [[:Commons:Category:Yusufzai|යුසුෆ්සායි]]
* [[:Commons:Category:Sikri Yusufzai stupa|සික්රි යුසුෆ්සායි]]
* [[බුත්කාර ස්තූපය]]
* [[භාමාලා ස්තූපය|භාමාලා]]
* [[:Commons:Category:Aziz Dheri Stupa|අසීස් ඪේරි]]
* [[:Commons:Category:Shingardara stupa|ශින්ගාර්දාරා]]
* [[:Commons:Category:Ali Masjid Stupa|අලි මස්ජිදය]]
* [[:Commons:Category:Sphola Stupa|ස්ඵෝලා]]
* [[අහින් පොෂ්]]
* [[:Commons:Category:Ancient art of the Swat valley|ස්වාට්]]
* [[සයිදු ශරීෆ් ස්තූපය|සයිදු ශරීෆ්]]
* [[:File:Early stupa 6 meters in diameter with fallen umbrella on side in Chakpat near Chakdara.jpg|චක්පට්]]
* [[බාරීකොට්]]
* [[Charsadda]]
* [[පුෂ්කලාවතී]]
* [[Ranigat]]
* [[හෂ්ට්නගර්]]
* [[සික්රි ස්තූපය]]
| group2 = [[තක්ෂිලා]]
| list2 =
* [[Sirkap]]
*[[ධර්මරාජික]]
*[[Jaulian]]
*[[Kalawan]]
*[[Mohra Muradu]]
*[[Jandial]]
*[[කුණාල ස්තූපය]]
*[[:File:Lalchak Monastery in Taxila.jpg|ලාල්චක් ආරාමය]]
* [[:Commons:Category:Badalpur Buddhist stupa and monastery|බදල්පූර්]]
* [[:Commons:Category:Buddhist remains around Bhallar stupa, Taxila|භල්ලර්]]
* [[Mankiala stupa|Mankiala]]
* [[Bhir Mound]]
| group3 = නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
| list3 =
* [[හඩ්ඩා, ඇෆ්ඝනිස්තානය|හඩ්ඩා]]
**[[තාපා ශෝටර්]]
**[[Chakhil-i-Ghoundi Stupa|Chakhil-i-Ghoundi]]
**[[Commons:Category:Tapa-i Kafariha Monastery|තාපා-ඉ කෆාරිහා]]
*[[Shotorak monastery|Shotorak]]
*[[Paitava]]
*[[බිමාරාන්]]
* [[මෙස් අයිනක්]]
* [[ෆොන්ඩුකිස්තාන් ආරාමය|ෆොන්ඩුකිස්තාන්]]
* [[Khair Khaneh]]
* [[Sphola Stupa]]
* [[Tapa Sardar]]
* [[Tepe Narenj]]
* [[Tepe Maranjan]]
}}
| group4 = කෞතුක වස්තූන්
| list4 =
* [[තක්ෂිලාවේ අරමයික අභිලේඛනය]]
* [[බිමාරාන් කරඬුව]]
* [[කණිෂ්ක කරඬුව]]
* [[Stone palettes]]
* [[බාමියන් බුද්ධ ප්රතිමා]]
* [[Buner reliefs]]
* [[සප්තඍෂි තිලා ප්රතිමාව]]
* [[Post-Mauryan coinage of Gandhara]]
* [[Kabul hoard]]
* [[Shinkot casket]]
* [[Rukhuna reliquary]]
* [[Treasure of Begram]]
* [[Wardak Vase]]
* [[Standing Buddha]]
* ''[[Brussels Buddha]]''
* [[Bajaur casket]]
* [[Silver Reliquary of Indravarman]]
* [[Hephthalite silver bowl]]
* [[Gardez Ganesha]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[Category:India templates]]
[[ප්රවර්ගය:බුද්ධාගම පිළිබඳ සැකිලි]]
</noinclude>
6a3epauazvb33ch13wbh8cwletta2sx
793695
793683
2026-06-12T14:58:55Z
Yasasuru
23090
793695
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Gandhara
| title = [[ගන්ධාර|ගන්ධාරය]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
|image =
| group1 =ඉතිහාසය
| list1 =
* [[ගන්ධාර (රාජධානිය)|ගන්ධාර රාජධානිය]]
* [[ඇකිමේනීය ඉන්දු නිම්න ආක්රමණය]]
* [[ඉන්දියාවේ ග්රීක ආක්රමණ]]
* [[මෞර්ය අධිරාජ්යය]]
* [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය]]
*[[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]]
* [[ඉන්දු-සිතියානුවෝ]]
* [[Indo-Parthians]]
* [[කුෂාණ අධිරාජ්යය]]
* [[Alchon Huns]]
* [[Turk Shahis]]
* [[Hindu Shahi]]s
* [[Ghaznavid Empire]]
| group2 = සංස්කෘතිය
| list2 =
* [[ග්රීක-බෞද්ධ කලාව]]
* [[ග්රීක-බුද්ධාගම්]]
* [[Hellenistic influence on Indian art]]
* [[Silk Road transmission of Buddhism]]
* [[:Commons:Category:Art of Gandhara by museum|කෞතුකාගාරය අනුව ගන්ධාර කලාව]]
| group3 = පුරාවිද්යාව
| list3 =
{{Navbox|child
| group1 = [[පෙශාවර්]] ද්රෝණිය
| list1 =
* [[තඛ්ත්-ඉ-බාහි]]
* [[සාහ්ර්-ඉ-බහ්ලොල්]]
* [[බාහෝ ඪේරි]]
* [[අසීස් ඪේරි]]
* [[ශාජි-කී-ඪේරි]]
* [[කණිෂ්ක ස්තූපය]]
* [[ලෝරියාන් තංගයි]]
* [[ජමාල් ගර්හි]]
* [[:Commons:Category:Yusufzai|යුසුෆ්සායි]]
* [[:Commons:Category:Sikri Yusufzai stupa|සික්රි යුසුෆ්සායි]]
* [[බුත්කාර ස්තූපය]]
* [[භාමාලා ස්තූපය|භාමාලා]]
* [[:Commons:Category:Aziz Dheri Stupa|අසීස් ඪේරි]]
* [[:Commons:Category:Shingardara stupa|ශින්ගාර්දාරා]]
* [[:Commons:Category:Ali Masjid Stupa|අලි මස්ජිදය]]
* [[:Commons:Category:Sphola Stupa|ස්ඵෝලා]]
* [[අහින් පොෂ්]]
* [[:Commons:Category:Ancient art of the Swat valley|ස්වාට්]]
* [[සයිදු ශරීෆ් ස්තූපය|සයිදු ශරීෆ්]]
* [[:File:Early stupa 6 meters in diameter with fallen umbrella on side in Chakpat near Chakdara.jpg|චක්පට්]]
* [[බාරීකොට්]]
* [[චාර්සද්දා]]
* [[පුෂ්කලාවතී]]
* [[Ranigat]]
* [[හෂ්ට්නගර්]]
* [[සික්රි ස්තූපය]]
| group2 = [[තක්ෂිලා]]
| list2 =
* [[Sirkap]]
*[[ධර්මරාජික]]
*[[Jaulian]]
*[[Kalawan]]
*[[Mohra Muradu]]
*[[Jandial]]
*[[කුණාල ස්තූපය]]
*[[:File:Lalchak Monastery in Taxila.jpg|ලාල්චක් ආරාමය]]
* [[:Commons:Category:Badalpur Buddhist stupa and monastery|බදල්පූර්]]
* [[:Commons:Category:Buddhist remains around Bhallar stupa, Taxila|භල්ලර්]]
* [[Mankiala stupa|Mankiala]]
* [[Bhir Mound]]
| group3 = නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
| list3 =
* [[හඩ්ඩා, ඇෆ්ඝනිස්තානය|හඩ්ඩා]]
**[[තාපා ශෝටර්]]
**[[Chakhil-i-Ghoundi Stupa|Chakhil-i-Ghoundi]]
**[[Commons:Category:Tapa-i Kafariha Monastery|තාපා-ඉ කෆාරිහා]]
*[[Shotorak monastery|Shotorak]]
*[[Paitava]]
*[[බිමාරාන්]]
* [[මෙස් අයිනක්]]
* [[ෆොන්ඩුකිස්තාන් ආරාමය|ෆොන්ඩුකිස්තාන්]]
* [[Khair Khaneh]]
* [[Sphola Stupa]]
* [[Tapa Sardar]]
* [[Tepe Narenj]]
* [[Tepe Maranjan]]
}}
| group4 = කෞතුක වස්තූන්
| list4 =
* [[තක්ෂිලාවේ අරමයික අභිලේඛනය]]
* [[බිමාරාන් කරඬුව]]
* [[කණිෂ්ක කරඬුව]]
* [[Stone palettes]]
* [[බාමියන් බුද්ධ ප්රතිමා]]
* [[Buner reliefs]]
* [[සප්තඍෂි තිලා ප්රතිමාව]]
* [[Post-Mauryan coinage of Gandhara]]
* [[Kabul hoard]]
* [[Shinkot casket]]
* [[Rukhuna reliquary]]
* [[Treasure of Begram]]
* [[Wardak Vase]]
* [[Standing Buddha]]
* ''[[Brussels Buddha]]''
* [[Bajaur casket]]
* [[Silver Reliquary of Indravarman]]
* [[Hephthalite silver bowl]]
* [[Gardez Ganesha]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[Category:India templates]]
[[ප්රවර්ගය:බුද්ධාගම පිළිබඳ සැකිලි]]
</noinclude>
3f0e6ume8fajeukme6lxabdsq5nu7xq
793738
793695
2026-06-13T07:46:11Z
Yasasuru
23090
793738
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Gandhara
| title = [[ගන්ධාර|ගන්ධාරය]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
|image =
| group1 =ඉතිහාසය
| list1 =
* [[ගන්ධාර (රාජධානිය)|ගන්ධාර රාජධානිය]]
* [[ඇකිමේනීය ඉන්දු නිම්න ආක්රමණය]]
* [[ඉන්දියාවේ ග්රීක ආක්රමණ]]
* [[මෞර්ය අධිරාජ්යය]]
* [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය]]
*[[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]]
* [[ඉන්දු-සිතියානුවෝ]]
* [[Indo-Parthians]]
* [[කුෂාණ අධිරාජ්යය]]
* [[Alchon Huns]]
* [[Turk Shahis]]
* [[Hindu Shahi]]s
* [[Ghaznavid Empire]]
| group2 = සංස්කෘතිය
| list2 =
* [[ග්රීක-බෞද්ධ කලාව]]
* [[ග්රීක-බුද්ධාගම්]]
* [[Hellenistic influence on Indian art]]
* [[Silk Road transmission of Buddhism]]
* [[:Commons:Category:Art of Gandhara by museum|කෞතුකාගාරය අනුව ගන්ධාර කලාව]]
| group3 = පුරාවිද්යාව
| list3 =
{{Navbox|child
| group1 = [[පෙශාවර්]] ද්රෝණිය
| list1 =
* [[තඛ්ත්-ඉ-බාහි]]
* [[සාහ්ර්-ඉ-බහ්ලොල්]]
* [[බාහෝ ඪේරි]]
* [[අසීස් ඪේරි]]
* [[ශාජි-කී-ඪේරි]]
* [[කණිෂ්ක ස්තූපය]]
* [[ලෝරියාන් තංගයි]]
* [[ජමාල් ගර්හි]]
* [[:Commons:Category:Yusufzai|යුසුෆ්සායි]]
* [[:Commons:Category:Sikri Yusufzai stupa|සික්රි යුසුෆ්සායි]]
* [[බුත්කාර ස්තූපය]]
* [[භාමාලා ස්තූපය|භාමාලා]]
* [[:Commons:Category:Aziz Dheri Stupa|අසීස් ඪේරි]]
* [[:Commons:Category:Shingardara stupa|ශින්ගාර්දාරා]]
* [[:Commons:Category:Ali Masjid Stupa|අලි මස්ජිදය]]
* [[:Commons:Category:Sphola Stupa|ස්ඵෝලා]]
* [[අහින් පොෂ්]]
* [[:Commons:Category:Ancient art of the Swat valley|ස්වාට්]]
* [[සයිදු ශරීෆ් ස්තූපය|සයිදු ශරීෆ්]]
* [[:File:Early stupa 6 meters in diameter with fallen umbrella on side in Chakpat near Chakdara.jpg|චක්පට්]]
* [[බාරීකොට්]]
* [[චාර්සද්දා]]
* [[පුෂ්කලාවතී]]
* [[රාණිගට්]]
* [[හෂ්ට්නගර්]]
* [[සික්රි ස්තූපය]]
| group2 = [[තක්ෂිලා]]
| list2 =
* [[Sirkap]]
*[[ධර්මරාජික]]
*[[Jaulian]]
*[[Kalawan]]
*[[Mohra Muradu]]
*[[Jandial]]
*[[කුණාල ස්තූපය]]
*[[:File:Lalchak Monastery in Taxila.jpg|ලාල්චක් ආරාමය]]
* [[:Commons:Category:Badalpur Buddhist stupa and monastery|බදල්පූර්]]
* [[:Commons:Category:Buddhist remains around Bhallar stupa, Taxila|භල්ලර්]]
* [[Mankiala stupa|Mankiala]]
* [[Bhir Mound]]
| group3 = නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
| list3 =
* [[හඩ්ඩා, ඇෆ්ඝනිස්තානය|හඩ්ඩා]]
**[[තාපා ශෝටර්]]
**[[Chakhil-i-Ghoundi Stupa|Chakhil-i-Ghoundi]]
**[[Commons:Category:Tapa-i Kafariha Monastery|තාපා-ඉ කෆාරිහා]]
*[[Shotorak monastery|Shotorak]]
*[[Paitava]]
*[[බිමාරාන්]]
* [[මෙස් අයිනක්]]
* [[ෆොන්ඩුකිස්තාන් ආරාමය|ෆොන්ඩුකිස්තාන්]]
* [[Khair Khaneh]]
* [[Sphola Stupa]]
* [[Tapa Sardar]]
* [[Tepe Narenj]]
* [[Tepe Maranjan]]
}}
| group4 = කෞතුක වස්තූන්
| list4 =
* [[තක්ෂිලාවේ අරමයික අභිලේඛනය]]
* [[බිමාරාන් කරඬුව]]
* [[කණිෂ්ක කරඬුව]]
* [[Stone palettes]]
* [[බාමියන් බුද්ධ ප්රතිමා]]
* [[Buner reliefs]]
* [[සප්තඍෂි තිලා ප්රතිමාව]]
* [[Post-Mauryan coinage of Gandhara]]
* [[Kabul hoard]]
* [[Shinkot casket]]
* [[Rukhuna reliquary]]
* [[Treasure of Begram]]
* [[Wardak Vase]]
* [[Standing Buddha]]
* ''[[Brussels Buddha]]''
* [[Bajaur casket]]
* [[Silver Reliquary of Indravarman]]
* [[Hephthalite silver bowl]]
* [[Gardez Ganesha]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[Category:India templates]]
[[ප්රවර්ගය:බුද්ධාගම පිළිබඳ සැකිලි]]
</noinclude>
1e7rd302wws9ukkwfgwcdmb84zq17je
793744
793738
2026-06-13T08:08:39Z
Yasasuru
23090
793744
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Gandhara
| title = [[ගන්ධාර|ගන්ධාරය]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
|image =
| group1 =ඉතිහාසය
| list1 =
* [[ගන්ධාර (රාජධානිය)|ගන්ධාර රාජධානිය]]
* [[ඇකිමේනීය ඉන්දු නිම්න ආක්රමණය]]
* [[ඉන්දියාවේ ග්රීක ආක්රමණ]]
* [[මෞර්ය අධිරාජ්යය]]
* [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය]]
*[[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]]
* [[ඉන්දු-සිතියානුවෝ]]
* [[Indo-Parthians]]
* [[කුෂාණ අධිරාජ්යය]]
* [[Alchon Huns]]
* [[Turk Shahis]]
* [[Hindu Shahi]]s
* [[Ghaznavid Empire]]
| group2 = සංස්කෘතිය
| list2 =
* [[ග්රීක-බෞද්ධ කලාව]]
* [[ග්රීක-බුද්ධාගම්]]
* [[Hellenistic influence on Indian art]]
* [[Silk Road transmission of Buddhism]]
* [[:Commons:Category:Art of Gandhara by museum|කෞතුකාගාරය අනුව ගන්ධාර කලාව]]
| group3 = පුරාවිද්යාව
| list3 =
{{Navbox|child
| group1 = [[පෙශාවර්]] ද්රෝණිය
| list1 =
* [[තඛ්ත්-ඉ-බාහි]]
* [[සාහ්ර්-ඉ-බහ්ලොල්]]
* [[බාහෝ ඪේරි]]
* [[අසීස් ඪේරි]]
* [[ශාජි-කී-ඪේරි]]
* [[කණිෂ්ක ස්තූපය]]
* [[ලෝරියාන් තංගයි]]
* [[ජමාල් ගර්හි]]
* [[:Commons:Category:Yusufzai|යුසුෆ්සායි]]
* [[:Commons:Category:Sikri Yusufzai stupa|සික්රි යුසුෆ්සායි]]
* [[බුත්කාර ස්තූපය]]
* [[භාමාලා ස්තූපය|භාමාලා]]
* [[:Commons:Category:Aziz Dheri Stupa|අසීස් ඪේරි]]
* [[:Commons:Category:Shingardara stupa|ශින්ගාර්දාරා]]
* [[:Commons:Category:Ali Masjid Stupa|අලි මස්ජිදය]]
* [[:Commons:Category:Sphola Stupa|ස්ඵෝලා]]
* [[අහින් පොෂ්]]
* [[:Commons:Category:Ancient art of the Swat valley|ස්වාට්]]
* [[සයිදු ශරීෆ් ස්තූපය|සයිදු ශරීෆ්]]
* [[:File:Early stupa 6 meters in diameter with fallen umbrella on side in Chakpat near Chakdara.jpg|චක්පට්]]
* [[බාරීකොට්]]
* [[චාර්සද්දා]]
* [[පුෂ්කලාවතී]]
* [[රාණිගට්]]
* [[හෂ්ට්නගර්]]
* [[සික්රි ස්තූපය]]
| group2 = [[තක්ෂිලා]]
| list2 =
* [[සිර්කප්]]
*[[ධර්මරාජික]]
*[[Jaulian]]
*[[Kalawan]]
*[[Mohra Muradu]]
*[[Jandial]]
*[[කුණාල ස්තූපය]]
*[[:File:Lalchak Monastery in Taxila.jpg|ලාල්චක් ආරාමය]]
* [[:Commons:Category:Badalpur Buddhist stupa and monastery|බදල්පූර්]]
* [[:Commons:Category:Buddhist remains around Bhallar stupa, Taxila|භල්ලර්]]
* [[Mankiala stupa|Mankiala]]
* [[Bhir Mound]]
| group3 = නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
| list3 =
* [[හඩ්ඩා, ඇෆ්ඝනිස්තානය|හඩ්ඩා]]
**[[තාපා ශෝටර්]]
**[[Chakhil-i-Ghoundi Stupa|Chakhil-i-Ghoundi]]
**[[Commons:Category:Tapa-i Kafariha Monastery|තාපා-ඉ කෆාරිහා]]
*[[Shotorak monastery|Shotorak]]
*[[Paitava]]
*[[බිමාරාන්]]
* [[මෙස් අයිනක්]]
* [[ෆොන්ඩුකිස්තාන් ආරාමය|ෆොන්ඩුකිස්තාන්]]
* [[Khair Khaneh]]
* [[Sphola Stupa]]
* [[Tapa Sardar]]
* [[Tepe Narenj]]
* [[Tepe Maranjan]]
}}
| group4 = කෞතුක වස්තූන්
| list4 =
* [[තක්ෂිලාවේ අරමයික අභිලේඛනය]]
* [[බිමාරාන් කරඬුව]]
* [[කණිෂ්ක කරඬුව]]
* [[Stone palettes]]
* [[බාමියන් බුද්ධ ප්රතිමා]]
* [[Buner reliefs]]
* [[සප්තඍෂි තිලා ප්රතිමාව]]
* [[Post-Mauryan coinage of Gandhara]]
* [[Kabul hoard]]
* [[Shinkot casket]]
* [[Rukhuna reliquary]]
* [[Treasure of Begram]]
* [[Wardak Vase]]
* [[Standing Buddha]]
* ''[[Brussels Buddha]]''
* [[Bajaur casket]]
* [[Silver Reliquary of Indravarman]]
* [[Hephthalite silver bowl]]
* [[Gardez Ganesha]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[Category:India templates]]
[[ප්රවර්ගය:බුද්ධාගම පිළිබඳ සැකිලි]]
</noinclude>
ii8907e4uhptpn4zc83v7y26cx4s9i4
සැකිල්ල:Ancient India and Central Asia
10
155068
793724
670745
2026-06-12T17:31:48Z
Yasasuru
23090
793724
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name = Ancient India and Central Asia
|state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}}
|title = [[Ancient India and Central Asia]]
|listclass = hlist
|group1 = Archaeology and prehistory
|list1 =
* [[Proto-Indo-Iranians]]
* [[Bactria–Margiana Archaeological Complex|Bactria–Margiana Archaeological Complex (BMAC)]]
* [[Indo-Aryan migration theory]]
* [[Swat culture]]
* [[Genetics and archaeogenetics of South Asia|Genetics and archaeogenetics]]
* [[History of the horse in South Asia|History of the horse]]
|group2 = Historical peoples and clans
|list2 =
* [[සක]]
* [[Indo-Scythians]]
* [[Yuezhi]]
* [[කාම්බෝජවරු]]
* [[Sakaldwipiya]]
* [[Kidarites]]
* [[Alchon Huns]]
* [[Hephthalites]]
* [[Nezak Huns]]
|group3 = රාජ්ය
|list3 =
* [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය]]
* [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]]
* [[ඉන්දු-පාර්තියානු රාජධානිය]]
* [[කුෂාණ අධිරාජ්යය]]
|group4 = Mythology and literature
|list4 =
* [[Shakdvipa]]
* [[ආර්යාවර්ත]]
* [[Indo-Scythians in Indian literature]]
* [[Uttaramadra]]
* [[උත්තරකුරු]]
}}<noinclude>
<br/>{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:Ancient India and Central Asia}}
[[Category:India history templates]]
[[Category:Pakistan history templates]]
[[Category:Asia history templates]]
[[Category:Hinduism templates]]
</noinclude>
by6y8vwh56ekjfrlpe2pr8tms0z4pb3
Module:Lang/data/iana languages
828
176332
793705
790554
2026-06-12T15:23:25Z
Yasasuru
23090
793705
Scribunto
text/plain
-- File-Date: 2024-06-14
local active = {
["aa"] = {"අෆාර්"},
["ab"] = {"අබ්කාසියානු"},
["ae"] = {"ඇවෙස්ටාන්"},
["af"] = {"අෆ්රිකාන්ස්"},
["ak"] = {"අකාන්"},
["am"] = {"ඇම්හාරික්", "Amharic"},
["an"] = {"අරගොනීස්"},
["ar"] = {"අරාබි", "Arabic"},
["as"] = {"Assamese"},
["av"] = {"Avaric"},
["ay"] = {"අයිමාරා", "Aymara"},
["az"] = {"අසර්බයිජානි", "Azerbaijani"},
["ba"] = {"Bashkir"},
["be"] = {"බෙලාරුසියානු"},
["bg"] = {"බල්ගේරියානු", "Bulgarian"},
["bh"] = {"බිහාරී භාෂා", "Bihari languages"},
["bi"] = {"Bislama"},
["bm"] = {"Bambara"},
["bn"] = {"බෙංගාලි", "Bengali", "Bangla"},
["bo"] = {"ටිබෙට්", "Tibetan"},
["br"] = {"බ්රෙටන්", "Breton"},
["bs"] = {"බොස්නියානු", "Bosnian"},
["ca"] = {"Catalan", "Valencian"},
["ce"] = {"Chechen"},
["ch"] = {"Chamorro"},
["co"] = {"Corsican"},
["cr"] = {"ක්රී", "Cree"},
["cs"] = {"චෙක්", "Czech"},
["cu"] = {"Church Slavic", "Church Slavonic", "Old Bulgarian", "Old Church Slavonic", "Old Slavonic"},
["cv"] = {"Chuvash"},
["cy"] = {"වේල්ස", "Welsh"},
["da"] = {"ඩෙන්මාර්ක", "Danish"},
["de"] = {"ජර්මන්", "German"},
["dv"] = {"දිවෙහි", "Dhivehi", "Divehi", "Maldivian"},
["dz"] = {"Dzongkha"},
["ee"] = {"Ewe"},
["el"] = {"ග්රීක", "Modern Greek (1453-)"},
["en"] = {"ඉංග්රීසි", "English"},
["eo"] = {"Esperanto"},
["es"] = {"ස්පාඤ්ඤ", "Spanish", "Castilian"},
["et"] = {"එස්තෝනියානු", "Estonian"},
["eu"] = {"බාස්ක්"},
["fa"] = {"පර්සියානු", "Persian"},
["ff"] = {"Fulah"},
["fi"] = {"පින්ලන්ත", "Finnish"},
["fj"] = {"Fijian"},
["fo"] = {"Faroese"},
["fr"] = {"ප්රංශ", "French"},
["fy"] = {"Western Frisian"},
["ga"] = {"අයිරිෂ්", "Irish"},
["gd"] = {"ස්කොට්ස් ගේලික්", "Scottish Gaelic", "Gaelic"},
["gl"] = {"Galician"},
["gn"] = {"Guarani"},
["gu"] = {"ගුජරාටි", "Gujarati"},
["gv"] = {"මැන්ක්ස්", "Manx"},
["ha"] = {"Hausa"},
["he"] = {"හීබෲ", "Hebrew"},
["hi"] = {"හින්දි", "Hindi"},
["ho"] = {"Hiri Motu"},
["hr"] = {"ක්රොඒෂියානු", "Croatian"},
["ht"] = {"Haitian", "Haitian Creole"},
["hu"] = {"හංගේරියානු", "Hungarian"},
["hy"] = {"ආර්මේනියානු", "Armenian"},
["hz"] = {"Herero"},
["ia"] = {"Interlingua (International Auxiliary Language Association)"},
["id"] = {"ඉන්දුනීසියානු", "Indonesian"},
["ie"] = {"Interlingue", "Occidental"},
["ig"] = {"Igbo"},
["ii"] = {"Sichuan Yi", "Nuosu"},
["ik"] = {"Inupiaq"},
["io"] = {"Ido"},
["is"] = {"අයිස්ලන්ත", "Icelandic"},
["it"] = {"ඉතාලි", "Italian"},
["iu"] = {"Inuktitut"},
["ja"] = {"ජපන්", "Japanese"},
["jv"] = {"ජාවා", "Javanese"},
["ka"] = {"ජෝර්ජියානු", "Georgian"},
["kg"] = {"කොංගෝ", "Kongo"},
["ki"] = {"Kikuyu", "Gikuyu"},
["kj"] = {"Kuanyama", "Kwanyama"},
["kk"] = {"Kazakh"},
["kl"] = {"Kalaallisut", "Greenlandic"},
["km"] = {"Khmer", "Central Khmer"},
["kn"] = {"කන්නඩ", "Kannada"},
["ko"] = {"කොරියානු", "Korean"},
["kr"] = {"Kanuri"},
["ks"] = {"කාෂ්මීරි", "Kashmiri"},
["ku"] = {"කුර්දි", "Kurdish"},
["kv"] = {"Komi"},
["kw"] = {"කෝනිෂ්", "Cornish"},
["ky"] = {"Kirghiz", "Kyrgyz"},
["la"] = {"ලතින්", "Latin"},
["lb"] = {"ලක්සම්බර්ගියානු", "Luxembourgish", "Letzeburgesch"},
["lg"] = {"Ganda", "Luganda"},
["li"] = {"Limburgan", "Limburger", "Limburgish"},
["ln"] = {"Lingala"},
["lo"] = {"ලාඕ", "Lao"},
["lt"] = {"Lithuanian"},
["lu"] = {"Luba-Katanga"},
["lv"] = {"Latvian"},
["mg"] = {"Malagasy"},
["mh"] = {"Marshallese"},
["mi"] = {"Maori"},
["mk"] = {"මැසඩෝනියානු", "Macedonian"},
["ml"] = {"මලයාලම්", "Malayalam"},
["mn"] = {"මොංගෝලියානු", "Mongolian"},
["mr"] = {"මරාඨී", "Marathi"},
["ms"] = {"මැලේ", "Malay (macrolanguage)"},
["mt"] = {"Maltese"},
["my"] = {"බුරුම", "Burmese"},
["na"] = {"Nauru"},
["nb"] = {"Norwegian Bokmål"},
["nd"] = {"North Ndebele"},
["ne"] = {"Nepali (macrolanguage)"},
["ng"] = {"Ndonga"},
["nl"] = {"ඕලන්ද", "Dutch", "Flemish"},
["nn"] = {"Norwegian Nynorsk"},
["no"] = {"නෝර්වීජියානු", "Norwegian"},
["nr"] = {"South Ndebele"},
["nv"] = {"Navajo", "Navaho"},
["ny"] = {"Nyanja", "Chewa", "Chichewa"},
["oc"] = {"Occitan (post 1500)"},
["oj"] = {"Ojibwa"},
["om"] = {"Oromo"},
["or"] = {"ඔඩියා", "Oriya (macrolanguage)", "Odia (macrolanguage)"},
["os"] = {"Ossetian", "Ossetic"},
["pa"] = {"පන්ජාබි", "Panjabi", "Punjabi"},
["pi"] = {"පාලි", "Pali"},
["pl"] = {"පෝලන්ත", "Polish"},
["ps"] = {"Pushto", "Pashto"},
["pt"] = {"පෘතුගීසි", "Portuguese"},
["qu"] = {"ක්වෙච්වා", "Quechua"},
["rm"] = {"Romansh"},
["rn"] = {"Rundi"},
["ro"] = {"රුමේනියානු", "Romanian", "Moldavian", "Moldovan"},
["ru"] = {"රුසියානු", "Russian"},
["rw"] = {"Kinyarwanda"},
["sa"] = {"සංස්කෘත", "Sanskrit"},
["sc"] = {"Sardinian"},
["sd"] = {"සින්ධි", "Sindhi"},
["se"] = {"Northern Sami"},
["sg"] = {"Sango"},
["sh"] = {"Serbo-Croatian"},
["si"] = {"සිංහල", "Sinhala", "Sinhalese"},
["sk"] = {"Slovak"},
["sl"] = {"ස්ලොවෙීන්", "Slovenian"},
["sm"] = {"Samoan"},
["sn"] = {"Shona"},
["so"] = {"සෝමාලි", "Somali"},
["sq"] = {"Albanian"},
["sr"] = {"සර්බියානු", "Serbian"},
["ss"] = {"Swati"},
["st"] = {"Southern Sotho"},
["su"] = {"සුන්ඩා", "Sundanese"},
["sv"] = {"ස්වීඩන", "Swedish"},
["sw"] = {"Swahili (macrolanguage)"},
["ta"] = {"දෙමළ", "Tamil"},
["te"] = {"තෙලිඟු", "Telugu"},
["tg"] = {"Tajik"},
["th"] = {"තායි", "Thai"},
["ti"] = {"Tigrinya"},
["tk"] = {"Turkmen"},
["tl"] = {"Tagalog"},
["tn"] = {"Tswana"},
["to"] = {"Tonga (Tonga Islands)"},
["tr"] = {"තුර්කි", "Turkish"},
["ts"] = {"Tsonga"},
["tt"] = {"Tatar"},
["tw"] = {"Twi"},
["ty"] = {"Tahitian"},
["ug"] = {"Uighur", "Uyghur"},
["uk"] = {"යුක්රේනියානු", "Ukrainian"},
["ur"] = {"උර්දු", "Urdu"},
["uz"] = {"උස්බෙක්", "Uzbek"},
["ve"] = {"Venda"},
["vi"] = {"වියට්නාම", "Vietnamese"},
["vo"] = {"Volapük"},
["wa"] = {"Walloon"},
["wo"] = {"Wolof"},
["xh"] = {"Xhosa"},
["yi"] = {"Yiddish"},
["yo"] = {"Yoruba"},
["za"] = {"Zhuang", "Chuang"},
["zh"] = {"චීන", "Chinese"},
["zu"] = {"සූලූ", "Zulu"},
["aaa"] = {"Ghotuo"},
["aab"] = {"Alumu-Tesu"},
["aac"] = {"Ari"},
["aad"] = {"Amal"},
["aae"] = {"Arbëreshë Albanian"},
["aaf"] = {"Aranadan"},
["aag"] = {"Ambrak"},
["aah"] = {"Abu' Arapesh"},
["aai"] = {"Arifama-Miniafia"},
["aak"] = {"Ankave"},
["aal"] = {"Afade"},
["aan"] = {"Anambé"},
["aao"] = {"Algerian Saharan Arabic"},
["aap"] = {"Pará Arára"},
["aaq"] = {"Eastern Abnaki"},
["aas"] = {"Aasáx"},
["aat"] = {"Arvanitika Albanian"},
["aau"] = {"Abau"},
["aav"] = {"Austro-Asiatic languages"},
["aaw"] = {"Solong"},
["aax"] = {"Mandobo Atas"},
["aaz"] = {"Amarasi"},
["aba"] = {"Abé"},
["abb"] = {"Bankon"},
["abc"] = {"Ambala Ayta"},
["abd"] = {"Manide"},
["abe"] = {"Western Abnaki"},
["abf"] = {"Abai Sungai"},
["abg"] = {"Abaga"},
["abh"] = {"Tajiki Arabic"},
["abi"] = {"Abidji"},
["abj"] = {"Aka-Bea"},
["abl"] = {"Lampung Nyo"},
["abm"] = {"Abanyom"},
["abn"] = {"Abua"},
["abo"] = {"Abon"},
["abp"] = {"Abellen Ayta"},
["abq"] = {"Abaza"},
["abr"] = {"Abron"},
["abs"] = {"Ambonese Malay"},
["abt"] = {"Ambulas"},
["abu"] = {"Abure"},
["abv"] = {"Baharna Arabic"},
["abw"] = {"Pal"},
["abx"] = {"Inabaknon"},
["aby"] = {"Aneme Wake"},
["abz"] = {"Abui"},
["aca"] = {"Achagua"},
["acb"] = {"Áncá"},
["acd"] = {"Gikyode"},
["ace"] = {"Achinese"},
["acf"] = {"Saint Lucian Creole French"},
["ach"] = {"Acoli"},
["aci"] = {"Aka-Cari"},
["ack"] = {"Aka-Kora"},
["acl"] = {"Akar-Bale"},
["acm"] = {"Mesopotamian Arabic"},
["acn"] = {"Achang"},
["acp"] = {"Eastern Acipa"},
["acq"] = {"Ta'izzi-Adeni Arabic"},
["acr"] = {"Achi"},
["acs"] = {"Acroá"},
["act"] = {"Achterhoeks"},
["acu"] = {"Achuar-Shiwiar"},
["acv"] = {"Achumawi"},
["acw"] = {"Hijazi Arabic"},
["acx"] = {"Omani Arabic"},
["acy"] = {"Cypriot Arabic"},
["acz"] = {"Acheron"},
["ada"] = {"Adangme"},
["adb"] = {"Atauran"},
["add"] = {"Lidzonka", "Dzodinka"},
["ade"] = {"Adele"},
["adf"] = {"Dhofari Arabic"},
["adg"] = {"Andegerebinha"},
["adh"] = {"Adhola"},
["adi"] = {"Adi"},
["adj"] = {"Adioukrou"},
["adl"] = {"Galo"},
["adn"] = {"Adang"},
["ado"] = {"Abu"},
["adq"] = {"Adangbe"},
["adr"] = {"Adonara"},
["ads"] = {"Adamorobe Sign Language"},
["adt"] = {"Adnyamathanha"},
["adu"] = {"Aduge"},
["adw"] = {"Amundava"},
["adx"] = {"Amdo Tibetan"},
["ady"] = {"Adyghe", "Adygei"},
["adz"] = {"Adzera"},
["aea"] = {"Areba"},
["aeb"] = {"Tunisian Arabic"},
["aec"] = {"Saidi Arabic"},
["aed"] = {"Argentine Sign Language"},
["aee"] = {"Northeast Pashai", "Northeast Pashayi"},
["aek"] = {"Haeke"},
["ael"] = {"Ambele"},
["aem"] = {"Arem"},
["aen"] = {"Armenian Sign Language"},
["aeq"] = {"Aer"},
["aer"] = {"Eastern Arrernte"},
["aes"] = {"Alsea"},
["aeu"] = {"Akeu"},
["aew"] = {"Ambakich"},
["aey"] = {"Amele"},
["aez"] = {"Aeka"},
["afa"] = {"Afro-Asiatic languages"},
["afb"] = {"Gulf Arabic"},
["afd"] = {"Andai"},
["afe"] = {"Putukwam"},
["afg"] = {"Afghan Sign Language"},
["afh"] = {"Afrihili"},
["afi"] = {"Akrukay", "Chini"},
["afk"] = {"Nanubae"},
["afn"] = {"Defaka"},
["afo"] = {"Eloyi"},
["afp"] = {"Tapei"},
["afs"] = {"Afro-Seminole Creole"},
["aft"] = {"Afitti"},
["afu"] = {"Awutu"},
["afz"] = {"Obokuitai"},
["aga"] = {"Aguano"},
["agb"] = {"Legbo"},
["agc"] = {"Agatu"},
["agd"] = {"Agarabi"},
["age"] = {"Angal"},
["agf"] = {"Arguni"},
["agg"] = {"Angor"},
["agh"] = {"Ngelima"},
["agi"] = {"Agariya"},
["agj"] = {"Argobba"},
["agk"] = {"Isarog Agta"},
["agl"] = {"Fembe"},
["agm"] = {"Angaataha"},
["agn"] = {"Agutaynen"},
["ago"] = {"Tainae"},
["agq"] = {"Aghem"},
["agr"] = {"Aguaruna"},
["ags"] = {"Esimbi"},
["agt"] = {"Central Cagayan Agta"},
["agu"] = {"Aguacateco"},
["agv"] = {"Remontado Dumagat"},
["agw"] = {"Kahua"},
["agx"] = {"Aghul"},
["agy"] = {"Southern Alta"},
["agz"] = {"Mt. Iriga Agta"},
["aha"] = {"Ahanta"},
["ahb"] = {"Axamb"},
["ahg"] = {"Qimant"},
["ahh"] = {"Aghu"},
["ahi"] = {"Tiagbamrin Aizi"},
["ahk"] = {"Akha"},
["ahl"] = {"Igo"},
["ahm"] = {"Mobumrin Aizi"},
["ahn"] = {"Àhàn"},
["aho"] = {"Ahom"},
["ahp"] = {"Aproumu Aizi"},
["ahr"] = {"Ahirani"},
["ahs"] = {"Ashe"},
["aht"] = {"Ahtena"},
["aia"] = {"Arosi"},
["aib"] = {"Ainu (China)"},
["aic"] = {"Ainbai"},
["aid"] = {"Alngith"},
["aie"] = {"Amara"},
["aif"] = {"Agi"},
["aig"] = {"Antigua and Barbuda Creole English"},
["aih"] = {"Ai-Cham"},
["aii"] = {"Assyrian Neo-Aramaic"},
["aij"] = {"Lishanid Noshan"},
["aik"] = {"Ake"},
["ail"] = {"Aimele"},
["aim"] = {"Aimol"},
["ain"] = {"Ainu (Japan)"},
["aio"] = {"Aiton"},
["aip"] = {"Burumakok"},
["aiq"] = {"Aimaq"},
["air"] = {"Airoran"},
["ait"] = {"Arikem"},
["aiw"] = {"Aari"},
["aix"] = {"Aighon"},
["aiy"] = {"Ali"},
["aja"] = {"Aja (South Sudan)"},
["ajg"] = {"Aja (Benin)"},
["aji"] = {"Ajië"},
["ajn"] = {"Andajin"},
["ajs"] = {"Algerian Jewish Sign Language"},
["aju"] = {"Judeo-Moroccan Arabic"},
["ajw"] = {"Ajawa"},
["ajz"] = {"Amri Karbi"},
["akb"] = {"Batak Angkola"},
["akc"] = {"Mpur"},
["akd"] = {"Ukpet-Ehom"},
["ake"] = {"Akawaio"},
["akf"] = {"Akpa"},
["akg"] = {"Anakalangu"},
["akh"] = {"Angal Heneng"},
["aki"] = {"Aiome"},
["akj"] = {"Aka-Jeru"},
["akk"] = {"Akkadian"},
["akl"] = {"Aklanon"},
["akm"] = {"Aka-Bo"},
["ako"] = {"Akurio"},
["akp"] = {"Siwu"},
["akq"] = {"Ak"},
["akr"] = {"Araki"},
["aks"] = {"Akaselem"},
["akt"] = {"Akolet"},
["aku"] = {"Akum"},
["akv"] = {"Akhvakh"},
["akw"] = {"Akwa"},
["akx"] = {"Aka-Kede"},
["aky"] = {"Aka-Kol"},
["akz"] = {"Alabama"},
["ala"] = {"Alago"},
["alc"] = {"Qawasqar"},
["ald"] = {"Alladian"},
["ale"] = {"Aleut"},
["alf"] = {"Alege"},
["alg"] = {"Algonquian languages"},
["alh"] = {"Alawa"},
["ali"] = {"Amaimon"},
["alj"] = {"Alangan"},
["alk"] = {"Alak"},
["all"] = {"Allar"},
["alm"] = {"Amblong"},
["aln"] = {"Gheg Albanian"},
["alo"] = {"Larike-Wakasihu"},
["alp"] = {"Alune"},
["alq"] = {"Algonquin"},
["alr"] = {"Alutor"},
["als"] = {"Tosk Albanian"},
["alt"] = {"Southern Altai"},
["alu"] = {"'Are'are"},
["alv"] = {"Atlantic-Congo languages"},
["alw"] = {"Alaba-K’abeena", "Wanbasana"},
["alx"] = {"Amol"},
["aly"] = {"Alyawarr"},
["alz"] = {"Alur"},
["ama"] = {"Amanayé"},
["amb"] = {"Ambo"},
["amc"] = {"Amahuaca"},
["ame"] = {"Yanesha'"},
["amf"] = {"Hamer-Banna"},
["amg"] = {"Amurdak"},
["ami"] = {"Amis"},
["amj"] = {"Amdang"},
["amk"] = {"Ambai"},
["aml"] = {"War-Jaintia"},
["amm"] = {"Ama (Papua New Guinea)"},
["amn"] = {"Amanab"},
["amo"] = {"Amo"},
["amp"] = {"Alamblak"},
["amq"] = {"Amahai"},
["amr"] = {"Amarakaeri"},
["ams"] = {"Southern Amami-Oshima"},
["amt"] = {"Amto"},
["amu"] = {"Guerrero Amuzgo"},
["amv"] = {"Ambelau"},
["amw"] = {"Western Neo-Aramaic"},
["amx"] = {"Anmatyerre"},
["amy"] = {"Ami"},
["amz"] = {"Atampaya"},
["ana"] = {"Andaqui"},
["anb"] = {"Andoa"},
["anc"] = {"Ngas"},
["and"] = {"Ansus"},
["ane"] = {"Xârâcùù"},
["anf"] = {"Animere"},
["ang"] = {"Old English (ca. 450-1100)"},
["anh"] = {"Nend"},
["ani"] = {"Andi"},
["anj"] = {"Anor"},
["ank"] = {"Goemai"},
["anl"] = {"Anu-Hkongso Chin"},
["anm"] = {"Anal"},
["ann"] = {"Obolo"},
["ano"] = {"Andoque"},
["anp"] = {"Angika"},
["anq"] = {"Jarawa (India)"},
["anr"] = {"Andh"},
["ans"] = {"Anserma"},
["ant"] = {"Antakarinya", "Antikarinya"},
["anu"] = {"Anuak"},
["anv"] = {"Denya"},
["anw"] = {"Anaang"},
["anx"] = {"Andra-Hus"},
["any"] = {"Anyin"},
["anz"] = {"Anem"},
["aoa"] = {"Angolar"},
["aob"] = {"Abom"},
["aoc"] = {"Pemon"},
["aod"] = {"Andarum"},
["aoe"] = {"Angal Enen"},
["aof"] = {"Bragat"},
["aog"] = {"Angoram"},
["aoi"] = {"Anindilyakwa"},
["aoj"] = {"Mufian"},
["aok"] = {"Arhö"},
["aol"] = {"Alor"},
["aom"] = {"Ömie"},
["aon"] = {"Bumbita Arapesh"},
["aor"] = {"Aore"},
["aos"] = {"Taikat"},
["aot"] = {"Atong (India)", "A'tong"},
["aou"] = {"A'ou"},
["aox"] = {"Atorada"},
["aoz"] = {"Uab Meto"},
["apa"] = {"Apache languages"},
["apb"] = {"Sa'a"},
["apc"] = {"Levantine Arabic"},
["apd"] = {"Sudanese Arabic"},
["ape"] = {"Bukiyip"},
["apf"] = {"Pahanan Agta"},
["apg"] = {"Ampanang"},
["aph"] = {"Athpariya"},
["api"] = {"Apiaká"},
["apj"] = {"Jicarilla Apache"},
["apk"] = {"Kiowa Apache"},
["apl"] = {"Lipan Apache"},
["apm"] = {"Mescalero-Chiricahua Apache"},
["apn"] = {"Apinayé"},
["apo"] = {"Ambul"},
["app"] = {"Apma"},
["apq"] = {"A-Pucikwar"},
["apr"] = {"Arop-Lokep"},
["aps"] = {"Arop-Sissano"},
["apt"] = {"Apatani"},
["apu"] = {"Apurinã"},
["apv"] = {"Alapmunte"},
["apw"] = {"Western Apache"},
["apx"] = {"Aputai"},
["apy"] = {"Apalaí"},
["apz"] = {"Safeyoka"},
["aqa"] = {"Alacalufan languages"},
["aqc"] = {"Archi"},
["aqd"] = {"Ampari Dogon"},
["aqg"] = {"Arigidi"},
["aqk"] = {"Aninka"},
["aql"] = {"Algic languages"},
["aqm"] = {"Atohwaim"},
["aqn"] = {"Northern Alta"},
["aqp"] = {"Atakapa"},
["aqr"] = {"Arhâ"},
["aqt"] = {"Angaité"},
["aqz"] = {"Akuntsu"},
["arb"] = {"Standard Arabic"},
["arc"] = {"Official Aramaic (700-300 BCE)", "Imperial Aramaic (700-300 BCE)"},
["ard"] = {"Arabana"},
["are"] = {"Western Arrarnta"},
["arh"] = {"Arhuaco"},
["ari"] = {"Arikara"},
["arj"] = {"Arapaso"},
["ark"] = {"Arikapú"},
["arl"] = {"Arabela"},
["arn"] = {"Mapudungun", "Mapuche"},
["aro"] = {"Araona"},
["arp"] = {"Arapaho"},
["arq"] = {"Algerian Arabic"},
["arr"] = {"Karo (Brazil)"},
["ars"] = {"Najdi Arabic"},
["art"] = {"Artificial languages"},
["aru"] = {"Aruá (Amazonas State)", "Arawá"},
["arv"] = {"Arbore"},
["arw"] = {"Arawak"},
["arx"] = {"Aruá (Rodonia State)"},
["ary"] = {"Moroccan Arabic"},
["arz"] = {"Egyptian Arabic"},
["asa"] = {"Asu (Tanzania)"},
["asb"] = {"Assiniboine"},
["asc"] = {"Casuarina Coast Asmat"},
["ase"] = {"American Sign Language"},
["asf"] = {"Auslan", "Australian Sign Language"},
["asg"] = {"Cishingini"},
["ash"] = {"Abishira"},
["asi"] = {"Buruwai"},
["asj"] = {"Sari"},
["ask"] = {"Ashkun"},
["asl"] = {"Asilulu"},
["asn"] = {"Xingú Asuriní"},
["aso"] = {"Dano"},
["asp"] = {"Algerian Sign Language"},
["asq"] = {"Austrian Sign Language"},
["asr"] = {"Asuri"},
["ass"] = {"Ipulo"},
["ast"] = {"Asturian", "Asturleonese", "Bable", "Leonese"},
["asu"] = {"Tocantins Asurini"},
["asv"] = {"Asoa"},
["asw"] = {"Australian Aborigines Sign Language"},
["asx"] = {"Muratayak"},
["asy"] = {"Yaosakor Asmat"},
["asz"] = {"As"},
["ata"] = {"Pele-Ata"},
["atb"] = {"Zaiwa"},
["atc"] = {"Atsahuaca"},
["atd"] = {"Ata Manobo"},
["ate"] = {"Atemble"},
["atg"] = {"Ivbie North-Okpela-Arhe"},
["ath"] = {"Athapascan languages"},
["ati"] = {"Attié"},
["atj"] = {"Atikamekw"},
["atk"] = {"Ati"},
["atl"] = {"Mt. Iraya Agta"},
["atm"] = {"Ata"},
["atn"] = {"Ashtiani"},
["ato"] = {"Atong (Cameroon)"},
["atp"] = {"Pudtol Atta"},
["atq"] = {"Aralle-Tabulahan"},
["atr"] = {"Waimiri-Atroari"},
["ats"] = {"Gros Ventre"},
["att"] = {"Pamplona Atta"},
["atu"] = {"Reel"},
["atv"] = {"Northern Altai"},
["atw"] = {"Atsugewi"},
["atx"] = {"Arutani"},
["aty"] = {"Aneityum"},
["atz"] = {"Arta"},
["aua"] = {"Asumboa"},
["aub"] = {"Alugu"},
["auc"] = {"Waorani"},
["aud"] = {"Anuta"},
["auf"] = {"Arauan languages"},
["aug"] = {"Aguna"},
["auh"] = {"Aushi"},
["aui"] = {"Anuki"},
["auj"] = {"Awjilah"},
["auk"] = {"Heyo"},
["aul"] = {"Aulua"},
["aum"] = {"Asu (Nigeria)"},
["aun"] = {"Molmo One"},
["auo"] = {"Auyokawa"},
["aup"] = {"Makayam"},
["auq"] = {"Anus", "Korur"},
["aur"] = {"Aruek"},
["aus"] = {"Australian languages"},
["aut"] = {"Austral"},
["auu"] = {"Auye"},
["auw"] = {"Awyi"},
["aux"] = {"Aurá"},
["auy"] = {"Awiyaana"},
["auz"] = {"Uzbeki Arabic"},
["avb"] = {"Avau"},
["avd"] = {"Alviri-Vidari"},
["avi"] = {"Avikam"},
["avk"] = {"Kotava"},
["avl"] = {"Eastern Egyptian Bedawi Arabic"},
["avm"] = {"Angkamuthi"},
["avn"] = {"Avatime"},
["avo"] = {"Agavotaguerra"},
["avs"] = {"Aushiri"},
["avt"] = {"Au"},
["avu"] = {"Avokaya"},
["avv"] = {"Avá-Canoeiro"},
["awa"] = {"Awadhi"},
["awb"] = {"Awa (Papua New Guinea)"},
["awc"] = {"Cicipu"},
["awd"] = {"Arawakan languages"},
["awe"] = {"Awetí"},
["awg"] = {"Anguthimri"},
["awh"] = {"Awbono"},
["awi"] = {"Aekyom"},
["awk"] = {"Awabakal"},
["awm"] = {"Arawum"},
["awn"] = {"Awngi"},
["awo"] = {"Awak"},
["awr"] = {"Awera"},
["aws"] = {"South Awyu"},
["awt"] = {"Araweté"},
["awu"] = {"Central Awyu"},
["awv"] = {"Jair Awyu"},
["aww"] = {"Awun"},
["awx"] = {"Awara"},
["awy"] = {"Edera Awyu"},
["axb"] = {"Abipon"},
["axe"] = {"Ayerrerenge"},
["axg"] = {"Mato Grosso Arára"},
["axk"] = {"Yaka (Central African Republic)"},
["axl"] = {"Lower Southern Aranda"},
["axm"] = {"Middle Armenian"},
["axx"] = {"Xârâgurè"},
["aya"] = {"Awar"},
["ayb"] = {"Ayizo Gbe"},
["ayc"] = {"Southern Aymara"},
["ayd"] = {"Ayabadhu"},
["aye"] = {"Ayere"},
["ayg"] = {"Ginyanga"},
["ayh"] = {"Hadrami Arabic"},
["ayi"] = {"Leyigha"},
["ayk"] = {"Akuku"},
["ayl"] = {"Libyan Arabic"},
["ayn"] = {"Sanaani Arabic"},
["ayo"] = {"Ayoreo"},
["ayp"] = {"North Mesopotamian Arabic"},
["ayq"] = {"Ayi (Papua New Guinea)"},
["ayr"] = {"Central Aymara"},
["ays"] = {"Sorsogon Ayta"},
["ayt"] = {"Magbukun Ayta"},
["ayu"] = {"Ayu"},
["ayz"] = {"Mai Brat"},
["aza"] = {"Azha"},
["azb"] = {"South Azerbaijani"},
["azc"] = {"Uto-Aztecan languages"},
["azd"] = {"Eastern Durango Nahuatl"},
["azg"] = {"San Pedro Amuzgos Amuzgo"},
["azj"] = {"North Azerbaijani"},
["azm"] = {"Ipalapa Amuzgo"},
["azn"] = {"Western Durango Nahuatl"},
["azo"] = {"Awing"},
["azt"] = {"Faire Atta"},
["azz"] = {"Highland Puebla Nahuatl"},
["baa"] = {"Babatana"},
["bab"] = {"Bainouk-Gunyuño"},
["bac"] = {"Badui"},
["bad"] = {"Banda languages"},
["bae"] = {"Baré"},
["baf"] = {"Nubaca"},
["bag"] = {"Tuki"},
["bah"] = {"Bahamas Creole English"},
["bai"] = {"Bamileke languages"},
["baj"] = {"Barakai"},
["bal"] = {"Baluchi"},
["ban"] = {"Balinese"},
["bao"] = {"Waimaha"},
["bap"] = {"Bantawa"},
["bar"] = {"Bavarian"},
["bas"] = {"Basa (Cameroon)"},
["bat"] = {"Baltic languages"},
["bau"] = {"Bada (Nigeria)"},
["bav"] = {"Vengo"},
["baw"] = {"Bambili-Bambui"},
["bax"] = {"Bamun"},
["bay"] = {"Batuley"},
["bba"] = {"Baatonum"},
["bbb"] = {"Barai"},
["bbc"] = {"Batak Toba"},
["bbd"] = {"Bau"},
["bbe"] = {"Bangba"},
["bbf"] = {"Baibai"},
["bbg"] = {"Barama"},
["bbh"] = {"Bugan"},
["bbi"] = {"Barombi"},
["bbj"] = {"Ghomálá'"},
["bbk"] = {"Babanki"},
["bbl"] = {"Bats"},
["bbm"] = {"Babango"},
["bbn"] = {"Uneapa"},
["bbo"] = {"Northern Bobo Madaré", "Konabéré"},
["bbp"] = {"West Central Banda"},
["bbq"] = {"Bamali"},
["bbr"] = {"Girawa"},
["bbs"] = {"Bakpinka"},
["bbt"] = {"Mburku"},
["bbu"] = {"Kulung (Nigeria)"},
["bbv"] = {"Karnai"},
["bbw"] = {"Baba"},
["bbx"] = {"Bubia"},
["bby"] = {"Befang"},
["bca"] = {"Central Bai"},
["bcb"] = {"Bainouk-Samik"},
["bcc"] = {"Southern Balochi"},
["bcd"] = {"North Babar"},
["bce"] = {"Bamenyam"},
["bcf"] = {"Bamu"},
["bcg"] = {"Baga Pokur"},
["bch"] = {"Bariai"},
["bci"] = {"Baoulé"},
["bcj"] = {"Bardi"},
["bck"] = {"Bunuba"},
["bcl"] = {"Central Bikol"},
["bcm"] = {"Bannoni"},
["bcn"] = {"Bali (Nigeria)"},
["bco"] = {"Kaluli"},
["bcp"] = {"Bali (Democratic Republic of Congo)"},
["bcq"] = {"Bench"},
["bcr"] = {"Babine"},
["bcs"] = {"Kohumono"},
["bct"] = {"Bendi"},
["bcu"] = {"Awad Bing"},
["bcv"] = {"Shoo-Minda-Nye"},
["bcw"] = {"Bana"},
["bcy"] = {"Bacama"},
["bcz"] = {"Bainouk-Gunyaamolo"},
["bda"] = {"Bayot"},
["bdb"] = {"Basap"},
["bdc"] = {"Emberá-Baudó"},
["bdd"] = {"Bunama"},
["bde"] = {"Bade"},
["bdf"] = {"Biage"},
["bdg"] = {"Bonggi"},
["bdh"] = {"Baka (South Sudan)"},
["bdi"] = {"Burun"},
["bdj"] = {"Bai (South Sudan)", "Bai"},
["bdk"] = {"Budukh"},
["bdl"] = {"Indonesian Bajau"},
["bdm"] = {"Buduma"},
["bdn"] = {"Baldemu"},
["bdo"] = {"Morom"},
["bdp"] = {"Bende"},
["bdq"] = {"Bahnar"},
["bdr"] = {"West Coast Bajau"},
["bds"] = {"Burunge"},
["bdt"] = {"Bokoto"},
["bdu"] = {"Oroko"},
["bdv"] = {"Bodo Parja"},
["bdw"] = {"Baham"},
["bdx"] = {"Budong-Budong"},
["bdy"] = {"Bandjalang"},
["bdz"] = {"Badeshi"},
["bea"] = {"Beaver"},
["beb"] = {"Bebele"},
["bec"] = {"Iceve-Maci"},
["bed"] = {"Bedoanas"},
["bee"] = {"Byangsi"},
["bef"] = {"Benabena"},
["beg"] = {"Belait"},
["beh"] = {"Biali"},
["bei"] = {"Bekati'"},
["bej"] = {"Beja", "Bedawiyet"},
["bek"] = {"Bebeli"},
["bem"] = {"Bemba (Zambia)"},
["beo"] = {"Beami"},
["bep"] = {"Besoa"},
["beq"] = {"Beembe"},
["ber"] = {"Berber languages"},
["bes"] = {"Besme"},
["bet"] = {"Guiberoua Béte"},
["beu"] = {"Blagar"},
["bev"] = {"Daloa Bété"},
["bew"] = {"Betawi"},
["bex"] = {"Jur Modo"},
["bey"] = {"Beli (Papua New Guinea)"},
["bez"] = {"Bena (Tanzania)"},
["bfa"] = {"Bari"},
["bfb"] = {"Pauri Bareli"},
["bfc"] = {"Panyi Bai", "Northern Bai"},
["bfd"] = {"Bafut"},
["bfe"] = {"Betaf", "Tena"},
["bff"] = {"Bofi"},
["bfg"] = {"Busang Kayan"},
["bfh"] = {"Blafe"},
["bfi"] = {"British Sign Language"},
["bfj"] = {"Bafanji"},
["bfk"] = {"Ban Khor Sign Language"},
["bfl"] = {"Banda-Ndélé"},
["bfm"] = {"Mmen"},
["bfn"] = {"Bunak"},
["bfo"] = {"Malba Birifor"},
["bfp"] = {"Beba"},
["bfq"] = {"Badaga"},
["bfr"] = {"Bazigar"},
["bfs"] = {"Southern Bai"},
["bft"] = {"Balti"},
["bfu"] = {"Gahri"},
["bfw"] = {"Bondo"},
["bfx"] = {"Bantayanon"},
["bfy"] = {"Bagheli"},
["bfz"] = {"Mahasu Pahari"},
["bga"] = {"Gwamhi-Wuri"},
["bgb"] = {"Bobongko"},
["bgc"] = {"Haryanvi"},
["bgd"] = {"Rathwi Bareli"},
["bge"] = {"Bauria"},
["bgf"] = {"Bangandu"},
["bgg"] = {"Bugun"},
["bgi"] = {"Giangan"},
["bgj"] = {"Bangolan"},
["bgk"] = {"Bit", "Buxinhua"},
["bgl"] = {"Bo (Laos)"},
["bgn"] = {"Western Balochi"},
["bgo"] = {"Baga Koga"},
["bgp"] = {"Eastern Balochi"},
["bgq"] = {"Bagri"},
["bgr"] = {"Bawm Chin"},
["bgs"] = {"Tagabawa"},
["bgt"] = {"Bughotu"},
["bgu"] = {"Mbongno"},
["bgv"] = {"Warkay-Bipim"},
["bgw"] = {"Bhatri"},
["bgx"] = {"Balkan Gagauz Turkish"},
["bgy"] = {"Benggoi"},
["bgz"] = {"Banggai"},
["bha"] = {"Bharia"},
["bhb"] = {"Bhili"},
["bhc"] = {"Biga"},
["bhd"] = {"Bhadrawahi"},
["bhe"] = {"Bhaya"},
["bhf"] = {"Odiai"},
["bhg"] = {"Binandere"},
["bhh"] = {"Bukharic"},
["bhi"] = {"Bhilali"},
["bhj"] = {"Bahing"},
["bhl"] = {"Bimin"},
["bhm"] = {"Bathari"},
["bhn"] = {"Bohtan Neo-Aramaic"},
["bho"] = {"Bhojpuri"},
["bhp"] = {"Bima"},
["bhq"] = {"Tukang Besi South"},
["bhr"] = {"Bara Malagasy"},
["bhs"] = {"Buwal"},
["bht"] = {"Bhattiyali"},
["bhu"] = {"Bhunjia"},
["bhv"] = {"Bahau"},
["bhw"] = {"Biak"},
["bhx"] = {"Bhalay"},
["bhy"] = {"Bhele"},
["bhz"] = {"Bada (Indonesia)"},
["bia"] = {"Badimaya"},
["bib"] = {"Bissa", "Bisa"},
["bid"] = {"Bidiyo"},
["bie"] = {"Bepour"},
["bif"] = {"Biafada"},
["big"] = {"Biangai"},
["bik"] = {"Bikol"},
["bil"] = {"Bile"},
["bim"] = {"Bimoba"},
["bin"] = {"Bini", "Edo"},
["bio"] = {"Nai"},
["bip"] = {"Bila"},
["biq"] = {"Bipi"},
["bir"] = {"Bisorio"},
["bit"] = {"Berinomo"},
["biu"] = {"Biete"},
["biv"] = {"Southern Birifor"},
["biw"] = {"Kol (Cameroon)"},
["bix"] = {"Bijori"},
["biy"] = {"Birhor"},
["biz"] = {"Baloi"},
["bja"] = {"Budza"},
["bjb"] = {"Banggarla"},
["bjc"] = {"Bariji"},
["bje"] = {"Biao-Jiao Mien"},
["bjf"] = {"Barzani Jewish Neo-Aramaic"},
["bjg"] = {"Bidyogo"},
["bjh"] = {"Bahinemo"},
["bji"] = {"Burji"},
["bjj"] = {"Kanauji"},
["bjk"] = {"Barok"},
["bjl"] = {"Bulu (Papua New Guinea)"},
["bjm"] = {"Bajelani"},
["bjn"] = {"Banjar"},
["bjo"] = {"Mid-Southern Banda"},
["bjp"] = {"Fanamaket"},
["bjr"] = {"Binumarien"},
["bjs"] = {"Bajan"},
["bjt"] = {"Balanta-Ganja"},
["bju"] = {"Busuu"},
["bjv"] = {"Bedjond"},
["bjw"] = {"Bakwé"},
["bjx"] = {"Banao Itneg"},
["bjy"] = {"Bayali"},
["bjz"] = {"Baruga"},
["bka"] = {"Kyak"},
["bkc"] = {"Baka (Cameroon)"},
["bkd"] = {"Binukid", "Talaandig"},
["bkf"] = {"Beeke"},
["bkg"] = {"Buraka"},
["bkh"] = {"Bakoko"},
["bki"] = {"Baki"},
["bkj"] = {"Pande"},
["bkk"] = {"Brokskat"},
["bkl"] = {"Berik"},
["bkm"] = {"Kom (Cameroon)"},
["bkn"] = {"Bukitan"},
["bko"] = {"Kwa'"},
["bkp"] = {"Boko (Democratic Republic of Congo)"},
["bkq"] = {"Bakairí"},
["bkr"] = {"Bakumpai"},
["bks"] = {"Northern Sorsoganon"},
["bkt"] = {"Boloki"},
["bku"] = {"Buhid"},
["bkv"] = {"Bekwarra"},
["bkw"] = {"Bekwel"},
["bkx"] = {"Baikeno"},
["bky"] = {"Bokyi"},
["bkz"] = {"Bungku"},
["bla"] = {"Siksika"},
["blb"] = {"Bilua"},
["blc"] = {"Bella Coola"},
["bld"] = {"Bolango"},
["ble"] = {"Balanta-Kentohe"},
["blf"] = {"Buol"},
["blh"] = {"Kuwaa"},
["bli"] = {"Bolia"},
["blj"] = {"Bolongan"},
["blk"] = {"Pa'o Karen", "Pa'O"},
["bll"] = {"Biloxi"},
["blm"] = {"Beli (South Sudan)"},
["bln"] = {"Southern Catanduanes Bikol"},
["blo"] = {"Anii"},
["blp"] = {"Blablanga"},
["blq"] = {"Baluan-Pam"},
["blr"] = {"Blang"},
["bls"] = {"Balaesang"},
["blt"] = {"Tai Dam"},
["blv"] = {"Kibala", "Bolo"},
["blw"] = {"Balangao"},
["blx"] = {"Mag-Indi Ayta"},
["bly"] = {"Notre"},
["blz"] = {"Balantak"},
["bma"] = {"Lame"},
["bmb"] = {"Bembe"},
["bmc"] = {"Biem"},
["bmd"] = {"Baga Manduri"},
["bme"] = {"Limassa"},
["bmf"] = {"Bom-Kim"},
["bmg"] = {"Bamwe"},
["bmh"] = {"Kein"},
["bmi"] = {"Bagirmi"},
["bmj"] = {"Bote-Majhi"},
["bmk"] = {"Ghayavi"},
["bml"] = {"Bomboli"},
["bmm"] = {"Northern Betsimisaraka Malagasy"},
["bmn"] = {"Bina (Papua New Guinea)"},
["bmo"] = {"Bambalang"},
["bmp"] = {"Bulgebi"},
["bmq"] = {"Bomu"},
["bmr"] = {"Muinane"},
["bms"] = {"Bilma Kanuri"},
["bmt"] = {"Biao Mon"},
["bmu"] = {"Somba-Siawari"},
["bmv"] = {"Bum"},
["bmw"] = {"Bomwali"},
["bmx"] = {"Baimak"},
["bmz"] = {"Baramu"},
["bna"] = {"Bonerate"},
["bnb"] = {"Bookan"},
["bnc"] = {"Bontok"},
["bnd"] = {"Banda (Indonesia)"},
["bne"] = {"Bintauna"},
["bnf"] = {"Masiwang"},
["bng"] = {"Benga"},
["bni"] = {"Bangi"},
["bnj"] = {"Eastern Tawbuid"},
["bnk"] = {"Bierebo"},
["bnl"] = {"Boon"},
["bnm"] = {"Batanga"},
["bnn"] = {"Bunun"},
["bno"] = {"Bantoanon"},
["bnp"] = {"Bola"},
["bnq"] = {"Bantik"},
["bnr"] = {"Butmas-Tur"},
["bns"] = {"Bundeli"},
["bnt"] = {"Bantu languages"},
["bnu"] = {"Bentong"},
["bnv"] = {"Bonerif", "Beneraf", "Edwas"},
["bnw"] = {"Bisis"},
["bnx"] = {"Bangubangu"},
["bny"] = {"Bintulu"},
["bnz"] = {"Beezen"},
["boa"] = {"Bora"},
["bob"] = {"Aweer"},
["boe"] = {"Mundabli"},
["bof"] = {"Bolon"},
["bog"] = {"Bamako Sign Language"},
["boh"] = {"Boma"},
["boi"] = {"Barbareño"},
["boj"] = {"Anjam"},
["bok"] = {"Bonjo"},
["bol"] = {"Bole"},
["bom"] = {"Berom"},
["bon"] = {"Bine"},
["boo"] = {"Tiemacèwè Bozo"},
["bop"] = {"Bonkiman"},
["boq"] = {"Bogaya"},
["bor"] = {"Borôro"},
["bot"] = {"Bongo"},
["bou"] = {"Bondei"},
["bov"] = {"Tuwuli"},
["bow"] = {"Rema"},
["box"] = {"Buamu"},
["boy"] = {"Bodo (Central African Republic)"},
["boz"] = {"Tiéyaxo Bozo"},
["bpa"] = {"Daakaka"},
["bpc"] = {"Mbuk"},
["bpd"] = {"Banda-Banda"},
["bpe"] = {"Bauni"},
["bpg"] = {"Bonggo"},
["bph"] = {"Botlikh"},
["bpi"] = {"Bagupi"},
["bpj"] = {"Binji"},
["bpk"] = {"Orowe", "'Ôrôê"},
["bpl"] = {"Broome Pearling Lugger Pidgin"},
["bpm"] = {"Biyom"},
["bpn"] = {"Dzao Min"},
["bpo"] = {"Anasi"},
["bpp"] = {"Kaure"},
["bpq"] = {"Banda Malay"},
["bpr"] = {"Koronadal Blaan"},
["bps"] = {"Sarangani Blaan"},
["bpt"] = {"Barrow Point"},
["bpu"] = {"Bongu"},
["bpv"] = {"Bian Marind"},
["bpw"] = {"Bo (Papua New Guinea)"},
["bpx"] = {"Palya Bareli"},
["bpy"] = {"Bishnupriya"},
["bpz"] = {"Bilba"},
["bqa"] = {"Tchumbuli"},
["bqb"] = {"Bagusa"},
["bqc"] = {"Boko (Benin)", "Boo"},
["bqd"] = {"Bung"},
["bqf"] = {"Baga Kaloum"},
["bqg"] = {"Bago-Kusuntu"},
["bqh"] = {"Baima"},
["bqi"] = {"Bakhtiari"},
["bqj"] = {"Bandial"},
["bqk"] = {"Banda-Mbrès"},
["bql"] = {"Bilakura"},
["bqm"] = {"Wumboko"},
["bqn"] = {"Bulgarian Sign Language"},
["bqo"] = {"Balo"},
["bqp"] = {"Busa"},
["bqq"] = {"Biritai"},
["bqr"] = {"Burusu"},
["bqs"] = {"Bosngun"},
["bqt"] = {"Bamukumbit"},
["bqu"] = {"Boguru"},
["bqv"] = {"Koro Wachi", "Begbere-Ejar"},
["bqw"] = {"Buru (Nigeria)"},
["bqx"] = {"Baangi"},
["bqy"] = {"Bengkala Sign Language"},
["bqz"] = {"Bakaka"},
["bra"] = {"Braj"},
["brb"] = {"Brao", "Lave"},
["brc"] = {"Berbice Creole Dutch"},
["brd"] = {"Baraamu"},
["brf"] = {"Bira"},
["brg"] = {"Baure"},
["brh"] = {"Brahui"},
["bri"] = {"Mokpwe"},
["brj"] = {"Bieria"},
["brk"] = {"Birked"},
["brl"] = {"Birwa"},
["brm"] = {"Barambu"},
["brn"] = {"Boruca"},
["bro"] = {"Brokkat"},
["brp"] = {"Barapasi"},
["brq"] = {"Breri"},
["brr"] = {"Birao"},
["brs"] = {"Baras"},
["brt"] = {"Bitare"},
["bru"] = {"Eastern Bru"},
["brv"] = {"Western Bru"},
["brw"] = {"Bellari"},
["brx"] = {"Bodo (India)"},
["bry"] = {"Burui"},
["brz"] = {"Bilbil"},
["bsa"] = {"Abinomn"},
["bsb"] = {"Brunei Bisaya"},
["bsc"] = {"Bassari", "Oniyan"},
["bse"] = {"Wushi"},
["bsf"] = {"Bauchi"},
["bsg"] = {"Bashkardi"},
["bsh"] = {"Kati"},
["bsi"] = {"Bassossi"},
["bsj"] = {"Bangwinji"},
["bsk"] = {"Burushaski"},
["bsl"] = {"Basa-Gumna"},
["bsm"] = {"Busami"},
["bsn"] = {"Barasana-Eduria"},
["bso"] = {"Buso"},
["bsp"] = {"Baga Sitemu"},
["bsq"] = {"Bassa"},
["bsr"] = {"Bassa-Kontagora"},
["bss"] = {"Akoose"},
["bst"] = {"Basketo"},
["bsu"] = {"Bahonsuai"},
["bsv"] = {"Baga Sobané"},
["bsw"] = {"Baiso"},
["bsx"] = {"Yangkam"},
["bsy"] = {"Sabah Bisaya"},
["bta"] = {"Bata"},
["btc"] = {"Bati (Cameroon)"},
["btd"] = {"Batak Dairi"},
["bte"] = {"Gamo-Ningi"},
["btf"] = {"Birgit"},
["btg"] = {"Gagnoa Bété"},
["bth"] = {"Biatah Bidayuh"},
["bti"] = {"Burate"},
["btj"] = {"Bacanese Malay"},
["btk"] = {"Batak languages"},
["btm"] = {"Batak Mandailing"},
["btn"] = {"Ratagnon"},
["bto"] = {"Rinconada Bikol"},
["btp"] = {"Budibud"},
["btq"] = {"Batek"},
["btr"] = {"Baetora"},
["bts"] = {"Batak Simalungun"},
["btt"] = {"Bete-Bendi"},
["btu"] = {"Batu"},
["btv"] = {"Bateri"},
["btw"] = {"Butuanon"},
["btx"] = {"Batak Karo"},
["bty"] = {"Bobot"},
["btz"] = {"Batak Alas-Kluet"},
["bua"] = {"Buriat"},
["bub"] = {"Bua"},
["buc"] = {"Bushi"},
["bud"] = {"Ntcham"},
["bue"] = {"Beothuk"},
["buf"] = {"Bushoong"},
["bug"] = {"Buginese"},
["buh"] = {"Younuo Bunu"},
["bui"] = {"Bongili"},
["buj"] = {"Basa-Gurmana"},
["buk"] = {"Bugawac"},
["bum"] = {"Bulu (Cameroon)"},
["bun"] = {"Sherbro"},
["buo"] = {"Terei"},
["bup"] = {"Busoa"},
["buq"] = {"Brem"},
["bus"] = {"Bokobaru"},
["but"] = {"Bungain"},
["buu"] = {"Budu"},
["buv"] = {"Bun"},
["buw"] = {"Bubi"},
["bux"] = {"Boghom"},
["buy"] = {"Bullom So"},
["buz"] = {"Bukwen"},
["bva"] = {"Barein"},
["bvb"] = {"Bube"},
["bvc"] = {"Baelelea"},
["bvd"] = {"Baeggu"},
["bve"] = {"Berau Malay"},
["bvf"] = {"Boor"},
["bvg"] = {"Bonkeng"},
["bvh"] = {"Bure"},
["bvi"] = {"Belanda Viri"},
["bvj"] = {"Baan"},
["bvk"] = {"Bukat"},
["bvl"] = {"Bolivian Sign Language"},
["bvm"] = {"Bamunka"},
["bvn"] = {"Buna"},
["bvo"] = {"Bolgo"},
["bvp"] = {"Bumang"},
["bvq"] = {"Birri"},
["bvr"] = {"Burarra"},
["bvt"] = {"Bati (Indonesia)"},
["bvu"] = {"Bukit Malay"},
["bvv"] = {"Baniva"},
["bvw"] = {"Boga"},
["bvx"] = {"Dibole"},
["bvy"] = {"Baybayanon"},
["bvz"] = {"Bauzi"},
["bwa"] = {"Bwatoo"},
["bwb"] = {"Namosi-Naitasiri-Serua"},
["bwc"] = {"Bwile"},
["bwd"] = {"Bwaidoka"},
["bwe"] = {"Bwe Karen"},
["bwf"] = {"Boselewa"},
["bwg"] = {"Barwe"},
["bwh"] = {"Bishuo"},
["bwi"] = {"Baniwa"},
["bwj"] = {"Láá Láá Bwamu"},
["bwk"] = {"Bauwaki"},
["bwl"] = {"Bwela"},
["bwm"] = {"Biwat"},
["bwn"] = {"Wunai Bunu"},
["bwo"] = {"Boro (Ethiopia)", "Borna (Ethiopia)"},
["bwp"] = {"Mandobo Bawah"},
["bwq"] = {"Southern Bobo Madaré"},
["bwr"] = {"Bura-Pabir"},
["bws"] = {"Bomboma"},
["bwt"] = {"Bafaw-Balong"},
["bwu"] = {"Buli (Ghana)"},
["bww"] = {"Bwa"},
["bwx"] = {"Bu-Nao Bunu"},
["bwy"] = {"Cwi Bwamu"},
["bwz"] = {"Bwisi"},
["bxa"] = {"Tairaha"},
["bxb"] = {"Belanda Bor"},
["bxc"] = {"Molengue"},
["bxd"] = {"Pela"},
["bxe"] = {"Birale"},
["bxf"] = {"Bilur", "Minigir"},
["bxg"] = {"Bangala"},
["bxh"] = {"Buhutu"},
["bxi"] = {"Pirlatapa"},
["bxj"] = {"Bayungu"},
["bxk"] = {"Bukusu", "Lubukusu"},
["bxl"] = {"Jalkunan"},
["bxm"] = {"Mongolia Buriat"},
["bxn"] = {"Burduna"},
["bxo"] = {"Barikanchi"},
["bxp"] = {"Bebil"},
["bxq"] = {"Beele"},
["bxr"] = {"Russia Buriat"},
["bxs"] = {"Busam"},
["bxu"] = {"China Buriat"},
["bxv"] = {"Berakou"},
["bxw"] = {"Bankagooma"},
["bxz"] = {"Binahari"},
["bya"] = {"Batak"},
["byb"] = {"Bikya"},
["byc"] = {"Ubaghara"},
["byd"] = {"Benyadu'"},
["bye"] = {"Pouye"},
["byf"] = {"Bete"},
["byg"] = {"Baygo"},
["byh"] = {"Bhujel"},
["byi"] = {"Buyu"},
["byj"] = {"Bina (Nigeria)"},
["byk"] = {"Biao"},
["byl"] = {"Bayono"},
["bym"] = {"Bidjara"},
["byn"] = {"Bilin", "Blin"},
["byo"] = {"Biyo"},
["byp"] = {"Bumaji"},
["byq"] = {"Basay"},
["byr"] = {"Baruya", "Yipma"},
["bys"] = {"Burak"},
["byt"] = {"Berti"},
["byv"] = {"Medumba"},
["byw"] = {"Belhariya"},
["byx"] = {"Qaqet"},
["byz"] = {"Banaro"},
["bza"] = {"Bandi"},
["bzb"] = {"Andio"},
["bzc"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"},
["bzd"] = {"Bribri"},
["bze"] = {"Jenaama Bozo"},
["bzf"] = {"Boikin"},
["bzg"] = {"Babuza"},
["bzh"] = {"Mapos Buang"},
["bzi"] = {"Bisu"},
["bzj"] = {"Belize Kriol English"},
["bzk"] = {"Nicaragua Creole English"},
["bzl"] = {"Boano (Sulawesi)"},
["bzm"] = {"Bolondo"},
["bzn"] = {"Boano (Maluku)"},
["bzo"] = {"Bozaba"},
["bzp"] = {"Kemberano"},
["bzq"] = {"Buli (Indonesia)"},
["bzr"] = {"Biri"},
["bzs"] = {"Brazilian Sign Language"},
["bzt"] = {"Brithenig"},
["bzu"] = {"Burmeso"},
["bzv"] = {"Naami"},
["bzw"] = {"Basa (Nigeria)"},
["bzx"] = {"Kɛlɛngaxo Bozo"},
["bzy"] = {"Obanliku"},
["bzz"] = {"Evant"},
["caa"] = {"Chortí"},
["cab"] = {"Garifuna"},
["cac"] = {"Chuj"},
["cad"] = {"Caddo"},
["cae"] = {"Lehar", "Laalaa"},
["caf"] = {"Southern Carrier"},
["cag"] = {"Nivaclé"},
["cah"] = {"Cahuarano"},
["cai"] = {"Central American Indian languages"},
["caj"] = {"Chané"},
["cak"] = {"Kaqchikel", "Cakchiquel"},
["cal"] = {"Carolinian"},
["cam"] = {"Cemuhî"},
["can"] = {"Chambri"},
["cao"] = {"Chácobo"},
["cap"] = {"Chipaya"},
["caq"] = {"Car Nicobarese"},
["car"] = {"Galibi Carib"},
["cas"] = {"Tsimané"},
["cau"] = {"Caucasian languages"},
["cav"] = {"Cavineña"},
["caw"] = {"Callawalla"},
["cax"] = {"Chiquitano"},
["cay"] = {"Cayuga"},
["caz"] = {"Canichana"},
["cba"] = {"Chibchan languages"},
["cbb"] = {"Cabiyarí"},
["cbc"] = {"Carapana"},
["cbd"] = {"Carijona"},
["cbg"] = {"Chimila"},
["cbi"] = {"Chachi"},
["cbj"] = {"Ede Cabe"},
["cbk"] = {"Chavacano"},
["cbl"] = {"Bualkhaw Chin"},
["cbn"] = {"Nyahkur"},
["cbo"] = {"Izora"},
["cbq"] = {"Tsucuba", "Cuba"},
["cbr"] = {"Cashibo-Cacataibo"},
["cbs"] = {"Cashinahua"},
["cbt"] = {"Chayahuita"},
["cbu"] = {"Candoshi-Shapra"},
["cbv"] = {"Cacua"},
["cbw"] = {"Kinabalian"},
["cby"] = {"Carabayo"},
["ccc"] = {"Chamicuro"},
["ccd"] = {"Cafundo Creole"},
["cce"] = {"Chopi"},
["ccg"] = {"Samba Daka"},
["cch"] = {"Atsam"},
["ccj"] = {"Kasanga"},
["ccl"] = {"Cutchi-Swahili"},
["ccm"] = {"Malaccan Creole Malay"},
["ccn"] = {"North Caucasian languages"},
["cco"] = {"Comaltepec Chinantec"},
["ccp"] = {"Chakma"},
["ccr"] = {"Cacaopera"},
["ccs"] = {"South Caucasian languages"},
["cda"] = {"Choni"},
["cdc"] = {"Chadic languages"},
["cdd"] = {"Caddoan languages"},
["cde"] = {"Chenchu"},
["cdf"] = {"Chiru"},
["cdh"] = {"Chambeali"},
["cdi"] = {"Chodri"},
["cdj"] = {"Churahi"},
["cdm"] = {"Chepang"},
["cdn"] = {"Chaudangsi"},
["cdo"] = {"Min Dong Chinese"},
["cdr"] = {"Cinda-Regi-Tiyal"},
["cds"] = {"Chadian Sign Language"},
["cdy"] = {"Chadong"},
["cdz"] = {"Koda"},
["cea"] = {"Lower Chehalis"},
["ceb"] = {"Cebuano"},
["ceg"] = {"Chamacoco"},
["cek"] = {"Eastern Khumi Chin"},
["cel"] = {"Celtic languages"},
["cen"] = {"Cen"},
["cet"] = {"Centúúm"},
["cey"] = {"Ekai Chin"},
["cfa"] = {"Dijim-Bwilim"},
["cfd"] = {"Cara"},
["cfg"] = {"Como Karim"},
["cfm"] = {"Falam Chin"},
["cga"] = {"Changriwa"},
["cgc"] = {"Kagayanen"},
["cgg"] = {"Chiga"},
["cgk"] = {"Chocangacakha"},
["chb"] = {"Chibcha"},
["chc"] = {"Catawba"},
["chd"] = {"Highland Oaxaca Chontal"},
["chf"] = {"Tabasco Chontal"},
["chg"] = {"Chagatai"},
["chh"] = {"Chinook"},
["chj"] = {"Ojitlán Chinantec"},
["chk"] = {"Chuukese"},
["chl"] = {"Cahuilla"},
["chm"] = {"Mari (Russia)"},
["chn"] = {"Chinook jargon"},
["cho"] = {"Choctaw"},
["chp"] = {"Chipewyan", "Dene Suline"},
["chq"] = {"Quiotepec Chinantec"},
["chr"] = {"Cherokee"},
["cht"] = {"Cholón"},
["chw"] = {"Chuwabu"},
["chx"] = {"Chantyal"},
["chy"] = {"Cheyenne"},
["chz"] = {"Ozumacín Chinantec"},
["cia"] = {"Cia-Cia"},
["cib"] = {"Ci Gbe"},
["cic"] = {"Chickasaw"},
["cid"] = {"Chimariko"},
["cie"] = {"Cineni"},
["cih"] = {"Chinali"},
["cik"] = {"Chitkuli Kinnauri"},
["cim"] = {"Cimbrian"},
["cin"] = {"Cinta Larga"},
["cip"] = {"Chiapanec"},
["cir"] = {"Tiri", "Haméa", "Méa"},
["ciw"] = {"Chippewa"},
["ciy"] = {"Chaima"},
["cja"] = {"Western Cham"},
["cje"] = {"Chru"},
["cjh"] = {"Upper Chehalis"},
["cji"] = {"Chamalal"},
["cjk"] = {"Chokwe"},
["cjm"] = {"Eastern Cham"},
["cjn"] = {"Chenapian"},
["cjo"] = {"Ashéninka Pajonal"},
["cjp"] = {"Cabécar"},
["cjs"] = {"Shor"},
["cjv"] = {"Chuave"},
["cjy"] = {"Jinyu Chinese"},
["ckb"] = {"Central Kurdish"},
["ckh"] = {"Chak"},
["ckl"] = {"Cibak"},
["ckm"] = {"Chakavian"},
["ckn"] = {"Kaang Chin"},
["cko"] = {"Anufo"},
["ckq"] = {"Kajakse"},
["ckr"] = {"Kairak"},
["cks"] = {"Tayo"},
["ckt"] = {"Chukot"},
["cku"] = {"Koasati"},
["ckv"] = {"Kavalan"},
["ckx"] = {"Caka"},
["cky"] = {"Cakfem-Mushere"},
["ckz"] = {"Cakchiquel-Quiché Mixed Language"},
["cla"] = {"Ron"},
["clc"] = {"Chilcotin"},
["cld"] = {"Chaldean Neo-Aramaic"},
["cle"] = {"Lealao Chinantec"},
["clh"] = {"Chilisso"},
["cli"] = {"Chakali"},
["clj"] = {"Laitu Chin"},
["clk"] = {"Idu-Mishmi"},
["cll"] = {"Chala"},
["clm"] = {"Clallam"},
["clo"] = {"Lowland Oaxaca Chontal"},
["cls"] = {"Classical Sanskrit"},
["clt"] = {"Lautu Chin"},
["clu"] = {"Caluyanun"},
["clw"] = {"Chulym"},
["cly"] = {"Eastern Highland Chatino"},
["cma"] = {"Maa"},
["cmc"] = {"Chamic languages"},
["cme"] = {"Cerma"},
["cmg"] = {"Classical Mongolian"},
["cmi"] = {"Emberá-Chamí"},
["cml"] = {"Campalagian"},
["cmm"] = {"Michigamea"},
["cmn"] = {"Mandarin Chinese"},
["cmo"] = {"Central Mnong"},
["cmr"] = {"Mro-Khimi Chin"},
["cms"] = {"Messapic"},
["cmt"] = {"Camtho"},
["cna"] = {"Changthang"},
["cnb"] = {"Chinbon Chin"},
["cnc"] = {"Côông"},
["cng"] = {"Northern Qiang"},
["cnh"] = {"Hakha Chin", "Haka Chin"},
["cni"] = {"Asháninka"},
["cnk"] = {"Khumi Chin"},
["cnl"] = {"Lalana Chinantec"},
["cno"] = {"Con"},
["cnp"] = {"Northern Ping Chinese", "Northern Pinghua"},
["cnq"] = {"Chung"},
["cnr"] = {"Montenegrin"},
["cns"] = {"Central Asmat"},
["cnt"] = {"Tepetotutla Chinantec"},
["cnu"] = {"Chenoua"},
["cnw"] = {"Ngawn Chin"},
["cnx"] = {"Middle Cornish"},
["coa"] = {"Cocos Islands Malay"},
["cob"] = {"Chicomuceltec"},
["coc"] = {"Cocopa"},
["cod"] = {"Cocama-Cocamilla"},
["coe"] = {"Koreguaje"},
["cof"] = {"Colorado"},
["cog"] = {"Chong"},
["coh"] = {"Chonyi-Dzihana-Kauma", "Chichonyi-Chidzihana-Chikauma"},
["coj"] = {"Cochimi"},
["cok"] = {"Santa Teresa Cora"},
["col"] = {"Columbia-Wenatchi"},
["com"] = {"Comanche"},
["con"] = {"Cofán"},
["coo"] = {"Comox"},
["cop"] = {"කොප්ටික්", "Coptic"},
["coq"] = {"Coquille"},
["cot"] = {"Caquinte"},
["cou"] = {"Wamey"},
["cov"] = {"Cao Miao"},
["cow"] = {"Cowlitz"},
["cox"] = {"Nanti"},
["coz"] = {"Chochotec"},
["cpa"] = {"Palantla Chinantec"},
["cpb"] = {"Ucayali-Yurúa Ashéninka"},
["cpc"] = {"Ajyíninka Apurucayali"},
["cpe"] = {"English-based creoles and pidgins"},
["cpf"] = {"French-based creoles and pidgins"},
["cpg"] = {"Cappadocian Greek"},
["cpi"] = {"Chinese Pidgin English"},
["cpn"] = {"Cherepon"},
["cpo"] = {"Kpeego"},
["cpp"] = {"Portuguese-based creoles and pidgins"},
["cps"] = {"Capiznon"},
["cpu"] = {"Pichis Ashéninka"},
["cpx"] = {"Pu-Xian Chinese"},
["cpy"] = {"South Ucayali Ashéninka"},
["cqd"] = {"Chuanqiandian Cluster Miao"},
["cra"] = {"Chara"},
["crb"] = {"Island Carib"},
["crc"] = {"Lonwolwol"},
["crd"] = {"Coeur d'Alene"},
["crf"] = {"Caramanta"},
["crg"] = {"Michif"},
["crh"] = {"Crimean Tatar", "Crimean Turkish"},
["cri"] = {"Sãotomense"},
["crj"] = {"Southern East Cree"},
["crk"] = {"Plains Cree"},
["crl"] = {"Northern East Cree"},
["crm"] = {"Moose Cree"},
["crn"] = {"El Nayar Cora"},
["cro"] = {"Crow"},
["crp"] = {"Creoles and pidgins"},
["crq"] = {"Iyo'wujwa Chorote"},
["crr"] = {"Carolina Algonquian"},
["crs"] = {"Seselwa Creole French"},
["crt"] = {"Iyojwa'ja Chorote"},
["crv"] = {"Chaura"},
["crw"] = {"Chrau"},
["crx"] = {"Carrier"},
["cry"] = {"Cori"},
["crz"] = {"Cruzeño"},
["csa"] = {"Chiltepec Chinantec"},
["csb"] = {"Kashubian"},
["csc"] = {"Catalan Sign Language", "Lengua de señas catalana", "Llengua de Signes Catalana"},
["csd"] = {"Chiangmai Sign Language"},
["cse"] = {"Czech Sign Language"},
["csf"] = {"Cuba Sign Language"},
["csg"] = {"Chilean Sign Language"},
["csh"] = {"Asho Chin"},
["csi"] = {"Coast Miwok"},
["csj"] = {"Songlai Chin"},
["csk"] = {"Jola-Kasa"},
["csl"] = {"Chinese Sign Language"},
["csm"] = {"Central Sierra Miwok"},
["csn"] = {"Colombian Sign Language"},
["cso"] = {"Sochiapam Chinantec", "Sochiapan Chinantec"},
["csp"] = {"Southern Ping Chinese", "Southern Pinghua"},
["csq"] = {"Croatia Sign Language"},
["csr"] = {"Costa Rican Sign Language"},
["css"] = {"Southern Ohlone"},
["cst"] = {"Northern Ohlone"},
["csu"] = {"Central Sudanic languages"},
["csv"] = {"Sumtu Chin"},
["csw"] = {"Swampy Cree"},
["csx"] = {"Cambodian Sign Language"},
["csy"] = {"Siyin Chin"},
["csz"] = {"Coos"},
["cta"] = {"Tataltepec Chatino"},
["ctc"] = {"Chetco"},
["ctd"] = {"Tedim Chin"},
["cte"] = {"Tepinapa Chinantec"},
["ctg"] = {"Chittagonian"},
["cth"] = {"Thaiphum Chin"},
["ctl"] = {"Tlacoatzintepec Chinantec"},
["ctm"] = {"Chitimacha"},
["ctn"] = {"Chhintange"},
["cto"] = {"Emberá-Catío"},
["ctp"] = {"Western Highland Chatino"},
["cts"] = {"Northern Catanduanes Bikol"},
["ctt"] = {"Wayanad Chetti"},
["ctu"] = {"Chol"},
["cty"] = {"Moundadan Chetty"},
["ctz"] = {"Zacatepec Chatino"},
["cua"] = {"Cua"},
["cub"] = {"Cubeo"},
["cuc"] = {"Usila Chinantec"},
["cuh"] = {"Chuka", "Gichuka"},
["cui"] = {"Cuiba"},
["cuj"] = {"Mashco Piro"},
["cuk"] = {"San Blas Kuna"},
["cul"] = {"Culina", "Kulina"},
["cuo"] = {"Cumanagoto"},
["cup"] = {"Cupeño"},
["cuq"] = {"Cun"},
["cur"] = {"Chhulung"},
["cus"] = {"Cushitic languages"},
["cut"] = {"Teutila Cuicatec"},
["cuu"] = {"Tai Ya"},
["cuv"] = {"Cuvok"},
["cuw"] = {"Chukwa"},
["cux"] = {"Tepeuxila Cuicatec"},
["cuy"] = {"Cuitlatec"},
["cvg"] = {"Chug"},
["cvn"] = {"Valle Nacional Chinantec"},
["cwa"] = {"Kabwa"},
["cwb"] = {"Maindo"},
["cwd"] = {"Woods Cree"},
["cwe"] = {"Kwere"},
["cwg"] = {"Chewong", "Cheq Wong"},
["cwt"] = {"Kuwaataay"},
["cxh"] = {"Cha'ari"},
["cya"] = {"Nopala Chatino"},
["cyb"] = {"Cayubaba"},
["cyo"] = {"Cuyonon"},
["czh"] = {"Huizhou Chinese"},
["czk"] = {"Knaanic"},
["czn"] = {"Zenzontepec Chatino"},
["czo"] = {"Min Zhong Chinese"},
["czt"] = {"Zotung Chin"},
["daa"] = {"Dangaléat"},
["dac"] = {"Dambi"},
["dad"] = {"Marik"},
["dae"] = {"Duupa"},
["dag"] = {"Dagbani"},
["dah"] = {"Gwahatike"},
["dai"] = {"Day"},
["daj"] = {"Dar Fur Daju"},
["dak"] = {"Dakota"},
["dal"] = {"Dahalo"},
["dam"] = {"Damakawa"},
["dao"] = {"Daai Chin"},
["daq"] = {"Dandami Maria"},
["dar"] = {"Dargwa"},
["das"] = {"Daho-Doo"},
["dau"] = {"Dar Sila Daju"},
["dav"] = {"Taita", "Dawida"},
["daw"] = {"Davawenyo"},
["dax"] = {"Dayi"},
["day"] = {"Land Dayak languages"},
["daz"] = {"Dao"},
["dba"] = {"Bangime"},
["dbb"] = {"Deno"},
["dbd"] = {"Dadiya"},
["dbe"] = {"Dabe"},
["dbf"] = {"Edopi"},
["dbg"] = {"Dogul Dom Dogon"},
["dbi"] = {"Doka"},
["dbj"] = {"Ida'an"},
["dbl"] = {"Dyirbal"},
["dbm"] = {"Duguri"},
["dbn"] = {"Duriankere"},
["dbo"] = {"Dulbu"},
["dbp"] = {"Duwai"},
["dbq"] = {"Daba"},
["dbr"] = {"Dabarre"},
["dbt"] = {"Ben Tey Dogon"},
["dbu"] = {"Bondum Dom Dogon"},
["dbv"] = {"Dungu"},
["dbw"] = {"Bankan Tey Dogon"},
["dby"] = {"Dibiyaso"},
["dcc"] = {"Deccan"},
["dcr"] = {"Negerhollands"},
["dda"] = {"Dadi Dadi"},
["ddd"] = {"Dongotono"},
["dde"] = {"Doondo"},
["ddg"] = {"Fataluku"},
["ddi"] = {"West Goodenough"},
["ddj"] = {"Jaru"},
["ddn"] = {"Dendi (Benin)"},
["ddo"] = {"Dido"},
["ddr"] = {"Dhudhuroa"},
["dds"] = {"Donno So Dogon"},
["ddw"] = {"Dawera-Daweloor"},
["dec"] = {"Dagik"},
["ded"] = {"Dedua"},
["dee"] = {"Dewoin"},
["def"] = {"Dezfuli"},
["deg"] = {"Degema"},
["deh"] = {"Dehwari"},
["dei"] = {"Demisa"},
["dek"] = {"Dek"},
["del"] = {"Delaware"},
["dem"] = {"Dem"},
["den"] = {"Slave (Athapascan)"},
["dep"] = {"Pidgin Delaware"},
["deq"] = {"Dendi (Central African Republic)"},
["der"] = {"Deori"},
["des"] = {"Desano"},
["dev"] = {"Domung"},
["dez"] = {"Dengese"},
["dga"] = {"Southern Dagaare"},
["dgb"] = {"Bunoge Dogon"},
["dgc"] = {"Casiguran Dumagat Agta"},
["dgd"] = {"Dagaari Dioula"},
["dge"] = {"Degenan"},
["dgg"] = {"Doga"},
["dgh"] = {"Dghwede"},
["dgi"] = {"Northern Dagara"},
["dgk"] = {"Dagba"},
["dgl"] = {"Andaandi", "Dongolawi"},
["dgn"] = {"Dagoman"},
["dgo"] = {"Dogri (individual language)"},
["dgr"] = {"Tlicho", "Dogrib", "Tłı̨chǫ"},
["dgs"] = {"Dogoso"},
["dgt"] = {"Ndra'ngith"},
["dgw"] = {"Daungwurrung"},
["dgx"] = {"Doghoro"},
["dgz"] = {"Daga"},
["dhd"] = {"Dhundari"},
["dhg"] = {"Dhangu-Djangu", "Dhangu", "Djangu"},
["dhi"] = {"Dhimal"},
["dhl"] = {"Dhalandji"},
["dhm"] = {"Zemba"},
["dhn"] = {"Dhanki"},
["dho"] = {"Dhodia"},
["dhr"] = {"Dhargari"},
["dhs"] = {"Dhaiso"},
["dhu"] = {"Dhurga"},
["dhv"] = {"Dehu", "Drehu"},
["dhw"] = {"Dhanwar (Nepal)"},
["dhx"] = {"Dhungaloo"},
["dia"] = {"Dia"},
["dib"] = {"South Central Dinka"},
["dic"] = {"Lakota Dida"},
["did"] = {"Didinga"},
["dif"] = {"Dieri", "Diyari"},
["dig"] = {"Digo", "Chidigo"},
["dih"] = {"Kumiai"},
["dii"] = {"Dimbong"},
["dij"] = {"Dai"},
["dik"] = {"Southwestern Dinka"},
["dil"] = {"Dilling"},
["dim"] = {"Dime"},
["din"] = {"Dinka"},
["dio"] = {"Dibo"},
["dip"] = {"Northeastern Dinka"},
["diq"] = {"Dimli (individual language)"},
["dir"] = {"Dirim"},
["dis"] = {"Dimasa"},
["diu"] = {"Diriku"},
["diw"] = {"Northwestern Dinka"},
["dix"] = {"Dixon Reef"},
["diy"] = {"Diuwe"},
["diz"] = {"Ding"},
["dja"] = {"Djadjawurrung"},
["djb"] = {"Djinba"},
["djc"] = {"Dar Daju Daju"},
["djd"] = {"Djamindjung", "Ngaliwurru"},
["dje"] = {"Zarma"},
["djf"] = {"Djangun"},
["dji"] = {"Djinang"},
["djj"] = {"Djeebbana"},
["djk"] = {"Eastern Maroon Creole", "Businenge Tongo", "Nenge"},
["djm"] = {"Jamsay Dogon"},
["djn"] = {"Jawoyn", "Djauan"},
["djo"] = {"Jangkang"},
["djr"] = {"Djambarrpuyngu"},
["dju"] = {"Kapriman"},
["djw"] = {"Djawi"},
["dka"] = {"Dakpakha"},
["dkg"] = {"Kadung"},
["dkk"] = {"Dakka"},
["dkr"] = {"Kuijau"},
["dks"] = {"Southeastern Dinka"},
["dkx"] = {"Mazagway"},
["dlg"] = {"Dolgan"},
["dlk"] = {"Dahalik"},
["dlm"] = {"Dalmatian"},
["dln"] = {"Darlong"},
["dma"] = {"Duma"},
["dmb"] = {"Mombo Dogon"},
["dmc"] = {"Gavak"},
["dmd"] = {"Madhi Madhi"},
["dme"] = {"Dugwor"},
["dmf"] = {"Medefaidrin"},
["dmg"] = {"Upper Kinabatangan"},
["dmk"] = {"Domaaki"},
["dml"] = {"Dameli"},
["dmm"] = {"Dama"},
["dmn"] = {"Mande languages"},
["dmo"] = {"Kemedzung"},
["dmr"] = {"East Damar"},
["dms"] = {"Dampelas"},
["dmu"] = {"Dubu", "Tebi"},
["dmv"] = {"Dumpas"},
["dmw"] = {"Mudburra"},
["dmx"] = {"Dema"},
["dmy"] = {"Demta", "Sowari"},
["dna"] = {"Upper Grand Valley Dani"},
["dnd"] = {"Daonda"},
["dne"] = {"Ndendeule"},
["dng"] = {"Dungan"},
["dni"] = {"Lower Grand Valley Dani"},
["dnj"] = {"Dan"},
["dnk"] = {"Dengka"},
["dnn"] = {"Dzùùngoo"},
["dno"] = {"Ndrulo", "Northern Lendu"},
["dnr"] = {"Danaru"},
["dnt"] = {"Mid Grand Valley Dani"},
["dnu"] = {"Danau"},
["dnv"] = {"Danu"},
["dnw"] = {"Western Dani"},
["dny"] = {"Dení"},
["doa"] = {"Dom"},
["dob"] = {"Dobu"},
["doc"] = {"Northern Dong"},
["doe"] = {"Doe"},
["dof"] = {"Domu"},
["doh"] = {"Dong"},
["doi"] = {"Dogri (macrolanguage)"},
["dok"] = {"Dondo"},
["dol"] = {"Doso"},
["don"] = {"Toura (Papua New Guinea)"},
["doo"] = {"Dongo"},
["dop"] = {"Lukpa"},
["doq"] = {"Dominican Sign Language"},
["dor"] = {"Dori'o"},
["dos"] = {"Dogosé"},
["dot"] = {"Dass"},
["dov"] = {"Dombe"},
["dow"] = {"Doyayo"},
["dox"] = {"Bussa"},
["doy"] = {"Dompo"},
["doz"] = {"Dorze"},
["dpp"] = {"Papar"},
["dra"] = {"Dravidian languages"},
["drb"] = {"Dair"},
["drc"] = {"Minderico"},
["drd"] = {"Darmiya"},
["dre"] = {"Dolpo"},
["drg"] = {"Rungus"},
["dri"] = {"C'Lela"},
["drl"] = {"Paakantyi"},
["drn"] = {"West Damar"},
["dro"] = {"Daro-Matu Melanau"},
["drq"] = {"Dura"},
["drs"] = {"Gedeo"},
["drt"] = {"Drents"},
["dru"] = {"Rukai"},
["dry"] = {"Darai"},
["dsb"] = {"Lower Sorbian"},
["dse"] = {"Dutch Sign Language"},
["dsh"] = {"Daasanach"},
["dsi"] = {"Disa"},
["dsk"] = {"Dokshi"},
["dsl"] = {"Danish Sign Language"},
["dsn"] = {"Dusner"},
["dso"] = {"Desiya"},
["dsq"] = {"Tadaksahak"},
["dsz"] = {"Mardin Sign Language"},
["dta"] = {"Daur"},
["dtb"] = {"Labuk-Kinabatangan Kadazan"},
["dtd"] = {"Ditidaht"},
["dth"] = {"Adithinngithigh"},
["dti"] = {"Ana Tinga Dogon"},
["dtk"] = {"Tene Kan Dogon"},
["dtm"] = {"Tomo Kan Dogon"},
["dtn"] = {"Daatsʼíin"},
["dto"] = {"Tommo So Dogon"},
["dtp"] = {"Kadazan Dusun", "Central Dusun"},
["dtr"] = {"Lotud"},
["dts"] = {"Toro So Dogon"},
["dtt"] = {"Toro Tegu Dogon"},
["dtu"] = {"Tebul Ure Dogon"},
["dty"] = {"Dotyali"},
["dua"] = {"Duala"},
["dub"] = {"Dubli"},
["duc"] = {"Duna"},
["due"] = {"Umiray Dumaget Agta"},
["duf"] = {"Dumbea", "Drubea"},
["dug"] = {"Duruma", "Chiduruma"},
["duh"] = {"Dungra Bhil"},
["dui"] = {"Dumun"},
["duk"] = {"Uyajitaya"},
["dul"] = {"Alabat Island Agta"},
["dum"] = {"Middle Dutch (ca. 1050-1350)"},
["dun"] = {"Dusun Deyah"},
["duo"] = {"Dupaninan Agta"},
["dup"] = {"Duano"},
["duq"] = {"Dusun Malang"},
["dur"] = {"Dii"},
["dus"] = {"Dumi"},
["duu"] = {"Drung"},
["duv"] = {"Duvle"},
["duw"] = {"Dusun Witu"},
["dux"] = {"Duungooma"},
["duy"] = {"Dicamay Agta"},
["duz"] = {"Duli-Gey"},
["dva"] = {"Duau"},
["dwa"] = {"Diri"},
["dwk"] = {"Dawik Kui"},
["dwr"] = {"Dawro"},
["dws"] = {"Dutton World Speedwords"},
["dwu"] = {"Dhuwal"},
["dww"] = {"Dawawa"},
["dwy"] = {"Dhuwaya"},
["dwz"] = {"Dewas Rai"},
["dya"] = {"Dyan"},
["dyb"] = {"Dyaberdyaber"},
["dyd"] = {"Dyugun"},
["dyg"] = {"Villa Viciosa Agta"},
["dyi"] = {"Djimini Senoufo"},
["dym"] = {"Yanda Dom Dogon"},
["dyn"] = {"Dyangadi", "Dhanggatti"},
["dyo"] = {"Jola-Fonyi"},
["dyr"] = {"Dyarim"},
["dyu"] = {"Dyula"},
["dyy"] = {"Djabugay", "Dyaabugay"},
["dza"] = {"Tunzu"},
["dzd"] = {"Daza"},
["dze"] = {"Djiwarli"},
["dzg"] = {"Dazaga"},
["dzl"] = {"Dzalakha"},
["dzn"] = {"Dzando"},
["eaa"] = {"Karenggapa"},
["ebc"] = {"Beginci"},
["ebg"] = {"Ebughu"},
["ebk"] = {"Eastern Bontok"},
["ebo"] = {"Teke-Ebo"},
["ebr"] = {"Ebrié"},
["ebu"] = {"Embu", "Kiembu"},
["ecr"] = {"Eteocretan"},
["ecs"] = {"Ecuadorian Sign Language"},
["ecy"] = {"Eteocypriot"},
["eee"] = {"E"},
["efa"] = {"Efai"},
["efe"] = {"Efe"},
["efi"] = {"Efik"},
["ega"] = {"Ega"},
["egl"] = {"Emilian"},
["egm"] = {"Benamanga"},
["ego"] = {"Eggon"},
["egx"] = {"Egyptian languages"},
["egy"] = {"පුරාතන ඊජිප්තු", "ඊජිප්තු (පුරාතන)", "Egyptian (Ancient)"},
["ehs"] = {"Miyakubo Sign Language"},
["ehu"] = {"Ehueun"},
["eip"] = {"Eipomek"},
["eit"] = {"Eitiep"},
["eiv"] = {"Askopan"},
["eja"] = {"Ejamat"},
["eka"] = {"Ekajuk"},
["eke"] = {"Ekit"},
["ekg"] = {"Ekari"},
["eki"] = {"Eki"},
["ekk"] = {"Standard Estonian"},
["ekl"] = {"Kol (Bangladesh)", "Kol"},
["ekm"] = {"Elip"},
["eko"] = {"Koti"},
["ekp"] = {"Ekpeye"},
["ekr"] = {"Yace"},
["eky"] = {"Eastern Kayah"},
["ele"] = {"Elepi"},
["elh"] = {"El Hugeirat"},
["eli"] = {"Nding"},
["elk"] = {"Elkei"},
["elm"] = {"Eleme"},
["elo"] = {"El Molo"},
["elu"] = {"Elu"},
["elx"] = {"Elamite"},
["ema"] = {"Emai-Iuleha-Ora"},
["emb"] = {"Embaloh"},
["eme"] = {"Emerillon"},
["emg"] = {"Eastern Meohang"},
["emi"] = {"Mussau-Emira"},
["emk"] = {"Eastern Maninkakan"},
["emm"] = {"Mamulique"},
["emn"] = {"Eman"},
["emp"] = {"Northern Emberá"},
["emq"] = {"Eastern Minyag"},
["ems"] = {"Pacific Gulf Yupik"},
["emu"] = {"Eastern Muria"},
["emw"] = {"Emplawas"},
["emx"] = {"Erromintxela"},
["emy"] = {"Epigraphic Mayan"},
["emz"] = {"Mbessa"},
["ena"] = {"Apali"},
["enb"] = {"Markweeta"},
["enc"] = {"En"},
["end"] = {"Ende"},
["enf"] = {"Forest Enets"},
["enh"] = {"Tundra Enets"},
["enl"] = {"Enlhet"},
["enm"] = {"Middle English (1100-1500)"},
["enn"] = {"Engenni"},
["eno"] = {"Enggano"},
["enq"] = {"Enga"},
["enr"] = {"Emumu", "Emem"},
["enu"] = {"Enu"},
["env"] = {"Enwan (Edo State)"},
["enw"] = {"Enwan (Akwa Ibom State)"},
["enx"] = {"Enxet"},
["eot"] = {"Beti (Côte d'Ivoire)"},
["epi"] = {"Epie"},
["era"] = {"Eravallan"},
["erg"] = {"Sie"},
["erh"] = {"Eruwa"},
["eri"] = {"Ogea"},
["erk"] = {"South Efate"},
["ero"] = {"Horpa"},
["err"] = {"Erre"},
["ers"] = {"Ersu"},
["ert"] = {"Eritai"},
["erw"] = {"Erokwanas"},
["ese"] = {"Ese Ejja"},
["esg"] = {"Aheri Gondi"},
["esh"] = {"Eshtehardi"},
["esi"] = {"North Alaskan Inupiatun"},
["esk"] = {"Northwest Alaska Inupiatun"},
["esl"] = {"Egypt Sign Language"},
["esm"] = {"Esuma"},
["esn"] = {"Salvadoran Sign Language"},
["eso"] = {"Estonian Sign Language"},
["esq"] = {"Esselen"},
["ess"] = {"Central Siberian Yupik"},
["esu"] = {"Central Yupik"},
["esx"] = {"Eskimo-Aleut languages"},
["esy"] = {"Eskayan"},
["etb"] = {"Etebi"},
["etc"] = {"Etchemin"},
["eth"] = {"Ethiopian Sign Language"},
["etn"] = {"Eton (Vanuatu)"},
["eto"] = {"Eton (Cameroon)"},
["etr"] = {"Edolo"},
["ets"] = {"Yekhee"},
["ett"] = {"Etruscan"},
["etu"] = {"Ejagham"},
["etx"] = {"Eten"},
["etz"] = {"Semimi"},
["eud"] = {"Eudeve"},
["euq"] = {"Basque (family)"},
["eve"] = {"Even"},
["evh"] = {"Uvbie"},
["evn"] = {"Evenki"},
["ewo"] = {"Ewondo"},
["ext"] = {"Extremaduran"},
["eya"] = {"Eyak"},
["eyo"] = {"Keiyo"},
["eza"] = {"Ezaa"},
["eze"] = {"Uzekwe"},
["faa"] = {"Fasu"},
["fab"] = {"Fa d'Ambu"},
["fad"] = {"Wagi"},
["faf"] = {"Fagani"},
["fag"] = {"Finongan"},
["fah"] = {"Baissa Fali"},
["fai"] = {"Faiwol"},
["faj"] = {"Faita"},
["fak"] = {"Fang (Cameroon)"},
["fal"] = {"South Fali"},
["fam"] = {"Fam"},
["fan"] = {"Fang (Equatorial Guinea)"},
["fap"] = {"Paloor"},
["far"] = {"Fataleka"},
["fat"] = {"Fanti"},
["fau"] = {"Fayu"},
["fax"] = {"Fala"},
["fay"] = {"Southwestern Fars"},
["faz"] = {"Northwestern Fars"},
["fbl"] = {"West Albay Bikol"},
["fcs"] = {"Quebec Sign Language"},
["fer"] = {"Feroge"},
["ffi"] = {"Foia Foia"},
["ffm"] = {"Maasina Fulfulde"},
["fgr"] = {"Fongoro"},
["fia"] = {"Nobiin"},
["fie"] = {"Fyer"},
["fif"] = {"Faifi"},
["fil"] = {"Filipino", "Pilipino"},
["fip"] = {"Fipa"},
["fir"] = {"Firan"},
["fit"] = {"Tornedalen Finnish", "Meänkieli"},
["fiu"] = {"Finno-Ugrian languages"},
["fiw"] = {"Fiwaga"},
["fkk"] = {"Kirya-Konzəl"},
["fkv"] = {"Kven Finnish"},
["fla"] = {"Kalispel-Pend d'Oreille"},
["flh"] = {"Foau"},
["fli"] = {"Fali"},
["fll"] = {"North Fali"},
["fln"] = {"Flinders Island"},
["flr"] = {"Fuliiru"},
["fly"] = {"Flaaitaal", "Tsotsitaal"},
["fmp"] = {"Fe'fe'"},
["fmu"] = {"Far Western Muria"},
["fnb"] = {"Fanbak"},
["fng"] = {"Fanagalo"},
["fni"] = {"Fania"},
["fod"] = {"Foodo"},
["foi"] = {"Foi"},
["fom"] = {"Foma"},
["fon"] = {"Fon"},
["for"] = {"Fore"},
["fos"] = {"Siraya"},
["fox"] = {"Formosan languages"},
["fpe"] = {"Fernando Po Creole English"},
["fqs"] = {"Fas"},
["frc"] = {"Cajun French"},
["frd"] = {"Fordata"},
["frk"] = {"Frankish"},
["frm"] = {"Middle French (ca. 1400-1600)"},
["fro"] = {"Old French (842-ca. 1400)"},
["frp"] = {"Arpitan", "Francoprovençal"},
["frq"] = {"Forak"},
["frr"] = {"Northern Frisian"},
["frs"] = {"Eastern Frisian"},
["frt"] = {"Fortsenal"},
["fse"] = {"Finnish Sign Language"},
["fsl"] = {"French Sign Language"},
["fss"] = {"Finland-Swedish Sign Language", "finlandssvenskt teckenspråk", "suomenruotsalainen viittomakieli"},
["fub"] = {"Adamawa Fulfulde"},
["fuc"] = {"Pulaar"},
["fud"] = {"East Futuna"},
["fue"] = {"Borgu Fulfulde"},
["fuf"] = {"Pular"},
["fuh"] = {"Western Niger Fulfulde"},
["fui"] = {"Bagirmi Fulfulde"},
["fuj"] = {"Ko"},
["fum"] = {"Fum"},
["fun"] = {"Fulniô"},
["fuq"] = {"Central-Eastern Niger Fulfulde"},
["fur"] = {"Friulian"},
["fut"] = {"Futuna-Aniwa"},
["fuu"] = {"Furu"},
["fuv"] = {"Nigerian Fulfulde"},
["fuy"] = {"Fuyug"},
["fvr"] = {"Fur"},
["fwa"] = {"Fwâi"},
["fwe"] = {"Fwe"},
["gaa"] = {"Ga"},
["gab"] = {"Gabri"},
["gac"] = {"Mixed Great Andamanese"},
["gad"] = {"Gaddang"},
["gae"] = {"Guarequena"},
["gaf"] = {"Gende"},
["gag"] = {"Gagauz"},
["gah"] = {"Alekano"},
["gai"] = {"Borei"},
["gaj"] = {"Gadsup"},
["gak"] = {"Gamkonora"},
["gal"] = {"Galolen"},
["gam"] = {"Kandawo"},
["gan"] = {"Gan Chinese"},
["gao"] = {"Gants"},
["gap"] = {"Gal"},
["gaq"] = {"Gata'"},
["gar"] = {"Galeya"},
["gas"] = {"Adiwasi Garasia"},
["gat"] = {"Kenati"},
["gau"] = {"Mudhili Gadaba"},
["gaw"] = {"Nobonob"},
["gax"] = {"Borana-Arsi-Guji Oromo"},
["gay"] = {"Gayo"},
["gaz"] = {"West Central Oromo"},
["gba"] = {"Gbaya (Central African Republic)"},
["gbb"] = {"Kaytetye"},
["gbd"] = {"Karajarri"},
["gbe"] = {"Niksek"},
["gbf"] = {"Gaikundi"},
["gbg"] = {"Gbanziri"},
["gbh"] = {"Defi Gbe"},
["gbi"] = {"Galela"},
["gbj"] = {"Bodo Gadaba"},
["gbk"] = {"Gaddi"},
["gbl"] = {"Gamit"},
["gbm"] = {"Garhwali"},
["gbn"] = {"Mo'da"},
["gbo"] = {"Northern Grebo"},
["gbp"] = {"Gbaya-Bossangoa"},
["gbq"] = {"Gbaya-Bozoum"},
["gbr"] = {"Gbagyi"},
["gbs"] = {"Gbesi Gbe"},
["gbu"] = {"Gagadu"},
["gbv"] = {"Gbanu"},
["gbw"] = {"Gabi-Gabi"},
["gbx"] = {"Eastern Xwla Gbe"},
["gby"] = {"Gbari"},
["gbz"] = {"Zoroastrian Dari"},
["gcc"] = {"Mali"},
["gcd"] = {"Ganggalida"},
["gce"] = {"Galice"},
["gcf"] = {"Guadeloupean Creole French"},
["gcl"] = {"Grenadian Creole English"},
["gcn"] = {"Gaina"},
["gcr"] = {"Guianese Creole French"},
["gct"] = {"Colonia Tovar German"},
["gda"] = {"Gade Lohar"},
["gdb"] = {"Pottangi Ollar Gadaba"},
["gdc"] = {"Gugu Badhun"},
["gdd"] = {"Gedaged"},
["gde"] = {"Gude"},
["gdf"] = {"Guduf-Gava"},
["gdg"] = {"Ga'dang"},
["gdh"] = {"Gadjerawang", "Gajirrabeng"},
["gdi"] = {"Gundi"},
["gdj"] = {"Gurdjar"},
["gdk"] = {"Gadang"},
["gdl"] = {"Dirasha"},
["gdm"] = {"Laal"},
["gdn"] = {"Umanakaina"},
["gdo"] = {"Ghodoberi"},
["gdq"] = {"Mehri"},
["gdr"] = {"Wipi"},
["gds"] = {"Ghandruk Sign Language"},
["gdt"] = {"Kungardutyi"},
["gdu"] = {"Gudu"},
["gdx"] = {"Godwari"},
["gea"] = {"Geruma"},
["geb"] = {"Kire"},
["gec"] = {"Gboloo Grebo"},
["ged"] = {"Gade"},
["gef"] = {"Gerai"},
["geg"] = {"Gengle"},
["geh"] = {"Hutterite German", "Hutterisch"},
["gei"] = {"Gebe"},
["gej"] = {"Gen"},
["gek"] = {"Ywom"},
["gel"] = {"ut-Ma'in"},
["gem"] = {"Germanic languages"},
["geq"] = {"Geme"},
["ges"] = {"Geser-Gorom"},
["gev"] = {"Eviya"},
["gew"] = {"Gera"},
["gex"] = {"Garre"},
["gey"] = {"Enya"},
["gez"] = {"Geez"},
["gfk"] = {"Patpatar"},
["gft"] = {"Gafat"},
["gga"] = {"Gao"},
["ggb"] = {"Gbii"},
["ggd"] = {"Gugadj"},
["gge"] = {"Gurr-goni"},
["ggg"] = {"Gurgula"},
["ggk"] = {"Kungarakany"},
["ggl"] = {"Ganglau"},
["ggt"] = {"Gitua"},
["ggu"] = {"Gagu", "Gban"},
["ggw"] = {"Gogodala"},
["gha"] = {"Ghadamès"},
["ghc"] = {"Hiberno-Scottish Gaelic"},
["ghe"] = {"Southern Ghale"},
["ghh"] = {"Northern Ghale"},
["ghk"] = {"Geko Karen"},
["ghl"] = {"Ghulfan"},
["ghn"] = {"Ghanongga"},
["gho"] = {"Ghomara"},
["ghr"] = {"Ghera"},
["ghs"] = {"Guhu-Samane"},
["ght"] = {"Kuke", "Kutang Ghale"},
["gia"] = {"Kija"},
["gib"] = {"Gibanawa"},
["gic"] = {"Gail"},
["gid"] = {"Gidar"},
["gie"] = {"Gaɓogbo", "Guébie"},
["gig"] = {"Goaria"},
["gih"] = {"Githabul"},
["gii"] = {"Girirra"},
["gil"] = {"Gilbertese"},
["gim"] = {"Gimi (Eastern Highlands)"},
["gin"] = {"Hinukh"},
["gip"] = {"Gimi (West New Britain)"},
["giq"] = {"Green Gelao"},
["gir"] = {"Red Gelao"},
["gis"] = {"North Giziga"},
["git"] = {"Gitxsan"},
["giu"] = {"Mulao"},
["giw"] = {"White Gelao"},
["gix"] = {"Gilima"},
["giy"] = {"Giyug"},
["giz"] = {"South Giziga"},
["gjk"] = {"Kachi Koli"},
["gjm"] = {"Gunditjmara"},
["gjn"] = {"Gonja"},
["gjr"] = {"Gurindji Kriol"},
["gju"] = {"Gujari"},
["gka"] = {"Guya"},
["gkd"] = {"Magɨ (Madang Province)"},
["gke"] = {"Ndai"},
["gkn"] = {"Gokana"},
["gko"] = {"Kok-Nar"},
["gkp"] = {"Guinea Kpelle"},
["gku"] = {"ǂUngkue"},
["glb"] = {"Belning"},
["glc"] = {"Bon Gula"},
["gld"] = {"Nanai"},
["glh"] = {"Northwest Pashai", "Northwest Pashayi"},
["glj"] = {"Gula Iro"},
["glk"] = {"Gilaki"},
["gll"] = {"Garlali"},
["glo"] = {"Galambu"},
["glr"] = {"Glaro-Twabo"},
["glu"] = {"Gula (Chad)"},
["glw"] = {"Glavda"},
["gly"] = {"Gule"},
["gma"] = {"Gambera"},
["gmb"] = {"Gula'alaa"},
["gmd"] = {"Mághdì"},
["gme"] = {"East Germanic languages"},
["gmg"] = {"Magɨyi"},
["gmh"] = {"Middle High German (ca. 1050-1500)"},
["gml"] = {"Middle Low German"},
["gmm"] = {"Gbaya-Mbodomo"},
["gmn"] = {"Gimnime"},
["gmq"] = {"North Germanic languages"},
["gmr"] = {"Mirning", "Mirniny"},
["gmu"] = {"Gumalu"},
["gmv"] = {"Gamo"},
["gmw"] = {"West Germanic languages"},
["gmx"] = {"Magoma"},
["gmy"] = {"Mycenaean Greek"},
["gmz"] = {"Mgbolizhia"},
["gna"] = {"Kaansa"},
["gnb"] = {"Gangte"},
["gnc"] = {"Guanche"},
["gnd"] = {"Zulgo-Gemzek"},
["gne"] = {"Ganang"},
["gng"] = {"Ngangam"},
["gnh"] = {"Lere"},
["gni"] = {"Gooniyandi"},
["gnj"] = {"Ngen"},
["gnk"] = {"ǁGana"},
["gnl"] = {"Gangulu"},
["gnm"] = {"Ginuman"},
["gnn"] = {"Gumatj"},
["gno"] = {"Northern Gondi"},
["gnq"] = {"Gana"},
["gnr"] = {"Gureng Gureng"},
["gnt"] = {"Guntai"},
["gnu"] = {"Gnau"},
["gnw"] = {"Western Bolivian Guaraní"},
["gnz"] = {"Ganzi"},
["goa"] = {"Guro"},
["gob"] = {"Playero"},
["goc"] = {"Gorakor"},
["god"] = {"Godié"},
["goe"] = {"Gongduk"},
["gof"] = {"Gofa"},
["gog"] = {"Gogo"},
["goh"] = {"Old High German (ca. 750-1050)"},
["goi"] = {"Gobasi"},
["goj"] = {"Gowlan"},
["gok"] = {"Gowli"},
["gol"] = {"Gola"},
["gom"] = {"Goan Konkani"},
["gon"] = {"Gondi"},
["goo"] = {"Gone Dau"},
["gop"] = {"Yeretuar"},
["goq"] = {"Gorap"},
["gor"] = {"Gorontalo"},
["gos"] = {"Gronings"},
["got"] = {"Gothic"},
["gou"] = {"Gavar"},
["gov"] = {"Goo"},
["gow"] = {"Gorowa"},
["gox"] = {"Gobu"},
["goy"] = {"Goundo"},
["goz"] = {"Gozarkhani"},
["gpa"] = {"Gupa-Abawa"},
["gpe"] = {"Ghanaian Pidgin English"},
["gpn"] = {"Taiap"},
["gqa"] = {"Ga'anda"},
["gqi"] = {"Guiqiong"},
["gqn"] = {"Guana (Brazil)"},
["gqr"] = {"Gor"},
["gqu"] = {"Qau"},
["gra"] = {"Rajput Garasia"},
["grb"] = {"Grebo"},
["grc"] = {"පුරාතන ග්රීක (1453 තෙක්)", "Ancient Greek (to 1453)"},
["grd"] = {"Guruntum-Mbaaru"},
["grg"] = {"Madi"},
["grh"] = {"Gbiri-Niragu"},
["gri"] = {"Ghari"},
["grj"] = {"Southern Grebo"},
["grk"] = {"ග්රීක භාෂා", "Greek languages"},
["grm"] = {"Kota Marudu Talantang"},
["gro"] = {"Groma"},
["grq"] = {"Gorovu"},
["grr"] = {"Taznatit"},
["grs"] = {"Gresi"},
["grt"] = {"Garo"},
["gru"] = {"Kistane"},
["grv"] = {"Central Grebo"},
["grw"] = {"Gweda"},
["grx"] = {"Guriaso"},
["gry"] = {"Barclayville Grebo"},
["grz"] = {"Guramalum"},
["gse"] = {"Ghanaian Sign Language"},
["gsg"] = {"German Sign Language"},
["gsl"] = {"Gusilay"},
["gsm"] = {"Guatemalan Sign Language"},
["gsn"] = {"Nema", "Gusan"},
["gso"] = {"Southwest Gbaya"},
["gsp"] = {"Wasembo"},
["gss"] = {"Greek Sign Language"},
["gsw"] = {"Swiss German", "Alemannic", "Alsatian"},
["gta"] = {"Guató"},
["gtu"] = {"Aghu-Tharnggala"},
["gua"] = {"Shiki"},
["gub"] = {"Guajajára"},
["guc"] = {"Wayuu"},
["gud"] = {"Yocoboué Dida"},
["gue"] = {"Gurindji"},
["guf"] = {"Gupapuyngu"},
["gug"] = {"Paraguayan Guaraní"},
["guh"] = {"Guahibo"},
["gui"] = {"Eastern Bolivian Guaraní"},
["guk"] = {"Gumuz"},
["gul"] = {"Sea Island Creole English"},
["gum"] = {"Guambiano"},
["gun"] = {"Mbyá Guaraní"},
["guo"] = {"Guayabero"},
["gup"] = {"Gunwinggu"},
["guq"] = {"Aché"},
["gur"] = {"Farefare"},
["gus"] = {"Guinean Sign Language"},
["gut"] = {"Maléku Jaíka"},
["guu"] = {"Yanomamö"},
["guw"] = {"Gun"},
["gux"] = {"Gourmanchéma"},
["guz"] = {"Gusii", "Ekegusii"},
["gva"] = {"Guana (Paraguay)"},
["gvc"] = {"Guanano"},
["gve"] = {"Duwet"},
["gvf"] = {"Golin"},
["gvj"] = {"Guajá"},
["gvl"] = {"Gulay"},
["gvm"] = {"Gurmana"},
["gvn"] = {"Kuku-Yalanji"},
["gvo"] = {"Gavião Do Jiparaná"},
["gvp"] = {"Pará Gavião"},
["gvr"] = {"Gurung"},
["gvs"] = {"Gumawana"},
["gvy"] = {"Guyani"},
["gwa"] = {"Mbato"},
["gwb"] = {"Gwa"},
["gwc"] = {"Gawri", "Kalami"},
["gwd"] = {"Gawwada"},
["gwe"] = {"Gweno"},
["gwf"] = {"Gowro"},
["gwg"] = {"Moo"},
["gwi"] = {"Gwichʼin"},
["gwj"] = {"ǀGwi"},
["gwm"] = {"Awngthim"},
["gwn"] = {"Gwandara"},
["gwr"] = {"Gwere"},
["gwt"] = {"Gawar-Bati"},
["gwu"] = {"Guwamu"},
["gww"] = {"Kwini"},
["gwx"] = {"Gua"},
["gxx"] = {"Wè Southern"},
["gya"] = {"Northwest Gbaya"},
["gyb"] = {"Garus"},
["gyd"] = {"Kayardild"},
["gye"] = {"Gyem"},
["gyf"] = {"Gungabula"},
["gyg"] = {"Gbayi"},
["gyi"] = {"Gyele"},
["gyl"] = {"Gayil"},
["gym"] = {"Ngäbere"},
["gyn"] = {"Guyanese Creole English"},
["gyo"] = {"Gyalsumdo"},
["gyr"] = {"Guarayu"},
["gyy"] = {"Gunya"},
["gyz"] = {"Geji", "Gyaazi"},
["gza"] = {"Ganza"},
["gzi"] = {"Gazi"},
["gzn"] = {"Gane"},
["haa"] = {"Han"},
["hab"] = {"Hanoi Sign Language"},
["hac"] = {"Gurani"},
["had"] = {"Hatam"},
["hae"] = {"Eastern Oromo"},
["haf"] = {"Haiphong Sign Language"},
["hag"] = {"Hanga"},
["hah"] = {"Hahon"},
["hai"] = {"Haida"},
["haj"] = {"Hajong"},
["hak"] = {"Hakka Chinese"},
["hal"] = {"Halang"},
["ham"] = {"Hewa"},
["han"] = {"Hangaza"},
["hao"] = {"Hakö"},
["hap"] = {"Hupla"},
["haq"] = {"Ha"},
["har"] = {"Harari"},
["has"] = {"Haisla"},
["hav"] = {"Havu"},
["haw"] = {"Hawaiian"},
["hax"] = {"Southern Haida"},
["hay"] = {"Haya"},
["haz"] = {"Hazaragi"},
["hba"] = {"Hamba"},
["hbb"] = {"Huba"},
["hbn"] = {"Heiban"},
["hbo"] = {"Ancient Hebrew"},
["hbu"] = {"Habu"},
["hca"] = {"Andaman Creole Hindi"},
["hch"] = {"Huichol"},
["hdn"] = {"Northern Haida"},
["hds"] = {"Honduras Sign Language"},
["hdy"] = {"Hadiyya"},
["hea"] = {"Northern Qiandong Miao"},
["hed"] = {"Herdé"},
["heg"] = {"Helong"},
["heh"] = {"Hehe"},
["hei"] = {"Heiltsuk"},
["hem"] = {"Hemba"},
["hgm"] = {"Haiǁom"},
["hgw"] = {"Haigwai"},
["hhi"] = {"Hoia Hoia"},
["hhr"] = {"Kerak"},
["hhy"] = {"Hoyahoya"},
["hia"] = {"Lamang"},
["hib"] = {"Hibito"},
["hid"] = {"Hidatsa"},
["hif"] = {"Fiji Hindi"},
["hig"] = {"Kamwe"},
["hih"] = {"Pamosu"},
["hii"] = {"Hinduri"},
["hij"] = {"Hijuk"},
["hik"] = {"Seit-Kaitetu"},
["hil"] = {"Hiligaynon"},
["him"] = {"Himachali languages", "Western Pahari languages"},
["hio"] = {"Tsoa"},
["hir"] = {"Himarimã"},
["hit"] = {"Hittite"},
["hiw"] = {"Hiw"},
["hix"] = {"Hixkaryána"},
["hji"] = {"Haji"},
["hka"] = {"Kahe"},
["hke"] = {"Hunde"},
["hkh"] = {"Khah", "Poguli"},
["hkk"] = {"Hunjara-Kaina Ke"},
["hkn"] = {"Mel-Khaonh"},
["hks"] = {"Hong Kong Sign Language", "Heung Kong Sau Yue"},
["hla"] = {"Halia"},
["hlb"] = {"Halbi"},
["hld"] = {"Halang Doan"},
["hle"] = {"Hlersu"},
["hlt"] = {"Matu Chin"},
["hlu"] = {"Hieroglyphic Luwian"},
["hma"] = {"Southern Mashan Hmong", "Southern Mashan Miao"},
["hmb"] = {"Humburi Senni Songhay"},
["hmc"] = {"Central Huishui Hmong", "Central Huishui Miao"},
["hmd"] = {"Large Flowery Miao", "A-hmaos", "Da-Hua Miao"},
["hme"] = {"Eastern Huishui Hmong", "Eastern Huishui Miao"},
["hmf"] = {"Hmong Don"},
["hmg"] = {"Southwestern Guiyang Hmong"},
["hmh"] = {"Southwestern Huishui Hmong", "Southwestern Huishui Miao"},
["hmi"] = {"Northern Huishui Hmong", "Northern Huishui Miao"},
["hmj"] = {"Ge", "Gejia"},
["hmk"] = {"Maek"},
["hml"] = {"Luopohe Hmong", "Luopohe Miao"},
["hmm"] = {"Central Mashan Hmong", "Central Mashan Miao"},
["hmn"] = {"Hmong", "Mong"},
["hmp"] = {"Northern Mashan Hmong", "Northern Mashan Miao"},
["hmq"] = {"Eastern Qiandong Miao"},
["hmr"] = {"Hmar"},
["hms"] = {"Southern Qiandong Miao"},
["hmt"] = {"Hamtai"},
["hmu"] = {"Hamap"},
["hmv"] = {"Hmong Dô"},
["hmw"] = {"Western Mashan Hmong", "Western Mashan Miao"},
["hmx"] = {"Hmong-Mien languages"},
["hmy"] = {"Southern Guiyang Hmong", "Southern Guiyang Miao"},
["hmz"] = {"Hmong Shua", "Sinicized Miao"},
["hna"] = {"Mina (Cameroon)"},
["hnd"] = {"Southern Hindko"},
["hne"] = {"Chhattisgarhi"},
["hng"] = {"Hungu"},
["hnh"] = {"ǁAni"},
["hni"] = {"Hani"},
["hnj"] = {"Hmong Njua", "Mong Leng", "Mong Njua"},
["hnn"] = {"Hanunoo"},
["hno"] = {"Northern Hindko"},
["hns"] = {"Caribbean Hindustani"},
["hnu"] = {"Hung"},
["hoa"] = {"Hoava"},
["hob"] = {"Mari (Madang Province)"},
["hoc"] = {"Ho"},
["hod"] = {"Holma"},
["hoe"] = {"Horom"},
["hoh"] = {"Hobyót"},
["hoi"] = {"Holikachuk"},
["hoj"] = {"Hadothi", "Haroti"},
["hok"] = {"Hokan languages"},
["hol"] = {"Holu"},
["hom"] = {"Homa"},
["hoo"] = {"Holoholo"},
["hop"] = {"Hopi"},
["hor"] = {"Horo"},
["hos"] = {"Ho Chi Minh City Sign Language"},
["hot"] = {"Hote", "Malê"},
["hov"] = {"Hovongan"},
["how"] = {"Honi"},
["hoy"] = {"Holiya"},
["hoz"] = {"Hozo"},
["hpo"] = {"Hpon"},
["hps"] = {"Hawai'i Sign Language (HSL)", "Hawai'i Pidgin Sign Language"},
["hra"] = {"Hrangkhol"},
["hrc"] = {"Niwer Mil"},
["hre"] = {"Hre"},
["hrk"] = {"Haruku"},
["hrm"] = {"Horned Miao"},
["hro"] = {"Haroi"},
["hrp"] = {"Nhirrpi"},
["hrt"] = {"Hértevin"},
["hru"] = {"Hruso"},
["hrw"] = {"Warwar Feni"},
["hrx"] = {"Hunsrik"},
["hrz"] = {"Harzani"},
["hsb"] = {"Upper Sorbian"},
["hsh"] = {"Hungarian Sign Language"},
["hsl"] = {"Hausa Sign Language"},
["hsn"] = {"Xiang Chinese"},
["hss"] = {"Harsusi"},
["hti"] = {"Hoti"},
["hto"] = {"Minica Huitoto"},
["hts"] = {"Hadza"},
["htu"] = {"Hitu"},
["htx"] = {"Middle Hittite"},
["hub"] = {"Huambisa"},
["huc"] = {"ǂHua", "ǂʼAmkhoe"},
["hud"] = {"Huaulu"},
["hue"] = {"San Francisco Del Mar Huave"},
["huf"] = {"Humene"},
["hug"] = {"Huachipaeri"},
["huh"] = {"Huilliche"},
["hui"] = {"Huli"},
["huj"] = {"Northern Guiyang Hmong", "Northern Guiyang Miao"},
["huk"] = {"Hulung"},
["hul"] = {"Hula"},
["hum"] = {"Hungana"},
["huo"] = {"Hu"},
["hup"] = {"Hupa"},
["huq"] = {"Tsat"},
["hur"] = {"Halkomelem"},
["hus"] = {"Huastec"},
["hut"] = {"Humla"},
["huu"] = {"Murui Huitoto"},
["huv"] = {"San Mateo Del Mar Huave"},
["huw"] = {"Hukumina"},
["hux"] = {"Nüpode Huitoto"},
["huy"] = {"Hulaulá"},
["huz"] = {"Hunzib"},
["hvc"] = {"Haitian Vodoun Culture Language"},
["hve"] = {"San Dionisio Del Mar Huave"},
["hvk"] = {"Haveke"},
["hvn"] = {"Sabu"},
["hvv"] = {"Santa María Del Mar Huave"},
["hwa"] = {"Wané"},
["hwc"] = {"Hawai'i Creole English", "Hawai'i Pidgin"},
["hwo"] = {"Hwana"},
["hya"] = {"Hya"},
["hyw"] = {"Western Armenian"},
["hyx"] = {"Armenian (family)"},
["iai"] = {"Iaai"},
["ian"] = {"Iatmul"},
["iar"] = {"Purari"},
["iba"] = {"Iban"},
["ibb"] = {"Ibibio"},
["ibd"] = {"Iwaidja"},
["ibe"] = {"Akpes"},
["ibg"] = {"Ibanag"},
["ibh"] = {"Bih"},
["ibl"] = {"Ibaloi"},
["ibm"] = {"Agoi"},
["ibn"] = {"Ibino"},
["ibr"] = {"Ibuoro"},
["ibu"] = {"Ibu"},
["iby"] = {"Ibani"},
["ica"] = {"Ede Ica"},
["ich"] = {"Etkywan"},
["icl"] = {"Icelandic Sign Language"},
["icr"] = {"Islander Creole English"},
["ida"] = {"Idakho-Isukha-Tiriki", "Luidakho-Luisukha-Lutirichi"},
["idb"] = {"Indo-Portuguese"},
["idc"] = {"Idon", "Ajiya"},
["idd"] = {"Ede Idaca"},
["ide"] = {"Idere"},
["idi"] = {"Idi"},
["idr"] = {"Indri"},
["ids"] = {"Idesa"},
["idt"] = {"Idaté"},
["idu"] = {"Idoma"},
["ifa"] = {"Amganad Ifugao"},
["ifb"] = {"Batad Ifugao", "Ayangan Ifugao"},
["ife"] = {"Ifè"},
["iff"] = {"Ifo"},
["ifk"] = {"Tuwali Ifugao"},
["ifm"] = {"Teke-Fuumu"},
["ifu"] = {"Mayoyao Ifugao"},
["ify"] = {"Keley-I Kallahan"},
["igb"] = {"Ebira"},
["ige"] = {"Igede"},
["igg"] = {"Igana"},
["igl"] = {"Igala"},
["igm"] = {"Kanggape"},
["ign"] = {"Ignaciano"},
["igo"] = {"Isebe"},
["igs"] = {"Interglossa"},
["igw"] = {"Igwe"},
["ihb"] = {"Iha Based Pidgin"},
["ihi"] = {"Ihievbe"},
["ihp"] = {"Iha"},
["ihw"] = {"Bidhawal"},
["iin"] = {"Thiin"},
["iir"] = {"Indo-Iranian languages"},
["ijc"] = {"Izon"},
["ije"] = {"Biseni"},
["ijj"] = {"Ede Ije"},
["ijn"] = {"Kalabari"},
["ijo"] = {"Ijo languages"},
["ijs"] = {"Southeast Ijo"},
["ike"] = {"Eastern Canadian Inuktitut"},
["ikh"] = {"Ikhin-Arokho"},
["iki"] = {"Iko"},
["ikk"] = {"Ika"},
["ikl"] = {"Ikulu"},
["iko"] = {"Olulumo-Ikom"},
["ikp"] = {"Ikpeshi"},
["ikr"] = {"Ikaranggal"},
["iks"] = {"Inuit Sign Language"},
["ikt"] = {"Inuinnaqtun", "Western Canadian Inuktitut"},
["ikv"] = {"Iku-Gora-Ankwa"},
["ikw"] = {"Ikwere"},
["ikx"] = {"Ik"},
["ikz"] = {"Ikizu"},
["ila"] = {"Ile Ape"},
["ilb"] = {"Ila"},
["ilg"] = {"Garig-Ilgar"},
["ili"] = {"Ili Turki"},
["ilk"] = {"Ilongot"},
["ilm"] = {"Iranun (Malaysia)"},
["ilo"] = {"Iloko"},
["ilp"] = {"Iranun (Philippines)"},
["ils"] = {"International Sign"},
["ilu"] = {"Ili'uun"},
["ilv"] = {"Ilue"},
["ima"] = {"Mala Malasar"},
["imi"] = {"Anamgura"},
["iml"] = {"Miluk"},
["imn"] = {"Imonda"},
["imo"] = {"Imbongu"},
["imr"] = {"Imroing"},
["ims"] = {"Marsian"},
["imt"] = {"Imotong"},
["imy"] = {"Milyan"},
["inb"] = {"Inga"},
["inc"] = {"Indic languages"},
["ine"] = {"Indo-European languages"},
["ing"] = {"Degexit'an"},
["inh"] = {"Ingush"},
["inj"] = {"Jungle Inga"},
["inl"] = {"Indonesian Sign Language"},
["inm"] = {"Minaean"},
["inn"] = {"Isinai"},
["ino"] = {"Inoke-Yate"},
["inp"] = {"Iñapari"},
["ins"] = {"Indian Sign Language"},
["int"] = {"Intha"},
["inz"] = {"Ineseño"},
["ior"] = {"Inor"},
["iou"] = {"Tuma-Irumu"},
["iow"] = {"Iowa-Oto"},
["ipi"] = {"Ipili"},
["ipo"] = {"Ipiko"},
["iqu"] = {"Iquito"},
["iqw"] = {"Ikwo"},
["ira"] = {"Iranian languages"},
["ire"] = {"Iresim"},
["irh"] = {"Irarutu"},
["iri"] = {"Rigwe", "Irigwe"},
["irk"] = {"Iraqw"},
["irn"] = {"Irántxe"},
["iro"] = {"Iroquoian languages"},
["irr"] = {"Ir"},
["iru"] = {"Irula"},
["irx"] = {"Kamberau"},
["iry"] = {"Iraya"},
["isa"] = {"Isabi"},
["isc"] = {"Isconahua"},
["isd"] = {"Isnag"},
["ise"] = {"Italian Sign Language"},
["isg"] = {"Irish Sign Language"},
["ish"] = {"Esan"},
["isi"] = {"Nkem-Nkum"},
["isk"] = {"Ishkashimi"},
["ism"] = {"Masimasi"},
["isn"] = {"Isanzu"},
["iso"] = {"Isoko"},
["isr"] = {"Israeli Sign Language"},
["ist"] = {"Istriot"},
["isu"] = {"Isu (Menchum Division)"},
["isv"] = {"Interslavic"},
["itb"] = {"Binongan Itneg"},
["itc"] = {"Italic languages"},
["itd"] = {"Southern Tidung"},
["ite"] = {"Itene"},
["iti"] = {"Inlaod Itneg"},
["itk"] = {"Judeo-Italian"},
["itl"] = {"Itelmen"},
["itm"] = {"Itu Mbon Uzo"},
["ito"] = {"Itonama"},
["itr"] = {"Iteri"},
["its"] = {"Isekiri"},
["itt"] = {"Maeng Itneg"},
["itv"] = {"Itawit"},
["itw"] = {"Ito"},
["itx"] = {"Itik"},
["ity"] = {"Moyadan Itneg"},
["itz"] = {"Itzá"},
["ium"] = {"Iu Mien"},
["ivb"] = {"Ibatan"},
["ivv"] = {"Ivatan"},
["iwk"] = {"I-Wak"},
["iwm"] = {"Iwam"},
["iwo"] = {"Iwur"},
["iws"] = {"Sepik Iwam"},
["ixc"] = {"Ixcatec"},
["ixl"] = {"Ixil"},
["iya"] = {"Iyayu"},
["iyo"] = {"Mesaka"},
["iyx"] = {"Yaka (Congo)"},
["izh"] = {"Ingrian"},
["izm"] = {"Kizamani"},
["izr"] = {"Izere"},
["izz"] = {"Izii"},
["jaa"] = {"Jamamadí"},
["jab"] = {"Hyam"},
["jac"] = {"Popti'", "Jakalteko"},
["jad"] = {"Jahanka"},
["jae"] = {"Yabem"},
["jaf"] = {"Jara"},
["jah"] = {"Jah Hut"},
["jaj"] = {"Zazao"},
["jak"] = {"Jakun"},
["jal"] = {"Yalahatan"},
["jam"] = {"Jamaican Creole English"},
["jan"] = {"Jandai"},
["jao"] = {"Yanyuwa"},
["jaq"] = {"Yaqay"},
["jas"] = {"New Caledonian Javanese"},
["jat"] = {"Jakati"},
["jau"] = {"Yaur"},
["jax"] = {"Jambi Malay"},
["jay"] = {"Yan-nhangu", "Nhangu"},
["jaz"] = {"Jawe"},
["jbe"] = {"Judeo-Berber"},
["jbi"] = {"Badjiri"},
["jbj"] = {"Arandai"},
["jbk"] = {"Barikewa"},
["jbm"] = {"Bijim"},
["jbn"] = {"Nafusi"},
["jbo"] = {"Lojban"},
["jbr"] = {"Jofotek-Bromnya"},
["jbt"] = {"Jabutí"},
["jbu"] = {"Jukun Takum"},
["jbw"] = {"Yawijibaya"},
["jcs"] = {"Jamaican Country Sign Language"},
["jct"] = {"Krymchak"},
["jda"] = {"Jad"},
["jdg"] = {"Jadgali"},
["jdt"] = {"Judeo-Tat"},
["jeb"] = {"Jebero"},
["jee"] = {"Jerung"},
["jeh"] = {"Jeh"},
["jei"] = {"Yei"},
["jek"] = {"Jeri Kuo"},
["jel"] = {"Yelmek"},
["jen"] = {"Dza"},
["jer"] = {"Jere"},
["jet"] = {"Manem"},
["jeu"] = {"Jonkor Bourmataguil"},
["jgb"] = {"Ngbee"},
["jge"] = {"Judeo-Georgian"},
["jgk"] = {"Gwak"},
["jgo"] = {"Ngomba"},
["jhi"] = {"Jehai"},
["jhs"] = {"Jhankot Sign Language"},
["jia"] = {"Jina"},
["jib"] = {"Jibu"},
["jic"] = {"Tol"},
["jid"] = {"Bu (Kaduna State)"},
["jie"] = {"Jilbe"},
["jig"] = {"Jingulu", "Djingili"},
["jih"] = {"sTodsde", "Shangzhai"},
["jii"] = {"Jiiddu"},
["jil"] = {"Jilim"},
["jim"] = {"Jimi (Cameroon)"},
["jio"] = {"Jiamao"},
["jiq"] = {"Guanyinqiao", "Lavrung"},
["jit"] = {"Jita"},
["jiu"] = {"Youle Jinuo"},
["jiv"] = {"Shuar"},
["jiy"] = {"Buyuan Jinuo"},
["jje"] = {"Jejueo"},
["jjr"] = {"Bankal"},
["jka"] = {"Kaera"},
["jkm"] = {"Mobwa Karen"},
["jko"] = {"Kubo"},
["jkp"] = {"Paku Karen"},
["jkr"] = {"Koro (India)"},
["jks"] = {"Amami Koniya Sign Language"},
["jku"] = {"Labir"},
["jle"] = {"Ngile"},
["jls"] = {"Jamaican Sign Language"},
["jma"] = {"Dima"},
["jmb"] = {"Zumbun"},
["jmc"] = {"Machame"},
["jmd"] = {"Yamdena"},
["jmi"] = {"Jimi (Nigeria)"},
["jml"] = {"Jumli"},
["jmn"] = {"Makuri Naga"},
["jmr"] = {"Kamara"},
["jms"] = {"Mashi (Nigeria)"},
["jmw"] = {"Mouwase"},
["jmx"] = {"Western Juxtlahuaca Mixtec"},
["jna"] = {"Jangshung"},
["jnd"] = {"Jandavra"},
["jng"] = {"Yangman"},
["jni"] = {"Janji"},
["jnj"] = {"Yemsa"},
["jnl"] = {"Rawat"},
["jns"] = {"Jaunsari"},
["job"] = {"Joba"},
["jod"] = {"Wojenaka"},
["jog"] = {"Jogi"},
["jor"] = {"Jorá"},
["jos"] = {"Jordanian Sign Language"},
["jow"] = {"Jowulu"},
["jpa"] = {"Jewish Palestinian Aramaic"},
["jpr"] = {"Judeo-Persian"},
["jpx"] = {"Japanese (family)"},
["jqr"] = {"Jaqaru"},
["jra"] = {"Jarai"},
["jrb"] = {"Judeo-Arabic"},
["jrr"] = {"Jiru"},
["jrt"] = {"Jakattoe"},
["jru"] = {"Japrería"},
["jsl"] = {"Japanese Sign Language"},
["jua"] = {"Júma"},
["jub"] = {"Wannu"},
["juc"] = {"Jurchen"},
["jud"] = {"Worodougou"},
["juh"] = {"Hõne"},
["jui"] = {"Ngadjuri"},
["juk"] = {"Wapan"},
["jul"] = {"Jirel"},
["jum"] = {"Jumjum"},
["jun"] = {"Juang"},
["juo"] = {"Jiba"},
["jup"] = {"Hupdë"},
["jur"] = {"Jurúna"},
["jus"] = {"Jumla Sign Language"},
["jut"] = {"Jutish"},
["juu"] = {"Ju"},
["juw"] = {"Wãpha"},
["juy"] = {"Juray"},
["jvd"] = {"Javindo"},
["jvn"] = {"Caribbean Javanese"},
["jwi"] = {"Jwira-Pepesa"},
["jya"] = {"Jiarong"},
["jye"] = {"Judeo-Yemeni Arabic"},
["jyy"] = {"Jaya"},
["kaa"] = {"Kara-Kalpak", "Karakalpak"},
["kab"] = {"Kabyle"},
["kac"] = {"Kachin", "Jingpho"},
["kad"] = {"Adara"},
["kae"] = {"Ketangalan"},
["kaf"] = {"Katso"},
["kag"] = {"Kajaman"},
["kah"] = {"Kara (Central African Republic)"},
["kai"] = {"Karekare"},
["kaj"] = {"Jju"},
["kak"] = {"Kalanguya", "Kayapa Kallahan"},
["kam"] = {"Kamba (Kenya)"},
["kao"] = {"Xaasongaxango"},
["kap"] = {"Bezhta"},
["kaq"] = {"Capanahua"},
["kar"] = {"Karen languages"},
["kav"] = {"Katukína"},
["kaw"] = {"Kawi"},
["kax"] = {"Kao"},
["kay"] = {"Kamayurá"},
["kba"] = {"Kalarko"},
["kbb"] = {"Kaxuiâna"},
["kbc"] = {"Kadiwéu"},
["kbd"] = {"Kabardian"},
["kbe"] = {"Kanju"},
["kbg"] = {"Khamba"},
["kbh"] = {"Camsá"},
["kbi"] = {"Kaptiau"},
["kbj"] = {"Kari"},
["kbk"] = {"Grass Koiari"},
["kbl"] = {"Kanembu"},
["kbm"] = {"Iwal"},
["kbn"] = {"Kare (Central African Republic)"},
["kbo"] = {"Keliko"},
["kbp"] = {"Kabiyè"},
["kbq"] = {"Kamano"},
["kbr"] = {"Kafa"},
["kbs"] = {"Kande"},
["kbt"] = {"Abadi"},
["kbu"] = {"Kabutra"},
["kbv"] = {"Dera (Indonesia)"},
["kbw"] = {"Kaiep"},
["kbx"] = {"Ap Ma"},
["kby"] = {"Manga Kanuri"},
["kbz"] = {"Duhwa"},
["kca"] = {"Khanty"},
["kcb"] = {"Kawacha"},
["kcc"] = {"Lubila"},
["kcd"] = {"Ngkâlmpw Kanum"},
["kce"] = {"Kaivi"},
["kcf"] = {"Ukaan"},
["kcg"] = {"Tyap"},
["kch"] = {"Vono"},
["kci"] = {"Kamantan"},
["kcj"] = {"Kobiana"},
["kck"] = {"Kalanga"},
["kcl"] = {"Kela (Papua New Guinea)", "Kala"},
["kcm"] = {"Gula (Central African Republic)"},
["kcn"] = {"Nubi"},
["kco"] = {"Kinalakna"},
["kcp"] = {"Kanga"},
["kcq"] = {"Kamo"},
["kcr"] = {"Katla"},
["kcs"] = {"Koenoem"},
["kct"] = {"Kaian"},
["kcu"] = {"Kami (Tanzania)"},
["kcv"] = {"Kete"},
["kcw"] = {"Kabwari"},
["kcx"] = {"Kachama-Ganjule"},
["kcy"] = {"Korandje"},
["kcz"] = {"Konongo"},
["kda"] = {"Worimi"},
["kdc"] = {"Kutu"},
["kdd"] = {"Yankunytjatjara"},
["kde"] = {"Makonde"},
["kdf"] = {"Mamusi"},
["kdg"] = {"Seba"},
["kdh"] = {"Tem"},
["kdi"] = {"Kumam"},
["kdj"] = {"Karamojong"},
["kdk"] = {"Numèè", "Kwényi"},
["kdl"] = {"Tsikimba"},
["kdm"] = {"Kagoma"},
["kdn"] = {"Kunda"},
["kdo"] = {"Kordofanian languages"},
["kdp"] = {"Kaningdon-Nindem"},
["kdq"] = {"Koch"},
["kdr"] = {"Karaim"},
["kdt"] = {"Kuy"},
["kdu"] = {"Kadaru"},
["kdw"] = {"Koneraw"},
["kdx"] = {"Kam"},
["kdy"] = {"Keder", "Keijar"},
["kdz"] = {"Kwaja"},
["kea"] = {"Kabuverdianu"},
["keb"] = {"Kélé"},
["kec"] = {"Keiga"},
["ked"] = {"Kerewe"},
["kee"] = {"Eastern Keres"},
["kef"] = {"Kpessi"},
["keg"] = {"Tese"},
["keh"] = {"Keak"},
["kei"] = {"Kei"},
["kej"] = {"Kadar"},
["kek"] = {"Kekchí"},
["kel"] = {"Kela (Democratic Republic of Congo)"},
["kem"] = {"Kemak"},
["ken"] = {"Kenyang"},
["keo"] = {"Kakwa"},
["kep"] = {"Kaikadi"},
["keq"] = {"Kamar"},
["ker"] = {"Kera"},
["kes"] = {"Kugbo"},
["ket"] = {"Ket"},
["keu"] = {"Akebu"},
["kev"] = {"Kanikkaran"},
["kew"] = {"West Kewa"},
["kex"] = {"Kukna"},
["key"] = {"Kupia"},
["kez"] = {"Kukele"},
["kfa"] = {"Kodava"},
["kfb"] = {"Northwestern Kolami"},
["kfc"] = {"Konda-Dora"},
["kfd"] = {"Korra Koraga"},
["kfe"] = {"Kota (India)"},
["kff"] = {"Koya"},
["kfg"] = {"Kudiya"},
["kfh"] = {"Kurichiya"},
["kfi"] = {"Kannada Kurumba"},
["kfj"] = {"Kemiehua"},
["kfk"] = {"Kinnauri"},
["kfl"] = {"Kung"},
["kfm"] = {"Khunsari"},
["kfn"] = {"Kuk"},
["kfo"] = {"Koro (Côte d'Ivoire)"},
["kfp"] = {"Korwa"},
["kfq"] = {"Korku"},
["kfr"] = {"Kachhi", "Kutchi"},
["kfs"] = {"Bilaspuri"},
["kft"] = {"Kanjari"},
["kfu"] = {"Katkari"},
["kfv"] = {"Kurmukar"},
["kfw"] = {"Kharam Naga"},
["kfx"] = {"Kullu Pahari"},
["kfy"] = {"Kumaoni"},
["kfz"] = {"Koromfé"},
["kga"] = {"Koyaga"},
["kgb"] = {"Kawe"},
["kge"] = {"Komering"},
["kgf"] = {"Kube"},
["kgg"] = {"Kusunda"},
["kgi"] = {"Selangor Sign Language"},
["kgj"] = {"Gamale Kham"},
["kgk"] = {"Kaiwá"},
["kgl"] = {"Kunggari"},
["kgn"] = {"Karingani"},
["kgo"] = {"Krongo"},
["kgp"] = {"Kaingang"},
["kgq"] = {"Kamoro"},
["kgr"] = {"Abun"},
["kgs"] = {"Kumbainggar"},
["kgt"] = {"Somyev"},
["kgu"] = {"Kobol"},
["kgv"] = {"Karas"},
["kgw"] = {"Karon Dori"},
["kgx"] = {"Kamaru"},
["kgy"] = {"Kyerung"},
["kha"] = {"Khasi"},
["khb"] = {"Lü"},
["khc"] = {"Tukang Besi North"},
["khd"] = {"Bädi Kanum"},
["khe"] = {"Korowai"},
["khf"] = {"Khuen"},
["khg"] = {"Khams Tibetan"},
["khh"] = {"Kehu"},
["khi"] = {"Khoisan languages"},
["khj"] = {"Kuturmi"},
["khk"] = {"Halh Mongolian"},
["khl"] = {"Lusi"},
["khn"] = {"Khandesi"},
["kho"] = {"Khotanese", "Sakan"},
["khp"] = {"Kapori", "Kapauri"},
["khq"] = {"Koyra Chiini Songhay"},
["khr"] = {"Kharia"},
["khs"] = {"Kasua"},
["kht"] = {"Khamti"},
["khu"] = {"Nkhumbi"},
["khv"] = {"Khvarshi"},
["khw"] = {"Khowar"},
["khx"] = {"Kanu"},
["khy"] = {"Kele (Democratic Republic of Congo)"},
["khz"] = {"Keapara"},
["kia"] = {"Kim"},
["kib"] = {"Koalib"},
["kic"] = {"Kickapoo"},
["kid"] = {"Koshin"},
["kie"] = {"Kibet"},
["kif"] = {"Eastern Parbate Kham"},
["kig"] = {"Kimaama", "Kimaghima"},
["kih"] = {"Kilmeri"},
["kii"] = {"Kitsai"},
["kij"] = {"Kilivila"},
["kil"] = {"Kariya"},
["kim"] = {"Karagas"},
["kio"] = {"Kiowa"},
["kip"] = {"Sheshi Kham"},
["kiq"] = {"Kosadle", "Kosare"},
["kis"] = {"Kis"},
["kit"] = {"Agob"},
["kiu"] = {"Kirmanjki (individual language)"},
["kiv"] = {"Kimbu"},
["kiw"] = {"Northeast Kiwai"},
["kix"] = {"Khiamniungan Naga"},
["kiy"] = {"Kirikiri"},
["kiz"] = {"Kisi"},
["kja"] = {"Mlap"},
["kjb"] = {"Q'anjob'al", "Kanjobal"},
["kjc"] = {"Coastal Konjo"},
["kjd"] = {"Southern Kiwai"},
["kje"] = {"Kisar"},
["kjg"] = {"Khmu"},
["kjh"] = {"Khakas"},
["kji"] = {"Zabana"},
["kjj"] = {"Khinalugh"},
["kjk"] = {"Highland Konjo"},
["kjl"] = {"Western Parbate Kham"},
["kjm"] = {"Kháng"},
["kjn"] = {"Kunjen"},
["kjo"] = {"Harijan Kinnauri"},
["kjp"] = {"Pwo Eastern Karen"},
["kjq"] = {"Western Keres"},
["kjr"] = {"Kurudu"},
["kjs"] = {"East Kewa"},
["kjt"] = {"Phrae Pwo Karen"},
["kju"] = {"Kashaya"},
["kjv"] = {"Kaikavian Literary Language"},
["kjx"] = {"Ramopa"},
["kjy"] = {"Erave"},
["kjz"] = {"Bumthangkha"},
["kka"] = {"Kakanda"},
["kkb"] = {"Kwerisa"},
["kkc"] = {"Odoodee"},
["kkd"] = {"Kinuku"},
["kke"] = {"Kakabe"},
["kkf"] = {"Kalaktang Monpa"},
["kkg"] = {"Mabaka Valley Kalinga"},
["kkh"] = {"Khün"},
["kki"] = {"Kagulu"},
["kkj"] = {"Kako"},
["kkk"] = {"Kokota"},
["kkl"] = {"Kosarek Yale"},
["kkm"] = {"Kiong"},
["kkn"] = {"Kon Keu"},
["kko"] = {"Karko"},
["kkp"] = {"Gugubera", "Koko-Bera"},
["kkq"] = {"Kaeku"},
["kkr"] = {"Kir-Balar"},
["kks"] = {"Giiwo"},
["kkt"] = {"Koi"},
["kku"] = {"Tumi"},
["kkv"] = {"Kangean"},
["kkw"] = {"Teke-Kukuya"},
["kkx"] = {"Kohin"},
["kky"] = {"Guugu Yimidhirr", "Guguyimidjir"},
["kkz"] = {"Kaska"},
["kla"] = {"Klamath-Modoc"},
["klb"] = {"Kiliwa"},
["klc"] = {"Kolbila"},
["kld"] = {"Gamilaraay"},
["kle"] = {"Kulung (Nepal)"},
["klf"] = {"Kendeje"},
["klg"] = {"Tagakaulo"},
["klh"] = {"Weliki"},
["kli"] = {"Kalumpang"},
["klj"] = {"Khalaj"},
["klk"] = {"Kono (Nigeria)"},
["kll"] = {"Kagan Kalagan"},
["klm"] = {"Migum"},
["kln"] = {"Kalenjin"},
["klo"] = {"Kapya"},
["klp"] = {"Kamasa"},
["klq"] = {"Rumu"},
["klr"] = {"Khaling"},
["kls"] = {"Kalasha"},
["klt"] = {"Nukna"},
["klu"] = {"Klao"},
["klv"] = {"Maskelynes"},
["klw"] = {"Tado", "Lindu"},
["klx"] = {"Koluwawa"},
["kly"] = {"Kalao"},
["klz"] = {"Kabola"},
["kma"] = {"Konni"},
["kmb"] = {"Kimbundu"},
["kmc"] = {"Southern Dong"},
["kmd"] = {"Majukayang Kalinga"},
["kme"] = {"Bakole"},
["kmf"] = {"Kare (Papua New Guinea)"},
["kmg"] = {"Kâte"},
["kmh"] = {"Kalam"},
["kmi"] = {"Kami (Nigeria)"},
["kmj"] = {"Kumarbhag Paharia"},
["kmk"] = {"Limos Kalinga"},
["kml"] = {"Tanudan Kalinga"},
["kmm"] = {"Kom (India)"},
["kmn"] = {"Awtuw"},
["kmo"] = {"Kwoma"},
["kmp"] = {"Gimme"},
["kmq"] = {"Kwama"},
["kmr"] = {"Northern Kurdish"},
["kms"] = {"Kamasau"},
["kmt"] = {"Kemtuik"},
["kmu"] = {"Kanite"},
["kmv"] = {"Karipúna Creole French"},
["kmw"] = {"Komo (Democratic Republic of Congo)"},
["kmx"] = {"Waboda"},
["kmy"] = {"Koma"},
["kmz"] = {"Khorasani Turkish"},
["kna"] = {"Dera (Nigeria)"},
["knb"] = {"Lubuagan Kalinga"},
["knc"] = {"Central Kanuri"},
["knd"] = {"Konda"},
["kne"] = {"Kankanaey"},
["knf"] = {"Mankanya"},
["kng"] = {"Koongo"},
["kni"] = {"Kanufi"},
["knj"] = {"Western Kanjobal"},
["knk"] = {"Kuranko"},
["knl"] = {"Keninjal"},
["knm"] = {"Kanamarí"},
["knn"] = {"Konkani (individual language)"},
["kno"] = {"Kono (Sierra Leone)"},
["knp"] = {"Kwanja"},
["knq"] = {"Kintaq"},
["knr"] = {"Kaningra"},
["kns"] = {"Kensiu"},
["knt"] = {"Panoan Katukína"},
["knu"] = {"Kono (Guinea)"},
["knv"] = {"Tabo"},
["knw"] = {"Kung-Ekoka"},
["knx"] = {"Kendayan", "Salako"},
["kny"] = {"Kanyok"},
["knz"] = {"Kalamsé"},
["koa"] = {"Konomala"},
["koc"] = {"Kpati"},
["kod"] = {"Kodi"},
["koe"] = {"Kacipo-Bale Suri"},
["kof"] = {"Kubi"},
["kog"] = {"Cogui", "Kogi"},
["koh"] = {"Koyo"},
["koi"] = {"Komi-Permyak"},
["kok"] = {"Konkani (macrolanguage)"},
["kol"] = {"Kol (Papua New Guinea)"},
["koo"] = {"Konzo"},
["kop"] = {"Waube"},
["koq"] = {"Kota (Gabon)"},
["kos"] = {"Kosraean"},
["kot"] = {"Lagwan"},
["kou"] = {"Koke"},
["kov"] = {"Kudu-Camo"},
["kow"] = {"Kugama"},
["koy"] = {"Koyukon"},
["koz"] = {"Korak"},
["kpa"] = {"Kutto"},
["kpb"] = {"Mullu Kurumba"},
["kpc"] = {"Curripaco"},
["kpd"] = {"Koba"},
["kpe"] = {"Kpelle"},
["kpf"] = {"Komba"},
["kpg"] = {"Kapingamarangi"},
["kph"] = {"Kplang"},
["kpi"] = {"Kofei"},
["kpj"] = {"Karajá"},
["kpk"] = {"Kpan"},
["kpl"] = {"Kpala"},
["kpm"] = {"Koho"},
["kpn"] = {"Kepkiriwát"},
["kpo"] = {"Ikposo"},
["kpq"] = {"Korupun-Sela"},
["kpr"] = {"Korafe-Yegha"},
["kps"] = {"Tehit"},
["kpt"] = {"Karata"},
["kpu"] = {"Kafoa"},
["kpv"] = {"Komi-Zyrian"},
["kpw"] = {"Kobon"},
["kpx"] = {"Mountain Koiali"},
["kpy"] = {"Koryak"},
["kpz"] = {"Kupsabiny"},
["kqa"] = {"Mum"},
["kqb"] = {"Kovai"},
["kqc"] = {"Doromu-Koki"},
["kqd"] = {"Koy Sanjaq Surat"},
["kqe"] = {"Kalagan"},
["kqf"] = {"Kakabai"},
["kqg"] = {"Khe"},
["kqh"] = {"Kisankasa"},
["kqi"] = {"Koitabu"},
["kqj"] = {"Koromira"},
["kqk"] = {"Kotafon Gbe"},
["kql"] = {"Kyenele"},
["kqm"] = {"Khisa"},
["kqn"] = {"Kaonde"},
["kqo"] = {"Eastern Krahn"},
["kqp"] = {"Kimré"},
["kqq"] = {"Krenak"},
["kqr"] = {"Kimaragang"},
["kqs"] = {"Northern Kissi"},
["kqt"] = {"Klias River Kadazan"},
["kqu"] = {"Seroa"},
["kqv"] = {"Okolod"},
["kqw"] = {"Kandas"},
["kqx"] = {"Mser"},
["kqy"] = {"Koorete"},
["kqz"] = {"Korana"},
["kra"] = {"Kumhali"},
["krb"] = {"Karkin"},
["krc"] = {"Karachay-Balkar"},
["krd"] = {"Kairui-Midiki"},
["kre"] = {"Panará"},
["krf"] = {"Koro (Vanuatu)"},
["krh"] = {"Kurama"},
["kri"] = {"Krio"},
["krj"] = {"Kinaray-A"},
["krk"] = {"Kerek"},
["krl"] = {"Karelian"},
["krn"] = {"Sapo"},
["kro"] = {"Kru languages"},
["krp"] = {"Durop"},
["krr"] = {"Krung"},
["krs"] = {"Gbaya (Sudan)"},
["krt"] = {"Tumari Kanuri"},
["kru"] = {"Kurukh"},
["krv"] = {"Kavet"},
["krw"] = {"Western Krahn"},
["krx"] = {"Karon"},
["kry"] = {"Kryts"},
["krz"] = {"Sota Kanum"},
["ksb"] = {"Shambala"},
["ksc"] = {"Southern Kalinga"},
["ksd"] = {"Kuanua"},
["kse"] = {"Kuni"},
["ksf"] = {"Bafia"},
["ksg"] = {"Kusaghe"},
["ksh"] = {"Kölsch"},
["ksi"] = {"Krisa", "I'saka"},
["ksj"] = {"Uare"},
["ksk"] = {"Kansa"},
["ksl"] = {"Kumalu"},
["ksm"] = {"Kumba"},
["ksn"] = {"Kasiguranin"},
["kso"] = {"Kofa"},
["ksp"] = {"Kaba"},
["ksq"] = {"Kwaami"},
["ksr"] = {"Borong"},
["kss"] = {"Southern Kisi"},
["kst"] = {"Winyé"},
["ksu"] = {"Khamyang"},
["ksv"] = {"Kusu"},
["ksw"] = {"S'gaw Karen"},
["ksx"] = {"Kedang"},
["ksy"] = {"Kharia Thar"},
["ksz"] = {"Kodaku"},
["kta"] = {"Katua"},
["ktb"] = {"Kambaata"},
["ktc"] = {"Kholok"},
["ktd"] = {"Kokata", "Kukatha"},
["kte"] = {"Nubri"},
["ktf"] = {"Kwami"},
["ktg"] = {"Kalkutung"},
["kth"] = {"Karanga"},
["kti"] = {"North Muyu"},
["ktj"] = {"Plapo Krumen"},
["ktk"] = {"Kaniet"},
["ktl"] = {"Koroshi"},
["ktm"] = {"Kurti"},
["ktn"] = {"Karitiâna"},
["kto"] = {"Kuot"},
["ktp"] = {"Kaduo"},
["ktq"] = {"Katabaga"},
["kts"] = {"South Muyu"},
["ktt"] = {"Ketum"},
["ktu"] = {"Kituba (Democratic Republic of Congo)"},
["ktv"] = {"Eastern Katu"},
["ktw"] = {"Kato"},
["ktx"] = {"Kaxararí"},
["kty"] = {"Kango (Bas-Uélé District)"},
["ktz"] = {"Juǀʼhoan", "Juǀʼhoansi"},
["kub"] = {"Kutep"},
["kuc"] = {"Kwinsu"},
["kud"] = {"'Auhelawa"},
["kue"] = {"Kuman (Papua New Guinea)"},
["kuf"] = {"Western Katu"},
["kug"] = {"Kupa"},
["kuh"] = {"Kushi"},
["kui"] = {"Kuikúro-Kalapálo", "Kalapalo"},
["kuj"] = {"Kuria"},
["kuk"] = {"Kepo'"},
["kul"] = {"Kulere"},
["kum"] = {"Kumyk"},
["kun"] = {"Kunama"},
["kuo"] = {"Kumukio"},
["kup"] = {"Kunimaipa"},
["kuq"] = {"Karipuna"},
["kus"] = {"Kusaal"},
["kut"] = {"Kutenai"},
["kuu"] = {"Upper Kuskokwim"},
["kuv"] = {"Kur"},
["kuw"] = {"Kpagua"},
["kux"] = {"Kukatja"},
["kuy"] = {"Kuuku-Ya'u"},
["kuz"] = {"Kunza"},
["kva"] = {"Bagvalal"},
["kvb"] = {"Kubu"},
["kvc"] = {"Kove"},
["kvd"] = {"Kui (Indonesia)"},
["kve"] = {"Kalabakan"},
["kvf"] = {"Kabalai"},
["kvg"] = {"Kuni-Boazi"},
["kvh"] = {"Komodo"},
["kvi"] = {"Kwang"},
["kvj"] = {"Psikye"},
["kvk"] = {"Korean Sign Language"},
["kvl"] = {"Kayaw"},
["kvm"] = {"Kendem"},
["kvn"] = {"Border Kuna"},
["kvo"] = {"Dobel"},
["kvp"] = {"Kompane"},
["kvq"] = {"Geba Karen"},
["kvr"] = {"Kerinci"},
["kvt"] = {"Lahta Karen", "Lahta"},
["kvu"] = {"Yinbaw Karen"},
["kvv"] = {"Kola"},
["kvw"] = {"Wersing"},
["kvx"] = {"Parkari Koli"},
["kvy"] = {"Yintale Karen", "Yintale"},
["kvz"] = {"Tsakwambo", "Tsaukambo"},
["kwa"] = {"Dâw"},
["kwb"] = {"Kwa"},
["kwc"] = {"Likwala"},
["kwd"] = {"Kwaio"},
["kwe"] = {"Kwerba"},
["kwf"] = {"Kwara'ae"},
["kwg"] = {"Sara Kaba Deme"},
["kwh"] = {"Kowiai"},
["kwi"] = {"Awa-Cuaiquer"},
["kwj"] = {"Kwanga"},
["kwk"] = {"Kwakiutl"},
["kwl"] = {"Kofyar"},
["kwm"] = {"Kwambi"},
["kwn"] = {"Kwangali"},
["kwo"] = {"Kwomtari"},
["kwp"] = {"Kodia"},
["kwr"] = {"Kwer"},
["kws"] = {"Kwese"},
["kwt"] = {"Kwesten"},
["kwu"] = {"Kwakum"},
["kwv"] = {"Sara Kaba Náà"},
["kww"] = {"Kwinti"},
["kwx"] = {"Khirwar"},
["kwy"] = {"San Salvador Kongo"},
["kwz"] = {"Kwadi"},
["kxa"] = {"Kairiru"},
["kxb"] = {"Krobu"},
["kxc"] = {"Konso", "Khonso"},
["kxd"] = {"Brunei"},
["kxf"] = {"Manumanaw Karen", "Manumanaw"},
["kxh"] = {"Karo (Ethiopia)"},
["kxi"] = {"Keningau Murut"},
["kxj"] = {"Kulfa"},
["kxk"] = {"Zayein Karen"},
["kxm"] = {"Northern Khmer"},
["kxn"] = {"Kanowit-Tanjong Melanau"},
["kxo"] = {"Kanoé"},
["kxp"] = {"Wadiyara Koli"},
["kxq"] = {"Smärky Kanum"},
["kxr"] = {"Koro (Papua New Guinea)"},
["kxs"] = {"Kangjia"},
["kxt"] = {"Koiwat"},
["kxv"] = {"Kuvi"},
["kxw"] = {"Konai"},
["kxx"] = {"Likuba"},
["kxy"] = {"Kayong"},
["kxz"] = {"Kerewo"},
["kya"] = {"Kwaya"},
["kyb"] = {"Butbut Kalinga"},
["kyc"] = {"Kyaka"},
["kyd"] = {"Karey"},
["kye"] = {"Krache"},
["kyf"] = {"Kouya"},
["kyg"] = {"Keyagana"},
["kyh"] = {"Karok"},
["kyi"] = {"Kiput"},
["kyj"] = {"Karao"},
["kyk"] = {"Kamayo"},
["kyl"] = {"Kalapuya"},
["kym"] = {"Kpatili"},
["kyn"] = {"Northern Binukidnon"},
["kyo"] = {"Kelon"},
["kyp"] = {"Kang"},
["kyq"] = {"Kenga"},
["kyr"] = {"Kuruáya"},
["kys"] = {"Baram Kayan"},
["kyt"] = {"Kayagar"},
["kyu"] = {"Western Kayah"},
["kyv"] = {"Kayort"},
["kyw"] = {"Kudmali"},
["kyx"] = {"Rapoisi"},
["kyy"] = {"Kambaira"},
["kyz"] = {"Kayabí"},
["kza"] = {"Western Karaboro"},
["kzb"] = {"Kaibobo"},
["kzc"] = {"Bondoukou Kulango"},
["kzd"] = {"Kadai"},
["kze"] = {"Kosena"},
["kzf"] = {"Da'a Kaili"},
["kzg"] = {"Kikai"},
["kzi"] = {"Kelabit"},
["kzk"] = {"Kazukuru"},
["kzl"] = {"Kayeli"},
["kzm"] = {"Kais"},
["kzn"] = {"Kokola"},
["kzo"] = {"Kaningi"},
["kzp"] = {"Kaidipang"},
["kzq"] = {"Kaike"},
["kzr"] = {"Karang"},
["kzs"] = {"Sugut Dusun"},
["kzu"] = {"Kayupulau"},
["kzv"] = {"Komyandaret"},
["kzw"] = {"Karirí-Xocó"},
["kzx"] = {"Kamarian"},
["kzy"] = {"Kango (Tshopo District)"},
["kzz"] = {"Kalabra"},
["laa"] = {"Southern Subanen"},
["lab"] = {"Linear A"},
["lac"] = {"Lacandon"},
["lad"] = {"Ladino"},
["lae"] = {"Pattani"},
["laf"] = {"Lafofa"},
["lag"] = {"Rangi"},
["lah"] = {"Lahnda"},
["lai"] = {"Lambya"},
["laj"] = {"Lango (Uganda)"},
["lal"] = {"Lalia"},
["lam"] = {"Lamba"},
["lan"] = {"Laru"},
["lap"] = {"Laka (Chad)"},
["laq"] = {"Qabiao"},
["lar"] = {"Larteh"},
["las"] = {"Lama (Togo)"},
["lau"] = {"Laba"},
["law"] = {"Lauje"},
["lax"] = {"Tiwa"},
["lay"] = {"Lama Bai"},
["laz"] = {"Aribwatsa"},
["lbb"] = {"Label"},
["lbc"] = {"Lakkia"},
["lbe"] = {"Lak"},
["lbf"] = {"Tinani"},
["lbg"] = {"Laopang"},
["lbi"] = {"La'bi"},
["lbj"] = {"Ladakhi"},
["lbk"] = {"Central Bontok"},
["lbl"] = {"Libon Bikol"},
["lbm"] = {"Lodhi"},
["lbn"] = {"Rmeet"},
["lbo"] = {"Laven"},
["lbq"] = {"Wampar"},
["lbr"] = {"Lohorung"},
["lbs"] = {"Libyan Sign Language"},
["lbt"] = {"Lachi"},
["lbu"] = {"Labu"},
["lbv"] = {"Lavatbura-Lamusong"},
["lbw"] = {"Tolaki"},
["lbx"] = {"Lawangan"},
["lby"] = {"Lamalama", "Lamu-Lamu"},
["lbz"] = {"Lardil"},
["lcc"] = {"Legenyem"},
["lcd"] = {"Lola"},
["lce"] = {"Loncong", "Sekak"},
["lcf"] = {"Lubu"},
["lch"] = {"Luchazi"},
["lcl"] = {"Lisela"},
["lcm"] = {"Tungag"},
["lcp"] = {"Western Lawa"},
["lcq"] = {"Luhu"},
["lcs"] = {"Lisabata-Nuniali"},
["lda"] = {"Kla-Dan"},
["ldb"] = {"Dũya"},
["ldd"] = {"Luri"},
["ldg"] = {"Lenyima"},
["ldh"] = {"Lamja-Dengsa-Tola"},
["ldi"] = {"Laari"},
["ldj"] = {"Lemoro"},
["ldk"] = {"Leelau"},
["ldl"] = {"Kaan"},
["ldm"] = {"Landoma"},
["ldn"] = {"Láadan"},
["ldo"] = {"Loo"},
["ldp"] = {"Tso"},
["ldq"] = {"Lufu"},
["lea"] = {"Lega-Shabunda"},
["leb"] = {"Lala-Bisa"},
["lec"] = {"Leco"},
["led"] = {"Lendu"},
["lee"] = {"Lyélé"},
["lef"] = {"Lelemi"},
["leh"] = {"Lenje"},
["lei"] = {"Lemio"},
["lej"] = {"Lengola"},
["lek"] = {"Leipon"},
["lel"] = {"Lele (Democratic Republic of Congo)"},
["lem"] = {"Nomaande"},
["len"] = {"Lenca"},
["leo"] = {"Leti (Cameroon)"},
["lep"] = {"Lepcha"},
["leq"] = {"Lembena"},
["ler"] = {"Lenkau"},
["les"] = {"Lese"},
["let"] = {"Lesing-Gelimi", "Amio-Gelimi"},
["leu"] = {"Kara (Papua New Guinea)"},
["lev"] = {"Lamma"},
["lew"] = {"Ledo Kaili"},
["lex"] = {"Luang"},
["ley"] = {"Lemolang"},
["lez"] = {"Lezghian"},
["lfa"] = {"Lefa"},
["lfn"] = {"Lingua Franca Nova"},
["lga"] = {"Lungga"},
["lgb"] = {"Laghu"},
["lgg"] = {"Lugbara"},
["lgh"] = {"Laghuu"},
["lgi"] = {"Lengilu"},
["lgk"] = {"Lingarak", "Neverver"},
["lgl"] = {"Wala"},
["lgm"] = {"Lega-Mwenga"},
["lgn"] = {"T'apo", "Opuuo"},
["lgo"] = {"Lango (South Sudan)"},
["lgq"] = {"Logba"},
["lgr"] = {"Lengo"},
["lgs"] = {"Guinea-Bissau Sign Language", "Língua Gestual Guineense"},
["lgt"] = {"Pahi"},
["lgu"] = {"Longgu"},
["lgz"] = {"Ligenza"},
["lha"] = {"Laha (Viet Nam)"},
["lhh"] = {"Laha (Indonesia)"},
["lhi"] = {"Lahu Shi"},
["lhl"] = {"Lahul Lohar"},
["lhm"] = {"Lhomi"},
["lhn"] = {"Lahanan"},
["lhp"] = {"Lhokpu"},
["lhs"] = {"Mlahsö"},
["lht"] = {"Lo-Toga"},
["lhu"] = {"Lahu"},
["lia"] = {"West-Central Limba"},
["lib"] = {"Likum"},
["lic"] = {"Hlai"},
["lid"] = {"Nyindrou"},
["lie"] = {"Likila"},
["lif"] = {"Limbu"},
["lig"] = {"Ligbi"},
["lih"] = {"Lihir"},
["lij"] = {"Ligurian"},
["lik"] = {"Lika"},
["lil"] = {"Lillooet"},
["lio"] = {"Liki"},
["lip"] = {"Sekpele"},
["liq"] = {"Libido"},
["lir"] = {"Liberian English"},
["lis"] = {"Lisu"},
["liu"] = {"Logorik"},
["liv"] = {"Liv"},
["liw"] = {"Col"},
["lix"] = {"Liabuku"},
["liy"] = {"Banda-Bambari"},
["liz"] = {"Libinza"},
["lja"] = {"Golpa"},
["lje"] = {"Rampi"},
["lji"] = {"Laiyolo"},
["ljl"] = {"Li'o"},
["ljp"] = {"Lampung Api"},
["ljw"] = {"Yirandali"},
["ljx"] = {"Yuru"},
["lka"] = {"Lakalei"},
["lkb"] = {"Kabras", "Lukabaras"},
["lkc"] = {"Kucong"},
["lkd"] = {"Lakondê"},
["lke"] = {"Kenyi"},
["lkh"] = {"Lakha"},
["lki"] = {"Laki"},
["lkj"] = {"Remun"},
["lkl"] = {"Laeko-Libuat"},
["lkm"] = {"Kalaamaya"},
["lkn"] = {"Lakon", "Vure"},
["lko"] = {"Khayo", "Olukhayo"},
["lkr"] = {"Päri"},
["lks"] = {"Kisa", "Olushisa"},
["lkt"] = {"Lakota"},
["lku"] = {"Kungkari"},
["lky"] = {"Lokoya"},
["lla"] = {"Lala-Roba"},
["llb"] = {"Lolo"},
["llc"] = {"Lele (Guinea)"},
["lld"] = {"Ladin"},
["lle"] = {"Lele (Papua New Guinea)"},
["llf"] = {"Hermit"},
["llg"] = {"Lole"},
["llh"] = {"Lamu"},
["lli"] = {"Teke-Laali"},
["llj"] = {"Ladji Ladji"},
["llk"] = {"Lelak"},
["lll"] = {"Lilau"},
["llm"] = {"Lasalimu"},
["lln"] = {"Lele (Chad)"},
["llp"] = {"North Efate"},
["llq"] = {"Lolak"},
["lls"] = {"Lithuanian Sign Language"},
["llu"] = {"Lau"},
["llx"] = {"Lauan"},
["lma"] = {"East Limba"},
["lmb"] = {"Merei"},
["lmc"] = {"Limilngan"},
["lmd"] = {"Lumun"},
["lme"] = {"Pévé"},
["lmf"] = {"South Lembata"},
["lmg"] = {"Lamogai"},
["lmh"] = {"Lambichhong"},
["lmi"] = {"Lombi"},
["lmj"] = {"West Lembata"},
["lmk"] = {"Lamkang"},
["lml"] = {"Hano"},
["lmn"] = {"Lambadi"},
["lmo"] = {"Lombard"},
["lmp"] = {"Limbum"},
["lmq"] = {"Lamatuka"},
["lmr"] = {"Lamalera"},
["lmu"] = {"Lamenu"},
["lmv"] = {"Lomaiviti"},
["lmw"] = {"Lake Miwok"},
["lmx"] = {"Laimbue"},
["lmy"] = {"Lamboya"},
["lna"] = {"Langbashe"},
["lnb"] = {"Mbalanhu"},
["lnd"] = {"Lundayeh", "Lun Bawang"},
["lng"] = {"Langobardic"},
["lnh"] = {"Lanoh"},
["lni"] = {"Daantanai'"},
["lnj"] = {"Leningitij"},
["lnl"] = {"South Central Banda"},
["lnm"] = {"Langam"},
["lnn"] = {"Lorediakarkar"},
["lns"] = {"Lamnso'"},
["lnu"] = {"Longuda"},
["lnw"] = {"Lanima"},
["lnz"] = {"Lonzo"},
["loa"] = {"Loloda"},
["lob"] = {"Lobi"},
["loc"] = {"Inonhan"},
["loe"] = {"Saluan"},
["lof"] = {"Logol"},
["log"] = {"Logo"},
["loh"] = {"Laarim", "Narim"},
["loi"] = {"Loma (Côte d'Ivoire)"},
["loj"] = {"Lou"},
["lok"] = {"Loko"},
["lol"] = {"Mongo"},
["lom"] = {"Loma (Liberia)"},
["lon"] = {"Malawi Lomwe"},
["loo"] = {"Lombo"},
["lop"] = {"Lopa"},
["loq"] = {"Lobala"},
["lor"] = {"Téén"},
["los"] = {"Loniu"},
["lot"] = {"Otuho"},
["lou"] = {"Louisiana Creole"},
["lov"] = {"Lopi"},
["low"] = {"Tampias Lobu"},
["lox"] = {"Loun"},
["loy"] = {"Loke"},
["loz"] = {"Lozi"},
["lpa"] = {"Lelepa"},
["lpe"] = {"Lepki"},
["lpn"] = {"Long Phuri Naga"},
["lpo"] = {"Lipo"},
["lpx"] = {"Lopit"},
["lqr"] = {"Logir"},
["lra"] = {"Rara Bakati'"},
["lrc"] = {"Northern Luri"},
["lre"] = {"Laurentian"},
["lrg"] = {"Laragia"},
["lri"] = {"Marachi", "Olumarachi"},
["lrk"] = {"Loarki"},
["lrl"] = {"Lari"},
["lrm"] = {"Marama", "Olumarama"},
["lrn"] = {"Lorang"},
["lro"] = {"Laro"},
["lrr"] = {"Southern Yamphu"},
["lrt"] = {"Larantuka Malay"},
["lrv"] = {"Larevat"},
["lrz"] = {"Lemerig"},
["lsa"] = {"Lasgerdi"},
["lsb"] = {"Burundian Sign Language", "Langue des Signes Burundaise"},
["lsc"] = {"Albarradas Sign Language", "Lengua de señas Albarradas"},
["lsd"] = {"Lishana Deni"},
["lse"] = {"Lusengo"},
["lsh"] = {"Lish"},
["lsi"] = {"Lashi"},
["lsl"] = {"Latvian Sign Language"},
["lsm"] = {"Saamia", "Olusamia"},
["lsn"] = {"Tibetan Sign Language"},
["lso"] = {"Laos Sign Language"},
["lsp"] = {"Panamanian Sign Language", "Lengua de Señas Panameñas"},
["lsr"] = {"Aruop"},
["lss"] = {"Lasi"},
["lst"] = {"Trinidad and Tobago Sign Language"},
["lsv"] = {"Sivia Sign Language"},
["lsw"] = {"Seychelles Sign Language", "Lalang Siny Seselwa", "Langue des Signes Seychelloise"},
["lsy"] = {"Mauritian Sign Language"},
["ltc"] = {"Late Middle Chinese"},
["ltg"] = {"Latgalian"},
["lth"] = {"Thur"},
["lti"] = {"Leti (Indonesia)"},
["ltn"] = {"Latundê"},
["lto"] = {"Tsotso", "Olutsotso"},
["lts"] = {"Tachoni", "Lutachoni"},
["ltu"] = {"Latu"},
["lua"] = {"Luba-Lulua"},
["luc"] = {"Aringa"},
["lud"] = {"Ludian"},
["lue"] = {"Luvale"},
["luf"] = {"Laua"},
["lui"] = {"Luiseno"},
["luj"] = {"Luna"},
["luk"] = {"Lunanakha"},
["lul"] = {"Olu'bo"},
["lum"] = {"Luimbi"},
["lun"] = {"Lunda"},
["luo"] = {"Luo (Kenya and Tanzania)", "Dholuo"},
["lup"] = {"Lumbu"},
["luq"] = {"Lucumi"},
["lur"] = {"Laura"},
["lus"] = {"Lushai"},
["lut"] = {"Lushootseed"},
["luu"] = {"Lumba-Yakkha"},
["luv"] = {"Luwati"},
["luw"] = {"Luo (Cameroon)"},
["luy"] = {"Luyia", "Oluluyia"},
["luz"] = {"Southern Luri"},
["lva"] = {"Maku'a"},
["lvi"] = {"Lavi"},
["lvk"] = {"Lavukaleve"},
["lvl"] = {"Lwel"},
["lvs"] = {"Standard Latvian"},
["lvu"] = {"Levuka"},
["lwa"] = {"Lwalu"},
["lwe"] = {"Lewo Eleng"},
["lwg"] = {"Wanga", "Oluwanga"},
["lwh"] = {"White Lachi"},
["lwl"] = {"Eastern Lawa"},
["lwm"] = {"Laomian"},
["lwo"] = {"Luwo"},
["lws"] = {"Malawian Sign Language"},
["lwt"] = {"Lewotobi"},
["lwu"] = {"Lawu"},
["lww"] = {"Lewo"},
["lxm"] = {"Lakurumau"},
["lya"] = {"Layakha"},
["lyg"] = {"Lyngngam"},
["lyn"] = {"Luyana"},
["lzh"] = {"Literary Chinese"},
["lzl"] = {"Litzlitz"},
["lzn"] = {"Leinong Naga"},
["lzz"] = {"Laz"},
["maa"] = {"San Jerónimo Tecóatl Mazatec"},
["mab"] = {"Yutanduchi Mixtec"},
["mad"] = {"Madurese"},
["mae"] = {"Bo-Rukul"},
["maf"] = {"Mafa"},
["mag"] = {"Magahi"},
["mai"] = {"Maithili"},
["maj"] = {"Jalapa De Díaz Mazatec"},
["mak"] = {"Makasar"},
["mam"] = {"Mam"},
["man"] = {"Mandingo", "Manding"},
["map"] = {"Austronesian languages"},
["maq"] = {"Chiquihuitlán Mazatec"},
["mas"] = {"Masai"},
["mat"] = {"San Francisco Matlatzinca"},
["mau"] = {"Huautla Mazatec"},
["mav"] = {"Sateré-Mawé"},
["maw"] = {"Mampruli"},
["max"] = {"North Moluccan Malay"},
["maz"] = {"Central Mazahua"},
["mba"] = {"Higaonon"},
["mbb"] = {"Western Bukidnon Manobo"},
["mbc"] = {"Macushi"},
["mbd"] = {"Dibabawon Manobo"},
["mbe"] = {"Molale"},
["mbf"] = {"Baba Malay"},
["mbh"] = {"Mangseng"},
["mbi"] = {"Ilianen Manobo"},
["mbj"] = {"Nadëb"},
["mbk"] = {"Malol"},
["mbl"] = {"Maxakalí"},
["mbm"] = {"Ombamba"},
["mbn"] = {"Macaguán"},
["mbo"] = {"Mbo (Cameroon)"},
["mbp"] = {"Malayo"},
["mbq"] = {"Maisin"},
["mbr"] = {"Nukak Makú"},
["mbs"] = {"Sarangani Manobo"},
["mbt"] = {"Matigsalug Manobo"},
["mbu"] = {"Mbula-Bwazza"},
["mbv"] = {"Mbulungish"},
["mbw"] = {"Maring"},
["mbx"] = {"Mari (East Sepik Province)"},
["mby"] = {"Memoni"},
["mbz"] = {"Amoltepec Mixtec"},
["mca"] = {"Maca"},
["mcb"] = {"Machiguenga"},
["mcc"] = {"Bitur"},
["mcd"] = {"Sharanahua"},
["mce"] = {"Itundujia Mixtec"},
["mcf"] = {"Matsés"},
["mcg"] = {"Mapoyo"},
["mch"] = {"Maquiritari"},
["mci"] = {"Mese"},
["mcj"] = {"Mvanip"},
["mck"] = {"Mbunda"},
["mcl"] = {"Macaguaje"},
["mcm"] = {"Malaccan Creole Portuguese"},
["mcn"] = {"Masana"},
["mco"] = {"Coatlán Mixe"},
["mcp"] = {"Makaa"},
["mcq"] = {"Ese"},
["mcr"] = {"Menya"},
["mcs"] = {"Mambai"},
["mct"] = {"Mengisa"},
["mcu"] = {"Cameroon Mambila"},
["mcv"] = {"Minanibai"},
["mcw"] = {"Mawa (Chad)"},
["mcx"] = {"Mpiemo"},
["mcy"] = {"South Watut"},
["mcz"] = {"Mawan"},
["mda"] = {"Mada (Nigeria)"},
["mdb"] = {"Morigi"},
["mdc"] = {"Male (Papua New Guinea)"},
["mdd"] = {"Mbum"},
["mde"] = {"Maba (Chad)"},
["mdf"] = {"Moksha"},
["mdg"] = {"Massalat"},
["mdh"] = {"Maguindanaon"},
["mdi"] = {"Mamvu"},
["mdj"] = {"Mangbetu"},
["mdk"] = {"Mangbutu"},
["mdl"] = {"Maltese Sign Language"},
["mdm"] = {"Mayogo"},
["mdn"] = {"Mbati"},
["mdp"] = {"Mbala"},
["mdq"] = {"Mbole"},
["mdr"] = {"Mandar"},
["mds"] = {"Maria (Papua New Guinea)"},
["mdt"] = {"Mbere"},
["mdu"] = {"Mboko"},
["mdv"] = {"Santa Lucía Monteverde Mixtec"},
["mdw"] = {"Mbosi"},
["mdx"] = {"Dizin"},
["mdy"] = {"Male (Ethiopia)"},
["mdz"] = {"Suruí Do Pará"},
["mea"] = {"Menka"},
["meb"] = {"Ikobi"},
["mec"] = {"Marra"},
["med"] = {"Melpa"},
["mee"] = {"Mengen"},
["mef"] = {"Megam"},
["meh"] = {"Southwestern Tlaxiaco Mixtec"},
["mei"] = {"Midob"},
["mej"] = {"Meyah"},
["mek"] = {"Mekeo"},
["mel"] = {"Central Melanau"},
["mem"] = {"Mangala"},
["men"] = {"Mende (Sierra Leone)"},
["meo"] = {"Kedah Malay"},
["mep"] = {"Miriwoong"},
["meq"] = {"Merey"},
["mer"] = {"Meru"},
["mes"] = {"Masmaje"},
["met"] = {"Mato"},
["meu"] = {"Motu"},
["mev"] = {"Mano"},
["mew"] = {"Maaka"},
["mey"] = {"Hassaniyya"},
["mez"] = {"Menominee"},
["mfa"] = {"Pattani Malay"},
["mfb"] = {"Bangka"},
["mfc"] = {"Mba"},
["mfd"] = {"Mendankwe-Nkwen"},
["mfe"] = {"Morisyen"},
["mff"] = {"Naki"},
["mfg"] = {"Mogofin"},
["mfh"] = {"Matal"},
["mfi"] = {"Wandala"},
["mfj"] = {"Mefele"},
["mfk"] = {"North Mofu"},
["mfl"] = {"Putai"},
["mfm"] = {"Marghi South"},
["mfn"] = {"Cross River Mbembe"},
["mfo"] = {"Mbe"},
["mfp"] = {"Makassar Malay"},
["mfq"] = {"Moba"},
["mfr"] = {"Marrithiyel"},
["mfs"] = {"Mexican Sign Language"},
["mft"] = {"Mokerang"},
["mfu"] = {"Mbwela"},
["mfv"] = {"Mandjak"},
["mfw"] = {"Mulaha"},
["mfx"] = {"Melo"},
["mfy"] = {"Mayo"},
["mfz"] = {"Mabaan"},
["mga"] = {"Middle Irish (900-1200)"},
["mgb"] = {"Mararit"},
["mgc"] = {"Morokodo"},
["mgd"] = {"Moru"},
["mge"] = {"Mango"},
["mgf"] = {"Maklew"},
["mgg"] = {"Mpumpong"},
["mgh"] = {"Makhuwa-Meetto"},
["mgi"] = {"Lijili"},
["mgj"] = {"Abureni"},
["mgk"] = {"Mawes"},
["mgl"] = {"Maleu-Kilenge"},
["mgm"] = {"Mambae"},
["mgn"] = {"Mbangi"},
["mgo"] = {"Meta'"},
["mgp"] = {"Eastern Magar"},
["mgq"] = {"Malila"},
["mgr"] = {"Mambwe-Lungu"},
["mgs"] = {"Manda (Tanzania)"},
["mgt"] = {"Mongol"},
["mgu"] = {"Mailu"},
["mgv"] = {"Matengo"},
["mgw"] = {"Matumbi"},
["mgy"] = {"Mbunga"},
["mgz"] = {"Mbugwe"},
["mha"] = {"Manda (India)"},
["mhb"] = {"Mahongwe"},
["mhc"] = {"Mocho"},
["mhd"] = {"Mbugu"},
["mhe"] = {"Besisi", "Mah Meri"},
["mhf"] = {"Mamaa"},
["mhg"] = {"Margu"},
["mhi"] = {"Ma'di"},
["mhj"] = {"Mogholi"},
["mhk"] = {"Mungaka"},
["mhl"] = {"Mauwake"},
["mhm"] = {"Makhuwa-Moniga"},
["mhn"] = {"Mócheno"},
["mho"] = {"Mashi (Zambia)"},
["mhp"] = {"Balinese Malay"},
["mhq"] = {"Mandan"},
["mhr"] = {"Eastern Mari"},
["mhs"] = {"Buru (Indonesia)"},
["mht"] = {"Mandahuaca"},
["mhu"] = {"Digaro-Mishmi", "Darang Deng"},
["mhw"] = {"Mbukushu"},
["mhx"] = {"Maru", "Lhaovo"},
["mhy"] = {"Ma'anyan"},
["mhz"] = {"Mor (Mor Islands)"},
["mia"] = {"Miami"},
["mib"] = {"Atatláhuca Mixtec"},
["mic"] = {"Mi'kmaq", "Micmac"},
["mid"] = {"Mandaic"},
["mie"] = {"Ocotepec Mixtec"},
["mif"] = {"Mofu-Gudur"},
["mig"] = {"San Miguel El Grande Mixtec"},
["mih"] = {"Chayuco Mixtec"},
["mii"] = {"Chigmecatitlán Mixtec"},
["mij"] = {"Abar", "Mungbam"},
["mik"] = {"Mikasuki"},
["mil"] = {"Peñoles Mixtec"},
["mim"] = {"Alacatlatzala Mixtec"},
["min"] = {"Minangkabau"},
["mio"] = {"Pinotepa Nacional Mixtec"},
["mip"] = {"Apasco-Apoala Mixtec"},
["miq"] = {"Mískito"},
["mir"] = {"Isthmus Mixe"},
["mis"] = {"Uncoded languages"},
["mit"] = {"Southern Puebla Mixtec"},
["miu"] = {"Cacaloxtepec Mixtec"},
["miw"] = {"Akoye"},
["mix"] = {"Mixtepec Mixtec"},
["miy"] = {"Ayutla Mixtec"},
["miz"] = {"Coatzospan Mixtec"},
["mjb"] = {"Makalero"},
["mjc"] = {"San Juan Colorado Mixtec"},
["mjd"] = {"Northwest Maidu"},
["mje"] = {"Muskum"},
["mjg"] = {"Tu"},
["mjh"] = {"Mwera (Nyasa)"},
["mji"] = {"Kim Mun"},
["mjj"] = {"Mawak"},
["mjk"] = {"Matukar"},
["mjl"] = {"Mandeali"},
["mjm"] = {"Medebur"},
["mjn"] = {"Ma (Papua New Guinea)"},
["mjo"] = {"Malankuravan"},
["mjp"] = {"Malapandaram"},
["mjq"] = {"Malaryan"},
["mjr"] = {"Malavedan"},
["mjs"] = {"Miship"},
["mjt"] = {"Sauria Paharia"},
["mju"] = {"Manna-Dora"},
["mjv"] = {"Mannan"},
["mjw"] = {"Karbi"},
["mjx"] = {"Mahali"},
["mjy"] = {"Mahican"},
["mjz"] = {"Majhi"},
["mka"] = {"Mbre"},
["mkb"] = {"Mal Paharia"},
["mkc"] = {"Siliput"},
["mke"] = {"Mawchi"},
["mkf"] = {"Miya"},
["mkg"] = {"Mak (China)"},
["mkh"] = {"Mon-Khmer languages"},
["mki"] = {"Dhatki"},
["mkj"] = {"Mokilese"},
["mkk"] = {"Byep"},
["mkl"] = {"Mokole"},
["mkm"] = {"Moklen"},
["mkn"] = {"Kupang Malay"},
["mko"] = {"Mingang Doso"},
["mkp"] = {"Moikodi"},
["mkq"] = {"Bay Miwok"},
["mkr"] = {"Malas"},
["mks"] = {"Silacayoapan Mixtec"},
["mkt"] = {"Vamale"},
["mku"] = {"Konyanka Maninka"},
["mkv"] = {"Mafea"},
["mkw"] = {"Kituba (Congo)"},
["mkx"] = {"Kinamiging Manobo"},
["mky"] = {"East Makian"},
["mkz"] = {"Makasae"},
["mla"] = {"Malo"},
["mlb"] = {"Mbule"},
["mlc"] = {"Cao Lan"},
["mle"] = {"Manambu"},
["mlf"] = {"Mal"},
["mlh"] = {"Mape"},
["mli"] = {"Malimpung"},
["mlj"] = {"Miltu"},
["mlk"] = {"Ilwana", "Kiwilwana"},
["mll"] = {"Malua Bay"},
["mlm"] = {"Mulam"},
["mln"] = {"Malango"},
["mlo"] = {"Mlomp"},
["mlp"] = {"Bargam"},
["mlq"] = {"Western Maninkakan"},
["mlr"] = {"Vame"},
["mls"] = {"Masalit"},
["mlu"] = {"To'abaita"},
["mlv"] = {"Motlav", "Mwotlap"},
["mlw"] = {"Moloko"},
["mlx"] = {"Malfaxal", "Naha'ai"},
["mlz"] = {"Malaynon"},
["mma"] = {"Mama"},
["mmb"] = {"Momina"},
["mmc"] = {"Michoacán Mazahua"},
["mmd"] = {"Maonan"},
["mme"] = {"Mae"},
["mmf"] = {"Mundat"},
["mmg"] = {"North Ambrym"},
["mmh"] = {"Mehináku"},
["mmi"] = {"Musar"},
["mmj"] = {"Majhwar"},
["mmk"] = {"Mukha-Dora"},
["mml"] = {"Man Met"},
["mmm"] = {"Maii"},
["mmn"] = {"Mamanwa"},
["mmo"] = {"Mangga Buang"},
["mmp"] = {"Siawi"},
["mmq"] = {"Musak"},
["mmr"] = {"Western Xiangxi Miao"},
["mmt"] = {"Malalamai"},
["mmu"] = {"Mmaala"},
["mmv"] = {"Miriti"},
["mmw"] = {"Emae"},
["mmx"] = {"Madak"},
["mmy"] = {"Migaama"},
["mmz"] = {"Mabaale"},
["mna"] = {"Mbula"},
["mnb"] = {"Muna"},
["mnc"] = {"Manchu"},
["mnd"] = {"Mondé"},
["mne"] = {"Naba"},
["mnf"] = {"Mundani"},
["mng"] = {"Eastern Mnong"},
["mnh"] = {"Mono (Democratic Republic of Congo)"},
["mni"] = {"Manipuri"},
["mnj"] = {"Munji"},
["mnk"] = {"Mandinka"},
["mnl"] = {"Tiale"},
["mnm"] = {"Mapena"},
["mnn"] = {"Southern Mnong"},
["mno"] = {"Manobo languages"},
["mnp"] = {"Min Bei Chinese"},
["mnq"] = {"Minriq"},
["mnr"] = {"Mono (USA)"},
["mns"] = {"Mansi"},
["mnu"] = {"Mer"},
["mnv"] = {"Rennell-Bellona"},
["mnw"] = {"Mon"},
["mnx"] = {"Manikion"},
["mny"] = {"Manyawa"},
["mnz"] = {"Moni"},
["moa"] = {"Mwan"},
["moc"] = {"Mocoví"},
["mod"] = {"Mobilian"},
["moe"] = {"Innu", "Montagnais"},
["mog"] = {"Mongondow"},
["moh"] = {"Mohawk"},
["moi"] = {"Mboi"},
["moj"] = {"Monzombo"},
["mok"] = {"Morori"},
["mom"] = {"Mangue"},
["moo"] = {"Monom"},
["mop"] = {"Mopán Maya"},
["moq"] = {"Mor (Bomberai Peninsula)"},
["mor"] = {"Moro"},
["mos"] = {"Mossi"},
["mot"] = {"Barí"},
["mou"] = {"Mogum"},
["mov"] = {"Mohave"},
["mow"] = {"Moi (Congo)"},
["mox"] = {"Molima"},
["moy"] = {"Shekkacho"},
["moz"] = {"Mukulu", "Gergiko"},
["mpa"] = {"Mpoto"},
["mpb"] = {"Malak Malak", "Mullukmulluk"},
["mpc"] = {"Mangarrayi"},
["mpd"] = {"Machinere"},
["mpe"] = {"Majang"},
["mpg"] = {"Marba"},
["mph"] = {"Maung"},
["mpi"] = {"Mpade"},
["mpj"] = {"Martu Wangka", "Wangkajunga"},
["mpk"] = {"Mbara (Chad)"},
["mpl"] = {"Middle Watut"},
["mpm"] = {"Yosondúa Mixtec"},
["mpn"] = {"Mindiri"},
["mpo"] = {"Miu"},
["mpp"] = {"Migabac"},
["mpq"] = {"Matís"},
["mpr"] = {"Vangunu"},
["mps"] = {"Dadibi"},
["mpt"] = {"Mian"},
["mpu"] = {"Makuráp"},
["mpv"] = {"Mungkip"},
["mpw"] = {"Mapidian"},
["mpx"] = {"Misima-Panaeati"},
["mpy"] = {"Mapia"},
["mpz"] = {"Mpi"},
["mqa"] = {"Maba (Indonesia)"},
["mqb"] = {"Mbuko"},
["mqc"] = {"Mangole"},
["mqe"] = {"Matepi"},
["mqf"] = {"Momuna"},
["mqg"] = {"Kota Bangun Kutai Malay"},
["mqh"] = {"Tlazoyaltepec Mixtec"},
["mqi"] = {"Mariri"},
["mqj"] = {"Mamasa"},
["mqk"] = {"Rajah Kabunsuwan Manobo"},
["mql"] = {"Mbelime"},
["mqm"] = {"South Marquesan"},
["mqn"] = {"Moronene"},
["mqo"] = {"Modole"},
["mqp"] = {"Manipa"},
["mqq"] = {"Minokok"},
["mqr"] = {"Mander"},
["mqs"] = {"West Makian"},
["mqt"] = {"Mok"},
["mqu"] = {"Mandari"},
["mqv"] = {"Mosimo"},
["mqw"] = {"Murupi"},
["mqx"] = {"Mamuju"},
["mqy"] = {"Manggarai"},
["mqz"] = {"Pano"},
["mra"] = {"Mlabri"},
["mrb"] = {"Marino"},
["mrc"] = {"Maricopa"},
["mrd"] = {"Western Magar"},
["mre"] = {"Martha's Vineyard Sign Language"},
["mrf"] = {"Elseng"},
["mrg"] = {"Mising"},
["mrh"] = {"Mara Chin"},
["mrj"] = {"Western Mari"},
["mrk"] = {"Hmwaveke"},
["mrl"] = {"Mortlockese"},
["mrm"] = {"Merlav", "Mwerlap"},
["mrn"] = {"Cheke Holo"},
["mro"] = {"Mru"},
["mrp"] = {"Morouas"},
["mrq"] = {"North Marquesan"},
["mrr"] = {"Maria (India)"},
["mrs"] = {"Maragus"},
["mrt"] = {"Marghi Central"},
["mru"] = {"Mono (Cameroon)"},
["mrv"] = {"Mangareva"},
["mrw"] = {"Maranao"},
["mrx"] = {"Maremgi", "Dineor"},
["mry"] = {"Mandaya"},
["mrz"] = {"Marind"},
["msb"] = {"Masbatenyo"},
["msc"] = {"Sankaran Maninka"},
["msd"] = {"Yucatec Maya Sign Language"},
["mse"] = {"Musey"},
["msf"] = {"Mekwei"},
["msg"] = {"Moraid"},
["msh"] = {"Masikoro Malagasy"},
["msi"] = {"Sabah Malay"},
["msj"] = {"Ma (Democratic Republic of Congo)"},
["msk"] = {"Mansaka"},
["msl"] = {"Molof", "Poule"},
["msm"] = {"Agusan Manobo"},
["msn"] = {"Vurës"},
["mso"] = {"Mombum"},
["msp"] = {"Maritsauá"},
["msq"] = {"Caac"},
["msr"] = {"Mongolian Sign Language"},
["mss"] = {"West Masela"},
["msu"] = {"Musom"},
["msv"] = {"Maslam"},
["msw"] = {"Mansoanka"},
["msx"] = {"Moresada"},
["msy"] = {"Aruamu"},
["msz"] = {"Momare"},
["mta"] = {"Cotabato Manobo"},
["mtb"] = {"Anyin Morofo"},
["mtc"] = {"Munit"},
["mtd"] = {"Mualang"},
["mte"] = {"Mono (Solomon Islands)"},
["mtf"] = {"Murik (Papua New Guinea)"},
["mtg"] = {"Una"},
["mth"] = {"Munggui"},
["mti"] = {"Maiwa (Papua New Guinea)"},
["mtj"] = {"Moskona"},
["mtk"] = {"Mbe'"},
["mtl"] = {"Montol"},
["mtm"] = {"Mator"},
["mtn"] = {"Matagalpa"},
["mto"] = {"Totontepec Mixe"},
["mtp"] = {"Wichí Lhamtés Nocten"},
["mtq"] = {"Muong"},
["mtr"] = {"Mewari"},
["mts"] = {"Yora"},
["mtt"] = {"Mota"},
["mtu"] = {"Tututepec Mixtec"},
["mtv"] = {"Asaro'o"},
["mtw"] = {"Southern Binukidnon"},
["mtx"] = {"Tidaá Mixtec"},
["mty"] = {"Nabi"},
["mua"] = {"Mundang"},
["mub"] = {"Mubi"},
["muc"] = {"Ajumbu"},
["mud"] = {"Mednyj Aleut"},
["mue"] = {"Media Lengua"},
["mug"] = {"Musgu"},
["muh"] = {"Mündü"},
["mui"] = {"Musi"},
["muj"] = {"Mabire"},
["muk"] = {"Mugom"},
["mul"] = {"Multiple languages"},
["mum"] = {"Maiwala"},
["mun"] = {"Munda languages"},
["muo"] = {"Nyong"},
["mup"] = {"Malvi"},
["muq"] = {"Eastern Xiangxi Miao"},
["mur"] = {"Murle"},
["mus"] = {"Creek"},
["mut"] = {"Western Muria"},
["muu"] = {"Yaaku"},
["muv"] = {"Muthuvan"},
["mux"] = {"Bo-Ung"},
["muy"] = {"Muyang"},
["muz"] = {"Mursi"},
["mva"] = {"Manam"},
["mvb"] = {"Mattole"},
["mvd"] = {"Mamboru"},
["mve"] = {"Marwari (Pakistan)"},
["mvf"] = {"Peripheral Mongolian"},
["mvg"] = {"Yucuañe Mixtec"},
["mvh"] = {"Mulgi"},
["mvi"] = {"Miyako"},
["mvk"] = {"Mekmek"},
["mvl"] = {"Mbara (Australia)"},
["mvn"] = {"Minaveha"},
["mvo"] = {"Marovo"},
["mvp"] = {"Duri"},
["mvq"] = {"Moere"},
["mvr"] = {"Marau"},
["mvs"] = {"Massep"},
["mvt"] = {"Mpotovoro"},
["mvu"] = {"Marfa"},
["mvv"] = {"Tagal Murut"},
["mvw"] = {"Machinga"},
["mvx"] = {"Meoswar"},
["mvy"] = {"Indus Kohistani"},
["mvz"] = {"Mesqan"},
["mwa"] = {"Mwatebu"},
["mwb"] = {"Juwal"},
["mwc"] = {"Are"},
["mwe"] = {"Mwera (Chimwera)"},
["mwf"] = {"Murrinh-Patha"},
["mwg"] = {"Aiklep"},
["mwh"] = {"Mouk-Aria"},
["mwi"] = {"Labo", "Ninde"},
["mwk"] = {"Kita Maninkakan"},
["mwl"] = {"මිරන්ඩීස්", "Mirandese"},
["mwm"] = {"Sar"},
["mwn"] = {"Nyamwanga"},
["mwo"] = {"Central Maewo"},
["mwp"] = {"Kala Lagaw Ya"},
["mwq"] = {"Mün Chin"},
["mwr"] = {"Marwari"},
["mws"] = {"Mwimbi-Muthambi"},
["mwt"] = {"Moken"},
["mwu"] = {"Mittu"},
["mwv"] = {"Mentawai"},
["mww"] = {"Hmong Daw"},
["mwz"] = {"Moingi"},
["mxa"] = {"Northwest Oaxaca Mixtec"},
["mxb"] = {"Tezoatlán Mixtec"},
["mxc"] = {"Manyika"},
["mxd"] = {"Modang"},
["mxe"] = {"Mele-Fila"},
["mxf"] = {"Malgbe"},
["mxg"] = {"Mbangala"},
["mxh"] = {"Mvuba"},
["mxi"] = {"Mozarabic"},
["mxj"] = {"Miju-Mishmi", "Geman Deng"},
["mxk"] = {"Monumbo"},
["mxl"] = {"Maxi Gbe"},
["mxm"] = {"Meramera"},
["mxn"] = {"Moi (Indonesia)"},
["mxo"] = {"Mbowe"},
["mxp"] = {"Tlahuitoltepec Mixe"},
["mxq"] = {"Juquila Mixe"},
["mxr"] = {"Murik (Malaysia)"},
["mxs"] = {"Huitepec Mixtec"},
["mxt"] = {"Jamiltepec Mixtec"},
["mxu"] = {"Mada (Cameroon)"},
["mxv"] = {"Metlatónoc Mixtec"},
["mxw"] = {"Namo"},
["mxx"] = {"Mahou", "Mawukakan"},
["mxy"] = {"Southeastern Nochixtlán Mixtec"},
["mxz"] = {"Central Masela"},
["myb"] = {"Mbay"},
["myc"] = {"Mayeka"},
["mye"] = {"Myene"},
["myf"] = {"Bambassi"},
["myg"] = {"Manta"},
["myh"] = {"Makah"},
["myj"] = {"Mangayat"},
["myk"] = {"Mamara Senoufo"},
["myl"] = {"Moma"},
["mym"] = {"Me'en"},
["myn"] = {"Mayan languages"},
["myo"] = {"Anfillo"},
["myp"] = {"Pirahã"},
["myr"] = {"Muniche"},
["mys"] = {"Mesmes"},
["myu"] = {"Mundurukú"},
["myv"] = {"Erzya"},
["myw"] = {"Muyuw"},
["myx"] = {"Masaaba"},
["myy"] = {"Macuna"},
["myz"] = {"Classical Mandaic"},
["mza"] = {"Santa María Zacatepec Mixtec"},
["mzb"] = {"Tumzabt"},
["mzc"] = {"Madagascar Sign Language"},
["mzd"] = {"Malimba"},
["mze"] = {"Morawa"},
["mzg"] = {"Monastic Sign Language"},
["mzh"] = {"Wichí Lhamtés Güisnay"},
["mzi"] = {"Ixcatlán Mazatec"},
["mzj"] = {"Manya"},
["mzk"] = {"Nigeria Mambila"},
["mzl"] = {"Mazatlán Mixe"},
["mzm"] = {"Mumuye"},
["mzn"] = {"Mazanderani"},
["mzo"] = {"Matipuhy"},
["mzp"] = {"Movima"},
["mzq"] = {"Mori Atas"},
["mzr"] = {"Marúbo"},
["mzs"] = {"Macanese"},
["mzt"] = {"Mintil"},
["mzu"] = {"Inapang"},
["mzv"] = {"Manza"},
["mzw"] = {"Deg"},
["mzx"] = {"Mawayana"},
["mzy"] = {"Mozambican Sign Language"},
["mzz"] = {"Maiadomu"},
["naa"] = {"Namla"},
["nab"] = {"Southern Nambikuára"},
["nac"] = {"Narak"},
["nae"] = {"Naka'ela"},
["naf"] = {"Nabak"},
["nag"] = {"Naga Pidgin"},
["nah"] = {"Nahuatl languages"},
["nai"] = {"North American Indian languages"},
["naj"] = {"Nalu"},
["nak"] = {"Nakanai"},
["nal"] = {"Nalik"},
["nam"] = {"Ngan'gityemerri"},
["nan"] = {"Min Nan Chinese"},
["nao"] = {"Naaba"},
["nap"] = {"Neapolitan"},
["naq"] = {"Khoekhoe", "Nama (Namibia)"},
["nar"] = {"Iguta"},
["nas"] = {"Naasioi"},
["nat"] = {"Ca̱hungwa̱rya̱", "Hungworo"},
["naw"] = {"Nawuri"},
["nax"] = {"Nakwi"},
["nay"] = {"Ngarrindjeri"},
["naz"] = {"Coatepec Nahuatl"},
["nba"] = {"Nyemba"},
["nbb"] = {"Ndoe"},
["nbc"] = {"Chang Naga"},
["nbd"] = {"Ngbinda"},
["nbe"] = {"Konyak Naga"},
["nbg"] = {"Nagarchal"},
["nbh"] = {"Ngamo"},
["nbi"] = {"Mao Naga"},
["nbj"] = {"Ngarinyman"},
["nbk"] = {"Nake"},
["nbm"] = {"Ngbaka Ma'bo"},
["nbn"] = {"Kuri"},
["nbo"] = {"Nkukoli"},
["nbp"] = {"Nnam"},
["nbq"] = {"Nggem"},
["nbr"] = {"Numana"},
["nbs"] = {"Namibian Sign Language"},
["nbt"] = {"Na"},
["nbu"] = {"Rongmei Naga"},
["nbv"] = {"Ngamambo"},
["nbw"] = {"Southern Ngbandi"},
["nby"] = {"Ningera"},
["nca"] = {"Iyo"},
["ncb"] = {"Central Nicobarese"},
["ncc"] = {"Ponam"},
["ncd"] = {"Nachering"},
["nce"] = {"Yale"},
["ncf"] = {"Notsi"},
["ncg"] = {"Nisga'a"},
["nch"] = {"Central Huasteca Nahuatl"},
["nci"] = {"Classical Nahuatl"},
["ncj"] = {"Northern Puebla Nahuatl"},
["nck"] = {"Na-kara"},
["ncl"] = {"Michoacán Nahuatl"},
["ncm"] = {"Nambo"},
["ncn"] = {"Nauna"},
["nco"] = {"Sibe"},
["ncq"] = {"Northern Katang"},
["ncr"] = {"Ncane"},
["ncs"] = {"Nicaraguan Sign Language"},
["nct"] = {"Chothe Naga"},
["ncu"] = {"Chumburung"},
["ncx"] = {"Central Puebla Nahuatl"},
["ncz"] = {"Natchez"},
["nda"] = {"Ndasa"},
["ndb"] = {"Kenswei Nsei"},
["ndc"] = {"Ndau"},
["ndd"] = {"Nde-Nsele-Nta"},
["ndf"] = {"Nadruvian"},
["ndg"] = {"Ndengereko"},
["ndh"] = {"Ndali"},
["ndi"] = {"Samba Leko"},
["ndj"] = {"Ndamba"},
["ndk"] = {"Ndaka"},
["ndl"] = {"Ndolo"},
["ndm"] = {"Ndam"},
["ndn"] = {"Ngundi"},
["ndp"] = {"Ndo"},
["ndq"] = {"Ndombe"},
["ndr"] = {"Ndoola"},
["nds"] = {"Low German", "Low Saxon"},
["ndt"] = {"Ndunga"},
["ndu"] = {"Dugun"},
["ndv"] = {"Ndut"},
["ndw"] = {"Ndobo"},
["ndx"] = {"Nduga"},
["ndy"] = {"Lutos"},
["ndz"] = {"Ndogo"},
["nea"] = {"Eastern Ngad'a"},
["neb"] = {"Toura (Côte d'Ivoire)"},
["nec"] = {"Nedebang"},
["ned"] = {"Nde-Gbite"},
["nee"] = {"Nêlêmwa-Nixumwak"},
["nef"] = {"Nefamese"},
["neg"] = {"Negidal"},
["neh"] = {"Nyenkha"},
["nei"] = {"Neo-Hittite"},
["nej"] = {"Neko"},
["nek"] = {"Neku"},
["nem"] = {"Nemi"},
["nen"] = {"Nengone"},
["neo"] = {"Ná-Meo"},
["neq"] = {"North Central Mixe"},
["ner"] = {"Yahadian"},
["nes"] = {"Bhoti Kinnauri"},
["net"] = {"Nete"},
["neu"] = {"Neo"},
["nev"] = {"Nyaheun"},
["new"] = {"Newari", "Nepal Bhasa"},
["nex"] = {"Neme"},
["ney"] = {"Neyo"},
["nez"] = {"Nez Perce"},
["nfa"] = {"Dhao"},
["nfd"] = {"Ahwai"},
["nfl"] = {"Ayiwo", "Äiwoo"},
["nfr"] = {"Nafaanra"},
["nfu"] = {"Mfumte"},
["nga"] = {"Ngbaka"},
["ngb"] = {"Northern Ngbandi"},
["ngc"] = {"Ngombe (Democratic Republic of Congo)"},
["ngd"] = {"Ngando (Central African Republic)"},
["nge"] = {"Ngemba"},
["ngf"] = {"Trans-New Guinea languages"},
["ngg"] = {"Ngbaka Manza"},
["ngh"] = {"Nǁng"},
["ngi"] = {"Ngizim"},
["ngj"] = {"Ngie"},
["ngk"] = {"Dalabon"},
["ngl"] = {"Lomwe"},
["ngm"] = {"Ngatik Men's Creole"},
["ngn"] = {"Ngwo"},
["ngp"] = {"Ngulu"},
["ngq"] = {"Ngurimi", "Ngoreme"},
["ngr"] = {"Engdewu"},
["ngs"] = {"Gvoko"},
["ngt"] = {"Kriang", "Ngeq"},
["ngu"] = {"Guerrero Nahuatl"},
["ngv"] = {"Nagumi"},
["ngw"] = {"Ngwaba"},
["ngx"] = {"Nggwahyi"},
["ngy"] = {"Tibea"},
["ngz"] = {"Ngungwel"},
["nha"] = {"Nhanda"},
["nhb"] = {"Beng"},
["nhc"] = {"Tabasco Nahuatl"},
["nhd"] = {"Chiripá", "Ava Guaraní"},
["nhe"] = {"Eastern Huasteca Nahuatl"},
["nhf"] = {"Nhuwala"},
["nhg"] = {"Tetelcingo Nahuatl"},
["nhh"] = {"Nahari"},
["nhi"] = {"Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla Nahuatl"},
["nhk"] = {"Isthmus-Cosoleacaque Nahuatl"},
["nhm"] = {"Morelos Nahuatl"},
["nhn"] = {"Central Nahuatl"},
["nho"] = {"Takuu"},
["nhp"] = {"Isthmus-Pajapan Nahuatl"},
["nhq"] = {"Huaxcaleca Nahuatl"},
["nhr"] = {"Naro"},
["nht"] = {"Ometepec Nahuatl"},
["nhu"] = {"Noone"},
["nhv"] = {"Temascaltepec Nahuatl"},
["nhw"] = {"Western Huasteca Nahuatl"},
["nhx"] = {"Isthmus-Mecayapan Nahuatl"},
["nhy"] = {"Northern Oaxaca Nahuatl"},
["nhz"] = {"Santa María La Alta Nahuatl"},
["nia"] = {"Nias"},
["nib"] = {"Nakame"},
["nic"] = {"Niger-Kordofanian languages"},
["nid"] = {"Ngandi"},
["nie"] = {"Niellim"},
["nif"] = {"Nek"},
["nig"] = {"Ngalakgan"},
["nih"] = {"Nyiha (Tanzania)"},
["nii"] = {"Nii"},
["nij"] = {"Ngaju"},
["nik"] = {"Southern Nicobarese"},
["nil"] = {"Nila"},
["nim"] = {"Nilamba"},
["nin"] = {"Ninzo"},
["nio"] = {"Nganasan"},
["niq"] = {"Nandi"},
["nir"] = {"Nimboran"},
["nis"] = {"Nimi"},
["nit"] = {"Southeastern Kolami"},
["niu"] = {"Niuean"},
["niv"] = {"Gilyak"},
["niw"] = {"Nimo"},
["nix"] = {"Hema"},
["niy"] = {"Ngiti"},
["niz"] = {"Ningil"},
["nja"] = {"Nzanyi"},
["njb"] = {"Nocte Naga"},
["njd"] = {"Ndonde Hamba"},
["njh"] = {"Lotha Naga"},
["nji"] = {"Gudanji"},
["njj"] = {"Njen"},
["njl"] = {"Njalgulgule"},
["njm"] = {"Angami Naga"},
["njn"] = {"Liangmai Naga"},
["njo"] = {"Ao Naga"},
["njr"] = {"Njerep"},
["njs"] = {"Nisa"},
["njt"] = {"Ndyuka-Trio Pidgin"},
["nju"] = {"Ngadjunmaya"},
["njx"] = {"Kunyi"},
["njy"] = {"Njyem"},
["njz"] = {"Nyishi"},
["nka"] = {"Nkoya"},
["nkb"] = {"Khoibu Naga"},
["nkc"] = {"Nkongho"},
["nkd"] = {"Koireng"},
["nke"] = {"Duke"},
["nkf"] = {"Inpui Naga"},
["nkg"] = {"Nekgini"},
["nkh"] = {"Khezha Naga"},
["nki"] = {"Thangal Naga"},
["nkj"] = {"Nakai"},
["nkk"] = {"Nokuku"},
["nkm"] = {"Namat"},
["nkn"] = {"Nkangala"},
["nko"] = {"Nkonya"},
["nkp"] = {"Niuatoputapu"},
["nkq"] = {"Nkami"},
["nkr"] = {"Nukuoro"},
["nks"] = {"North Asmat"},
["nkt"] = {"Nyika (Tanzania)"},
["nku"] = {"Bouna Kulango"},
["nkv"] = {"Nyika (Malawi and Zambia)"},
["nkw"] = {"Nkutu"},
["nkx"] = {"Nkoroo"},
["nkz"] = {"Nkari"},
["nla"] = {"Ngombale"},
["nlc"] = {"Nalca"},
["nle"] = {"East Nyala"},
["nlg"] = {"Gela"},
["nli"] = {"Grangali"},
["nlj"] = {"Nyali"},
["nlk"] = {"Ninia Yali"},
["nll"] = {"Nihali"},
["nlm"] = {"Mankiyali"},
["nlo"] = {"Ngul"},
["nlq"] = {"Lao Naga"},
["nlu"] = {"Nchumbulu"},
["nlv"] = {"Orizaba Nahuatl"},
["nlw"] = {"Walangama"},
["nlx"] = {"Nahali"},
["nly"] = {"Nyamal"},
["nlz"] = {"Nalögo"},
["nma"] = {"Maram Naga"},
["nmb"] = {"Big Nambas", "V'ënen Taut"},
["nmc"] = {"Ngam"},
["nmd"] = {"Ndumu"},
["nme"] = {"Mzieme Naga"},
["nmf"] = {"Tangkhul Naga (India)"},
["nmg"] = {"Kwasio"},
["nmh"] = {"Monsang Naga"},
["nmi"] = {"Nyam"},
["nmj"] = {"Ngombe (Central African Republic)"},
["nmk"] = {"Namakura"},
["nml"] = {"Ndemli"},
["nmm"] = {"Manangba"},
["nmn"] = {"ǃXóõ"},
["nmo"] = {"Moyon Naga"},
["nmp"] = {"Nimanbur"},
["nmq"] = {"Nambya"},
["nmr"] = {"Nimbari"},
["nms"] = {"Letemboi"},
["nmt"] = {"Namonuito"},
["nmu"] = {"Northeast Maidu"},
["nmv"] = {"Ngamini"},
["nmw"] = {"Nimoa", "Rifao"},
["nmx"] = {"Nama (Papua New Guinea)"},
["nmy"] = {"Namuyi"},
["nmz"] = {"Nawdm"},
["nna"] = {"Nyangumarta"},
["nnb"] = {"Nande"},
["nnc"] = {"Nancere"},
["nnd"] = {"West Ambae"},
["nne"] = {"Ngandyera"},
["nnf"] = {"Ngaing"},
["nng"] = {"Maring Naga"},
["nnh"] = {"Ngiemboon"},
["nni"] = {"North Nuaulu"},
["nnj"] = {"Nyangatom"},
["nnk"] = {"Nankina"},
["nnl"] = {"Northern Rengma Naga"},
["nnm"] = {"Namia"},
["nnn"] = {"Ngete"},
["nnp"] = {"Wancho Naga"},
["nnq"] = {"Ngindo"},
["nnr"] = {"Narungga"},
["nnt"] = {"Nanticoke"},
["nnu"] = {"Dwang"},
["nnv"] = {"Nugunu (Australia)"},
["nnw"] = {"Southern Nuni"},
["nny"] = {"Nyangga"},
["nnz"] = {"Nda'nda'"},
["noa"] = {"Woun Meu"},
["noc"] = {"Nuk"},
["nod"] = {"Northern Thai"},
["noe"] = {"Nimadi"},
["nof"] = {"Nomane"},
["nog"] = {"Nogai"},
["noh"] = {"Nomu"},
["noi"] = {"Noiri"},
["noj"] = {"Nonuya"},
["nok"] = {"Nooksack"},
["nol"] = {"Nomlaki"},
["non"] = {"Old Norse"},
["nop"] = {"Numanggang"},
["noq"] = {"Ngongo"},
["nos"] = {"Eastern Nisu"},
["not"] = {"Nomatsiguenga"},
["nou"] = {"Ewage-Notu"},
["nov"] = {"Novial"},
["now"] = {"Nyambo"},
["noy"] = {"Noy"},
["noz"] = {"Nayi"},
["npa"] = {"Nar Phu"},
["npb"] = {"Nupbikha"},
["npg"] = {"Ponyo-Gongwang Naga"},
["nph"] = {"Phom Naga"},
["npi"] = {"Nepali (individual language)"},
["npl"] = {"Southeastern Puebla Nahuatl"},
["npn"] = {"Mondropolon"},
["npo"] = {"Pochuri Naga"},
["nps"] = {"Nipsan"},
["npu"] = {"Puimei Naga"},
["npx"] = {"Noipx"},
["npy"] = {"Napu"},
["nqg"] = {"Southern Nago"},
["nqk"] = {"Kura Ede Nago"},
["nql"] = {"Ngendelengo"},
["nqm"] = {"Ndom"},
["nqn"] = {"Nen"},
["nqo"] = {"N'Ko", "N’Ko"},
["nqq"] = {"Kyan-Karyaw Naga"},
["nqt"] = {"Nteng"},
["nqy"] = {"Akyaung Ari Naga"},
["nra"] = {"Ngom"},
["nrb"] = {"Nara"},
["nrc"] = {"Noric"},
["nre"] = {"Southern Rengma Naga"},
["nrf"] = {"Jèrriais", "Guernésiais", "Sercquiais"},
["nrg"] = {"Narango"},
["nri"] = {"Chokri Naga"},
["nrk"] = {"Ngarla"},
["nrl"] = {"Ngarluma"},
["nrm"] = {"Narom"},
["nrn"] = {"Norn"},
["nrp"] = {"North Picene"},
["nrr"] = {"Norra", "Nora"},
["nrt"] = {"Northern Kalapuya"},
["nru"] = {"Narua"},
["nrx"] = {"Ngurmbur"},
["nrz"] = {"Lala"},
["nsa"] = {"Sangtam Naga"},
["nsb"] = {"Lower Nossob"},
["nsc"] = {"Nshi"},
["nsd"] = {"Southern Nisu"},
["nse"] = {"Nsenga"},
["nsf"] = {"Northwestern Nisu"},
["nsg"] = {"Ngasa"},
["nsh"] = {"Ngoshie"},
["nsi"] = {"Nigerian Sign Language"},
["nsk"] = {"Naskapi"},
["nsl"] = {"Norwegian Sign Language"},
["nsm"] = {"Sumi Naga"},
["nsn"] = {"Nehan"},
["nso"] = {"Pedi", "Northern Sotho", "Sepedi"},
["nsp"] = {"Nepalese Sign Language"},
["nsq"] = {"Northern Sierra Miwok"},
["nsr"] = {"Maritime Sign Language"},
["nss"] = {"Nali"},
["nst"] = {"Tase Naga"},
["nsu"] = {"Sierra Negra Nahuatl"},
["nsv"] = {"Southwestern Nisu"},
["nsw"] = {"Navut"},
["nsx"] = {"Nsongo"},
["nsy"] = {"Nasal"},
["nsz"] = {"Nisenan"},
["ntd"] = {"Northern Tidung"},
["nte"] = {"Nathembo"},
["ntg"] = {"Ngantangarra"},
["nti"] = {"Natioro"},
["ntj"] = {"Ngaanyatjarra"},
["ntk"] = {"Ikoma-Nata-Isenye"},
["ntm"] = {"Nateni"},
["nto"] = {"Ntomba"},
["ntp"] = {"Northern Tepehuan"},
["ntr"] = {"Delo"},
["ntu"] = {"Natügu"},
["ntw"] = {"Nottoway"},
["ntx"] = {"Tangkhul Naga (Myanmar)"},
["nty"] = {"Mantsi"},
["ntz"] = {"Natanzi"},
["nua"] = {"Yuanga"},
["nub"] = {"Nubian languages"},
["nuc"] = {"Nukuini"},
["nud"] = {"Ngala"},
["nue"] = {"Ngundu"},
["nuf"] = {"Nusu"},
["nug"] = {"Nungali"},
["nuh"] = {"Ndunda"},
["nui"] = {"Ngumbi"},
["nuj"] = {"Nyole"},
["nuk"] = {"Nuu-chah-nulth", "Nuuchahnulth"},
["nul"] = {"Nusa Laut"},
["num"] = {"Niuafo'ou"},
["nun"] = {"Anong"},
["nuo"] = {"Nguôn"},
["nup"] = {"Nupe-Nupe-Tako"},
["nuq"] = {"Nukumanu"},
["nur"] = {"Nukuria"},
["nus"] = {"Nuer"},
["nut"] = {"Nung (Viet Nam)"},
["nuu"] = {"Ngbundu"},
["nuv"] = {"Northern Nuni"},
["nuw"] = {"Nguluwan"},
["nux"] = {"Mehek"},
["nuy"] = {"Nunggubuyu"},
["nuz"] = {"Tlamacazapa Nahuatl"},
["nvh"] = {"Nasarian"},
["nvm"] = {"Namiae"},
["nvo"] = {"Nyokon"},
["nwa"] = {"Nawathinehena"},
["nwb"] = {"Nyabwa"},
["nwc"] = {"Classical Newari", "Classical Nepal Bhasa", "Old Newari"},
["nwe"] = {"Ngwe"},
["nwg"] = {"Ngayawung"},
["nwi"] = {"Southwest Tanna"},
["nwm"] = {"Nyamusa-Molo"},
["nwo"] = {"Nauo"},
["nwr"] = {"Nawaru"},
["nww"] = {"Ndwewe"},
["nwx"] = {"Middle Newar"},
["nwy"] = {"Nottoway-Meherrin"},
["nxa"] = {"Nauete"},
["nxd"] = {"Ngando (Democratic Republic of Congo)"},
["nxe"] = {"Nage"},
["nxg"] = {"Ngad'a"},
["nxi"] = {"Nindi"},
["nxk"] = {"Koki Naga"},
["nxl"] = {"South Nuaulu"},
["nxm"] = {"Numidian"},
["nxn"] = {"Ngawun"},
["nxo"] = {"Ndambomo"},
["nxq"] = {"Naxi"},
["nxr"] = {"Ninggerum"},
["nxx"] = {"Nafri"},
["nyb"] = {"Nyangbo"},
["nyc"] = {"Nyanga-li"},
["nyd"] = {"Nyore", "Olunyole"},
["nye"] = {"Nyengo"},
["nyf"] = {"Giryama", "Kigiryama"},
["nyg"] = {"Nyindu"},
["nyh"] = {"Nyikina"},
["nyi"] = {"Ama (Sudan)"},
["nyj"] = {"Nyanga"},
["nyk"] = {"Nyaneka"},
["nyl"] = {"Nyeu"},
["nym"] = {"Nyamwezi"},
["nyn"] = {"Nyankole"},
["nyo"] = {"Nyoro"},
["nyp"] = {"Nyang'i"},
["nyq"] = {"Nayini"},
["nyr"] = {"Nyiha (Malawi)"},
["nys"] = {"Nyungar"},
["nyt"] = {"Nyawaygi"},
["nyu"] = {"Nyungwe"},
["nyv"] = {"Nyulnyul"},
["nyw"] = {"Nyaw"},
["nyx"] = {"Nganyaywana"},
["nyy"] = {"Nyakyusa-Ngonde"},
["nza"] = {"Tigon Mbembe"},
["nzb"] = {"Njebi"},
["nzd"] = {"Nzadi"},
["nzi"] = {"Nzima"},
["nzk"] = {"Nzakara"},
["nzm"] = {"Zeme Naga"},
["nzr"] = {"Dir-Nyamzak-Mbarimi"},
["nzs"] = {"New Zealand Sign Language"},
["nzu"] = {"Teke-Nzikou"},
["nzy"] = {"Nzakambay"},
["nzz"] = {"Nanga Dama Dogon"},
["oaa"] = {"Orok"},
["oac"] = {"Oroch"},
["oar"] = {"Old Aramaic (up to 700 BCE)", "Ancient Aramaic (up to 700 BCE)"},
["oav"] = {"Old Avar"},
["obi"] = {"Obispeño"},
["obk"] = {"Southern Bontok"},
["obl"] = {"Oblo"},
["obm"] = {"Moabite"},
["obo"] = {"Obo Manobo"},
["obr"] = {"Old Burmese"},
["obt"] = {"Old Breton"},
["obu"] = {"Obulom"},
["oca"] = {"Ocaina"},
["och"] = {"Old Chinese"},
["ocm"] = {"Old Cham"},
["oco"] = {"Old Cornish"},
["ocu"] = {"Atzingo Matlatzinca"},
["oda"] = {"Odut"},
["odk"] = {"Od"},
["odt"] = {"Old Dutch"},
["odu"] = {"Odual"},
["ofo"] = {"Ofo"},
["ofs"] = {"Old Frisian"},
["ofu"] = {"Efutop"},
["ogb"] = {"Ogbia"},
["ogc"] = {"Ogbah"},
["oge"] = {"Old Georgian"},
["ogg"] = {"Ogbogolo"},
["ogo"] = {"Khana"},
["ogu"] = {"Ogbronuagum"},
["oht"] = {"Old Hittite"},
["ohu"] = {"Old Hungarian"},
["oia"] = {"Oirata"},
["oie"] = {"Okolie"},
["oin"] = {"Inebu One"},
["ojb"] = {"Northwestern Ojibwa"},
["ojc"] = {"Central Ojibwa"},
["ojg"] = {"Eastern Ojibwa"},
["ojp"] = {"Old Japanese"},
["ojs"] = {"Severn Ojibwa"},
["ojv"] = {"Ontong Java"},
["ojw"] = {"Western Ojibwa"},
["oka"] = {"Okanagan"},
["okb"] = {"Okobo"},
["okc"] = {"Kobo"},
["okd"] = {"Okodia"},
["oke"] = {"Okpe (Southwestern Edo)"},
["okg"] = {"Koko Babangk"},
["okh"] = {"Koresh-e Rostam"},
["oki"] = {"Okiek"},
["okj"] = {"Oko-Juwoi"},
["okk"] = {"Kwamtim One"},
["okl"] = {"Old Kentish Sign Language"},
["okm"] = {"Middle Korean (10th-16th cent.)"},
["okn"] = {"Oki-No-Erabu"},
["oko"] = {"Old Korean (3rd-9th cent.)"},
["okr"] = {"Kirike"},
["oks"] = {"Oko-Eni-Osayen"},
["oku"] = {"Oku"},
["okv"] = {"Orokaiva"},
["okx"] = {"Okpe (Northwestern Edo)"},
["okz"] = {"Old Khmer"},
["ola"] = {"Walungge"},
["old"] = {"Mochi"},
["ole"] = {"Olekha"},
["olk"] = {"Olkol"},
["olm"] = {"Oloma"},
["olo"] = {"Livvi"},
["olr"] = {"Olrat"},
["olt"] = {"Old Lithuanian"},
["olu"] = {"Kuvale"},
["oma"] = {"Omaha-Ponca"},
["omb"] = {"East Ambae"},
["omc"] = {"Mochica"},
["omg"] = {"Omagua"},
["omi"] = {"Omi"},
["omk"] = {"Omok"},
["oml"] = {"Ombo"},
["omn"] = {"Minoan"},
["omo"] = {"Utarmbung"},
["omp"] = {"Old Manipuri"},
["omq"] = {"Oto-Manguean languages"},
["omr"] = {"Old Marathi"},
["omt"] = {"Omotik"},
["omu"] = {"Omurano"},
["omv"] = {"Omotic languages"},
["omw"] = {"South Tairora"},
["omx"] = {"Old Mon"},
["omy"] = {"Old Malay"},
["ona"] = {"Ona"},
["onb"] = {"Lingao"},
["one"] = {"Oneida"},
["ong"] = {"Olo"},
["oni"] = {"Onin"},
["onj"] = {"Onjob"},
["onk"] = {"Kabore One"},
["onn"] = {"Onobasulu"},
["ono"] = {"Onondaga"},
["onp"] = {"Sartang"},
["onr"] = {"Northern One"},
["ons"] = {"Ono"},
["ont"] = {"Ontenu"},
["onu"] = {"Unua"},
["onw"] = {"Old Nubian"},
["onx"] = {"Onin Based Pidgin"},
["ood"] = {"Tohono O'odham"},
["oog"] = {"Ong"},
["oon"] = {"Önge"},
["oor"] = {"Oorlams"},
["oos"] = {"Old Ossetic"},
["opa"] = {"Okpamheri"},
["opk"] = {"Kopkaka"},
["opm"] = {"Oksapmin"},
["opo"] = {"Opao"},
["opt"] = {"Opata"},
["opy"] = {"Ofayé"},
["ora"] = {"Oroha"},
["orc"] = {"Orma"},
["ore"] = {"Orejón"},
["org"] = {"Oring"},
["orh"] = {"Oroqen"},
["orn"] = {"Orang Kanaq"},
["oro"] = {"Orokolo"},
["orr"] = {"Oruma"},
["ors"] = {"Orang Seletar"},
["ort"] = {"Adivasi Oriya"},
["oru"] = {"Ormuri"},
["orv"] = {"Old Russian"},
["orw"] = {"Oro Win"},
["orx"] = {"Oro"},
["ory"] = {"Odia (individual language)", "Oriya (individual language)"},
["orz"] = {"Ormu"},
["osa"] = {"Osage"},
["osc"] = {"Oscan"},
["osi"] = {"Osing"},
["osn"] = {"Old Sundanese"},
["oso"] = {"Ososo"},
["osp"] = {"Old Spanish"},
["ost"] = {"Osatu"},
["osu"] = {"Southern One"},
["osx"] = {"Old Saxon"},
["ota"] = {"Ottoman Turkish (1500-1928)"},
["otb"] = {"Old Tibetan"},
["otd"] = {"Ot Danum"},
["ote"] = {"Mezquital Otomi"},
["oti"] = {"Oti"},
["otk"] = {"Old Turkish"},
["otl"] = {"Tilapa Otomi"},
["otm"] = {"Eastern Highland Otomi"},
["otn"] = {"Tenango Otomi"},
["oto"] = {"Otomian languages"},
["otq"] = {"Querétaro Otomi"},
["otr"] = {"Otoro"},
["ots"] = {"Estado de México Otomi"},
["ott"] = {"Temoaya Otomi"},
["otu"] = {"Otuke"},
["otw"] = {"Ottawa"},
["otx"] = {"Texcatepec Otomi"},
["oty"] = {"Old Tamil"},
["otz"] = {"Ixtenco Otomi"},
["oua"] = {"Tagargrent"},
["oub"] = {"Glio-Oubi"},
["oue"] = {"Oune"},
["oui"] = {"Old Uighur"},
["oum"] = {"Ouma"},
["ovd"] = {"Elfdalian", "Övdalian"},
["owi"] = {"Owiniga"},
["owl"] = {"Old Welsh"},
["oyb"] = {"Oy"},
["oyd"] = {"Oyda"},
["oym"] = {"Wayampi"},
["oyy"] = {"Oya'oya"},
["ozm"] = {"Koonzime"},
["paa"] = {"Papuan languages"},
["pab"] = {"Parecís"},
["pac"] = {"Pacoh"},
["pad"] = {"Paumarí"},
["pae"] = {"Pagibete"},
["paf"] = {"Paranawát"},
["pag"] = {"Pangasinan"},
["pah"] = {"Tenharim"},
["pai"] = {"Pe"},
["pak"] = {"Parakanã"},
["pal"] = {"Pahlavi"},
["pam"] = {"Pampanga", "Kapampangan"},
["pao"] = {"Northern Paiute"},
["pap"] = {"Papiamento"},
["paq"] = {"Parya"},
["par"] = {"Panamint", "Timbisha"},
["pas"] = {"Papasena"},
["pau"] = {"Palauan"},
["pav"] = {"Pakaásnovos"},
["paw"] = {"Pawnee"},
["pax"] = {"Pankararé"},
["pay"] = {"Pech"},
["paz"] = {"Pankararú"},
["pbb"] = {"Páez"},
["pbc"] = {"Patamona"},
["pbe"] = {"Mezontla Popoloca"},
["pbf"] = {"Coyotepec Popoloca"},
["pbg"] = {"Paraujano"},
["pbh"] = {"E'ñapa Woromaipu"},
["pbi"] = {"Parkwa"},
["pbl"] = {"Mak (Nigeria)"},
["pbm"] = {"Puebla Mazatec"},
["pbn"] = {"Kpasam"},
["pbo"] = {"Papel"},
["pbp"] = {"Badyara"},
["pbr"] = {"Pangwa"},
["pbs"] = {"Central Pame"},
["pbt"] = {"Southern Pashto"},
["pbu"] = {"Northern Pashto"},
["pbv"] = {"Pnar"},
["pby"] = {"Pyu (Papua New Guinea)"},
["pca"] = {"Santa Inés Ahuatempan Popoloca"},
["pcb"] = {"Pear"},
["pcc"] = {"Bouyei"},
["pcd"] = {"Picard"},
["pce"] = {"Ruching Palaung"},
["pcf"] = {"Paliyan"},
["pcg"] = {"Paniya"},
["pch"] = {"Pardhan"},
["pci"] = {"Duruwa"},
["pcj"] = {"Parenga"},
["pck"] = {"Paite Chin"},
["pcl"] = {"Pardhi"},
["pcm"] = {"Nigerian Pidgin"},
["pcn"] = {"Piti"},
["pcp"] = {"Pacahuara"},
["pcw"] = {"Pyapun"},
["pda"] = {"Anam"},
["pdc"] = {"Pennsylvania German"},
["pdi"] = {"Pa Di"},
["pdn"] = {"Podena", "Fedan"},
["pdo"] = {"Padoe"},
["pdt"] = {"Plautdietsch"},
["pdu"] = {"Kayan"},
["pea"] = {"Peranakan Indonesian"},
["peb"] = {"Eastern Pomo"},
["ped"] = {"Mala (Papua New Guinea)"},
["pee"] = {"Taje"},
["pef"] = {"Northeastern Pomo"},
["peg"] = {"Pengo"},
["peh"] = {"Bonan"},
["pei"] = {"Chichimeca-Jonaz"},
["pej"] = {"Northern Pomo"},
["pek"] = {"Penchal"},
["pel"] = {"Pekal"},
["pem"] = {"Phende"},
["peo"] = {"Old Persian (ca. 600-400 B.C.)"},
["pep"] = {"Kunja"},
["peq"] = {"Southern Pomo"},
["pes"] = {"Iranian Persian"},
["pev"] = {"Pémono"},
["pex"] = {"Petats"},
["pey"] = {"Petjo"},
["pez"] = {"Eastern Penan"},
["pfa"] = {"Pááfang"},
["pfe"] = {"Pere"},
["pfl"] = {"Pfaelzisch"},
["pga"] = {"Sudanese Creole Arabic"},
["pgd"] = {"ගාන්ධාරී"},
["pgg"] = {"Pangwali"},
["pgi"] = {"Pagi"},
["pgk"] = {"Rerep"},
["pgl"] = {"Primitive Irish"},
["pgn"] = {"Paelignian"},
["pgs"] = {"Pangseng"},
["pgu"] = {"Pagu"},
["pgz"] = {"Papua New Guinean Sign Language"},
["pha"] = {"Pa-Hng"},
["phd"] = {"Phudagi"},
["phg"] = {"Phuong"},
["phh"] = {"Phukha"},
["phi"] = {"Philippine languages"},
["phj"] = {"Pahari"},
["phk"] = {"Phake"},
["phl"] = {"Phalura", "Palula"},
["phm"] = {"Phimbi"},
["phn"] = {"Phoenician"},
["pho"] = {"Phunoi"},
["phq"] = {"Phana'"},
["phr"] = {"Pahari-Potwari"},
["pht"] = {"Phu Thai"},
["phu"] = {"Phuan"},
["phv"] = {"Pahlavani"},
["phw"] = {"Phangduwali"},
["pia"] = {"Pima Bajo"},
["pib"] = {"Yine"},
["pic"] = {"Pinji"},
["pid"] = {"Piaroa"},
["pie"] = {"Piro"},
["pif"] = {"Pingelapese"},
["pig"] = {"Pisabo"},
["pih"] = {"Pitcairn-Norfolk"},
["pij"] = {"Pijao"},
["pil"] = {"Yom"},
["pim"] = {"Powhatan"},
["pin"] = {"Piame"},
["pio"] = {"Piapoco"},
["pip"] = {"Pero"},
["pir"] = {"Piratapuyo"},
["pis"] = {"Pijin"},
["pit"] = {"Pitta Pitta"},
["piu"] = {"Pintupi-Luritja"},
["piv"] = {"Pileni", "Vaeakau-Taumako"},
["piw"] = {"Pimbwe"},
["pix"] = {"Piu"},
["piy"] = {"Piya-Kwonci"},
["piz"] = {"Pije"},
["pjt"] = {"Pitjantjatjara"},
["pka"] = {"Ardhamāgadhī Prākrit"},
["pkb"] = {"Pokomo", "Kipfokomo"},
["pkc"] = {"Paekche"},
["pkg"] = {"Pak-Tong"},
["pkh"] = {"Pankhu"},
["pkn"] = {"Pakanha"},
["pko"] = {"Pökoot"},
["pkp"] = {"Pukapuka"},
["pkr"] = {"Attapady Kurumba"},
["pks"] = {"Pakistan Sign Language"},
["pkt"] = {"Maleng"},
["pku"] = {"Paku"},
["pla"] = {"Miani"},
["plb"] = {"Polonombauk"},
["plc"] = {"Central Palawano"},
["pld"] = {"Polari"},
["ple"] = {"Palu'e"},
["plf"] = {"Central Malayo-Polynesian languages"},
["plg"] = {"Pilagá"},
["plh"] = {"Paulohi"},
["plk"] = {"Kohistani Shina"},
["pll"] = {"Shwe Palaung"},
["pln"] = {"Palenquero"},
["plo"] = {"Oluta Popoluca"},
["plq"] = {"Palaic"},
["plr"] = {"Palaka Senoufo"},
["pls"] = {"San Marcos Tlacoyalco Popoloca", "San Marcos Tlalcoyalco Popoloca"},
["plt"] = {"Plateau Malagasy"},
["plu"] = {"Palikúr"},
["plv"] = {"Southwest Palawano"},
["plw"] = {"Brooke's Point Palawano"},
["ply"] = {"Bolyu"},
["plz"] = {"Paluan"},
["pma"] = {"Paama"},
["pmb"] = {"Pambia"},
["pmd"] = {"Pallanganmiddang"},
["pme"] = {"Pwaamei"},
["pmf"] = {"Pamona"},
["pmh"] = {"Māhārāṣṭri Prākrit"},
["pmi"] = {"Northern Pumi"},
["pmj"] = {"Southern Pumi"},
["pml"] = {"Lingua Franca"},
["pmm"] = {"Pomo"},
["pmn"] = {"Pam"},
["pmo"] = {"Pom"},
["pmq"] = {"Northern Pame"},
["pmr"] = {"Paynamar"},
["pms"] = {"Piemontese"},
["pmt"] = {"Tuamotuan"},
["pmw"] = {"Plains Miwok"},
["pmx"] = {"Poumei Naga"},
["pmy"] = {"Papuan Malay"},
["pmz"] = {"Southern Pame"},
["pna"] = {"Punan Bah-Biau"},
["pnb"] = {"Western Panjabi"},
["pnc"] = {"Pannei"},
["pnd"] = {"Mpinda"},
["pne"] = {"Western Penan"},
["png"] = {"Pangu", "Pongu"},
["pnh"] = {"Penrhyn"},
["pni"] = {"Aoheng"},
["pnj"] = {"Pinjarup"},
["pnk"] = {"Paunaka"},
["pnl"] = {"Paleni"},
["pnm"] = {"Punan Batu 1"},
["pnn"] = {"Pinai-Hagahai"},
["pno"] = {"Panobo"},
["pnp"] = {"Pancana"},
["pnq"] = {"Pana (Burkina Faso)"},
["pnr"] = {"Panim"},
["pns"] = {"Ponosakan"},
["pnt"] = {"Pontic"},
["pnu"] = {"Jiongnai Bunu"},
["pnv"] = {"Pinigura"},
["pnw"] = {"Banyjima", "Panytyima"},
["pnx"] = {"Phong-Kniang"},
["pny"] = {"Pinyin"},
["pnz"] = {"Pana (Central African Republic)"},
["poc"] = {"Poqomam"},
["poe"] = {"San Juan Atzingo Popoloca"},
["pof"] = {"Poke"},
["pog"] = {"Potiguára"},
["poh"] = {"Poqomchi'"},
["poi"] = {"Highland Popoluca"},
["pok"] = {"Pokangá"},
["pom"] = {"Southeastern Pomo"},
["pon"] = {"Pohnpeian"},
["poo"] = {"Central Pomo"},
["pop"] = {"Pwapwâ"},
["poq"] = {"Texistepec Popoluca"},
["pos"] = {"Sayula Popoluca"},
["pot"] = {"Potawatomi"},
["pov"] = {"Upper Guinea Crioulo"},
["pow"] = {"San Felipe Otlaltepec Popoloca"},
["pox"] = {"Polabian"},
["poy"] = {"Pogolo"},
["poz"] = {"Malayo-Polynesian languages"},
["ppe"] = {"Papi"},
["ppi"] = {"Paipai"},
["ppk"] = {"Uma"},
["ppl"] = {"Pipil", "Nicarao"},
["ppm"] = {"Papuma"},
["ppn"] = {"Papapana"},
["ppo"] = {"Folopa"},
["ppp"] = {"Pelende"},
["ppq"] = {"Pei"},
["pps"] = {"San Luís Temalacayuca Popoloca"},
["ppt"] = {"Pare"},
["ppu"] = {"Papora"},
["pqa"] = {"Pa'a"},
["pqe"] = {"Eastern Malayo-Polynesian languages"},
["pqm"] = {"Malecite-Passamaquoddy"},
["pqw"] = {"Western Malayo-Polynesian languages"},
["pra"] = {"ප්රාකෘත භාෂාව"},
["prc"] = {"Parachi"},
["prd"] = {"Parsi-Dari"},
["pre"] = {"Principense"},
["prf"] = {"Paranan"},
["prg"] = {"Prussian"},
["prh"] = {"Porohanon"},
["pri"] = {"Paicî"},
["prk"] = {"Parauk"},
["prl"] = {"Peruvian Sign Language"},
["prm"] = {"Kibiri"},
["prn"] = {"Prasuni"},
["pro"] = {"Old Provençal (to 1500)", "Old Occitan (to 1500)"},
["prq"] = {"Ashéninka Perené"},
["prr"] = {"Puri"},
["prs"] = {"Dari", "Afghan Persian"},
["prt"] = {"Phai"},
["pru"] = {"Puragi"},
["prw"] = {"Parawen"},
["prx"] = {"Purik"},
["prz"] = {"Providencia Sign Language"},
["psa"] = {"Asue Awyu"},
["psc"] = {"Iranian Sign Language", "Persian Sign Language"},
["psd"] = {"Plains Indian Sign Language"},
["pse"] = {"Central Malay"},
["psg"] = {"Penang Sign Language"},
["psh"] = {"Southwest Pashai", "Southwest Pashayi"},
["psi"] = {"Southeast Pashai", "Southeast Pashayi"},
["psl"] = {"Puerto Rican Sign Language"},
["psm"] = {"Pauserna"},
["psn"] = {"Panasuan"},
["pso"] = {"Polish Sign Language"},
["psp"] = {"Philippine Sign Language"},
["psq"] = {"Pasi"},
["psr"] = {"Portuguese Sign Language"},
["pss"] = {"Kaulong"},
["pst"] = {"Central Pashto"},
["psu"] = {"Sauraseni Prākrit"},
["psw"] = {"Port Sandwich"},
["psy"] = {"Piscataway"},
["pta"] = {"Pai Tavytera"},
["pth"] = {"Pataxó Hã-Ha-Hãe"},
["pti"] = {"Pindiini", "Wangkatha"},
["ptn"] = {"Patani"},
["pto"] = {"Zo'é"},
["ptp"] = {"Patep"},
["ptq"] = {"Pattapu"},
["ptr"] = {"Piamatsina"},
["ptt"] = {"Enrekang"},
["ptu"] = {"Bambam"},
["ptv"] = {"Port Vato"},
["ptw"] = {"Pentlatch"},
["pty"] = {"Pathiya"},
["pua"] = {"Western Highland Purepecha"},
["pub"] = {"Purum"},
["puc"] = {"Punan Merap"},
["pud"] = {"Punan Aput"},
["pue"] = {"Puelche"},
["puf"] = {"Punan Merah"},
["pug"] = {"Phuie"},
["pui"] = {"Puinave"},
["puj"] = {"Punan Tubu"},
["pum"] = {"Puma"},
["puo"] = {"Puoc"},
["pup"] = {"Pulabu"},
["puq"] = {"Puquina"},
["pur"] = {"Puruborá"},
["put"] = {"Putoh"},
["puu"] = {"Punu"},
["puw"] = {"Puluwatese"},
["pux"] = {"Puare"},
["puy"] = {"Purisimeño"},
["pwa"] = {"Pawaia"},
["pwb"] = {"Panawa"},
["pwg"] = {"Gapapaiwa"},
["pwi"] = {"Patwin"},
["pwm"] = {"Molbog"},
["pwn"] = {"Paiwan"},
["pwo"] = {"Pwo Western Karen"},
["pwr"] = {"Powari"},
["pww"] = {"Pwo Northern Karen"},
["pxm"] = {"Quetzaltepec Mixe"},
["pye"] = {"Pye Krumen"},
["pym"] = {"Fyam"},
["pyn"] = {"Poyanáwa"},
["pys"] = {"Paraguayan Sign Language", "Lengua de Señas del Paraguay"},
["pyu"] = {"Puyuma"},
["pyx"] = {"Pyu (Myanmar)"},
["pyy"] = {"Pyen"},
["pze"] = {"Pesse"},
["pzh"] = {"Pazeh"},
["pzn"] = {"Jejara Naga", "Para Naga"},
["qua"] = {"Quapaw"},
["qub"] = {"Huallaga Huánuco Quechua"},
["quc"] = {"K'iche'", "Quiché"},
["qud"] = {"Calderón Highland Quichua"},
["quf"] = {"Lambayeque Quechua"},
["qug"] = {"Chimborazo Highland Quichua"},
["quh"] = {"South Bolivian Quechua"},
["qui"] = {"Quileute"},
["quk"] = {"Chachapoyas Quechua"},
["qul"] = {"North Bolivian Quechua"},
["qum"] = {"Sipacapense"},
["qun"] = {"Quinault"},
["qup"] = {"Southern Pastaza Quechua"},
["quq"] = {"Quinqui"},
["qur"] = {"Yanahuanca Pasco Quechua"},
["qus"] = {"Santiago del Estero Quichua"},
["quv"] = {"Sacapulteco"},
["quw"] = {"Tena Lowland Quichua"},
["qux"] = {"Yauyos Quechua"},
["quy"] = {"Ayacucho Quechua"},
["quz"] = {"Cusco Quechua"},
["qva"] = {"Ambo-Pasco Quechua"},
["qvc"] = {"Cajamarca Quechua"},
["qve"] = {"Eastern Apurímac Quechua"},
["qvh"] = {"Huamalíes-Dos de Mayo Huánuco Quechua"},
["qvi"] = {"Imbabura Highland Quichua"},
["qvj"] = {"Loja Highland Quichua"},
["qvl"] = {"Cajatambo North Lima Quechua"},
["qvm"] = {"Margos-Yarowilca-Lauricocha Quechua"},
["qvn"] = {"North Junín Quechua"},
["qvo"] = {"Napo Lowland Quechua"},
["qvp"] = {"Pacaraos Quechua"},
["qvs"] = {"San Martín Quechua"},
["qvw"] = {"Huaylla Wanca Quechua"},
["qvy"] = {"Queyu"},
["qvz"] = {"Northern Pastaza Quichua"},
["qwa"] = {"Corongo Ancash Quechua"},
["qwc"] = {"Classical Quechua"},
["qwe"] = {"Quechuan (family)"},
["qwh"] = {"Huaylas Ancash Quechua"},
["qwm"] = {"Kuman (Russia)"},
["qws"] = {"Sihuas Ancash Quechua"},
["qwt"] = {"Kwalhioqua-Tlatskanai"},
["qxa"] = {"Chiquián Ancash Quechua"},
["qxc"] = {"Chincha Quechua"},
["qxh"] = {"Panao Huánuco Quechua"},
["qxl"] = {"Salasaca Highland Quichua"},
["qxn"] = {"Northern Conchucos Ancash Quechua"},
["qxo"] = {"Southern Conchucos Ancash Quechua"},
["qxp"] = {"Puno Quechua"},
["qxq"] = {"Qashqa'i"},
["qxr"] = {"Cañar Highland Quichua"},
["qxs"] = {"Southern Qiang"},
["qxt"] = {"Santa Ana de Tusi Pasco Quechua"},
["qxu"] = {"Arequipa-La Unión Quechua"},
["qxw"] = {"Jauja Wanca Quechua"},
["qya"] = {"Quenya"},
["qyp"] = {"Quiripi"},
["raa"] = {"Dungmali"},
["rab"] = {"Camling"},
["rac"] = {"Rasawa"},
["rad"] = {"Rade"},
["raf"] = {"Western Meohang"},
["rag"] = {"Logooli", "Lulogooli"},
["rah"] = {"Rabha"},
["rai"] = {"Ramoaaina"},
["raj"] = {"Rajasthani"},
["rak"] = {"Tulu-Bohuai"},
["ral"] = {"Ralte"},
["ram"] = {"Canela"},
["ran"] = {"Riantana"},
["rao"] = {"Rao"},
["rap"] = {"Rapanui"},
["raq"] = {"Saam"},
["rar"] = {"Rarotongan", "Cook Islands Maori"},
["ras"] = {"Tegali"},
["rat"] = {"Razajerdi"},
["rau"] = {"Raute"},
["rav"] = {"Sampang"},
["raw"] = {"Rawang"},
["rax"] = {"Rang"},
["ray"] = {"Rapa"},
["raz"] = {"Rahambuu"},
["rbb"] = {"Rumai Palaung"},
["rbk"] = {"Northern Bontok"},
["rbl"] = {"Miraya Bikol"},
["rbp"] = {"Barababaraba"},
["rcf"] = {"Réunion Creole French"},
["rdb"] = {"Rudbari"},
["rea"] = {"Rerau"},
["reb"] = {"Rembong"},
["ree"] = {"Rejang Kayan"},
["reg"] = {"Kara (Tanzania)"},
["rei"] = {"Reli"},
["rej"] = {"Rejang"},
["rel"] = {"Rendille"},
["rem"] = {"Remo"},
["ren"] = {"Rengao"},
["rer"] = {"Rer Bare"},
["res"] = {"Reshe"},
["ret"] = {"Retta"},
["rey"] = {"Reyesano"},
["rga"] = {"Roria"},
["rge"] = {"Romano-Greek"},
["rgk"] = {"Rangkas"},
["rgn"] = {"Romagnol"},
["rgr"] = {"Resígaro"},
["rgs"] = {"Southern Roglai"},
["rgu"] = {"Ringgou"},
["rhg"] = {"Rohingya"},
["rhp"] = {"Yahang"},
["ria"] = {"Riang (India)"},
["rib"] = {"Bribri Sign Language"},
["rif"] = {"Tarifit"},
["ril"] = {"Riang Lang", "Riang (Myanmar)"},
["rim"] = {"Nyaturu"},
["rin"] = {"Nungu"},
["rir"] = {"Ribun"},
["rit"] = {"Ritharrngu"},
["riu"] = {"Riung"},
["rjg"] = {"Rajong"},
["rji"] = {"Raji"},
["rjs"] = {"Rajbanshi"},
["rka"] = {"Kraol"},
["rkb"] = {"Rikbaktsa"},
["rkh"] = {"Rakahanga-Manihiki"},
["rki"] = {"Rakhine"},
["rkm"] = {"Marka"},
["rkt"] = {"Rangpuri", "Kamta"},
["rkw"] = {"Arakwal"},
["rma"] = {"Rama"},
["rmb"] = {"Rembarrnga"},
["rmc"] = {"Carpathian Romani"},
["rmd"] = {"Traveller Danish"},
["rme"] = {"Angloromani"},
["rmf"] = {"Kalo Finnish Romani"},
["rmg"] = {"Traveller Norwegian"},
["rmh"] = {"Murkim"},
["rmi"] = {"Lomavren"},
["rmk"] = {"Romkun"},
["rml"] = {"Baltic Romani"},
["rmm"] = {"Roma"},
["rmn"] = {"Balkan Romani"},
["rmo"] = {"Sinte Romani"},
["rmp"] = {"Rempi"},
["rmq"] = {"Caló"},
["rms"] = {"Romanian Sign Language"},
["rmt"] = {"Domari"},
["rmu"] = {"Tavringer Romani"},
["rmv"] = {"Romanova"},
["rmw"] = {"Welsh Romani"},
["rmx"] = {"Romam"},
["rmy"] = {"Vlax Romani"},
["rmz"] = {"Marma"},
["rnb"] = {"Brunca Sign Language"},
["rnd"] = {"Ruund"},
["rng"] = {"Ronga"},
["rnl"] = {"Ranglong"},
["rnn"] = {"Roon"},
["rnp"] = {"Rongpo"},
["rnr"] = {"Nari Nari"},
["rnw"] = {"Rungwa"},
["roa"] = {"Romance languages"},
["rob"] = {"Tae'"},
["roc"] = {"Cacgia Roglai"},
["rod"] = {"Rogo"},
["roe"] = {"Ronji"},
["rof"] = {"Rombo"},
["rog"] = {"Northern Roglai"},
["rol"] = {"Romblomanon"},
["rom"] = {"Romany"},
["roo"] = {"Rotokas"},
["rop"] = {"Kriol"},
["ror"] = {"Rongga"},
["rou"] = {"Runga"},
["row"] = {"Dela-Oenale"},
["rpn"] = {"Repanbitip"},
["rpt"] = {"Rapting"},
["rri"] = {"Ririo"},
["rrm"] = {"Moriori"},
["rro"] = {"Waima"},
["rrt"] = {"Arritinngithigh"},
["rsb"] = {"Romano-Serbian"},
["rsk"] = {"Ruthenian", "Rusnak"},
["rsl"] = {"Russian Sign Language"},
["rsm"] = {"Miriwoong Sign Language"},
["rsn"] = {"Rwandan Sign Language"},
["rsw"] = {"Rishiwa"},
["rtc"] = {"Rungtu Chin"},
["rth"] = {"Ratahan"},
["rtm"] = {"Rotuman"},
["rts"] = {"Yurats"},
["rtw"] = {"Rathawi"},
["rub"] = {"Gungu"},
["ruc"] = {"Ruuli"},
["rue"] = {"Rusyn"},
["ruf"] = {"Luguru"},
["rug"] = {"Roviana"},
["ruh"] = {"Ruga"},
["rui"] = {"Rufiji"},
["ruk"] = {"Che"},
["ruo"] = {"Istro Romanian"},
["rup"] = {"Macedo-Romanian", "Aromanian", "Arumanian"},
["ruq"] = {"Megleno Romanian"},
["rut"] = {"Rutul"},
["ruu"] = {"Lanas Lobu"},
["ruy"] = {"Mala (Nigeria)"},
["ruz"] = {"Ruma"},
["rwa"] = {"Rawo"},
["rwk"] = {"Rwa"},
["rwl"] = {"Ruwila"},
["rwm"] = {"Amba (Uganda)"},
["rwo"] = {"Rawa"},
["rwr"] = {"Marwari (India)"},
["rxd"] = {"Ngardi"},
["rxw"] = {"Karuwali", "Garuwali"},
["ryn"] = {"Northern Amami-Oshima"},
["rys"] = {"Yaeyama"},
["ryu"] = {"Central Okinawan"},
["rzh"] = {"Rāziḥī"},
["saa"] = {"Saba"},
["sab"] = {"Buglere"},
["sac"] = {"Meskwaki"},
["sad"] = {"Sandawe"},
["sae"] = {"Sabanê"},
["saf"] = {"Safaliba"},
["sah"] = {"Yakut"},
["sai"] = {"South American Indian languages"},
["saj"] = {"Sahu"},
["sak"] = {"Sake"},
["sal"] = {"Salishan languages"},
["sam"] = {"Samaritan Aramaic"},
["sao"] = {"Sause"},
["saq"] = {"Samburu"},
["sar"] = {"Saraveca"},
["sas"] = {"Sasak"},
["sat"] = {"Santali"},
["sau"] = {"Saleman"},
["sav"] = {"Saafi-Saafi"},
["saw"] = {"Sawi"},
["sax"] = {"Sa"},
["say"] = {"Saya"},
["saz"] = {"Saurashtra"},
["sba"] = {"Ngambay"},
["sbb"] = {"Simbo"},
["sbc"] = {"Kele (Papua New Guinea)"},
["sbd"] = {"Southern Samo"},
["sbe"] = {"Saliba"},
["sbf"] = {"Chabu", "Shabo"},
["sbg"] = {"Seget"},
["sbh"] = {"Sori-Harengan"},
["sbi"] = {"Seti"},
["sbj"] = {"Surbakhal"},
["sbk"] = {"Safwa"},
["sbl"] = {"Botolan Sambal"},
["sbm"] = {"Sagala"},
["sbn"] = {"Sindhi Bhil"},
["sbo"] = {"Sabüm"},
["sbp"] = {"Sangu (Tanzania)"},
["sbq"] = {"Sileibi"},
["sbr"] = {"Sembakung Murut"},
["sbs"] = {"Subiya"},
["sbt"] = {"Kimki"},
["sbu"] = {"Stod Bhoti"},
["sbv"] = {"Sabine"},
["sbw"] = {"Simba"},
["sbx"] = {"Seberuang"},
["sby"] = {"Soli"},
["sbz"] = {"Sara Kaba"},
["scb"] = {"Chut"},
["sce"] = {"Dongxiang"},
["scf"] = {"San Miguel Creole French"},
["scg"] = {"Sanggau"},
["sch"] = {"Sakachep"},
["sci"] = {"Sri Lankan Creole Malay"},
["sck"] = {"Sadri"},
["scl"] = {"Shina"},
["scn"] = {"Sicilian"},
["sco"] = {"ස්කොට්ස්", "Scots"},
["scp"] = {"Hyolmo", "Helambu Sherpa"},
["scq"] = {"Sa'och"},
["scs"] = {"North Slavey"},
["sct"] = {"Southern Katang"},
["scu"] = {"Shumcho"},
["scv"] = {"Sheni"},
["scw"] = {"Sha"},
["scx"] = {"Sicel"},
["sda"] = {"Toraja-Sa'dan"},
["sdb"] = {"Shabak"},
["sdc"] = {"Sassarese Sardinian"},
["sde"] = {"Surubu"},
["sdf"] = {"Sarli"},
["sdg"] = {"Savi"},
["sdh"] = {"Southern Kurdish"},
["sdj"] = {"Suundi"},
["sdk"] = {"Sos Kundi"},
["sdl"] = {"Saudi Arabian Sign Language"},
["sdn"] = {"Gallurese Sardinian"},
["sdo"] = {"Bukar-Sadung Bidayuh"},
["sdp"] = {"Sherdukpen"},
["sdq"] = {"Semandang"},
["sdr"] = {"Oraon Sadri"},
["sds"] = {"Sened"},
["sdt"] = {"Shuadit"},
["sdu"] = {"Sarudu"},
["sdv"] = {"Eastern Sudanic languages"},
["sdx"] = {"Sibu Melanau"},
["sdz"] = {"Sallands"},
["sea"] = {"Semai"},
["seb"] = {"Shempire Senoufo"},
["sec"] = {"Sechelt"},
["sed"] = {"Sedang"},
["see"] = {"Seneca"},
["sef"] = {"Cebaara Senoufo"},
["seg"] = {"Segeju"},
["seh"] = {"Sena"},
["sei"] = {"Seri"},
["sej"] = {"Sene"},
["sek"] = {"Sekani"},
["sel"] = {"Selkup"},
["sem"] = {"Semitic languages"},
["sen"] = {"Nanerigé Sénoufo"},
["seo"] = {"Suarmin"},
["sep"] = {"Sìcìté Sénoufo"},
["seq"] = {"Senara Sénoufo"},
["ser"] = {"Serrano"},
["ses"] = {"Koyraboro Senni Songhai"},
["set"] = {"Sentani"},
["seu"] = {"Serui-Laut"},
["sev"] = {"Nyarafolo Senoufo"},
["sew"] = {"Sewa Bay"},
["sey"] = {"Secoya"},
["sez"] = {"Senthang Chin"},
["sfb"] = {"Langue des signes de Belgique Francophone", "French Belgian Sign Language"},
["sfe"] = {"Eastern Subanen"},
["sfm"] = {"Small Flowery Miao"},
["sfs"] = {"South African Sign Language"},
["sfw"] = {"Sehwi"},
["sga"] = {"Old Irish (to 900)"},
["sgb"] = {"Mag-antsi Ayta"},
["sgc"] = {"Kipsigis"},
["sgd"] = {"Surigaonon"},
["sge"] = {"Segai"},
["sgg"] = {"Swiss-German Sign Language"},
["sgh"] = {"Shughni"},
["sgi"] = {"Suga"},
["sgj"] = {"Surgujia"},
["sgk"] = {"Sangkong"},
["sgm"] = {"Singa"},
["sgn"] = {"Sign languages"},
["sgp"] = {"Singpho"},
["sgr"] = {"Sangisari"},
["sgs"] = {"Samogitian"},
["sgt"] = {"Brokpake"},
["sgu"] = {"Salas"},
["sgw"] = {"Sebat Bet Gurage"},
["sgx"] = {"Sierra Leone Sign Language"},
["sgy"] = {"Sanglechi"},
["sgz"] = {"Sursurunga"},
["sha"] = {"Shall-Zwall"},
["shb"] = {"Ninam"},
["shc"] = {"Sonde"},
["shd"] = {"Kundal Shahi"},
["she"] = {"Sheko"},
["shg"] = {"Shua"},
["shh"] = {"Shoshoni"},
["shi"] = {"Tachelhit"},
["shj"] = {"Shatt"},
["shk"] = {"Shilluk"},
["shl"] = {"Shendu"},
["shm"] = {"Shahrudi"},
["shn"] = {"Shan"},
["sho"] = {"Shanga"},
["shp"] = {"Shipibo-Conibo"},
["shq"] = {"Sala"},
["shr"] = {"Shi"},
["shs"] = {"Shuswap"},
["sht"] = {"Shasta"},
["shu"] = {"Chadian Arabic"},
["shv"] = {"Shehri"},
["shw"] = {"Shwai"},
["shx"] = {"She"},
["shy"] = {"Tachawit"},
["shz"] = {"Syenara Senoufo"},
["sia"] = {"Akkala Sami"},
["sib"] = {"Sebop"},
["sid"] = {"Sidamo"},
["sie"] = {"Simaa"},
["sif"] = {"Siamou"},
["sig"] = {"Paasaal"},
["sih"] = {"Zire", "Sîshëë"},
["sii"] = {"Shom Peng"},
["sij"] = {"Numbami"},
["sik"] = {"Sikiana"},
["sil"] = {"Tumulung Sisaala"},
["sim"] = {"Mende (Papua New Guinea)"},
["sio"] = {"Siouan languages"},
["sip"] = {"Sikkimese"},
["siq"] = {"Sonia"},
["sir"] = {"Siri"},
["sis"] = {"Siuslaw"},
["sit"] = {"Sino-Tibetan languages"},
["siu"] = {"Sinagen"},
["siv"] = {"Sumariup"},
["siw"] = {"Siwai"},
["six"] = {"Sumau"},
["siy"] = {"Sivandi"},
["siz"] = {"Siwi"},
["sja"] = {"Epena"},
["sjb"] = {"Sajau Basap"},
["sjd"] = {"Kildin Sami"},
["sje"] = {"Pite Sami"},
["sjg"] = {"Assangori"},
["sjk"] = {"Kemi Sami"},
["sjl"] = {"Sajalong", "Miji"},
["sjm"] = {"Mapun"},
["sjn"] = {"Sindarin"},
["sjo"] = {"Xibe"},
["sjp"] = {"Surjapuri"},
["sjr"] = {"Siar-Lak"},
["sjs"] = {"Senhaja De Srair"},
["sjt"] = {"Ter Sami"},
["sju"] = {"Ume Sami"},
["sjw"] = {"Shawnee"},
["ska"] = {"Skagit"},
["skb"] = {"Saek"},
["skc"] = {"Ma Manda"},
["skd"] = {"Southern Sierra Miwok"},
["ske"] = {"Seke (Vanuatu)"},
["skf"] = {"Sakirabiá"},
["skg"] = {"Sakalava Malagasy"},
["skh"] = {"Sikule"},
["ski"] = {"Sika"},
["skj"] = {"Seke (Nepal)"},
["skm"] = {"Kutong"},
["skn"] = {"Kolibugan Subanon"},
["sko"] = {"Seko Tengah"},
["skp"] = {"Sekapan"},
["skq"] = {"Sininkere"},
["skr"] = {"Saraiki", "Seraiki"},
["sks"] = {"Maia"},
["skt"] = {"Sakata"},
["sku"] = {"Sakao"},
["skv"] = {"Skou"},
["skw"] = {"Skepi Creole Dutch"},
["skx"] = {"Seko Padang"},
["sky"] = {"Sikaiana"},
["skz"] = {"Sekar"},
["sla"] = {"Slavic languages"},
["slc"] = {"Sáliba"},
["sld"] = {"Sissala"},
["sle"] = {"Sholaga"},
["slf"] = {"Swiss-Italian Sign Language"},
["slg"] = {"Selungai Murut"},
["slh"] = {"Southern Puget Sound Salish"},
["sli"] = {"Lower Silesian"},
["slj"] = {"Salumá"},
["sll"] = {"Salt-Yui"},
["slm"] = {"Pangutaran Sama"},
["sln"] = {"Salinan"},
["slp"] = {"Lamaholot"},
["slr"] = {"Salar"},
["sls"] = {"Singapore Sign Language"},
["slt"] = {"Sila"},
["slu"] = {"Selaru"},
["slw"] = {"Sialum"},
["slx"] = {"Salampasu"},
["sly"] = {"Selayar"},
["slz"] = {"Ma'ya"},
["sma"] = {"Southern Sami"},
["smb"] = {"Simbari"},
["smc"] = {"Som"},
["smf"] = {"Auwe"},
["smg"] = {"Simbali"},
["smh"] = {"Samei"},
["smi"] = {"Sami languages"},
["smj"] = {"Lule Sami"},
["smk"] = {"Bolinao"},
["sml"] = {"Central Sama"},
["smm"] = {"Musasa"},
["smn"] = {"Inari Sami"},
["smp"] = {"Samaritan"},
["smq"] = {"Samo"},
["smr"] = {"Simeulue"},
["sms"] = {"Skolt Sami"},
["smt"] = {"Simte"},
["smu"] = {"Somray"},
["smv"] = {"Samvedi"},
["smw"] = {"Sumbawa"},
["smx"] = {"Samba"},
["smy"] = {"Semnani"},
["smz"] = {"Simeku"},
["snc"] = {"Sinaugoro"},
["sne"] = {"Bau Bidayuh"},
["snf"] = {"Noon"},
["sng"] = {"Sanga (Democratic Republic of Congo)"},
["sni"] = {"Sensi"},
["snj"] = {"Riverain Sango"},
["snk"] = {"Soninke"},
["snl"] = {"Sangil"},
["snm"] = {"Southern Ma'di"},
["snn"] = {"Siona"},
["sno"] = {"Snohomish"},
["snp"] = {"Siane"},
["snq"] = {"Sangu (Gabon)"},
["snr"] = {"Sihan"},
["sns"] = {"South West Bay", "Nahavaq"},
["snu"] = {"Senggi", "Viid"},
["snv"] = {"Sa'ban"},
["snw"] = {"Selee"},
["snx"] = {"Sam"},
["sny"] = {"Saniyo-Hiyewe"},
["snz"] = {"Kou"},
["soa"] = {"Thai Song"},
["sob"] = {"Sobei"},
["soc"] = {"So (Democratic Republic of Congo)"},
["sod"] = {"Songoora"},
["soe"] = {"Songomeno"},
["sog"] = {"Sogdian"},
["soh"] = {"Aka"},
["soi"] = {"Sonha"},
["soj"] = {"Soi"},
["sok"] = {"Sokoro"},
["sol"] = {"Solos"},
["son"] = {"Songhai languages"},
["soo"] = {"Songo"},
["sop"] = {"Songe"},
["soq"] = {"Kanasi"},
["sor"] = {"Somrai"},
["sos"] = {"Seeku"},
["sou"] = {"Southern Thai"},
["sov"] = {"Sonsorol"},
["sow"] = {"Sowanda"},
["sox"] = {"Swo"},
["soy"] = {"Miyobe"},
["soz"] = {"Temi"},
["spb"] = {"Sepa (Indonesia)"},
["spc"] = {"Sapé"},
["spd"] = {"Saep"},
["spe"] = {"Sepa (Papua New Guinea)"},
["spg"] = {"Sian"},
["spi"] = {"Saponi"},
["spk"] = {"Sengo"},
["spl"] = {"Selepet"},
["spm"] = {"Akukem"},
["spn"] = {"Sanapaná"},
["spo"] = {"Spokane"},
["spp"] = {"Supyire Senoufo"},
["spq"] = {"Loreto-Ucayali Spanish"},
["spr"] = {"Saparua"},
["sps"] = {"Saposa"},
["spt"] = {"Spiti Bhoti"},
["spu"] = {"Sapuan"},
["spv"] = {"Sambalpuri", "Kosli"},
["spx"] = {"South Picene"},
["spy"] = {"Sabaot"},
["sqa"] = {"Shama-Sambuga"},
["sqh"] = {"Shau"},
["sqj"] = {"Albanian languages"},
["sqk"] = {"Albanian Sign Language"},
["sqm"] = {"Suma"},
["sqn"] = {"Susquehannock"},
["sqo"] = {"Sorkhei"},
["sqq"] = {"Sou"},
["sqr"] = {"Siculo Arabic"},
["sqs"] = {"Sri Lankan Sign Language"},
["sqt"] = {"Soqotri"},
["squ"] = {"Squamish"},
["sqx"] = {"Kufr Qassem Sign Language (KQSL)"},
["sra"] = {"Saruga"},
["srb"] = {"Sora"},
["src"] = {"Logudorese Sardinian"},
["sre"] = {"Sara"},
["srf"] = {"Nafi"},
["srg"] = {"Sulod"},
["srh"] = {"Sarikoli"},
["sri"] = {"Siriano"},
["srk"] = {"Serudung Murut"},
["srl"] = {"Isirawa"},
["srm"] = {"Saramaccan"},
["srn"] = {"Sranan Tongo"},
["sro"] = {"Campidanese Sardinian"},
["srq"] = {"Sirionó"},
["srr"] = {"Serer"},
["srs"] = {"Sarsi"},
["srt"] = {"Sauri"},
["sru"] = {"Suruí"},
["srv"] = {"Southern Sorsoganon"},
["srw"] = {"Serua"},
["srx"] = {"Sirmauri"},
["sry"] = {"Sera"},
["srz"] = {"Shahmirzadi"},
["ssa"] = {"Nilo-Saharan languages"},
["ssb"] = {"Southern Sama"},
["ssc"] = {"Suba-Simbiti"},
["ssd"] = {"Siroi"},
["sse"] = {"Balangingi", "Bangingih Sama"},
["ssf"] = {"Thao"},
["ssg"] = {"Seimat"},
["ssh"] = {"Shihhi Arabic"},
["ssi"] = {"Sansi"},
["ssj"] = {"Sausi"},
["ssk"] = {"Sunam"},
["ssl"] = {"Western Sisaala"},
["ssm"] = {"Semnam"},
["ssn"] = {"Waata"},
["sso"] = {"Sissano"},
["ssp"] = {"Spanish Sign Language"},
["ssq"] = {"So'a"},
["ssr"] = {"Swiss-French Sign Language"},
["sss"] = {"Sô"},
["sst"] = {"Sinasina"},
["ssu"] = {"Susuami"},
["ssv"] = {"Shark Bay"},
["ssx"] = {"Samberigi"},
["ssy"] = {"Saho"},
["ssz"] = {"Sengseng"},
["sta"] = {"Settla"},
["stb"] = {"Northern Subanen"},
["std"] = {"Sentinel"},
["ste"] = {"Liana-Seti"},
["stf"] = {"Seta"},
["stg"] = {"Trieng"},
["sth"] = {"Shelta"},
["sti"] = {"Bulo Stieng"},
["stj"] = {"Matya Samo"},
["stk"] = {"Arammba"},
["stl"] = {"Stellingwerfs"},
["stm"] = {"Setaman"},
["stn"] = {"Owa"},
["sto"] = {"Stoney"},
["stp"] = {"Southeastern Tepehuan"},
["stq"] = {"Saterfriesisch"},
["str"] = {"Straits Salish"},
["sts"] = {"Shumashti"},
["stt"] = {"Budeh Stieng"},
["stu"] = {"Samtao"},
["stv"] = {"Silt'e"},
["stw"] = {"Satawalese"},
["sty"] = {"Siberian Tatar"},
["sua"] = {"Sulka"},
["sub"] = {"Suku"},
["suc"] = {"Western Subanon"},
["sue"] = {"Suena"},
["sug"] = {"Suganga"},
["sui"] = {"Suki"},
["suj"] = {"Shubi"},
["suk"] = {"Sukuma"},
["suo"] = {"Bouni"},
["suq"] = {"Tirmaga-Chai Suri", "Suri"},
["sur"] = {"Mwaghavul"},
["sus"] = {"Susu"},
["sut"] = {"Subtiaba"},
["suv"] = {"Puroik"},
["suw"] = {"Sumbwa"},
["sux"] = {"Sumerian"},
["suy"] = {"Suyá"},
["suz"] = {"Sunwar"},
["sva"] = {"Svan"},
["svb"] = {"Ulau-Suain"},
["svc"] = {"Vincentian Creole English"},
["sve"] = {"Serili"},
["svk"] = {"Slovakian Sign Language"},
["svm"] = {"Slavomolisano"},
["svs"] = {"Savosavo"},
["svx"] = {"Skalvian"},
["swb"] = {"Maore Comorian"},
["swc"] = {"Congo Swahili"},
["swf"] = {"Sere"},
["swg"] = {"Swabian"},
["swh"] = {"Swahili (individual language)", "Kiswahili"},
["swi"] = {"Sui"},
["swj"] = {"Sira"},
["swk"] = {"Malawi Sena"},
["swl"] = {"Swedish Sign Language"},
["swm"] = {"Samosa"},
["swn"] = {"Sawknah"},
["swo"] = {"Shanenawa"},
["swp"] = {"Suau"},
["swq"] = {"Sharwa"},
["swr"] = {"Saweru"},
["sws"] = {"Seluwasan"},
["swt"] = {"Sawila"},
["swu"] = {"Suwawa"},
["swv"] = {"Shekhawati"},
["sww"] = {"Sowa"},
["swx"] = {"Suruahá"},
["swy"] = {"Sarua"},
["sxb"] = {"Suba"},
["sxc"] = {"Sicanian"},
["sxe"] = {"Sighu"},
["sxg"] = {"Shuhi", "Shixing"},
["sxk"] = {"Southern Kalapuya"},
["sxl"] = {"Selian"},
["sxm"] = {"Samre"},
["sxn"] = {"Sangir"},
["sxo"] = {"Sorothaptic"},
["sxr"] = {"Saaroa"},
["sxs"] = {"Sasaru"},
["sxu"] = {"Upper Saxon"},
["sxw"] = {"Saxwe Gbe"},
["sya"] = {"Siang"},
["syb"] = {"Central Subanen"},
["syc"] = {"Classical Syriac"},
["syd"] = {"Samoyedic languages"},
["syi"] = {"Seki"},
["syk"] = {"Sukur"},
["syl"] = {"Sylheti"},
["sym"] = {"Maya Samo"},
["syn"] = {"Senaya"},
["syo"] = {"Suoy"},
["syr"] = {"Syriac"},
["sys"] = {"Sinyar"},
["syw"] = {"Kagate"},
["syx"] = {"Samay"},
["syy"] = {"Al-Sayyid Bedouin Sign Language"},
["sza"] = {"Semelai"},
["szb"] = {"Ngalum"},
["szc"] = {"Semaq Beri"},
["sze"] = {"Seze"},
["szg"] = {"Sengele"},
["szl"] = {"Silesian"},
["szn"] = {"Sula"},
["szp"] = {"Suabo"},
["szs"] = {"Solomon Islands Sign Language"},
["szv"] = {"Isu (Fako Division)"},
["szw"] = {"Sawai"},
["szy"] = {"Sakizaya"},
["taa"] = {"Lower Tanana"},
["tab"] = {"Tabassaran"},
["tac"] = {"Lowland Tarahumara"},
["tad"] = {"Tause"},
["tae"] = {"Tariana"},
["taf"] = {"Tapirapé"},
["tag"] = {"Tagoi"},
["tai"] = {"Tai languages"},
["taj"] = {"Eastern Tamang"},
["tak"] = {"Tala"},
["tal"] = {"Tal"},
["tan"] = {"Tangale"},
["tao"] = {"Yami"},
["tap"] = {"Taabwa"},
["taq"] = {"Tamasheq"},
["tar"] = {"Central Tarahumara"},
["tas"] = {"Tay Boi"},
["tau"] = {"Upper Tanana"},
["tav"] = {"Tatuyo"},
["taw"] = {"Tai"},
["tax"] = {"Tamki"},
["tay"] = {"Atayal"},
["taz"] = {"Tocho"},
["tba"] = {"Aikanã"},
["tbc"] = {"Takia"},
["tbd"] = {"Kaki Ae"},
["tbe"] = {"Tanimbili"},
["tbf"] = {"Mandara"},
["tbg"] = {"North Tairora"},
["tbh"] = {"Dharawal", "Thurawal"},
["tbi"] = {"Gaam"},
["tbj"] = {"Tiang"},
["tbk"] = {"Calamian Tagbanwa"},
["tbl"] = {"Tboli"},
["tbm"] = {"Tagbu"},
["tbn"] = {"Barro Negro Tunebo"},
["tbo"] = {"Tawala"},
["tbp"] = {"Taworta", "Diebroud"},
["tbq"] = {"Tibeto-Burman languages"},
["tbr"] = {"Tumtum"},
["tbs"] = {"Tanguat"},
["tbt"] = {"Tembo (Kitembo)"},
["tbu"] = {"Tubar"},
["tbv"] = {"Tobo"},
["tbw"] = {"Tagbanwa"},
["tbx"] = {"Kapin"},
["tby"] = {"Tabaru"},
["tbz"] = {"Ditammari"},
["tca"] = {"Ticuna"},
["tcb"] = {"Tanacross"},
["tcc"] = {"Datooga"},
["tcd"] = {"Tafi"},
["tce"] = {"Southern Tutchone"},
["tcf"] = {"Malinaltepec Me'phaa", "Malinaltepec Tlapanec"},
["tcg"] = {"Tamagario"},
["tch"] = {"Turks And Caicos Creole English"},
["tci"] = {"Wára"},
["tck"] = {"Tchitchege"},
["tcl"] = {"Taman (Myanmar)"},
["tcm"] = {"Tanahmerah"},
["tcn"] = {"Tichurong"},
["tco"] = {"Taungyo"},
["tcp"] = {"Tawr Chin"},
["tcq"] = {"Kaiy"},
["tcs"] = {"Torres Strait Creole", "Yumplatok"},
["tct"] = {"T'en"},
["tcu"] = {"Southeastern Tarahumara"},
["tcw"] = {"Tecpatlán Totonac"},
["tcx"] = {"Toda"},
["tcy"] = {"Tulu"},
["tcz"] = {"Thado Chin"},
["tda"] = {"Tagdal"},
["tdb"] = {"Panchpargania"},
["tdc"] = {"Emberá-Tadó"},
["tdd"] = {"Tai Nüa"},
["tde"] = {"Tiranige Diga Dogon"},
["tdf"] = {"Talieng"},
["tdg"] = {"Western Tamang"},
["tdh"] = {"Thulung"},
["tdi"] = {"Tomadino"},
["tdj"] = {"Tajio"},
["tdk"] = {"Tambas"},
["tdl"] = {"Sur"},
["tdm"] = {"Taruma"},
["tdn"] = {"Tondano"},
["tdo"] = {"Teme"},
["tdq"] = {"Tita"},
["tdr"] = {"Todrah"},
["tds"] = {"Doutai"},
["tdt"] = {"Tetun Dili"},
["tdv"] = {"Toro"},
["tdx"] = {"Tandroy-Mahafaly Malagasy"},
["tdy"] = {"Tadyawan"},
["tea"] = {"Temiar"},
["teb"] = {"Tetete"},
["tec"] = {"Terik"},
["ted"] = {"Tepo Krumen"},
["tee"] = {"Huehuetla Tepehua"},
["tef"] = {"Teressa"},
["teg"] = {"Teke-Tege"},
["teh"] = {"Tehuelche"},
["tei"] = {"Torricelli"},
["tek"] = {"Ibali Teke"},
["tem"] = {"Timne"},
["ten"] = {"Tama (Colombia)"},
["teo"] = {"Teso"},
["tep"] = {"Tepecano"},
["teq"] = {"Temein"},
["ter"] = {"Tereno"},
["tes"] = {"Tengger"},
["tet"] = {"Tetum"},
["teu"] = {"Soo"},
["tev"] = {"Teor"},
["tew"] = {"Tewa (USA)"},
["tex"] = {"Tennet"},
["tey"] = {"Tulishi"},
["tez"] = {"Tetserret"},
["tfi"] = {"Tofin Gbe"},
["tfn"] = {"Tanaina"},
["tfo"] = {"Tefaro"},
["tfr"] = {"Teribe"},
["tft"] = {"Ternate"},
["tga"] = {"Sagalla"},
["tgb"] = {"Tobilung"},
["tgc"] = {"Tigak"},
["tgd"] = {"Ciwogai"},
["tge"] = {"Eastern Gorkha Tamang"},
["tgf"] = {"Chalikha"},
["tgh"] = {"Tobagonian Creole English"},
["tgi"] = {"Lawunuia"},
["tgj"] = {"Tagin"},
["tgn"] = {"Tandaganon"},
["tgo"] = {"Sudest"},
["tgp"] = {"Tangoa"},
["tgq"] = {"Tring"},
["tgr"] = {"Tareng"},
["tgs"] = {"Nume"},
["tgt"] = {"Central Tagbanwa"},
["tgu"] = {"Tanggu"},
["tgv"] = {"Tingui-Boto"},
["tgw"] = {"Tagwana Senoufo"},
["tgx"] = {"Tagish"},
["tgy"] = {"Togoyo"},
["tgz"] = {"Tagalaka"},
["thd"] = {"Kuuk Thaayorre", "Thayore"},
["the"] = {"Chitwania Tharu"},
["thf"] = {"Thangmi"},
["thh"] = {"Northern Tarahumara"},
["thi"] = {"Tai Long"},
["thk"] = {"Tharaka", "Kitharaka"},
["thl"] = {"Dangaura Tharu"},
["thm"] = {"Aheu"},
["thn"] = {"Thachanadan"},
["thp"] = {"Thompson"},
["thq"] = {"Kochila Tharu"},
["thr"] = {"Rana Tharu"},
["ths"] = {"Thakali"},
["tht"] = {"Tahltan"},
["thu"] = {"Thuri"},
["thv"] = {"Tahaggart Tamahaq"},
["thy"] = {"Tha"},
["thz"] = {"Tayart Tamajeq"},
["tia"] = {"Tidikelt Tamazight"},
["tic"] = {"Tira"},
["tif"] = {"Tifal"},
["tig"] = {"Tigre"},
["tih"] = {"Timugon Murut"},
["tii"] = {"Tiene"},
["tij"] = {"Tilung"},
["tik"] = {"Tikar"},
["til"] = {"Tillamook"},
["tim"] = {"Timbe"},
["tin"] = {"Tindi"},
["tio"] = {"Teop"},
["tip"] = {"Trimuris"},
["tiq"] = {"Tiéfo"},
["tis"] = {"Masadiit Itneg"},
["tit"] = {"Tinigua"},
["tiu"] = {"Adasen"},
["tiv"] = {"Tiv"},
["tiw"] = {"Tiwi"},
["tix"] = {"Southern Tiwa"},
["tiy"] = {"Tiruray"},
["tiz"] = {"Tai Hongjin"},
["tja"] = {"Tajuasohn"},
["tjg"] = {"Tunjung"},
["tji"] = {"Northern Tujia"},
["tjj"] = {"Tjungundji"},
["tjl"] = {"Tai Laing"},
["tjm"] = {"Timucua"},
["tjn"] = {"Tonjon"},
["tjo"] = {"Temacine Tamazight"},
["tjp"] = {"Tjupany"},
["tjs"] = {"Southern Tujia"},
["tju"] = {"Tjurruru"},
["tjw"] = {"Djabwurrung"},
["tka"] = {"Truká"},
["tkb"] = {"Buksa"},
["tkd"] = {"Tukudede"},
["tke"] = {"Takwane"},
["tkf"] = {"Tukumanféd"},
["tkg"] = {"Tesaka Malagasy"},
["tkl"] = {"Tokelau"},
["tkm"] = {"Takelma"},
["tkn"] = {"Toku-No-Shima"},
["tkp"] = {"Tikopia"},
["tkq"] = {"Tee"},
["tkr"] = {"Tsakhur"},
["tks"] = {"Takestani"},
["tkt"] = {"Kathoriya Tharu"},
["tku"] = {"Upper Necaxa Totonac"},
["tkv"] = {"Mur Pano"},
["tkw"] = {"Teanu"},
["tkx"] = {"Tangko"},
["tkz"] = {"Takua"},
["tla"] = {"Southwestern Tepehuan"},
["tlb"] = {"Tobelo"},
["tlc"] = {"Yecuatla Totonac"},
["tld"] = {"Talaud"},
["tlf"] = {"Telefol"},
["tlg"] = {"Tofanma"},
["tlh"] = {"Klingon", "tlhIngan Hol"},
["tli"] = {"Tlingit"},
["tlj"] = {"Talinga-Bwisi"},
["tlk"] = {"Taloki"},
["tll"] = {"Tetela"},
["tlm"] = {"Tolomako"},
["tln"] = {"Talondo'"},
["tlo"] = {"Talodi"},
["tlp"] = {"Filomena Mata-Coahuitlán Totonac"},
["tlq"] = {"Tai Loi"},
["tlr"] = {"Talise"},
["tls"] = {"Tambotalo"},
["tlt"] = {"Sou Nama", "Teluti"},
["tlu"] = {"Tulehu"},
["tlv"] = {"Taliabu"},
["tlx"] = {"Khehek"},
["tly"] = {"Talysh"},
["tma"] = {"Tama (Chad)"},
["tmb"] = {"Katbol", "Avava"},
["tmc"] = {"Tumak"},
["tmd"] = {"Haruai"},
["tme"] = {"Tremembé"},
["tmf"] = {"Toba-Maskoy"},
["tmg"] = {"Ternateño"},
["tmh"] = {"Tamashek"},
["tmi"] = {"Tutuba"},
["tmj"] = {"Samarokena"},
["tml"] = {"Tamnim Citak"},
["tmm"] = {"Tai Thanh"},
["tmn"] = {"Taman (Indonesia)"},
["tmo"] = {"Temoq"},
["tmq"] = {"Tumleo"},
["tmr"] = {"Jewish Babylonian Aramaic (ca. 200-1200 CE)"},
["tms"] = {"Tima"},
["tmt"] = {"Tasmate"},
["tmu"] = {"Iau"},
["tmv"] = {"Tembo (Motembo)"},
["tmw"] = {"Temuan"},
["tmy"] = {"Tami"},
["tmz"] = {"Tamanaku"},
["tna"] = {"Tacana"},
["tnb"] = {"Western Tunebo"},
["tnc"] = {"Tanimuca-Retuarã"},
["tnd"] = {"Angosturas Tunebo"},
["tng"] = {"Tobanga"},
["tnh"] = {"Maiani"},
["tni"] = {"Tandia"},
["tnk"] = {"Kwamera"},
["tnl"] = {"Lenakel"},
["tnm"] = {"Tabla"},
["tnn"] = {"North Tanna"},
["tno"] = {"Toromono"},
["tnp"] = {"Whitesands"},
["tnq"] = {"Taino"},
["tnr"] = {"Ménik"},
["tns"] = {"Tenis"},
["tnt"] = {"Tontemboan"},
["tnu"] = {"Tay Khang"},
["tnv"] = {"Tangchangya"},
["tnw"] = {"Tonsawang"},
["tnx"] = {"Tanema"},
["tny"] = {"Tongwe"},
["tnz"] = {"Ten'edn"},
["tob"] = {"Toba"},
["toc"] = {"Coyutla Totonac"},
["tod"] = {"Toma"},
["tof"] = {"Gizrra"},
["tog"] = {"Tonga (Nyasa)"},
["toh"] = {"Gitonga"},
["toi"] = {"Tonga (Zambia)"},
["toj"] = {"Tojolabal"},
["tok"] = {"Toki Pona"},
["tol"] = {"Tolowa"},
["tom"] = {"Tombulu"},
["too"] = {"Xicotepec De Juárez Totonac"},
["top"] = {"Papantla Totonac"},
["toq"] = {"Toposa"},
["tor"] = {"Togbo-Vara Banda"},
["tos"] = {"Highland Totonac"},
["tou"] = {"Tho"},
["tov"] = {"Upper Taromi"},
["tow"] = {"Jemez"},
["tox"] = {"Tobian"},
["toy"] = {"Topoiyo"},
["toz"] = {"To"},
["tpa"] = {"Taupota"},
["tpc"] = {"Azoyú Me'phaa", "Azoyú Tlapanec"},
["tpe"] = {"Tippera"},
["tpf"] = {"Tarpia"},
["tpg"] = {"Kula"},
["tpi"] = {"Tok Pisin"},
["tpj"] = {"Tapieté"},
["tpk"] = {"Tupinikin"},
["tpl"] = {"Tlacoapa Me'phaa", "Tlacoapa Tlapanec"},
["tpm"] = {"Tampulma"},
["tpn"] = {"Tupinambá"},
["tpo"] = {"Tai Pao"},
["tpp"] = {"Pisaflores Tepehua"},
["tpq"] = {"Tukpa"},
["tpr"] = {"Tuparí"},
["tpt"] = {"Tlachichilco Tepehua"},
["tpu"] = {"Tampuan"},
["tpv"] = {"Tanapag"},
["tpx"] = {"Acatepec Me'phaa", "Acatepec Tlapanec"},
["tpy"] = {"Trumai"},
["tpz"] = {"Tinputz"},
["tqb"] = {"Tembé"},
["tql"] = {"Lehali"},
["tqm"] = {"Turumsa"},
["tqn"] = {"Tenino"},
["tqo"] = {"Toaripi"},
["tqp"] = {"Tomoip"},
["tqq"] = {"Tunni"},
["tqr"] = {"Torona"},
["tqt"] = {"Western Totonac"},
["tqu"] = {"Touo"},
["tqw"] = {"Tonkawa"},
["tra"] = {"Tirahi"},
["trb"] = {"Terebu"},
["trc"] = {"Copala Triqui"},
["trd"] = {"Turi"},
["tre"] = {"East Tarangan"},
["trf"] = {"Trinidadian Creole English"},
["trg"] = {"Lishán Didán"},
["trh"] = {"Turaka"},
["tri"] = {"Trió"},
["trj"] = {"Toram"},
["trk"] = {"Turkic languages"},
["trl"] = {"Traveller Scottish"},
["trm"] = {"Tregami"},
["trn"] = {"Trinitario"},
["tro"] = {"Tarao Naga"},
["trp"] = {"Kok Borok"},
["trq"] = {"San Martín Itunyoso Triqui"},
["trr"] = {"Taushiro"},
["trs"] = {"Chicahuaxtla Triqui"},
["trt"] = {"Tunggare"},
["tru"] = {"Turoyo", "Surayt"},
["trv"] = {"Sediq", "Seediq", "Taroko"},
["trw"] = {"Torwali"},
["trx"] = {"Tringgus-Sembaan Bidayuh"},
["try"] = {"Turung"},
["trz"] = {"Torá"},
["tsa"] = {"Tsaangi"},
["tsb"] = {"Tsamai"},
["tsc"] = {"Tswa"},
["tsd"] = {"Tsakonian"},
["tse"] = {"Tunisian Sign Language"},
["tsg"] = {"Tausug"},
["tsh"] = {"Tsuvan"},
["tsi"] = {"Tsimshian"},
["tsj"] = {"Tshangla"},
["tsk"] = {"Tseku"},
["tsl"] = {"Ts'ün-Lao"},
["tsm"] = {"Turkish Sign Language", "Türk İşaret Dili"},
["tsp"] = {"Northern Toussian"},
["tsq"] = {"Thai Sign Language"},
["tsr"] = {"Akei"},
["tss"] = {"Taiwan Sign Language"},
["tst"] = {"Tondi Songway Kiini"},
["tsu"] = {"Tsou"},
["tsv"] = {"Tsogo"},
["tsw"] = {"Tsishingini"},
["tsx"] = {"Mubami"},
["tsy"] = {"Tebul Sign Language"},
["tsz"] = {"Purepecha"},
["tta"] = {"Tutelo"},
["ttb"] = {"Gaa"},
["ttc"] = {"Tektiteko"},
["ttd"] = {"Tauade"},
["tte"] = {"Bwanabwana"},
["ttf"] = {"Tuotomb"},
["ttg"] = {"Tutong"},
["tth"] = {"Upper Ta'oih"},
["tti"] = {"Tobati"},
["ttj"] = {"Tooro"},
["ttk"] = {"Totoro"},
["ttl"] = {"Totela"},
["ttm"] = {"Northern Tutchone"},
["ttn"] = {"Towei"},
["tto"] = {"Lower Ta'oih"},
["ttp"] = {"Tombelala"},
["ttq"] = {"Tawallammat Tamajaq"},
["ttr"] = {"Tera"},
["tts"] = {"Northeastern Thai"},
["ttt"] = {"Muslim Tat"},
["ttu"] = {"Torau"},
["ttv"] = {"Titan"},
["ttw"] = {"Long Wat"},
["tty"] = {"Sikaritai"},
["ttz"] = {"Tsum"},
["tua"] = {"Wiarumus"},
["tub"] = {"Tübatulabal"},
["tuc"] = {"Mutu"},
["tud"] = {"Tuxá"},
["tue"] = {"Tuyuca"},
["tuf"] = {"Central Tunebo"},
["tug"] = {"Tunia"},
["tuh"] = {"Taulil"},
["tui"] = {"Tupuri"},
["tuj"] = {"Tugutil"},
["tul"] = {"Tula"},
["tum"] = {"Tumbuka"},
["tun"] = {"Tunica"},
["tuo"] = {"Tucano"},
["tup"] = {"Tupi languages"},
["tuq"] = {"Tedaga"},
["tus"] = {"Tuscarora"},
["tut"] = {"Altaic languages"},
["tuu"] = {"Tututni"},
["tuv"] = {"Turkana"},
["tuw"] = {"Tungus languages"},
["tux"] = {"Tuxináwa"},
["tuy"] = {"Tugen"},
["tuz"] = {"Turka"},
["tva"] = {"Vaghua"},
["tvd"] = {"Tsuvadi"},
["tve"] = {"Te'un"},
["tvi"] = {"Tulai"},
["tvk"] = {"Southeast Ambrym"},
["tvl"] = {"Tuvalu"},
["tvm"] = {"Tela-Masbuar"},
["tvn"] = {"Tavoyan"},
["tvo"] = {"Tidore"},
["tvs"] = {"Taveta"},
["tvt"] = {"Tutsa Naga"},
["tvu"] = {"Tunen"},
["tvw"] = {"Sedoa"},
["tvx"] = {"Taivoan"},
["tvy"] = {"Timor Pidgin"},
["twa"] = {"Twana"},
["twb"] = {"Western Tawbuid"},
["twc"] = {"Teshenawa"},
["twd"] = {"Twents"},
["twe"] = {"Tewa (Indonesia)"},
["twf"] = {"Northern Tiwa"},
["twg"] = {"Tereweng"},
["twh"] = {"Tai Dón"},
["twl"] = {"Tawara"},
["twm"] = {"Tawang Monpa"},
["twn"] = {"Twendi"},
["two"] = {"Tswapong"},
["twp"] = {"Ere"},
["twq"] = {"Tasawaq"},
["twr"] = {"Southwestern Tarahumara"},
["twt"] = {"Turiwára"},
["twu"] = {"Termanu"},
["tww"] = {"Tuwari"},
["twx"] = {"Tewe"},
["twy"] = {"Tawoyan"},
["txa"] = {"Tombonuo"},
["txb"] = {"Tokharian B"},
["txc"] = {"Tsetsaut"},
["txe"] = {"Totoli"},
["txg"] = {"Tangut"},
["txh"] = {"Thracian"},
["txi"] = {"Ikpeng"},
["txj"] = {"Tarjumo"},
["txm"] = {"Tomini"},
["txn"] = {"West Tarangan"},
["txo"] = {"Toto"},
["txq"] = {"Tii"},
["txr"] = {"Tartessian"},
["txs"] = {"Tonsea"},
["txt"] = {"Citak"},
["txu"] = {"Kayapó"},
["txx"] = {"Tatana"},
["txy"] = {"Tanosy Malagasy"},
["tya"] = {"Tauya"},
["tye"] = {"Kyanga"},
["tyh"] = {"O'du"},
["tyi"] = {"Teke-Tsaayi"},
["tyj"] = {"Tai Do", "Tai Yo"},
["tyl"] = {"Thu Lao"},
["tyn"] = {"Kombai"},
["typ"] = {"Thaypan"},
["tyr"] = {"Tai Daeng"},
["tys"] = {"Tày Sa Pa"},
["tyt"] = {"Tày Tac"},
["tyu"] = {"Kua"},
["tyv"] = {"Tuvinian"},
["tyx"] = {"Teke-Tyee"},
["tyy"] = {"Tiyaa"},
["tyz"] = {"Tày"},
["tza"] = {"Tanzanian Sign Language"},
["tzh"] = {"Tzeltal"},
["tzj"] = {"Tz'utujil"},
["tzl"] = {"Talossan"},
["tzm"] = {"Central Atlas Tamazight"},
["tzn"] = {"Tugun"},
["tzo"] = {"Tzotzil"},
["tzx"] = {"Tabriak"},
["uam"] = {"Uamué"},
["uan"] = {"Kuan"},
["uar"] = {"Tairuma"},
["uba"] = {"Ubang"},
["ubi"] = {"Ubi"},
["ubl"] = {"Buhi'non Bikol"},
["ubr"] = {"Ubir"},
["ubu"] = {"Umbu-Ungu"},
["uby"] = {"Ubykh"},
["uda"] = {"Uda"},
["ude"] = {"Udihe"},
["udg"] = {"Muduga"},
["udi"] = {"Udi"},
["udj"] = {"Ujir"},
["udl"] = {"Wuzlam"},
["udm"] = {"Udmurt"},
["udu"] = {"Uduk"},
["ues"] = {"Kioko"},
["ufi"] = {"Ufim"},
["uga"] = {"Ugaritic"},
["ugb"] = {"Kuku-Ugbanh"},
["uge"] = {"Ughele"},
["ugh"] = {"Kubachi"},
["ugn"] = {"Ugandan Sign Language"},
["ugo"] = {"Ugong"},
["ugy"] = {"Uruguayan Sign Language"},
["uha"] = {"Uhami"},
["uhn"] = {"Damal"},
["uis"] = {"Uisai"},
["uiv"] = {"Iyive"},
["uji"] = {"Tanjijili"},
["uka"] = {"Kaburi"},
["ukg"] = {"Ukuriguma"},
["ukh"] = {"Ukhwejo"},
["uki"] = {"Kui (India)"},
["ukk"] = {"Muak Sa-aak"},
["ukl"] = {"Ukrainian Sign Language"},
["ukp"] = {"Ukpe-Bayobiri"},
["ukq"] = {"Ukwa"},
["uks"] = {"Urubú-Kaapor Sign Language", "Kaapor Sign Language"},
["uku"] = {"Ukue"},
["ukv"] = {"Kuku"},
["ukw"] = {"Ukwuani-Aboh-Ndoni"},
["uky"] = {"Kuuk-Yak"},
["ula"] = {"Fungwa"},
["ulb"] = {"Ulukwumi"},
["ulc"] = {"Ulch"},
["ule"] = {"Lule"},
["ulf"] = {"Usku", "Afra"},
["uli"] = {"Ulithian"},
["ulk"] = {"Meriam Mir"},
["ull"] = {"Ullatan"},
["ulm"] = {"Ulumanda'"},
["uln"] = {"Unserdeutsch"},
["ulu"] = {"Uma' Lung"},
["ulw"] = {"Ulwa"},
["uly"] = {"Buli"},
["uma"] = {"Umatilla"},
["umb"] = {"Umbundu"},
["umc"] = {"Marrucinian"},
["umd"] = {"Umbindhamu"},
["umg"] = {"Morrobalama", "Umbuygamu"},
["umi"] = {"Ukit"},
["umm"] = {"Umon"},
["umn"] = {"Makyan Naga"},
["umo"] = {"Umotína"},
["ump"] = {"Umpila"},
["umr"] = {"Umbugarla"},
["ums"] = {"Pendau"},
["umu"] = {"Munsee"},
["una"] = {"North Watut"},
["und"] = {"Undetermined"},
["une"] = {"Uneme"},
["ung"] = {"Ngarinyin"},
["uni"] = {"Uni"},
["unk"] = {"Enawené-Nawé"},
["unm"] = {"Unami"},
["unn"] = {"Kurnai"},
["unr"] = {"Mundari"},
["unu"] = {"Unubahe"},
["unx"] = {"Munda"},
["unz"] = {"Unde Kaili"},
["uon"] = {"Kulon"},
["upi"] = {"Umeda"},
["upv"] = {"Uripiv-Wala-Rano-Atchin"},
["ura"] = {"Urarina"},
["urb"] = {"Urubú-Kaapor", "Kaapor"},
["urc"] = {"Urningangg"},
["ure"] = {"Uru"},
["urf"] = {"Uradhi"},
["urg"] = {"Urigina"},
["urh"] = {"Urhobo"},
["uri"] = {"Urim"},
["urj"] = {"Uralic languages"},
["urk"] = {"Urak Lawoi'"},
["url"] = {"Urali"},
["urm"] = {"Urapmin"},
["urn"] = {"Uruangnirin"},
["uro"] = {"Ura (Papua New Guinea)"},
["urp"] = {"Uru-Pa-In"},
["urr"] = {"Lehalurup", "Löyöp"},
["urt"] = {"Urat"},
["uru"] = {"Urumi"},
["urv"] = {"Uruava"},
["urw"] = {"Sop"},
["urx"] = {"Urimo"},
["ury"] = {"Orya"},
["urz"] = {"Uru-Eu-Wau-Wau"},
["usa"] = {"Usarufa"},
["ush"] = {"Ushojo"},
["usi"] = {"Usui"},
["usk"] = {"Usaghade"},
["usp"] = {"Uspanteco"},
["uss"] = {"us-Saare"},
["usu"] = {"Uya"},
["uta"] = {"Otank"},
["ute"] = {"Ute-Southern Paiute"},
["uth"] = {"ut-Hun"},
["utp"] = {"Amba (Solomon Islands)"},
["utr"] = {"Etulo"},
["utu"] = {"Utu"},
["uum"] = {"Urum"},
["uur"] = {"Ura (Vanuatu)"},
["uuu"] = {"U"},
["uve"] = {"West Uvean", "Fagauvea"},
["uvh"] = {"Uri"},
["uvl"] = {"Lote"},
["uwa"] = {"Kuku-Uwanh"},
["uya"] = {"Doko-Uyanga"},
["uzn"] = {"Northern Uzbek"},
["uzs"] = {"Southern Uzbek"},
["vaa"] = {"Vaagri Booli"},
["vae"] = {"Vale"},
["vaf"] = {"Vafsi"},
["vag"] = {"Vagla"},
["vah"] = {"Varhadi-Nagpuri"},
["vai"] = {"Vai"},
["vaj"] = {"Sekele", "Northwestern ǃKung", "Vasekele"},
["val"] = {"Vehes"},
["vam"] = {"Vanimo"},
["van"] = {"Valman"},
["vao"] = {"Vao"},
["vap"] = {"Vaiphei"},
["var"] = {"Huarijio"},
["vas"] = {"Vasavi"},
["vau"] = {"Vanuma"},
["vav"] = {"Varli"},
["vay"] = {"Wayu"},
["vbb"] = {"Southeast Babar"},
["vbk"] = {"Southwestern Bontok"},
["vec"] = {"Venetian"},
["ved"] = {"Veddah"},
["vel"] = {"Veluws"},
["vem"] = {"Vemgo-Mabas"},
["veo"] = {"Ventureño"},
["vep"] = {"Veps"},
["ver"] = {"Mom Jango"},
["vgr"] = {"Vaghri"},
["vgt"] = {"Vlaamse Gebarentaal", "Flemish Sign Language"},
["vic"] = {"Virgin Islands Creole English"},
["vid"] = {"Vidunda"},
["vif"] = {"Vili"},
["vig"] = {"Viemo"},
["vil"] = {"Vilela"},
["vin"] = {"Vinza"},
["vis"] = {"Vishavan"},
["vit"] = {"Viti"},
["viv"] = {"Iduna"},
["vjk"] = {"Bajjika"},
["vka"] = {"Kariyarra"},
["vkj"] = {"Kujarge"},
["vkk"] = {"Kaur"},
["vkl"] = {"Kulisusu"},
["vkm"] = {"Kamakan"},
["vkn"] = {"Koro Nulu"},
["vko"] = {"Kodeoha"},
["vkp"] = {"Korlai Creole Portuguese"},
["vkt"] = {"Tenggarong Kutai Malay"},
["vku"] = {"Kurrama"},
["vkz"] = {"Koro Zuba"},
["vlp"] = {"Valpei"},
["vls"] = {"Vlaams"},
["vma"] = {"Martuyhunira"},
["vmb"] = {"Barbaram"},
["vmc"] = {"Juxtlahuaca Mixtec"},
["vmd"] = {"Mudu Koraga"},
["vme"] = {"East Masela"},
["vmf"] = {"Mainfränkisch"},
["vmg"] = {"Lungalunga"},
["vmh"] = {"Maraghei"},
["vmi"] = {"Miwa"},
["vmj"] = {"Ixtayutla Mixtec"},
["vmk"] = {"Makhuwa-Shirima"},
["vml"] = {"Malgana"},
["vmm"] = {"Mitlatongo Mixtec"},
["vmp"] = {"Soyaltepec Mazatec"},
["vmq"] = {"Soyaltepec Mixtec"},
["vmr"] = {"Marenje"},
["vms"] = {"Moksela"},
["vmu"] = {"Muluridyi"},
["vmv"] = {"Valley Maidu"},
["vmw"] = {"Makhuwa"},
["vmx"] = {"Tamazola Mixtec"},
["vmy"] = {"Ayautla Mazatec"},
["vmz"] = {"Mazatlán Mazatec"},
["vnk"] = {"Vano", "Lovono"},
["vnm"] = {"Vinmavis", "Neve'ei"},
["vnp"] = {"Vunapu"},
["vor"] = {"Voro"},
["vot"] = {"Votic"},
["vra"] = {"Vera'a"},
["vro"] = {"Võro"},
["vrs"] = {"Varisi"},
["vrt"] = {"Burmbar", "Banam Bay"},
["vsi"] = {"Moldova Sign Language"},
["vsl"] = {"Venezuelan Sign Language"},
["vsn"] = {"Vedic Sanskrit"},
["vsv"] = {"Valencian Sign Language", "Llengua de signes valenciana"},
["vto"] = {"Vitou"},
["vum"] = {"Vumbu"},
["vun"] = {"Vunjo"},
["vut"] = {"Vute"},
["vwa"] = {"Awa (China)"},
["waa"] = {"Walla Walla"},
["wab"] = {"Wab"},
["wac"] = {"Wasco-Wishram"},
["wad"] = {"Wamesa", "Wondama"},
["wae"] = {"Walser"},
["waf"] = {"Wakoná"},
["wag"] = {"Wa'ema"},
["wah"] = {"Watubela"},
["wai"] = {"Wares"},
["waj"] = {"Waffa"},
["wak"] = {"Wakashan languages"},
["wal"] = {"Wolaytta", "Wolaitta"},
["wam"] = {"Wampanoag"},
["wan"] = {"Wan"},
["wao"] = {"Wappo"},
["wap"] = {"Wapishana"},
["waq"] = {"Wagiman"},
["war"] = {"Waray (Philippines)"},
["was"] = {"Washo"},
["wat"] = {"Kaninuwa"},
["wau"] = {"Waurá"},
["wav"] = {"Waka"},
["waw"] = {"Waiwai"},
["wax"] = {"Watam", "Marangis"},
["way"] = {"Wayana"},
["waz"] = {"Wampur"},
["wba"] = {"Warao"},
["wbb"] = {"Wabo"},
["wbe"] = {"Waritai"},
["wbf"] = {"Wara"},
["wbh"] = {"Wanda"},
["wbi"] = {"Vwanji"},
["wbj"] = {"Alagwa"},
["wbk"] = {"Waigali"},
["wbl"] = {"Wakhi"},
["wbm"] = {"Wa"},
["wbp"] = {"Warlpiri"},
["wbq"] = {"Waddar"},
["wbr"] = {"Wagdi"},
["wbs"] = {"West Bengal Sign Language"},
["wbt"] = {"Warnman"},
["wbv"] = {"Wajarri"},
["wbw"] = {"Woi"},
["wca"] = {"Yanomámi"},
["wci"] = {"Waci Gbe"},
["wdd"] = {"Wandji"},
["wdg"] = {"Wadaginam"},
["wdj"] = {"Wadjiginy"},
["wdk"] = {"Wadikali"},
["wdt"] = {"Wendat"},
["wdu"] = {"Wadjigu"},
["wdy"] = {"Wadjabangayi"},
["wea"] = {"Wewaw"},
["wec"] = {"Wè Western"},
["wed"] = {"Wedau"},
["weg"] = {"Wergaia"},
["weh"] = {"Weh"},
["wei"] = {"Kiunum"},
["wem"] = {"Weme Gbe"},
["wen"] = {"Sorbian languages"},
["weo"] = {"Wemale"},
["wep"] = {"Westphalien"},
["wer"] = {"Weri"},
["wes"] = {"Cameroon Pidgin"},
["wet"] = {"Perai"},
["weu"] = {"Rawngtu Chin"},
["wew"] = {"Wejewa"},
["wfg"] = {"Yafi", "Zorop"},
["wga"] = {"Wagaya"},
["wgb"] = {"Wagawaga"},
["wgg"] = {"Wangkangurru", "Wangganguru"},
["wgi"] = {"Wahgi"},
["wgo"] = {"Waigeo"},
["wgu"] = {"Wirangu"},
["wgy"] = {"Warrgamay"},
["wha"] = {"Sou Upaa", "Manusela"},
["whg"] = {"North Wahgi"},
["whk"] = {"Wahau Kenyah"},
["whu"] = {"Wahau Kayan"},
["wib"] = {"Southern Toussian"},
["wic"] = {"Wichita"},
["wie"] = {"Wik-Epa"},
["wif"] = {"Wik-Keyangan"},
["wig"] = {"Wik Ngathan"},
["wih"] = {"Wik-Me'anha"},
["wii"] = {"Minidien"},
["wij"] = {"Wik-Iiyanh"},
["wik"] = {"Wikalkan"},
["wil"] = {"Wilawila"},
["wim"] = {"Wik-Mungkan"},
["win"] = {"Ho-Chunk"},
["wir"] = {"Wiraféd"},
["wiu"] = {"Wiru"},
["wiv"] = {"Vitu"},
["wiy"] = {"Wiyot"},
["wja"] = {"Waja"},
["wji"] = {"Warji"},
["wka"] = {"Kw'adza"},
["wkb"] = {"Kumbaran"},
["wkd"] = {"Wakde", "Mo"},
["wkl"] = {"Kalanadi"},
["wkr"] = {"Keerray-Woorroong"},
["wku"] = {"Kunduvadi"},
["wkw"] = {"Wakawaka"},
["wky"] = {"Wangkayutyuru"},
["wla"] = {"Walio"},
["wlc"] = {"Mwali Comorian"},
["wle"] = {"Wolane"},
["wlg"] = {"Kunbarlang"},
["wlh"] = {"Welaun"},
["wli"] = {"Waioli"},
["wlk"] = {"Wailaki"},
["wll"] = {"Wali (Sudan)"},
["wlm"] = {"Middle Welsh"},
["wlo"] = {"Wolio"},
["wlr"] = {"Wailapa"},
["wls"] = {"Wallisian"},
["wlu"] = {"Wuliwuli"},
["wlv"] = {"Wichí Lhamtés Vejoz"},
["wlw"] = {"Walak"},
["wlx"] = {"Wali (Ghana)"},
["wly"] = {"Waling"},
["wma"] = {"Mawa (Nigeria)"},
["wmb"] = {"Wambaya"},
["wmc"] = {"Wamas"},
["wmd"] = {"Mamaindé"},
["wme"] = {"Wambule"},
["wmg"] = {"Western Minyag"},
["wmh"] = {"Waima'a"},
["wmi"] = {"Wamin"},
["wmm"] = {"Maiwa (Indonesia)"},
["wmn"] = {"Waamwang"},
["wmo"] = {"Wom (Papua New Guinea)"},
["wms"] = {"Wambon"},
["wmt"] = {"Walmajarri"},
["wmw"] = {"Mwani"},
["wmx"] = {"Womo"},
["wnb"] = {"Mokati"},
["wnc"] = {"Wantoat"},
["wnd"] = {"Wandarang"},
["wne"] = {"Waneci"},
["wng"] = {"Wanggom"},
["wni"] = {"Ndzwani Comorian"},
["wnk"] = {"Wanukaka"},
["wnm"] = {"Wanggamala"},
["wnn"] = {"Wunumara"},
["wno"] = {"Wano"},
["wnp"] = {"Wanap"},
["wnu"] = {"Usan"},
["wnw"] = {"Wintu"},
["wny"] = {"Wanyi", "Waanyi"},
["woa"] = {"Kuwema", "Tyaraity"},
["wob"] = {"Wè Northern"},
["woc"] = {"Wogeo"},
["wod"] = {"Wolani"},
["woe"] = {"Woleaian"},
["wof"] = {"Gambian Wolof"},
["wog"] = {"Wogamusin"},
["woi"] = {"Kamang"},
["wok"] = {"Longto"},
["wom"] = {"Wom (Nigeria)"},
["won"] = {"Wongo"},
["woo"] = {"Manombai"},
["wor"] = {"Woria"},
["wos"] = {"Hanga Hundi"},
["wow"] = {"Wawonii"},
["woy"] = {"Weyto"},
["wpc"] = {"Maco"},
["wrb"] = {"Waluwarra", "Warluwara"},
["wrg"] = {"Warungu", "Gudjal"},
["wrh"] = {"Wiradjuri"},
["wri"] = {"Wariyangga"},
["wrk"] = {"Garrwa"},
["wrl"] = {"Warlmanpa"},
["wrm"] = {"Warumungu"},
["wrn"] = {"Warnang"},
["wro"] = {"Worrorra"},
["wrp"] = {"Waropen"},
["wrr"] = {"Wardaman"},
["wrs"] = {"Waris"},
["wru"] = {"Waru"},
["wrv"] = {"Waruna"},
["wrw"] = {"Gugu Warra"},
["wrx"] = {"Wae Rana"},
["wry"] = {"Merwari"},
["wrz"] = {"Waray (Australia)"},
["wsa"] = {"Warembori"},
["wsg"] = {"Adilabad Gondi"},
["wsi"] = {"Wusi"},
["wsk"] = {"Waskia"},
["wsr"] = {"Owenia"},
["wss"] = {"Wasa"},
["wsu"] = {"Wasu"},
["wsv"] = {"Wotapuri-Katarqalai"},
["wtb"] = {"Matambwe"},
["wtf"] = {"Watiwa"},
["wth"] = {"Wathawurrung"},
["wti"] = {"Berta"},
["wtk"] = {"Watakataui"},
["wtm"] = {"Mewati"},
["wtw"] = {"Wotu"},
["wua"] = {"Wikngenchera"},
["wub"] = {"Wunambal"},
["wud"] = {"Wudu"},
["wuh"] = {"Wutunhua"},
["wul"] = {"Silimo"},
["wum"] = {"Wumbvu"},
["wun"] = {"Bungu"},
["wur"] = {"Wurrugu"},
["wut"] = {"Wutung"},
["wuu"] = {"Wu Chinese"},
["wuv"] = {"Wuvulu-Aua"},
["wux"] = {"Wulna"},
["wuy"] = {"Wauyai"},
["wwa"] = {"Waama"},
["wwb"] = {"Wakabunga"},
["wwo"] = {"Wetamut", "Dorig"},
["wwr"] = {"Warrwa"},
["www"] = {"Wawa"},
["wxa"] = {"Waxianghua"},
["wxw"] = {"Wardandi"},
["wyb"] = {"Wangaaybuwan-Ngiyambaa"},
["wyi"] = {"Woiwurrung"},
["wym"] = {"Wymysorys"},
["wyn"] = {"Wyandot"},
["wyr"] = {"Wayoró"},
["wyy"] = {"Western Fijian"},
["xaa"] = {"Andalusian Arabic"},
["xab"] = {"Sambe"},
["xac"] = {"Kachari"},
["xad"] = {"Adai"},
["xae"] = {"Aequian"},
["xag"] = {"Aghwan"},
["xai"] = {"Kaimbé"},
["xaj"] = {"Ararandewára"},
["xak"] = {"Máku"},
["xal"] = {"Kalmyk", "Oirat"},
["xam"] = {"ǀXam"},
["xan"] = {"Xamtanga"},
["xao"] = {"Khao"},
["xap"] = {"Apalachee"},
["xaq"] = {"Aquitanian"},
["xar"] = {"Karami"},
["xas"] = {"Kamas"},
["xat"] = {"Katawixi"},
["xau"] = {"Kauwera"},
["xav"] = {"Xavánte"},
["xaw"] = {"Kawaiisu"},
["xay"] = {"Kayan Mahakam"},
["xbb"] = {"Lower Burdekin"},
["xbc"] = {"බැක්ට්රියානු", "Bactrian"},
["xbd"] = {"Bindal"},
["xbe"] = {"Bigambal"},
["xbg"] = {"Bunganditj"},
["xbi"] = {"Kombio"},
["xbj"] = {"Birrpayi"},
["xbm"] = {"Middle Breton"},
["xbn"] = {"Kenaboi"},
["xbo"] = {"Bolgarian"},
["xbp"] = {"Bibbulman"},
["xbr"] = {"Kambera"},
["xbw"] = {"Kambiwá"},
["xby"] = {"Batjala", "Batyala"},
["xcb"] = {"Cumbric"},
["xcc"] = {"Camunic"},
["xce"] = {"Celtiberian"},
["xcg"] = {"Cisalpine Gaulish"},
["xch"] = {"Chemakum", "Chimakum"},
["xcl"] = {"Classical Armenian"},
["xcm"] = {"Comecrudo"},
["xcn"] = {"Cotoname"},
["xco"] = {"Chorasmian"},
["xcr"] = {"Carian"},
["xct"] = {"Classical Tibetan"},
["xcu"] = {"Curonian"},
["xcv"] = {"Chuvantsy"},
["xcw"] = {"Coahuilteco"},
["xcy"] = {"Cayuse"},
["xda"] = {"Darkinyung"},
["xdc"] = {"Dacian"},
["xdk"] = {"Dharuk"},
["xdm"] = {"Edomite"},
["xdo"] = {"Kwandu"},
["xdq"] = {"Kaitag"},
["xdy"] = {"Malayic Dayak"},
["xeb"] = {"Eblan"},
["xed"] = {"Hdi"},
["xeg"] = {"ǁXegwi"},
["xel"] = {"Kelo"},
["xem"] = {"Kembayan"},
["xep"] = {"Epi-Olmec"},
["xer"] = {"Xerénte"},
["xes"] = {"Kesawai"},
["xet"] = {"Xetá"},
["xeu"] = {"Keoru-Ahia"},
["xfa"] = {"Faliscan"},
["xga"] = {"Galatian"},
["xgb"] = {"Gbin"},
["xgd"] = {"Gudang"},
["xgf"] = {"Gabrielino-Fernandeño"},
["xgg"] = {"Goreng"},
["xgi"] = {"Garingbal"},
["xgl"] = {"Galindan"},
["xgm"] = {"Dharumbal", "Guwinmal"},
["xgn"] = {"Mongolian languages"},
["xgr"] = {"Garza"},
["xgu"] = {"Unggumi"},
["xgw"] = {"Guwa"},
["xha"] = {"Harami"},
["xhc"] = {"Hunnic"},
["xhd"] = {"Hadrami"},
["xhe"] = {"Khetrani"},
["xhm"] = {"Middle Khmer (1400 to 1850 CE)"},
["xhr"] = {"Hernican"},
["xht"] = {"Hattic"},
["xhu"] = {"Hurrian"},
["xhv"] = {"Khua"},
["xib"] = {"Iberian"},
["xii"] = {"Xiri"},
["xil"] = {"Illyrian"},
["xin"] = {"Xinca"},
["xir"] = {"Xiriâna"},
["xis"] = {"Kisan"},
["xiv"] = {"Indus Valley Language"},
["xiy"] = {"Xipaya"},
["xjb"] = {"Minjungbal"},
["xjt"] = {"Jaitmatang"},
["xka"] = {"Kalkoti"},
["xkb"] = {"Northern Nago"},
["xkc"] = {"Kho'ini"},
["xkd"] = {"Mendalam Kayan"},
["xke"] = {"Kereho"},
["xkf"] = {"Khengkha"},
["xkg"] = {"Kagoro"},
["xki"] = {"Kenyan Sign Language"},
["xkj"] = {"Kajali"},
["xkk"] = {"Kachok", "Kaco'"},
["xkl"] = {"Mainstream Kenyah"},
["xkn"] = {"Kayan River Kayan"},
["xko"] = {"Kiorr"},
["xkp"] = {"Kabatei"},
["xkq"] = {"Koroni"},
["xkr"] = {"Xakriabá"},
["xks"] = {"Kumbewaha"},
["xkt"] = {"Kantosi"},
["xku"] = {"Kaamba"},
["xkv"] = {"Kgalagadi"},
["xkw"] = {"Kembra"},
["xkx"] = {"Karore"},
["xky"] = {"Uma' Lasan"},
["xkz"] = {"Kurtokha"},
["xla"] = {"Kamula"},
["xlb"] = {"Loup B"},
["xlc"] = {"Lycian"},
["xld"] = {"Lydian"},
["xle"] = {"Lemnian"},
["xlg"] = {"Ligurian (Ancient)"},
["xli"] = {"Liburnian"},
["xln"] = {"Alanic"},
["xlo"] = {"Loup A"},
["xlp"] = {"Lepontic"},
["xls"] = {"Lusitanian"},
["xlu"] = {"Cuneiform Luwian"},
["xly"] = {"Elymian"},
["xma"] = {"Mushungulu"},
["xmb"] = {"Mbonga"},
["xmc"] = {"Makhuwa-Marrevone"},
["xmd"] = {"Mbudum"},
["xme"] = {"Median"},
["xmf"] = {"Mingrelian"},
["xmg"] = {"Mengaka"},
["xmh"] = {"Kugu-Muminh"},
["xmj"] = {"Majera"},
["xmk"] = {"Ancient Macedonian"},
["xml"] = {"Malaysian Sign Language"},
["xmm"] = {"Manado Malay"},
["xmn"] = {"Manichaean Middle Persian"},
["xmo"] = {"Morerebi"},
["xmp"] = {"Kuku-Mu'inh"},
["xmq"] = {"Kuku-Mangk"},
["xmr"] = {"Meroitic"},
["xms"] = {"Moroccan Sign Language"},
["xmt"] = {"Matbat"},
["xmu"] = {"Kamu"},
["xmv"] = {"Antankarana Malagasy", "Tankarana Malagasy"},
["xmw"] = {"Tsimihety Malagasy"},
["xmx"] = {"Salawati", "Maden"},
["xmy"] = {"Mayaguduna"},
["xmz"] = {"Mori Bawah"},
["xna"] = {"Ancient North Arabian"},
["xnb"] = {"Kanakanabu"},
["xnd"] = {"Na-Dene languages"},
["xng"] = {"Middle Mongolian"},
["xnh"] = {"Kuanhua"},
["xni"] = {"Ngarigu"},
["xnj"] = {"Ngoni (Tanzania)"},
["xnk"] = {"Nganakarti"},
["xnm"] = {"Ngumbarl"},
["xnn"] = {"Northern Kankanay"},
["xno"] = {"Anglo-Norman"},
["xnq"] = {"Ngoni (Mozambique)"},
["xnr"] = {"Kangri"},
["xns"] = {"Kanashi"},
["xnt"] = {"Narragansett"},
["xnu"] = {"Nukunul"},
["xny"] = {"Nyiyaparli"},
["xnz"] = {"Kenzi", "Mattoki"},
["xoc"] = {"O'chi'chi'"},
["xod"] = {"Kokoda"},
["xog"] = {"Soga"},
["xoi"] = {"Kominimung"},
["xok"] = {"Xokleng"},
["xom"] = {"Komo (Sudan)"},
["xon"] = {"Konkomba"},
["xoo"] = {"Xukurú"},
["xop"] = {"Kopar"},
["xor"] = {"Korubo"},
["xow"] = {"Kowaki"},
["xpa"] = {"Pirriya"},
["xpb"] = {"Northeastern Tasmanian", "Pyemmairrener"},
["xpc"] = {"Pecheneg"},
["xpd"] = {"Oyster Bay Tasmanian"},
["xpe"] = {"Liberia Kpelle"},
["xpf"] = {"Southeast Tasmanian", "Nuenonne"},
["xpg"] = {"Phrygian"},
["xph"] = {"North Midlands Tasmanian", "Tyerrenoterpanner"},
["xpi"] = {"Pictish"},
["xpj"] = {"Mpalitjanh"},
["xpk"] = {"Kulina Pano"},
["xpl"] = {"Port Sorell Tasmanian"},
["xpm"] = {"Pumpokol"},
["xpn"] = {"Kapinawá"},
["xpo"] = {"Pochutec"},
["xpp"] = {"Puyo-Paekche"},
["xpq"] = {"Mohegan-Pequot"},
["xpr"] = {"පාර්තියානු", "Parthian"},
["xps"] = {"Pisidian"},
["xpt"] = {"Punthamara"},
["xpu"] = {"Punic"},
["xpv"] = {"Northern Tasmanian", "Tommeginne"},
["xpw"] = {"Northwestern Tasmanian", "Peerapper"},
["xpx"] = {"Southwestern Tasmanian", "Toogee"},
["xpy"] = {"Puyo"},
["xpz"] = {"Bruny Island Tasmanian"},
["xqa"] = {"Karakhanid"},
["xqt"] = {"Qatabanian"},
["xra"] = {"Krahô"},
["xrb"] = {"Eastern Karaboro"},
["xrd"] = {"Gundungurra"},
["xre"] = {"Kreye"},
["xrg"] = {"Minang"},
["xri"] = {"Krikati-Timbira"},
["xrm"] = {"Armazic"},
["xrn"] = {"Arin"},
["xrr"] = {"Raetic"},
["xrt"] = {"Aranama-Tamique"},
["xru"] = {"Marriammu"},
["xrw"] = {"Karawa"},
["xsa"] = {"Sabaean"},
["xsb"] = {"Sambal"},
["xsc"] = {"Scythian"},
["xsd"] = {"Sidetic"},
["xse"] = {"Sempan"},
["xsh"] = {"Shamang"},
["xsi"] = {"Sio"},
["xsj"] = {"Subi"},
["xsl"] = {"South Slavey"},
["xsm"] = {"Kasem"},
["xsn"] = {"Sanga (Nigeria)"},
["xso"] = {"Solano"},
["xsp"] = {"Silopi"},
["xsq"] = {"Makhuwa-Saka"},
["xsr"] = {"Sherpa"},
["xsu"] = {"Sanumá"},
["xsv"] = {"Sudovian"},
["xsy"] = {"Saisiyat"},
["xta"] = {"Alcozauca Mixtec"},
["xtb"] = {"Chazumba Mixtec"},
["xtc"] = {"Katcha-Kadugli-Miri"},
["xtd"] = {"Diuxi-Tilantongo Mixtec"},
["xte"] = {"Ketengban"},
["xtg"] = {"Transalpine Gaulish"},
["xth"] = {"Yitha Yitha"},
["xti"] = {"Sinicahua Mixtec"},
["xtj"] = {"San Juan Teita Mixtec"},
["xtl"] = {"Tijaltepec Mixtec"},
["xtm"] = {"Magdalena Peñasco Mixtec"},
["xtn"] = {"Northern Tlaxiaco Mixtec"},
["xto"] = {"Tokharian A"},
["xtp"] = {"San Miguel Piedras Mixtec"},
["xtq"] = {"Tumshuqese"},
["xtr"] = {"Early Tripuri"},
["xts"] = {"Sindihui Mixtec"},
["xtt"] = {"Tacahua Mixtec"},
["xtu"] = {"Cuyamecalco Mixtec"},
["xtv"] = {"Thawa"},
["xtw"] = {"Tawandê"},
["xty"] = {"Yoloxochitl Mixtec"},
["xua"] = {"Alu Kurumba"},
["xub"] = {"Betta Kurumba"},
["xud"] = {"Umiida"},
["xug"] = {"Kunigami"},
["xuj"] = {"Jennu Kurumba"},
["xul"] = {"Ngunawal", "Nunukul"},
["xum"] = {"Umbrian"},
["xun"] = {"Unggaranggu"},
["xuo"] = {"Kuo"},
["xup"] = {"Upper Umpqua"},
["xur"] = {"Urartian"},
["xut"] = {"Kuthant"},
["xuu"] = {"Kxoe", "Khwedam"},
["xve"] = {"Venetic"},
["xvi"] = {"Kamviri"},
["xvn"] = {"Vandalic"},
["xvo"] = {"Volscian"},
["xvs"] = {"Vestinian"},
["xwa"] = {"Kwaza"},
["xwc"] = {"Woccon"},
["xwd"] = {"Wadi Wadi"},
["xwe"] = {"Xwela Gbe"},
["xwg"] = {"Kwegu"},
["xwj"] = {"Wajuk"},
["xwk"] = {"Wangkumara"},
["xwl"] = {"Western Xwla Gbe"},
["xwo"] = {"Written Oirat"},
["xwr"] = {"Kwerba Mamberamo"},
["xwt"] = {"Wotjobaluk"},
["xww"] = {"Wemba Wemba"},
["xxb"] = {"Boro (Ghana)"},
["xxk"] = {"Ke'o"},
["xxm"] = {"Minkin"},
["xxr"] = {"Koropó"},
["xxt"] = {"Tambora"},
["xya"] = {"Yaygir"},
["xyb"] = {"Yandjibara"},
["xyj"] = {"Mayi-Yapi"},
["xyk"] = {"Mayi-Kulan"},
["xyl"] = {"Yalakalore"},
["xyt"] = {"Mayi-Thakurti"},
["xyy"] = {"Yorta Yorta"},
["xzh"] = {"Zhang-Zhung"},
["xzm"] = {"Zemgalian"},
["xzp"] = {"Ancient Zapotec"},
["yaa"] = {"Yaminahua"},
["yab"] = {"Yuhup"},
["yac"] = {"Pass Valley Yali"},
["yad"] = {"Yagua"},
["yae"] = {"Pumé"},
["yaf"] = {"Yaka (Democratic Republic of Congo)"},
["yag"] = {"Yámana"},
["yah"] = {"Yazgulyam"},
["yai"] = {"Yagnobi"},
["yaj"] = {"Banda-Yangere"},
["yak"] = {"Yakama"},
["yal"] = {"Yalunka"},
["yam"] = {"Yamba"},
["yan"] = {"Mayangna"},
["yao"] = {"Yao"},
["yap"] = {"Yapese"},
["yaq"] = {"Yaqui"},
["yar"] = {"Yabarana"},
["yas"] = {"Nugunu (Cameroon)"},
["yat"] = {"Yambeta"},
["yau"] = {"Yuwana"},
["yav"] = {"Yangben"},
["yaw"] = {"Yawalapití"},
["yax"] = {"Yauma"},
["yay"] = {"Agwagwune"},
["yaz"] = {"Lokaa"},
["yba"] = {"Yala"},
["ybb"] = {"Yemba"},
["ybe"] = {"West Yugur"},
["ybh"] = {"Yakha"},
["ybi"] = {"Yamphu"},
["ybj"] = {"Hasha"},
["ybk"] = {"Bokha"},
["ybl"] = {"Yukuben"},
["ybm"] = {"Yaben"},
["ybn"] = {"Yabaâna"},
["ybo"] = {"Yabong"},
["ybx"] = {"Yawiyo"},
["yby"] = {"Yaweyuha"},
["ych"] = {"Chesu"},
["ycl"] = {"Lolopo"},
["ycn"] = {"Yucuna"},
["ycp"] = {"Chepya"},
["ycr"] = {"Yilan Creole"},
["yda"] = {"Yanda"},
["ydd"] = {"Eastern Yiddish"},
["yde"] = {"Yangum Dey"},
["ydg"] = {"Yidgha"},
["ydk"] = {"Yoidik"},
["yea"] = {"Ravula"},
["yec"] = {"Yeniche"},
["yee"] = {"Yimas"},
["yei"] = {"Yeni"},
["yej"] = {"Yevanic"},
["yel"] = {"Yela"},
["yer"] = {"Tarok"},
["yes"] = {"Nyankpa"},
["yet"] = {"Yetfa"},
["yeu"] = {"Yerukula"},
["yev"] = {"Yapunda"},
["yey"] = {"Yeyi"},
["yga"] = {"Malyangapa"},
["ygi"] = {"Yiningayi"},
["ygl"] = {"Yangum Gel"},
["ygm"] = {"Yagomi"},
["ygp"] = {"Gepo"},
["ygr"] = {"Yagaria"},
["ygs"] = {"Yolŋu Sign Language"},
["ygu"] = {"Yugul"},
["ygw"] = {"Yagwoia"},
["yha"] = {"Baha Buyang"},
["yhd"] = {"Judeo-Iraqi Arabic"},
["yhl"] = {"Hlepho Phowa"},
["yhs"] = {"Yan-nhaŋu Sign Language"},
["yia"] = {"Yinggarda"},
["yif"] = {"Ache"},
["yig"] = {"Wusa Nasu"},
["yih"] = {"Western Yiddish"},
["yii"] = {"Yidiny"},
["yij"] = {"Yindjibarndi"},
["yik"] = {"Dongshanba Lalo"},
["yil"] = {"Yindjilandji"},
["yim"] = {"Yimchungru Naga"},
["yin"] = {"Riang Lai", "Yinchia"},
["yip"] = {"Pholo"},
["yiq"] = {"Miqie"},
["yir"] = {"North Awyu"},
["yis"] = {"Yis"},
["yit"] = {"Eastern Lalu"},
["yiu"] = {"Awu"},
["yiv"] = {"Northern Nisu"},
["yix"] = {"Axi Yi"},
["yiz"] = {"Azhe"},
["yka"] = {"Yakan"},
["ykg"] = {"Northern Yukaghir"},
["ykh"] = {"Khamnigan Mongol"},
["yki"] = {"Yoke"},
["ykk"] = {"Yakaikeke"},
["ykl"] = {"Khlula"},
["ykm"] = {"Kap"},
["ykn"] = {"Kua-nsi"},
["yko"] = {"Yasa"},
["ykr"] = {"Yekora"},
["ykt"] = {"Kathu"},
["yku"] = {"Kuamasi"},
["yky"] = {"Yakoma"},
["yla"] = {"Yaul"},
["ylb"] = {"Yaleba"},
["yle"] = {"Yele"},
["ylg"] = {"Yelogu"},
["yli"] = {"Angguruk Yali"},
["yll"] = {"Yil"},
["ylm"] = {"Limi"},
["yln"] = {"Langnian Buyang"},
["ylo"] = {"Naluo Yi"},
["ylr"] = {"Yalarnnga"},
["ylu"] = {"Aribwaung"},
["yly"] = {"Nyâlayu", "Nyelâyu"},
["ymb"] = {"Yambes"},
["ymc"] = {"Southern Muji"},
["ymd"] = {"Muda"},
["yme"] = {"Yameo"},
["ymg"] = {"Yamongeri"},
["ymh"] = {"Mili"},
["ymi"] = {"Moji"},
["ymk"] = {"Makwe"},
["yml"] = {"Iamalele"},
["ymm"] = {"Maay"},
["ymn"] = {"Yamna", "Sunum"},
["ymo"] = {"Yangum Mon"},
["ymp"] = {"Yamap"},
["ymq"] = {"Qila Muji"},
["ymr"] = {"Malasar"},
["yms"] = {"Mysian"},
["ymx"] = {"Northern Muji"},
["ymz"] = {"Muzi"},
["yna"] = {"Aluo"},
["ynd"] = {"Yandruwandha"},
["yne"] = {"Lang'e"},
["yng"] = {"Yango"},
["ynk"] = {"Naukan Yupik"},
["ynl"] = {"Yangulam"},
["ynn"] = {"Yana"},
["yno"] = {"Yong"},
["ynq"] = {"Yendang"},
["yns"] = {"Yansi"},
["ynu"] = {"Yahuna"},
["yob"] = {"Yoba"},
["yog"] = {"Yogad"},
["yoi"] = {"Yonaguni"},
["yok"] = {"Yokuts"},
["yol"] = {"Yola"},
["yom"] = {"Yombe"},
["yon"] = {"Yongkom"},
["yot"] = {"Yotti"},
["yox"] = {"Yoron"},
["yoy"] = {"Yoy"},
["ypa"] = {"Phala"},
["ypb"] = {"Labo Phowa"},
["ypg"] = {"Phola"},
["yph"] = {"Phupha"},
["ypk"] = {"Yupik languages"},
["ypm"] = {"Phuma"},
["ypn"] = {"Ani Phowa"},
["ypo"] = {"Alo Phola"},
["ypp"] = {"Phupa"},
["ypz"] = {"Phuza"},
["yra"] = {"Yerakai"},
["yrb"] = {"Yareba"},
["yre"] = {"Yaouré"},
["yrk"] = {"Nenets"},
["yrl"] = {"Nhengatu"},
["yrm"] = {"Yirrk-Mel"},
["yrn"] = {"Yerong"},
["yro"] = {"Yaroamë"},
["yrs"] = {"Yarsun"},
["yrw"] = {"Yarawata"},
["yry"] = {"Yarluyandi"},
["ysc"] = {"Yassic"},
["ysd"] = {"Samatao"},
["ysg"] = {"Sonaga"},
["ysl"] = {"Yugoslavian Sign Language"},
["ysm"] = {"Myanmar Sign Language"},
["ysn"] = {"Sani"},
["yso"] = {"Nisi (China)"},
["ysp"] = {"Southern Lolopo"},
["ysr"] = {"Sirenik Yupik"},
["yss"] = {"Yessan-Mayo"},
["ysy"] = {"Sanie"},
["yta"] = {"Talu"},
["ytl"] = {"Tanglang"},
["ytp"] = {"Thopho"},
["ytw"] = {"Yout Wam"},
["yty"] = {"Yatay"},
["yua"] = {"Yucateco", "Yucatec Maya"},
["yub"] = {"Yugambal"},
["yuc"] = {"Yuchi"},
["yud"] = {"Judeo-Tripolitanian Arabic"},
["yue"] = {"Yue Chinese", "Cantonese"},
["yuf"] = {"Havasupai-Walapai-Yavapai"},
["yug"] = {"Yug"},
["yui"] = {"Yurutí"},
["yuj"] = {"Karkar-Yuri"},
["yuk"] = {"Yuki"},
["yul"] = {"Yulu"},
["yum"] = {"Quechan"},
["yun"] = {"Bena (Nigeria)"},
["yup"] = {"Yukpa"},
["yuq"] = {"Yuqui"},
["yur"] = {"Yurok"},
["yut"] = {"Yopno"},
["yuw"] = {"Yau (Morobe Province)"},
["yux"] = {"Southern Yukaghir"},
["yuy"] = {"East Yugur"},
["yuz"] = {"Yuracare"},
["yva"] = {"Yawa"},
["yvt"] = {"Yavitero"},
["ywa"] = {"Kalou"},
["ywg"] = {"Yinhawangka"},
["ywl"] = {"Western Lalu"},
["ywn"] = {"Yawanawa"},
["ywq"] = {"Wuding-Luquan Yi"},
["ywr"] = {"Yawuru"},
["ywt"] = {"Xishanba Lalo", "Central Lalo"},
["ywu"] = {"Wumeng Nasu"},
["yww"] = {"Yawarawarga"},
["yxa"] = {"Mayawali"},
["yxg"] = {"Yagara"},
["yxl"] = {"Yardliyawarra"},
["yxm"] = {"Yinwum"},
["yxu"] = {"Yuyu"},
["yxy"] = {"Yabula Yabula"},
["yyr"] = {"Yir Yoront"},
["yyu"] = {"Yau (Sandaun Province)"},
["yyz"] = {"Ayizi"},
["yzg"] = {"E'ma Buyang"},
["yzk"] = {"Zokhuo"},
["zaa"] = {"Sierra de Juárez Zapotec"},
["zab"] = {"Western Tlacolula Valley Zapotec", "San Juan Guelavía Zapotec"},
["zac"] = {"Ocotlán Zapotec"},
["zad"] = {"Cajonos Zapotec"},
["zae"] = {"Yareni Zapotec"},
["zaf"] = {"Ayoquesco Zapotec"},
["zag"] = {"Zaghawa"},
["zah"] = {"Zangwal"},
["zai"] = {"Isthmus Zapotec"},
["zaj"] = {"Zaramo"},
["zak"] = {"Zanaki"},
["zal"] = {"Zauzou"},
["zam"] = {"Miahuatlán Zapotec"},
["zao"] = {"Ozolotepec Zapotec"},
["zap"] = {"Zapotec"},
["zaq"] = {"Aloápam Zapotec"},
["zar"] = {"Rincón Zapotec"},
["zas"] = {"Santo Domingo Albarradas Zapotec"},
["zat"] = {"Tabaa Zapotec"},
["zau"] = {"Zangskari"},
["zav"] = {"Yatzachi Zapotec"},
["zaw"] = {"Mitla Zapotec"},
["zax"] = {"Xadani Zapotec"},
["zay"] = {"Zayse-Zergulla", "Zaysete"},
["zaz"] = {"Zari"},
["zba"] = {"Balaibalan"},
["zbc"] = {"Central Berawan"},
["zbe"] = {"East Berawan"},
["zbl"] = {"Blissymbols", "Bliss", "Blissymbolics"},
["zbt"] = {"Batui"},
["zbu"] = {"Bu (Bauchi State)"},
["zbw"] = {"West Berawan"},
["zca"] = {"Coatecas Altas Zapotec"},
["zcd"] = {"Las Delicias Zapotec"},
["zch"] = {"Central Hongshuihe Zhuang"},
["zdj"] = {"Ngazidja Comorian"},
["zea"] = {"Zeeuws"},
["zeg"] = {"Zenag"},
["zeh"] = {"Eastern Hongshuihe Zhuang"},
["zem"] = {"Zeem"},
["zen"] = {"Zenaga"},
["zga"] = {"Kinga"},
["zgb"] = {"Guibei Zhuang"},
["zgh"] = {"Standard Moroccan Tamazight"},
["zgm"] = {"Minz Zhuang"},
["zgn"] = {"Guibian Zhuang"},
["zgr"] = {"Magori"},
["zhb"] = {"Zhaba"},
["zhd"] = {"Dai Zhuang"},
["zhi"] = {"Zhire"},
["zhn"] = {"Nong Zhuang"},
["zhw"] = {"Zhoa"},
["zhx"] = {"Chinese (family)"},
["zia"] = {"Zia"},
["zib"] = {"Zimbabwe Sign Language"},
["zik"] = {"Zimakani"},
["zil"] = {"Zialo"},
["zim"] = {"Mesme"},
["zin"] = {"Zinza"},
["ziw"] = {"Zigula"},
["ziz"] = {"Zizilivakan"},
["zka"] = {"Kaimbulawa"},
["zkd"] = {"Kadu"},
["zkg"] = {"Koguryo"},
["zkh"] = {"Khorezmian"},
["zkk"] = {"Karankawa"},
["zkn"] = {"Kanan"},
["zko"] = {"Kott"},
["zkp"] = {"São Paulo Kaingáng"},
["zkr"] = {"Zakhring"},
["zkt"] = {"Kitan"},
["zku"] = {"Kaurna"},
["zkv"] = {"Krevinian"},
["zkz"] = {"Khazar"},
["zla"] = {"Zula"},
["zle"] = {"East Slavic languages"},
["zlj"] = {"Liujiang Zhuang"},
["zlm"] = {"Malay (individual language)"},
["zln"] = {"Lianshan Zhuang"},
["zlq"] = {"Liuqian Zhuang"},
["zls"] = {"South Slavic languages"},
["zlu"] = {"Zul"},
["zlw"] = {"West Slavic languages"},
["zma"] = {"Manda (Australia)"},
["zmb"] = {"Zimba"},
["zmc"] = {"Margany"},
["zmd"] = {"Maridan"},
["zme"] = {"Mangerr"},
["zmf"] = {"Mfinu"},
["zmg"] = {"Marti Ke"},
["zmh"] = {"Makolkol"},
["zmi"] = {"Negeri Sembilan Malay"},
["zmj"] = {"Maridjabin"},
["zmk"] = {"Mandandanyi"},
["zml"] = {"Matngala"},
["zmm"] = {"Marimanindji", "Marramaninyshi"},
["zmn"] = {"Mbangwe"},
["zmo"] = {"Molo"},
["zmp"] = {"Mpuono"},
["zmq"] = {"Mituku"},
["zmr"] = {"Maranunggu"},
["zms"] = {"Mbesa"},
["zmt"] = {"Maringarr"},
["zmu"] = {"Muruwari"},
["zmv"] = {"Mbariman-Gudhinma"},
["zmw"] = {"Mbo (Democratic Republic of Congo)"},
["zmx"] = {"Bomitaba"},
["zmy"] = {"Mariyedi"},
["zmz"] = {"Mbandja"},
["zna"] = {"Zan Gula"},
["znd"] = {"Zande languages"},
["zne"] = {"Zande (individual language)"},
["zng"] = {"Mang"},
["znk"] = {"Manangkari"},
["zns"] = {"Mangas"},
["zoc"] = {"Copainalá Zoque"},
["zoh"] = {"Chimalapa Zoque"},
["zom"] = {"Zou"},
["zoo"] = {"Asunción Mixtepec Zapotec"},
["zoq"] = {"Tabasco Zoque"},
["zor"] = {"Rayón Zoque"},
["zos"] = {"Francisco León Zoque"},
["zpa"] = {"Lachiguiri Zapotec"},
["zpb"] = {"Yautepec Zapotec"},
["zpc"] = {"Choapan Zapotec"},
["zpd"] = {"Southeastern Ixtlán Zapotec"},
["zpe"] = {"Petapa Zapotec"},
["zpf"] = {"San Pedro Quiatoni Zapotec"},
["zpg"] = {"Guevea De Humboldt Zapotec"},
["zph"] = {"Totomachapan Zapotec"},
["zpi"] = {"Santa María Quiegolani Zapotec"},
["zpj"] = {"Quiavicuzas Zapotec"},
["zpk"] = {"Tlacolulita Zapotec"},
["zpl"] = {"Lachixío Zapotec"},
["zpm"] = {"Mixtepec Zapotec"},
["zpn"] = {"Santa Inés Yatzechi Zapotec"},
["zpo"] = {"Amatlán Zapotec"},
["zpp"] = {"El Alto Zapotec"},
["zpq"] = {"Zoogocho Zapotec"},
["zpr"] = {"Santiago Xanica Zapotec"},
["zps"] = {"Coatlán Zapotec"},
["zpt"] = {"San Vicente Coatlán Zapotec"},
["zpu"] = {"Yalálag Zapotec"},
["zpv"] = {"Chichicapan Zapotec"},
["zpw"] = {"Zaniza Zapotec"},
["zpx"] = {"San Baltazar Loxicha Zapotec"},
["zpy"] = {"Mazaltepec Zapotec"},
["zpz"] = {"Texmelucan Zapotec"},
["zqe"] = {"Qiubei Zhuang"},
["zra"] = {"Kara (Korea)"},
["zrg"] = {"Mirgan"},
["zrn"] = {"Zerenkel"},
["zro"] = {"Záparo"},
["zrp"] = {"Zarphatic"},
["zrs"] = {"Mairasi"},
["zsa"] = {"Sarasira"},
["zsk"] = {"Kaskean"},
["zsl"] = {"Zambian Sign Language"},
["zsm"] = {"Standard Malay"},
["zsr"] = {"Southern Rincon Zapotec"},
["zsu"] = {"Sukurum"},
["zte"] = {"Elotepec Zapotec"},
["ztg"] = {"Xanaguía Zapotec"},
["ztl"] = {"Lapaguía-Guivini Zapotec"},
["ztm"] = {"San Agustín Mixtepec Zapotec"},
["ztn"] = {"Santa Catarina Albarradas Zapotec"},
["ztp"] = {"Loxicha Zapotec"},
["ztq"] = {"Quioquitani-Quierí Zapotec"},
["zts"] = {"Tilquiapan Zapotec"},
["ztt"] = {"Tejalapan Zapotec"},
["ztu"] = {"Güilá Zapotec"},
["ztx"] = {"Zaachila Zapotec"},
["zty"] = {"Yatee Zapotec"},
["zuh"] = {"Tokano"},
["zum"] = {"Kumzari"},
["zun"] = {"Zuni"},
["zuy"] = {"Zumaya"},
["zwa"] = {"Zay"},
["zxx"] = {"No linguistic content", "Not applicable"},
["zyb"] = {"Yongbei Zhuang"},
["zyg"] = {"Yang Zhuang"},
["zyj"] = {"Youjiang Zhuang"},
["zyn"] = {"Yongnan Zhuang"},
["zyp"] = {"Zyphe Chin"},
["zza"] = {"Zaza", "Dimili", "Dimli (macrolanguage)", "Kirdki", "Kirmanjki (macrolanguage)", "Zazaki"},
["zzj"] = {"Zuojiang Zhuang"}
}
local deprecated = {
["in"] = {"Indonesian"},
["iw"] = {"Hebrew"},
["ji"] = {"Yiddish"},
["jw"] = {"Javanese"},
["mo"] = {"Moldavian", "Moldovan"},
["aam"] = {"Aramanik"},
["adp"] = {"Adap"},
["agp"] = {"Paranan"},
["ais"] = {"Nataoran Amis"},
["ajp"] = {"South Levantine Arabic"},
["ajt"] = {"Judeo-Tunisian Arabic"},
["aoh"] = {"Arma"},
["asd"] = {"Asas"},
["aue"] = {"ǂKxʼauǁʼein"},
["ayx"] = {"Ayi (China)"},
["ayy"] = {"Tayabas Ayta"},
["baz"] = {"Tunen"},
["bbz"] = {"Babalia Creole Arabic"},
["bgm"] = {"Baga Mboteni"},
["bhk"] = {"Albay Bicolano"},
["bic"] = {"Bikaru"},
["bij"] = {"Vaghat-Ya-Bijim-Legeri"},
["bjd"] = {"Bandjigali"},
["bjq"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"},
["bkb"] = {"Finallig"},
["blg"] = {"Balau"},
["bmy"] = {"Bemba (Democratic Republic of Congo)"},
["bpb"] = {"Barbacoas"},
["btb"] = {"Beti (Cameroon)"},
["btl"] = {"Bhatola"},
["bxx"] = {"Borna (Democratic Republic of Congo)"},
["byy"] = {"Buya"},
["cbe"] = {"Chipiajes"},
["cbh"] = {"Cagua"},
["cca"] = {"Cauca"},
["ccq"] = {"Chaungtha"},
["cdg"] = {"Chamari"},
["cjr"] = {"Chorotega"},
["cka"] = {"Khumi Awa Chin"},
["cmk"] = {"Chimakum"},
["coy"] = {"Coyaima"},
["cqu"] = {"Chilean Quechua"},
["cug"] = {"Chungmboko", "Cung"},
["cum"] = {"Cumeral"},
["daf"] = {"Dan"},
["dap"] = {"Nisi (India)"},
["dgu"] = {"Degaru"},
["dha"] = {"Dhanwar (India)"},
["dit"] = {"Dirari"},
["djl"] = {"Djiwarli"},
["dkl"] = {"Kolum So Dogon"},
["drh"] = {"Darkhat"},
["drr"] = {"Dororo"},
["drw"] = {"Darwazi"},
["dud"] = {"Hun-Saare"},
["duj"] = {"Dhuwal"},
["dwl"] = {"Walo Kumbe Dogon"},
["ekc"] = {"Eastern Karnic"},
["elp"] = {"Elpaputih"},
["emo"] = {"Emok"},
["gav"] = {"Gabutamon"},
["gbc"] = {"Garawa"},
["gfx"] = {"Mangetti Dune ǃXung"},
["ggn"] = {"Eastern Gurung"},
["ggo"] = {"Southern Gondi"},
["ggr"] = {"Aghu Tharnggalu"},
["gio"] = {"Gelao"},
["gji"] = {"Geji"},
["gli"] = {"Guliguli"},
["gti"] = {"Gbati-ri"},
["guv"] = {"Gey"},
["hrr"] = {"Horuru"},
["iap"] = {"Iapama"},
["ibi"] = {"Ibilo"},
["ill"] = {"Iranun"},
["ilw"] = {"Talur"},
["ime"] = {"Imeraguen"},
["izi"] = {"Izi-Ezaa-Ikwo-Mgbo"},
["jar"] = {"Jarawa (Nigeria)"},
["jeg"] = {"Jeng"},
["kbf"] = {"Kakauhua"},
["kdv"] = {"Kado"},
["kgc"] = {"Kasseng"},
["kgd"] = {"Kataang"},
["kgh"] = {"Upper Tanudan Kalinga"},
["kgm"] = {"Karipúna"},
["kjf"] = {"Khalaj [Indo-Iranian]"},
["koj"] = {"Sara Dunjo"},
["kox"] = {"Coxima"},
["kpp"] = {"Paku Karen"},
["krm"] = {"Krim"},
["ksa"] = {"Shuwa-Zamani"},
["ktr"] = {"Kota Marudu Tinagas"},
["kvs"] = {"Kunggara"},
["kwq"] = {"Kwak"},
["kxe"] = {"Kakihum"},
["kxl"] = {"Nepali Kurux"},
["kxu"] = {"Kui (India)"},
["kzh"] = {"Kenuzi-Dongola"},
["kzj"] = {"Coastal Kadazan"},
["kzt"] = {"Tambunan Dusun"},
["lak"] = {"Laka (Nigeria)"},
["lba"] = {"Lui"},
["leg"] = {"Lengua"},
["lii"] = {"Lingkhim"},
["llo"] = {"Khlor"},
["lmm"] = {"Lamam"},
["lmz"] = {"Lumbee"},
["lno"] = {"Lango (South Sudan)"},
["lsg"] = {"Lyons Sign Language"},
["meg"] = {"Mea"},
["mgx"] = {"Omati"},
["mhh"] = {"Maskoy Pidgin"},
["mja"] = {"Mahei"},
["mld"] = {"Malakhel"},
["mnt"] = {"Maykulan"},
["mof"] = {"Mohegan-Montauk-Narragansett"},
["mst"] = {"Cataelano Mandaya"},
["mvm"] = {"Muya"},
["mwd"] = {"Mudbura"},
["mwj"] = {"Maligo"},
["mwx"] = {"Mediak"},
["mwy"] = {"Mosiro"},
["myd"] = {"Maramba"},
["myi"] = {"Mina (India)"},
["myq"] = {"Forest Maninka"},
["myt"] = {"Sangab Mandaya"},
["nad"] = {"Nijadali"},
["nbf"] = {"Naxi"},
["nbx"] = {"Ngura"},
["ncp"] = {"Ndaktup"},
["ngo"] = {"Ngoni"},
["nln"] = {"Durango Nahuatl"},
["nlr"] = {"Ngarla"},
["nns"] = {"Ningye"},
["nnx"] = {"Ngong"},
["nom"] = {"Nocamán"},
["noo"] = {"Nootka"},
["nts"] = {"Natagaimas"},
["nxu"] = {"Narau"},
["ome"] = {"Omejes"},
["oun"] = {"ǃOǃung"},
["pat"] = {"Papitalai"},
["pbz"] = {"Palu"},
["pcr"] = {"Panang"},
["pgy"] = {"Pongyong"},
["pii"] = {"Pini"},
["plj"] = {"Polci"},
["plp"] = {"Palpa"},
["pmc"] = {"Palumata"},
["pmk"] = {"Pamlico"},
["pmu"] = {"Mirpur Panjabi"},
["pod"] = {"Ponares"},
["ppa"] = {"Pao"},
["ppr"] = {"Piru"},
["prb"] = {"Lua'"},
["prp"] = {"Parsi"},
["pry"] = {"Pray 3"},
["puk"] = {"Pu Ko"},
["puz"] = {"Purum Naga"},
["rie"] = {"Rien"},
["rmr"] = {"Caló"},
["rna"] = {"Runa"},
["rsi"] = {"Rennellese Sign Language"},
["sap"] = {"Sanapaná"},
["sca"] = {"Sansu"},
["sdm"] = {"Semandang"},
["sgl"] = {"Sanglechi-Ishkashimi"},
["sgo"] = {"Songa"},
["skk"] = {"Sok"},
["slq"] = {"Salchuq"},
["smd"] = {"Sama"},
["snb"] = {"Sebuyau"},
["snh"] = {"Shinabo"},
["sul"] = {"Surigaonon"},
["sum"] = {"Sumo-Mayangna"},
["svr"] = {"Savara"},
["szd"] = {"Seru"},
["tbb"] = {"Tapeba"},
["tdu"] = {"Tempasuk Dusun"},
["tgg"] = {"Tangga"},
["thc"] = {"Tai Hang Tong"},
["thw"] = {"Thudam"},
["thx"] = {"The"},
["tid"] = {"Tidong"},
["tie"] = {"Tingal"},
["tkk"] = {"Takpa"},
["tlw"] = {"South Wemale"},
["tmk"] = {"Northwestern Tamang"},
["tmp"] = {"Tai Mène"},
["tne"] = {"Tinoc Kallahan"},
["tnf"] = {"Tangshewi"},
["toe"] = {"Tomedes"},
["tpw"] = {"Tupí"},
["tsf"] = {"Southwestern Tamang"},
["unp"] = {"Worora"},
["uok"] = {"Uokha"},
["uun"] = {"Kulon-Pazeh"},
["vki"] = {"Ija-Zuba"},
["wgw"] = {"Wagawaga"},
["wit"] = {"Wintu"},
["wiw"] = {"Wirangu"},
["wra"] = {"Warapu"},
["wrd"] = {"Warduji"},
["wya"] = {"Wyandot"},
["xba"] = {"Kamba (Brazil)"},
["xbx"] = {"Kabixí"},
["xia"] = {"Xiandao"},
["xip"] = {"Xipináwa"},
["xkh"] = {"Karahawyana"},
["xrq"] = {"Karranga"},
["xss"] = {"Assan"},
["xtz"] = {"Tasmanian"},
["ybd"] = {"Yangbye"},
["yds"] = {"Yiddish Sign Language"},
["yen"] = {"Yendang"},
["yiy"] = {"Yir Yoront"},
["yma"] = {"Yamphe"},
["ymt"] = {"Mator-Taygi-Karagas"},
["ynh"] = {"Yangho"},
["yos"] = {"Yos"},
["yri"] = {"Yarí"},
["yuu"] = {"Yugh"},
["zir"] = {"Ziriya"},
["zkb"] = {"Koibal"},
["zua"] = {"Zeem"}
}
return {
active = active,
deprecated = deprecated,
}
kgcsja4xuulddxu32q0lfkhy9nzdta1
793706
793705
2026-06-12T15:24:06Z
Yasasuru
23090
793706
Scribunto
text/plain
-- File-Date: 2024-06-14
local active = {
["aa"] = {"අෆාර්"},
["ab"] = {"අබ්කාසියානු"},
["ae"] = {"ඇවෙස්ටාන්"},
["af"] = {"අෆ්රිකාන්ස්"},
["ak"] = {"අකාන්"},
["am"] = {"ඇම්හාරික්", "Amharic"},
["an"] = {"අරගොනීස්"},
["ar"] = {"අරාබි", "Arabic"},
["as"] = {"Assamese"},
["av"] = {"Avaric"},
["ay"] = {"අයිමාරා", "Aymara"},
["az"] = {"අසර්බයිජානි", "Azerbaijani"},
["ba"] = {"Bashkir"},
["be"] = {"බෙලාරුසියානු"},
["bg"] = {"බල්ගේරියානු", "Bulgarian"},
["bh"] = {"බිහාරී භාෂා", "Bihari languages"},
["bi"] = {"Bislama"},
["bm"] = {"Bambara"},
["bn"] = {"බෙංගාලි", "Bengali", "Bangla"},
["bo"] = {"ටිබෙට්", "Tibetan"},
["br"] = {"බ්රෙටන්", "Breton"},
["bs"] = {"බොස්නියානු", "Bosnian"},
["ca"] = {"Catalan", "Valencian"},
["ce"] = {"Chechen"},
["ch"] = {"Chamorro"},
["co"] = {"Corsican"},
["cr"] = {"ක්රී", "Cree"},
["cs"] = {"චෙක්", "Czech"},
["cu"] = {"Church Slavic", "Church Slavonic", "Old Bulgarian", "Old Church Slavonic", "Old Slavonic"},
["cv"] = {"Chuvash"},
["cy"] = {"වේල්ස", "Welsh"},
["da"] = {"ඩෙන්මාර්ක", "Danish"},
["de"] = {"ජර්මන්", "German"},
["dv"] = {"දිවෙහි", "Dhivehi", "Divehi", "Maldivian"},
["dz"] = {"Dzongkha"},
["ee"] = {"Ewe"},
["el"] = {"ග්රීක", "Modern Greek (1453-)"},
["en"] = {"ඉංග්රීසි", "English"},
["eo"] = {"Esperanto"},
["es"] = {"ස්පාඤ්ඤ", "Spanish", "Castilian"},
["et"] = {"එස්තෝනියානු", "Estonian"},
["eu"] = {"බාස්ක්"},
["fa"] = {"පර්සියානු", "Persian"},
["ff"] = {"Fulah"},
["fi"] = {"පින්ලන්ත", "Finnish"},
["fj"] = {"Fijian"},
["fo"] = {"Faroese"},
["fr"] = {"ප්රංශ", "French"},
["fy"] = {"Western Frisian"},
["ga"] = {"අයිරිෂ්", "Irish"},
["gd"] = {"ස්කොට්ස් ගේලික්", "Scottish Gaelic", "Gaelic"},
["gl"] = {"Galician"},
["gn"] = {"Guarani"},
["gu"] = {"ගුජරාටි", "Gujarati"},
["gv"] = {"මැන්ක්ස්", "Manx"},
["ha"] = {"Hausa"},
["he"] = {"හීබෲ", "Hebrew"},
["hi"] = {"හින්දි", "Hindi"},
["ho"] = {"Hiri Motu"},
["hr"] = {"ක්රොඒෂියානු", "Croatian"},
["ht"] = {"Haitian", "Haitian Creole"},
["hu"] = {"හංගේරියානු", "Hungarian"},
["hy"] = {"ආර්මේනියානු", "Armenian"},
["hz"] = {"Herero"},
["ia"] = {"Interlingua (International Auxiliary Language Association)"},
["id"] = {"ඉන්දුනීසියානු", "Indonesian"},
["ie"] = {"Interlingue", "Occidental"},
["ig"] = {"Igbo"},
["ii"] = {"Sichuan Yi", "Nuosu"},
["ik"] = {"Inupiaq"},
["io"] = {"Ido"},
["is"] = {"අයිස්ලන්ත", "Icelandic"},
["it"] = {"ඉතාලි", "Italian"},
["iu"] = {"Inuktitut"},
["ja"] = {"ජපන්", "Japanese"},
["jv"] = {"ජාවා", "Javanese"},
["ka"] = {"ජෝර්ජියානු", "Georgian"},
["kg"] = {"කොංගෝ", "Kongo"},
["ki"] = {"Kikuyu", "Gikuyu"},
["kj"] = {"Kuanyama", "Kwanyama"},
["kk"] = {"Kazakh"},
["kl"] = {"Kalaallisut", "Greenlandic"},
["km"] = {"Khmer", "Central Khmer"},
["kn"] = {"කන්නඩ", "Kannada"},
["ko"] = {"කොරියානු", "Korean"},
["kr"] = {"Kanuri"},
["ks"] = {"කාෂ්මීරි", "Kashmiri"},
["ku"] = {"කුර්දි", "Kurdish"},
["kv"] = {"Komi"},
["kw"] = {"කෝනිෂ්", "Cornish"},
["ky"] = {"Kirghiz", "Kyrgyz"},
["la"] = {"ලතින්", "Latin"},
["lb"] = {"ලක්සම්බර්ගියානු", "Luxembourgish", "Letzeburgesch"},
["lg"] = {"Ganda", "Luganda"},
["li"] = {"Limburgan", "Limburger", "Limburgish"},
["ln"] = {"Lingala"},
["lo"] = {"ලාඕ", "Lao"},
["lt"] = {"Lithuanian"},
["lu"] = {"Luba-Katanga"},
["lv"] = {"Latvian"},
["mg"] = {"Malagasy"},
["mh"] = {"Marshallese"},
["mi"] = {"Maori"},
["mk"] = {"මැසඩෝනියානු", "Macedonian"},
["ml"] = {"මලයාලම්", "Malayalam"},
["mn"] = {"මොංගෝලියානු", "Mongolian"},
["mr"] = {"මරාඨී", "Marathi"},
["ms"] = {"මැලේ", "Malay (macrolanguage)"},
["mt"] = {"Maltese"},
["my"] = {"බුරුම", "Burmese"},
["na"] = {"Nauru"},
["nb"] = {"Norwegian Bokmål"},
["nd"] = {"North Ndebele"},
["ne"] = {"Nepali (macrolanguage)"},
["ng"] = {"Ndonga"},
["nl"] = {"ඕලන්ද", "Dutch", "Flemish"},
["nn"] = {"Norwegian Nynorsk"},
["no"] = {"නෝර්වීජියානු", "Norwegian"},
["nr"] = {"South Ndebele"},
["nv"] = {"Navajo", "Navaho"},
["ny"] = {"Nyanja", "Chewa", "Chichewa"},
["oc"] = {"Occitan (post 1500)"},
["oj"] = {"Ojibwa"},
["om"] = {"Oromo"},
["or"] = {"ඔඩියා", "Oriya (macrolanguage)", "Odia (macrolanguage)"},
["os"] = {"Ossetian", "Ossetic"},
["pa"] = {"පන්ජාබි", "Panjabi", "Punjabi"},
["pi"] = {"පාලි", "Pali"},
["pl"] = {"පෝලන්ත", "Polish"},
["ps"] = {"Pushto", "Pashto"},
["pt"] = {"පෘතුගීසි", "Portuguese"},
["qu"] = {"ක්වෙච්වා", "Quechua"},
["rm"] = {"Romansh"},
["rn"] = {"Rundi"},
["ro"] = {"රුමේනියානු", "Romanian", "Moldavian", "Moldovan"},
["ru"] = {"රුසියානු", "Russian"},
["rw"] = {"Kinyarwanda"},
["sa"] = {"සංස්කෘත", "Sanskrit"},
["sc"] = {"Sardinian"},
["sd"] = {"සින්ධි", "Sindhi"},
["se"] = {"Northern Sami"},
["sg"] = {"Sango"},
["sh"] = {"Serbo-Croatian"},
["si"] = {"සිංහල", "Sinhala", "Sinhalese"},
["sk"] = {"Slovak"},
["sl"] = {"ස්ලොවෙීන්", "Slovenian"},
["sm"] = {"Samoan"},
["sn"] = {"Shona"},
["so"] = {"සෝමාලි", "Somali"},
["sq"] = {"Albanian"},
["sr"] = {"සර්බියානු", "Serbian"},
["ss"] = {"Swati"},
["st"] = {"Southern Sotho"},
["su"] = {"සුන්ඩා", "Sundanese"},
["sv"] = {"ස්වීඩන", "Swedish"},
["sw"] = {"Swahili (macrolanguage)"},
["ta"] = {"දෙමළ", "Tamil"},
["te"] = {"තෙලිඟු", "Telugu"},
["tg"] = {"Tajik"},
["th"] = {"තායි", "Thai"},
["ti"] = {"Tigrinya"},
["tk"] = {"Turkmen"},
["tl"] = {"Tagalog"},
["tn"] = {"Tswana"},
["to"] = {"Tonga (Tonga Islands)"},
["tr"] = {"තුර්කි", "Turkish"},
["ts"] = {"Tsonga"},
["tt"] = {"Tatar"},
["tw"] = {"Twi"},
["ty"] = {"Tahitian"},
["ug"] = {"Uighur", "Uyghur"},
["uk"] = {"යුක්රේනියානු", "Ukrainian"},
["ur"] = {"උර්දු", "Urdu"},
["uz"] = {"උස්බෙක්", "Uzbek"},
["ve"] = {"Venda"},
["vi"] = {"වියට්නාම", "Vietnamese"},
["vo"] = {"Volapük"},
["wa"] = {"Walloon"},
["wo"] = {"Wolof"},
["xh"] = {"Xhosa"},
["yi"] = {"Yiddish"},
["yo"] = {"Yoruba"},
["za"] = {"Zhuang", "Chuang"},
["zh"] = {"චීන", "Chinese"},
["zu"] = {"සූලූ", "Zulu"},
["aaa"] = {"Ghotuo"},
["aab"] = {"Alumu-Tesu"},
["aac"] = {"Ari"},
["aad"] = {"Amal"},
["aae"] = {"Arbëreshë Albanian"},
["aaf"] = {"Aranadan"},
["aag"] = {"Ambrak"},
["aah"] = {"Abu' Arapesh"},
["aai"] = {"Arifama-Miniafia"},
["aak"] = {"Ankave"},
["aal"] = {"Afade"},
["aan"] = {"Anambé"},
["aao"] = {"Algerian Saharan Arabic"},
["aap"] = {"Pará Arára"},
["aaq"] = {"Eastern Abnaki"},
["aas"] = {"Aasáx"},
["aat"] = {"Arvanitika Albanian"},
["aau"] = {"Abau"},
["aav"] = {"Austro-Asiatic languages"},
["aaw"] = {"Solong"},
["aax"] = {"Mandobo Atas"},
["aaz"] = {"Amarasi"},
["aba"] = {"Abé"},
["abb"] = {"Bankon"},
["abc"] = {"Ambala Ayta"},
["abd"] = {"Manide"},
["abe"] = {"Western Abnaki"},
["abf"] = {"Abai Sungai"},
["abg"] = {"Abaga"},
["abh"] = {"Tajiki Arabic"},
["abi"] = {"Abidji"},
["abj"] = {"Aka-Bea"},
["abl"] = {"Lampung Nyo"},
["abm"] = {"Abanyom"},
["abn"] = {"Abua"},
["abo"] = {"Abon"},
["abp"] = {"Abellen Ayta"},
["abq"] = {"Abaza"},
["abr"] = {"Abron"},
["abs"] = {"Ambonese Malay"},
["abt"] = {"Ambulas"},
["abu"] = {"Abure"},
["abv"] = {"Baharna Arabic"},
["abw"] = {"Pal"},
["abx"] = {"Inabaknon"},
["aby"] = {"Aneme Wake"},
["abz"] = {"Abui"},
["aca"] = {"Achagua"},
["acb"] = {"Áncá"},
["acd"] = {"Gikyode"},
["ace"] = {"Achinese"},
["acf"] = {"Saint Lucian Creole French"},
["ach"] = {"Acoli"},
["aci"] = {"Aka-Cari"},
["ack"] = {"Aka-Kora"},
["acl"] = {"Akar-Bale"},
["acm"] = {"Mesopotamian Arabic"},
["acn"] = {"Achang"},
["acp"] = {"Eastern Acipa"},
["acq"] = {"Ta'izzi-Adeni Arabic"},
["acr"] = {"Achi"},
["acs"] = {"Acroá"},
["act"] = {"Achterhoeks"},
["acu"] = {"Achuar-Shiwiar"},
["acv"] = {"Achumawi"},
["acw"] = {"Hijazi Arabic"},
["acx"] = {"Omani Arabic"},
["acy"] = {"Cypriot Arabic"},
["acz"] = {"Acheron"},
["ada"] = {"Adangme"},
["adb"] = {"Atauran"},
["add"] = {"Lidzonka", "Dzodinka"},
["ade"] = {"Adele"},
["adf"] = {"Dhofari Arabic"},
["adg"] = {"Andegerebinha"},
["adh"] = {"Adhola"},
["adi"] = {"Adi"},
["adj"] = {"Adioukrou"},
["adl"] = {"Galo"},
["adn"] = {"Adang"},
["ado"] = {"Abu"},
["adq"] = {"Adangbe"},
["adr"] = {"Adonara"},
["ads"] = {"Adamorobe Sign Language"},
["adt"] = {"Adnyamathanha"},
["adu"] = {"Aduge"},
["adw"] = {"Amundava"},
["adx"] = {"Amdo Tibetan"},
["ady"] = {"Adyghe", "Adygei"},
["adz"] = {"Adzera"},
["aea"] = {"Areba"},
["aeb"] = {"Tunisian Arabic"},
["aec"] = {"Saidi Arabic"},
["aed"] = {"Argentine Sign Language"},
["aee"] = {"Northeast Pashai", "Northeast Pashayi"},
["aek"] = {"Haeke"},
["ael"] = {"Ambele"},
["aem"] = {"Arem"},
["aen"] = {"Armenian Sign Language"},
["aeq"] = {"Aer"},
["aer"] = {"Eastern Arrernte"},
["aes"] = {"Alsea"},
["aeu"] = {"Akeu"},
["aew"] = {"Ambakich"},
["aey"] = {"Amele"},
["aez"] = {"Aeka"},
["afa"] = {"Afro-Asiatic languages"},
["afb"] = {"Gulf Arabic"},
["afd"] = {"Andai"},
["afe"] = {"Putukwam"},
["afg"] = {"Afghan Sign Language"},
["afh"] = {"Afrihili"},
["afi"] = {"Akrukay", "Chini"},
["afk"] = {"Nanubae"},
["afn"] = {"Defaka"},
["afo"] = {"Eloyi"},
["afp"] = {"Tapei"},
["afs"] = {"Afro-Seminole Creole"},
["aft"] = {"Afitti"},
["afu"] = {"Awutu"},
["afz"] = {"Obokuitai"},
["aga"] = {"Aguano"},
["agb"] = {"Legbo"},
["agc"] = {"Agatu"},
["agd"] = {"Agarabi"},
["age"] = {"Angal"},
["agf"] = {"Arguni"},
["agg"] = {"Angor"},
["agh"] = {"Ngelima"},
["agi"] = {"Agariya"},
["agj"] = {"Argobba"},
["agk"] = {"Isarog Agta"},
["agl"] = {"Fembe"},
["agm"] = {"Angaataha"},
["agn"] = {"Agutaynen"},
["ago"] = {"Tainae"},
["agq"] = {"Aghem"},
["agr"] = {"Aguaruna"},
["ags"] = {"Esimbi"},
["agt"] = {"Central Cagayan Agta"},
["agu"] = {"Aguacateco"},
["agv"] = {"Remontado Dumagat"},
["agw"] = {"Kahua"},
["agx"] = {"Aghul"},
["agy"] = {"Southern Alta"},
["agz"] = {"Mt. Iriga Agta"},
["aha"] = {"Ahanta"},
["ahb"] = {"Axamb"},
["ahg"] = {"Qimant"},
["ahh"] = {"Aghu"},
["ahi"] = {"Tiagbamrin Aizi"},
["ahk"] = {"Akha"},
["ahl"] = {"Igo"},
["ahm"] = {"Mobumrin Aizi"},
["ahn"] = {"Àhàn"},
["aho"] = {"Ahom"},
["ahp"] = {"Aproumu Aizi"},
["ahr"] = {"Ahirani"},
["ahs"] = {"Ashe"},
["aht"] = {"Ahtena"},
["aia"] = {"Arosi"},
["aib"] = {"Ainu (China)"},
["aic"] = {"Ainbai"},
["aid"] = {"Alngith"},
["aie"] = {"Amara"},
["aif"] = {"Agi"},
["aig"] = {"Antigua and Barbuda Creole English"},
["aih"] = {"Ai-Cham"},
["aii"] = {"Assyrian Neo-Aramaic"},
["aij"] = {"Lishanid Noshan"},
["aik"] = {"Ake"},
["ail"] = {"Aimele"},
["aim"] = {"Aimol"},
["ain"] = {"Ainu (Japan)"},
["aio"] = {"Aiton"},
["aip"] = {"Burumakok"},
["aiq"] = {"Aimaq"},
["air"] = {"Airoran"},
["ait"] = {"Arikem"},
["aiw"] = {"Aari"},
["aix"] = {"Aighon"},
["aiy"] = {"Ali"},
["aja"] = {"Aja (South Sudan)"},
["ajg"] = {"Aja (Benin)"},
["aji"] = {"Ajië"},
["ajn"] = {"Andajin"},
["ajs"] = {"Algerian Jewish Sign Language"},
["aju"] = {"Judeo-Moroccan Arabic"},
["ajw"] = {"Ajawa"},
["ajz"] = {"Amri Karbi"},
["akb"] = {"Batak Angkola"},
["akc"] = {"Mpur"},
["akd"] = {"Ukpet-Ehom"},
["ake"] = {"Akawaio"},
["akf"] = {"Akpa"},
["akg"] = {"Anakalangu"},
["akh"] = {"Angal Heneng"},
["aki"] = {"Aiome"},
["akj"] = {"Aka-Jeru"},
["akk"] = {"Akkadian"},
["akl"] = {"Aklanon"},
["akm"] = {"Aka-Bo"},
["ako"] = {"Akurio"},
["akp"] = {"Siwu"},
["akq"] = {"Ak"},
["akr"] = {"Araki"},
["aks"] = {"Akaselem"},
["akt"] = {"Akolet"},
["aku"] = {"Akum"},
["akv"] = {"Akhvakh"},
["akw"] = {"Akwa"},
["akx"] = {"Aka-Kede"},
["aky"] = {"Aka-Kol"},
["akz"] = {"Alabama"},
["ala"] = {"Alago"},
["alc"] = {"Qawasqar"},
["ald"] = {"Alladian"},
["ale"] = {"Aleut"},
["alf"] = {"Alege"},
["alg"] = {"Algonquian languages"},
["alh"] = {"Alawa"},
["ali"] = {"Amaimon"},
["alj"] = {"Alangan"},
["alk"] = {"Alak"},
["all"] = {"Allar"},
["alm"] = {"Amblong"},
["aln"] = {"Gheg Albanian"},
["alo"] = {"Larike-Wakasihu"},
["alp"] = {"Alune"},
["alq"] = {"Algonquin"},
["alr"] = {"Alutor"},
["als"] = {"Tosk Albanian"},
["alt"] = {"Southern Altai"},
["alu"] = {"'Are'are"},
["alv"] = {"Atlantic-Congo languages"},
["alw"] = {"Alaba-K’abeena", "Wanbasana"},
["alx"] = {"Amol"},
["aly"] = {"Alyawarr"},
["alz"] = {"Alur"},
["ama"] = {"Amanayé"},
["amb"] = {"Ambo"},
["amc"] = {"Amahuaca"},
["ame"] = {"Yanesha'"},
["amf"] = {"Hamer-Banna"},
["amg"] = {"Amurdak"},
["ami"] = {"Amis"},
["amj"] = {"Amdang"},
["amk"] = {"Ambai"},
["aml"] = {"War-Jaintia"},
["amm"] = {"Ama (Papua New Guinea)"},
["amn"] = {"Amanab"},
["amo"] = {"Amo"},
["amp"] = {"Alamblak"},
["amq"] = {"Amahai"},
["amr"] = {"Amarakaeri"},
["ams"] = {"Southern Amami-Oshima"},
["amt"] = {"Amto"},
["amu"] = {"Guerrero Amuzgo"},
["amv"] = {"Ambelau"},
["amw"] = {"Western Neo-Aramaic"},
["amx"] = {"Anmatyerre"},
["amy"] = {"Ami"},
["amz"] = {"Atampaya"},
["ana"] = {"Andaqui"},
["anb"] = {"Andoa"},
["anc"] = {"Ngas"},
["and"] = {"Ansus"},
["ane"] = {"Xârâcùù"},
["anf"] = {"Animere"},
["ang"] = {"Old English (ca. 450-1100)"},
["anh"] = {"Nend"},
["ani"] = {"Andi"},
["anj"] = {"Anor"},
["ank"] = {"Goemai"},
["anl"] = {"Anu-Hkongso Chin"},
["anm"] = {"Anal"},
["ann"] = {"Obolo"},
["ano"] = {"Andoque"},
["anp"] = {"Angika"},
["anq"] = {"Jarawa (India)"},
["anr"] = {"Andh"},
["ans"] = {"Anserma"},
["ant"] = {"Antakarinya", "Antikarinya"},
["anu"] = {"Anuak"},
["anv"] = {"Denya"},
["anw"] = {"Anaang"},
["anx"] = {"Andra-Hus"},
["any"] = {"Anyin"},
["anz"] = {"Anem"},
["aoa"] = {"Angolar"},
["aob"] = {"Abom"},
["aoc"] = {"Pemon"},
["aod"] = {"Andarum"},
["aoe"] = {"Angal Enen"},
["aof"] = {"Bragat"},
["aog"] = {"Angoram"},
["aoi"] = {"Anindilyakwa"},
["aoj"] = {"Mufian"},
["aok"] = {"Arhö"},
["aol"] = {"Alor"},
["aom"] = {"Ömie"},
["aon"] = {"Bumbita Arapesh"},
["aor"] = {"Aore"},
["aos"] = {"Taikat"},
["aot"] = {"Atong (India)", "A'tong"},
["aou"] = {"A'ou"},
["aox"] = {"Atorada"},
["aoz"] = {"Uab Meto"},
["apa"] = {"Apache languages"},
["apb"] = {"Sa'a"},
["apc"] = {"Levantine Arabic"},
["apd"] = {"Sudanese Arabic"},
["ape"] = {"Bukiyip"},
["apf"] = {"Pahanan Agta"},
["apg"] = {"Ampanang"},
["aph"] = {"Athpariya"},
["api"] = {"Apiaká"},
["apj"] = {"Jicarilla Apache"},
["apk"] = {"Kiowa Apache"},
["apl"] = {"Lipan Apache"},
["apm"] = {"Mescalero-Chiricahua Apache"},
["apn"] = {"Apinayé"},
["apo"] = {"Ambul"},
["app"] = {"Apma"},
["apq"] = {"A-Pucikwar"},
["apr"] = {"Arop-Lokep"},
["aps"] = {"Arop-Sissano"},
["apt"] = {"Apatani"},
["apu"] = {"Apurinã"},
["apv"] = {"Alapmunte"},
["apw"] = {"Western Apache"},
["apx"] = {"Aputai"},
["apy"] = {"Apalaí"},
["apz"] = {"Safeyoka"},
["aqa"] = {"Alacalufan languages"},
["aqc"] = {"Archi"},
["aqd"] = {"Ampari Dogon"},
["aqg"] = {"Arigidi"},
["aqk"] = {"Aninka"},
["aql"] = {"Algic languages"},
["aqm"] = {"Atohwaim"},
["aqn"] = {"Northern Alta"},
["aqp"] = {"Atakapa"},
["aqr"] = {"Arhâ"},
["aqt"] = {"Angaité"},
["aqz"] = {"Akuntsu"},
["arb"] = {"Standard Arabic"},
["arc"] = {"Official Aramaic (700-300 BCE)", "Imperial Aramaic (700-300 BCE)"},
["ard"] = {"Arabana"},
["are"] = {"Western Arrarnta"},
["arh"] = {"Arhuaco"},
["ari"] = {"Arikara"},
["arj"] = {"Arapaso"},
["ark"] = {"Arikapú"},
["arl"] = {"Arabela"},
["arn"] = {"Mapudungun", "Mapuche"},
["aro"] = {"Araona"},
["arp"] = {"Arapaho"},
["arq"] = {"Algerian Arabic"},
["arr"] = {"Karo (Brazil)"},
["ars"] = {"Najdi Arabic"},
["art"] = {"Artificial languages"},
["aru"] = {"Aruá (Amazonas State)", "Arawá"},
["arv"] = {"Arbore"},
["arw"] = {"Arawak"},
["arx"] = {"Aruá (Rodonia State)"},
["ary"] = {"Moroccan Arabic"},
["arz"] = {"Egyptian Arabic"},
["asa"] = {"Asu (Tanzania)"},
["asb"] = {"Assiniboine"},
["asc"] = {"Casuarina Coast Asmat"},
["ase"] = {"American Sign Language"},
["asf"] = {"Auslan", "Australian Sign Language"},
["asg"] = {"Cishingini"},
["ash"] = {"Abishira"},
["asi"] = {"Buruwai"},
["asj"] = {"Sari"},
["ask"] = {"Ashkun"},
["asl"] = {"Asilulu"},
["asn"] = {"Xingú Asuriní"},
["aso"] = {"Dano"},
["asp"] = {"Algerian Sign Language"},
["asq"] = {"Austrian Sign Language"},
["asr"] = {"Asuri"},
["ass"] = {"Ipulo"},
["ast"] = {"Asturian", "Asturleonese", "Bable", "Leonese"},
["asu"] = {"Tocantins Asurini"},
["asv"] = {"Asoa"},
["asw"] = {"Australian Aborigines Sign Language"},
["asx"] = {"Muratayak"},
["asy"] = {"Yaosakor Asmat"},
["asz"] = {"As"},
["ata"] = {"Pele-Ata"},
["atb"] = {"Zaiwa"},
["atc"] = {"Atsahuaca"},
["atd"] = {"Ata Manobo"},
["ate"] = {"Atemble"},
["atg"] = {"Ivbie North-Okpela-Arhe"},
["ath"] = {"Athapascan languages"},
["ati"] = {"Attié"},
["atj"] = {"Atikamekw"},
["atk"] = {"Ati"},
["atl"] = {"Mt. Iraya Agta"},
["atm"] = {"Ata"},
["atn"] = {"Ashtiani"},
["ato"] = {"Atong (Cameroon)"},
["atp"] = {"Pudtol Atta"},
["atq"] = {"Aralle-Tabulahan"},
["atr"] = {"Waimiri-Atroari"},
["ats"] = {"Gros Ventre"},
["att"] = {"Pamplona Atta"},
["atu"] = {"Reel"},
["atv"] = {"Northern Altai"},
["atw"] = {"Atsugewi"},
["atx"] = {"Arutani"},
["aty"] = {"Aneityum"},
["atz"] = {"Arta"},
["aua"] = {"Asumboa"},
["aub"] = {"Alugu"},
["auc"] = {"Waorani"},
["aud"] = {"Anuta"},
["auf"] = {"Arauan languages"},
["aug"] = {"Aguna"},
["auh"] = {"Aushi"},
["aui"] = {"Anuki"},
["auj"] = {"Awjilah"},
["auk"] = {"Heyo"},
["aul"] = {"Aulua"},
["aum"] = {"Asu (Nigeria)"},
["aun"] = {"Molmo One"},
["auo"] = {"Auyokawa"},
["aup"] = {"Makayam"},
["auq"] = {"Anus", "Korur"},
["aur"] = {"Aruek"},
["aus"] = {"Australian languages"},
["aut"] = {"Austral"},
["auu"] = {"Auye"},
["auw"] = {"Awyi"},
["aux"] = {"Aurá"},
["auy"] = {"Awiyaana"},
["auz"] = {"Uzbeki Arabic"},
["avb"] = {"Avau"},
["avd"] = {"Alviri-Vidari"},
["avi"] = {"Avikam"},
["avk"] = {"Kotava"},
["avl"] = {"Eastern Egyptian Bedawi Arabic"},
["avm"] = {"Angkamuthi"},
["avn"] = {"Avatime"},
["avo"] = {"Agavotaguerra"},
["avs"] = {"Aushiri"},
["avt"] = {"Au"},
["avu"] = {"Avokaya"},
["avv"] = {"Avá-Canoeiro"},
["awa"] = {"Awadhi"},
["awb"] = {"Awa (Papua New Guinea)"},
["awc"] = {"Cicipu"},
["awd"] = {"Arawakan languages"},
["awe"] = {"Awetí"},
["awg"] = {"Anguthimri"},
["awh"] = {"Awbono"},
["awi"] = {"Aekyom"},
["awk"] = {"Awabakal"},
["awm"] = {"Arawum"},
["awn"] = {"Awngi"},
["awo"] = {"Awak"},
["awr"] = {"Awera"},
["aws"] = {"South Awyu"},
["awt"] = {"Araweté"},
["awu"] = {"Central Awyu"},
["awv"] = {"Jair Awyu"},
["aww"] = {"Awun"},
["awx"] = {"Awara"},
["awy"] = {"Edera Awyu"},
["axb"] = {"Abipon"},
["axe"] = {"Ayerrerenge"},
["axg"] = {"Mato Grosso Arára"},
["axk"] = {"Yaka (Central African Republic)"},
["axl"] = {"Lower Southern Aranda"},
["axm"] = {"Middle Armenian"},
["axx"] = {"Xârâgurè"},
["aya"] = {"Awar"},
["ayb"] = {"Ayizo Gbe"},
["ayc"] = {"Southern Aymara"},
["ayd"] = {"Ayabadhu"},
["aye"] = {"Ayere"},
["ayg"] = {"Ginyanga"},
["ayh"] = {"Hadrami Arabic"},
["ayi"] = {"Leyigha"},
["ayk"] = {"Akuku"},
["ayl"] = {"Libyan Arabic"},
["ayn"] = {"Sanaani Arabic"},
["ayo"] = {"Ayoreo"},
["ayp"] = {"North Mesopotamian Arabic"},
["ayq"] = {"Ayi (Papua New Guinea)"},
["ayr"] = {"Central Aymara"},
["ays"] = {"Sorsogon Ayta"},
["ayt"] = {"Magbukun Ayta"},
["ayu"] = {"Ayu"},
["ayz"] = {"Mai Brat"},
["aza"] = {"Azha"},
["azb"] = {"South Azerbaijani"},
["azc"] = {"Uto-Aztecan languages"},
["azd"] = {"Eastern Durango Nahuatl"},
["azg"] = {"San Pedro Amuzgos Amuzgo"},
["azj"] = {"North Azerbaijani"},
["azm"] = {"Ipalapa Amuzgo"},
["azn"] = {"Western Durango Nahuatl"},
["azo"] = {"Awing"},
["azt"] = {"Faire Atta"},
["azz"] = {"Highland Puebla Nahuatl"},
["baa"] = {"Babatana"},
["bab"] = {"Bainouk-Gunyuño"},
["bac"] = {"Badui"},
["bad"] = {"Banda languages"},
["bae"] = {"Baré"},
["baf"] = {"Nubaca"},
["bag"] = {"Tuki"},
["bah"] = {"Bahamas Creole English"},
["bai"] = {"Bamileke languages"},
["baj"] = {"Barakai"},
["bal"] = {"Baluchi"},
["ban"] = {"Balinese"},
["bao"] = {"Waimaha"},
["bap"] = {"Bantawa"},
["bar"] = {"Bavarian"},
["bas"] = {"Basa (Cameroon)"},
["bat"] = {"Baltic languages"},
["bau"] = {"Bada (Nigeria)"},
["bav"] = {"Vengo"},
["baw"] = {"Bambili-Bambui"},
["bax"] = {"Bamun"},
["bay"] = {"Batuley"},
["bba"] = {"Baatonum"},
["bbb"] = {"Barai"},
["bbc"] = {"Batak Toba"},
["bbd"] = {"Bau"},
["bbe"] = {"Bangba"},
["bbf"] = {"Baibai"},
["bbg"] = {"Barama"},
["bbh"] = {"Bugan"},
["bbi"] = {"Barombi"},
["bbj"] = {"Ghomálá'"},
["bbk"] = {"Babanki"},
["bbl"] = {"Bats"},
["bbm"] = {"Babango"},
["bbn"] = {"Uneapa"},
["bbo"] = {"Northern Bobo Madaré", "Konabéré"},
["bbp"] = {"West Central Banda"},
["bbq"] = {"Bamali"},
["bbr"] = {"Girawa"},
["bbs"] = {"Bakpinka"},
["bbt"] = {"Mburku"},
["bbu"] = {"Kulung (Nigeria)"},
["bbv"] = {"Karnai"},
["bbw"] = {"Baba"},
["bbx"] = {"Bubia"},
["bby"] = {"Befang"},
["bca"] = {"Central Bai"},
["bcb"] = {"Bainouk-Samik"},
["bcc"] = {"Southern Balochi"},
["bcd"] = {"North Babar"},
["bce"] = {"Bamenyam"},
["bcf"] = {"Bamu"},
["bcg"] = {"Baga Pokur"},
["bch"] = {"Bariai"},
["bci"] = {"Baoulé"},
["bcj"] = {"Bardi"},
["bck"] = {"Bunuba"},
["bcl"] = {"Central Bikol"},
["bcm"] = {"Bannoni"},
["bcn"] = {"Bali (Nigeria)"},
["bco"] = {"Kaluli"},
["bcp"] = {"Bali (Democratic Republic of Congo)"},
["bcq"] = {"Bench"},
["bcr"] = {"Babine"},
["bcs"] = {"Kohumono"},
["bct"] = {"Bendi"},
["bcu"] = {"Awad Bing"},
["bcv"] = {"Shoo-Minda-Nye"},
["bcw"] = {"Bana"},
["bcy"] = {"Bacama"},
["bcz"] = {"Bainouk-Gunyaamolo"},
["bda"] = {"Bayot"},
["bdb"] = {"Basap"},
["bdc"] = {"Emberá-Baudó"},
["bdd"] = {"Bunama"},
["bde"] = {"Bade"},
["bdf"] = {"Biage"},
["bdg"] = {"Bonggi"},
["bdh"] = {"Baka (South Sudan)"},
["bdi"] = {"Burun"},
["bdj"] = {"Bai (South Sudan)", "Bai"},
["bdk"] = {"Budukh"},
["bdl"] = {"Indonesian Bajau"},
["bdm"] = {"Buduma"},
["bdn"] = {"Baldemu"},
["bdo"] = {"Morom"},
["bdp"] = {"Bende"},
["bdq"] = {"Bahnar"},
["bdr"] = {"West Coast Bajau"},
["bds"] = {"Burunge"},
["bdt"] = {"Bokoto"},
["bdu"] = {"Oroko"},
["bdv"] = {"Bodo Parja"},
["bdw"] = {"Baham"},
["bdx"] = {"Budong-Budong"},
["bdy"] = {"Bandjalang"},
["bdz"] = {"Badeshi"},
["bea"] = {"Beaver"},
["beb"] = {"Bebele"},
["bec"] = {"Iceve-Maci"},
["bed"] = {"Bedoanas"},
["bee"] = {"Byangsi"},
["bef"] = {"Benabena"},
["beg"] = {"Belait"},
["beh"] = {"Biali"},
["bei"] = {"Bekati'"},
["bej"] = {"Beja", "Bedawiyet"},
["bek"] = {"Bebeli"},
["bem"] = {"Bemba (Zambia)"},
["beo"] = {"Beami"},
["bep"] = {"Besoa"},
["beq"] = {"Beembe"},
["ber"] = {"Berber languages"},
["bes"] = {"Besme"},
["bet"] = {"Guiberoua Béte"},
["beu"] = {"Blagar"},
["bev"] = {"Daloa Bété"},
["bew"] = {"Betawi"},
["bex"] = {"Jur Modo"},
["bey"] = {"Beli (Papua New Guinea)"},
["bez"] = {"Bena (Tanzania)"},
["bfa"] = {"Bari"},
["bfb"] = {"Pauri Bareli"},
["bfc"] = {"Panyi Bai", "Northern Bai"},
["bfd"] = {"Bafut"},
["bfe"] = {"Betaf", "Tena"},
["bff"] = {"Bofi"},
["bfg"] = {"Busang Kayan"},
["bfh"] = {"Blafe"},
["bfi"] = {"British Sign Language"},
["bfj"] = {"Bafanji"},
["bfk"] = {"Ban Khor Sign Language"},
["bfl"] = {"Banda-Ndélé"},
["bfm"] = {"Mmen"},
["bfn"] = {"Bunak"},
["bfo"] = {"Malba Birifor"},
["bfp"] = {"Beba"},
["bfq"] = {"Badaga"},
["bfr"] = {"Bazigar"},
["bfs"] = {"Southern Bai"},
["bft"] = {"Balti"},
["bfu"] = {"Gahri"},
["bfw"] = {"Bondo"},
["bfx"] = {"Bantayanon"},
["bfy"] = {"Bagheli"},
["bfz"] = {"Mahasu Pahari"},
["bga"] = {"Gwamhi-Wuri"},
["bgb"] = {"Bobongko"},
["bgc"] = {"Haryanvi"},
["bgd"] = {"Rathwi Bareli"},
["bge"] = {"Bauria"},
["bgf"] = {"Bangandu"},
["bgg"] = {"Bugun"},
["bgi"] = {"Giangan"},
["bgj"] = {"Bangolan"},
["bgk"] = {"Bit", "Buxinhua"},
["bgl"] = {"Bo (Laos)"},
["bgn"] = {"Western Balochi"},
["bgo"] = {"Baga Koga"},
["bgp"] = {"Eastern Balochi"},
["bgq"] = {"Bagri"},
["bgr"] = {"Bawm Chin"},
["bgs"] = {"Tagabawa"},
["bgt"] = {"Bughotu"},
["bgu"] = {"Mbongno"},
["bgv"] = {"Warkay-Bipim"},
["bgw"] = {"Bhatri"},
["bgx"] = {"Balkan Gagauz Turkish"},
["bgy"] = {"Benggoi"},
["bgz"] = {"Banggai"},
["bha"] = {"Bharia"},
["bhb"] = {"Bhili"},
["bhc"] = {"Biga"},
["bhd"] = {"Bhadrawahi"},
["bhe"] = {"Bhaya"},
["bhf"] = {"Odiai"},
["bhg"] = {"Binandere"},
["bhh"] = {"Bukharic"},
["bhi"] = {"Bhilali"},
["bhj"] = {"Bahing"},
["bhl"] = {"Bimin"},
["bhm"] = {"Bathari"},
["bhn"] = {"Bohtan Neo-Aramaic"},
["bho"] = {"Bhojpuri"},
["bhp"] = {"Bima"},
["bhq"] = {"Tukang Besi South"},
["bhr"] = {"Bara Malagasy"},
["bhs"] = {"Buwal"},
["bht"] = {"Bhattiyali"},
["bhu"] = {"Bhunjia"},
["bhv"] = {"Bahau"},
["bhw"] = {"Biak"},
["bhx"] = {"Bhalay"},
["bhy"] = {"Bhele"},
["bhz"] = {"Bada (Indonesia)"},
["bia"] = {"Badimaya"},
["bib"] = {"Bissa", "Bisa"},
["bid"] = {"Bidiyo"},
["bie"] = {"Bepour"},
["bif"] = {"Biafada"},
["big"] = {"Biangai"},
["bik"] = {"Bikol"},
["bil"] = {"Bile"},
["bim"] = {"Bimoba"},
["bin"] = {"Bini", "Edo"},
["bio"] = {"Nai"},
["bip"] = {"Bila"},
["biq"] = {"Bipi"},
["bir"] = {"Bisorio"},
["bit"] = {"Berinomo"},
["biu"] = {"Biete"},
["biv"] = {"Southern Birifor"},
["biw"] = {"Kol (Cameroon)"},
["bix"] = {"Bijori"},
["biy"] = {"Birhor"},
["biz"] = {"Baloi"},
["bja"] = {"Budza"},
["bjb"] = {"Banggarla"},
["bjc"] = {"Bariji"},
["bje"] = {"Biao-Jiao Mien"},
["bjf"] = {"Barzani Jewish Neo-Aramaic"},
["bjg"] = {"Bidyogo"},
["bjh"] = {"Bahinemo"},
["bji"] = {"Burji"},
["bjj"] = {"Kanauji"},
["bjk"] = {"Barok"},
["bjl"] = {"Bulu (Papua New Guinea)"},
["bjm"] = {"Bajelani"},
["bjn"] = {"Banjar"},
["bjo"] = {"Mid-Southern Banda"},
["bjp"] = {"Fanamaket"},
["bjr"] = {"Binumarien"},
["bjs"] = {"Bajan"},
["bjt"] = {"Balanta-Ganja"},
["bju"] = {"Busuu"},
["bjv"] = {"Bedjond"},
["bjw"] = {"Bakwé"},
["bjx"] = {"Banao Itneg"},
["bjy"] = {"Bayali"},
["bjz"] = {"Baruga"},
["bka"] = {"Kyak"},
["bkc"] = {"Baka (Cameroon)"},
["bkd"] = {"Binukid", "Talaandig"},
["bkf"] = {"Beeke"},
["bkg"] = {"Buraka"},
["bkh"] = {"Bakoko"},
["bki"] = {"Baki"},
["bkj"] = {"Pande"},
["bkk"] = {"Brokskat"},
["bkl"] = {"Berik"},
["bkm"] = {"Kom (Cameroon)"},
["bkn"] = {"Bukitan"},
["bko"] = {"Kwa'"},
["bkp"] = {"Boko (Democratic Republic of Congo)"},
["bkq"] = {"Bakairí"},
["bkr"] = {"Bakumpai"},
["bks"] = {"Northern Sorsoganon"},
["bkt"] = {"Boloki"},
["bku"] = {"Buhid"},
["bkv"] = {"Bekwarra"},
["bkw"] = {"Bekwel"},
["bkx"] = {"Baikeno"},
["bky"] = {"Bokyi"},
["bkz"] = {"Bungku"},
["bla"] = {"Siksika"},
["blb"] = {"Bilua"},
["blc"] = {"Bella Coola"},
["bld"] = {"Bolango"},
["ble"] = {"Balanta-Kentohe"},
["blf"] = {"Buol"},
["blh"] = {"Kuwaa"},
["bli"] = {"Bolia"},
["blj"] = {"Bolongan"},
["blk"] = {"Pa'o Karen", "Pa'O"},
["bll"] = {"Biloxi"},
["blm"] = {"Beli (South Sudan)"},
["bln"] = {"Southern Catanduanes Bikol"},
["blo"] = {"Anii"},
["blp"] = {"Blablanga"},
["blq"] = {"Baluan-Pam"},
["blr"] = {"Blang"},
["bls"] = {"Balaesang"},
["blt"] = {"Tai Dam"},
["blv"] = {"Kibala", "Bolo"},
["blw"] = {"Balangao"},
["blx"] = {"Mag-Indi Ayta"},
["bly"] = {"Notre"},
["blz"] = {"Balantak"},
["bma"] = {"Lame"},
["bmb"] = {"Bembe"},
["bmc"] = {"Biem"},
["bmd"] = {"Baga Manduri"},
["bme"] = {"Limassa"},
["bmf"] = {"Bom-Kim"},
["bmg"] = {"Bamwe"},
["bmh"] = {"Kein"},
["bmi"] = {"Bagirmi"},
["bmj"] = {"Bote-Majhi"},
["bmk"] = {"Ghayavi"},
["bml"] = {"Bomboli"},
["bmm"] = {"Northern Betsimisaraka Malagasy"},
["bmn"] = {"Bina (Papua New Guinea)"},
["bmo"] = {"Bambalang"},
["bmp"] = {"Bulgebi"},
["bmq"] = {"Bomu"},
["bmr"] = {"Muinane"},
["bms"] = {"Bilma Kanuri"},
["bmt"] = {"Biao Mon"},
["bmu"] = {"Somba-Siawari"},
["bmv"] = {"Bum"},
["bmw"] = {"Bomwali"},
["bmx"] = {"Baimak"},
["bmz"] = {"Baramu"},
["bna"] = {"Bonerate"},
["bnb"] = {"Bookan"},
["bnc"] = {"Bontok"},
["bnd"] = {"Banda (Indonesia)"},
["bne"] = {"Bintauna"},
["bnf"] = {"Masiwang"},
["bng"] = {"Benga"},
["bni"] = {"Bangi"},
["bnj"] = {"Eastern Tawbuid"},
["bnk"] = {"Bierebo"},
["bnl"] = {"Boon"},
["bnm"] = {"Batanga"},
["bnn"] = {"Bunun"},
["bno"] = {"Bantoanon"},
["bnp"] = {"Bola"},
["bnq"] = {"Bantik"},
["bnr"] = {"Butmas-Tur"},
["bns"] = {"Bundeli"},
["bnt"] = {"Bantu languages"},
["bnu"] = {"Bentong"},
["bnv"] = {"Bonerif", "Beneraf", "Edwas"},
["bnw"] = {"Bisis"},
["bnx"] = {"Bangubangu"},
["bny"] = {"Bintulu"},
["bnz"] = {"Beezen"},
["boa"] = {"Bora"},
["bob"] = {"Aweer"},
["boe"] = {"Mundabli"},
["bof"] = {"Bolon"},
["bog"] = {"Bamako Sign Language"},
["boh"] = {"Boma"},
["boi"] = {"Barbareño"},
["boj"] = {"Anjam"},
["bok"] = {"Bonjo"},
["bol"] = {"Bole"},
["bom"] = {"Berom"},
["bon"] = {"Bine"},
["boo"] = {"Tiemacèwè Bozo"},
["bop"] = {"Bonkiman"},
["boq"] = {"Bogaya"},
["bor"] = {"Borôro"},
["bot"] = {"Bongo"},
["bou"] = {"Bondei"},
["bov"] = {"Tuwuli"},
["bow"] = {"Rema"},
["box"] = {"Buamu"},
["boy"] = {"Bodo (Central African Republic)"},
["boz"] = {"Tiéyaxo Bozo"},
["bpa"] = {"Daakaka"},
["bpc"] = {"Mbuk"},
["bpd"] = {"Banda-Banda"},
["bpe"] = {"Bauni"},
["bpg"] = {"Bonggo"},
["bph"] = {"Botlikh"},
["bpi"] = {"Bagupi"},
["bpj"] = {"Binji"},
["bpk"] = {"Orowe", "'Ôrôê"},
["bpl"] = {"Broome Pearling Lugger Pidgin"},
["bpm"] = {"Biyom"},
["bpn"] = {"Dzao Min"},
["bpo"] = {"Anasi"},
["bpp"] = {"Kaure"},
["bpq"] = {"Banda Malay"},
["bpr"] = {"Koronadal Blaan"},
["bps"] = {"Sarangani Blaan"},
["bpt"] = {"Barrow Point"},
["bpu"] = {"Bongu"},
["bpv"] = {"Bian Marind"},
["bpw"] = {"Bo (Papua New Guinea)"},
["bpx"] = {"Palya Bareli"},
["bpy"] = {"Bishnupriya"},
["bpz"] = {"Bilba"},
["bqa"] = {"Tchumbuli"},
["bqb"] = {"Bagusa"},
["bqc"] = {"Boko (Benin)", "Boo"},
["bqd"] = {"Bung"},
["bqf"] = {"Baga Kaloum"},
["bqg"] = {"Bago-Kusuntu"},
["bqh"] = {"Baima"},
["bqi"] = {"Bakhtiari"},
["bqj"] = {"Bandial"},
["bqk"] = {"Banda-Mbrès"},
["bql"] = {"Bilakura"},
["bqm"] = {"Wumboko"},
["bqn"] = {"Bulgarian Sign Language"},
["bqo"] = {"Balo"},
["bqp"] = {"Busa"},
["bqq"] = {"Biritai"},
["bqr"] = {"Burusu"},
["bqs"] = {"Bosngun"},
["bqt"] = {"Bamukumbit"},
["bqu"] = {"Boguru"},
["bqv"] = {"Koro Wachi", "Begbere-Ejar"},
["bqw"] = {"Buru (Nigeria)"},
["bqx"] = {"Baangi"},
["bqy"] = {"Bengkala Sign Language"},
["bqz"] = {"Bakaka"},
["bra"] = {"Braj"},
["brb"] = {"Brao", "Lave"},
["brc"] = {"Berbice Creole Dutch"},
["brd"] = {"Baraamu"},
["brf"] = {"Bira"},
["brg"] = {"Baure"},
["brh"] = {"Brahui"},
["bri"] = {"Mokpwe"},
["brj"] = {"Bieria"},
["brk"] = {"Birked"},
["brl"] = {"Birwa"},
["brm"] = {"Barambu"},
["brn"] = {"Boruca"},
["bro"] = {"Brokkat"},
["brp"] = {"Barapasi"},
["brq"] = {"Breri"},
["brr"] = {"Birao"},
["brs"] = {"Baras"},
["brt"] = {"Bitare"},
["bru"] = {"Eastern Bru"},
["brv"] = {"Western Bru"},
["brw"] = {"Bellari"},
["brx"] = {"Bodo (India)"},
["bry"] = {"Burui"},
["brz"] = {"Bilbil"},
["bsa"] = {"Abinomn"},
["bsb"] = {"Brunei Bisaya"},
["bsc"] = {"Bassari", "Oniyan"},
["bse"] = {"Wushi"},
["bsf"] = {"Bauchi"},
["bsg"] = {"Bashkardi"},
["bsh"] = {"Kati"},
["bsi"] = {"Bassossi"},
["bsj"] = {"Bangwinji"},
["bsk"] = {"Burushaski"},
["bsl"] = {"Basa-Gumna"},
["bsm"] = {"Busami"},
["bsn"] = {"Barasana-Eduria"},
["bso"] = {"Buso"},
["bsp"] = {"Baga Sitemu"},
["bsq"] = {"Bassa"},
["bsr"] = {"Bassa-Kontagora"},
["bss"] = {"Akoose"},
["bst"] = {"Basketo"},
["bsu"] = {"Bahonsuai"},
["bsv"] = {"Baga Sobané"},
["bsw"] = {"Baiso"},
["bsx"] = {"Yangkam"},
["bsy"] = {"Sabah Bisaya"},
["bta"] = {"Bata"},
["btc"] = {"Bati (Cameroon)"},
["btd"] = {"Batak Dairi"},
["bte"] = {"Gamo-Ningi"},
["btf"] = {"Birgit"},
["btg"] = {"Gagnoa Bété"},
["bth"] = {"Biatah Bidayuh"},
["bti"] = {"Burate"},
["btj"] = {"Bacanese Malay"},
["btk"] = {"Batak languages"},
["btm"] = {"Batak Mandailing"},
["btn"] = {"Ratagnon"},
["bto"] = {"Rinconada Bikol"},
["btp"] = {"Budibud"},
["btq"] = {"Batek"},
["btr"] = {"Baetora"},
["bts"] = {"Batak Simalungun"},
["btt"] = {"Bete-Bendi"},
["btu"] = {"Batu"},
["btv"] = {"Bateri"},
["btw"] = {"Butuanon"},
["btx"] = {"Batak Karo"},
["bty"] = {"Bobot"},
["btz"] = {"Batak Alas-Kluet"},
["bua"] = {"Buriat"},
["bub"] = {"Bua"},
["buc"] = {"Bushi"},
["bud"] = {"Ntcham"},
["bue"] = {"Beothuk"},
["buf"] = {"Bushoong"},
["bug"] = {"Buginese"},
["buh"] = {"Younuo Bunu"},
["bui"] = {"Bongili"},
["buj"] = {"Basa-Gurmana"},
["buk"] = {"Bugawac"},
["bum"] = {"Bulu (Cameroon)"},
["bun"] = {"Sherbro"},
["buo"] = {"Terei"},
["bup"] = {"Busoa"},
["buq"] = {"Brem"},
["bus"] = {"Bokobaru"},
["but"] = {"Bungain"},
["buu"] = {"Budu"},
["buv"] = {"Bun"},
["buw"] = {"Bubi"},
["bux"] = {"Boghom"},
["buy"] = {"Bullom So"},
["buz"] = {"Bukwen"},
["bva"] = {"Barein"},
["bvb"] = {"Bube"},
["bvc"] = {"Baelelea"},
["bvd"] = {"Baeggu"},
["bve"] = {"Berau Malay"},
["bvf"] = {"Boor"},
["bvg"] = {"Bonkeng"},
["bvh"] = {"Bure"},
["bvi"] = {"Belanda Viri"},
["bvj"] = {"Baan"},
["bvk"] = {"Bukat"},
["bvl"] = {"Bolivian Sign Language"},
["bvm"] = {"Bamunka"},
["bvn"] = {"Buna"},
["bvo"] = {"Bolgo"},
["bvp"] = {"Bumang"},
["bvq"] = {"Birri"},
["bvr"] = {"Burarra"},
["bvt"] = {"Bati (Indonesia)"},
["bvu"] = {"Bukit Malay"},
["bvv"] = {"Baniva"},
["bvw"] = {"Boga"},
["bvx"] = {"Dibole"},
["bvy"] = {"Baybayanon"},
["bvz"] = {"Bauzi"},
["bwa"] = {"Bwatoo"},
["bwb"] = {"Namosi-Naitasiri-Serua"},
["bwc"] = {"Bwile"},
["bwd"] = {"Bwaidoka"},
["bwe"] = {"Bwe Karen"},
["bwf"] = {"Boselewa"},
["bwg"] = {"Barwe"},
["bwh"] = {"Bishuo"},
["bwi"] = {"Baniwa"},
["bwj"] = {"Láá Láá Bwamu"},
["bwk"] = {"Bauwaki"},
["bwl"] = {"Bwela"},
["bwm"] = {"Biwat"},
["bwn"] = {"Wunai Bunu"},
["bwo"] = {"Boro (Ethiopia)", "Borna (Ethiopia)"},
["bwp"] = {"Mandobo Bawah"},
["bwq"] = {"Southern Bobo Madaré"},
["bwr"] = {"Bura-Pabir"},
["bws"] = {"Bomboma"},
["bwt"] = {"Bafaw-Balong"},
["bwu"] = {"Buli (Ghana)"},
["bww"] = {"Bwa"},
["bwx"] = {"Bu-Nao Bunu"},
["bwy"] = {"Cwi Bwamu"},
["bwz"] = {"Bwisi"},
["bxa"] = {"Tairaha"},
["bxb"] = {"Belanda Bor"},
["bxc"] = {"Molengue"},
["bxd"] = {"Pela"},
["bxe"] = {"Birale"},
["bxf"] = {"Bilur", "Minigir"},
["bxg"] = {"Bangala"},
["bxh"] = {"Buhutu"},
["bxi"] = {"Pirlatapa"},
["bxj"] = {"Bayungu"},
["bxk"] = {"Bukusu", "Lubukusu"},
["bxl"] = {"Jalkunan"},
["bxm"] = {"Mongolia Buriat"},
["bxn"] = {"Burduna"},
["bxo"] = {"Barikanchi"},
["bxp"] = {"Bebil"},
["bxq"] = {"Beele"},
["bxr"] = {"Russia Buriat"},
["bxs"] = {"Busam"},
["bxu"] = {"China Buriat"},
["bxv"] = {"Berakou"},
["bxw"] = {"Bankagooma"},
["bxz"] = {"Binahari"},
["bya"] = {"Batak"},
["byb"] = {"Bikya"},
["byc"] = {"Ubaghara"},
["byd"] = {"Benyadu'"},
["bye"] = {"Pouye"},
["byf"] = {"Bete"},
["byg"] = {"Baygo"},
["byh"] = {"Bhujel"},
["byi"] = {"Buyu"},
["byj"] = {"Bina (Nigeria)"},
["byk"] = {"Biao"},
["byl"] = {"Bayono"},
["bym"] = {"Bidjara"},
["byn"] = {"Bilin", "Blin"},
["byo"] = {"Biyo"},
["byp"] = {"Bumaji"},
["byq"] = {"Basay"},
["byr"] = {"Baruya", "Yipma"},
["bys"] = {"Burak"},
["byt"] = {"Berti"},
["byv"] = {"Medumba"},
["byw"] = {"Belhariya"},
["byx"] = {"Qaqet"},
["byz"] = {"Banaro"},
["bza"] = {"Bandi"},
["bzb"] = {"Andio"},
["bzc"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"},
["bzd"] = {"Bribri"},
["bze"] = {"Jenaama Bozo"},
["bzf"] = {"Boikin"},
["bzg"] = {"Babuza"},
["bzh"] = {"Mapos Buang"},
["bzi"] = {"Bisu"},
["bzj"] = {"Belize Kriol English"},
["bzk"] = {"Nicaragua Creole English"},
["bzl"] = {"Boano (Sulawesi)"},
["bzm"] = {"Bolondo"},
["bzn"] = {"Boano (Maluku)"},
["bzo"] = {"Bozaba"},
["bzp"] = {"Kemberano"},
["bzq"] = {"Buli (Indonesia)"},
["bzr"] = {"Biri"},
["bzs"] = {"Brazilian Sign Language"},
["bzt"] = {"Brithenig"},
["bzu"] = {"Burmeso"},
["bzv"] = {"Naami"},
["bzw"] = {"Basa (Nigeria)"},
["bzx"] = {"Kɛlɛngaxo Bozo"},
["bzy"] = {"Obanliku"},
["bzz"] = {"Evant"},
["caa"] = {"Chortí"},
["cab"] = {"Garifuna"},
["cac"] = {"Chuj"},
["cad"] = {"Caddo"},
["cae"] = {"Lehar", "Laalaa"},
["caf"] = {"Southern Carrier"},
["cag"] = {"Nivaclé"},
["cah"] = {"Cahuarano"},
["cai"] = {"Central American Indian languages"},
["caj"] = {"Chané"},
["cak"] = {"Kaqchikel", "Cakchiquel"},
["cal"] = {"Carolinian"},
["cam"] = {"Cemuhî"},
["can"] = {"Chambri"},
["cao"] = {"Chácobo"},
["cap"] = {"Chipaya"},
["caq"] = {"Car Nicobarese"},
["car"] = {"Galibi Carib"},
["cas"] = {"Tsimané"},
["cau"] = {"Caucasian languages"},
["cav"] = {"Cavineña"},
["caw"] = {"Callawalla"},
["cax"] = {"Chiquitano"},
["cay"] = {"Cayuga"},
["caz"] = {"Canichana"},
["cba"] = {"Chibchan languages"},
["cbb"] = {"Cabiyarí"},
["cbc"] = {"Carapana"},
["cbd"] = {"Carijona"},
["cbg"] = {"Chimila"},
["cbi"] = {"Chachi"},
["cbj"] = {"Ede Cabe"},
["cbk"] = {"Chavacano"},
["cbl"] = {"Bualkhaw Chin"},
["cbn"] = {"Nyahkur"},
["cbo"] = {"Izora"},
["cbq"] = {"Tsucuba", "Cuba"},
["cbr"] = {"Cashibo-Cacataibo"},
["cbs"] = {"Cashinahua"},
["cbt"] = {"Chayahuita"},
["cbu"] = {"Candoshi-Shapra"},
["cbv"] = {"Cacua"},
["cbw"] = {"Kinabalian"},
["cby"] = {"Carabayo"},
["ccc"] = {"Chamicuro"},
["ccd"] = {"Cafundo Creole"},
["cce"] = {"Chopi"},
["ccg"] = {"Samba Daka"},
["cch"] = {"Atsam"},
["ccj"] = {"Kasanga"},
["ccl"] = {"Cutchi-Swahili"},
["ccm"] = {"Malaccan Creole Malay"},
["ccn"] = {"North Caucasian languages"},
["cco"] = {"Comaltepec Chinantec"},
["ccp"] = {"Chakma"},
["ccr"] = {"Cacaopera"},
["ccs"] = {"South Caucasian languages"},
["cda"] = {"Choni"},
["cdc"] = {"Chadic languages"},
["cdd"] = {"Caddoan languages"},
["cde"] = {"Chenchu"},
["cdf"] = {"Chiru"},
["cdh"] = {"Chambeali"},
["cdi"] = {"Chodri"},
["cdj"] = {"Churahi"},
["cdm"] = {"Chepang"},
["cdn"] = {"Chaudangsi"},
["cdo"] = {"Min Dong Chinese"},
["cdr"] = {"Cinda-Regi-Tiyal"},
["cds"] = {"Chadian Sign Language"},
["cdy"] = {"Chadong"},
["cdz"] = {"Koda"},
["cea"] = {"Lower Chehalis"},
["ceb"] = {"Cebuano"},
["ceg"] = {"Chamacoco"},
["cek"] = {"Eastern Khumi Chin"},
["cel"] = {"Celtic languages"},
["cen"] = {"Cen"},
["cet"] = {"Centúúm"},
["cey"] = {"Ekai Chin"},
["cfa"] = {"Dijim-Bwilim"},
["cfd"] = {"Cara"},
["cfg"] = {"Como Karim"},
["cfm"] = {"Falam Chin"},
["cga"] = {"Changriwa"},
["cgc"] = {"Kagayanen"},
["cgg"] = {"Chiga"},
["cgk"] = {"Chocangacakha"},
["chb"] = {"Chibcha"},
["chc"] = {"Catawba"},
["chd"] = {"Highland Oaxaca Chontal"},
["chf"] = {"Tabasco Chontal"},
["chg"] = {"Chagatai"},
["chh"] = {"Chinook"},
["chj"] = {"Ojitlán Chinantec"},
["chk"] = {"Chuukese"},
["chl"] = {"Cahuilla"},
["chm"] = {"Mari (Russia)"},
["chn"] = {"Chinook jargon"},
["cho"] = {"Choctaw"},
["chp"] = {"Chipewyan", "Dene Suline"},
["chq"] = {"Quiotepec Chinantec"},
["chr"] = {"Cherokee"},
["cht"] = {"Cholón"},
["chw"] = {"Chuwabu"},
["chx"] = {"Chantyal"},
["chy"] = {"Cheyenne"},
["chz"] = {"Ozumacín Chinantec"},
["cia"] = {"Cia-Cia"},
["cib"] = {"Ci Gbe"},
["cic"] = {"Chickasaw"},
["cid"] = {"Chimariko"},
["cie"] = {"Cineni"},
["cih"] = {"Chinali"},
["cik"] = {"Chitkuli Kinnauri"},
["cim"] = {"Cimbrian"},
["cin"] = {"Cinta Larga"},
["cip"] = {"Chiapanec"},
["cir"] = {"Tiri", "Haméa", "Méa"},
["ciw"] = {"Chippewa"},
["ciy"] = {"Chaima"},
["cja"] = {"Western Cham"},
["cje"] = {"Chru"},
["cjh"] = {"Upper Chehalis"},
["cji"] = {"Chamalal"},
["cjk"] = {"Chokwe"},
["cjm"] = {"Eastern Cham"},
["cjn"] = {"Chenapian"},
["cjo"] = {"Ashéninka Pajonal"},
["cjp"] = {"Cabécar"},
["cjs"] = {"Shor"},
["cjv"] = {"Chuave"},
["cjy"] = {"Jinyu Chinese"},
["ckb"] = {"Central Kurdish"},
["ckh"] = {"Chak"},
["ckl"] = {"Cibak"},
["ckm"] = {"Chakavian"},
["ckn"] = {"Kaang Chin"},
["cko"] = {"Anufo"},
["ckq"] = {"Kajakse"},
["ckr"] = {"Kairak"},
["cks"] = {"Tayo"},
["ckt"] = {"Chukot"},
["cku"] = {"Koasati"},
["ckv"] = {"Kavalan"},
["ckx"] = {"Caka"},
["cky"] = {"Cakfem-Mushere"},
["ckz"] = {"Cakchiquel-Quiché Mixed Language"},
["cla"] = {"Ron"},
["clc"] = {"Chilcotin"},
["cld"] = {"Chaldean Neo-Aramaic"},
["cle"] = {"Lealao Chinantec"},
["clh"] = {"Chilisso"},
["cli"] = {"Chakali"},
["clj"] = {"Laitu Chin"},
["clk"] = {"Idu-Mishmi"},
["cll"] = {"Chala"},
["clm"] = {"Clallam"},
["clo"] = {"Lowland Oaxaca Chontal"},
["cls"] = {"Classical Sanskrit"},
["clt"] = {"Lautu Chin"},
["clu"] = {"Caluyanun"},
["clw"] = {"Chulym"},
["cly"] = {"Eastern Highland Chatino"},
["cma"] = {"Maa"},
["cmc"] = {"Chamic languages"},
["cme"] = {"Cerma"},
["cmg"] = {"Classical Mongolian"},
["cmi"] = {"Emberá-Chamí"},
["cml"] = {"Campalagian"},
["cmm"] = {"Michigamea"},
["cmn"] = {"Mandarin Chinese"},
["cmo"] = {"Central Mnong"},
["cmr"] = {"Mro-Khimi Chin"},
["cms"] = {"Messapic"},
["cmt"] = {"Camtho"},
["cna"] = {"Changthang"},
["cnb"] = {"Chinbon Chin"},
["cnc"] = {"Côông"},
["cng"] = {"Northern Qiang"},
["cnh"] = {"Hakha Chin", "Haka Chin"},
["cni"] = {"Asháninka"},
["cnk"] = {"Khumi Chin"},
["cnl"] = {"Lalana Chinantec"},
["cno"] = {"Con"},
["cnp"] = {"Northern Ping Chinese", "Northern Pinghua"},
["cnq"] = {"Chung"},
["cnr"] = {"Montenegrin"},
["cns"] = {"Central Asmat"},
["cnt"] = {"Tepetotutla Chinantec"},
["cnu"] = {"Chenoua"},
["cnw"] = {"Ngawn Chin"},
["cnx"] = {"Middle Cornish"},
["coa"] = {"Cocos Islands Malay"},
["cob"] = {"Chicomuceltec"},
["coc"] = {"Cocopa"},
["cod"] = {"Cocama-Cocamilla"},
["coe"] = {"Koreguaje"},
["cof"] = {"Colorado"},
["cog"] = {"Chong"},
["coh"] = {"Chonyi-Dzihana-Kauma", "Chichonyi-Chidzihana-Chikauma"},
["coj"] = {"Cochimi"},
["cok"] = {"Santa Teresa Cora"},
["col"] = {"Columbia-Wenatchi"},
["com"] = {"Comanche"},
["con"] = {"Cofán"},
["coo"] = {"Comox"},
["cop"] = {"කොප්ටික්", "Coptic"},
["coq"] = {"Coquille"},
["cot"] = {"Caquinte"},
["cou"] = {"Wamey"},
["cov"] = {"Cao Miao"},
["cow"] = {"Cowlitz"},
["cox"] = {"Nanti"},
["coz"] = {"Chochotec"},
["cpa"] = {"Palantla Chinantec"},
["cpb"] = {"Ucayali-Yurúa Ashéninka"},
["cpc"] = {"Ajyíninka Apurucayali"},
["cpe"] = {"English-based creoles and pidgins"},
["cpf"] = {"French-based creoles and pidgins"},
["cpg"] = {"Cappadocian Greek"},
["cpi"] = {"Chinese Pidgin English"},
["cpn"] = {"Cherepon"},
["cpo"] = {"Kpeego"},
["cpp"] = {"Portuguese-based creoles and pidgins"},
["cps"] = {"Capiznon"},
["cpu"] = {"Pichis Ashéninka"},
["cpx"] = {"Pu-Xian Chinese"},
["cpy"] = {"South Ucayali Ashéninka"},
["cqd"] = {"Chuanqiandian Cluster Miao"},
["cra"] = {"Chara"},
["crb"] = {"Island Carib"},
["crc"] = {"Lonwolwol"},
["crd"] = {"Coeur d'Alene"},
["crf"] = {"Caramanta"},
["crg"] = {"Michif"},
["crh"] = {"Crimean Tatar", "Crimean Turkish"},
["cri"] = {"Sãotomense"},
["crj"] = {"Southern East Cree"},
["crk"] = {"Plains Cree"},
["crl"] = {"Northern East Cree"},
["crm"] = {"Moose Cree"},
["crn"] = {"El Nayar Cora"},
["cro"] = {"Crow"},
["crp"] = {"Creoles and pidgins"},
["crq"] = {"Iyo'wujwa Chorote"},
["crr"] = {"Carolina Algonquian"},
["crs"] = {"Seselwa Creole French"},
["crt"] = {"Iyojwa'ja Chorote"},
["crv"] = {"Chaura"},
["crw"] = {"Chrau"},
["crx"] = {"Carrier"},
["cry"] = {"Cori"},
["crz"] = {"Cruzeño"},
["csa"] = {"Chiltepec Chinantec"},
["csb"] = {"Kashubian"},
["csc"] = {"Catalan Sign Language", "Lengua de señas catalana", "Llengua de Signes Catalana"},
["csd"] = {"Chiangmai Sign Language"},
["cse"] = {"Czech Sign Language"},
["csf"] = {"Cuba Sign Language"},
["csg"] = {"Chilean Sign Language"},
["csh"] = {"Asho Chin"},
["csi"] = {"Coast Miwok"},
["csj"] = {"Songlai Chin"},
["csk"] = {"Jola-Kasa"},
["csl"] = {"Chinese Sign Language"},
["csm"] = {"Central Sierra Miwok"},
["csn"] = {"Colombian Sign Language"},
["cso"] = {"Sochiapam Chinantec", "Sochiapan Chinantec"},
["csp"] = {"Southern Ping Chinese", "Southern Pinghua"},
["csq"] = {"Croatia Sign Language"},
["csr"] = {"Costa Rican Sign Language"},
["css"] = {"Southern Ohlone"},
["cst"] = {"Northern Ohlone"},
["csu"] = {"Central Sudanic languages"},
["csv"] = {"Sumtu Chin"},
["csw"] = {"Swampy Cree"},
["csx"] = {"Cambodian Sign Language"},
["csy"] = {"Siyin Chin"},
["csz"] = {"Coos"},
["cta"] = {"Tataltepec Chatino"},
["ctc"] = {"Chetco"},
["ctd"] = {"Tedim Chin"},
["cte"] = {"Tepinapa Chinantec"},
["ctg"] = {"Chittagonian"},
["cth"] = {"Thaiphum Chin"},
["ctl"] = {"Tlacoatzintepec Chinantec"},
["ctm"] = {"Chitimacha"},
["ctn"] = {"Chhintange"},
["cto"] = {"Emberá-Catío"},
["ctp"] = {"Western Highland Chatino"},
["cts"] = {"Northern Catanduanes Bikol"},
["ctt"] = {"Wayanad Chetti"},
["ctu"] = {"Chol"},
["cty"] = {"Moundadan Chetty"},
["ctz"] = {"Zacatepec Chatino"},
["cua"] = {"Cua"},
["cub"] = {"Cubeo"},
["cuc"] = {"Usila Chinantec"},
["cuh"] = {"Chuka", "Gichuka"},
["cui"] = {"Cuiba"},
["cuj"] = {"Mashco Piro"},
["cuk"] = {"San Blas Kuna"},
["cul"] = {"Culina", "Kulina"},
["cuo"] = {"Cumanagoto"},
["cup"] = {"Cupeño"},
["cuq"] = {"Cun"},
["cur"] = {"Chhulung"},
["cus"] = {"Cushitic languages"},
["cut"] = {"Teutila Cuicatec"},
["cuu"] = {"Tai Ya"},
["cuv"] = {"Cuvok"},
["cuw"] = {"Chukwa"},
["cux"] = {"Tepeuxila Cuicatec"},
["cuy"] = {"Cuitlatec"},
["cvg"] = {"Chug"},
["cvn"] = {"Valle Nacional Chinantec"},
["cwa"] = {"Kabwa"},
["cwb"] = {"Maindo"},
["cwd"] = {"Woods Cree"},
["cwe"] = {"Kwere"},
["cwg"] = {"Chewong", "Cheq Wong"},
["cwt"] = {"Kuwaataay"},
["cxh"] = {"Cha'ari"},
["cya"] = {"Nopala Chatino"},
["cyb"] = {"Cayubaba"},
["cyo"] = {"Cuyonon"},
["czh"] = {"Huizhou Chinese"},
["czk"] = {"Knaanic"},
["czn"] = {"Zenzontepec Chatino"},
["czo"] = {"Min Zhong Chinese"},
["czt"] = {"Zotung Chin"},
["daa"] = {"Dangaléat"},
["dac"] = {"Dambi"},
["dad"] = {"Marik"},
["dae"] = {"Duupa"},
["dag"] = {"Dagbani"},
["dah"] = {"Gwahatike"},
["dai"] = {"Day"},
["daj"] = {"Dar Fur Daju"},
["dak"] = {"Dakota"},
["dal"] = {"Dahalo"},
["dam"] = {"Damakawa"},
["dao"] = {"Daai Chin"},
["daq"] = {"Dandami Maria"},
["dar"] = {"Dargwa"},
["das"] = {"Daho-Doo"},
["dau"] = {"Dar Sila Daju"},
["dav"] = {"Taita", "Dawida"},
["daw"] = {"Davawenyo"},
["dax"] = {"Dayi"},
["day"] = {"Land Dayak languages"},
["daz"] = {"Dao"},
["dba"] = {"Bangime"},
["dbb"] = {"Deno"},
["dbd"] = {"Dadiya"},
["dbe"] = {"Dabe"},
["dbf"] = {"Edopi"},
["dbg"] = {"Dogul Dom Dogon"},
["dbi"] = {"Doka"},
["dbj"] = {"Ida'an"},
["dbl"] = {"Dyirbal"},
["dbm"] = {"Duguri"},
["dbn"] = {"Duriankere"},
["dbo"] = {"Dulbu"},
["dbp"] = {"Duwai"},
["dbq"] = {"Daba"},
["dbr"] = {"Dabarre"},
["dbt"] = {"Ben Tey Dogon"},
["dbu"] = {"Bondum Dom Dogon"},
["dbv"] = {"Dungu"},
["dbw"] = {"Bankan Tey Dogon"},
["dby"] = {"Dibiyaso"},
["dcc"] = {"Deccan"},
["dcr"] = {"Negerhollands"},
["dda"] = {"Dadi Dadi"},
["ddd"] = {"Dongotono"},
["dde"] = {"Doondo"},
["ddg"] = {"Fataluku"},
["ddi"] = {"West Goodenough"},
["ddj"] = {"Jaru"},
["ddn"] = {"Dendi (Benin)"},
["ddo"] = {"Dido"},
["ddr"] = {"Dhudhuroa"},
["dds"] = {"Donno So Dogon"},
["ddw"] = {"Dawera-Daweloor"},
["dec"] = {"Dagik"},
["ded"] = {"Dedua"},
["dee"] = {"Dewoin"},
["def"] = {"Dezfuli"},
["deg"] = {"Degema"},
["deh"] = {"Dehwari"},
["dei"] = {"Demisa"},
["dek"] = {"Dek"},
["del"] = {"Delaware"},
["dem"] = {"Dem"},
["den"] = {"Slave (Athapascan)"},
["dep"] = {"Pidgin Delaware"},
["deq"] = {"Dendi (Central African Republic)"},
["der"] = {"Deori"},
["des"] = {"Desano"},
["dev"] = {"Domung"},
["dez"] = {"Dengese"},
["dga"] = {"Southern Dagaare"},
["dgb"] = {"Bunoge Dogon"},
["dgc"] = {"Casiguran Dumagat Agta"},
["dgd"] = {"Dagaari Dioula"},
["dge"] = {"Degenan"},
["dgg"] = {"Doga"},
["dgh"] = {"Dghwede"},
["dgi"] = {"Northern Dagara"},
["dgk"] = {"Dagba"},
["dgl"] = {"Andaandi", "Dongolawi"},
["dgn"] = {"Dagoman"},
["dgo"] = {"Dogri (individual language)"},
["dgr"] = {"Tlicho", "Dogrib", "Tłı̨chǫ"},
["dgs"] = {"Dogoso"},
["dgt"] = {"Ndra'ngith"},
["dgw"] = {"Daungwurrung"},
["dgx"] = {"Doghoro"},
["dgz"] = {"Daga"},
["dhd"] = {"Dhundari"},
["dhg"] = {"Dhangu-Djangu", "Dhangu", "Djangu"},
["dhi"] = {"Dhimal"},
["dhl"] = {"Dhalandji"},
["dhm"] = {"Zemba"},
["dhn"] = {"Dhanki"},
["dho"] = {"Dhodia"},
["dhr"] = {"Dhargari"},
["dhs"] = {"Dhaiso"},
["dhu"] = {"Dhurga"},
["dhv"] = {"Dehu", "Drehu"},
["dhw"] = {"Dhanwar (Nepal)"},
["dhx"] = {"Dhungaloo"},
["dia"] = {"Dia"},
["dib"] = {"South Central Dinka"},
["dic"] = {"Lakota Dida"},
["did"] = {"Didinga"},
["dif"] = {"Dieri", "Diyari"},
["dig"] = {"Digo", "Chidigo"},
["dih"] = {"Kumiai"},
["dii"] = {"Dimbong"},
["dij"] = {"Dai"},
["dik"] = {"Southwestern Dinka"},
["dil"] = {"Dilling"},
["dim"] = {"Dime"},
["din"] = {"Dinka"},
["dio"] = {"Dibo"},
["dip"] = {"Northeastern Dinka"},
["diq"] = {"Dimli (individual language)"},
["dir"] = {"Dirim"},
["dis"] = {"Dimasa"},
["diu"] = {"Diriku"},
["diw"] = {"Northwestern Dinka"},
["dix"] = {"Dixon Reef"},
["diy"] = {"Diuwe"},
["diz"] = {"Ding"},
["dja"] = {"Djadjawurrung"},
["djb"] = {"Djinba"},
["djc"] = {"Dar Daju Daju"},
["djd"] = {"Djamindjung", "Ngaliwurru"},
["dje"] = {"Zarma"},
["djf"] = {"Djangun"},
["dji"] = {"Djinang"},
["djj"] = {"Djeebbana"},
["djk"] = {"Eastern Maroon Creole", "Businenge Tongo", "Nenge"},
["djm"] = {"Jamsay Dogon"},
["djn"] = {"Jawoyn", "Djauan"},
["djo"] = {"Jangkang"},
["djr"] = {"Djambarrpuyngu"},
["dju"] = {"Kapriman"},
["djw"] = {"Djawi"},
["dka"] = {"Dakpakha"},
["dkg"] = {"Kadung"},
["dkk"] = {"Dakka"},
["dkr"] = {"Kuijau"},
["dks"] = {"Southeastern Dinka"},
["dkx"] = {"Mazagway"},
["dlg"] = {"Dolgan"},
["dlk"] = {"Dahalik"},
["dlm"] = {"Dalmatian"},
["dln"] = {"Darlong"},
["dma"] = {"Duma"},
["dmb"] = {"Mombo Dogon"},
["dmc"] = {"Gavak"},
["dmd"] = {"Madhi Madhi"},
["dme"] = {"Dugwor"},
["dmf"] = {"Medefaidrin"},
["dmg"] = {"Upper Kinabatangan"},
["dmk"] = {"Domaaki"},
["dml"] = {"Dameli"},
["dmm"] = {"Dama"},
["dmn"] = {"Mande languages"},
["dmo"] = {"Kemedzung"},
["dmr"] = {"East Damar"},
["dms"] = {"Dampelas"},
["dmu"] = {"Dubu", "Tebi"},
["dmv"] = {"Dumpas"},
["dmw"] = {"Mudburra"},
["dmx"] = {"Dema"},
["dmy"] = {"Demta", "Sowari"},
["dna"] = {"Upper Grand Valley Dani"},
["dnd"] = {"Daonda"},
["dne"] = {"Ndendeule"},
["dng"] = {"Dungan"},
["dni"] = {"Lower Grand Valley Dani"},
["dnj"] = {"Dan"},
["dnk"] = {"Dengka"},
["dnn"] = {"Dzùùngoo"},
["dno"] = {"Ndrulo", "Northern Lendu"},
["dnr"] = {"Danaru"},
["dnt"] = {"Mid Grand Valley Dani"},
["dnu"] = {"Danau"},
["dnv"] = {"Danu"},
["dnw"] = {"Western Dani"},
["dny"] = {"Dení"},
["doa"] = {"Dom"},
["dob"] = {"Dobu"},
["doc"] = {"Northern Dong"},
["doe"] = {"Doe"},
["dof"] = {"Domu"},
["doh"] = {"Dong"},
["doi"] = {"Dogri (macrolanguage)"},
["dok"] = {"Dondo"},
["dol"] = {"Doso"},
["don"] = {"Toura (Papua New Guinea)"},
["doo"] = {"Dongo"},
["dop"] = {"Lukpa"},
["doq"] = {"Dominican Sign Language"},
["dor"] = {"Dori'o"},
["dos"] = {"Dogosé"},
["dot"] = {"Dass"},
["dov"] = {"Dombe"},
["dow"] = {"Doyayo"},
["dox"] = {"Bussa"},
["doy"] = {"Dompo"},
["doz"] = {"Dorze"},
["dpp"] = {"Papar"},
["dra"] = {"Dravidian languages"},
["drb"] = {"Dair"},
["drc"] = {"Minderico"},
["drd"] = {"Darmiya"},
["dre"] = {"Dolpo"},
["drg"] = {"Rungus"},
["dri"] = {"C'Lela"},
["drl"] = {"Paakantyi"},
["drn"] = {"West Damar"},
["dro"] = {"Daro-Matu Melanau"},
["drq"] = {"Dura"},
["drs"] = {"Gedeo"},
["drt"] = {"Drents"},
["dru"] = {"Rukai"},
["dry"] = {"Darai"},
["dsb"] = {"Lower Sorbian"},
["dse"] = {"Dutch Sign Language"},
["dsh"] = {"Daasanach"},
["dsi"] = {"Disa"},
["dsk"] = {"Dokshi"},
["dsl"] = {"Danish Sign Language"},
["dsn"] = {"Dusner"},
["dso"] = {"Desiya"},
["dsq"] = {"Tadaksahak"},
["dsz"] = {"Mardin Sign Language"},
["dta"] = {"Daur"},
["dtb"] = {"Labuk-Kinabatangan Kadazan"},
["dtd"] = {"Ditidaht"},
["dth"] = {"Adithinngithigh"},
["dti"] = {"Ana Tinga Dogon"},
["dtk"] = {"Tene Kan Dogon"},
["dtm"] = {"Tomo Kan Dogon"},
["dtn"] = {"Daatsʼíin"},
["dto"] = {"Tommo So Dogon"},
["dtp"] = {"Kadazan Dusun", "Central Dusun"},
["dtr"] = {"Lotud"},
["dts"] = {"Toro So Dogon"},
["dtt"] = {"Toro Tegu Dogon"},
["dtu"] = {"Tebul Ure Dogon"},
["dty"] = {"Dotyali"},
["dua"] = {"Duala"},
["dub"] = {"Dubli"},
["duc"] = {"Duna"},
["due"] = {"Umiray Dumaget Agta"},
["duf"] = {"Dumbea", "Drubea"},
["dug"] = {"Duruma", "Chiduruma"},
["duh"] = {"Dungra Bhil"},
["dui"] = {"Dumun"},
["duk"] = {"Uyajitaya"},
["dul"] = {"Alabat Island Agta"},
["dum"] = {"Middle Dutch (ca. 1050-1350)"},
["dun"] = {"Dusun Deyah"},
["duo"] = {"Dupaninan Agta"},
["dup"] = {"Duano"},
["duq"] = {"Dusun Malang"},
["dur"] = {"Dii"},
["dus"] = {"Dumi"},
["duu"] = {"Drung"},
["duv"] = {"Duvle"},
["duw"] = {"Dusun Witu"},
["dux"] = {"Duungooma"},
["duy"] = {"Dicamay Agta"},
["duz"] = {"Duli-Gey"},
["dva"] = {"Duau"},
["dwa"] = {"Diri"},
["dwk"] = {"Dawik Kui"},
["dwr"] = {"Dawro"},
["dws"] = {"Dutton World Speedwords"},
["dwu"] = {"Dhuwal"},
["dww"] = {"Dawawa"},
["dwy"] = {"Dhuwaya"},
["dwz"] = {"Dewas Rai"},
["dya"] = {"Dyan"},
["dyb"] = {"Dyaberdyaber"},
["dyd"] = {"Dyugun"},
["dyg"] = {"Villa Viciosa Agta"},
["dyi"] = {"Djimini Senoufo"},
["dym"] = {"Yanda Dom Dogon"},
["dyn"] = {"Dyangadi", "Dhanggatti"},
["dyo"] = {"Jola-Fonyi"},
["dyr"] = {"Dyarim"},
["dyu"] = {"Dyula"},
["dyy"] = {"Djabugay", "Dyaabugay"},
["dza"] = {"Tunzu"},
["dzd"] = {"Daza"},
["dze"] = {"Djiwarli"},
["dzg"] = {"Dazaga"},
["dzl"] = {"Dzalakha"},
["dzn"] = {"Dzando"},
["eaa"] = {"Karenggapa"},
["ebc"] = {"Beginci"},
["ebg"] = {"Ebughu"},
["ebk"] = {"Eastern Bontok"},
["ebo"] = {"Teke-Ebo"},
["ebr"] = {"Ebrié"},
["ebu"] = {"Embu", "Kiembu"},
["ecr"] = {"Eteocretan"},
["ecs"] = {"Ecuadorian Sign Language"},
["ecy"] = {"Eteocypriot"},
["eee"] = {"E"},
["efa"] = {"Efai"},
["efe"] = {"Efe"},
["efi"] = {"Efik"},
["ega"] = {"Ega"},
["egl"] = {"Emilian"},
["egm"] = {"Benamanga"},
["ego"] = {"Eggon"},
["egx"] = {"Egyptian languages"},
["egy"] = {"පුරාතන ඊජිප්තු", "ඊජිප්තු (පුරාතන)", "Egyptian (Ancient)"},
["ehs"] = {"Miyakubo Sign Language"},
["ehu"] = {"Ehueun"},
["eip"] = {"Eipomek"},
["eit"] = {"Eitiep"},
["eiv"] = {"Askopan"},
["eja"] = {"Ejamat"},
["eka"] = {"Ekajuk"},
["eke"] = {"Ekit"},
["ekg"] = {"Ekari"},
["eki"] = {"Eki"},
["ekk"] = {"Standard Estonian"},
["ekl"] = {"Kol (Bangladesh)", "Kol"},
["ekm"] = {"Elip"},
["eko"] = {"Koti"},
["ekp"] = {"Ekpeye"},
["ekr"] = {"Yace"},
["eky"] = {"Eastern Kayah"},
["ele"] = {"Elepi"},
["elh"] = {"El Hugeirat"},
["eli"] = {"Nding"},
["elk"] = {"Elkei"},
["elm"] = {"Eleme"},
["elo"] = {"El Molo"},
["elu"] = {"Elu"},
["elx"] = {"Elamite"},
["ema"] = {"Emai-Iuleha-Ora"},
["emb"] = {"Embaloh"},
["eme"] = {"Emerillon"},
["emg"] = {"Eastern Meohang"},
["emi"] = {"Mussau-Emira"},
["emk"] = {"Eastern Maninkakan"},
["emm"] = {"Mamulique"},
["emn"] = {"Eman"},
["emp"] = {"Northern Emberá"},
["emq"] = {"Eastern Minyag"},
["ems"] = {"Pacific Gulf Yupik"},
["emu"] = {"Eastern Muria"},
["emw"] = {"Emplawas"},
["emx"] = {"Erromintxela"},
["emy"] = {"Epigraphic Mayan"},
["emz"] = {"Mbessa"},
["ena"] = {"Apali"},
["enb"] = {"Markweeta"},
["enc"] = {"En"},
["end"] = {"Ende"},
["enf"] = {"Forest Enets"},
["enh"] = {"Tundra Enets"},
["enl"] = {"Enlhet"},
["enm"] = {"Middle English (1100-1500)"},
["enn"] = {"Engenni"},
["eno"] = {"Enggano"},
["enq"] = {"Enga"},
["enr"] = {"Emumu", "Emem"},
["enu"] = {"Enu"},
["env"] = {"Enwan (Edo State)"},
["enw"] = {"Enwan (Akwa Ibom State)"},
["enx"] = {"Enxet"},
["eot"] = {"Beti (Côte d'Ivoire)"},
["epi"] = {"Epie"},
["era"] = {"Eravallan"},
["erg"] = {"Sie"},
["erh"] = {"Eruwa"},
["eri"] = {"Ogea"},
["erk"] = {"South Efate"},
["ero"] = {"Horpa"},
["err"] = {"Erre"},
["ers"] = {"Ersu"},
["ert"] = {"Eritai"},
["erw"] = {"Erokwanas"},
["ese"] = {"Ese Ejja"},
["esg"] = {"Aheri Gondi"},
["esh"] = {"Eshtehardi"},
["esi"] = {"North Alaskan Inupiatun"},
["esk"] = {"Northwest Alaska Inupiatun"},
["esl"] = {"Egypt Sign Language"},
["esm"] = {"Esuma"},
["esn"] = {"Salvadoran Sign Language"},
["eso"] = {"Estonian Sign Language"},
["esq"] = {"Esselen"},
["ess"] = {"Central Siberian Yupik"},
["esu"] = {"Central Yupik"},
["esx"] = {"Eskimo-Aleut languages"},
["esy"] = {"Eskayan"},
["etb"] = {"Etebi"},
["etc"] = {"Etchemin"},
["eth"] = {"Ethiopian Sign Language"},
["etn"] = {"Eton (Vanuatu)"},
["eto"] = {"Eton (Cameroon)"},
["etr"] = {"Edolo"},
["ets"] = {"Yekhee"},
["ett"] = {"Etruscan"},
["etu"] = {"Ejagham"},
["etx"] = {"Eten"},
["etz"] = {"Semimi"},
["eud"] = {"Eudeve"},
["euq"] = {"Basque (family)"},
["eve"] = {"Even"},
["evh"] = {"Uvbie"},
["evn"] = {"Evenki"},
["ewo"] = {"Ewondo"},
["ext"] = {"Extremaduran"},
["eya"] = {"Eyak"},
["eyo"] = {"Keiyo"},
["eza"] = {"Ezaa"},
["eze"] = {"Uzekwe"},
["faa"] = {"Fasu"},
["fab"] = {"Fa d'Ambu"},
["fad"] = {"Wagi"},
["faf"] = {"Fagani"},
["fag"] = {"Finongan"},
["fah"] = {"Baissa Fali"},
["fai"] = {"Faiwol"},
["faj"] = {"Faita"},
["fak"] = {"Fang (Cameroon)"},
["fal"] = {"South Fali"},
["fam"] = {"Fam"},
["fan"] = {"Fang (Equatorial Guinea)"},
["fap"] = {"Paloor"},
["far"] = {"Fataleka"},
["fat"] = {"Fanti"},
["fau"] = {"Fayu"},
["fax"] = {"Fala"},
["fay"] = {"Southwestern Fars"},
["faz"] = {"Northwestern Fars"},
["fbl"] = {"West Albay Bikol"},
["fcs"] = {"Quebec Sign Language"},
["fer"] = {"Feroge"},
["ffi"] = {"Foia Foia"},
["ffm"] = {"Maasina Fulfulde"},
["fgr"] = {"Fongoro"},
["fia"] = {"Nobiin"},
["fie"] = {"Fyer"},
["fif"] = {"Faifi"},
["fil"] = {"Filipino", "Pilipino"},
["fip"] = {"Fipa"},
["fir"] = {"Firan"},
["fit"] = {"Tornedalen Finnish", "Meänkieli"},
["fiu"] = {"Finno-Ugrian languages"},
["fiw"] = {"Fiwaga"},
["fkk"] = {"Kirya-Konzəl"},
["fkv"] = {"Kven Finnish"},
["fla"] = {"Kalispel-Pend d'Oreille"},
["flh"] = {"Foau"},
["fli"] = {"Fali"},
["fll"] = {"North Fali"},
["fln"] = {"Flinders Island"},
["flr"] = {"Fuliiru"},
["fly"] = {"Flaaitaal", "Tsotsitaal"},
["fmp"] = {"Fe'fe'"},
["fmu"] = {"Far Western Muria"},
["fnb"] = {"Fanbak"},
["fng"] = {"Fanagalo"},
["fni"] = {"Fania"},
["fod"] = {"Foodo"},
["foi"] = {"Foi"},
["fom"] = {"Foma"},
["fon"] = {"Fon"},
["for"] = {"Fore"},
["fos"] = {"Siraya"},
["fox"] = {"Formosan languages"},
["fpe"] = {"Fernando Po Creole English"},
["fqs"] = {"Fas"},
["frc"] = {"Cajun French"},
["frd"] = {"Fordata"},
["frk"] = {"Frankish"},
["frm"] = {"Middle French (ca. 1400-1600)"},
["fro"] = {"Old French (842-ca. 1400)"},
["frp"] = {"Arpitan", "Francoprovençal"},
["frq"] = {"Forak"},
["frr"] = {"Northern Frisian"},
["frs"] = {"Eastern Frisian"},
["frt"] = {"Fortsenal"},
["fse"] = {"Finnish Sign Language"},
["fsl"] = {"French Sign Language"},
["fss"] = {"Finland-Swedish Sign Language", "finlandssvenskt teckenspråk", "suomenruotsalainen viittomakieli"},
["fub"] = {"Adamawa Fulfulde"},
["fuc"] = {"Pulaar"},
["fud"] = {"East Futuna"},
["fue"] = {"Borgu Fulfulde"},
["fuf"] = {"Pular"},
["fuh"] = {"Western Niger Fulfulde"},
["fui"] = {"Bagirmi Fulfulde"},
["fuj"] = {"Ko"},
["fum"] = {"Fum"},
["fun"] = {"Fulniô"},
["fuq"] = {"Central-Eastern Niger Fulfulde"},
["fur"] = {"Friulian"},
["fut"] = {"Futuna-Aniwa"},
["fuu"] = {"Furu"},
["fuv"] = {"Nigerian Fulfulde"},
["fuy"] = {"Fuyug"},
["fvr"] = {"Fur"},
["fwa"] = {"Fwâi"},
["fwe"] = {"Fwe"},
["gaa"] = {"Ga"},
["gab"] = {"Gabri"},
["gac"] = {"Mixed Great Andamanese"},
["gad"] = {"Gaddang"},
["gae"] = {"Guarequena"},
["gaf"] = {"Gende"},
["gag"] = {"Gagauz"},
["gah"] = {"Alekano"},
["gai"] = {"Borei"},
["gaj"] = {"Gadsup"},
["gak"] = {"Gamkonora"},
["gal"] = {"Galolen"},
["gam"] = {"Kandawo"},
["gan"] = {"Gan Chinese"},
["gao"] = {"Gants"},
["gap"] = {"Gal"},
["gaq"] = {"Gata'"},
["gar"] = {"Galeya"},
["gas"] = {"Adiwasi Garasia"},
["gat"] = {"Kenati"},
["gau"] = {"Mudhili Gadaba"},
["gaw"] = {"Nobonob"},
["gax"] = {"Borana-Arsi-Guji Oromo"},
["gay"] = {"Gayo"},
["gaz"] = {"West Central Oromo"},
["gba"] = {"Gbaya (Central African Republic)"},
["gbb"] = {"Kaytetye"},
["gbd"] = {"Karajarri"},
["gbe"] = {"Niksek"},
["gbf"] = {"Gaikundi"},
["gbg"] = {"Gbanziri"},
["gbh"] = {"Defi Gbe"},
["gbi"] = {"Galela"},
["gbj"] = {"Bodo Gadaba"},
["gbk"] = {"Gaddi"},
["gbl"] = {"Gamit"},
["gbm"] = {"Garhwali"},
["gbn"] = {"Mo'da"},
["gbo"] = {"Northern Grebo"},
["gbp"] = {"Gbaya-Bossangoa"},
["gbq"] = {"Gbaya-Bozoum"},
["gbr"] = {"Gbagyi"},
["gbs"] = {"Gbesi Gbe"},
["gbu"] = {"Gagadu"},
["gbv"] = {"Gbanu"},
["gbw"] = {"Gabi-Gabi"},
["gbx"] = {"Eastern Xwla Gbe"},
["gby"] = {"Gbari"},
["gbz"] = {"Zoroastrian Dari"},
["gcc"] = {"Mali"},
["gcd"] = {"Ganggalida"},
["gce"] = {"Galice"},
["gcf"] = {"Guadeloupean Creole French"},
["gcl"] = {"Grenadian Creole English"},
["gcn"] = {"Gaina"},
["gcr"] = {"Guianese Creole French"},
["gct"] = {"Colonia Tovar German"},
["gda"] = {"Gade Lohar"},
["gdb"] = {"Pottangi Ollar Gadaba"},
["gdc"] = {"Gugu Badhun"},
["gdd"] = {"Gedaged"},
["gde"] = {"Gude"},
["gdf"] = {"Guduf-Gava"},
["gdg"] = {"Ga'dang"},
["gdh"] = {"Gadjerawang", "Gajirrabeng"},
["gdi"] = {"Gundi"},
["gdj"] = {"Gurdjar"},
["gdk"] = {"Gadang"},
["gdl"] = {"Dirasha"},
["gdm"] = {"Laal"},
["gdn"] = {"Umanakaina"},
["gdo"] = {"Ghodoberi"},
["gdq"] = {"Mehri"},
["gdr"] = {"Wipi"},
["gds"] = {"Ghandruk Sign Language"},
["gdt"] = {"Kungardutyi"},
["gdu"] = {"Gudu"},
["gdx"] = {"Godwari"},
["gea"] = {"Geruma"},
["geb"] = {"Kire"},
["gec"] = {"Gboloo Grebo"},
["ged"] = {"Gade"},
["gef"] = {"Gerai"},
["geg"] = {"Gengle"},
["geh"] = {"Hutterite German", "Hutterisch"},
["gei"] = {"Gebe"},
["gej"] = {"Gen"},
["gek"] = {"Ywom"},
["gel"] = {"ut-Ma'in"},
["gem"] = {"Germanic languages"},
["geq"] = {"Geme"},
["ges"] = {"Geser-Gorom"},
["gev"] = {"Eviya"},
["gew"] = {"Gera"},
["gex"] = {"Garre"},
["gey"] = {"Enya"},
["gez"] = {"Geez"},
["gfk"] = {"Patpatar"},
["gft"] = {"Gafat"},
["gga"] = {"Gao"},
["ggb"] = {"Gbii"},
["ggd"] = {"Gugadj"},
["gge"] = {"Gurr-goni"},
["ggg"] = {"Gurgula"},
["ggk"] = {"Kungarakany"},
["ggl"] = {"Ganglau"},
["ggt"] = {"Gitua"},
["ggu"] = {"Gagu", "Gban"},
["ggw"] = {"Gogodala"},
["gha"] = {"Ghadamès"},
["ghc"] = {"Hiberno-Scottish Gaelic"},
["ghe"] = {"Southern Ghale"},
["ghh"] = {"Northern Ghale"},
["ghk"] = {"Geko Karen"},
["ghl"] = {"Ghulfan"},
["ghn"] = {"Ghanongga"},
["gho"] = {"Ghomara"},
["ghr"] = {"Ghera"},
["ghs"] = {"Guhu-Samane"},
["ght"] = {"Kuke", "Kutang Ghale"},
["gia"] = {"Kija"},
["gib"] = {"Gibanawa"},
["gic"] = {"Gail"},
["gid"] = {"Gidar"},
["gie"] = {"Gaɓogbo", "Guébie"},
["gig"] = {"Goaria"},
["gih"] = {"Githabul"},
["gii"] = {"Girirra"},
["gil"] = {"Gilbertese"},
["gim"] = {"Gimi (Eastern Highlands)"},
["gin"] = {"Hinukh"},
["gip"] = {"Gimi (West New Britain)"},
["giq"] = {"Green Gelao"},
["gir"] = {"Red Gelao"},
["gis"] = {"North Giziga"},
["git"] = {"Gitxsan"},
["giu"] = {"Mulao"},
["giw"] = {"White Gelao"},
["gix"] = {"Gilima"},
["giy"] = {"Giyug"},
["giz"] = {"South Giziga"},
["gjk"] = {"Kachi Koli"},
["gjm"] = {"Gunditjmara"},
["gjn"] = {"Gonja"},
["gjr"] = {"Gurindji Kriol"},
["gju"] = {"Gujari"},
["gka"] = {"Guya"},
["gkd"] = {"Magɨ (Madang Province)"},
["gke"] = {"Ndai"},
["gkn"] = {"Gokana"},
["gko"] = {"Kok-Nar"},
["gkp"] = {"Guinea Kpelle"},
["gku"] = {"ǂUngkue"},
["glb"] = {"Belning"},
["glc"] = {"Bon Gula"},
["gld"] = {"Nanai"},
["glh"] = {"Northwest Pashai", "Northwest Pashayi"},
["glj"] = {"Gula Iro"},
["glk"] = {"Gilaki"},
["gll"] = {"Garlali"},
["glo"] = {"Galambu"},
["glr"] = {"Glaro-Twabo"},
["glu"] = {"Gula (Chad)"},
["glw"] = {"Glavda"},
["gly"] = {"Gule"},
["gma"] = {"Gambera"},
["gmb"] = {"Gula'alaa"},
["gmd"] = {"Mághdì"},
["gme"] = {"East Germanic languages"},
["gmg"] = {"Magɨyi"},
["gmh"] = {"Middle High German (ca. 1050-1500)"},
["gml"] = {"Middle Low German"},
["gmm"] = {"Gbaya-Mbodomo"},
["gmn"] = {"Gimnime"},
["gmq"] = {"North Germanic languages"},
["gmr"] = {"Mirning", "Mirniny"},
["gmu"] = {"Gumalu"},
["gmv"] = {"Gamo"},
["gmw"] = {"West Germanic languages"},
["gmx"] = {"Magoma"},
["gmy"] = {"Mycenaean Greek"},
["gmz"] = {"Mgbolizhia"},
["gna"] = {"Kaansa"},
["gnb"] = {"Gangte"},
["gnc"] = {"Guanche"},
["gnd"] = {"Zulgo-Gemzek"},
["gne"] = {"Ganang"},
["gng"] = {"Ngangam"},
["gnh"] = {"Lere"},
["gni"] = {"Gooniyandi"},
["gnj"] = {"Ngen"},
["gnk"] = {"ǁGana"},
["gnl"] = {"Gangulu"},
["gnm"] = {"Ginuman"},
["gnn"] = {"Gumatj"},
["gno"] = {"Northern Gondi"},
["gnq"] = {"Gana"},
["gnr"] = {"Gureng Gureng"},
["gnt"] = {"Guntai"},
["gnu"] = {"Gnau"},
["gnw"] = {"Western Bolivian Guaraní"},
["gnz"] = {"Ganzi"},
["goa"] = {"Guro"},
["gob"] = {"Playero"},
["goc"] = {"Gorakor"},
["god"] = {"Godié"},
["goe"] = {"Gongduk"},
["gof"] = {"Gofa"},
["gog"] = {"Gogo"},
["goh"] = {"Old High German (ca. 750-1050)"},
["goi"] = {"Gobasi"},
["goj"] = {"Gowlan"},
["gok"] = {"Gowli"},
["gol"] = {"Gola"},
["gom"] = {"Goan Konkani"},
["gon"] = {"Gondi"},
["goo"] = {"Gone Dau"},
["gop"] = {"Yeretuar"},
["goq"] = {"Gorap"},
["gor"] = {"Gorontalo"},
["gos"] = {"Gronings"},
["got"] = {"Gothic"},
["gou"] = {"Gavar"},
["gov"] = {"Goo"},
["gow"] = {"Gorowa"},
["gox"] = {"Gobu"},
["goy"] = {"Goundo"},
["goz"] = {"Gozarkhani"},
["gpa"] = {"Gupa-Abawa"},
["gpe"] = {"Ghanaian Pidgin English"},
["gpn"] = {"Taiap"},
["gqa"] = {"Ga'anda"},
["gqi"] = {"Guiqiong"},
["gqn"] = {"Guana (Brazil)"},
["gqr"] = {"Gor"},
["gqu"] = {"Qau"},
["gra"] = {"Rajput Garasia"},
["grb"] = {"Grebo"},
["grc"] = {"පුරාතන ග්රීක (1453 තෙක්)", "Ancient Greek (to 1453)"},
["grd"] = {"Guruntum-Mbaaru"},
["grg"] = {"Madi"},
["grh"] = {"Gbiri-Niragu"},
["gri"] = {"Ghari"},
["grj"] = {"Southern Grebo"},
["grk"] = {"ග්රීක භාෂා", "Greek languages"},
["grm"] = {"Kota Marudu Talantang"},
["gro"] = {"Groma"},
["grq"] = {"Gorovu"},
["grr"] = {"Taznatit"},
["grs"] = {"Gresi"},
["grt"] = {"Garo"},
["gru"] = {"Kistane"},
["grv"] = {"Central Grebo"},
["grw"] = {"Gweda"},
["grx"] = {"Guriaso"},
["gry"] = {"Barclayville Grebo"},
["grz"] = {"Guramalum"},
["gse"] = {"Ghanaian Sign Language"},
["gsg"] = {"German Sign Language"},
["gsl"] = {"Gusilay"},
["gsm"] = {"Guatemalan Sign Language"},
["gsn"] = {"Nema", "Gusan"},
["gso"] = {"Southwest Gbaya"},
["gsp"] = {"Wasembo"},
["gss"] = {"Greek Sign Language"},
["gsw"] = {"Swiss German", "Alemannic", "Alsatian"},
["gta"] = {"Guató"},
["gtu"] = {"Aghu-Tharnggala"},
["gua"] = {"Shiki"},
["gub"] = {"Guajajára"},
["guc"] = {"Wayuu"},
["gud"] = {"Yocoboué Dida"},
["gue"] = {"Gurindji"},
["guf"] = {"Gupapuyngu"},
["gug"] = {"Paraguayan Guaraní"},
["guh"] = {"Guahibo"},
["gui"] = {"Eastern Bolivian Guaraní"},
["guk"] = {"Gumuz"},
["gul"] = {"Sea Island Creole English"},
["gum"] = {"Guambiano"},
["gun"] = {"Mbyá Guaraní"},
["guo"] = {"Guayabero"},
["gup"] = {"Gunwinggu"},
["guq"] = {"Aché"},
["gur"] = {"Farefare"},
["gus"] = {"Guinean Sign Language"},
["gut"] = {"Maléku Jaíka"},
["guu"] = {"Yanomamö"},
["guw"] = {"Gun"},
["gux"] = {"Gourmanchéma"},
["guz"] = {"Gusii", "Ekegusii"},
["gva"] = {"Guana (Paraguay)"},
["gvc"] = {"Guanano"},
["gve"] = {"Duwet"},
["gvf"] = {"Golin"},
["gvj"] = {"Guajá"},
["gvl"] = {"Gulay"},
["gvm"] = {"Gurmana"},
["gvn"] = {"Kuku-Yalanji"},
["gvo"] = {"Gavião Do Jiparaná"},
["gvp"] = {"Pará Gavião"},
["gvr"] = {"Gurung"},
["gvs"] = {"Gumawana"},
["gvy"] = {"Guyani"},
["gwa"] = {"Mbato"},
["gwb"] = {"Gwa"},
["gwc"] = {"Gawri", "Kalami"},
["gwd"] = {"Gawwada"},
["gwe"] = {"Gweno"},
["gwf"] = {"Gowro"},
["gwg"] = {"Moo"},
["gwi"] = {"Gwichʼin"},
["gwj"] = {"ǀGwi"},
["gwm"] = {"Awngthim"},
["gwn"] = {"Gwandara"},
["gwr"] = {"Gwere"},
["gwt"] = {"Gawar-Bati"},
["gwu"] = {"Guwamu"},
["gww"] = {"Kwini"},
["gwx"] = {"Gua"},
["gxx"] = {"Wè Southern"},
["gya"] = {"Northwest Gbaya"},
["gyb"] = {"Garus"},
["gyd"] = {"Kayardild"},
["gye"] = {"Gyem"},
["gyf"] = {"Gungabula"},
["gyg"] = {"Gbayi"},
["gyi"] = {"Gyele"},
["gyl"] = {"Gayil"},
["gym"] = {"Ngäbere"},
["gyn"] = {"Guyanese Creole English"},
["gyo"] = {"Gyalsumdo"},
["gyr"] = {"Guarayu"},
["gyy"] = {"Gunya"},
["gyz"] = {"Geji", "Gyaazi"},
["gza"] = {"Ganza"},
["gzi"] = {"Gazi"},
["gzn"] = {"Gane"},
["haa"] = {"Han"},
["hab"] = {"Hanoi Sign Language"},
["hac"] = {"Gurani"},
["had"] = {"Hatam"},
["hae"] = {"Eastern Oromo"},
["haf"] = {"Haiphong Sign Language"},
["hag"] = {"Hanga"},
["hah"] = {"Hahon"},
["hai"] = {"Haida"},
["haj"] = {"Hajong"},
["hak"] = {"Hakka Chinese"},
["hal"] = {"Halang"},
["ham"] = {"Hewa"},
["han"] = {"Hangaza"},
["hao"] = {"Hakö"},
["hap"] = {"Hupla"},
["haq"] = {"Ha"},
["har"] = {"Harari"},
["has"] = {"Haisla"},
["hav"] = {"Havu"},
["haw"] = {"Hawaiian"},
["hax"] = {"Southern Haida"},
["hay"] = {"Haya"},
["haz"] = {"Hazaragi"},
["hba"] = {"Hamba"},
["hbb"] = {"Huba"},
["hbn"] = {"Heiban"},
["hbo"] = {"Ancient Hebrew"},
["hbu"] = {"Habu"},
["hca"] = {"Andaman Creole Hindi"},
["hch"] = {"Huichol"},
["hdn"] = {"Northern Haida"},
["hds"] = {"Honduras Sign Language"},
["hdy"] = {"Hadiyya"},
["hea"] = {"Northern Qiandong Miao"},
["hed"] = {"Herdé"},
["heg"] = {"Helong"},
["heh"] = {"Hehe"},
["hei"] = {"Heiltsuk"},
["hem"] = {"Hemba"},
["hgm"] = {"Haiǁom"},
["hgw"] = {"Haigwai"},
["hhi"] = {"Hoia Hoia"},
["hhr"] = {"Kerak"},
["hhy"] = {"Hoyahoya"},
["hia"] = {"Lamang"},
["hib"] = {"Hibito"},
["hid"] = {"Hidatsa"},
["hif"] = {"Fiji Hindi"},
["hig"] = {"Kamwe"},
["hih"] = {"Pamosu"},
["hii"] = {"Hinduri"},
["hij"] = {"Hijuk"},
["hik"] = {"Seit-Kaitetu"},
["hil"] = {"Hiligaynon"},
["him"] = {"Himachali languages", "Western Pahari languages"},
["hio"] = {"Tsoa"},
["hir"] = {"Himarimã"},
["hit"] = {"Hittite"},
["hiw"] = {"Hiw"},
["hix"] = {"Hixkaryána"},
["hji"] = {"Haji"},
["hka"] = {"Kahe"},
["hke"] = {"Hunde"},
["hkh"] = {"Khah", "Poguli"},
["hkk"] = {"Hunjara-Kaina Ke"},
["hkn"] = {"Mel-Khaonh"},
["hks"] = {"Hong Kong Sign Language", "Heung Kong Sau Yue"},
["hla"] = {"Halia"},
["hlb"] = {"Halbi"},
["hld"] = {"Halang Doan"},
["hle"] = {"Hlersu"},
["hlt"] = {"Matu Chin"},
["hlu"] = {"Hieroglyphic Luwian"},
["hma"] = {"Southern Mashan Hmong", "Southern Mashan Miao"},
["hmb"] = {"Humburi Senni Songhay"},
["hmc"] = {"Central Huishui Hmong", "Central Huishui Miao"},
["hmd"] = {"Large Flowery Miao", "A-hmaos", "Da-Hua Miao"},
["hme"] = {"Eastern Huishui Hmong", "Eastern Huishui Miao"},
["hmf"] = {"Hmong Don"},
["hmg"] = {"Southwestern Guiyang Hmong"},
["hmh"] = {"Southwestern Huishui Hmong", "Southwestern Huishui Miao"},
["hmi"] = {"Northern Huishui Hmong", "Northern Huishui Miao"},
["hmj"] = {"Ge", "Gejia"},
["hmk"] = {"Maek"},
["hml"] = {"Luopohe Hmong", "Luopohe Miao"},
["hmm"] = {"Central Mashan Hmong", "Central Mashan Miao"},
["hmn"] = {"Hmong", "Mong"},
["hmp"] = {"Northern Mashan Hmong", "Northern Mashan Miao"},
["hmq"] = {"Eastern Qiandong Miao"},
["hmr"] = {"Hmar"},
["hms"] = {"Southern Qiandong Miao"},
["hmt"] = {"Hamtai"},
["hmu"] = {"Hamap"},
["hmv"] = {"Hmong Dô"},
["hmw"] = {"Western Mashan Hmong", "Western Mashan Miao"},
["hmx"] = {"Hmong-Mien languages"},
["hmy"] = {"Southern Guiyang Hmong", "Southern Guiyang Miao"},
["hmz"] = {"Hmong Shua", "Sinicized Miao"},
["hna"] = {"Mina (Cameroon)"},
["hnd"] = {"Southern Hindko"},
["hne"] = {"Chhattisgarhi"},
["hng"] = {"Hungu"},
["hnh"] = {"ǁAni"},
["hni"] = {"Hani"},
["hnj"] = {"Hmong Njua", "Mong Leng", "Mong Njua"},
["hnn"] = {"Hanunoo"},
["hno"] = {"Northern Hindko"},
["hns"] = {"Caribbean Hindustani"},
["hnu"] = {"Hung"},
["hoa"] = {"Hoava"},
["hob"] = {"Mari (Madang Province)"},
["hoc"] = {"Ho"},
["hod"] = {"Holma"},
["hoe"] = {"Horom"},
["hoh"] = {"Hobyót"},
["hoi"] = {"Holikachuk"},
["hoj"] = {"Hadothi", "Haroti"},
["hok"] = {"Hokan languages"},
["hol"] = {"Holu"},
["hom"] = {"Homa"},
["hoo"] = {"Holoholo"},
["hop"] = {"Hopi"},
["hor"] = {"Horo"},
["hos"] = {"Ho Chi Minh City Sign Language"},
["hot"] = {"Hote", "Malê"},
["hov"] = {"Hovongan"},
["how"] = {"Honi"},
["hoy"] = {"Holiya"},
["hoz"] = {"Hozo"},
["hpo"] = {"Hpon"},
["hps"] = {"Hawai'i Sign Language (HSL)", "Hawai'i Pidgin Sign Language"},
["hra"] = {"Hrangkhol"},
["hrc"] = {"Niwer Mil"},
["hre"] = {"Hre"},
["hrk"] = {"Haruku"},
["hrm"] = {"Horned Miao"},
["hro"] = {"Haroi"},
["hrp"] = {"Nhirrpi"},
["hrt"] = {"Hértevin"},
["hru"] = {"Hruso"},
["hrw"] = {"Warwar Feni"},
["hrx"] = {"Hunsrik"},
["hrz"] = {"Harzani"},
["hsb"] = {"Upper Sorbian"},
["hsh"] = {"Hungarian Sign Language"},
["hsl"] = {"Hausa Sign Language"},
["hsn"] = {"Xiang Chinese"},
["hss"] = {"Harsusi"},
["hti"] = {"Hoti"},
["hto"] = {"Minica Huitoto"},
["hts"] = {"Hadza"},
["htu"] = {"Hitu"},
["htx"] = {"Middle Hittite"},
["hub"] = {"Huambisa"},
["huc"] = {"ǂHua", "ǂʼAmkhoe"},
["hud"] = {"Huaulu"},
["hue"] = {"San Francisco Del Mar Huave"},
["huf"] = {"Humene"},
["hug"] = {"Huachipaeri"},
["huh"] = {"Huilliche"},
["hui"] = {"Huli"},
["huj"] = {"Northern Guiyang Hmong", "Northern Guiyang Miao"},
["huk"] = {"Hulung"},
["hul"] = {"Hula"},
["hum"] = {"Hungana"},
["huo"] = {"Hu"},
["hup"] = {"Hupa"},
["huq"] = {"Tsat"},
["hur"] = {"Halkomelem"},
["hus"] = {"Huastec"},
["hut"] = {"Humla"},
["huu"] = {"Murui Huitoto"},
["huv"] = {"San Mateo Del Mar Huave"},
["huw"] = {"Hukumina"},
["hux"] = {"Nüpode Huitoto"},
["huy"] = {"Hulaulá"},
["huz"] = {"Hunzib"},
["hvc"] = {"Haitian Vodoun Culture Language"},
["hve"] = {"San Dionisio Del Mar Huave"},
["hvk"] = {"Haveke"},
["hvn"] = {"Sabu"},
["hvv"] = {"Santa María Del Mar Huave"},
["hwa"] = {"Wané"},
["hwc"] = {"Hawai'i Creole English", "Hawai'i Pidgin"},
["hwo"] = {"Hwana"},
["hya"] = {"Hya"},
["hyw"] = {"Western Armenian"},
["hyx"] = {"Armenian (family)"},
["iai"] = {"Iaai"},
["ian"] = {"Iatmul"},
["iar"] = {"Purari"},
["iba"] = {"Iban"},
["ibb"] = {"Ibibio"},
["ibd"] = {"Iwaidja"},
["ibe"] = {"Akpes"},
["ibg"] = {"Ibanag"},
["ibh"] = {"Bih"},
["ibl"] = {"Ibaloi"},
["ibm"] = {"Agoi"},
["ibn"] = {"Ibino"},
["ibr"] = {"Ibuoro"},
["ibu"] = {"Ibu"},
["iby"] = {"Ibani"},
["ica"] = {"Ede Ica"},
["ich"] = {"Etkywan"},
["icl"] = {"Icelandic Sign Language"},
["icr"] = {"Islander Creole English"},
["ida"] = {"Idakho-Isukha-Tiriki", "Luidakho-Luisukha-Lutirichi"},
["idb"] = {"Indo-Portuguese"},
["idc"] = {"Idon", "Ajiya"},
["idd"] = {"Ede Idaca"},
["ide"] = {"Idere"},
["idi"] = {"Idi"},
["idr"] = {"Indri"},
["ids"] = {"Idesa"},
["idt"] = {"Idaté"},
["idu"] = {"Idoma"},
["ifa"] = {"Amganad Ifugao"},
["ifb"] = {"Batad Ifugao", "Ayangan Ifugao"},
["ife"] = {"Ifè"},
["iff"] = {"Ifo"},
["ifk"] = {"Tuwali Ifugao"},
["ifm"] = {"Teke-Fuumu"},
["ifu"] = {"Mayoyao Ifugao"},
["ify"] = {"Keley-I Kallahan"},
["igb"] = {"Ebira"},
["ige"] = {"Igede"},
["igg"] = {"Igana"},
["igl"] = {"Igala"},
["igm"] = {"Kanggape"},
["ign"] = {"Ignaciano"},
["igo"] = {"Isebe"},
["igs"] = {"Interglossa"},
["igw"] = {"Igwe"},
["ihb"] = {"Iha Based Pidgin"},
["ihi"] = {"Ihievbe"},
["ihp"] = {"Iha"},
["ihw"] = {"Bidhawal"},
["iin"] = {"Thiin"},
["iir"] = {"Indo-Iranian languages"},
["ijc"] = {"Izon"},
["ije"] = {"Biseni"},
["ijj"] = {"Ede Ije"},
["ijn"] = {"Kalabari"},
["ijo"] = {"Ijo languages"},
["ijs"] = {"Southeast Ijo"},
["ike"] = {"Eastern Canadian Inuktitut"},
["ikh"] = {"Ikhin-Arokho"},
["iki"] = {"Iko"},
["ikk"] = {"Ika"},
["ikl"] = {"Ikulu"},
["iko"] = {"Olulumo-Ikom"},
["ikp"] = {"Ikpeshi"},
["ikr"] = {"Ikaranggal"},
["iks"] = {"Inuit Sign Language"},
["ikt"] = {"Inuinnaqtun", "Western Canadian Inuktitut"},
["ikv"] = {"Iku-Gora-Ankwa"},
["ikw"] = {"Ikwere"},
["ikx"] = {"Ik"},
["ikz"] = {"Ikizu"},
["ila"] = {"Ile Ape"},
["ilb"] = {"Ila"},
["ilg"] = {"Garig-Ilgar"},
["ili"] = {"Ili Turki"},
["ilk"] = {"Ilongot"},
["ilm"] = {"Iranun (Malaysia)"},
["ilo"] = {"Iloko"},
["ilp"] = {"Iranun (Philippines)"},
["ils"] = {"International Sign"},
["ilu"] = {"Ili'uun"},
["ilv"] = {"Ilue"},
["ima"] = {"Mala Malasar"},
["imi"] = {"Anamgura"},
["iml"] = {"Miluk"},
["imn"] = {"Imonda"},
["imo"] = {"Imbongu"},
["imr"] = {"Imroing"},
["ims"] = {"Marsian"},
["imt"] = {"Imotong"},
["imy"] = {"Milyan"},
["inb"] = {"Inga"},
["inc"] = {"Indic languages"},
["ine"] = {"Indo-European languages"},
["ing"] = {"Degexit'an"},
["inh"] = {"Ingush"},
["inj"] = {"Jungle Inga"},
["inl"] = {"Indonesian Sign Language"},
["inm"] = {"Minaean"},
["inn"] = {"Isinai"},
["ino"] = {"Inoke-Yate"},
["inp"] = {"Iñapari"},
["ins"] = {"Indian Sign Language"},
["int"] = {"Intha"},
["inz"] = {"Ineseño"},
["ior"] = {"Inor"},
["iou"] = {"Tuma-Irumu"},
["iow"] = {"Iowa-Oto"},
["ipi"] = {"Ipili"},
["ipo"] = {"Ipiko"},
["iqu"] = {"Iquito"},
["iqw"] = {"Ikwo"},
["ira"] = {"Iranian languages"},
["ire"] = {"Iresim"},
["irh"] = {"Irarutu"},
["iri"] = {"Rigwe", "Irigwe"},
["irk"] = {"Iraqw"},
["irn"] = {"Irántxe"},
["iro"] = {"Iroquoian languages"},
["irr"] = {"Ir"},
["iru"] = {"Irula"},
["irx"] = {"Kamberau"},
["iry"] = {"Iraya"},
["isa"] = {"Isabi"},
["isc"] = {"Isconahua"},
["isd"] = {"Isnag"},
["ise"] = {"Italian Sign Language"},
["isg"] = {"Irish Sign Language"},
["ish"] = {"Esan"},
["isi"] = {"Nkem-Nkum"},
["isk"] = {"Ishkashimi"},
["ism"] = {"Masimasi"},
["isn"] = {"Isanzu"},
["iso"] = {"Isoko"},
["isr"] = {"Israeli Sign Language"},
["ist"] = {"Istriot"},
["isu"] = {"Isu (Menchum Division)"},
["isv"] = {"Interslavic"},
["itb"] = {"Binongan Itneg"},
["itc"] = {"Italic languages"},
["itd"] = {"Southern Tidung"},
["ite"] = {"Itene"},
["iti"] = {"Inlaod Itneg"},
["itk"] = {"Judeo-Italian"},
["itl"] = {"Itelmen"},
["itm"] = {"Itu Mbon Uzo"},
["ito"] = {"Itonama"},
["itr"] = {"Iteri"},
["its"] = {"Isekiri"},
["itt"] = {"Maeng Itneg"},
["itv"] = {"Itawit"},
["itw"] = {"Ito"},
["itx"] = {"Itik"},
["ity"] = {"Moyadan Itneg"},
["itz"] = {"Itzá"},
["ium"] = {"Iu Mien"},
["ivb"] = {"Ibatan"},
["ivv"] = {"Ivatan"},
["iwk"] = {"I-Wak"},
["iwm"] = {"Iwam"},
["iwo"] = {"Iwur"},
["iws"] = {"Sepik Iwam"},
["ixc"] = {"Ixcatec"},
["ixl"] = {"Ixil"},
["iya"] = {"Iyayu"},
["iyo"] = {"Mesaka"},
["iyx"] = {"Yaka (Congo)"},
["izh"] = {"Ingrian"},
["izm"] = {"Kizamani"},
["izr"] = {"Izere"},
["izz"] = {"Izii"},
["jaa"] = {"Jamamadí"},
["jab"] = {"Hyam"},
["jac"] = {"Popti'", "Jakalteko"},
["jad"] = {"Jahanka"},
["jae"] = {"Yabem"},
["jaf"] = {"Jara"},
["jah"] = {"Jah Hut"},
["jaj"] = {"Zazao"},
["jak"] = {"Jakun"},
["jal"] = {"Yalahatan"},
["jam"] = {"Jamaican Creole English"},
["jan"] = {"Jandai"},
["jao"] = {"Yanyuwa"},
["jaq"] = {"Yaqay"},
["jas"] = {"New Caledonian Javanese"},
["jat"] = {"Jakati"},
["jau"] = {"Yaur"},
["jax"] = {"Jambi Malay"},
["jay"] = {"Yan-nhangu", "Nhangu"},
["jaz"] = {"Jawe"},
["jbe"] = {"Judeo-Berber"},
["jbi"] = {"Badjiri"},
["jbj"] = {"Arandai"},
["jbk"] = {"Barikewa"},
["jbm"] = {"Bijim"},
["jbn"] = {"Nafusi"},
["jbo"] = {"Lojban"},
["jbr"] = {"Jofotek-Bromnya"},
["jbt"] = {"Jabutí"},
["jbu"] = {"Jukun Takum"},
["jbw"] = {"Yawijibaya"},
["jcs"] = {"Jamaican Country Sign Language"},
["jct"] = {"Krymchak"},
["jda"] = {"Jad"},
["jdg"] = {"Jadgali"},
["jdt"] = {"Judeo-Tat"},
["jeb"] = {"Jebero"},
["jee"] = {"Jerung"},
["jeh"] = {"Jeh"},
["jei"] = {"Yei"},
["jek"] = {"Jeri Kuo"},
["jel"] = {"Yelmek"},
["jen"] = {"Dza"},
["jer"] = {"Jere"},
["jet"] = {"Manem"},
["jeu"] = {"Jonkor Bourmataguil"},
["jgb"] = {"Ngbee"},
["jge"] = {"Judeo-Georgian"},
["jgk"] = {"Gwak"},
["jgo"] = {"Ngomba"},
["jhi"] = {"Jehai"},
["jhs"] = {"Jhankot Sign Language"},
["jia"] = {"Jina"},
["jib"] = {"Jibu"},
["jic"] = {"Tol"},
["jid"] = {"Bu (Kaduna State)"},
["jie"] = {"Jilbe"},
["jig"] = {"Jingulu", "Djingili"},
["jih"] = {"sTodsde", "Shangzhai"},
["jii"] = {"Jiiddu"},
["jil"] = {"Jilim"},
["jim"] = {"Jimi (Cameroon)"},
["jio"] = {"Jiamao"},
["jiq"] = {"Guanyinqiao", "Lavrung"},
["jit"] = {"Jita"},
["jiu"] = {"Youle Jinuo"},
["jiv"] = {"Shuar"},
["jiy"] = {"Buyuan Jinuo"},
["jje"] = {"Jejueo"},
["jjr"] = {"Bankal"},
["jka"] = {"Kaera"},
["jkm"] = {"Mobwa Karen"},
["jko"] = {"Kubo"},
["jkp"] = {"Paku Karen"},
["jkr"] = {"Koro (India)"},
["jks"] = {"Amami Koniya Sign Language"},
["jku"] = {"Labir"},
["jle"] = {"Ngile"},
["jls"] = {"Jamaican Sign Language"},
["jma"] = {"Dima"},
["jmb"] = {"Zumbun"},
["jmc"] = {"Machame"},
["jmd"] = {"Yamdena"},
["jmi"] = {"Jimi (Nigeria)"},
["jml"] = {"Jumli"},
["jmn"] = {"Makuri Naga"},
["jmr"] = {"Kamara"},
["jms"] = {"Mashi (Nigeria)"},
["jmw"] = {"Mouwase"},
["jmx"] = {"Western Juxtlahuaca Mixtec"},
["jna"] = {"Jangshung"},
["jnd"] = {"Jandavra"},
["jng"] = {"Yangman"},
["jni"] = {"Janji"},
["jnj"] = {"Yemsa"},
["jnl"] = {"Rawat"},
["jns"] = {"Jaunsari"},
["job"] = {"Joba"},
["jod"] = {"Wojenaka"},
["jog"] = {"Jogi"},
["jor"] = {"Jorá"},
["jos"] = {"Jordanian Sign Language"},
["jow"] = {"Jowulu"},
["jpa"] = {"Jewish Palestinian Aramaic"},
["jpr"] = {"Judeo-Persian"},
["jpx"] = {"Japanese (family)"},
["jqr"] = {"Jaqaru"},
["jra"] = {"Jarai"},
["jrb"] = {"Judeo-Arabic"},
["jrr"] = {"Jiru"},
["jrt"] = {"Jakattoe"},
["jru"] = {"Japrería"},
["jsl"] = {"Japanese Sign Language"},
["jua"] = {"Júma"},
["jub"] = {"Wannu"},
["juc"] = {"Jurchen"},
["jud"] = {"Worodougou"},
["juh"] = {"Hõne"},
["jui"] = {"Ngadjuri"},
["juk"] = {"Wapan"},
["jul"] = {"Jirel"},
["jum"] = {"Jumjum"},
["jun"] = {"Juang"},
["juo"] = {"Jiba"},
["jup"] = {"Hupdë"},
["jur"] = {"Jurúna"},
["jus"] = {"Jumla Sign Language"},
["jut"] = {"Jutish"},
["juu"] = {"Ju"},
["juw"] = {"Wãpha"},
["juy"] = {"Juray"},
["jvd"] = {"Javindo"},
["jvn"] = {"Caribbean Javanese"},
["jwi"] = {"Jwira-Pepesa"},
["jya"] = {"Jiarong"},
["jye"] = {"Judeo-Yemeni Arabic"},
["jyy"] = {"Jaya"},
["kaa"] = {"Kara-Kalpak", "Karakalpak"},
["kab"] = {"Kabyle"},
["kac"] = {"Kachin", "Jingpho"},
["kad"] = {"Adara"},
["kae"] = {"Ketangalan"},
["kaf"] = {"Katso"},
["kag"] = {"Kajaman"},
["kah"] = {"Kara (Central African Republic)"},
["kai"] = {"Karekare"},
["kaj"] = {"Jju"},
["kak"] = {"Kalanguya", "Kayapa Kallahan"},
["kam"] = {"Kamba (Kenya)"},
["kao"] = {"Xaasongaxango"},
["kap"] = {"Bezhta"},
["kaq"] = {"Capanahua"},
["kar"] = {"Karen languages"},
["kav"] = {"Katukína"},
["kaw"] = {"Kawi"},
["kax"] = {"Kao"},
["kay"] = {"Kamayurá"},
["kba"] = {"Kalarko"},
["kbb"] = {"Kaxuiâna"},
["kbc"] = {"Kadiwéu"},
["kbd"] = {"Kabardian"},
["kbe"] = {"Kanju"},
["kbg"] = {"Khamba"},
["kbh"] = {"Camsá"},
["kbi"] = {"Kaptiau"},
["kbj"] = {"Kari"},
["kbk"] = {"Grass Koiari"},
["kbl"] = {"Kanembu"},
["kbm"] = {"Iwal"},
["kbn"] = {"Kare (Central African Republic)"},
["kbo"] = {"Keliko"},
["kbp"] = {"Kabiyè"},
["kbq"] = {"Kamano"},
["kbr"] = {"Kafa"},
["kbs"] = {"Kande"},
["kbt"] = {"Abadi"},
["kbu"] = {"Kabutra"},
["kbv"] = {"Dera (Indonesia)"},
["kbw"] = {"Kaiep"},
["kbx"] = {"Ap Ma"},
["kby"] = {"Manga Kanuri"},
["kbz"] = {"Duhwa"},
["kca"] = {"Khanty"},
["kcb"] = {"Kawacha"},
["kcc"] = {"Lubila"},
["kcd"] = {"Ngkâlmpw Kanum"},
["kce"] = {"Kaivi"},
["kcf"] = {"Ukaan"},
["kcg"] = {"Tyap"},
["kch"] = {"Vono"},
["kci"] = {"Kamantan"},
["kcj"] = {"Kobiana"},
["kck"] = {"Kalanga"},
["kcl"] = {"Kela (Papua New Guinea)", "Kala"},
["kcm"] = {"Gula (Central African Republic)"},
["kcn"] = {"Nubi"},
["kco"] = {"Kinalakna"},
["kcp"] = {"Kanga"},
["kcq"] = {"Kamo"},
["kcr"] = {"Katla"},
["kcs"] = {"Koenoem"},
["kct"] = {"Kaian"},
["kcu"] = {"Kami (Tanzania)"},
["kcv"] = {"Kete"},
["kcw"] = {"Kabwari"},
["kcx"] = {"Kachama-Ganjule"},
["kcy"] = {"Korandje"},
["kcz"] = {"Konongo"},
["kda"] = {"Worimi"},
["kdc"] = {"Kutu"},
["kdd"] = {"Yankunytjatjara"},
["kde"] = {"Makonde"},
["kdf"] = {"Mamusi"},
["kdg"] = {"Seba"},
["kdh"] = {"Tem"},
["kdi"] = {"Kumam"},
["kdj"] = {"Karamojong"},
["kdk"] = {"Numèè", "Kwényi"},
["kdl"] = {"Tsikimba"},
["kdm"] = {"Kagoma"},
["kdn"] = {"Kunda"},
["kdo"] = {"Kordofanian languages"},
["kdp"] = {"Kaningdon-Nindem"},
["kdq"] = {"Koch"},
["kdr"] = {"Karaim"},
["kdt"] = {"Kuy"},
["kdu"] = {"Kadaru"},
["kdw"] = {"Koneraw"},
["kdx"] = {"Kam"},
["kdy"] = {"Keder", "Keijar"},
["kdz"] = {"Kwaja"},
["kea"] = {"Kabuverdianu"},
["keb"] = {"Kélé"},
["kec"] = {"Keiga"},
["ked"] = {"Kerewe"},
["kee"] = {"Eastern Keres"},
["kef"] = {"Kpessi"},
["keg"] = {"Tese"},
["keh"] = {"Keak"},
["kei"] = {"Kei"},
["kej"] = {"Kadar"},
["kek"] = {"Kekchí"},
["kel"] = {"Kela (Democratic Republic of Congo)"},
["kem"] = {"Kemak"},
["ken"] = {"Kenyang"},
["keo"] = {"Kakwa"},
["kep"] = {"Kaikadi"},
["keq"] = {"Kamar"},
["ker"] = {"Kera"},
["kes"] = {"Kugbo"},
["ket"] = {"Ket"},
["keu"] = {"Akebu"},
["kev"] = {"Kanikkaran"},
["kew"] = {"West Kewa"},
["kex"] = {"Kukna"},
["key"] = {"Kupia"},
["kez"] = {"Kukele"},
["kfa"] = {"Kodava"},
["kfb"] = {"Northwestern Kolami"},
["kfc"] = {"Konda-Dora"},
["kfd"] = {"Korra Koraga"},
["kfe"] = {"Kota (India)"},
["kff"] = {"Koya"},
["kfg"] = {"Kudiya"},
["kfh"] = {"Kurichiya"},
["kfi"] = {"Kannada Kurumba"},
["kfj"] = {"Kemiehua"},
["kfk"] = {"Kinnauri"},
["kfl"] = {"Kung"},
["kfm"] = {"Khunsari"},
["kfn"] = {"Kuk"},
["kfo"] = {"Koro (Côte d'Ivoire)"},
["kfp"] = {"Korwa"},
["kfq"] = {"Korku"},
["kfr"] = {"Kachhi", "Kutchi"},
["kfs"] = {"Bilaspuri"},
["kft"] = {"Kanjari"},
["kfu"] = {"Katkari"},
["kfv"] = {"Kurmukar"},
["kfw"] = {"Kharam Naga"},
["kfx"] = {"Kullu Pahari"},
["kfy"] = {"Kumaoni"},
["kfz"] = {"Koromfé"},
["kga"] = {"Koyaga"},
["kgb"] = {"Kawe"},
["kge"] = {"Komering"},
["kgf"] = {"Kube"},
["kgg"] = {"Kusunda"},
["kgi"] = {"Selangor Sign Language"},
["kgj"] = {"Gamale Kham"},
["kgk"] = {"Kaiwá"},
["kgl"] = {"Kunggari"},
["kgn"] = {"Karingani"},
["kgo"] = {"Krongo"},
["kgp"] = {"Kaingang"},
["kgq"] = {"Kamoro"},
["kgr"] = {"Abun"},
["kgs"] = {"Kumbainggar"},
["kgt"] = {"Somyev"},
["kgu"] = {"Kobol"},
["kgv"] = {"Karas"},
["kgw"] = {"Karon Dori"},
["kgx"] = {"Kamaru"},
["kgy"] = {"Kyerung"},
["kha"] = {"Khasi"},
["khb"] = {"Lü"},
["khc"] = {"Tukang Besi North"},
["khd"] = {"Bädi Kanum"},
["khe"] = {"Korowai"},
["khf"] = {"Khuen"},
["khg"] = {"Khams Tibetan"},
["khh"] = {"Kehu"},
["khi"] = {"Khoisan languages"},
["khj"] = {"Kuturmi"},
["khk"] = {"Halh Mongolian"},
["khl"] = {"Lusi"},
["khn"] = {"Khandesi"},
["kho"] = {"Khotanese", "Sakan"},
["khp"] = {"Kapori", "Kapauri"},
["khq"] = {"Koyra Chiini Songhay"},
["khr"] = {"Kharia"},
["khs"] = {"Kasua"},
["kht"] = {"Khamti"},
["khu"] = {"Nkhumbi"},
["khv"] = {"Khvarshi"},
["khw"] = {"Khowar"},
["khx"] = {"Kanu"},
["khy"] = {"Kele (Democratic Republic of Congo)"},
["khz"] = {"Keapara"},
["kia"] = {"Kim"},
["kib"] = {"Koalib"},
["kic"] = {"Kickapoo"},
["kid"] = {"Koshin"},
["kie"] = {"Kibet"},
["kif"] = {"Eastern Parbate Kham"},
["kig"] = {"Kimaama", "Kimaghima"},
["kih"] = {"Kilmeri"},
["kii"] = {"Kitsai"},
["kij"] = {"Kilivila"},
["kil"] = {"Kariya"},
["kim"] = {"Karagas"},
["kio"] = {"Kiowa"},
["kip"] = {"Sheshi Kham"},
["kiq"] = {"Kosadle", "Kosare"},
["kis"] = {"Kis"},
["kit"] = {"Agob"},
["kiu"] = {"Kirmanjki (individual language)"},
["kiv"] = {"Kimbu"},
["kiw"] = {"Northeast Kiwai"},
["kix"] = {"Khiamniungan Naga"},
["kiy"] = {"Kirikiri"},
["kiz"] = {"Kisi"},
["kja"] = {"Mlap"},
["kjb"] = {"Q'anjob'al", "Kanjobal"},
["kjc"] = {"Coastal Konjo"},
["kjd"] = {"Southern Kiwai"},
["kje"] = {"Kisar"},
["kjg"] = {"Khmu"},
["kjh"] = {"Khakas"},
["kji"] = {"Zabana"},
["kjj"] = {"Khinalugh"},
["kjk"] = {"Highland Konjo"},
["kjl"] = {"Western Parbate Kham"},
["kjm"] = {"Kháng"},
["kjn"] = {"Kunjen"},
["kjo"] = {"Harijan Kinnauri"},
["kjp"] = {"Pwo Eastern Karen"},
["kjq"] = {"Western Keres"},
["kjr"] = {"Kurudu"},
["kjs"] = {"East Kewa"},
["kjt"] = {"Phrae Pwo Karen"},
["kju"] = {"Kashaya"},
["kjv"] = {"Kaikavian Literary Language"},
["kjx"] = {"Ramopa"},
["kjy"] = {"Erave"},
["kjz"] = {"Bumthangkha"},
["kka"] = {"Kakanda"},
["kkb"] = {"Kwerisa"},
["kkc"] = {"Odoodee"},
["kkd"] = {"Kinuku"},
["kke"] = {"Kakabe"},
["kkf"] = {"Kalaktang Monpa"},
["kkg"] = {"Mabaka Valley Kalinga"},
["kkh"] = {"Khün"},
["kki"] = {"Kagulu"},
["kkj"] = {"Kako"},
["kkk"] = {"Kokota"},
["kkl"] = {"Kosarek Yale"},
["kkm"] = {"Kiong"},
["kkn"] = {"Kon Keu"},
["kko"] = {"Karko"},
["kkp"] = {"Gugubera", "Koko-Bera"},
["kkq"] = {"Kaeku"},
["kkr"] = {"Kir-Balar"},
["kks"] = {"Giiwo"},
["kkt"] = {"Koi"},
["kku"] = {"Tumi"},
["kkv"] = {"Kangean"},
["kkw"] = {"Teke-Kukuya"},
["kkx"] = {"Kohin"},
["kky"] = {"Guugu Yimidhirr", "Guguyimidjir"},
["kkz"] = {"Kaska"},
["kla"] = {"Klamath-Modoc"},
["klb"] = {"Kiliwa"},
["klc"] = {"Kolbila"},
["kld"] = {"Gamilaraay"},
["kle"] = {"Kulung (Nepal)"},
["klf"] = {"Kendeje"},
["klg"] = {"Tagakaulo"},
["klh"] = {"Weliki"},
["kli"] = {"Kalumpang"},
["klj"] = {"Khalaj"},
["klk"] = {"Kono (Nigeria)"},
["kll"] = {"Kagan Kalagan"},
["klm"] = {"Migum"},
["kln"] = {"Kalenjin"},
["klo"] = {"Kapya"},
["klp"] = {"Kamasa"},
["klq"] = {"Rumu"},
["klr"] = {"Khaling"},
["kls"] = {"Kalasha"},
["klt"] = {"Nukna"},
["klu"] = {"Klao"},
["klv"] = {"Maskelynes"},
["klw"] = {"Tado", "Lindu"},
["klx"] = {"Koluwawa"},
["kly"] = {"Kalao"},
["klz"] = {"Kabola"},
["kma"] = {"Konni"},
["kmb"] = {"Kimbundu"},
["kmc"] = {"Southern Dong"},
["kmd"] = {"Majukayang Kalinga"},
["kme"] = {"Bakole"},
["kmf"] = {"Kare (Papua New Guinea)"},
["kmg"] = {"Kâte"},
["kmh"] = {"Kalam"},
["kmi"] = {"Kami (Nigeria)"},
["kmj"] = {"Kumarbhag Paharia"},
["kmk"] = {"Limos Kalinga"},
["kml"] = {"Tanudan Kalinga"},
["kmm"] = {"Kom (India)"},
["kmn"] = {"Awtuw"},
["kmo"] = {"Kwoma"},
["kmp"] = {"Gimme"},
["kmq"] = {"Kwama"},
["kmr"] = {"Northern Kurdish"},
["kms"] = {"Kamasau"},
["kmt"] = {"Kemtuik"},
["kmu"] = {"Kanite"},
["kmv"] = {"Karipúna Creole French"},
["kmw"] = {"Komo (Democratic Republic of Congo)"},
["kmx"] = {"Waboda"},
["kmy"] = {"Koma"},
["kmz"] = {"Khorasani Turkish"},
["kna"] = {"Dera (Nigeria)"},
["knb"] = {"Lubuagan Kalinga"},
["knc"] = {"Central Kanuri"},
["knd"] = {"Konda"},
["kne"] = {"Kankanaey"},
["knf"] = {"Mankanya"},
["kng"] = {"Koongo"},
["kni"] = {"Kanufi"},
["knj"] = {"Western Kanjobal"},
["knk"] = {"Kuranko"},
["knl"] = {"Keninjal"},
["knm"] = {"Kanamarí"},
["knn"] = {"Konkani (individual language)"},
["kno"] = {"Kono (Sierra Leone)"},
["knp"] = {"Kwanja"},
["knq"] = {"Kintaq"},
["knr"] = {"Kaningra"},
["kns"] = {"Kensiu"},
["knt"] = {"Panoan Katukína"},
["knu"] = {"Kono (Guinea)"},
["knv"] = {"Tabo"},
["knw"] = {"Kung-Ekoka"},
["knx"] = {"Kendayan", "Salako"},
["kny"] = {"Kanyok"},
["knz"] = {"Kalamsé"},
["koa"] = {"Konomala"},
["koc"] = {"Kpati"},
["kod"] = {"Kodi"},
["koe"] = {"Kacipo-Bale Suri"},
["kof"] = {"Kubi"},
["kog"] = {"Cogui", "Kogi"},
["koh"] = {"Koyo"},
["koi"] = {"Komi-Permyak"},
["kok"] = {"Konkani (macrolanguage)"},
["kol"] = {"Kol (Papua New Guinea)"},
["koo"] = {"Konzo"},
["kop"] = {"Waube"},
["koq"] = {"Kota (Gabon)"},
["kos"] = {"Kosraean"},
["kot"] = {"Lagwan"},
["kou"] = {"Koke"},
["kov"] = {"Kudu-Camo"},
["kow"] = {"Kugama"},
["koy"] = {"Koyukon"},
["koz"] = {"Korak"},
["kpa"] = {"Kutto"},
["kpb"] = {"Mullu Kurumba"},
["kpc"] = {"Curripaco"},
["kpd"] = {"Koba"},
["kpe"] = {"Kpelle"},
["kpf"] = {"Komba"},
["kpg"] = {"Kapingamarangi"},
["kph"] = {"Kplang"},
["kpi"] = {"Kofei"},
["kpj"] = {"Karajá"},
["kpk"] = {"Kpan"},
["kpl"] = {"Kpala"},
["kpm"] = {"Koho"},
["kpn"] = {"Kepkiriwát"},
["kpo"] = {"Ikposo"},
["kpq"] = {"Korupun-Sela"},
["kpr"] = {"Korafe-Yegha"},
["kps"] = {"Tehit"},
["kpt"] = {"Karata"},
["kpu"] = {"Kafoa"},
["kpv"] = {"Komi-Zyrian"},
["kpw"] = {"Kobon"},
["kpx"] = {"Mountain Koiali"},
["kpy"] = {"Koryak"},
["kpz"] = {"Kupsabiny"},
["kqa"] = {"Mum"},
["kqb"] = {"Kovai"},
["kqc"] = {"Doromu-Koki"},
["kqd"] = {"Koy Sanjaq Surat"},
["kqe"] = {"Kalagan"},
["kqf"] = {"Kakabai"},
["kqg"] = {"Khe"},
["kqh"] = {"Kisankasa"},
["kqi"] = {"Koitabu"},
["kqj"] = {"Koromira"},
["kqk"] = {"Kotafon Gbe"},
["kql"] = {"Kyenele"},
["kqm"] = {"Khisa"},
["kqn"] = {"Kaonde"},
["kqo"] = {"Eastern Krahn"},
["kqp"] = {"Kimré"},
["kqq"] = {"Krenak"},
["kqr"] = {"Kimaragang"},
["kqs"] = {"Northern Kissi"},
["kqt"] = {"Klias River Kadazan"},
["kqu"] = {"Seroa"},
["kqv"] = {"Okolod"},
["kqw"] = {"Kandas"},
["kqx"] = {"Mser"},
["kqy"] = {"Koorete"},
["kqz"] = {"Korana"},
["kra"] = {"Kumhali"},
["krb"] = {"Karkin"},
["krc"] = {"Karachay-Balkar"},
["krd"] = {"Kairui-Midiki"},
["kre"] = {"Panará"},
["krf"] = {"Koro (Vanuatu)"},
["krh"] = {"Kurama"},
["kri"] = {"Krio"},
["krj"] = {"Kinaray-A"},
["krk"] = {"Kerek"},
["krl"] = {"Karelian"},
["krn"] = {"Sapo"},
["kro"] = {"Kru languages"},
["krp"] = {"Durop"},
["krr"] = {"Krung"},
["krs"] = {"Gbaya (Sudan)"},
["krt"] = {"Tumari Kanuri"},
["kru"] = {"Kurukh"},
["krv"] = {"Kavet"},
["krw"] = {"Western Krahn"},
["krx"] = {"Karon"},
["kry"] = {"Kryts"},
["krz"] = {"Sota Kanum"},
["ksb"] = {"Shambala"},
["ksc"] = {"Southern Kalinga"},
["ksd"] = {"Kuanua"},
["kse"] = {"Kuni"},
["ksf"] = {"Bafia"},
["ksg"] = {"Kusaghe"},
["ksh"] = {"Kölsch"},
["ksi"] = {"Krisa", "I'saka"},
["ksj"] = {"Uare"},
["ksk"] = {"Kansa"},
["ksl"] = {"Kumalu"},
["ksm"] = {"Kumba"},
["ksn"] = {"Kasiguranin"},
["kso"] = {"Kofa"},
["ksp"] = {"Kaba"},
["ksq"] = {"Kwaami"},
["ksr"] = {"Borong"},
["kss"] = {"Southern Kisi"},
["kst"] = {"Winyé"},
["ksu"] = {"Khamyang"},
["ksv"] = {"Kusu"},
["ksw"] = {"S'gaw Karen"},
["ksx"] = {"Kedang"},
["ksy"] = {"Kharia Thar"},
["ksz"] = {"Kodaku"},
["kta"] = {"Katua"},
["ktb"] = {"Kambaata"},
["ktc"] = {"Kholok"},
["ktd"] = {"Kokata", "Kukatha"},
["kte"] = {"Nubri"},
["ktf"] = {"Kwami"},
["ktg"] = {"Kalkutung"},
["kth"] = {"Karanga"},
["kti"] = {"North Muyu"},
["ktj"] = {"Plapo Krumen"},
["ktk"] = {"Kaniet"},
["ktl"] = {"Koroshi"},
["ktm"] = {"Kurti"},
["ktn"] = {"Karitiâna"},
["kto"] = {"Kuot"},
["ktp"] = {"Kaduo"},
["ktq"] = {"Katabaga"},
["kts"] = {"South Muyu"},
["ktt"] = {"Ketum"},
["ktu"] = {"Kituba (Democratic Republic of Congo)"},
["ktv"] = {"Eastern Katu"},
["ktw"] = {"Kato"},
["ktx"] = {"Kaxararí"},
["kty"] = {"Kango (Bas-Uélé District)"},
["ktz"] = {"Juǀʼhoan", "Juǀʼhoansi"},
["kub"] = {"Kutep"},
["kuc"] = {"Kwinsu"},
["kud"] = {"'Auhelawa"},
["kue"] = {"Kuman (Papua New Guinea)"},
["kuf"] = {"Western Katu"},
["kug"] = {"Kupa"},
["kuh"] = {"Kushi"},
["kui"] = {"Kuikúro-Kalapálo", "Kalapalo"},
["kuj"] = {"Kuria"},
["kuk"] = {"Kepo'"},
["kul"] = {"Kulere"},
["kum"] = {"Kumyk"},
["kun"] = {"Kunama"},
["kuo"] = {"Kumukio"},
["kup"] = {"Kunimaipa"},
["kuq"] = {"Karipuna"},
["kus"] = {"Kusaal"},
["kut"] = {"Kutenai"},
["kuu"] = {"Upper Kuskokwim"},
["kuv"] = {"Kur"},
["kuw"] = {"Kpagua"},
["kux"] = {"Kukatja"},
["kuy"] = {"Kuuku-Ya'u"},
["kuz"] = {"Kunza"},
["kva"] = {"Bagvalal"},
["kvb"] = {"Kubu"},
["kvc"] = {"Kove"},
["kvd"] = {"Kui (Indonesia)"},
["kve"] = {"Kalabakan"},
["kvf"] = {"Kabalai"},
["kvg"] = {"Kuni-Boazi"},
["kvh"] = {"Komodo"},
["kvi"] = {"Kwang"},
["kvj"] = {"Psikye"},
["kvk"] = {"Korean Sign Language"},
["kvl"] = {"Kayaw"},
["kvm"] = {"Kendem"},
["kvn"] = {"Border Kuna"},
["kvo"] = {"Dobel"},
["kvp"] = {"Kompane"},
["kvq"] = {"Geba Karen"},
["kvr"] = {"Kerinci"},
["kvt"] = {"Lahta Karen", "Lahta"},
["kvu"] = {"Yinbaw Karen"},
["kvv"] = {"Kola"},
["kvw"] = {"Wersing"},
["kvx"] = {"Parkari Koli"},
["kvy"] = {"Yintale Karen", "Yintale"},
["kvz"] = {"Tsakwambo", "Tsaukambo"},
["kwa"] = {"Dâw"},
["kwb"] = {"Kwa"},
["kwc"] = {"Likwala"},
["kwd"] = {"Kwaio"},
["kwe"] = {"Kwerba"},
["kwf"] = {"Kwara'ae"},
["kwg"] = {"Sara Kaba Deme"},
["kwh"] = {"Kowiai"},
["kwi"] = {"Awa-Cuaiquer"},
["kwj"] = {"Kwanga"},
["kwk"] = {"Kwakiutl"},
["kwl"] = {"Kofyar"},
["kwm"] = {"Kwambi"},
["kwn"] = {"Kwangali"},
["kwo"] = {"Kwomtari"},
["kwp"] = {"Kodia"},
["kwr"] = {"Kwer"},
["kws"] = {"Kwese"},
["kwt"] = {"Kwesten"},
["kwu"] = {"Kwakum"},
["kwv"] = {"Sara Kaba Náà"},
["kww"] = {"Kwinti"},
["kwx"] = {"Khirwar"},
["kwy"] = {"San Salvador Kongo"},
["kwz"] = {"Kwadi"},
["kxa"] = {"Kairiru"},
["kxb"] = {"Krobu"},
["kxc"] = {"Konso", "Khonso"},
["kxd"] = {"Brunei"},
["kxf"] = {"Manumanaw Karen", "Manumanaw"},
["kxh"] = {"Karo (Ethiopia)"},
["kxi"] = {"Keningau Murut"},
["kxj"] = {"Kulfa"},
["kxk"] = {"Zayein Karen"},
["kxm"] = {"Northern Khmer"},
["kxn"] = {"Kanowit-Tanjong Melanau"},
["kxo"] = {"Kanoé"},
["kxp"] = {"Wadiyara Koli"},
["kxq"] = {"Smärky Kanum"},
["kxr"] = {"Koro (Papua New Guinea)"},
["kxs"] = {"Kangjia"},
["kxt"] = {"Koiwat"},
["kxv"] = {"Kuvi"},
["kxw"] = {"Konai"},
["kxx"] = {"Likuba"},
["kxy"] = {"Kayong"},
["kxz"] = {"Kerewo"},
["kya"] = {"Kwaya"},
["kyb"] = {"Butbut Kalinga"},
["kyc"] = {"Kyaka"},
["kyd"] = {"Karey"},
["kye"] = {"Krache"},
["kyf"] = {"Kouya"},
["kyg"] = {"Keyagana"},
["kyh"] = {"Karok"},
["kyi"] = {"Kiput"},
["kyj"] = {"Karao"},
["kyk"] = {"Kamayo"},
["kyl"] = {"Kalapuya"},
["kym"] = {"Kpatili"},
["kyn"] = {"Northern Binukidnon"},
["kyo"] = {"Kelon"},
["kyp"] = {"Kang"},
["kyq"] = {"Kenga"},
["kyr"] = {"Kuruáya"},
["kys"] = {"Baram Kayan"},
["kyt"] = {"Kayagar"},
["kyu"] = {"Western Kayah"},
["kyv"] = {"Kayort"},
["kyw"] = {"Kudmali"},
["kyx"] = {"Rapoisi"},
["kyy"] = {"Kambaira"},
["kyz"] = {"Kayabí"},
["kza"] = {"Western Karaboro"},
["kzb"] = {"Kaibobo"},
["kzc"] = {"Bondoukou Kulango"},
["kzd"] = {"Kadai"},
["kze"] = {"Kosena"},
["kzf"] = {"Da'a Kaili"},
["kzg"] = {"Kikai"},
["kzi"] = {"Kelabit"},
["kzk"] = {"Kazukuru"},
["kzl"] = {"Kayeli"},
["kzm"] = {"Kais"},
["kzn"] = {"Kokola"},
["kzo"] = {"Kaningi"},
["kzp"] = {"Kaidipang"},
["kzq"] = {"Kaike"},
["kzr"] = {"Karang"},
["kzs"] = {"Sugut Dusun"},
["kzu"] = {"Kayupulau"},
["kzv"] = {"Komyandaret"},
["kzw"] = {"Karirí-Xocó"},
["kzx"] = {"Kamarian"},
["kzy"] = {"Kango (Tshopo District)"},
["kzz"] = {"Kalabra"},
["laa"] = {"Southern Subanen"},
["lab"] = {"Linear A"},
["lac"] = {"Lacandon"},
["lad"] = {"Ladino"},
["lae"] = {"Pattani"},
["laf"] = {"Lafofa"},
["lag"] = {"Rangi"},
["lah"] = {"Lahnda"},
["lai"] = {"Lambya"},
["laj"] = {"Lango (Uganda)"},
["lal"] = {"Lalia"},
["lam"] = {"Lamba"},
["lan"] = {"Laru"},
["lap"] = {"Laka (Chad)"},
["laq"] = {"Qabiao"},
["lar"] = {"Larteh"},
["las"] = {"Lama (Togo)"},
["lau"] = {"Laba"},
["law"] = {"Lauje"},
["lax"] = {"Tiwa"},
["lay"] = {"Lama Bai"},
["laz"] = {"Aribwatsa"},
["lbb"] = {"Label"},
["lbc"] = {"Lakkia"},
["lbe"] = {"Lak"},
["lbf"] = {"Tinani"},
["lbg"] = {"Laopang"},
["lbi"] = {"La'bi"},
["lbj"] = {"Ladakhi"},
["lbk"] = {"Central Bontok"},
["lbl"] = {"Libon Bikol"},
["lbm"] = {"Lodhi"},
["lbn"] = {"Rmeet"},
["lbo"] = {"Laven"},
["lbq"] = {"Wampar"},
["lbr"] = {"Lohorung"},
["lbs"] = {"Libyan Sign Language"},
["lbt"] = {"Lachi"},
["lbu"] = {"Labu"},
["lbv"] = {"Lavatbura-Lamusong"},
["lbw"] = {"Tolaki"},
["lbx"] = {"Lawangan"},
["lby"] = {"Lamalama", "Lamu-Lamu"},
["lbz"] = {"Lardil"},
["lcc"] = {"Legenyem"},
["lcd"] = {"Lola"},
["lce"] = {"Loncong", "Sekak"},
["lcf"] = {"Lubu"},
["lch"] = {"Luchazi"},
["lcl"] = {"Lisela"},
["lcm"] = {"Tungag"},
["lcp"] = {"Western Lawa"},
["lcq"] = {"Luhu"},
["lcs"] = {"Lisabata-Nuniali"},
["lda"] = {"Kla-Dan"},
["ldb"] = {"Dũya"},
["ldd"] = {"Luri"},
["ldg"] = {"Lenyima"},
["ldh"] = {"Lamja-Dengsa-Tola"},
["ldi"] = {"Laari"},
["ldj"] = {"Lemoro"},
["ldk"] = {"Leelau"},
["ldl"] = {"Kaan"},
["ldm"] = {"Landoma"},
["ldn"] = {"Láadan"},
["ldo"] = {"Loo"},
["ldp"] = {"Tso"},
["ldq"] = {"Lufu"},
["lea"] = {"Lega-Shabunda"},
["leb"] = {"Lala-Bisa"},
["lec"] = {"Leco"},
["led"] = {"Lendu"},
["lee"] = {"Lyélé"},
["lef"] = {"Lelemi"},
["leh"] = {"Lenje"},
["lei"] = {"Lemio"},
["lej"] = {"Lengola"},
["lek"] = {"Leipon"},
["lel"] = {"Lele (Democratic Republic of Congo)"},
["lem"] = {"Nomaande"},
["len"] = {"Lenca"},
["leo"] = {"Leti (Cameroon)"},
["lep"] = {"Lepcha"},
["leq"] = {"Lembena"},
["ler"] = {"Lenkau"},
["les"] = {"Lese"},
["let"] = {"Lesing-Gelimi", "Amio-Gelimi"},
["leu"] = {"Kara (Papua New Guinea)"},
["lev"] = {"Lamma"},
["lew"] = {"Ledo Kaili"},
["lex"] = {"Luang"},
["ley"] = {"Lemolang"},
["lez"] = {"Lezghian"},
["lfa"] = {"Lefa"},
["lfn"] = {"Lingua Franca Nova"},
["lga"] = {"Lungga"},
["lgb"] = {"Laghu"},
["lgg"] = {"Lugbara"},
["lgh"] = {"Laghuu"},
["lgi"] = {"Lengilu"},
["lgk"] = {"Lingarak", "Neverver"},
["lgl"] = {"Wala"},
["lgm"] = {"Lega-Mwenga"},
["lgn"] = {"T'apo", "Opuuo"},
["lgo"] = {"Lango (South Sudan)"},
["lgq"] = {"Logba"},
["lgr"] = {"Lengo"},
["lgs"] = {"Guinea-Bissau Sign Language", "Língua Gestual Guineense"},
["lgt"] = {"Pahi"},
["lgu"] = {"Longgu"},
["lgz"] = {"Ligenza"},
["lha"] = {"Laha (Viet Nam)"},
["lhh"] = {"Laha (Indonesia)"},
["lhi"] = {"Lahu Shi"},
["lhl"] = {"Lahul Lohar"},
["lhm"] = {"Lhomi"},
["lhn"] = {"Lahanan"},
["lhp"] = {"Lhokpu"},
["lhs"] = {"Mlahsö"},
["lht"] = {"Lo-Toga"},
["lhu"] = {"Lahu"},
["lia"] = {"West-Central Limba"},
["lib"] = {"Likum"},
["lic"] = {"Hlai"},
["lid"] = {"Nyindrou"},
["lie"] = {"Likila"},
["lif"] = {"Limbu"},
["lig"] = {"Ligbi"},
["lih"] = {"Lihir"},
["lij"] = {"Ligurian"},
["lik"] = {"Lika"},
["lil"] = {"Lillooet"},
["lio"] = {"Liki"},
["lip"] = {"Sekpele"},
["liq"] = {"Libido"},
["lir"] = {"Liberian English"},
["lis"] = {"Lisu"},
["liu"] = {"Logorik"},
["liv"] = {"Liv"},
["liw"] = {"Col"},
["lix"] = {"Liabuku"},
["liy"] = {"Banda-Bambari"},
["liz"] = {"Libinza"},
["lja"] = {"Golpa"},
["lje"] = {"Rampi"},
["lji"] = {"Laiyolo"},
["ljl"] = {"Li'o"},
["ljp"] = {"Lampung Api"},
["ljw"] = {"Yirandali"},
["ljx"] = {"Yuru"},
["lka"] = {"Lakalei"},
["lkb"] = {"Kabras", "Lukabaras"},
["lkc"] = {"Kucong"},
["lkd"] = {"Lakondê"},
["lke"] = {"Kenyi"},
["lkh"] = {"Lakha"},
["lki"] = {"Laki"},
["lkj"] = {"Remun"},
["lkl"] = {"Laeko-Libuat"},
["lkm"] = {"Kalaamaya"},
["lkn"] = {"Lakon", "Vure"},
["lko"] = {"Khayo", "Olukhayo"},
["lkr"] = {"Päri"},
["lks"] = {"Kisa", "Olushisa"},
["lkt"] = {"Lakota"},
["lku"] = {"Kungkari"},
["lky"] = {"Lokoya"},
["lla"] = {"Lala-Roba"},
["llb"] = {"Lolo"},
["llc"] = {"Lele (Guinea)"},
["lld"] = {"Ladin"},
["lle"] = {"Lele (Papua New Guinea)"},
["llf"] = {"Hermit"},
["llg"] = {"Lole"},
["llh"] = {"Lamu"},
["lli"] = {"Teke-Laali"},
["llj"] = {"Ladji Ladji"},
["llk"] = {"Lelak"},
["lll"] = {"Lilau"},
["llm"] = {"Lasalimu"},
["lln"] = {"Lele (Chad)"},
["llp"] = {"North Efate"},
["llq"] = {"Lolak"},
["lls"] = {"Lithuanian Sign Language"},
["llu"] = {"Lau"},
["llx"] = {"Lauan"},
["lma"] = {"East Limba"},
["lmb"] = {"Merei"},
["lmc"] = {"Limilngan"},
["lmd"] = {"Lumun"},
["lme"] = {"Pévé"},
["lmf"] = {"South Lembata"},
["lmg"] = {"Lamogai"},
["lmh"] = {"Lambichhong"},
["lmi"] = {"Lombi"},
["lmj"] = {"West Lembata"},
["lmk"] = {"Lamkang"},
["lml"] = {"Hano"},
["lmn"] = {"Lambadi"},
["lmo"] = {"Lombard"},
["lmp"] = {"Limbum"},
["lmq"] = {"Lamatuka"},
["lmr"] = {"Lamalera"},
["lmu"] = {"Lamenu"},
["lmv"] = {"Lomaiviti"},
["lmw"] = {"Lake Miwok"},
["lmx"] = {"Laimbue"},
["lmy"] = {"Lamboya"},
["lna"] = {"Langbashe"},
["lnb"] = {"Mbalanhu"},
["lnd"] = {"Lundayeh", "Lun Bawang"},
["lng"] = {"Langobardic"},
["lnh"] = {"Lanoh"},
["lni"] = {"Daantanai'"},
["lnj"] = {"Leningitij"},
["lnl"] = {"South Central Banda"},
["lnm"] = {"Langam"},
["lnn"] = {"Lorediakarkar"},
["lns"] = {"Lamnso'"},
["lnu"] = {"Longuda"},
["lnw"] = {"Lanima"},
["lnz"] = {"Lonzo"},
["loa"] = {"Loloda"},
["lob"] = {"Lobi"},
["loc"] = {"Inonhan"},
["loe"] = {"Saluan"},
["lof"] = {"Logol"},
["log"] = {"Logo"},
["loh"] = {"Laarim", "Narim"},
["loi"] = {"Loma (Côte d'Ivoire)"},
["loj"] = {"Lou"},
["lok"] = {"Loko"},
["lol"] = {"Mongo"},
["lom"] = {"Loma (Liberia)"},
["lon"] = {"Malawi Lomwe"},
["loo"] = {"Lombo"},
["lop"] = {"Lopa"},
["loq"] = {"Lobala"},
["lor"] = {"Téén"},
["los"] = {"Loniu"},
["lot"] = {"Otuho"},
["lou"] = {"Louisiana Creole"},
["lov"] = {"Lopi"},
["low"] = {"Tampias Lobu"},
["lox"] = {"Loun"},
["loy"] = {"Loke"},
["loz"] = {"Lozi"},
["lpa"] = {"Lelepa"},
["lpe"] = {"Lepki"},
["lpn"] = {"Long Phuri Naga"},
["lpo"] = {"Lipo"},
["lpx"] = {"Lopit"},
["lqr"] = {"Logir"},
["lra"] = {"Rara Bakati'"},
["lrc"] = {"Northern Luri"},
["lre"] = {"Laurentian"},
["lrg"] = {"Laragia"},
["lri"] = {"Marachi", "Olumarachi"},
["lrk"] = {"Loarki"},
["lrl"] = {"Lari"},
["lrm"] = {"Marama", "Olumarama"},
["lrn"] = {"Lorang"},
["lro"] = {"Laro"},
["lrr"] = {"Southern Yamphu"},
["lrt"] = {"Larantuka Malay"},
["lrv"] = {"Larevat"},
["lrz"] = {"Lemerig"},
["lsa"] = {"Lasgerdi"},
["lsb"] = {"Burundian Sign Language", "Langue des Signes Burundaise"},
["lsc"] = {"Albarradas Sign Language", "Lengua de señas Albarradas"},
["lsd"] = {"Lishana Deni"},
["lse"] = {"Lusengo"},
["lsh"] = {"Lish"},
["lsi"] = {"Lashi"},
["lsl"] = {"Latvian Sign Language"},
["lsm"] = {"Saamia", "Olusamia"},
["lsn"] = {"Tibetan Sign Language"},
["lso"] = {"Laos Sign Language"},
["lsp"] = {"Panamanian Sign Language", "Lengua de Señas Panameñas"},
["lsr"] = {"Aruop"},
["lss"] = {"Lasi"},
["lst"] = {"Trinidad and Tobago Sign Language"},
["lsv"] = {"Sivia Sign Language"},
["lsw"] = {"Seychelles Sign Language", "Lalang Siny Seselwa", "Langue des Signes Seychelloise"},
["lsy"] = {"Mauritian Sign Language"},
["ltc"] = {"Late Middle Chinese"},
["ltg"] = {"Latgalian"},
["lth"] = {"Thur"},
["lti"] = {"Leti (Indonesia)"},
["ltn"] = {"Latundê"},
["lto"] = {"Tsotso", "Olutsotso"},
["lts"] = {"Tachoni", "Lutachoni"},
["ltu"] = {"Latu"},
["lua"] = {"Luba-Lulua"},
["luc"] = {"Aringa"},
["lud"] = {"Ludian"},
["lue"] = {"Luvale"},
["luf"] = {"Laua"},
["lui"] = {"Luiseno"},
["luj"] = {"Luna"},
["luk"] = {"Lunanakha"},
["lul"] = {"Olu'bo"},
["lum"] = {"Luimbi"},
["lun"] = {"Lunda"},
["luo"] = {"Luo (Kenya and Tanzania)", "Dholuo"},
["lup"] = {"Lumbu"},
["luq"] = {"Lucumi"},
["lur"] = {"Laura"},
["lus"] = {"Lushai"},
["lut"] = {"Lushootseed"},
["luu"] = {"Lumba-Yakkha"},
["luv"] = {"Luwati"},
["luw"] = {"Luo (Cameroon)"},
["luy"] = {"Luyia", "Oluluyia"},
["luz"] = {"Southern Luri"},
["lva"] = {"Maku'a"},
["lvi"] = {"Lavi"},
["lvk"] = {"Lavukaleve"},
["lvl"] = {"Lwel"},
["lvs"] = {"Standard Latvian"},
["lvu"] = {"Levuka"},
["lwa"] = {"Lwalu"},
["lwe"] = {"Lewo Eleng"},
["lwg"] = {"Wanga", "Oluwanga"},
["lwh"] = {"White Lachi"},
["lwl"] = {"Eastern Lawa"},
["lwm"] = {"Laomian"},
["lwo"] = {"Luwo"},
["lws"] = {"Malawian Sign Language"},
["lwt"] = {"Lewotobi"},
["lwu"] = {"Lawu"},
["lww"] = {"Lewo"},
["lxm"] = {"Lakurumau"},
["lya"] = {"Layakha"},
["lyg"] = {"Lyngngam"},
["lyn"] = {"Luyana"},
["lzh"] = {"Literary Chinese"},
["lzl"] = {"Litzlitz"},
["lzn"] = {"Leinong Naga"},
["lzz"] = {"Laz"},
["maa"] = {"San Jerónimo Tecóatl Mazatec"},
["mab"] = {"Yutanduchi Mixtec"},
["mad"] = {"Madurese"},
["mae"] = {"Bo-Rukul"},
["maf"] = {"Mafa"},
["mag"] = {"Magahi"},
["mai"] = {"Maithili"},
["maj"] = {"Jalapa De Díaz Mazatec"},
["mak"] = {"Makasar"},
["mam"] = {"Mam"},
["man"] = {"Mandingo", "Manding"},
["map"] = {"Austronesian languages"},
["maq"] = {"Chiquihuitlán Mazatec"},
["mas"] = {"Masai"},
["mat"] = {"San Francisco Matlatzinca"},
["mau"] = {"Huautla Mazatec"},
["mav"] = {"Sateré-Mawé"},
["maw"] = {"Mampruli"},
["max"] = {"North Moluccan Malay"},
["maz"] = {"Central Mazahua"},
["mba"] = {"Higaonon"},
["mbb"] = {"Western Bukidnon Manobo"},
["mbc"] = {"Macushi"},
["mbd"] = {"Dibabawon Manobo"},
["mbe"] = {"Molale"},
["mbf"] = {"Baba Malay"},
["mbh"] = {"Mangseng"},
["mbi"] = {"Ilianen Manobo"},
["mbj"] = {"Nadëb"},
["mbk"] = {"Malol"},
["mbl"] = {"Maxakalí"},
["mbm"] = {"Ombamba"},
["mbn"] = {"Macaguán"},
["mbo"] = {"Mbo (Cameroon)"},
["mbp"] = {"Malayo"},
["mbq"] = {"Maisin"},
["mbr"] = {"Nukak Makú"},
["mbs"] = {"Sarangani Manobo"},
["mbt"] = {"Matigsalug Manobo"},
["mbu"] = {"Mbula-Bwazza"},
["mbv"] = {"Mbulungish"},
["mbw"] = {"Maring"},
["mbx"] = {"Mari (East Sepik Province)"},
["mby"] = {"Memoni"},
["mbz"] = {"Amoltepec Mixtec"},
["mca"] = {"Maca"},
["mcb"] = {"Machiguenga"},
["mcc"] = {"Bitur"},
["mcd"] = {"Sharanahua"},
["mce"] = {"Itundujia Mixtec"},
["mcf"] = {"Matsés"},
["mcg"] = {"Mapoyo"},
["mch"] = {"Maquiritari"},
["mci"] = {"Mese"},
["mcj"] = {"Mvanip"},
["mck"] = {"Mbunda"},
["mcl"] = {"Macaguaje"},
["mcm"] = {"Malaccan Creole Portuguese"},
["mcn"] = {"Masana"},
["mco"] = {"Coatlán Mixe"},
["mcp"] = {"Makaa"},
["mcq"] = {"Ese"},
["mcr"] = {"Menya"},
["mcs"] = {"Mambai"},
["mct"] = {"Mengisa"},
["mcu"] = {"Cameroon Mambila"},
["mcv"] = {"Minanibai"},
["mcw"] = {"Mawa (Chad)"},
["mcx"] = {"Mpiemo"},
["mcy"] = {"South Watut"},
["mcz"] = {"Mawan"},
["mda"] = {"Mada (Nigeria)"},
["mdb"] = {"Morigi"},
["mdc"] = {"Male (Papua New Guinea)"},
["mdd"] = {"Mbum"},
["mde"] = {"Maba (Chad)"},
["mdf"] = {"Moksha"},
["mdg"] = {"Massalat"},
["mdh"] = {"Maguindanaon"},
["mdi"] = {"Mamvu"},
["mdj"] = {"Mangbetu"},
["mdk"] = {"Mangbutu"},
["mdl"] = {"Maltese Sign Language"},
["mdm"] = {"Mayogo"},
["mdn"] = {"Mbati"},
["mdp"] = {"Mbala"},
["mdq"] = {"Mbole"},
["mdr"] = {"Mandar"},
["mds"] = {"Maria (Papua New Guinea)"},
["mdt"] = {"Mbere"},
["mdu"] = {"Mboko"},
["mdv"] = {"Santa Lucía Monteverde Mixtec"},
["mdw"] = {"Mbosi"},
["mdx"] = {"Dizin"},
["mdy"] = {"Male (Ethiopia)"},
["mdz"] = {"Suruí Do Pará"},
["mea"] = {"Menka"},
["meb"] = {"Ikobi"},
["mec"] = {"Marra"},
["med"] = {"Melpa"},
["mee"] = {"Mengen"},
["mef"] = {"Megam"},
["meh"] = {"Southwestern Tlaxiaco Mixtec"},
["mei"] = {"Midob"},
["mej"] = {"Meyah"},
["mek"] = {"Mekeo"},
["mel"] = {"Central Melanau"},
["mem"] = {"Mangala"},
["men"] = {"Mende (Sierra Leone)"},
["meo"] = {"Kedah Malay"},
["mep"] = {"Miriwoong"},
["meq"] = {"Merey"},
["mer"] = {"Meru"},
["mes"] = {"Masmaje"},
["met"] = {"Mato"},
["meu"] = {"Motu"},
["mev"] = {"Mano"},
["mew"] = {"Maaka"},
["mey"] = {"Hassaniyya"},
["mez"] = {"Menominee"},
["mfa"] = {"Pattani Malay"},
["mfb"] = {"Bangka"},
["mfc"] = {"Mba"},
["mfd"] = {"Mendankwe-Nkwen"},
["mfe"] = {"Morisyen"},
["mff"] = {"Naki"},
["mfg"] = {"Mogofin"},
["mfh"] = {"Matal"},
["mfi"] = {"Wandala"},
["mfj"] = {"Mefele"},
["mfk"] = {"North Mofu"},
["mfl"] = {"Putai"},
["mfm"] = {"Marghi South"},
["mfn"] = {"Cross River Mbembe"},
["mfo"] = {"Mbe"},
["mfp"] = {"Makassar Malay"},
["mfq"] = {"Moba"},
["mfr"] = {"Marrithiyel"},
["mfs"] = {"Mexican Sign Language"},
["mft"] = {"Mokerang"},
["mfu"] = {"Mbwela"},
["mfv"] = {"Mandjak"},
["mfw"] = {"Mulaha"},
["mfx"] = {"Melo"},
["mfy"] = {"Mayo"},
["mfz"] = {"Mabaan"},
["mga"] = {"Middle Irish (900-1200)"},
["mgb"] = {"Mararit"},
["mgc"] = {"Morokodo"},
["mgd"] = {"Moru"},
["mge"] = {"Mango"},
["mgf"] = {"Maklew"},
["mgg"] = {"Mpumpong"},
["mgh"] = {"Makhuwa-Meetto"},
["mgi"] = {"Lijili"},
["mgj"] = {"Abureni"},
["mgk"] = {"Mawes"},
["mgl"] = {"Maleu-Kilenge"},
["mgm"] = {"Mambae"},
["mgn"] = {"Mbangi"},
["mgo"] = {"Meta'"},
["mgp"] = {"Eastern Magar"},
["mgq"] = {"Malila"},
["mgr"] = {"Mambwe-Lungu"},
["mgs"] = {"Manda (Tanzania)"},
["mgt"] = {"Mongol"},
["mgu"] = {"Mailu"},
["mgv"] = {"Matengo"},
["mgw"] = {"Matumbi"},
["mgy"] = {"Mbunga"},
["mgz"] = {"Mbugwe"},
["mha"] = {"Manda (India)"},
["mhb"] = {"Mahongwe"},
["mhc"] = {"Mocho"},
["mhd"] = {"Mbugu"},
["mhe"] = {"Besisi", "Mah Meri"},
["mhf"] = {"Mamaa"},
["mhg"] = {"Margu"},
["mhi"] = {"Ma'di"},
["mhj"] = {"Mogholi"},
["mhk"] = {"Mungaka"},
["mhl"] = {"Mauwake"},
["mhm"] = {"Makhuwa-Moniga"},
["mhn"] = {"Mócheno"},
["mho"] = {"Mashi (Zambia)"},
["mhp"] = {"Balinese Malay"},
["mhq"] = {"Mandan"},
["mhr"] = {"Eastern Mari"},
["mhs"] = {"Buru (Indonesia)"},
["mht"] = {"Mandahuaca"},
["mhu"] = {"Digaro-Mishmi", "Darang Deng"},
["mhw"] = {"Mbukushu"},
["mhx"] = {"Maru", "Lhaovo"},
["mhy"] = {"Ma'anyan"},
["mhz"] = {"Mor (Mor Islands)"},
["mia"] = {"Miami"},
["mib"] = {"Atatláhuca Mixtec"},
["mic"] = {"Mi'kmaq", "Micmac"},
["mid"] = {"Mandaic"},
["mie"] = {"Ocotepec Mixtec"},
["mif"] = {"Mofu-Gudur"},
["mig"] = {"San Miguel El Grande Mixtec"},
["mih"] = {"Chayuco Mixtec"},
["mii"] = {"Chigmecatitlán Mixtec"},
["mij"] = {"Abar", "Mungbam"},
["mik"] = {"Mikasuki"},
["mil"] = {"Peñoles Mixtec"},
["mim"] = {"Alacatlatzala Mixtec"},
["min"] = {"Minangkabau"},
["mio"] = {"Pinotepa Nacional Mixtec"},
["mip"] = {"Apasco-Apoala Mixtec"},
["miq"] = {"Mískito"},
["mir"] = {"Isthmus Mixe"},
["mis"] = {"Uncoded languages"},
["mit"] = {"Southern Puebla Mixtec"},
["miu"] = {"Cacaloxtepec Mixtec"},
["miw"] = {"Akoye"},
["mix"] = {"Mixtepec Mixtec"},
["miy"] = {"Ayutla Mixtec"},
["miz"] = {"Coatzospan Mixtec"},
["mjb"] = {"Makalero"},
["mjc"] = {"San Juan Colorado Mixtec"},
["mjd"] = {"Northwest Maidu"},
["mje"] = {"Muskum"},
["mjg"] = {"Tu"},
["mjh"] = {"Mwera (Nyasa)"},
["mji"] = {"Kim Mun"},
["mjj"] = {"Mawak"},
["mjk"] = {"Matukar"},
["mjl"] = {"Mandeali"},
["mjm"] = {"Medebur"},
["mjn"] = {"Ma (Papua New Guinea)"},
["mjo"] = {"Malankuravan"},
["mjp"] = {"Malapandaram"},
["mjq"] = {"Malaryan"},
["mjr"] = {"Malavedan"},
["mjs"] = {"Miship"},
["mjt"] = {"Sauria Paharia"},
["mju"] = {"Manna-Dora"},
["mjv"] = {"Mannan"},
["mjw"] = {"Karbi"},
["mjx"] = {"Mahali"},
["mjy"] = {"Mahican"},
["mjz"] = {"Majhi"},
["mka"] = {"Mbre"},
["mkb"] = {"Mal Paharia"},
["mkc"] = {"Siliput"},
["mke"] = {"Mawchi"},
["mkf"] = {"Miya"},
["mkg"] = {"Mak (China)"},
["mkh"] = {"Mon-Khmer languages"},
["mki"] = {"Dhatki"},
["mkj"] = {"Mokilese"},
["mkk"] = {"Byep"},
["mkl"] = {"Mokole"},
["mkm"] = {"Moklen"},
["mkn"] = {"Kupang Malay"},
["mko"] = {"Mingang Doso"},
["mkp"] = {"Moikodi"},
["mkq"] = {"Bay Miwok"},
["mkr"] = {"Malas"},
["mks"] = {"Silacayoapan Mixtec"},
["mkt"] = {"Vamale"},
["mku"] = {"Konyanka Maninka"},
["mkv"] = {"Mafea"},
["mkw"] = {"Kituba (Congo)"},
["mkx"] = {"Kinamiging Manobo"},
["mky"] = {"East Makian"},
["mkz"] = {"Makasae"},
["mla"] = {"Malo"},
["mlb"] = {"Mbule"},
["mlc"] = {"Cao Lan"},
["mle"] = {"Manambu"},
["mlf"] = {"Mal"},
["mlh"] = {"Mape"},
["mli"] = {"Malimpung"},
["mlj"] = {"Miltu"},
["mlk"] = {"Ilwana", "Kiwilwana"},
["mll"] = {"Malua Bay"},
["mlm"] = {"Mulam"},
["mln"] = {"Malango"},
["mlo"] = {"Mlomp"},
["mlp"] = {"Bargam"},
["mlq"] = {"Western Maninkakan"},
["mlr"] = {"Vame"},
["mls"] = {"Masalit"},
["mlu"] = {"To'abaita"},
["mlv"] = {"Motlav", "Mwotlap"},
["mlw"] = {"Moloko"},
["mlx"] = {"Malfaxal", "Naha'ai"},
["mlz"] = {"Malaynon"},
["mma"] = {"Mama"},
["mmb"] = {"Momina"},
["mmc"] = {"Michoacán Mazahua"},
["mmd"] = {"Maonan"},
["mme"] = {"Mae"},
["mmf"] = {"Mundat"},
["mmg"] = {"North Ambrym"},
["mmh"] = {"Mehináku"},
["mmi"] = {"Musar"},
["mmj"] = {"Majhwar"},
["mmk"] = {"Mukha-Dora"},
["mml"] = {"Man Met"},
["mmm"] = {"Maii"},
["mmn"] = {"Mamanwa"},
["mmo"] = {"Mangga Buang"},
["mmp"] = {"Siawi"},
["mmq"] = {"Musak"},
["mmr"] = {"Western Xiangxi Miao"},
["mmt"] = {"Malalamai"},
["mmu"] = {"Mmaala"},
["mmv"] = {"Miriti"},
["mmw"] = {"Emae"},
["mmx"] = {"Madak"},
["mmy"] = {"Migaama"},
["mmz"] = {"Mabaale"},
["mna"] = {"Mbula"},
["mnb"] = {"Muna"},
["mnc"] = {"Manchu"},
["mnd"] = {"Mondé"},
["mne"] = {"Naba"},
["mnf"] = {"Mundani"},
["mng"] = {"Eastern Mnong"},
["mnh"] = {"Mono (Democratic Republic of Congo)"},
["mni"] = {"Manipuri"},
["mnj"] = {"Munji"},
["mnk"] = {"Mandinka"},
["mnl"] = {"Tiale"},
["mnm"] = {"Mapena"},
["mnn"] = {"Southern Mnong"},
["mno"] = {"Manobo languages"},
["mnp"] = {"Min Bei Chinese"},
["mnq"] = {"Minriq"},
["mnr"] = {"Mono (USA)"},
["mns"] = {"Mansi"},
["mnu"] = {"Mer"},
["mnv"] = {"Rennell-Bellona"},
["mnw"] = {"Mon"},
["mnx"] = {"Manikion"},
["mny"] = {"Manyawa"},
["mnz"] = {"Moni"},
["moa"] = {"Mwan"},
["moc"] = {"Mocoví"},
["mod"] = {"Mobilian"},
["moe"] = {"Innu", "Montagnais"},
["mog"] = {"Mongondow"},
["moh"] = {"Mohawk"},
["moi"] = {"Mboi"},
["moj"] = {"Monzombo"},
["mok"] = {"Morori"},
["mom"] = {"Mangue"},
["moo"] = {"Monom"},
["mop"] = {"Mopán Maya"},
["moq"] = {"Mor (Bomberai Peninsula)"},
["mor"] = {"Moro"},
["mos"] = {"Mossi"},
["mot"] = {"Barí"},
["mou"] = {"Mogum"},
["mov"] = {"Mohave"},
["mow"] = {"Moi (Congo)"},
["mox"] = {"Molima"},
["moy"] = {"Shekkacho"},
["moz"] = {"Mukulu", "Gergiko"},
["mpa"] = {"Mpoto"},
["mpb"] = {"Malak Malak", "Mullukmulluk"},
["mpc"] = {"Mangarrayi"},
["mpd"] = {"Machinere"},
["mpe"] = {"Majang"},
["mpg"] = {"Marba"},
["mph"] = {"Maung"},
["mpi"] = {"Mpade"},
["mpj"] = {"Martu Wangka", "Wangkajunga"},
["mpk"] = {"Mbara (Chad)"},
["mpl"] = {"Middle Watut"},
["mpm"] = {"Yosondúa Mixtec"},
["mpn"] = {"Mindiri"},
["mpo"] = {"Miu"},
["mpp"] = {"Migabac"},
["mpq"] = {"Matís"},
["mpr"] = {"Vangunu"},
["mps"] = {"Dadibi"},
["mpt"] = {"Mian"},
["mpu"] = {"Makuráp"},
["mpv"] = {"Mungkip"},
["mpw"] = {"Mapidian"},
["mpx"] = {"Misima-Panaeati"},
["mpy"] = {"Mapia"},
["mpz"] = {"Mpi"},
["mqa"] = {"Maba (Indonesia)"},
["mqb"] = {"Mbuko"},
["mqc"] = {"Mangole"},
["mqe"] = {"Matepi"},
["mqf"] = {"Momuna"},
["mqg"] = {"Kota Bangun Kutai Malay"},
["mqh"] = {"Tlazoyaltepec Mixtec"},
["mqi"] = {"Mariri"},
["mqj"] = {"Mamasa"},
["mqk"] = {"Rajah Kabunsuwan Manobo"},
["mql"] = {"Mbelime"},
["mqm"] = {"South Marquesan"},
["mqn"] = {"Moronene"},
["mqo"] = {"Modole"},
["mqp"] = {"Manipa"},
["mqq"] = {"Minokok"},
["mqr"] = {"Mander"},
["mqs"] = {"West Makian"},
["mqt"] = {"Mok"},
["mqu"] = {"Mandari"},
["mqv"] = {"Mosimo"},
["mqw"] = {"Murupi"},
["mqx"] = {"Mamuju"},
["mqy"] = {"Manggarai"},
["mqz"] = {"Pano"},
["mra"] = {"Mlabri"},
["mrb"] = {"Marino"},
["mrc"] = {"Maricopa"},
["mrd"] = {"Western Magar"},
["mre"] = {"Martha's Vineyard Sign Language"},
["mrf"] = {"Elseng"},
["mrg"] = {"Mising"},
["mrh"] = {"Mara Chin"},
["mrj"] = {"Western Mari"},
["mrk"] = {"Hmwaveke"},
["mrl"] = {"Mortlockese"},
["mrm"] = {"Merlav", "Mwerlap"},
["mrn"] = {"Cheke Holo"},
["mro"] = {"Mru"},
["mrp"] = {"Morouas"},
["mrq"] = {"North Marquesan"},
["mrr"] = {"Maria (India)"},
["mrs"] = {"Maragus"},
["mrt"] = {"Marghi Central"},
["mru"] = {"Mono (Cameroon)"},
["mrv"] = {"Mangareva"},
["mrw"] = {"Maranao"},
["mrx"] = {"Maremgi", "Dineor"},
["mry"] = {"Mandaya"},
["mrz"] = {"Marind"},
["msb"] = {"Masbatenyo"},
["msc"] = {"Sankaran Maninka"},
["msd"] = {"Yucatec Maya Sign Language"},
["mse"] = {"Musey"},
["msf"] = {"Mekwei"},
["msg"] = {"Moraid"},
["msh"] = {"Masikoro Malagasy"},
["msi"] = {"Sabah Malay"},
["msj"] = {"Ma (Democratic Republic of Congo)"},
["msk"] = {"Mansaka"},
["msl"] = {"Molof", "Poule"},
["msm"] = {"Agusan Manobo"},
["msn"] = {"Vurës"},
["mso"] = {"Mombum"},
["msp"] = {"Maritsauá"},
["msq"] = {"Caac"},
["msr"] = {"Mongolian Sign Language"},
["mss"] = {"West Masela"},
["msu"] = {"Musom"},
["msv"] = {"Maslam"},
["msw"] = {"Mansoanka"},
["msx"] = {"Moresada"},
["msy"] = {"Aruamu"},
["msz"] = {"Momare"},
["mta"] = {"Cotabato Manobo"},
["mtb"] = {"Anyin Morofo"},
["mtc"] = {"Munit"},
["mtd"] = {"Mualang"},
["mte"] = {"Mono (Solomon Islands)"},
["mtf"] = {"Murik (Papua New Guinea)"},
["mtg"] = {"Una"},
["mth"] = {"Munggui"},
["mti"] = {"Maiwa (Papua New Guinea)"},
["mtj"] = {"Moskona"},
["mtk"] = {"Mbe'"},
["mtl"] = {"Montol"},
["mtm"] = {"Mator"},
["mtn"] = {"Matagalpa"},
["mto"] = {"Totontepec Mixe"},
["mtp"] = {"Wichí Lhamtés Nocten"},
["mtq"] = {"Muong"},
["mtr"] = {"Mewari"},
["mts"] = {"Yora"},
["mtt"] = {"Mota"},
["mtu"] = {"Tututepec Mixtec"},
["mtv"] = {"Asaro'o"},
["mtw"] = {"Southern Binukidnon"},
["mtx"] = {"Tidaá Mixtec"},
["mty"] = {"Nabi"},
["mua"] = {"Mundang"},
["mub"] = {"Mubi"},
["muc"] = {"Ajumbu"},
["mud"] = {"Mednyj Aleut"},
["mue"] = {"Media Lengua"},
["mug"] = {"Musgu"},
["muh"] = {"Mündü"},
["mui"] = {"Musi"},
["muj"] = {"Mabire"},
["muk"] = {"Mugom"},
["mul"] = {"Multiple languages"},
["mum"] = {"Maiwala"},
["mun"] = {"Munda languages"},
["muo"] = {"Nyong"},
["mup"] = {"Malvi"},
["muq"] = {"Eastern Xiangxi Miao"},
["mur"] = {"Murle"},
["mus"] = {"Creek"},
["mut"] = {"Western Muria"},
["muu"] = {"Yaaku"},
["muv"] = {"Muthuvan"},
["mux"] = {"Bo-Ung"},
["muy"] = {"Muyang"},
["muz"] = {"Mursi"},
["mva"] = {"Manam"},
["mvb"] = {"Mattole"},
["mvd"] = {"Mamboru"},
["mve"] = {"Marwari (Pakistan)"},
["mvf"] = {"Peripheral Mongolian"},
["mvg"] = {"Yucuañe Mixtec"},
["mvh"] = {"Mulgi"},
["mvi"] = {"Miyako"},
["mvk"] = {"Mekmek"},
["mvl"] = {"Mbara (Australia)"},
["mvn"] = {"Minaveha"},
["mvo"] = {"Marovo"},
["mvp"] = {"Duri"},
["mvq"] = {"Moere"},
["mvr"] = {"Marau"},
["mvs"] = {"Massep"},
["mvt"] = {"Mpotovoro"},
["mvu"] = {"Marfa"},
["mvv"] = {"Tagal Murut"},
["mvw"] = {"Machinga"},
["mvx"] = {"Meoswar"},
["mvy"] = {"Indus Kohistani"},
["mvz"] = {"Mesqan"},
["mwa"] = {"Mwatebu"},
["mwb"] = {"Juwal"},
["mwc"] = {"Are"},
["mwe"] = {"Mwera (Chimwera)"},
["mwf"] = {"Murrinh-Patha"},
["mwg"] = {"Aiklep"},
["mwh"] = {"Mouk-Aria"},
["mwi"] = {"Labo", "Ninde"},
["mwk"] = {"Kita Maninkakan"},
["mwl"] = {"මිරන්ඩීස්", "Mirandese"},
["mwm"] = {"Sar"},
["mwn"] = {"Nyamwanga"},
["mwo"] = {"Central Maewo"},
["mwp"] = {"Kala Lagaw Ya"},
["mwq"] = {"Mün Chin"},
["mwr"] = {"Marwari"},
["mws"] = {"Mwimbi-Muthambi"},
["mwt"] = {"Moken"},
["mwu"] = {"Mittu"},
["mwv"] = {"Mentawai"},
["mww"] = {"Hmong Daw"},
["mwz"] = {"Moingi"},
["mxa"] = {"Northwest Oaxaca Mixtec"},
["mxb"] = {"Tezoatlán Mixtec"},
["mxc"] = {"Manyika"},
["mxd"] = {"Modang"},
["mxe"] = {"Mele-Fila"},
["mxf"] = {"Malgbe"},
["mxg"] = {"Mbangala"},
["mxh"] = {"Mvuba"},
["mxi"] = {"Mozarabic"},
["mxj"] = {"Miju-Mishmi", "Geman Deng"},
["mxk"] = {"Monumbo"},
["mxl"] = {"Maxi Gbe"},
["mxm"] = {"Meramera"},
["mxn"] = {"Moi (Indonesia)"},
["mxo"] = {"Mbowe"},
["mxp"] = {"Tlahuitoltepec Mixe"},
["mxq"] = {"Juquila Mixe"},
["mxr"] = {"Murik (Malaysia)"},
["mxs"] = {"Huitepec Mixtec"},
["mxt"] = {"Jamiltepec Mixtec"},
["mxu"] = {"Mada (Cameroon)"},
["mxv"] = {"Metlatónoc Mixtec"},
["mxw"] = {"Namo"},
["mxx"] = {"Mahou", "Mawukakan"},
["mxy"] = {"Southeastern Nochixtlán Mixtec"},
["mxz"] = {"Central Masela"},
["myb"] = {"Mbay"},
["myc"] = {"Mayeka"},
["mye"] = {"Myene"},
["myf"] = {"Bambassi"},
["myg"] = {"Manta"},
["myh"] = {"Makah"},
["myj"] = {"Mangayat"},
["myk"] = {"Mamara Senoufo"},
["myl"] = {"Moma"},
["mym"] = {"Me'en"},
["myn"] = {"Mayan languages"},
["myo"] = {"Anfillo"},
["myp"] = {"Pirahã"},
["myr"] = {"Muniche"},
["mys"] = {"Mesmes"},
["myu"] = {"Mundurukú"},
["myv"] = {"Erzya"},
["myw"] = {"Muyuw"},
["myx"] = {"Masaaba"},
["myy"] = {"Macuna"},
["myz"] = {"Classical Mandaic"},
["mza"] = {"Santa María Zacatepec Mixtec"},
["mzb"] = {"Tumzabt"},
["mzc"] = {"Madagascar Sign Language"},
["mzd"] = {"Malimba"},
["mze"] = {"Morawa"},
["mzg"] = {"Monastic Sign Language"},
["mzh"] = {"Wichí Lhamtés Güisnay"},
["mzi"] = {"Ixcatlán Mazatec"},
["mzj"] = {"Manya"},
["mzk"] = {"Nigeria Mambila"},
["mzl"] = {"Mazatlán Mixe"},
["mzm"] = {"Mumuye"},
["mzn"] = {"Mazanderani"},
["mzo"] = {"Matipuhy"},
["mzp"] = {"Movima"},
["mzq"] = {"Mori Atas"},
["mzr"] = {"Marúbo"},
["mzs"] = {"Macanese"},
["mzt"] = {"Mintil"},
["mzu"] = {"Inapang"},
["mzv"] = {"Manza"},
["mzw"] = {"Deg"},
["mzx"] = {"Mawayana"},
["mzy"] = {"Mozambican Sign Language"},
["mzz"] = {"Maiadomu"},
["naa"] = {"Namla"},
["nab"] = {"Southern Nambikuára"},
["nac"] = {"Narak"},
["nae"] = {"Naka'ela"},
["naf"] = {"Nabak"},
["nag"] = {"Naga Pidgin"},
["nah"] = {"Nahuatl languages"},
["nai"] = {"North American Indian languages"},
["naj"] = {"Nalu"},
["nak"] = {"Nakanai"},
["nal"] = {"Nalik"},
["nam"] = {"Ngan'gityemerri"},
["nan"] = {"Min Nan Chinese"},
["nao"] = {"Naaba"},
["nap"] = {"Neapolitan"},
["naq"] = {"Khoekhoe", "Nama (Namibia)"},
["nar"] = {"Iguta"},
["nas"] = {"Naasioi"},
["nat"] = {"Ca̱hungwa̱rya̱", "Hungworo"},
["naw"] = {"Nawuri"},
["nax"] = {"Nakwi"},
["nay"] = {"Ngarrindjeri"},
["naz"] = {"Coatepec Nahuatl"},
["nba"] = {"Nyemba"},
["nbb"] = {"Ndoe"},
["nbc"] = {"Chang Naga"},
["nbd"] = {"Ngbinda"},
["nbe"] = {"Konyak Naga"},
["nbg"] = {"Nagarchal"},
["nbh"] = {"Ngamo"},
["nbi"] = {"Mao Naga"},
["nbj"] = {"Ngarinyman"},
["nbk"] = {"Nake"},
["nbm"] = {"Ngbaka Ma'bo"},
["nbn"] = {"Kuri"},
["nbo"] = {"Nkukoli"},
["nbp"] = {"Nnam"},
["nbq"] = {"Nggem"},
["nbr"] = {"Numana"},
["nbs"] = {"Namibian Sign Language"},
["nbt"] = {"Na"},
["nbu"] = {"Rongmei Naga"},
["nbv"] = {"Ngamambo"},
["nbw"] = {"Southern Ngbandi"},
["nby"] = {"Ningera"},
["nca"] = {"Iyo"},
["ncb"] = {"Central Nicobarese"},
["ncc"] = {"Ponam"},
["ncd"] = {"Nachering"},
["nce"] = {"Yale"},
["ncf"] = {"Notsi"},
["ncg"] = {"Nisga'a"},
["nch"] = {"Central Huasteca Nahuatl"},
["nci"] = {"Classical Nahuatl"},
["ncj"] = {"Northern Puebla Nahuatl"},
["nck"] = {"Na-kara"},
["ncl"] = {"Michoacán Nahuatl"},
["ncm"] = {"Nambo"},
["ncn"] = {"Nauna"},
["nco"] = {"Sibe"},
["ncq"] = {"Northern Katang"},
["ncr"] = {"Ncane"},
["ncs"] = {"Nicaraguan Sign Language"},
["nct"] = {"Chothe Naga"},
["ncu"] = {"Chumburung"},
["ncx"] = {"Central Puebla Nahuatl"},
["ncz"] = {"Natchez"},
["nda"] = {"Ndasa"},
["ndb"] = {"Kenswei Nsei"},
["ndc"] = {"Ndau"},
["ndd"] = {"Nde-Nsele-Nta"},
["ndf"] = {"Nadruvian"},
["ndg"] = {"Ndengereko"},
["ndh"] = {"Ndali"},
["ndi"] = {"Samba Leko"},
["ndj"] = {"Ndamba"},
["ndk"] = {"Ndaka"},
["ndl"] = {"Ndolo"},
["ndm"] = {"Ndam"},
["ndn"] = {"Ngundi"},
["ndp"] = {"Ndo"},
["ndq"] = {"Ndombe"},
["ndr"] = {"Ndoola"},
["nds"] = {"Low German", "Low Saxon"},
["ndt"] = {"Ndunga"},
["ndu"] = {"Dugun"},
["ndv"] = {"Ndut"},
["ndw"] = {"Ndobo"},
["ndx"] = {"Nduga"},
["ndy"] = {"Lutos"},
["ndz"] = {"Ndogo"},
["nea"] = {"Eastern Ngad'a"},
["neb"] = {"Toura (Côte d'Ivoire)"},
["nec"] = {"Nedebang"},
["ned"] = {"Nde-Gbite"},
["nee"] = {"Nêlêmwa-Nixumwak"},
["nef"] = {"Nefamese"},
["neg"] = {"Negidal"},
["neh"] = {"Nyenkha"},
["nei"] = {"Neo-Hittite"},
["nej"] = {"Neko"},
["nek"] = {"Neku"},
["nem"] = {"Nemi"},
["nen"] = {"Nengone"},
["neo"] = {"Ná-Meo"},
["neq"] = {"North Central Mixe"},
["ner"] = {"Yahadian"},
["nes"] = {"Bhoti Kinnauri"},
["net"] = {"Nete"},
["neu"] = {"Neo"},
["nev"] = {"Nyaheun"},
["new"] = {"Newari", "Nepal Bhasa"},
["nex"] = {"Neme"},
["ney"] = {"Neyo"},
["nez"] = {"Nez Perce"},
["nfa"] = {"Dhao"},
["nfd"] = {"Ahwai"},
["nfl"] = {"Ayiwo", "Äiwoo"},
["nfr"] = {"Nafaanra"},
["nfu"] = {"Mfumte"},
["nga"] = {"Ngbaka"},
["ngb"] = {"Northern Ngbandi"},
["ngc"] = {"Ngombe (Democratic Republic of Congo)"},
["ngd"] = {"Ngando (Central African Republic)"},
["nge"] = {"Ngemba"},
["ngf"] = {"Trans-New Guinea languages"},
["ngg"] = {"Ngbaka Manza"},
["ngh"] = {"Nǁng"},
["ngi"] = {"Ngizim"},
["ngj"] = {"Ngie"},
["ngk"] = {"Dalabon"},
["ngl"] = {"Lomwe"},
["ngm"] = {"Ngatik Men's Creole"},
["ngn"] = {"Ngwo"},
["ngp"] = {"Ngulu"},
["ngq"] = {"Ngurimi", "Ngoreme"},
["ngr"] = {"Engdewu"},
["ngs"] = {"Gvoko"},
["ngt"] = {"Kriang", "Ngeq"},
["ngu"] = {"Guerrero Nahuatl"},
["ngv"] = {"Nagumi"},
["ngw"] = {"Ngwaba"},
["ngx"] = {"Nggwahyi"},
["ngy"] = {"Tibea"},
["ngz"] = {"Ngungwel"},
["nha"] = {"Nhanda"},
["nhb"] = {"Beng"},
["nhc"] = {"Tabasco Nahuatl"},
["nhd"] = {"Chiripá", "Ava Guaraní"},
["nhe"] = {"Eastern Huasteca Nahuatl"},
["nhf"] = {"Nhuwala"},
["nhg"] = {"Tetelcingo Nahuatl"},
["nhh"] = {"Nahari"},
["nhi"] = {"Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla Nahuatl"},
["nhk"] = {"Isthmus-Cosoleacaque Nahuatl"},
["nhm"] = {"Morelos Nahuatl"},
["nhn"] = {"Central Nahuatl"},
["nho"] = {"Takuu"},
["nhp"] = {"Isthmus-Pajapan Nahuatl"},
["nhq"] = {"Huaxcaleca Nahuatl"},
["nhr"] = {"Naro"},
["nht"] = {"Ometepec Nahuatl"},
["nhu"] = {"Noone"},
["nhv"] = {"Temascaltepec Nahuatl"},
["nhw"] = {"Western Huasteca Nahuatl"},
["nhx"] = {"Isthmus-Mecayapan Nahuatl"},
["nhy"] = {"Northern Oaxaca Nahuatl"},
["nhz"] = {"Santa María La Alta Nahuatl"},
["nia"] = {"Nias"},
["nib"] = {"Nakame"},
["nic"] = {"Niger-Kordofanian languages"},
["nid"] = {"Ngandi"},
["nie"] = {"Niellim"},
["nif"] = {"Nek"},
["nig"] = {"Ngalakgan"},
["nih"] = {"Nyiha (Tanzania)"},
["nii"] = {"Nii"},
["nij"] = {"Ngaju"},
["nik"] = {"Southern Nicobarese"},
["nil"] = {"Nila"},
["nim"] = {"Nilamba"},
["nin"] = {"Ninzo"},
["nio"] = {"Nganasan"},
["niq"] = {"Nandi"},
["nir"] = {"Nimboran"},
["nis"] = {"Nimi"},
["nit"] = {"Southeastern Kolami"},
["niu"] = {"Niuean"},
["niv"] = {"Gilyak"},
["niw"] = {"Nimo"},
["nix"] = {"Hema"},
["niy"] = {"Ngiti"},
["niz"] = {"Ningil"},
["nja"] = {"Nzanyi"},
["njb"] = {"Nocte Naga"},
["njd"] = {"Ndonde Hamba"},
["njh"] = {"Lotha Naga"},
["nji"] = {"Gudanji"},
["njj"] = {"Njen"},
["njl"] = {"Njalgulgule"},
["njm"] = {"Angami Naga"},
["njn"] = {"Liangmai Naga"},
["njo"] = {"Ao Naga"},
["njr"] = {"Njerep"},
["njs"] = {"Nisa"},
["njt"] = {"Ndyuka-Trio Pidgin"},
["nju"] = {"Ngadjunmaya"},
["njx"] = {"Kunyi"},
["njy"] = {"Njyem"},
["njz"] = {"Nyishi"},
["nka"] = {"Nkoya"},
["nkb"] = {"Khoibu Naga"},
["nkc"] = {"Nkongho"},
["nkd"] = {"Koireng"},
["nke"] = {"Duke"},
["nkf"] = {"Inpui Naga"},
["nkg"] = {"Nekgini"},
["nkh"] = {"Khezha Naga"},
["nki"] = {"Thangal Naga"},
["nkj"] = {"Nakai"},
["nkk"] = {"Nokuku"},
["nkm"] = {"Namat"},
["nkn"] = {"Nkangala"},
["nko"] = {"Nkonya"},
["nkp"] = {"Niuatoputapu"},
["nkq"] = {"Nkami"},
["nkr"] = {"Nukuoro"},
["nks"] = {"North Asmat"},
["nkt"] = {"Nyika (Tanzania)"},
["nku"] = {"Bouna Kulango"},
["nkv"] = {"Nyika (Malawi and Zambia)"},
["nkw"] = {"Nkutu"},
["nkx"] = {"Nkoroo"},
["nkz"] = {"Nkari"},
["nla"] = {"Ngombale"},
["nlc"] = {"Nalca"},
["nle"] = {"East Nyala"},
["nlg"] = {"Gela"},
["nli"] = {"Grangali"},
["nlj"] = {"Nyali"},
["nlk"] = {"Ninia Yali"},
["nll"] = {"Nihali"},
["nlm"] = {"Mankiyali"},
["nlo"] = {"Ngul"},
["nlq"] = {"Lao Naga"},
["nlu"] = {"Nchumbulu"},
["nlv"] = {"Orizaba Nahuatl"},
["nlw"] = {"Walangama"},
["nlx"] = {"Nahali"},
["nly"] = {"Nyamal"},
["nlz"] = {"Nalögo"},
["nma"] = {"Maram Naga"},
["nmb"] = {"Big Nambas", "V'ënen Taut"},
["nmc"] = {"Ngam"},
["nmd"] = {"Ndumu"},
["nme"] = {"Mzieme Naga"},
["nmf"] = {"Tangkhul Naga (India)"},
["nmg"] = {"Kwasio"},
["nmh"] = {"Monsang Naga"},
["nmi"] = {"Nyam"},
["nmj"] = {"Ngombe (Central African Republic)"},
["nmk"] = {"Namakura"},
["nml"] = {"Ndemli"},
["nmm"] = {"Manangba"},
["nmn"] = {"ǃXóõ"},
["nmo"] = {"Moyon Naga"},
["nmp"] = {"Nimanbur"},
["nmq"] = {"Nambya"},
["nmr"] = {"Nimbari"},
["nms"] = {"Letemboi"},
["nmt"] = {"Namonuito"},
["nmu"] = {"Northeast Maidu"},
["nmv"] = {"Ngamini"},
["nmw"] = {"Nimoa", "Rifao"},
["nmx"] = {"Nama (Papua New Guinea)"},
["nmy"] = {"Namuyi"},
["nmz"] = {"Nawdm"},
["nna"] = {"Nyangumarta"},
["nnb"] = {"Nande"},
["nnc"] = {"Nancere"},
["nnd"] = {"West Ambae"},
["nne"] = {"Ngandyera"},
["nnf"] = {"Ngaing"},
["nng"] = {"Maring Naga"},
["nnh"] = {"Ngiemboon"},
["nni"] = {"North Nuaulu"},
["nnj"] = {"Nyangatom"},
["nnk"] = {"Nankina"},
["nnl"] = {"Northern Rengma Naga"},
["nnm"] = {"Namia"},
["nnn"] = {"Ngete"},
["nnp"] = {"Wancho Naga"},
["nnq"] = {"Ngindo"},
["nnr"] = {"Narungga"},
["nnt"] = {"Nanticoke"},
["nnu"] = {"Dwang"},
["nnv"] = {"Nugunu (Australia)"},
["nnw"] = {"Southern Nuni"},
["nny"] = {"Nyangga"},
["nnz"] = {"Nda'nda'"},
["noa"] = {"Woun Meu"},
["noc"] = {"Nuk"},
["nod"] = {"Northern Thai"},
["noe"] = {"Nimadi"},
["nof"] = {"Nomane"},
["nog"] = {"Nogai"},
["noh"] = {"Nomu"},
["noi"] = {"Noiri"},
["noj"] = {"Nonuya"},
["nok"] = {"Nooksack"},
["nol"] = {"Nomlaki"},
["non"] = {"Old Norse"},
["nop"] = {"Numanggang"},
["noq"] = {"Ngongo"},
["nos"] = {"Eastern Nisu"},
["not"] = {"Nomatsiguenga"},
["nou"] = {"Ewage-Notu"},
["nov"] = {"Novial"},
["now"] = {"Nyambo"},
["noy"] = {"Noy"},
["noz"] = {"Nayi"},
["npa"] = {"Nar Phu"},
["npb"] = {"Nupbikha"},
["npg"] = {"Ponyo-Gongwang Naga"},
["nph"] = {"Phom Naga"},
["npi"] = {"Nepali (individual language)"},
["npl"] = {"Southeastern Puebla Nahuatl"},
["npn"] = {"Mondropolon"},
["npo"] = {"Pochuri Naga"},
["nps"] = {"Nipsan"},
["npu"] = {"Puimei Naga"},
["npx"] = {"Noipx"},
["npy"] = {"Napu"},
["nqg"] = {"Southern Nago"},
["nqk"] = {"Kura Ede Nago"},
["nql"] = {"Ngendelengo"},
["nqm"] = {"Ndom"},
["nqn"] = {"Nen"},
["nqo"] = {"N'Ko", "N’Ko"},
["nqq"] = {"Kyan-Karyaw Naga"},
["nqt"] = {"Nteng"},
["nqy"] = {"Akyaung Ari Naga"},
["nra"] = {"Ngom"},
["nrb"] = {"Nara"},
["nrc"] = {"Noric"},
["nre"] = {"Southern Rengma Naga"},
["nrf"] = {"Jèrriais", "Guernésiais", "Sercquiais"},
["nrg"] = {"Narango"},
["nri"] = {"Chokri Naga"},
["nrk"] = {"Ngarla"},
["nrl"] = {"Ngarluma"},
["nrm"] = {"Narom"},
["nrn"] = {"Norn"},
["nrp"] = {"North Picene"},
["nrr"] = {"Norra", "Nora"},
["nrt"] = {"Northern Kalapuya"},
["nru"] = {"Narua"},
["nrx"] = {"Ngurmbur"},
["nrz"] = {"Lala"},
["nsa"] = {"Sangtam Naga"},
["nsb"] = {"Lower Nossob"},
["nsc"] = {"Nshi"},
["nsd"] = {"Southern Nisu"},
["nse"] = {"Nsenga"},
["nsf"] = {"Northwestern Nisu"},
["nsg"] = {"Ngasa"},
["nsh"] = {"Ngoshie"},
["nsi"] = {"Nigerian Sign Language"},
["nsk"] = {"Naskapi"},
["nsl"] = {"Norwegian Sign Language"},
["nsm"] = {"Sumi Naga"},
["nsn"] = {"Nehan"},
["nso"] = {"Pedi", "Northern Sotho", "Sepedi"},
["nsp"] = {"Nepalese Sign Language"},
["nsq"] = {"Northern Sierra Miwok"},
["nsr"] = {"Maritime Sign Language"},
["nss"] = {"Nali"},
["nst"] = {"Tase Naga"},
["nsu"] = {"Sierra Negra Nahuatl"},
["nsv"] = {"Southwestern Nisu"},
["nsw"] = {"Navut"},
["nsx"] = {"Nsongo"},
["nsy"] = {"Nasal"},
["nsz"] = {"Nisenan"},
["ntd"] = {"Northern Tidung"},
["nte"] = {"Nathembo"},
["ntg"] = {"Ngantangarra"},
["nti"] = {"Natioro"},
["ntj"] = {"Ngaanyatjarra"},
["ntk"] = {"Ikoma-Nata-Isenye"},
["ntm"] = {"Nateni"},
["nto"] = {"Ntomba"},
["ntp"] = {"Northern Tepehuan"},
["ntr"] = {"Delo"},
["ntu"] = {"Natügu"},
["ntw"] = {"Nottoway"},
["ntx"] = {"Tangkhul Naga (Myanmar)"},
["nty"] = {"Mantsi"},
["ntz"] = {"Natanzi"},
["nua"] = {"Yuanga"},
["nub"] = {"Nubian languages"},
["nuc"] = {"Nukuini"},
["nud"] = {"Ngala"},
["nue"] = {"Ngundu"},
["nuf"] = {"Nusu"},
["nug"] = {"Nungali"},
["nuh"] = {"Ndunda"},
["nui"] = {"Ngumbi"},
["nuj"] = {"Nyole"},
["nuk"] = {"Nuu-chah-nulth", "Nuuchahnulth"},
["nul"] = {"Nusa Laut"},
["num"] = {"Niuafo'ou"},
["nun"] = {"Anong"},
["nuo"] = {"Nguôn"},
["nup"] = {"Nupe-Nupe-Tako"},
["nuq"] = {"Nukumanu"},
["nur"] = {"Nukuria"},
["nus"] = {"Nuer"},
["nut"] = {"Nung (Viet Nam)"},
["nuu"] = {"Ngbundu"},
["nuv"] = {"Northern Nuni"},
["nuw"] = {"Nguluwan"},
["nux"] = {"Mehek"},
["nuy"] = {"Nunggubuyu"},
["nuz"] = {"Tlamacazapa Nahuatl"},
["nvh"] = {"Nasarian"},
["nvm"] = {"Namiae"},
["nvo"] = {"Nyokon"},
["nwa"] = {"Nawathinehena"},
["nwb"] = {"Nyabwa"},
["nwc"] = {"Classical Newari", "Classical Nepal Bhasa", "Old Newari"},
["nwe"] = {"Ngwe"},
["nwg"] = {"Ngayawung"},
["nwi"] = {"Southwest Tanna"},
["nwm"] = {"Nyamusa-Molo"},
["nwo"] = {"Nauo"},
["nwr"] = {"Nawaru"},
["nww"] = {"Ndwewe"},
["nwx"] = {"Middle Newar"},
["nwy"] = {"Nottoway-Meherrin"},
["nxa"] = {"Nauete"},
["nxd"] = {"Ngando (Democratic Republic of Congo)"},
["nxe"] = {"Nage"},
["nxg"] = {"Ngad'a"},
["nxi"] = {"Nindi"},
["nxk"] = {"Koki Naga"},
["nxl"] = {"South Nuaulu"},
["nxm"] = {"Numidian"},
["nxn"] = {"Ngawun"},
["nxo"] = {"Ndambomo"},
["nxq"] = {"Naxi"},
["nxr"] = {"Ninggerum"},
["nxx"] = {"Nafri"},
["nyb"] = {"Nyangbo"},
["nyc"] = {"Nyanga-li"},
["nyd"] = {"Nyore", "Olunyole"},
["nye"] = {"Nyengo"},
["nyf"] = {"Giryama", "Kigiryama"},
["nyg"] = {"Nyindu"},
["nyh"] = {"Nyikina"},
["nyi"] = {"Ama (Sudan)"},
["nyj"] = {"Nyanga"},
["nyk"] = {"Nyaneka"},
["nyl"] = {"Nyeu"},
["nym"] = {"Nyamwezi"},
["nyn"] = {"Nyankole"},
["nyo"] = {"Nyoro"},
["nyp"] = {"Nyang'i"},
["nyq"] = {"Nayini"},
["nyr"] = {"Nyiha (Malawi)"},
["nys"] = {"Nyungar"},
["nyt"] = {"Nyawaygi"},
["nyu"] = {"Nyungwe"},
["nyv"] = {"Nyulnyul"},
["nyw"] = {"Nyaw"},
["nyx"] = {"Nganyaywana"},
["nyy"] = {"Nyakyusa-Ngonde"},
["nza"] = {"Tigon Mbembe"},
["nzb"] = {"Njebi"},
["nzd"] = {"Nzadi"},
["nzi"] = {"Nzima"},
["nzk"] = {"Nzakara"},
["nzm"] = {"Zeme Naga"},
["nzr"] = {"Dir-Nyamzak-Mbarimi"},
["nzs"] = {"New Zealand Sign Language"},
["nzu"] = {"Teke-Nzikou"},
["nzy"] = {"Nzakambay"},
["nzz"] = {"Nanga Dama Dogon"},
["oaa"] = {"Orok"},
["oac"] = {"Oroch"},
["oar"] = {"Old Aramaic (up to 700 BCE)", "Ancient Aramaic (up to 700 BCE)"},
["oav"] = {"Old Avar"},
["obi"] = {"Obispeño"},
["obk"] = {"Southern Bontok"},
["obl"] = {"Oblo"},
["obm"] = {"Moabite"},
["obo"] = {"Obo Manobo"},
["obr"] = {"Old Burmese"},
["obt"] = {"Old Breton"},
["obu"] = {"Obulom"},
["oca"] = {"Ocaina"},
["och"] = {"Old Chinese"},
["ocm"] = {"Old Cham"},
["oco"] = {"Old Cornish"},
["ocu"] = {"Atzingo Matlatzinca"},
["oda"] = {"Odut"},
["odk"] = {"Od"},
["odt"] = {"Old Dutch"},
["odu"] = {"Odual"},
["ofo"] = {"Ofo"},
["ofs"] = {"Old Frisian"},
["ofu"] = {"Efutop"},
["ogb"] = {"Ogbia"},
["ogc"] = {"Ogbah"},
["oge"] = {"Old Georgian"},
["ogg"] = {"Ogbogolo"},
["ogo"] = {"Khana"},
["ogu"] = {"Ogbronuagum"},
["oht"] = {"Old Hittite"},
["ohu"] = {"Old Hungarian"},
["oia"] = {"Oirata"},
["oie"] = {"Okolie"},
["oin"] = {"Inebu One"},
["ojb"] = {"Northwestern Ojibwa"},
["ojc"] = {"Central Ojibwa"},
["ojg"] = {"Eastern Ojibwa"},
["ojp"] = {"Old Japanese"},
["ojs"] = {"Severn Ojibwa"},
["ojv"] = {"Ontong Java"},
["ojw"] = {"Western Ojibwa"},
["oka"] = {"Okanagan"},
["okb"] = {"Okobo"},
["okc"] = {"Kobo"},
["okd"] = {"Okodia"},
["oke"] = {"Okpe (Southwestern Edo)"},
["okg"] = {"Koko Babangk"},
["okh"] = {"Koresh-e Rostam"},
["oki"] = {"Okiek"},
["okj"] = {"Oko-Juwoi"},
["okk"] = {"Kwamtim One"},
["okl"] = {"Old Kentish Sign Language"},
["okm"] = {"Middle Korean (10th-16th cent.)"},
["okn"] = {"Oki-No-Erabu"},
["oko"] = {"Old Korean (3rd-9th cent.)"},
["okr"] = {"Kirike"},
["oks"] = {"Oko-Eni-Osayen"},
["oku"] = {"Oku"},
["okv"] = {"Orokaiva"},
["okx"] = {"Okpe (Northwestern Edo)"},
["okz"] = {"Old Khmer"},
["ola"] = {"Walungge"},
["old"] = {"Mochi"},
["ole"] = {"Olekha"},
["olk"] = {"Olkol"},
["olm"] = {"Oloma"},
["olo"] = {"Livvi"},
["olr"] = {"Olrat"},
["olt"] = {"Old Lithuanian"},
["olu"] = {"Kuvale"},
["oma"] = {"Omaha-Ponca"},
["omb"] = {"East Ambae"},
["omc"] = {"Mochica"},
["omg"] = {"Omagua"},
["omi"] = {"Omi"},
["omk"] = {"Omok"},
["oml"] = {"Ombo"},
["omn"] = {"Minoan"},
["omo"] = {"Utarmbung"},
["omp"] = {"Old Manipuri"},
["omq"] = {"Oto-Manguean languages"},
["omr"] = {"Old Marathi"},
["omt"] = {"Omotik"},
["omu"] = {"Omurano"},
["omv"] = {"Omotic languages"},
["omw"] = {"South Tairora"},
["omx"] = {"Old Mon"},
["omy"] = {"Old Malay"},
["ona"] = {"Ona"},
["onb"] = {"Lingao"},
["one"] = {"Oneida"},
["ong"] = {"Olo"},
["oni"] = {"Onin"},
["onj"] = {"Onjob"},
["onk"] = {"Kabore One"},
["onn"] = {"Onobasulu"},
["ono"] = {"Onondaga"},
["onp"] = {"Sartang"},
["onr"] = {"Northern One"},
["ons"] = {"Ono"},
["ont"] = {"Ontenu"},
["onu"] = {"Unua"},
["onw"] = {"Old Nubian"},
["onx"] = {"Onin Based Pidgin"},
["ood"] = {"Tohono O'odham"},
["oog"] = {"Ong"},
["oon"] = {"Önge"},
["oor"] = {"Oorlams"},
["oos"] = {"Old Ossetic"},
["opa"] = {"Okpamheri"},
["opk"] = {"Kopkaka"},
["opm"] = {"Oksapmin"},
["opo"] = {"Opao"},
["opt"] = {"Opata"},
["opy"] = {"Ofayé"},
["ora"] = {"Oroha"},
["orc"] = {"Orma"},
["ore"] = {"Orejón"},
["org"] = {"Oring"},
["orh"] = {"Oroqen"},
["orn"] = {"Orang Kanaq"},
["oro"] = {"Orokolo"},
["orr"] = {"Oruma"},
["ors"] = {"Orang Seletar"},
["ort"] = {"Adivasi Oriya"},
["oru"] = {"Ormuri"},
["orv"] = {"Old Russian"},
["orw"] = {"Oro Win"},
["orx"] = {"Oro"},
["ory"] = {"Odia (individual language)", "Oriya (individual language)"},
["orz"] = {"Ormu"},
["osa"] = {"Osage"},
["osc"] = {"Oscan"},
["osi"] = {"Osing"},
["osn"] = {"Old Sundanese"},
["oso"] = {"Ososo"},
["osp"] = {"Old Spanish"},
["ost"] = {"Osatu"},
["osu"] = {"Southern One"},
["osx"] = {"Old Saxon"},
["ota"] = {"Ottoman Turkish (1500-1928)"},
["otb"] = {"Old Tibetan"},
["otd"] = {"Ot Danum"},
["ote"] = {"Mezquital Otomi"},
["oti"] = {"Oti"},
["otk"] = {"Old Turkish"},
["otl"] = {"Tilapa Otomi"},
["otm"] = {"Eastern Highland Otomi"},
["otn"] = {"Tenango Otomi"},
["oto"] = {"Otomian languages"},
["otq"] = {"Querétaro Otomi"},
["otr"] = {"Otoro"},
["ots"] = {"Estado de México Otomi"},
["ott"] = {"Temoaya Otomi"},
["otu"] = {"Otuke"},
["otw"] = {"Ottawa"},
["otx"] = {"Texcatepec Otomi"},
["oty"] = {"Old Tamil"},
["otz"] = {"Ixtenco Otomi"},
["oua"] = {"Tagargrent"},
["oub"] = {"Glio-Oubi"},
["oue"] = {"Oune"},
["oui"] = {"Old Uighur"},
["oum"] = {"Ouma"},
["ovd"] = {"Elfdalian", "Övdalian"},
["owi"] = {"Owiniga"},
["owl"] = {"Old Welsh"},
["oyb"] = {"Oy"},
["oyd"] = {"Oyda"},
["oym"] = {"Wayampi"},
["oyy"] = {"Oya'oya"},
["ozm"] = {"Koonzime"},
["paa"] = {"Papuan languages"},
["pab"] = {"Parecís"},
["pac"] = {"Pacoh"},
["pad"] = {"Paumarí"},
["pae"] = {"Pagibete"},
["paf"] = {"Paranawát"},
["pag"] = {"Pangasinan"},
["pah"] = {"Tenharim"},
["pai"] = {"Pe"},
["pak"] = {"Parakanã"},
["pal"] = {"Pahlavi"},
["pam"] = {"Pampanga", "Kapampangan"},
["pao"] = {"Northern Paiute"},
["pap"] = {"Papiamento"},
["paq"] = {"Parya"},
["par"] = {"Panamint", "Timbisha"},
["pas"] = {"Papasena"},
["pau"] = {"Palauan"},
["pav"] = {"Pakaásnovos"},
["paw"] = {"Pawnee"},
["pax"] = {"Pankararé"},
["pay"] = {"Pech"},
["paz"] = {"Pankararú"},
["pbb"] = {"Páez"},
["pbc"] = {"Patamona"},
["pbe"] = {"Mezontla Popoloca"},
["pbf"] = {"Coyotepec Popoloca"},
["pbg"] = {"Paraujano"},
["pbh"] = {"E'ñapa Woromaipu"},
["pbi"] = {"Parkwa"},
["pbl"] = {"Mak (Nigeria)"},
["pbm"] = {"Puebla Mazatec"},
["pbn"] = {"Kpasam"},
["pbo"] = {"Papel"},
["pbp"] = {"Badyara"},
["pbr"] = {"Pangwa"},
["pbs"] = {"Central Pame"},
["pbt"] = {"Southern Pashto"},
["pbu"] = {"Northern Pashto"},
["pbv"] = {"Pnar"},
["pby"] = {"Pyu (Papua New Guinea)"},
["pca"] = {"Santa Inés Ahuatempan Popoloca"},
["pcb"] = {"Pear"},
["pcc"] = {"Bouyei"},
["pcd"] = {"Picard"},
["pce"] = {"Ruching Palaung"},
["pcf"] = {"Paliyan"},
["pcg"] = {"Paniya"},
["pch"] = {"Pardhan"},
["pci"] = {"Duruwa"},
["pcj"] = {"Parenga"},
["pck"] = {"Paite Chin"},
["pcl"] = {"Pardhi"},
["pcm"] = {"Nigerian Pidgin"},
["pcn"] = {"Piti"},
["pcp"] = {"Pacahuara"},
["pcw"] = {"Pyapun"},
["pda"] = {"Anam"},
["pdc"] = {"Pennsylvania German"},
["pdi"] = {"Pa Di"},
["pdn"] = {"Podena", "Fedan"},
["pdo"] = {"Padoe"},
["pdt"] = {"Plautdietsch"},
["pdu"] = {"Kayan"},
["pea"] = {"Peranakan Indonesian"},
["peb"] = {"Eastern Pomo"},
["ped"] = {"Mala (Papua New Guinea)"},
["pee"] = {"Taje"},
["pef"] = {"Northeastern Pomo"},
["peg"] = {"Pengo"},
["peh"] = {"Bonan"},
["pei"] = {"Chichimeca-Jonaz"},
["pej"] = {"Northern Pomo"},
["pek"] = {"Penchal"},
["pel"] = {"Pekal"},
["pem"] = {"Phende"},
["peo"] = {"Old Persian (ca. 600-400 B.C.)"},
["pep"] = {"Kunja"},
["peq"] = {"Southern Pomo"},
["pes"] = {"Iranian Persian"},
["pev"] = {"Pémono"},
["pex"] = {"Petats"},
["pey"] = {"Petjo"},
["pez"] = {"Eastern Penan"},
["pfa"] = {"Pááfang"},
["pfe"] = {"Pere"},
["pfl"] = {"Pfaelzisch"},
["pga"] = {"Sudanese Creole Arabic"},
["pgd"] = {"ගාන්ධාරී"},
["pgg"] = {"Pangwali"},
["pgi"] = {"Pagi"},
["pgk"] = {"Rerep"},
["pgl"] = {"Primitive Irish"},
["pgn"] = {"Paelignian"},
["pgs"] = {"Pangseng"},
["pgu"] = {"Pagu"},
["pgz"] = {"Papua New Guinean Sign Language"},
["pha"] = {"Pa-Hng"},
["phd"] = {"Phudagi"},
["phg"] = {"Phuong"},
["phh"] = {"Phukha"},
["phi"] = {"Philippine languages"},
["phj"] = {"Pahari"},
["phk"] = {"Phake"},
["phl"] = {"Phalura", "Palula"},
["phm"] = {"Phimbi"},
["phn"] = {"Phoenician"},
["pho"] = {"Phunoi"},
["phq"] = {"Phana'"},
["phr"] = {"Pahari-Potwari"},
["pht"] = {"Phu Thai"},
["phu"] = {"Phuan"},
["phv"] = {"Pahlavani"},
["phw"] = {"Phangduwali"},
["pia"] = {"Pima Bajo"},
["pib"] = {"Yine"},
["pic"] = {"Pinji"},
["pid"] = {"Piaroa"},
["pie"] = {"Piro"},
["pif"] = {"Pingelapese"},
["pig"] = {"Pisabo"},
["pih"] = {"Pitcairn-Norfolk"},
["pij"] = {"Pijao"},
["pil"] = {"Yom"},
["pim"] = {"Powhatan"},
["pin"] = {"Piame"},
["pio"] = {"Piapoco"},
["pip"] = {"Pero"},
["pir"] = {"Piratapuyo"},
["pis"] = {"Pijin"},
["pit"] = {"Pitta Pitta"},
["piu"] = {"Pintupi-Luritja"},
["piv"] = {"Pileni", "Vaeakau-Taumako"},
["piw"] = {"Pimbwe"},
["pix"] = {"Piu"},
["piy"] = {"Piya-Kwonci"},
["piz"] = {"Pije"},
["pjt"] = {"Pitjantjatjara"},
["pka"] = {"Ardhamāgadhī Prākrit"},
["pkb"] = {"Pokomo", "Kipfokomo"},
["pkc"] = {"Paekche"},
["pkg"] = {"Pak-Tong"},
["pkh"] = {"Pankhu"},
["pkn"] = {"Pakanha"},
["pko"] = {"Pökoot"},
["pkp"] = {"Pukapuka"},
["pkr"] = {"Attapady Kurumba"},
["pks"] = {"Pakistan Sign Language"},
["pkt"] = {"Maleng"},
["pku"] = {"Paku"},
["pla"] = {"Miani"},
["plb"] = {"Polonombauk"},
["plc"] = {"Central Palawano"},
["pld"] = {"Polari"},
["ple"] = {"Palu'e"},
["plf"] = {"Central Malayo-Polynesian languages"},
["plg"] = {"Pilagá"},
["plh"] = {"Paulohi"},
["plk"] = {"Kohistani Shina"},
["pll"] = {"Shwe Palaung"},
["pln"] = {"Palenquero"},
["plo"] = {"Oluta Popoluca"},
["plq"] = {"Palaic"},
["plr"] = {"Palaka Senoufo"},
["pls"] = {"San Marcos Tlacoyalco Popoloca", "San Marcos Tlalcoyalco Popoloca"},
["plt"] = {"Plateau Malagasy"},
["plu"] = {"Palikúr"},
["plv"] = {"Southwest Palawano"},
["plw"] = {"Brooke's Point Palawano"},
["ply"] = {"Bolyu"},
["plz"] = {"Paluan"},
["pma"] = {"Paama"},
["pmb"] = {"Pambia"},
["pmd"] = {"Pallanganmiddang"},
["pme"] = {"Pwaamei"},
["pmf"] = {"Pamona"},
["pmh"] = {"Māhārāṣṭri Prākrit"},
["pmi"] = {"Northern Pumi"},
["pmj"] = {"Southern Pumi"},
["pml"] = {"Lingua Franca"},
["pmm"] = {"Pomo"},
["pmn"] = {"Pam"},
["pmo"] = {"Pom"},
["pmq"] = {"Northern Pame"},
["pmr"] = {"Paynamar"},
["pms"] = {"Piemontese"},
["pmt"] = {"Tuamotuan"},
["pmw"] = {"Plains Miwok"},
["pmx"] = {"Poumei Naga"},
["pmy"] = {"Papuan Malay"},
["pmz"] = {"Southern Pame"},
["pna"] = {"Punan Bah-Biau"},
["pnb"] = {"Western Panjabi"},
["pnc"] = {"Pannei"},
["pnd"] = {"Mpinda"},
["pne"] = {"Western Penan"},
["png"] = {"Pangu", "Pongu"},
["pnh"] = {"Penrhyn"},
["pni"] = {"Aoheng"},
["pnj"] = {"Pinjarup"},
["pnk"] = {"Paunaka"},
["pnl"] = {"Paleni"},
["pnm"] = {"Punan Batu 1"},
["pnn"] = {"Pinai-Hagahai"},
["pno"] = {"Panobo"},
["pnp"] = {"Pancana"},
["pnq"] = {"Pana (Burkina Faso)"},
["pnr"] = {"Panim"},
["pns"] = {"Ponosakan"},
["pnt"] = {"Pontic"},
["pnu"] = {"Jiongnai Bunu"},
["pnv"] = {"Pinigura"},
["pnw"] = {"Banyjima", "Panytyima"},
["pnx"] = {"Phong-Kniang"},
["pny"] = {"Pinyin"},
["pnz"] = {"Pana (Central African Republic)"},
["poc"] = {"Poqomam"},
["poe"] = {"San Juan Atzingo Popoloca"},
["pof"] = {"Poke"},
["pog"] = {"Potiguára"},
["poh"] = {"Poqomchi'"},
["poi"] = {"Highland Popoluca"},
["pok"] = {"Pokangá"},
["pom"] = {"Southeastern Pomo"},
["pon"] = {"Pohnpeian"},
["poo"] = {"Central Pomo"},
["pop"] = {"Pwapwâ"},
["poq"] = {"Texistepec Popoluca"},
["pos"] = {"Sayula Popoluca"},
["pot"] = {"Potawatomi"},
["pov"] = {"Upper Guinea Crioulo"},
["pow"] = {"San Felipe Otlaltepec Popoloca"},
["pox"] = {"Polabian"},
["poy"] = {"Pogolo"},
["poz"] = {"Malayo-Polynesian languages"},
["ppe"] = {"Papi"},
["ppi"] = {"Paipai"},
["ppk"] = {"Uma"},
["ppl"] = {"Pipil", "Nicarao"},
["ppm"] = {"Papuma"},
["ppn"] = {"Papapana"},
["ppo"] = {"Folopa"},
["ppp"] = {"Pelende"},
["ppq"] = {"Pei"},
["pps"] = {"San Luís Temalacayuca Popoloca"},
["ppt"] = {"Pare"},
["ppu"] = {"Papora"},
["pqa"] = {"Pa'a"},
["pqe"] = {"Eastern Malayo-Polynesian languages"},
["pqm"] = {"Malecite-Passamaquoddy"},
["pqw"] = {"Western Malayo-Polynesian languages"},
["pra"] = {"ප්රාකෘත භාෂා"},
["prc"] = {"Parachi"},
["prd"] = {"Parsi-Dari"},
["pre"] = {"Principense"},
["prf"] = {"Paranan"},
["prg"] = {"Prussian"},
["prh"] = {"Porohanon"},
["pri"] = {"Paicî"},
["prk"] = {"Parauk"},
["prl"] = {"Peruvian Sign Language"},
["prm"] = {"Kibiri"},
["prn"] = {"Prasuni"},
["pro"] = {"Old Provençal (to 1500)", "Old Occitan (to 1500)"},
["prq"] = {"Ashéninka Perené"},
["prr"] = {"Puri"},
["prs"] = {"Dari", "Afghan Persian"},
["prt"] = {"Phai"},
["pru"] = {"Puragi"},
["prw"] = {"Parawen"},
["prx"] = {"Purik"},
["prz"] = {"Providencia Sign Language"},
["psa"] = {"Asue Awyu"},
["psc"] = {"Iranian Sign Language", "Persian Sign Language"},
["psd"] = {"Plains Indian Sign Language"},
["pse"] = {"Central Malay"},
["psg"] = {"Penang Sign Language"},
["psh"] = {"Southwest Pashai", "Southwest Pashayi"},
["psi"] = {"Southeast Pashai", "Southeast Pashayi"},
["psl"] = {"Puerto Rican Sign Language"},
["psm"] = {"Pauserna"},
["psn"] = {"Panasuan"},
["pso"] = {"Polish Sign Language"},
["psp"] = {"Philippine Sign Language"},
["psq"] = {"Pasi"},
["psr"] = {"Portuguese Sign Language"},
["pss"] = {"Kaulong"},
["pst"] = {"Central Pashto"},
["psu"] = {"Sauraseni Prākrit"},
["psw"] = {"Port Sandwich"},
["psy"] = {"Piscataway"},
["pta"] = {"Pai Tavytera"},
["pth"] = {"Pataxó Hã-Ha-Hãe"},
["pti"] = {"Pindiini", "Wangkatha"},
["ptn"] = {"Patani"},
["pto"] = {"Zo'é"},
["ptp"] = {"Patep"},
["ptq"] = {"Pattapu"},
["ptr"] = {"Piamatsina"},
["ptt"] = {"Enrekang"},
["ptu"] = {"Bambam"},
["ptv"] = {"Port Vato"},
["ptw"] = {"Pentlatch"},
["pty"] = {"Pathiya"},
["pua"] = {"Western Highland Purepecha"},
["pub"] = {"Purum"},
["puc"] = {"Punan Merap"},
["pud"] = {"Punan Aput"},
["pue"] = {"Puelche"},
["puf"] = {"Punan Merah"},
["pug"] = {"Phuie"},
["pui"] = {"Puinave"},
["puj"] = {"Punan Tubu"},
["pum"] = {"Puma"},
["puo"] = {"Puoc"},
["pup"] = {"Pulabu"},
["puq"] = {"Puquina"},
["pur"] = {"Puruborá"},
["put"] = {"Putoh"},
["puu"] = {"Punu"},
["puw"] = {"Puluwatese"},
["pux"] = {"Puare"},
["puy"] = {"Purisimeño"},
["pwa"] = {"Pawaia"},
["pwb"] = {"Panawa"},
["pwg"] = {"Gapapaiwa"},
["pwi"] = {"Patwin"},
["pwm"] = {"Molbog"},
["pwn"] = {"Paiwan"},
["pwo"] = {"Pwo Western Karen"},
["pwr"] = {"Powari"},
["pww"] = {"Pwo Northern Karen"},
["pxm"] = {"Quetzaltepec Mixe"},
["pye"] = {"Pye Krumen"},
["pym"] = {"Fyam"},
["pyn"] = {"Poyanáwa"},
["pys"] = {"Paraguayan Sign Language", "Lengua de Señas del Paraguay"},
["pyu"] = {"Puyuma"},
["pyx"] = {"Pyu (Myanmar)"},
["pyy"] = {"Pyen"},
["pze"] = {"Pesse"},
["pzh"] = {"Pazeh"},
["pzn"] = {"Jejara Naga", "Para Naga"},
["qua"] = {"Quapaw"},
["qub"] = {"Huallaga Huánuco Quechua"},
["quc"] = {"K'iche'", "Quiché"},
["qud"] = {"Calderón Highland Quichua"},
["quf"] = {"Lambayeque Quechua"},
["qug"] = {"Chimborazo Highland Quichua"},
["quh"] = {"South Bolivian Quechua"},
["qui"] = {"Quileute"},
["quk"] = {"Chachapoyas Quechua"},
["qul"] = {"North Bolivian Quechua"},
["qum"] = {"Sipacapense"},
["qun"] = {"Quinault"},
["qup"] = {"Southern Pastaza Quechua"},
["quq"] = {"Quinqui"},
["qur"] = {"Yanahuanca Pasco Quechua"},
["qus"] = {"Santiago del Estero Quichua"},
["quv"] = {"Sacapulteco"},
["quw"] = {"Tena Lowland Quichua"},
["qux"] = {"Yauyos Quechua"},
["quy"] = {"Ayacucho Quechua"},
["quz"] = {"Cusco Quechua"},
["qva"] = {"Ambo-Pasco Quechua"},
["qvc"] = {"Cajamarca Quechua"},
["qve"] = {"Eastern Apurímac Quechua"},
["qvh"] = {"Huamalíes-Dos de Mayo Huánuco Quechua"},
["qvi"] = {"Imbabura Highland Quichua"},
["qvj"] = {"Loja Highland Quichua"},
["qvl"] = {"Cajatambo North Lima Quechua"},
["qvm"] = {"Margos-Yarowilca-Lauricocha Quechua"},
["qvn"] = {"North Junín Quechua"},
["qvo"] = {"Napo Lowland Quechua"},
["qvp"] = {"Pacaraos Quechua"},
["qvs"] = {"San Martín Quechua"},
["qvw"] = {"Huaylla Wanca Quechua"},
["qvy"] = {"Queyu"},
["qvz"] = {"Northern Pastaza Quichua"},
["qwa"] = {"Corongo Ancash Quechua"},
["qwc"] = {"Classical Quechua"},
["qwe"] = {"Quechuan (family)"},
["qwh"] = {"Huaylas Ancash Quechua"},
["qwm"] = {"Kuman (Russia)"},
["qws"] = {"Sihuas Ancash Quechua"},
["qwt"] = {"Kwalhioqua-Tlatskanai"},
["qxa"] = {"Chiquián Ancash Quechua"},
["qxc"] = {"Chincha Quechua"},
["qxh"] = {"Panao Huánuco Quechua"},
["qxl"] = {"Salasaca Highland Quichua"},
["qxn"] = {"Northern Conchucos Ancash Quechua"},
["qxo"] = {"Southern Conchucos Ancash Quechua"},
["qxp"] = {"Puno Quechua"},
["qxq"] = {"Qashqa'i"},
["qxr"] = {"Cañar Highland Quichua"},
["qxs"] = {"Southern Qiang"},
["qxt"] = {"Santa Ana de Tusi Pasco Quechua"},
["qxu"] = {"Arequipa-La Unión Quechua"},
["qxw"] = {"Jauja Wanca Quechua"},
["qya"] = {"Quenya"},
["qyp"] = {"Quiripi"},
["raa"] = {"Dungmali"},
["rab"] = {"Camling"},
["rac"] = {"Rasawa"},
["rad"] = {"Rade"},
["raf"] = {"Western Meohang"},
["rag"] = {"Logooli", "Lulogooli"},
["rah"] = {"Rabha"},
["rai"] = {"Ramoaaina"},
["raj"] = {"Rajasthani"},
["rak"] = {"Tulu-Bohuai"},
["ral"] = {"Ralte"},
["ram"] = {"Canela"},
["ran"] = {"Riantana"},
["rao"] = {"Rao"},
["rap"] = {"Rapanui"},
["raq"] = {"Saam"},
["rar"] = {"Rarotongan", "Cook Islands Maori"},
["ras"] = {"Tegali"},
["rat"] = {"Razajerdi"},
["rau"] = {"Raute"},
["rav"] = {"Sampang"},
["raw"] = {"Rawang"},
["rax"] = {"Rang"},
["ray"] = {"Rapa"},
["raz"] = {"Rahambuu"},
["rbb"] = {"Rumai Palaung"},
["rbk"] = {"Northern Bontok"},
["rbl"] = {"Miraya Bikol"},
["rbp"] = {"Barababaraba"},
["rcf"] = {"Réunion Creole French"},
["rdb"] = {"Rudbari"},
["rea"] = {"Rerau"},
["reb"] = {"Rembong"},
["ree"] = {"Rejang Kayan"},
["reg"] = {"Kara (Tanzania)"},
["rei"] = {"Reli"},
["rej"] = {"Rejang"},
["rel"] = {"Rendille"},
["rem"] = {"Remo"},
["ren"] = {"Rengao"},
["rer"] = {"Rer Bare"},
["res"] = {"Reshe"},
["ret"] = {"Retta"},
["rey"] = {"Reyesano"},
["rga"] = {"Roria"},
["rge"] = {"Romano-Greek"},
["rgk"] = {"Rangkas"},
["rgn"] = {"Romagnol"},
["rgr"] = {"Resígaro"},
["rgs"] = {"Southern Roglai"},
["rgu"] = {"Ringgou"},
["rhg"] = {"Rohingya"},
["rhp"] = {"Yahang"},
["ria"] = {"Riang (India)"},
["rib"] = {"Bribri Sign Language"},
["rif"] = {"Tarifit"},
["ril"] = {"Riang Lang", "Riang (Myanmar)"},
["rim"] = {"Nyaturu"},
["rin"] = {"Nungu"},
["rir"] = {"Ribun"},
["rit"] = {"Ritharrngu"},
["riu"] = {"Riung"},
["rjg"] = {"Rajong"},
["rji"] = {"Raji"},
["rjs"] = {"Rajbanshi"},
["rka"] = {"Kraol"},
["rkb"] = {"Rikbaktsa"},
["rkh"] = {"Rakahanga-Manihiki"},
["rki"] = {"Rakhine"},
["rkm"] = {"Marka"},
["rkt"] = {"Rangpuri", "Kamta"},
["rkw"] = {"Arakwal"},
["rma"] = {"Rama"},
["rmb"] = {"Rembarrnga"},
["rmc"] = {"Carpathian Romani"},
["rmd"] = {"Traveller Danish"},
["rme"] = {"Angloromani"},
["rmf"] = {"Kalo Finnish Romani"},
["rmg"] = {"Traveller Norwegian"},
["rmh"] = {"Murkim"},
["rmi"] = {"Lomavren"},
["rmk"] = {"Romkun"},
["rml"] = {"Baltic Romani"},
["rmm"] = {"Roma"},
["rmn"] = {"Balkan Romani"},
["rmo"] = {"Sinte Romani"},
["rmp"] = {"Rempi"},
["rmq"] = {"Caló"},
["rms"] = {"Romanian Sign Language"},
["rmt"] = {"Domari"},
["rmu"] = {"Tavringer Romani"},
["rmv"] = {"Romanova"},
["rmw"] = {"Welsh Romani"},
["rmx"] = {"Romam"},
["rmy"] = {"Vlax Romani"},
["rmz"] = {"Marma"},
["rnb"] = {"Brunca Sign Language"},
["rnd"] = {"Ruund"},
["rng"] = {"Ronga"},
["rnl"] = {"Ranglong"},
["rnn"] = {"Roon"},
["rnp"] = {"Rongpo"},
["rnr"] = {"Nari Nari"},
["rnw"] = {"Rungwa"},
["roa"] = {"Romance languages"},
["rob"] = {"Tae'"},
["roc"] = {"Cacgia Roglai"},
["rod"] = {"Rogo"},
["roe"] = {"Ronji"},
["rof"] = {"Rombo"},
["rog"] = {"Northern Roglai"},
["rol"] = {"Romblomanon"},
["rom"] = {"Romany"},
["roo"] = {"Rotokas"},
["rop"] = {"Kriol"},
["ror"] = {"Rongga"},
["rou"] = {"Runga"},
["row"] = {"Dela-Oenale"},
["rpn"] = {"Repanbitip"},
["rpt"] = {"Rapting"},
["rri"] = {"Ririo"},
["rrm"] = {"Moriori"},
["rro"] = {"Waima"},
["rrt"] = {"Arritinngithigh"},
["rsb"] = {"Romano-Serbian"},
["rsk"] = {"Ruthenian", "Rusnak"},
["rsl"] = {"Russian Sign Language"},
["rsm"] = {"Miriwoong Sign Language"},
["rsn"] = {"Rwandan Sign Language"},
["rsw"] = {"Rishiwa"},
["rtc"] = {"Rungtu Chin"},
["rth"] = {"Ratahan"},
["rtm"] = {"Rotuman"},
["rts"] = {"Yurats"},
["rtw"] = {"Rathawi"},
["rub"] = {"Gungu"},
["ruc"] = {"Ruuli"},
["rue"] = {"Rusyn"},
["ruf"] = {"Luguru"},
["rug"] = {"Roviana"},
["ruh"] = {"Ruga"},
["rui"] = {"Rufiji"},
["ruk"] = {"Che"},
["ruo"] = {"Istro Romanian"},
["rup"] = {"Macedo-Romanian", "Aromanian", "Arumanian"},
["ruq"] = {"Megleno Romanian"},
["rut"] = {"Rutul"},
["ruu"] = {"Lanas Lobu"},
["ruy"] = {"Mala (Nigeria)"},
["ruz"] = {"Ruma"},
["rwa"] = {"Rawo"},
["rwk"] = {"Rwa"},
["rwl"] = {"Ruwila"},
["rwm"] = {"Amba (Uganda)"},
["rwo"] = {"Rawa"},
["rwr"] = {"Marwari (India)"},
["rxd"] = {"Ngardi"},
["rxw"] = {"Karuwali", "Garuwali"},
["ryn"] = {"Northern Amami-Oshima"},
["rys"] = {"Yaeyama"},
["ryu"] = {"Central Okinawan"},
["rzh"] = {"Rāziḥī"},
["saa"] = {"Saba"},
["sab"] = {"Buglere"},
["sac"] = {"Meskwaki"},
["sad"] = {"Sandawe"},
["sae"] = {"Sabanê"},
["saf"] = {"Safaliba"},
["sah"] = {"Yakut"},
["sai"] = {"South American Indian languages"},
["saj"] = {"Sahu"},
["sak"] = {"Sake"},
["sal"] = {"Salishan languages"},
["sam"] = {"Samaritan Aramaic"},
["sao"] = {"Sause"},
["saq"] = {"Samburu"},
["sar"] = {"Saraveca"},
["sas"] = {"Sasak"},
["sat"] = {"Santali"},
["sau"] = {"Saleman"},
["sav"] = {"Saafi-Saafi"},
["saw"] = {"Sawi"},
["sax"] = {"Sa"},
["say"] = {"Saya"},
["saz"] = {"Saurashtra"},
["sba"] = {"Ngambay"},
["sbb"] = {"Simbo"},
["sbc"] = {"Kele (Papua New Guinea)"},
["sbd"] = {"Southern Samo"},
["sbe"] = {"Saliba"},
["sbf"] = {"Chabu", "Shabo"},
["sbg"] = {"Seget"},
["sbh"] = {"Sori-Harengan"},
["sbi"] = {"Seti"},
["sbj"] = {"Surbakhal"},
["sbk"] = {"Safwa"},
["sbl"] = {"Botolan Sambal"},
["sbm"] = {"Sagala"},
["sbn"] = {"Sindhi Bhil"},
["sbo"] = {"Sabüm"},
["sbp"] = {"Sangu (Tanzania)"},
["sbq"] = {"Sileibi"},
["sbr"] = {"Sembakung Murut"},
["sbs"] = {"Subiya"},
["sbt"] = {"Kimki"},
["sbu"] = {"Stod Bhoti"},
["sbv"] = {"Sabine"},
["sbw"] = {"Simba"},
["sbx"] = {"Seberuang"},
["sby"] = {"Soli"},
["sbz"] = {"Sara Kaba"},
["scb"] = {"Chut"},
["sce"] = {"Dongxiang"},
["scf"] = {"San Miguel Creole French"},
["scg"] = {"Sanggau"},
["sch"] = {"Sakachep"},
["sci"] = {"Sri Lankan Creole Malay"},
["sck"] = {"Sadri"},
["scl"] = {"Shina"},
["scn"] = {"Sicilian"},
["sco"] = {"ස්කොට්ස්", "Scots"},
["scp"] = {"Hyolmo", "Helambu Sherpa"},
["scq"] = {"Sa'och"},
["scs"] = {"North Slavey"},
["sct"] = {"Southern Katang"},
["scu"] = {"Shumcho"},
["scv"] = {"Sheni"},
["scw"] = {"Sha"},
["scx"] = {"Sicel"},
["sda"] = {"Toraja-Sa'dan"},
["sdb"] = {"Shabak"},
["sdc"] = {"Sassarese Sardinian"},
["sde"] = {"Surubu"},
["sdf"] = {"Sarli"},
["sdg"] = {"Savi"},
["sdh"] = {"Southern Kurdish"},
["sdj"] = {"Suundi"},
["sdk"] = {"Sos Kundi"},
["sdl"] = {"Saudi Arabian Sign Language"},
["sdn"] = {"Gallurese Sardinian"},
["sdo"] = {"Bukar-Sadung Bidayuh"},
["sdp"] = {"Sherdukpen"},
["sdq"] = {"Semandang"},
["sdr"] = {"Oraon Sadri"},
["sds"] = {"Sened"},
["sdt"] = {"Shuadit"},
["sdu"] = {"Sarudu"},
["sdv"] = {"Eastern Sudanic languages"},
["sdx"] = {"Sibu Melanau"},
["sdz"] = {"Sallands"},
["sea"] = {"Semai"},
["seb"] = {"Shempire Senoufo"},
["sec"] = {"Sechelt"},
["sed"] = {"Sedang"},
["see"] = {"Seneca"},
["sef"] = {"Cebaara Senoufo"},
["seg"] = {"Segeju"},
["seh"] = {"Sena"},
["sei"] = {"Seri"},
["sej"] = {"Sene"},
["sek"] = {"Sekani"},
["sel"] = {"Selkup"},
["sem"] = {"Semitic languages"},
["sen"] = {"Nanerigé Sénoufo"},
["seo"] = {"Suarmin"},
["sep"] = {"Sìcìté Sénoufo"},
["seq"] = {"Senara Sénoufo"},
["ser"] = {"Serrano"},
["ses"] = {"Koyraboro Senni Songhai"},
["set"] = {"Sentani"},
["seu"] = {"Serui-Laut"},
["sev"] = {"Nyarafolo Senoufo"},
["sew"] = {"Sewa Bay"},
["sey"] = {"Secoya"},
["sez"] = {"Senthang Chin"},
["sfb"] = {"Langue des signes de Belgique Francophone", "French Belgian Sign Language"},
["sfe"] = {"Eastern Subanen"},
["sfm"] = {"Small Flowery Miao"},
["sfs"] = {"South African Sign Language"},
["sfw"] = {"Sehwi"},
["sga"] = {"Old Irish (to 900)"},
["sgb"] = {"Mag-antsi Ayta"},
["sgc"] = {"Kipsigis"},
["sgd"] = {"Surigaonon"},
["sge"] = {"Segai"},
["sgg"] = {"Swiss-German Sign Language"},
["sgh"] = {"Shughni"},
["sgi"] = {"Suga"},
["sgj"] = {"Surgujia"},
["sgk"] = {"Sangkong"},
["sgm"] = {"Singa"},
["sgn"] = {"Sign languages"},
["sgp"] = {"Singpho"},
["sgr"] = {"Sangisari"},
["sgs"] = {"Samogitian"},
["sgt"] = {"Brokpake"},
["sgu"] = {"Salas"},
["sgw"] = {"Sebat Bet Gurage"},
["sgx"] = {"Sierra Leone Sign Language"},
["sgy"] = {"Sanglechi"},
["sgz"] = {"Sursurunga"},
["sha"] = {"Shall-Zwall"},
["shb"] = {"Ninam"},
["shc"] = {"Sonde"},
["shd"] = {"Kundal Shahi"},
["she"] = {"Sheko"},
["shg"] = {"Shua"},
["shh"] = {"Shoshoni"},
["shi"] = {"Tachelhit"},
["shj"] = {"Shatt"},
["shk"] = {"Shilluk"},
["shl"] = {"Shendu"},
["shm"] = {"Shahrudi"},
["shn"] = {"Shan"},
["sho"] = {"Shanga"},
["shp"] = {"Shipibo-Conibo"},
["shq"] = {"Sala"},
["shr"] = {"Shi"},
["shs"] = {"Shuswap"},
["sht"] = {"Shasta"},
["shu"] = {"Chadian Arabic"},
["shv"] = {"Shehri"},
["shw"] = {"Shwai"},
["shx"] = {"She"},
["shy"] = {"Tachawit"},
["shz"] = {"Syenara Senoufo"},
["sia"] = {"Akkala Sami"},
["sib"] = {"Sebop"},
["sid"] = {"Sidamo"},
["sie"] = {"Simaa"},
["sif"] = {"Siamou"},
["sig"] = {"Paasaal"},
["sih"] = {"Zire", "Sîshëë"},
["sii"] = {"Shom Peng"},
["sij"] = {"Numbami"},
["sik"] = {"Sikiana"},
["sil"] = {"Tumulung Sisaala"},
["sim"] = {"Mende (Papua New Guinea)"},
["sio"] = {"Siouan languages"},
["sip"] = {"Sikkimese"},
["siq"] = {"Sonia"},
["sir"] = {"Siri"},
["sis"] = {"Siuslaw"},
["sit"] = {"Sino-Tibetan languages"},
["siu"] = {"Sinagen"},
["siv"] = {"Sumariup"},
["siw"] = {"Siwai"},
["six"] = {"Sumau"},
["siy"] = {"Sivandi"},
["siz"] = {"Siwi"},
["sja"] = {"Epena"},
["sjb"] = {"Sajau Basap"},
["sjd"] = {"Kildin Sami"},
["sje"] = {"Pite Sami"},
["sjg"] = {"Assangori"},
["sjk"] = {"Kemi Sami"},
["sjl"] = {"Sajalong", "Miji"},
["sjm"] = {"Mapun"},
["sjn"] = {"Sindarin"},
["sjo"] = {"Xibe"},
["sjp"] = {"Surjapuri"},
["sjr"] = {"Siar-Lak"},
["sjs"] = {"Senhaja De Srair"},
["sjt"] = {"Ter Sami"},
["sju"] = {"Ume Sami"},
["sjw"] = {"Shawnee"},
["ska"] = {"Skagit"},
["skb"] = {"Saek"},
["skc"] = {"Ma Manda"},
["skd"] = {"Southern Sierra Miwok"},
["ske"] = {"Seke (Vanuatu)"},
["skf"] = {"Sakirabiá"},
["skg"] = {"Sakalava Malagasy"},
["skh"] = {"Sikule"},
["ski"] = {"Sika"},
["skj"] = {"Seke (Nepal)"},
["skm"] = {"Kutong"},
["skn"] = {"Kolibugan Subanon"},
["sko"] = {"Seko Tengah"},
["skp"] = {"Sekapan"},
["skq"] = {"Sininkere"},
["skr"] = {"Saraiki", "Seraiki"},
["sks"] = {"Maia"},
["skt"] = {"Sakata"},
["sku"] = {"Sakao"},
["skv"] = {"Skou"},
["skw"] = {"Skepi Creole Dutch"},
["skx"] = {"Seko Padang"},
["sky"] = {"Sikaiana"},
["skz"] = {"Sekar"},
["sla"] = {"Slavic languages"},
["slc"] = {"Sáliba"},
["sld"] = {"Sissala"},
["sle"] = {"Sholaga"},
["slf"] = {"Swiss-Italian Sign Language"},
["slg"] = {"Selungai Murut"},
["slh"] = {"Southern Puget Sound Salish"},
["sli"] = {"Lower Silesian"},
["slj"] = {"Salumá"},
["sll"] = {"Salt-Yui"},
["slm"] = {"Pangutaran Sama"},
["sln"] = {"Salinan"},
["slp"] = {"Lamaholot"},
["slr"] = {"Salar"},
["sls"] = {"Singapore Sign Language"},
["slt"] = {"Sila"},
["slu"] = {"Selaru"},
["slw"] = {"Sialum"},
["slx"] = {"Salampasu"},
["sly"] = {"Selayar"},
["slz"] = {"Ma'ya"},
["sma"] = {"Southern Sami"},
["smb"] = {"Simbari"},
["smc"] = {"Som"},
["smf"] = {"Auwe"},
["smg"] = {"Simbali"},
["smh"] = {"Samei"},
["smi"] = {"Sami languages"},
["smj"] = {"Lule Sami"},
["smk"] = {"Bolinao"},
["sml"] = {"Central Sama"},
["smm"] = {"Musasa"},
["smn"] = {"Inari Sami"},
["smp"] = {"Samaritan"},
["smq"] = {"Samo"},
["smr"] = {"Simeulue"},
["sms"] = {"Skolt Sami"},
["smt"] = {"Simte"},
["smu"] = {"Somray"},
["smv"] = {"Samvedi"},
["smw"] = {"Sumbawa"},
["smx"] = {"Samba"},
["smy"] = {"Semnani"},
["smz"] = {"Simeku"},
["snc"] = {"Sinaugoro"},
["sne"] = {"Bau Bidayuh"},
["snf"] = {"Noon"},
["sng"] = {"Sanga (Democratic Republic of Congo)"},
["sni"] = {"Sensi"},
["snj"] = {"Riverain Sango"},
["snk"] = {"Soninke"},
["snl"] = {"Sangil"},
["snm"] = {"Southern Ma'di"},
["snn"] = {"Siona"},
["sno"] = {"Snohomish"},
["snp"] = {"Siane"},
["snq"] = {"Sangu (Gabon)"},
["snr"] = {"Sihan"},
["sns"] = {"South West Bay", "Nahavaq"},
["snu"] = {"Senggi", "Viid"},
["snv"] = {"Sa'ban"},
["snw"] = {"Selee"},
["snx"] = {"Sam"},
["sny"] = {"Saniyo-Hiyewe"},
["snz"] = {"Kou"},
["soa"] = {"Thai Song"},
["sob"] = {"Sobei"},
["soc"] = {"So (Democratic Republic of Congo)"},
["sod"] = {"Songoora"},
["soe"] = {"Songomeno"},
["sog"] = {"Sogdian"},
["soh"] = {"Aka"},
["soi"] = {"Sonha"},
["soj"] = {"Soi"},
["sok"] = {"Sokoro"},
["sol"] = {"Solos"},
["son"] = {"Songhai languages"},
["soo"] = {"Songo"},
["sop"] = {"Songe"},
["soq"] = {"Kanasi"},
["sor"] = {"Somrai"},
["sos"] = {"Seeku"},
["sou"] = {"Southern Thai"},
["sov"] = {"Sonsorol"},
["sow"] = {"Sowanda"},
["sox"] = {"Swo"},
["soy"] = {"Miyobe"},
["soz"] = {"Temi"},
["spb"] = {"Sepa (Indonesia)"},
["spc"] = {"Sapé"},
["spd"] = {"Saep"},
["spe"] = {"Sepa (Papua New Guinea)"},
["spg"] = {"Sian"},
["spi"] = {"Saponi"},
["spk"] = {"Sengo"},
["spl"] = {"Selepet"},
["spm"] = {"Akukem"},
["spn"] = {"Sanapaná"},
["spo"] = {"Spokane"},
["spp"] = {"Supyire Senoufo"},
["spq"] = {"Loreto-Ucayali Spanish"},
["spr"] = {"Saparua"},
["sps"] = {"Saposa"},
["spt"] = {"Spiti Bhoti"},
["spu"] = {"Sapuan"},
["spv"] = {"Sambalpuri", "Kosli"},
["spx"] = {"South Picene"},
["spy"] = {"Sabaot"},
["sqa"] = {"Shama-Sambuga"},
["sqh"] = {"Shau"},
["sqj"] = {"Albanian languages"},
["sqk"] = {"Albanian Sign Language"},
["sqm"] = {"Suma"},
["sqn"] = {"Susquehannock"},
["sqo"] = {"Sorkhei"},
["sqq"] = {"Sou"},
["sqr"] = {"Siculo Arabic"},
["sqs"] = {"Sri Lankan Sign Language"},
["sqt"] = {"Soqotri"},
["squ"] = {"Squamish"},
["sqx"] = {"Kufr Qassem Sign Language (KQSL)"},
["sra"] = {"Saruga"},
["srb"] = {"Sora"},
["src"] = {"Logudorese Sardinian"},
["sre"] = {"Sara"},
["srf"] = {"Nafi"},
["srg"] = {"Sulod"},
["srh"] = {"Sarikoli"},
["sri"] = {"Siriano"},
["srk"] = {"Serudung Murut"},
["srl"] = {"Isirawa"},
["srm"] = {"Saramaccan"},
["srn"] = {"Sranan Tongo"},
["sro"] = {"Campidanese Sardinian"},
["srq"] = {"Sirionó"},
["srr"] = {"Serer"},
["srs"] = {"Sarsi"},
["srt"] = {"Sauri"},
["sru"] = {"Suruí"},
["srv"] = {"Southern Sorsoganon"},
["srw"] = {"Serua"},
["srx"] = {"Sirmauri"},
["sry"] = {"Sera"},
["srz"] = {"Shahmirzadi"},
["ssa"] = {"Nilo-Saharan languages"},
["ssb"] = {"Southern Sama"},
["ssc"] = {"Suba-Simbiti"},
["ssd"] = {"Siroi"},
["sse"] = {"Balangingi", "Bangingih Sama"},
["ssf"] = {"Thao"},
["ssg"] = {"Seimat"},
["ssh"] = {"Shihhi Arabic"},
["ssi"] = {"Sansi"},
["ssj"] = {"Sausi"},
["ssk"] = {"Sunam"},
["ssl"] = {"Western Sisaala"},
["ssm"] = {"Semnam"},
["ssn"] = {"Waata"},
["sso"] = {"Sissano"},
["ssp"] = {"Spanish Sign Language"},
["ssq"] = {"So'a"},
["ssr"] = {"Swiss-French Sign Language"},
["sss"] = {"Sô"},
["sst"] = {"Sinasina"},
["ssu"] = {"Susuami"},
["ssv"] = {"Shark Bay"},
["ssx"] = {"Samberigi"},
["ssy"] = {"Saho"},
["ssz"] = {"Sengseng"},
["sta"] = {"Settla"},
["stb"] = {"Northern Subanen"},
["std"] = {"Sentinel"},
["ste"] = {"Liana-Seti"},
["stf"] = {"Seta"},
["stg"] = {"Trieng"},
["sth"] = {"Shelta"},
["sti"] = {"Bulo Stieng"},
["stj"] = {"Matya Samo"},
["stk"] = {"Arammba"},
["stl"] = {"Stellingwerfs"},
["stm"] = {"Setaman"},
["stn"] = {"Owa"},
["sto"] = {"Stoney"},
["stp"] = {"Southeastern Tepehuan"},
["stq"] = {"Saterfriesisch"},
["str"] = {"Straits Salish"},
["sts"] = {"Shumashti"},
["stt"] = {"Budeh Stieng"},
["stu"] = {"Samtao"},
["stv"] = {"Silt'e"},
["stw"] = {"Satawalese"},
["sty"] = {"Siberian Tatar"},
["sua"] = {"Sulka"},
["sub"] = {"Suku"},
["suc"] = {"Western Subanon"},
["sue"] = {"Suena"},
["sug"] = {"Suganga"},
["sui"] = {"Suki"},
["suj"] = {"Shubi"},
["suk"] = {"Sukuma"},
["suo"] = {"Bouni"},
["suq"] = {"Tirmaga-Chai Suri", "Suri"},
["sur"] = {"Mwaghavul"},
["sus"] = {"Susu"},
["sut"] = {"Subtiaba"},
["suv"] = {"Puroik"},
["suw"] = {"Sumbwa"},
["sux"] = {"Sumerian"},
["suy"] = {"Suyá"},
["suz"] = {"Sunwar"},
["sva"] = {"Svan"},
["svb"] = {"Ulau-Suain"},
["svc"] = {"Vincentian Creole English"},
["sve"] = {"Serili"},
["svk"] = {"Slovakian Sign Language"},
["svm"] = {"Slavomolisano"},
["svs"] = {"Savosavo"},
["svx"] = {"Skalvian"},
["swb"] = {"Maore Comorian"},
["swc"] = {"Congo Swahili"},
["swf"] = {"Sere"},
["swg"] = {"Swabian"},
["swh"] = {"Swahili (individual language)", "Kiswahili"},
["swi"] = {"Sui"},
["swj"] = {"Sira"},
["swk"] = {"Malawi Sena"},
["swl"] = {"Swedish Sign Language"},
["swm"] = {"Samosa"},
["swn"] = {"Sawknah"},
["swo"] = {"Shanenawa"},
["swp"] = {"Suau"},
["swq"] = {"Sharwa"},
["swr"] = {"Saweru"},
["sws"] = {"Seluwasan"},
["swt"] = {"Sawila"},
["swu"] = {"Suwawa"},
["swv"] = {"Shekhawati"},
["sww"] = {"Sowa"},
["swx"] = {"Suruahá"},
["swy"] = {"Sarua"},
["sxb"] = {"Suba"},
["sxc"] = {"Sicanian"},
["sxe"] = {"Sighu"},
["sxg"] = {"Shuhi", "Shixing"},
["sxk"] = {"Southern Kalapuya"},
["sxl"] = {"Selian"},
["sxm"] = {"Samre"},
["sxn"] = {"Sangir"},
["sxo"] = {"Sorothaptic"},
["sxr"] = {"Saaroa"},
["sxs"] = {"Sasaru"},
["sxu"] = {"Upper Saxon"},
["sxw"] = {"Saxwe Gbe"},
["sya"] = {"Siang"},
["syb"] = {"Central Subanen"},
["syc"] = {"Classical Syriac"},
["syd"] = {"Samoyedic languages"},
["syi"] = {"Seki"},
["syk"] = {"Sukur"},
["syl"] = {"Sylheti"},
["sym"] = {"Maya Samo"},
["syn"] = {"Senaya"},
["syo"] = {"Suoy"},
["syr"] = {"Syriac"},
["sys"] = {"Sinyar"},
["syw"] = {"Kagate"},
["syx"] = {"Samay"},
["syy"] = {"Al-Sayyid Bedouin Sign Language"},
["sza"] = {"Semelai"},
["szb"] = {"Ngalum"},
["szc"] = {"Semaq Beri"},
["sze"] = {"Seze"},
["szg"] = {"Sengele"},
["szl"] = {"Silesian"},
["szn"] = {"Sula"},
["szp"] = {"Suabo"},
["szs"] = {"Solomon Islands Sign Language"},
["szv"] = {"Isu (Fako Division)"},
["szw"] = {"Sawai"},
["szy"] = {"Sakizaya"},
["taa"] = {"Lower Tanana"},
["tab"] = {"Tabassaran"},
["tac"] = {"Lowland Tarahumara"},
["tad"] = {"Tause"},
["tae"] = {"Tariana"},
["taf"] = {"Tapirapé"},
["tag"] = {"Tagoi"},
["tai"] = {"Tai languages"},
["taj"] = {"Eastern Tamang"},
["tak"] = {"Tala"},
["tal"] = {"Tal"},
["tan"] = {"Tangale"},
["tao"] = {"Yami"},
["tap"] = {"Taabwa"},
["taq"] = {"Tamasheq"},
["tar"] = {"Central Tarahumara"},
["tas"] = {"Tay Boi"},
["tau"] = {"Upper Tanana"},
["tav"] = {"Tatuyo"},
["taw"] = {"Tai"},
["tax"] = {"Tamki"},
["tay"] = {"Atayal"},
["taz"] = {"Tocho"},
["tba"] = {"Aikanã"},
["tbc"] = {"Takia"},
["tbd"] = {"Kaki Ae"},
["tbe"] = {"Tanimbili"},
["tbf"] = {"Mandara"},
["tbg"] = {"North Tairora"},
["tbh"] = {"Dharawal", "Thurawal"},
["tbi"] = {"Gaam"},
["tbj"] = {"Tiang"},
["tbk"] = {"Calamian Tagbanwa"},
["tbl"] = {"Tboli"},
["tbm"] = {"Tagbu"},
["tbn"] = {"Barro Negro Tunebo"},
["tbo"] = {"Tawala"},
["tbp"] = {"Taworta", "Diebroud"},
["tbq"] = {"Tibeto-Burman languages"},
["tbr"] = {"Tumtum"},
["tbs"] = {"Tanguat"},
["tbt"] = {"Tembo (Kitembo)"},
["tbu"] = {"Tubar"},
["tbv"] = {"Tobo"},
["tbw"] = {"Tagbanwa"},
["tbx"] = {"Kapin"},
["tby"] = {"Tabaru"},
["tbz"] = {"Ditammari"},
["tca"] = {"Ticuna"},
["tcb"] = {"Tanacross"},
["tcc"] = {"Datooga"},
["tcd"] = {"Tafi"},
["tce"] = {"Southern Tutchone"},
["tcf"] = {"Malinaltepec Me'phaa", "Malinaltepec Tlapanec"},
["tcg"] = {"Tamagario"},
["tch"] = {"Turks And Caicos Creole English"},
["tci"] = {"Wára"},
["tck"] = {"Tchitchege"},
["tcl"] = {"Taman (Myanmar)"},
["tcm"] = {"Tanahmerah"},
["tcn"] = {"Tichurong"},
["tco"] = {"Taungyo"},
["tcp"] = {"Tawr Chin"},
["tcq"] = {"Kaiy"},
["tcs"] = {"Torres Strait Creole", "Yumplatok"},
["tct"] = {"T'en"},
["tcu"] = {"Southeastern Tarahumara"},
["tcw"] = {"Tecpatlán Totonac"},
["tcx"] = {"Toda"},
["tcy"] = {"Tulu"},
["tcz"] = {"Thado Chin"},
["tda"] = {"Tagdal"},
["tdb"] = {"Panchpargania"},
["tdc"] = {"Emberá-Tadó"},
["tdd"] = {"Tai Nüa"},
["tde"] = {"Tiranige Diga Dogon"},
["tdf"] = {"Talieng"},
["tdg"] = {"Western Tamang"},
["tdh"] = {"Thulung"},
["tdi"] = {"Tomadino"},
["tdj"] = {"Tajio"},
["tdk"] = {"Tambas"},
["tdl"] = {"Sur"},
["tdm"] = {"Taruma"},
["tdn"] = {"Tondano"},
["tdo"] = {"Teme"},
["tdq"] = {"Tita"},
["tdr"] = {"Todrah"},
["tds"] = {"Doutai"},
["tdt"] = {"Tetun Dili"},
["tdv"] = {"Toro"},
["tdx"] = {"Tandroy-Mahafaly Malagasy"},
["tdy"] = {"Tadyawan"},
["tea"] = {"Temiar"},
["teb"] = {"Tetete"},
["tec"] = {"Terik"},
["ted"] = {"Tepo Krumen"},
["tee"] = {"Huehuetla Tepehua"},
["tef"] = {"Teressa"},
["teg"] = {"Teke-Tege"},
["teh"] = {"Tehuelche"},
["tei"] = {"Torricelli"},
["tek"] = {"Ibali Teke"},
["tem"] = {"Timne"},
["ten"] = {"Tama (Colombia)"},
["teo"] = {"Teso"},
["tep"] = {"Tepecano"},
["teq"] = {"Temein"},
["ter"] = {"Tereno"},
["tes"] = {"Tengger"},
["tet"] = {"Tetum"},
["teu"] = {"Soo"},
["tev"] = {"Teor"},
["tew"] = {"Tewa (USA)"},
["tex"] = {"Tennet"},
["tey"] = {"Tulishi"},
["tez"] = {"Tetserret"},
["tfi"] = {"Tofin Gbe"},
["tfn"] = {"Tanaina"},
["tfo"] = {"Tefaro"},
["tfr"] = {"Teribe"},
["tft"] = {"Ternate"},
["tga"] = {"Sagalla"},
["tgb"] = {"Tobilung"},
["tgc"] = {"Tigak"},
["tgd"] = {"Ciwogai"},
["tge"] = {"Eastern Gorkha Tamang"},
["tgf"] = {"Chalikha"},
["tgh"] = {"Tobagonian Creole English"},
["tgi"] = {"Lawunuia"},
["tgj"] = {"Tagin"},
["tgn"] = {"Tandaganon"},
["tgo"] = {"Sudest"},
["tgp"] = {"Tangoa"},
["tgq"] = {"Tring"},
["tgr"] = {"Tareng"},
["tgs"] = {"Nume"},
["tgt"] = {"Central Tagbanwa"},
["tgu"] = {"Tanggu"},
["tgv"] = {"Tingui-Boto"},
["tgw"] = {"Tagwana Senoufo"},
["tgx"] = {"Tagish"},
["tgy"] = {"Togoyo"},
["tgz"] = {"Tagalaka"},
["thd"] = {"Kuuk Thaayorre", "Thayore"},
["the"] = {"Chitwania Tharu"},
["thf"] = {"Thangmi"},
["thh"] = {"Northern Tarahumara"},
["thi"] = {"Tai Long"},
["thk"] = {"Tharaka", "Kitharaka"},
["thl"] = {"Dangaura Tharu"},
["thm"] = {"Aheu"},
["thn"] = {"Thachanadan"},
["thp"] = {"Thompson"},
["thq"] = {"Kochila Tharu"},
["thr"] = {"Rana Tharu"},
["ths"] = {"Thakali"},
["tht"] = {"Tahltan"},
["thu"] = {"Thuri"},
["thv"] = {"Tahaggart Tamahaq"},
["thy"] = {"Tha"},
["thz"] = {"Tayart Tamajeq"},
["tia"] = {"Tidikelt Tamazight"},
["tic"] = {"Tira"},
["tif"] = {"Tifal"},
["tig"] = {"Tigre"},
["tih"] = {"Timugon Murut"},
["tii"] = {"Tiene"},
["tij"] = {"Tilung"},
["tik"] = {"Tikar"},
["til"] = {"Tillamook"},
["tim"] = {"Timbe"},
["tin"] = {"Tindi"},
["tio"] = {"Teop"},
["tip"] = {"Trimuris"},
["tiq"] = {"Tiéfo"},
["tis"] = {"Masadiit Itneg"},
["tit"] = {"Tinigua"},
["tiu"] = {"Adasen"},
["tiv"] = {"Tiv"},
["tiw"] = {"Tiwi"},
["tix"] = {"Southern Tiwa"},
["tiy"] = {"Tiruray"},
["tiz"] = {"Tai Hongjin"},
["tja"] = {"Tajuasohn"},
["tjg"] = {"Tunjung"},
["tji"] = {"Northern Tujia"},
["tjj"] = {"Tjungundji"},
["tjl"] = {"Tai Laing"},
["tjm"] = {"Timucua"},
["tjn"] = {"Tonjon"},
["tjo"] = {"Temacine Tamazight"},
["tjp"] = {"Tjupany"},
["tjs"] = {"Southern Tujia"},
["tju"] = {"Tjurruru"},
["tjw"] = {"Djabwurrung"},
["tka"] = {"Truká"},
["tkb"] = {"Buksa"},
["tkd"] = {"Tukudede"},
["tke"] = {"Takwane"},
["tkf"] = {"Tukumanféd"},
["tkg"] = {"Tesaka Malagasy"},
["tkl"] = {"Tokelau"},
["tkm"] = {"Takelma"},
["tkn"] = {"Toku-No-Shima"},
["tkp"] = {"Tikopia"},
["tkq"] = {"Tee"},
["tkr"] = {"Tsakhur"},
["tks"] = {"Takestani"},
["tkt"] = {"Kathoriya Tharu"},
["tku"] = {"Upper Necaxa Totonac"},
["tkv"] = {"Mur Pano"},
["tkw"] = {"Teanu"},
["tkx"] = {"Tangko"},
["tkz"] = {"Takua"},
["tla"] = {"Southwestern Tepehuan"},
["tlb"] = {"Tobelo"},
["tlc"] = {"Yecuatla Totonac"},
["tld"] = {"Talaud"},
["tlf"] = {"Telefol"},
["tlg"] = {"Tofanma"},
["tlh"] = {"Klingon", "tlhIngan Hol"},
["tli"] = {"Tlingit"},
["tlj"] = {"Talinga-Bwisi"},
["tlk"] = {"Taloki"},
["tll"] = {"Tetela"},
["tlm"] = {"Tolomako"},
["tln"] = {"Talondo'"},
["tlo"] = {"Talodi"},
["tlp"] = {"Filomena Mata-Coahuitlán Totonac"},
["tlq"] = {"Tai Loi"},
["tlr"] = {"Talise"},
["tls"] = {"Tambotalo"},
["tlt"] = {"Sou Nama", "Teluti"},
["tlu"] = {"Tulehu"},
["tlv"] = {"Taliabu"},
["tlx"] = {"Khehek"},
["tly"] = {"Talysh"},
["tma"] = {"Tama (Chad)"},
["tmb"] = {"Katbol", "Avava"},
["tmc"] = {"Tumak"},
["tmd"] = {"Haruai"},
["tme"] = {"Tremembé"},
["tmf"] = {"Toba-Maskoy"},
["tmg"] = {"Ternateño"},
["tmh"] = {"Tamashek"},
["tmi"] = {"Tutuba"},
["tmj"] = {"Samarokena"},
["tml"] = {"Tamnim Citak"},
["tmm"] = {"Tai Thanh"},
["tmn"] = {"Taman (Indonesia)"},
["tmo"] = {"Temoq"},
["tmq"] = {"Tumleo"},
["tmr"] = {"Jewish Babylonian Aramaic (ca. 200-1200 CE)"},
["tms"] = {"Tima"},
["tmt"] = {"Tasmate"},
["tmu"] = {"Iau"},
["tmv"] = {"Tembo (Motembo)"},
["tmw"] = {"Temuan"},
["tmy"] = {"Tami"},
["tmz"] = {"Tamanaku"},
["tna"] = {"Tacana"},
["tnb"] = {"Western Tunebo"},
["tnc"] = {"Tanimuca-Retuarã"},
["tnd"] = {"Angosturas Tunebo"},
["tng"] = {"Tobanga"},
["tnh"] = {"Maiani"},
["tni"] = {"Tandia"},
["tnk"] = {"Kwamera"},
["tnl"] = {"Lenakel"},
["tnm"] = {"Tabla"},
["tnn"] = {"North Tanna"},
["tno"] = {"Toromono"},
["tnp"] = {"Whitesands"},
["tnq"] = {"Taino"},
["tnr"] = {"Ménik"},
["tns"] = {"Tenis"},
["tnt"] = {"Tontemboan"},
["tnu"] = {"Tay Khang"},
["tnv"] = {"Tangchangya"},
["tnw"] = {"Tonsawang"},
["tnx"] = {"Tanema"},
["tny"] = {"Tongwe"},
["tnz"] = {"Ten'edn"},
["tob"] = {"Toba"},
["toc"] = {"Coyutla Totonac"},
["tod"] = {"Toma"},
["tof"] = {"Gizrra"},
["tog"] = {"Tonga (Nyasa)"},
["toh"] = {"Gitonga"},
["toi"] = {"Tonga (Zambia)"},
["toj"] = {"Tojolabal"},
["tok"] = {"Toki Pona"},
["tol"] = {"Tolowa"},
["tom"] = {"Tombulu"},
["too"] = {"Xicotepec De Juárez Totonac"},
["top"] = {"Papantla Totonac"},
["toq"] = {"Toposa"},
["tor"] = {"Togbo-Vara Banda"},
["tos"] = {"Highland Totonac"},
["tou"] = {"Tho"},
["tov"] = {"Upper Taromi"},
["tow"] = {"Jemez"},
["tox"] = {"Tobian"},
["toy"] = {"Topoiyo"},
["toz"] = {"To"},
["tpa"] = {"Taupota"},
["tpc"] = {"Azoyú Me'phaa", "Azoyú Tlapanec"},
["tpe"] = {"Tippera"},
["tpf"] = {"Tarpia"},
["tpg"] = {"Kula"},
["tpi"] = {"Tok Pisin"},
["tpj"] = {"Tapieté"},
["tpk"] = {"Tupinikin"},
["tpl"] = {"Tlacoapa Me'phaa", "Tlacoapa Tlapanec"},
["tpm"] = {"Tampulma"},
["tpn"] = {"Tupinambá"},
["tpo"] = {"Tai Pao"},
["tpp"] = {"Pisaflores Tepehua"},
["tpq"] = {"Tukpa"},
["tpr"] = {"Tuparí"},
["tpt"] = {"Tlachichilco Tepehua"},
["tpu"] = {"Tampuan"},
["tpv"] = {"Tanapag"},
["tpx"] = {"Acatepec Me'phaa", "Acatepec Tlapanec"},
["tpy"] = {"Trumai"},
["tpz"] = {"Tinputz"},
["tqb"] = {"Tembé"},
["tql"] = {"Lehali"},
["tqm"] = {"Turumsa"},
["tqn"] = {"Tenino"},
["tqo"] = {"Toaripi"},
["tqp"] = {"Tomoip"},
["tqq"] = {"Tunni"},
["tqr"] = {"Torona"},
["tqt"] = {"Western Totonac"},
["tqu"] = {"Touo"},
["tqw"] = {"Tonkawa"},
["tra"] = {"Tirahi"},
["trb"] = {"Terebu"},
["trc"] = {"Copala Triqui"},
["trd"] = {"Turi"},
["tre"] = {"East Tarangan"},
["trf"] = {"Trinidadian Creole English"},
["trg"] = {"Lishán Didán"},
["trh"] = {"Turaka"},
["tri"] = {"Trió"},
["trj"] = {"Toram"},
["trk"] = {"Turkic languages"},
["trl"] = {"Traveller Scottish"},
["trm"] = {"Tregami"},
["trn"] = {"Trinitario"},
["tro"] = {"Tarao Naga"},
["trp"] = {"Kok Borok"},
["trq"] = {"San Martín Itunyoso Triqui"},
["trr"] = {"Taushiro"},
["trs"] = {"Chicahuaxtla Triqui"},
["trt"] = {"Tunggare"},
["tru"] = {"Turoyo", "Surayt"},
["trv"] = {"Sediq", "Seediq", "Taroko"},
["trw"] = {"Torwali"},
["trx"] = {"Tringgus-Sembaan Bidayuh"},
["try"] = {"Turung"},
["trz"] = {"Torá"},
["tsa"] = {"Tsaangi"},
["tsb"] = {"Tsamai"},
["tsc"] = {"Tswa"},
["tsd"] = {"Tsakonian"},
["tse"] = {"Tunisian Sign Language"},
["tsg"] = {"Tausug"},
["tsh"] = {"Tsuvan"},
["tsi"] = {"Tsimshian"},
["tsj"] = {"Tshangla"},
["tsk"] = {"Tseku"},
["tsl"] = {"Ts'ün-Lao"},
["tsm"] = {"Turkish Sign Language", "Türk İşaret Dili"},
["tsp"] = {"Northern Toussian"},
["tsq"] = {"Thai Sign Language"},
["tsr"] = {"Akei"},
["tss"] = {"Taiwan Sign Language"},
["tst"] = {"Tondi Songway Kiini"},
["tsu"] = {"Tsou"},
["tsv"] = {"Tsogo"},
["tsw"] = {"Tsishingini"},
["tsx"] = {"Mubami"},
["tsy"] = {"Tebul Sign Language"},
["tsz"] = {"Purepecha"},
["tta"] = {"Tutelo"},
["ttb"] = {"Gaa"},
["ttc"] = {"Tektiteko"},
["ttd"] = {"Tauade"},
["tte"] = {"Bwanabwana"},
["ttf"] = {"Tuotomb"},
["ttg"] = {"Tutong"},
["tth"] = {"Upper Ta'oih"},
["tti"] = {"Tobati"},
["ttj"] = {"Tooro"},
["ttk"] = {"Totoro"},
["ttl"] = {"Totela"},
["ttm"] = {"Northern Tutchone"},
["ttn"] = {"Towei"},
["tto"] = {"Lower Ta'oih"},
["ttp"] = {"Tombelala"},
["ttq"] = {"Tawallammat Tamajaq"},
["ttr"] = {"Tera"},
["tts"] = {"Northeastern Thai"},
["ttt"] = {"Muslim Tat"},
["ttu"] = {"Torau"},
["ttv"] = {"Titan"},
["ttw"] = {"Long Wat"},
["tty"] = {"Sikaritai"},
["ttz"] = {"Tsum"},
["tua"] = {"Wiarumus"},
["tub"] = {"Tübatulabal"},
["tuc"] = {"Mutu"},
["tud"] = {"Tuxá"},
["tue"] = {"Tuyuca"},
["tuf"] = {"Central Tunebo"},
["tug"] = {"Tunia"},
["tuh"] = {"Taulil"},
["tui"] = {"Tupuri"},
["tuj"] = {"Tugutil"},
["tul"] = {"Tula"},
["tum"] = {"Tumbuka"},
["tun"] = {"Tunica"},
["tuo"] = {"Tucano"},
["tup"] = {"Tupi languages"},
["tuq"] = {"Tedaga"},
["tus"] = {"Tuscarora"},
["tut"] = {"Altaic languages"},
["tuu"] = {"Tututni"},
["tuv"] = {"Turkana"},
["tuw"] = {"Tungus languages"},
["tux"] = {"Tuxináwa"},
["tuy"] = {"Tugen"},
["tuz"] = {"Turka"},
["tva"] = {"Vaghua"},
["tvd"] = {"Tsuvadi"},
["tve"] = {"Te'un"},
["tvi"] = {"Tulai"},
["tvk"] = {"Southeast Ambrym"},
["tvl"] = {"Tuvalu"},
["tvm"] = {"Tela-Masbuar"},
["tvn"] = {"Tavoyan"},
["tvo"] = {"Tidore"},
["tvs"] = {"Taveta"},
["tvt"] = {"Tutsa Naga"},
["tvu"] = {"Tunen"},
["tvw"] = {"Sedoa"},
["tvx"] = {"Taivoan"},
["tvy"] = {"Timor Pidgin"},
["twa"] = {"Twana"},
["twb"] = {"Western Tawbuid"},
["twc"] = {"Teshenawa"},
["twd"] = {"Twents"},
["twe"] = {"Tewa (Indonesia)"},
["twf"] = {"Northern Tiwa"},
["twg"] = {"Tereweng"},
["twh"] = {"Tai Dón"},
["twl"] = {"Tawara"},
["twm"] = {"Tawang Monpa"},
["twn"] = {"Twendi"},
["two"] = {"Tswapong"},
["twp"] = {"Ere"},
["twq"] = {"Tasawaq"},
["twr"] = {"Southwestern Tarahumara"},
["twt"] = {"Turiwára"},
["twu"] = {"Termanu"},
["tww"] = {"Tuwari"},
["twx"] = {"Tewe"},
["twy"] = {"Tawoyan"},
["txa"] = {"Tombonuo"},
["txb"] = {"Tokharian B"},
["txc"] = {"Tsetsaut"},
["txe"] = {"Totoli"},
["txg"] = {"Tangut"},
["txh"] = {"Thracian"},
["txi"] = {"Ikpeng"},
["txj"] = {"Tarjumo"},
["txm"] = {"Tomini"},
["txn"] = {"West Tarangan"},
["txo"] = {"Toto"},
["txq"] = {"Tii"},
["txr"] = {"Tartessian"},
["txs"] = {"Tonsea"},
["txt"] = {"Citak"},
["txu"] = {"Kayapó"},
["txx"] = {"Tatana"},
["txy"] = {"Tanosy Malagasy"},
["tya"] = {"Tauya"},
["tye"] = {"Kyanga"},
["tyh"] = {"O'du"},
["tyi"] = {"Teke-Tsaayi"},
["tyj"] = {"Tai Do", "Tai Yo"},
["tyl"] = {"Thu Lao"},
["tyn"] = {"Kombai"},
["typ"] = {"Thaypan"},
["tyr"] = {"Tai Daeng"},
["tys"] = {"Tày Sa Pa"},
["tyt"] = {"Tày Tac"},
["tyu"] = {"Kua"},
["tyv"] = {"Tuvinian"},
["tyx"] = {"Teke-Tyee"},
["tyy"] = {"Tiyaa"},
["tyz"] = {"Tày"},
["tza"] = {"Tanzanian Sign Language"},
["tzh"] = {"Tzeltal"},
["tzj"] = {"Tz'utujil"},
["tzl"] = {"Talossan"},
["tzm"] = {"Central Atlas Tamazight"},
["tzn"] = {"Tugun"},
["tzo"] = {"Tzotzil"},
["tzx"] = {"Tabriak"},
["uam"] = {"Uamué"},
["uan"] = {"Kuan"},
["uar"] = {"Tairuma"},
["uba"] = {"Ubang"},
["ubi"] = {"Ubi"},
["ubl"] = {"Buhi'non Bikol"},
["ubr"] = {"Ubir"},
["ubu"] = {"Umbu-Ungu"},
["uby"] = {"Ubykh"},
["uda"] = {"Uda"},
["ude"] = {"Udihe"},
["udg"] = {"Muduga"},
["udi"] = {"Udi"},
["udj"] = {"Ujir"},
["udl"] = {"Wuzlam"},
["udm"] = {"Udmurt"},
["udu"] = {"Uduk"},
["ues"] = {"Kioko"},
["ufi"] = {"Ufim"},
["uga"] = {"Ugaritic"},
["ugb"] = {"Kuku-Ugbanh"},
["uge"] = {"Ughele"},
["ugh"] = {"Kubachi"},
["ugn"] = {"Ugandan Sign Language"},
["ugo"] = {"Ugong"},
["ugy"] = {"Uruguayan Sign Language"},
["uha"] = {"Uhami"},
["uhn"] = {"Damal"},
["uis"] = {"Uisai"},
["uiv"] = {"Iyive"},
["uji"] = {"Tanjijili"},
["uka"] = {"Kaburi"},
["ukg"] = {"Ukuriguma"},
["ukh"] = {"Ukhwejo"},
["uki"] = {"Kui (India)"},
["ukk"] = {"Muak Sa-aak"},
["ukl"] = {"Ukrainian Sign Language"},
["ukp"] = {"Ukpe-Bayobiri"},
["ukq"] = {"Ukwa"},
["uks"] = {"Urubú-Kaapor Sign Language", "Kaapor Sign Language"},
["uku"] = {"Ukue"},
["ukv"] = {"Kuku"},
["ukw"] = {"Ukwuani-Aboh-Ndoni"},
["uky"] = {"Kuuk-Yak"},
["ula"] = {"Fungwa"},
["ulb"] = {"Ulukwumi"},
["ulc"] = {"Ulch"},
["ule"] = {"Lule"},
["ulf"] = {"Usku", "Afra"},
["uli"] = {"Ulithian"},
["ulk"] = {"Meriam Mir"},
["ull"] = {"Ullatan"},
["ulm"] = {"Ulumanda'"},
["uln"] = {"Unserdeutsch"},
["ulu"] = {"Uma' Lung"},
["ulw"] = {"Ulwa"},
["uly"] = {"Buli"},
["uma"] = {"Umatilla"},
["umb"] = {"Umbundu"},
["umc"] = {"Marrucinian"},
["umd"] = {"Umbindhamu"},
["umg"] = {"Morrobalama", "Umbuygamu"},
["umi"] = {"Ukit"},
["umm"] = {"Umon"},
["umn"] = {"Makyan Naga"},
["umo"] = {"Umotína"},
["ump"] = {"Umpila"},
["umr"] = {"Umbugarla"},
["ums"] = {"Pendau"},
["umu"] = {"Munsee"},
["una"] = {"North Watut"},
["und"] = {"Undetermined"},
["une"] = {"Uneme"},
["ung"] = {"Ngarinyin"},
["uni"] = {"Uni"},
["unk"] = {"Enawené-Nawé"},
["unm"] = {"Unami"},
["unn"] = {"Kurnai"},
["unr"] = {"Mundari"},
["unu"] = {"Unubahe"},
["unx"] = {"Munda"},
["unz"] = {"Unde Kaili"},
["uon"] = {"Kulon"},
["upi"] = {"Umeda"},
["upv"] = {"Uripiv-Wala-Rano-Atchin"},
["ura"] = {"Urarina"},
["urb"] = {"Urubú-Kaapor", "Kaapor"},
["urc"] = {"Urningangg"},
["ure"] = {"Uru"},
["urf"] = {"Uradhi"},
["urg"] = {"Urigina"},
["urh"] = {"Urhobo"},
["uri"] = {"Urim"},
["urj"] = {"Uralic languages"},
["urk"] = {"Urak Lawoi'"},
["url"] = {"Urali"},
["urm"] = {"Urapmin"},
["urn"] = {"Uruangnirin"},
["uro"] = {"Ura (Papua New Guinea)"},
["urp"] = {"Uru-Pa-In"},
["urr"] = {"Lehalurup", "Löyöp"},
["urt"] = {"Urat"},
["uru"] = {"Urumi"},
["urv"] = {"Uruava"},
["urw"] = {"Sop"},
["urx"] = {"Urimo"},
["ury"] = {"Orya"},
["urz"] = {"Uru-Eu-Wau-Wau"},
["usa"] = {"Usarufa"},
["ush"] = {"Ushojo"},
["usi"] = {"Usui"},
["usk"] = {"Usaghade"},
["usp"] = {"Uspanteco"},
["uss"] = {"us-Saare"},
["usu"] = {"Uya"},
["uta"] = {"Otank"},
["ute"] = {"Ute-Southern Paiute"},
["uth"] = {"ut-Hun"},
["utp"] = {"Amba (Solomon Islands)"},
["utr"] = {"Etulo"},
["utu"] = {"Utu"},
["uum"] = {"Urum"},
["uur"] = {"Ura (Vanuatu)"},
["uuu"] = {"U"},
["uve"] = {"West Uvean", "Fagauvea"},
["uvh"] = {"Uri"},
["uvl"] = {"Lote"},
["uwa"] = {"Kuku-Uwanh"},
["uya"] = {"Doko-Uyanga"},
["uzn"] = {"Northern Uzbek"},
["uzs"] = {"Southern Uzbek"},
["vaa"] = {"Vaagri Booli"},
["vae"] = {"Vale"},
["vaf"] = {"Vafsi"},
["vag"] = {"Vagla"},
["vah"] = {"Varhadi-Nagpuri"},
["vai"] = {"Vai"},
["vaj"] = {"Sekele", "Northwestern ǃKung", "Vasekele"},
["val"] = {"Vehes"},
["vam"] = {"Vanimo"},
["van"] = {"Valman"},
["vao"] = {"Vao"},
["vap"] = {"Vaiphei"},
["var"] = {"Huarijio"},
["vas"] = {"Vasavi"},
["vau"] = {"Vanuma"},
["vav"] = {"Varli"},
["vay"] = {"Wayu"},
["vbb"] = {"Southeast Babar"},
["vbk"] = {"Southwestern Bontok"},
["vec"] = {"Venetian"},
["ved"] = {"Veddah"},
["vel"] = {"Veluws"},
["vem"] = {"Vemgo-Mabas"},
["veo"] = {"Ventureño"},
["vep"] = {"Veps"},
["ver"] = {"Mom Jango"},
["vgr"] = {"Vaghri"},
["vgt"] = {"Vlaamse Gebarentaal", "Flemish Sign Language"},
["vic"] = {"Virgin Islands Creole English"},
["vid"] = {"Vidunda"},
["vif"] = {"Vili"},
["vig"] = {"Viemo"},
["vil"] = {"Vilela"},
["vin"] = {"Vinza"},
["vis"] = {"Vishavan"},
["vit"] = {"Viti"},
["viv"] = {"Iduna"},
["vjk"] = {"Bajjika"},
["vka"] = {"Kariyarra"},
["vkj"] = {"Kujarge"},
["vkk"] = {"Kaur"},
["vkl"] = {"Kulisusu"},
["vkm"] = {"Kamakan"},
["vkn"] = {"Koro Nulu"},
["vko"] = {"Kodeoha"},
["vkp"] = {"Korlai Creole Portuguese"},
["vkt"] = {"Tenggarong Kutai Malay"},
["vku"] = {"Kurrama"},
["vkz"] = {"Koro Zuba"},
["vlp"] = {"Valpei"},
["vls"] = {"Vlaams"},
["vma"] = {"Martuyhunira"},
["vmb"] = {"Barbaram"},
["vmc"] = {"Juxtlahuaca Mixtec"},
["vmd"] = {"Mudu Koraga"},
["vme"] = {"East Masela"},
["vmf"] = {"Mainfränkisch"},
["vmg"] = {"Lungalunga"},
["vmh"] = {"Maraghei"},
["vmi"] = {"Miwa"},
["vmj"] = {"Ixtayutla Mixtec"},
["vmk"] = {"Makhuwa-Shirima"},
["vml"] = {"Malgana"},
["vmm"] = {"Mitlatongo Mixtec"},
["vmp"] = {"Soyaltepec Mazatec"},
["vmq"] = {"Soyaltepec Mixtec"},
["vmr"] = {"Marenje"},
["vms"] = {"Moksela"},
["vmu"] = {"Muluridyi"},
["vmv"] = {"Valley Maidu"},
["vmw"] = {"Makhuwa"},
["vmx"] = {"Tamazola Mixtec"},
["vmy"] = {"Ayautla Mazatec"},
["vmz"] = {"Mazatlán Mazatec"},
["vnk"] = {"Vano", "Lovono"},
["vnm"] = {"Vinmavis", "Neve'ei"},
["vnp"] = {"Vunapu"},
["vor"] = {"Voro"},
["vot"] = {"Votic"},
["vra"] = {"Vera'a"},
["vro"] = {"Võro"},
["vrs"] = {"Varisi"},
["vrt"] = {"Burmbar", "Banam Bay"},
["vsi"] = {"Moldova Sign Language"},
["vsl"] = {"Venezuelan Sign Language"},
["vsn"] = {"Vedic Sanskrit"},
["vsv"] = {"Valencian Sign Language", "Llengua de signes valenciana"},
["vto"] = {"Vitou"},
["vum"] = {"Vumbu"},
["vun"] = {"Vunjo"},
["vut"] = {"Vute"},
["vwa"] = {"Awa (China)"},
["waa"] = {"Walla Walla"},
["wab"] = {"Wab"},
["wac"] = {"Wasco-Wishram"},
["wad"] = {"Wamesa", "Wondama"},
["wae"] = {"Walser"},
["waf"] = {"Wakoná"},
["wag"] = {"Wa'ema"},
["wah"] = {"Watubela"},
["wai"] = {"Wares"},
["waj"] = {"Waffa"},
["wak"] = {"Wakashan languages"},
["wal"] = {"Wolaytta", "Wolaitta"},
["wam"] = {"Wampanoag"},
["wan"] = {"Wan"},
["wao"] = {"Wappo"},
["wap"] = {"Wapishana"},
["waq"] = {"Wagiman"},
["war"] = {"Waray (Philippines)"},
["was"] = {"Washo"},
["wat"] = {"Kaninuwa"},
["wau"] = {"Waurá"},
["wav"] = {"Waka"},
["waw"] = {"Waiwai"},
["wax"] = {"Watam", "Marangis"},
["way"] = {"Wayana"},
["waz"] = {"Wampur"},
["wba"] = {"Warao"},
["wbb"] = {"Wabo"},
["wbe"] = {"Waritai"},
["wbf"] = {"Wara"},
["wbh"] = {"Wanda"},
["wbi"] = {"Vwanji"},
["wbj"] = {"Alagwa"},
["wbk"] = {"Waigali"},
["wbl"] = {"Wakhi"},
["wbm"] = {"Wa"},
["wbp"] = {"Warlpiri"},
["wbq"] = {"Waddar"},
["wbr"] = {"Wagdi"},
["wbs"] = {"West Bengal Sign Language"},
["wbt"] = {"Warnman"},
["wbv"] = {"Wajarri"},
["wbw"] = {"Woi"},
["wca"] = {"Yanomámi"},
["wci"] = {"Waci Gbe"},
["wdd"] = {"Wandji"},
["wdg"] = {"Wadaginam"},
["wdj"] = {"Wadjiginy"},
["wdk"] = {"Wadikali"},
["wdt"] = {"Wendat"},
["wdu"] = {"Wadjigu"},
["wdy"] = {"Wadjabangayi"},
["wea"] = {"Wewaw"},
["wec"] = {"Wè Western"},
["wed"] = {"Wedau"},
["weg"] = {"Wergaia"},
["weh"] = {"Weh"},
["wei"] = {"Kiunum"},
["wem"] = {"Weme Gbe"},
["wen"] = {"Sorbian languages"},
["weo"] = {"Wemale"},
["wep"] = {"Westphalien"},
["wer"] = {"Weri"},
["wes"] = {"Cameroon Pidgin"},
["wet"] = {"Perai"},
["weu"] = {"Rawngtu Chin"},
["wew"] = {"Wejewa"},
["wfg"] = {"Yafi", "Zorop"},
["wga"] = {"Wagaya"},
["wgb"] = {"Wagawaga"},
["wgg"] = {"Wangkangurru", "Wangganguru"},
["wgi"] = {"Wahgi"},
["wgo"] = {"Waigeo"},
["wgu"] = {"Wirangu"},
["wgy"] = {"Warrgamay"},
["wha"] = {"Sou Upaa", "Manusela"},
["whg"] = {"North Wahgi"},
["whk"] = {"Wahau Kenyah"},
["whu"] = {"Wahau Kayan"},
["wib"] = {"Southern Toussian"},
["wic"] = {"Wichita"},
["wie"] = {"Wik-Epa"},
["wif"] = {"Wik-Keyangan"},
["wig"] = {"Wik Ngathan"},
["wih"] = {"Wik-Me'anha"},
["wii"] = {"Minidien"},
["wij"] = {"Wik-Iiyanh"},
["wik"] = {"Wikalkan"},
["wil"] = {"Wilawila"},
["wim"] = {"Wik-Mungkan"},
["win"] = {"Ho-Chunk"},
["wir"] = {"Wiraféd"},
["wiu"] = {"Wiru"},
["wiv"] = {"Vitu"},
["wiy"] = {"Wiyot"},
["wja"] = {"Waja"},
["wji"] = {"Warji"},
["wka"] = {"Kw'adza"},
["wkb"] = {"Kumbaran"},
["wkd"] = {"Wakde", "Mo"},
["wkl"] = {"Kalanadi"},
["wkr"] = {"Keerray-Woorroong"},
["wku"] = {"Kunduvadi"},
["wkw"] = {"Wakawaka"},
["wky"] = {"Wangkayutyuru"},
["wla"] = {"Walio"},
["wlc"] = {"Mwali Comorian"},
["wle"] = {"Wolane"},
["wlg"] = {"Kunbarlang"},
["wlh"] = {"Welaun"},
["wli"] = {"Waioli"},
["wlk"] = {"Wailaki"},
["wll"] = {"Wali (Sudan)"},
["wlm"] = {"Middle Welsh"},
["wlo"] = {"Wolio"},
["wlr"] = {"Wailapa"},
["wls"] = {"Wallisian"},
["wlu"] = {"Wuliwuli"},
["wlv"] = {"Wichí Lhamtés Vejoz"},
["wlw"] = {"Walak"},
["wlx"] = {"Wali (Ghana)"},
["wly"] = {"Waling"},
["wma"] = {"Mawa (Nigeria)"},
["wmb"] = {"Wambaya"},
["wmc"] = {"Wamas"},
["wmd"] = {"Mamaindé"},
["wme"] = {"Wambule"},
["wmg"] = {"Western Minyag"},
["wmh"] = {"Waima'a"},
["wmi"] = {"Wamin"},
["wmm"] = {"Maiwa (Indonesia)"},
["wmn"] = {"Waamwang"},
["wmo"] = {"Wom (Papua New Guinea)"},
["wms"] = {"Wambon"},
["wmt"] = {"Walmajarri"},
["wmw"] = {"Mwani"},
["wmx"] = {"Womo"},
["wnb"] = {"Mokati"},
["wnc"] = {"Wantoat"},
["wnd"] = {"Wandarang"},
["wne"] = {"Waneci"},
["wng"] = {"Wanggom"},
["wni"] = {"Ndzwani Comorian"},
["wnk"] = {"Wanukaka"},
["wnm"] = {"Wanggamala"},
["wnn"] = {"Wunumara"},
["wno"] = {"Wano"},
["wnp"] = {"Wanap"},
["wnu"] = {"Usan"},
["wnw"] = {"Wintu"},
["wny"] = {"Wanyi", "Waanyi"},
["woa"] = {"Kuwema", "Tyaraity"},
["wob"] = {"Wè Northern"},
["woc"] = {"Wogeo"},
["wod"] = {"Wolani"},
["woe"] = {"Woleaian"},
["wof"] = {"Gambian Wolof"},
["wog"] = {"Wogamusin"},
["woi"] = {"Kamang"},
["wok"] = {"Longto"},
["wom"] = {"Wom (Nigeria)"},
["won"] = {"Wongo"},
["woo"] = {"Manombai"},
["wor"] = {"Woria"},
["wos"] = {"Hanga Hundi"},
["wow"] = {"Wawonii"},
["woy"] = {"Weyto"},
["wpc"] = {"Maco"},
["wrb"] = {"Waluwarra", "Warluwara"},
["wrg"] = {"Warungu", "Gudjal"},
["wrh"] = {"Wiradjuri"},
["wri"] = {"Wariyangga"},
["wrk"] = {"Garrwa"},
["wrl"] = {"Warlmanpa"},
["wrm"] = {"Warumungu"},
["wrn"] = {"Warnang"},
["wro"] = {"Worrorra"},
["wrp"] = {"Waropen"},
["wrr"] = {"Wardaman"},
["wrs"] = {"Waris"},
["wru"] = {"Waru"},
["wrv"] = {"Waruna"},
["wrw"] = {"Gugu Warra"},
["wrx"] = {"Wae Rana"},
["wry"] = {"Merwari"},
["wrz"] = {"Waray (Australia)"},
["wsa"] = {"Warembori"},
["wsg"] = {"Adilabad Gondi"},
["wsi"] = {"Wusi"},
["wsk"] = {"Waskia"},
["wsr"] = {"Owenia"},
["wss"] = {"Wasa"},
["wsu"] = {"Wasu"},
["wsv"] = {"Wotapuri-Katarqalai"},
["wtb"] = {"Matambwe"},
["wtf"] = {"Watiwa"},
["wth"] = {"Wathawurrung"},
["wti"] = {"Berta"},
["wtk"] = {"Watakataui"},
["wtm"] = {"Mewati"},
["wtw"] = {"Wotu"},
["wua"] = {"Wikngenchera"},
["wub"] = {"Wunambal"},
["wud"] = {"Wudu"},
["wuh"] = {"Wutunhua"},
["wul"] = {"Silimo"},
["wum"] = {"Wumbvu"},
["wun"] = {"Bungu"},
["wur"] = {"Wurrugu"},
["wut"] = {"Wutung"},
["wuu"] = {"Wu Chinese"},
["wuv"] = {"Wuvulu-Aua"},
["wux"] = {"Wulna"},
["wuy"] = {"Wauyai"},
["wwa"] = {"Waama"},
["wwb"] = {"Wakabunga"},
["wwo"] = {"Wetamut", "Dorig"},
["wwr"] = {"Warrwa"},
["www"] = {"Wawa"},
["wxa"] = {"Waxianghua"},
["wxw"] = {"Wardandi"},
["wyb"] = {"Wangaaybuwan-Ngiyambaa"},
["wyi"] = {"Woiwurrung"},
["wym"] = {"Wymysorys"},
["wyn"] = {"Wyandot"},
["wyr"] = {"Wayoró"},
["wyy"] = {"Western Fijian"},
["xaa"] = {"Andalusian Arabic"},
["xab"] = {"Sambe"},
["xac"] = {"Kachari"},
["xad"] = {"Adai"},
["xae"] = {"Aequian"},
["xag"] = {"Aghwan"},
["xai"] = {"Kaimbé"},
["xaj"] = {"Ararandewára"},
["xak"] = {"Máku"},
["xal"] = {"Kalmyk", "Oirat"},
["xam"] = {"ǀXam"},
["xan"] = {"Xamtanga"},
["xao"] = {"Khao"},
["xap"] = {"Apalachee"},
["xaq"] = {"Aquitanian"},
["xar"] = {"Karami"},
["xas"] = {"Kamas"},
["xat"] = {"Katawixi"},
["xau"] = {"Kauwera"},
["xav"] = {"Xavánte"},
["xaw"] = {"Kawaiisu"},
["xay"] = {"Kayan Mahakam"},
["xbb"] = {"Lower Burdekin"},
["xbc"] = {"බැක්ට්රියානු", "Bactrian"},
["xbd"] = {"Bindal"},
["xbe"] = {"Bigambal"},
["xbg"] = {"Bunganditj"},
["xbi"] = {"Kombio"},
["xbj"] = {"Birrpayi"},
["xbm"] = {"Middle Breton"},
["xbn"] = {"Kenaboi"},
["xbo"] = {"Bolgarian"},
["xbp"] = {"Bibbulman"},
["xbr"] = {"Kambera"},
["xbw"] = {"Kambiwá"},
["xby"] = {"Batjala", "Batyala"},
["xcb"] = {"Cumbric"},
["xcc"] = {"Camunic"},
["xce"] = {"Celtiberian"},
["xcg"] = {"Cisalpine Gaulish"},
["xch"] = {"Chemakum", "Chimakum"},
["xcl"] = {"Classical Armenian"},
["xcm"] = {"Comecrudo"},
["xcn"] = {"Cotoname"},
["xco"] = {"Chorasmian"},
["xcr"] = {"Carian"},
["xct"] = {"Classical Tibetan"},
["xcu"] = {"Curonian"},
["xcv"] = {"Chuvantsy"},
["xcw"] = {"Coahuilteco"},
["xcy"] = {"Cayuse"},
["xda"] = {"Darkinyung"},
["xdc"] = {"Dacian"},
["xdk"] = {"Dharuk"},
["xdm"] = {"Edomite"},
["xdo"] = {"Kwandu"},
["xdq"] = {"Kaitag"},
["xdy"] = {"Malayic Dayak"},
["xeb"] = {"Eblan"},
["xed"] = {"Hdi"},
["xeg"] = {"ǁXegwi"},
["xel"] = {"Kelo"},
["xem"] = {"Kembayan"},
["xep"] = {"Epi-Olmec"},
["xer"] = {"Xerénte"},
["xes"] = {"Kesawai"},
["xet"] = {"Xetá"},
["xeu"] = {"Keoru-Ahia"},
["xfa"] = {"Faliscan"},
["xga"] = {"Galatian"},
["xgb"] = {"Gbin"},
["xgd"] = {"Gudang"},
["xgf"] = {"Gabrielino-Fernandeño"},
["xgg"] = {"Goreng"},
["xgi"] = {"Garingbal"},
["xgl"] = {"Galindan"},
["xgm"] = {"Dharumbal", "Guwinmal"},
["xgn"] = {"Mongolian languages"},
["xgr"] = {"Garza"},
["xgu"] = {"Unggumi"},
["xgw"] = {"Guwa"},
["xha"] = {"Harami"},
["xhc"] = {"Hunnic"},
["xhd"] = {"Hadrami"},
["xhe"] = {"Khetrani"},
["xhm"] = {"Middle Khmer (1400 to 1850 CE)"},
["xhr"] = {"Hernican"},
["xht"] = {"Hattic"},
["xhu"] = {"Hurrian"},
["xhv"] = {"Khua"},
["xib"] = {"Iberian"},
["xii"] = {"Xiri"},
["xil"] = {"Illyrian"},
["xin"] = {"Xinca"},
["xir"] = {"Xiriâna"},
["xis"] = {"Kisan"},
["xiv"] = {"Indus Valley Language"},
["xiy"] = {"Xipaya"},
["xjb"] = {"Minjungbal"},
["xjt"] = {"Jaitmatang"},
["xka"] = {"Kalkoti"},
["xkb"] = {"Northern Nago"},
["xkc"] = {"Kho'ini"},
["xkd"] = {"Mendalam Kayan"},
["xke"] = {"Kereho"},
["xkf"] = {"Khengkha"},
["xkg"] = {"Kagoro"},
["xki"] = {"Kenyan Sign Language"},
["xkj"] = {"Kajali"},
["xkk"] = {"Kachok", "Kaco'"},
["xkl"] = {"Mainstream Kenyah"},
["xkn"] = {"Kayan River Kayan"},
["xko"] = {"Kiorr"},
["xkp"] = {"Kabatei"},
["xkq"] = {"Koroni"},
["xkr"] = {"Xakriabá"},
["xks"] = {"Kumbewaha"},
["xkt"] = {"Kantosi"},
["xku"] = {"Kaamba"},
["xkv"] = {"Kgalagadi"},
["xkw"] = {"Kembra"},
["xkx"] = {"Karore"},
["xky"] = {"Uma' Lasan"},
["xkz"] = {"Kurtokha"},
["xla"] = {"Kamula"},
["xlb"] = {"Loup B"},
["xlc"] = {"Lycian"},
["xld"] = {"Lydian"},
["xle"] = {"Lemnian"},
["xlg"] = {"Ligurian (Ancient)"},
["xli"] = {"Liburnian"},
["xln"] = {"Alanic"},
["xlo"] = {"Loup A"},
["xlp"] = {"Lepontic"},
["xls"] = {"Lusitanian"},
["xlu"] = {"Cuneiform Luwian"},
["xly"] = {"Elymian"},
["xma"] = {"Mushungulu"},
["xmb"] = {"Mbonga"},
["xmc"] = {"Makhuwa-Marrevone"},
["xmd"] = {"Mbudum"},
["xme"] = {"Median"},
["xmf"] = {"Mingrelian"},
["xmg"] = {"Mengaka"},
["xmh"] = {"Kugu-Muminh"},
["xmj"] = {"Majera"},
["xmk"] = {"Ancient Macedonian"},
["xml"] = {"Malaysian Sign Language"},
["xmm"] = {"Manado Malay"},
["xmn"] = {"Manichaean Middle Persian"},
["xmo"] = {"Morerebi"},
["xmp"] = {"Kuku-Mu'inh"},
["xmq"] = {"Kuku-Mangk"},
["xmr"] = {"Meroitic"},
["xms"] = {"Moroccan Sign Language"},
["xmt"] = {"Matbat"},
["xmu"] = {"Kamu"},
["xmv"] = {"Antankarana Malagasy", "Tankarana Malagasy"},
["xmw"] = {"Tsimihety Malagasy"},
["xmx"] = {"Salawati", "Maden"},
["xmy"] = {"Mayaguduna"},
["xmz"] = {"Mori Bawah"},
["xna"] = {"Ancient North Arabian"},
["xnb"] = {"Kanakanabu"},
["xnd"] = {"Na-Dene languages"},
["xng"] = {"Middle Mongolian"},
["xnh"] = {"Kuanhua"},
["xni"] = {"Ngarigu"},
["xnj"] = {"Ngoni (Tanzania)"},
["xnk"] = {"Nganakarti"},
["xnm"] = {"Ngumbarl"},
["xnn"] = {"Northern Kankanay"},
["xno"] = {"Anglo-Norman"},
["xnq"] = {"Ngoni (Mozambique)"},
["xnr"] = {"Kangri"},
["xns"] = {"Kanashi"},
["xnt"] = {"Narragansett"},
["xnu"] = {"Nukunul"},
["xny"] = {"Nyiyaparli"},
["xnz"] = {"Kenzi", "Mattoki"},
["xoc"] = {"O'chi'chi'"},
["xod"] = {"Kokoda"},
["xog"] = {"Soga"},
["xoi"] = {"Kominimung"},
["xok"] = {"Xokleng"},
["xom"] = {"Komo (Sudan)"},
["xon"] = {"Konkomba"},
["xoo"] = {"Xukurú"},
["xop"] = {"Kopar"},
["xor"] = {"Korubo"},
["xow"] = {"Kowaki"},
["xpa"] = {"Pirriya"},
["xpb"] = {"Northeastern Tasmanian", "Pyemmairrener"},
["xpc"] = {"Pecheneg"},
["xpd"] = {"Oyster Bay Tasmanian"},
["xpe"] = {"Liberia Kpelle"},
["xpf"] = {"Southeast Tasmanian", "Nuenonne"},
["xpg"] = {"Phrygian"},
["xph"] = {"North Midlands Tasmanian", "Tyerrenoterpanner"},
["xpi"] = {"Pictish"},
["xpj"] = {"Mpalitjanh"},
["xpk"] = {"Kulina Pano"},
["xpl"] = {"Port Sorell Tasmanian"},
["xpm"] = {"Pumpokol"},
["xpn"] = {"Kapinawá"},
["xpo"] = {"Pochutec"},
["xpp"] = {"Puyo-Paekche"},
["xpq"] = {"Mohegan-Pequot"},
["xpr"] = {"පාර්තියානු", "Parthian"},
["xps"] = {"Pisidian"},
["xpt"] = {"Punthamara"},
["xpu"] = {"Punic"},
["xpv"] = {"Northern Tasmanian", "Tommeginne"},
["xpw"] = {"Northwestern Tasmanian", "Peerapper"},
["xpx"] = {"Southwestern Tasmanian", "Toogee"},
["xpy"] = {"Puyo"},
["xpz"] = {"Bruny Island Tasmanian"},
["xqa"] = {"Karakhanid"},
["xqt"] = {"Qatabanian"},
["xra"] = {"Krahô"},
["xrb"] = {"Eastern Karaboro"},
["xrd"] = {"Gundungurra"},
["xre"] = {"Kreye"},
["xrg"] = {"Minang"},
["xri"] = {"Krikati-Timbira"},
["xrm"] = {"Armazic"},
["xrn"] = {"Arin"},
["xrr"] = {"Raetic"},
["xrt"] = {"Aranama-Tamique"},
["xru"] = {"Marriammu"},
["xrw"] = {"Karawa"},
["xsa"] = {"Sabaean"},
["xsb"] = {"Sambal"},
["xsc"] = {"Scythian"},
["xsd"] = {"Sidetic"},
["xse"] = {"Sempan"},
["xsh"] = {"Shamang"},
["xsi"] = {"Sio"},
["xsj"] = {"Subi"},
["xsl"] = {"South Slavey"},
["xsm"] = {"Kasem"},
["xsn"] = {"Sanga (Nigeria)"},
["xso"] = {"Solano"},
["xsp"] = {"Silopi"},
["xsq"] = {"Makhuwa-Saka"},
["xsr"] = {"Sherpa"},
["xsu"] = {"Sanumá"},
["xsv"] = {"Sudovian"},
["xsy"] = {"Saisiyat"},
["xta"] = {"Alcozauca Mixtec"},
["xtb"] = {"Chazumba Mixtec"},
["xtc"] = {"Katcha-Kadugli-Miri"},
["xtd"] = {"Diuxi-Tilantongo Mixtec"},
["xte"] = {"Ketengban"},
["xtg"] = {"Transalpine Gaulish"},
["xth"] = {"Yitha Yitha"},
["xti"] = {"Sinicahua Mixtec"},
["xtj"] = {"San Juan Teita Mixtec"},
["xtl"] = {"Tijaltepec Mixtec"},
["xtm"] = {"Magdalena Peñasco Mixtec"},
["xtn"] = {"Northern Tlaxiaco Mixtec"},
["xto"] = {"Tokharian A"},
["xtp"] = {"San Miguel Piedras Mixtec"},
["xtq"] = {"Tumshuqese"},
["xtr"] = {"Early Tripuri"},
["xts"] = {"Sindihui Mixtec"},
["xtt"] = {"Tacahua Mixtec"},
["xtu"] = {"Cuyamecalco Mixtec"},
["xtv"] = {"Thawa"},
["xtw"] = {"Tawandê"},
["xty"] = {"Yoloxochitl Mixtec"},
["xua"] = {"Alu Kurumba"},
["xub"] = {"Betta Kurumba"},
["xud"] = {"Umiida"},
["xug"] = {"Kunigami"},
["xuj"] = {"Jennu Kurumba"},
["xul"] = {"Ngunawal", "Nunukul"},
["xum"] = {"Umbrian"},
["xun"] = {"Unggaranggu"},
["xuo"] = {"Kuo"},
["xup"] = {"Upper Umpqua"},
["xur"] = {"Urartian"},
["xut"] = {"Kuthant"},
["xuu"] = {"Kxoe", "Khwedam"},
["xve"] = {"Venetic"},
["xvi"] = {"Kamviri"},
["xvn"] = {"Vandalic"},
["xvo"] = {"Volscian"},
["xvs"] = {"Vestinian"},
["xwa"] = {"Kwaza"},
["xwc"] = {"Woccon"},
["xwd"] = {"Wadi Wadi"},
["xwe"] = {"Xwela Gbe"},
["xwg"] = {"Kwegu"},
["xwj"] = {"Wajuk"},
["xwk"] = {"Wangkumara"},
["xwl"] = {"Western Xwla Gbe"},
["xwo"] = {"Written Oirat"},
["xwr"] = {"Kwerba Mamberamo"},
["xwt"] = {"Wotjobaluk"},
["xww"] = {"Wemba Wemba"},
["xxb"] = {"Boro (Ghana)"},
["xxk"] = {"Ke'o"},
["xxm"] = {"Minkin"},
["xxr"] = {"Koropó"},
["xxt"] = {"Tambora"},
["xya"] = {"Yaygir"},
["xyb"] = {"Yandjibara"},
["xyj"] = {"Mayi-Yapi"},
["xyk"] = {"Mayi-Kulan"},
["xyl"] = {"Yalakalore"},
["xyt"] = {"Mayi-Thakurti"},
["xyy"] = {"Yorta Yorta"},
["xzh"] = {"Zhang-Zhung"},
["xzm"] = {"Zemgalian"},
["xzp"] = {"Ancient Zapotec"},
["yaa"] = {"Yaminahua"},
["yab"] = {"Yuhup"},
["yac"] = {"Pass Valley Yali"},
["yad"] = {"Yagua"},
["yae"] = {"Pumé"},
["yaf"] = {"Yaka (Democratic Republic of Congo)"},
["yag"] = {"Yámana"},
["yah"] = {"Yazgulyam"},
["yai"] = {"Yagnobi"},
["yaj"] = {"Banda-Yangere"},
["yak"] = {"Yakama"},
["yal"] = {"Yalunka"},
["yam"] = {"Yamba"},
["yan"] = {"Mayangna"},
["yao"] = {"Yao"},
["yap"] = {"Yapese"},
["yaq"] = {"Yaqui"},
["yar"] = {"Yabarana"},
["yas"] = {"Nugunu (Cameroon)"},
["yat"] = {"Yambeta"},
["yau"] = {"Yuwana"},
["yav"] = {"Yangben"},
["yaw"] = {"Yawalapití"},
["yax"] = {"Yauma"},
["yay"] = {"Agwagwune"},
["yaz"] = {"Lokaa"},
["yba"] = {"Yala"},
["ybb"] = {"Yemba"},
["ybe"] = {"West Yugur"},
["ybh"] = {"Yakha"},
["ybi"] = {"Yamphu"},
["ybj"] = {"Hasha"},
["ybk"] = {"Bokha"},
["ybl"] = {"Yukuben"},
["ybm"] = {"Yaben"},
["ybn"] = {"Yabaâna"},
["ybo"] = {"Yabong"},
["ybx"] = {"Yawiyo"},
["yby"] = {"Yaweyuha"},
["ych"] = {"Chesu"},
["ycl"] = {"Lolopo"},
["ycn"] = {"Yucuna"},
["ycp"] = {"Chepya"},
["ycr"] = {"Yilan Creole"},
["yda"] = {"Yanda"},
["ydd"] = {"Eastern Yiddish"},
["yde"] = {"Yangum Dey"},
["ydg"] = {"Yidgha"},
["ydk"] = {"Yoidik"},
["yea"] = {"Ravula"},
["yec"] = {"Yeniche"},
["yee"] = {"Yimas"},
["yei"] = {"Yeni"},
["yej"] = {"Yevanic"},
["yel"] = {"Yela"},
["yer"] = {"Tarok"},
["yes"] = {"Nyankpa"},
["yet"] = {"Yetfa"},
["yeu"] = {"Yerukula"},
["yev"] = {"Yapunda"},
["yey"] = {"Yeyi"},
["yga"] = {"Malyangapa"},
["ygi"] = {"Yiningayi"},
["ygl"] = {"Yangum Gel"},
["ygm"] = {"Yagomi"},
["ygp"] = {"Gepo"},
["ygr"] = {"Yagaria"},
["ygs"] = {"Yolŋu Sign Language"},
["ygu"] = {"Yugul"},
["ygw"] = {"Yagwoia"},
["yha"] = {"Baha Buyang"},
["yhd"] = {"Judeo-Iraqi Arabic"},
["yhl"] = {"Hlepho Phowa"},
["yhs"] = {"Yan-nhaŋu Sign Language"},
["yia"] = {"Yinggarda"},
["yif"] = {"Ache"},
["yig"] = {"Wusa Nasu"},
["yih"] = {"Western Yiddish"},
["yii"] = {"Yidiny"},
["yij"] = {"Yindjibarndi"},
["yik"] = {"Dongshanba Lalo"},
["yil"] = {"Yindjilandji"},
["yim"] = {"Yimchungru Naga"},
["yin"] = {"Riang Lai", "Yinchia"},
["yip"] = {"Pholo"},
["yiq"] = {"Miqie"},
["yir"] = {"North Awyu"},
["yis"] = {"Yis"},
["yit"] = {"Eastern Lalu"},
["yiu"] = {"Awu"},
["yiv"] = {"Northern Nisu"},
["yix"] = {"Axi Yi"},
["yiz"] = {"Azhe"},
["yka"] = {"Yakan"},
["ykg"] = {"Northern Yukaghir"},
["ykh"] = {"Khamnigan Mongol"},
["yki"] = {"Yoke"},
["ykk"] = {"Yakaikeke"},
["ykl"] = {"Khlula"},
["ykm"] = {"Kap"},
["ykn"] = {"Kua-nsi"},
["yko"] = {"Yasa"},
["ykr"] = {"Yekora"},
["ykt"] = {"Kathu"},
["yku"] = {"Kuamasi"},
["yky"] = {"Yakoma"},
["yla"] = {"Yaul"},
["ylb"] = {"Yaleba"},
["yle"] = {"Yele"},
["ylg"] = {"Yelogu"},
["yli"] = {"Angguruk Yali"},
["yll"] = {"Yil"},
["ylm"] = {"Limi"},
["yln"] = {"Langnian Buyang"},
["ylo"] = {"Naluo Yi"},
["ylr"] = {"Yalarnnga"},
["ylu"] = {"Aribwaung"},
["yly"] = {"Nyâlayu", "Nyelâyu"},
["ymb"] = {"Yambes"},
["ymc"] = {"Southern Muji"},
["ymd"] = {"Muda"},
["yme"] = {"Yameo"},
["ymg"] = {"Yamongeri"},
["ymh"] = {"Mili"},
["ymi"] = {"Moji"},
["ymk"] = {"Makwe"},
["yml"] = {"Iamalele"},
["ymm"] = {"Maay"},
["ymn"] = {"Yamna", "Sunum"},
["ymo"] = {"Yangum Mon"},
["ymp"] = {"Yamap"},
["ymq"] = {"Qila Muji"},
["ymr"] = {"Malasar"},
["yms"] = {"Mysian"},
["ymx"] = {"Northern Muji"},
["ymz"] = {"Muzi"},
["yna"] = {"Aluo"},
["ynd"] = {"Yandruwandha"},
["yne"] = {"Lang'e"},
["yng"] = {"Yango"},
["ynk"] = {"Naukan Yupik"},
["ynl"] = {"Yangulam"},
["ynn"] = {"Yana"},
["yno"] = {"Yong"},
["ynq"] = {"Yendang"},
["yns"] = {"Yansi"},
["ynu"] = {"Yahuna"},
["yob"] = {"Yoba"},
["yog"] = {"Yogad"},
["yoi"] = {"Yonaguni"},
["yok"] = {"Yokuts"},
["yol"] = {"Yola"},
["yom"] = {"Yombe"},
["yon"] = {"Yongkom"},
["yot"] = {"Yotti"},
["yox"] = {"Yoron"},
["yoy"] = {"Yoy"},
["ypa"] = {"Phala"},
["ypb"] = {"Labo Phowa"},
["ypg"] = {"Phola"},
["yph"] = {"Phupha"},
["ypk"] = {"Yupik languages"},
["ypm"] = {"Phuma"},
["ypn"] = {"Ani Phowa"},
["ypo"] = {"Alo Phola"},
["ypp"] = {"Phupa"},
["ypz"] = {"Phuza"},
["yra"] = {"Yerakai"},
["yrb"] = {"Yareba"},
["yre"] = {"Yaouré"},
["yrk"] = {"Nenets"},
["yrl"] = {"Nhengatu"},
["yrm"] = {"Yirrk-Mel"},
["yrn"] = {"Yerong"},
["yro"] = {"Yaroamë"},
["yrs"] = {"Yarsun"},
["yrw"] = {"Yarawata"},
["yry"] = {"Yarluyandi"},
["ysc"] = {"Yassic"},
["ysd"] = {"Samatao"},
["ysg"] = {"Sonaga"},
["ysl"] = {"Yugoslavian Sign Language"},
["ysm"] = {"Myanmar Sign Language"},
["ysn"] = {"Sani"},
["yso"] = {"Nisi (China)"},
["ysp"] = {"Southern Lolopo"},
["ysr"] = {"Sirenik Yupik"},
["yss"] = {"Yessan-Mayo"},
["ysy"] = {"Sanie"},
["yta"] = {"Talu"},
["ytl"] = {"Tanglang"},
["ytp"] = {"Thopho"},
["ytw"] = {"Yout Wam"},
["yty"] = {"Yatay"},
["yua"] = {"Yucateco", "Yucatec Maya"},
["yub"] = {"Yugambal"},
["yuc"] = {"Yuchi"},
["yud"] = {"Judeo-Tripolitanian Arabic"},
["yue"] = {"Yue Chinese", "Cantonese"},
["yuf"] = {"Havasupai-Walapai-Yavapai"},
["yug"] = {"Yug"},
["yui"] = {"Yurutí"},
["yuj"] = {"Karkar-Yuri"},
["yuk"] = {"Yuki"},
["yul"] = {"Yulu"},
["yum"] = {"Quechan"},
["yun"] = {"Bena (Nigeria)"},
["yup"] = {"Yukpa"},
["yuq"] = {"Yuqui"},
["yur"] = {"Yurok"},
["yut"] = {"Yopno"},
["yuw"] = {"Yau (Morobe Province)"},
["yux"] = {"Southern Yukaghir"},
["yuy"] = {"East Yugur"},
["yuz"] = {"Yuracare"},
["yva"] = {"Yawa"},
["yvt"] = {"Yavitero"},
["ywa"] = {"Kalou"},
["ywg"] = {"Yinhawangka"},
["ywl"] = {"Western Lalu"},
["ywn"] = {"Yawanawa"},
["ywq"] = {"Wuding-Luquan Yi"},
["ywr"] = {"Yawuru"},
["ywt"] = {"Xishanba Lalo", "Central Lalo"},
["ywu"] = {"Wumeng Nasu"},
["yww"] = {"Yawarawarga"},
["yxa"] = {"Mayawali"},
["yxg"] = {"Yagara"},
["yxl"] = {"Yardliyawarra"},
["yxm"] = {"Yinwum"},
["yxu"] = {"Yuyu"},
["yxy"] = {"Yabula Yabula"},
["yyr"] = {"Yir Yoront"},
["yyu"] = {"Yau (Sandaun Province)"},
["yyz"] = {"Ayizi"},
["yzg"] = {"E'ma Buyang"},
["yzk"] = {"Zokhuo"},
["zaa"] = {"Sierra de Juárez Zapotec"},
["zab"] = {"Western Tlacolula Valley Zapotec", "San Juan Guelavía Zapotec"},
["zac"] = {"Ocotlán Zapotec"},
["zad"] = {"Cajonos Zapotec"},
["zae"] = {"Yareni Zapotec"},
["zaf"] = {"Ayoquesco Zapotec"},
["zag"] = {"Zaghawa"},
["zah"] = {"Zangwal"},
["zai"] = {"Isthmus Zapotec"},
["zaj"] = {"Zaramo"},
["zak"] = {"Zanaki"},
["zal"] = {"Zauzou"},
["zam"] = {"Miahuatlán Zapotec"},
["zao"] = {"Ozolotepec Zapotec"},
["zap"] = {"Zapotec"},
["zaq"] = {"Aloápam Zapotec"},
["zar"] = {"Rincón Zapotec"},
["zas"] = {"Santo Domingo Albarradas Zapotec"},
["zat"] = {"Tabaa Zapotec"},
["zau"] = {"Zangskari"},
["zav"] = {"Yatzachi Zapotec"},
["zaw"] = {"Mitla Zapotec"},
["zax"] = {"Xadani Zapotec"},
["zay"] = {"Zayse-Zergulla", "Zaysete"},
["zaz"] = {"Zari"},
["zba"] = {"Balaibalan"},
["zbc"] = {"Central Berawan"},
["zbe"] = {"East Berawan"},
["zbl"] = {"Blissymbols", "Bliss", "Blissymbolics"},
["zbt"] = {"Batui"},
["zbu"] = {"Bu (Bauchi State)"},
["zbw"] = {"West Berawan"},
["zca"] = {"Coatecas Altas Zapotec"},
["zcd"] = {"Las Delicias Zapotec"},
["zch"] = {"Central Hongshuihe Zhuang"},
["zdj"] = {"Ngazidja Comorian"},
["zea"] = {"Zeeuws"},
["zeg"] = {"Zenag"},
["zeh"] = {"Eastern Hongshuihe Zhuang"},
["zem"] = {"Zeem"},
["zen"] = {"Zenaga"},
["zga"] = {"Kinga"},
["zgb"] = {"Guibei Zhuang"},
["zgh"] = {"Standard Moroccan Tamazight"},
["zgm"] = {"Minz Zhuang"},
["zgn"] = {"Guibian Zhuang"},
["zgr"] = {"Magori"},
["zhb"] = {"Zhaba"},
["zhd"] = {"Dai Zhuang"},
["zhi"] = {"Zhire"},
["zhn"] = {"Nong Zhuang"},
["zhw"] = {"Zhoa"},
["zhx"] = {"Chinese (family)"},
["zia"] = {"Zia"},
["zib"] = {"Zimbabwe Sign Language"},
["zik"] = {"Zimakani"},
["zil"] = {"Zialo"},
["zim"] = {"Mesme"},
["zin"] = {"Zinza"},
["ziw"] = {"Zigula"},
["ziz"] = {"Zizilivakan"},
["zka"] = {"Kaimbulawa"},
["zkd"] = {"Kadu"},
["zkg"] = {"Koguryo"},
["zkh"] = {"Khorezmian"},
["zkk"] = {"Karankawa"},
["zkn"] = {"Kanan"},
["zko"] = {"Kott"},
["zkp"] = {"São Paulo Kaingáng"},
["zkr"] = {"Zakhring"},
["zkt"] = {"Kitan"},
["zku"] = {"Kaurna"},
["zkv"] = {"Krevinian"},
["zkz"] = {"Khazar"},
["zla"] = {"Zula"},
["zle"] = {"East Slavic languages"},
["zlj"] = {"Liujiang Zhuang"},
["zlm"] = {"Malay (individual language)"},
["zln"] = {"Lianshan Zhuang"},
["zlq"] = {"Liuqian Zhuang"},
["zls"] = {"South Slavic languages"},
["zlu"] = {"Zul"},
["zlw"] = {"West Slavic languages"},
["zma"] = {"Manda (Australia)"},
["zmb"] = {"Zimba"},
["zmc"] = {"Margany"},
["zmd"] = {"Maridan"},
["zme"] = {"Mangerr"},
["zmf"] = {"Mfinu"},
["zmg"] = {"Marti Ke"},
["zmh"] = {"Makolkol"},
["zmi"] = {"Negeri Sembilan Malay"},
["zmj"] = {"Maridjabin"},
["zmk"] = {"Mandandanyi"},
["zml"] = {"Matngala"},
["zmm"] = {"Marimanindji", "Marramaninyshi"},
["zmn"] = {"Mbangwe"},
["zmo"] = {"Molo"},
["zmp"] = {"Mpuono"},
["zmq"] = {"Mituku"},
["zmr"] = {"Maranunggu"},
["zms"] = {"Mbesa"},
["zmt"] = {"Maringarr"},
["zmu"] = {"Muruwari"},
["zmv"] = {"Mbariman-Gudhinma"},
["zmw"] = {"Mbo (Democratic Republic of Congo)"},
["zmx"] = {"Bomitaba"},
["zmy"] = {"Mariyedi"},
["zmz"] = {"Mbandja"},
["zna"] = {"Zan Gula"},
["znd"] = {"Zande languages"},
["zne"] = {"Zande (individual language)"},
["zng"] = {"Mang"},
["znk"] = {"Manangkari"},
["zns"] = {"Mangas"},
["zoc"] = {"Copainalá Zoque"},
["zoh"] = {"Chimalapa Zoque"},
["zom"] = {"Zou"},
["zoo"] = {"Asunción Mixtepec Zapotec"},
["zoq"] = {"Tabasco Zoque"},
["zor"] = {"Rayón Zoque"},
["zos"] = {"Francisco León Zoque"},
["zpa"] = {"Lachiguiri Zapotec"},
["zpb"] = {"Yautepec Zapotec"},
["zpc"] = {"Choapan Zapotec"},
["zpd"] = {"Southeastern Ixtlán Zapotec"},
["zpe"] = {"Petapa Zapotec"},
["zpf"] = {"San Pedro Quiatoni Zapotec"},
["zpg"] = {"Guevea De Humboldt Zapotec"},
["zph"] = {"Totomachapan Zapotec"},
["zpi"] = {"Santa María Quiegolani Zapotec"},
["zpj"] = {"Quiavicuzas Zapotec"},
["zpk"] = {"Tlacolulita Zapotec"},
["zpl"] = {"Lachixío Zapotec"},
["zpm"] = {"Mixtepec Zapotec"},
["zpn"] = {"Santa Inés Yatzechi Zapotec"},
["zpo"] = {"Amatlán Zapotec"},
["zpp"] = {"El Alto Zapotec"},
["zpq"] = {"Zoogocho Zapotec"},
["zpr"] = {"Santiago Xanica Zapotec"},
["zps"] = {"Coatlán Zapotec"},
["zpt"] = {"San Vicente Coatlán Zapotec"},
["zpu"] = {"Yalálag Zapotec"},
["zpv"] = {"Chichicapan Zapotec"},
["zpw"] = {"Zaniza Zapotec"},
["zpx"] = {"San Baltazar Loxicha Zapotec"},
["zpy"] = {"Mazaltepec Zapotec"},
["zpz"] = {"Texmelucan Zapotec"},
["zqe"] = {"Qiubei Zhuang"},
["zra"] = {"Kara (Korea)"},
["zrg"] = {"Mirgan"},
["zrn"] = {"Zerenkel"},
["zro"] = {"Záparo"},
["zrp"] = {"Zarphatic"},
["zrs"] = {"Mairasi"},
["zsa"] = {"Sarasira"},
["zsk"] = {"Kaskean"},
["zsl"] = {"Zambian Sign Language"},
["zsm"] = {"Standard Malay"},
["zsr"] = {"Southern Rincon Zapotec"},
["zsu"] = {"Sukurum"},
["zte"] = {"Elotepec Zapotec"},
["ztg"] = {"Xanaguía Zapotec"},
["ztl"] = {"Lapaguía-Guivini Zapotec"},
["ztm"] = {"San Agustín Mixtepec Zapotec"},
["ztn"] = {"Santa Catarina Albarradas Zapotec"},
["ztp"] = {"Loxicha Zapotec"},
["ztq"] = {"Quioquitani-Quierí Zapotec"},
["zts"] = {"Tilquiapan Zapotec"},
["ztt"] = {"Tejalapan Zapotec"},
["ztu"] = {"Güilá Zapotec"},
["ztx"] = {"Zaachila Zapotec"},
["zty"] = {"Yatee Zapotec"},
["zuh"] = {"Tokano"},
["zum"] = {"Kumzari"},
["zun"] = {"Zuni"},
["zuy"] = {"Zumaya"},
["zwa"] = {"Zay"},
["zxx"] = {"No linguistic content", "Not applicable"},
["zyb"] = {"Yongbei Zhuang"},
["zyg"] = {"Yang Zhuang"},
["zyj"] = {"Youjiang Zhuang"},
["zyn"] = {"Yongnan Zhuang"},
["zyp"] = {"Zyphe Chin"},
["zza"] = {"Zaza", "Dimili", "Dimli (macrolanguage)", "Kirdki", "Kirmanjki (macrolanguage)", "Zazaki"},
["zzj"] = {"Zuojiang Zhuang"}
}
local deprecated = {
["in"] = {"Indonesian"},
["iw"] = {"Hebrew"},
["ji"] = {"Yiddish"},
["jw"] = {"Javanese"},
["mo"] = {"Moldavian", "Moldovan"},
["aam"] = {"Aramanik"},
["adp"] = {"Adap"},
["agp"] = {"Paranan"},
["ais"] = {"Nataoran Amis"},
["ajp"] = {"South Levantine Arabic"},
["ajt"] = {"Judeo-Tunisian Arabic"},
["aoh"] = {"Arma"},
["asd"] = {"Asas"},
["aue"] = {"ǂKxʼauǁʼein"},
["ayx"] = {"Ayi (China)"},
["ayy"] = {"Tayabas Ayta"},
["baz"] = {"Tunen"},
["bbz"] = {"Babalia Creole Arabic"},
["bgm"] = {"Baga Mboteni"},
["bhk"] = {"Albay Bicolano"},
["bic"] = {"Bikaru"},
["bij"] = {"Vaghat-Ya-Bijim-Legeri"},
["bjd"] = {"Bandjigali"},
["bjq"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"},
["bkb"] = {"Finallig"},
["blg"] = {"Balau"},
["bmy"] = {"Bemba (Democratic Republic of Congo)"},
["bpb"] = {"Barbacoas"},
["btb"] = {"Beti (Cameroon)"},
["btl"] = {"Bhatola"},
["bxx"] = {"Borna (Democratic Republic of Congo)"},
["byy"] = {"Buya"},
["cbe"] = {"Chipiajes"},
["cbh"] = {"Cagua"},
["cca"] = {"Cauca"},
["ccq"] = {"Chaungtha"},
["cdg"] = {"Chamari"},
["cjr"] = {"Chorotega"},
["cka"] = {"Khumi Awa Chin"},
["cmk"] = {"Chimakum"},
["coy"] = {"Coyaima"},
["cqu"] = {"Chilean Quechua"},
["cug"] = {"Chungmboko", "Cung"},
["cum"] = {"Cumeral"},
["daf"] = {"Dan"},
["dap"] = {"Nisi (India)"},
["dgu"] = {"Degaru"},
["dha"] = {"Dhanwar (India)"},
["dit"] = {"Dirari"},
["djl"] = {"Djiwarli"},
["dkl"] = {"Kolum So Dogon"},
["drh"] = {"Darkhat"},
["drr"] = {"Dororo"},
["drw"] = {"Darwazi"},
["dud"] = {"Hun-Saare"},
["duj"] = {"Dhuwal"},
["dwl"] = {"Walo Kumbe Dogon"},
["ekc"] = {"Eastern Karnic"},
["elp"] = {"Elpaputih"},
["emo"] = {"Emok"},
["gav"] = {"Gabutamon"},
["gbc"] = {"Garawa"},
["gfx"] = {"Mangetti Dune ǃXung"},
["ggn"] = {"Eastern Gurung"},
["ggo"] = {"Southern Gondi"},
["ggr"] = {"Aghu Tharnggalu"},
["gio"] = {"Gelao"},
["gji"] = {"Geji"},
["gli"] = {"Guliguli"},
["gti"] = {"Gbati-ri"},
["guv"] = {"Gey"},
["hrr"] = {"Horuru"},
["iap"] = {"Iapama"},
["ibi"] = {"Ibilo"},
["ill"] = {"Iranun"},
["ilw"] = {"Talur"},
["ime"] = {"Imeraguen"},
["izi"] = {"Izi-Ezaa-Ikwo-Mgbo"},
["jar"] = {"Jarawa (Nigeria)"},
["jeg"] = {"Jeng"},
["kbf"] = {"Kakauhua"},
["kdv"] = {"Kado"},
["kgc"] = {"Kasseng"},
["kgd"] = {"Kataang"},
["kgh"] = {"Upper Tanudan Kalinga"},
["kgm"] = {"Karipúna"},
["kjf"] = {"Khalaj [Indo-Iranian]"},
["koj"] = {"Sara Dunjo"},
["kox"] = {"Coxima"},
["kpp"] = {"Paku Karen"},
["krm"] = {"Krim"},
["ksa"] = {"Shuwa-Zamani"},
["ktr"] = {"Kota Marudu Tinagas"},
["kvs"] = {"Kunggara"},
["kwq"] = {"Kwak"},
["kxe"] = {"Kakihum"},
["kxl"] = {"Nepali Kurux"},
["kxu"] = {"Kui (India)"},
["kzh"] = {"Kenuzi-Dongola"},
["kzj"] = {"Coastal Kadazan"},
["kzt"] = {"Tambunan Dusun"},
["lak"] = {"Laka (Nigeria)"},
["lba"] = {"Lui"},
["leg"] = {"Lengua"},
["lii"] = {"Lingkhim"},
["llo"] = {"Khlor"},
["lmm"] = {"Lamam"},
["lmz"] = {"Lumbee"},
["lno"] = {"Lango (South Sudan)"},
["lsg"] = {"Lyons Sign Language"},
["meg"] = {"Mea"},
["mgx"] = {"Omati"},
["mhh"] = {"Maskoy Pidgin"},
["mja"] = {"Mahei"},
["mld"] = {"Malakhel"},
["mnt"] = {"Maykulan"},
["mof"] = {"Mohegan-Montauk-Narragansett"},
["mst"] = {"Cataelano Mandaya"},
["mvm"] = {"Muya"},
["mwd"] = {"Mudbura"},
["mwj"] = {"Maligo"},
["mwx"] = {"Mediak"},
["mwy"] = {"Mosiro"},
["myd"] = {"Maramba"},
["myi"] = {"Mina (India)"},
["myq"] = {"Forest Maninka"},
["myt"] = {"Sangab Mandaya"},
["nad"] = {"Nijadali"},
["nbf"] = {"Naxi"},
["nbx"] = {"Ngura"},
["ncp"] = {"Ndaktup"},
["ngo"] = {"Ngoni"},
["nln"] = {"Durango Nahuatl"},
["nlr"] = {"Ngarla"},
["nns"] = {"Ningye"},
["nnx"] = {"Ngong"},
["nom"] = {"Nocamán"},
["noo"] = {"Nootka"},
["nts"] = {"Natagaimas"},
["nxu"] = {"Narau"},
["ome"] = {"Omejes"},
["oun"] = {"ǃOǃung"},
["pat"] = {"Papitalai"},
["pbz"] = {"Palu"},
["pcr"] = {"Panang"},
["pgy"] = {"Pongyong"},
["pii"] = {"Pini"},
["plj"] = {"Polci"},
["plp"] = {"Palpa"},
["pmc"] = {"Palumata"},
["pmk"] = {"Pamlico"},
["pmu"] = {"Mirpur Panjabi"},
["pod"] = {"Ponares"},
["ppa"] = {"Pao"},
["ppr"] = {"Piru"},
["prb"] = {"Lua'"},
["prp"] = {"Parsi"},
["pry"] = {"Pray 3"},
["puk"] = {"Pu Ko"},
["puz"] = {"Purum Naga"},
["rie"] = {"Rien"},
["rmr"] = {"Caló"},
["rna"] = {"Runa"},
["rsi"] = {"Rennellese Sign Language"},
["sap"] = {"Sanapaná"},
["sca"] = {"Sansu"},
["sdm"] = {"Semandang"},
["sgl"] = {"Sanglechi-Ishkashimi"},
["sgo"] = {"Songa"},
["skk"] = {"Sok"},
["slq"] = {"Salchuq"},
["smd"] = {"Sama"},
["snb"] = {"Sebuyau"},
["snh"] = {"Shinabo"},
["sul"] = {"Surigaonon"},
["sum"] = {"Sumo-Mayangna"},
["svr"] = {"Savara"},
["szd"] = {"Seru"},
["tbb"] = {"Tapeba"},
["tdu"] = {"Tempasuk Dusun"},
["tgg"] = {"Tangga"},
["thc"] = {"Tai Hang Tong"},
["thw"] = {"Thudam"},
["thx"] = {"The"},
["tid"] = {"Tidong"},
["tie"] = {"Tingal"},
["tkk"] = {"Takpa"},
["tlw"] = {"South Wemale"},
["tmk"] = {"Northwestern Tamang"},
["tmp"] = {"Tai Mène"},
["tne"] = {"Tinoc Kallahan"},
["tnf"] = {"Tangshewi"},
["toe"] = {"Tomedes"},
["tpw"] = {"Tupí"},
["tsf"] = {"Southwestern Tamang"},
["unp"] = {"Worora"},
["uok"] = {"Uokha"},
["uun"] = {"Kulon-Pazeh"},
["vki"] = {"Ija-Zuba"},
["wgw"] = {"Wagawaga"},
["wit"] = {"Wintu"},
["wiw"] = {"Wirangu"},
["wra"] = {"Warapu"},
["wrd"] = {"Warduji"},
["wya"] = {"Wyandot"},
["xba"] = {"Kamba (Brazil)"},
["xbx"] = {"Kabixí"},
["xia"] = {"Xiandao"},
["xip"] = {"Xipináwa"},
["xkh"] = {"Karahawyana"},
["xrq"] = {"Karranga"},
["xss"] = {"Assan"},
["xtz"] = {"Tasmanian"},
["ybd"] = {"Yangbye"},
["yds"] = {"Yiddish Sign Language"},
["yen"] = {"Yendang"},
["yiy"] = {"Yir Yoront"},
["yma"] = {"Yamphe"},
["ymt"] = {"Mator-Taygi-Karagas"},
["ynh"] = {"Yangho"},
["yos"] = {"Yos"},
["yri"] = {"Yarí"},
["yuu"] = {"Yugh"},
["zir"] = {"Ziriya"},
["zkb"] = {"Koibal"},
["zua"] = {"Zeem"}
}
return {
active = active,
deprecated = deprecated,
}
q41675f5rerylv9eqtsi12ew3h7sbff
Module:Lang/data/iana scripts
828
176333
793704
790552
2026-06-12T15:21:00Z
Yasasuru
23090
793704
Scribunto
text/plain
-- File-Date: 2024-06-14
return {
["Adlm"] = {"Adlam"},
["Afak"] = {"Afaka"},
["Aghb"] = {"Caucasian Albanian"},
["Ahom"] = {"Ahom", "Tai Ahom"},
["Arab"] = {"අරාබි"},
["Aran"] = {"Arabic (Nastaliq variant)"},
["Armi"] = {"Imperial Aramaic"},
["Armn"] = {"ආර්මේනියානු"},
["Avst"] = {"Avestan"},
["Bali"] = {"බාලි"},
["Bamu"] = {"Bamum"},
["Bass"] = {"Bassa Vah"},
["Batk"] = {"Batak"},
["Beng"] = {"බෙංගාලි", "බංග්ලා"},
["Bhks"] = {"Bhaiksuki"},
["Blis"] = {"Blissymbols"},
["Bopo"] = {"Bopomofo"},
["Brah"] = {"බ්රාහ්මී"},
["Brai"] = {"බ්රේල්"},
["Bugi"] = {"Buginese"},
["Buhd"] = {"Buhid"},
["Cakm"] = {"Chakma"},
["Cans"] = {"Unified Canadian Aboriginal Syllabics"},
["Cari"] = {"Carian"},
["Cham"] = {"Cham"},
["Cher"] = {"Cherokee"},
["Chis"] = {"Chisoi"},
["Chrs"] = {"Chorasmian"},
["Cirt"] = {"Cirth"},
["Copt"] = {"කොප්ටික්"},
["Cpmn"] = {"Cypro-Minoan"},
["Cprt"] = {"Cypriot syllabary"},
["Cyrl"] = {"Cyrillic"},
["Cyrs"] = {"Cyrillic (Old Church Slavonic variant)"},
["Deva"] = {"දේවනාගරී", "නාගරී"},
["Diak"] = {"දිවෙස් අකුරු"},
["Dogr"] = {"Dogra"},
["Dsrt"] = {"Deseret", "Mormon"},
["Dupl"] = {"Duployan shorthand", "Duployan stenography"},
["Egyd"] = {"Egyptian demotic"},
["Egyh"] = {"Egyptian hieratic"},
["Egyp"] = {"ඊජිප්තු රූපාක්ෂර"},
["Elba"] = {"Elbasan"},
["Elym"] = {"Elymaic"},
["Ethi"] = {"Ethiopic", "Geʻez", "Ge'ez"},
["Gara"] = {"Garay"},
["Geok"] = {"Khutsuri (Asomtavruli and Nuskhuri)"},
["Geor"] = {"Georgian (Mkhedruli and Mtavruli)"},
["Glag"] = {"Glagolitic"},
["Gong"] = {"Gunjala Gondi"},
["Gonm"] = {"Masaram Gondi"},
["Goth"] = {"ගොතික්"},
["Gran"] = {"ග්රන්ථ"},
["Grek"] = {"ග්රීක"},
["Gujr"] = {"ගුජරාටි"},
["Gukh"] = {"Gurung Khema"},
["Guru"] = {"ගුර්මුඛී"},
["Hanb"] = {"Han with Bopomofo (alias for Han + Bopomofo)"},
["Hang"] = {"හංගුල්", "හංගූල්", "Hangeul"},
["Hani"] = {"Han", "Hanzi", "Kanji", "Hanja"},
["Hano"] = {"Hanunoo", "Hanunóo"},
["Hans"] = {"Han (Simplified variant)"},
["Hant"] = {"Han (Traditional variant)"},
["Hatr"] = {"Hatran"},
["Hebr"] = {"Hebrew"},
["Hira"] = {"හිරගන"},
["Hluw"] = {"Anatolian Hieroglyphs", "Luwian Hieroglyphs", "Hittite Hieroglyphs"},
["Hmng"] = {"Pahawh Hmong"},
["Hmnp"] = {"Nyiakeng Puachue Hmong"},
["Hrkt"] = {"Japanese syllabaries (alias for Hiragana + Katakana)"},
["Hung"] = {"Old Hungarian", "Hungarian Runic"},
["Inds"] = {"ඉන්දු", "හරප්පානු"},
["Ital"] = {"Old Italic (Etruscan, Oscan, etc.)"},
["Jamo"] = {"Jamo (alias for Jamo subset of Hangul)"},
["Java"] = {"ජාවා"},
["Jpan"] = {"Japanese (alias for Han + Hiragana + Katakana)"},
["Jurc"] = {"Jurchen"},
["Kali"] = {"Kayah Li"},
["Kana"] = {"Katakana"},
["Kawi"] = {"Kawi"},
["Khar"] = {"ඛරෝෂ්ඨී"},
["Khmr"] = {"ඛමේර්"},
["Khoj"] = {"Khojki"},
["Kitl"] = {"Khitan large script"},
["Kits"] = {"Khitan small script"},
["Knda"] = {"කන්නඩ"},
["Kore"] = {"Korean (alias for Hangul + Han)"},
["Kpel"] = {"Kpelle"},
["Krai"] = {"Kirat Rai"},
["Kthi"] = {"Kaithi"},
["Lana"] = {"Tai Tham", "Lanna"},
["Laoo"] = {"Lao"},
["Latf"] = {"Latin (Fraktur variant)"},
["Latg"] = {"Latin (Gaelic variant)"},
["Latn"] = {"Latin"},
["Leke"] = {"Leke"},
["Lepc"] = {"Lepcha", "Róng"},
["Limb"] = {"Limbu"},
["Lina"] = {"Linear A"},
["Linb"] = {"Linear B"},
["Lisu"] = {"Lisu", "Fraser"},
["Loma"] = {"Loma"},
["Lyci"] = {"Lycian"},
["Lydi"] = {"Lydian"},
["Mahj"] = {"Mahajani"},
["Maka"] = {"Makasar"},
["Mand"] = {"Mandaic", "Mandaean"},
["Mani"] = {"Manichaean"},
["Marc"] = {"Marchen"},
["Maya"] = {"Mayan hieroglyphs"},
["Medf"] = {"Medefaidrin", "Oberi Okaime", "Oberi Ɔkaimɛ"},
["Mend"] = {"Mende Kikakui"},
["Merc"] = {"Meroitic Cursive"},
["Mero"] = {"Meroitic Hieroglyphs"},
["Mlym"] = {"මලයාලම්"},
["Modi"] = {"මෝඩී", "Moḍī"},
["Mong"] = {"මොංගෝලියානු"},
["Moon"] = {"Moon", "Moon code", "Moon script", "Moon type"},
["Mroo"] = {"Mro", "Mru"},
["Mtei"] = {"Meitei Mayek", "Meithei", "Meetei"},
["Mult"] = {"Multani"},
["Mymr"] = {"Myanmar", "Burmese"},
["Nagm"] = {"Nag Mundari"},
["Nand"] = {"Nandinagari"},
["Narb"] = {"Old North Arabian", "Ancient North Arabian"},
["Nbat"] = {"Nabataean"},
["Newa"] = {"Newa", "Newar", "Newari", "Nepāla lipi"},
["Nkdb"] = {"Naxi Dongba", "na²¹ɕi³³ to³³ba²¹", "Nakhi Tomba"},
["Nkgb"] = {"Naxi Geba", "na²¹ɕi³³ gʌ²¹ba²¹", "'Na-'Khi ²Ggŏ-¹baw", "Nakhi Geba"},
["Nkoo"] = {"N’Ko", "N'Ko"},
["Nshu"] = {"Nüshu"},
["Ogam"] = {"Ogham"},
["Olck"] = {"Ol Chiki", "Ol Cemet'", "Ol", "Santali"},
["Onao"] = {"Ol Onal"},
["Orkh"] = {"Old Turkic", "Orkhon Runic"},
["Orya"] = {"ඔරියා", "ඔඩියා"},
["Osge"] = {"Osage"},
["Osma"] = {"Osmanya"},
["Ougr"] = {"Old Uyghur"},
["Palm"] = {"Palmyrene"},
["Pauc"] = {"Pau Cin Hau"},
["Pcun"] = {"Proto-Cuneiform"},
["Pelm"] = {"Proto-Elamite"},
["Perm"] = {"Old Permic"},
["Phag"] = {"Phags-pa"},
["Phli"] = {"Inscriptional Pahlavi"},
["Phlp"] = {"Psalter Pahlavi"},
["Phlv"] = {"Book Pahlavi"},
["Phnx"] = {"ෆීනීෂියානු"},
["Piqd"] = {"Klingon (KLI pIqaD)"},
["Plrd"] = {"Miao", "Pollard"},
["Prti"] = {"Inscriptional Parthian"},
["Psin"] = {"Proto-Sinaitic"},
["Ranj"] = {"Ranjana"},
["Rjng"] = {"Rejang", "Redjang", "Kaganga"},
["Rohg"] = {"Hanifi Rohingya"},
["Roro"] = {"Rongorongo"},
["Runr"] = {"Runic"},
["Samr"] = {"Samaritan"},
["Sara"] = {"Sarati"},
["Sarb"] = {"Old South Arabian"},
["Saur"] = {"සෞරාෂ්ට්ර"},
["Sgnw"] = {"SignWriting"},
["Shaw"] = {"Shavian", "Shaw"},
["Shrd"] = {"Sharada", "Śāradā"},
["Shui"] = {"Shuishu"},
["Sidd"] = {"සිද්ධම්", "සිද්ධං", "සිද්ධමාතෘකා"},
["Sidt"] = {"Sidetic"},
["Sind"] = {"Khudawadi", "සින්ධි"},
["Sinh"] = {"සිංහල"},
["Sogd"] = {"Sogdian"},
["Sogo"] = {"Old Sogdian"},
["Sora"] = {"Sora Sompeng"},
["Soyo"] = {"Soyombo"},
["Sund"] = {"Sundanese"},
["Sunu"] = {"Sunuwar"},
["Sylo"] = {"Syloti Nagri"},
["Syrc"] = {"Syriac"},
["Syre"] = {"Syriac (Estrangelo variant)"},
["Syrj"] = {"Syriac (Western variant)"},
["Syrn"] = {"Syriac (Eastern variant)"},
["Tagb"] = {"Tagbanwa"},
["Takr"] = {"Takri", "Ṭākrī", "Ṭāṅkrī"},
["Tale"] = {"Tai Le"},
["Talu"] = {"New Tai Lue"},
["Taml"] = {"දෙමළ"},
["Tang"] = {"Tangut"},
["Tavt"] = {"Tai Viet"},
["Tayo"] = {"Tai Yo"},
["Telu"] = {"තෙලිඟු"},
["Teng"] = {"Tengwar"},
["Tfng"] = {"Tifinagh", "Berber"},
["Tglg"] = {"Tagalog", "Baybayin", "Alibata"},
["Thaa"] = {"Thaana"},
["Thai"] = {"තායි"},
["Tibt"] = {"ටිබෙට්"},
["Tirh"] = {"Tirhuta"},
["Tnsa"] = {"Tangsa"},
["Todr"] = {"Todhri"},
["Tols"] = {"Tolong Siki"},
["Toto"] = {"Toto"},
["Tutg"] = {"Tulu-Tigalari"},
["Ugar"] = {"Ugaritic"},
["Vaii"] = {"Vai"},
["Visp"] = {"Visible Speech"},
["Vith"] = {"Vithkuqi"},
["Wara"] = {"Warang Citi", "Varang Kshiti"},
["Wcho"] = {"Wancho"},
["Wole"] = {"Woleai"},
["Xpeo"] = {"Old Persian"},
["Xsux"] = {"Sumero-Akkadian cuneiform"},
["Yezi"] = {"Yezidi"},
["Yiii"] = {"Yi"},
["Zanb"] = {"Zanabazar Square", "Zanabazarin Dörböljin Useg", "Xewtee Dörböljin Bicig", "Horizontal Square Script"},
["Zinh"] = {"Code for inherited script"},
["Zmth"] = {"Mathematical notation"},
["Zsye"] = {"Symbols (Emoji variant)"},
["Zsym"] = {"Symbols"},
["Zxxx"] = {"Code for unwritten documents"},
["Zyyy"] = {"Code for undetermined script"},
["Zzzz"] = {"Code for uncoded script"}
}
7ydv7yrvdpm4xzx9o26yl050qepnfwp
සැකිල්ල:Archaeological sites in Taxila
10
195322
793743
793393
2026-06-13T08:08:09Z
Yasasuru
23090
793743
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name = Archaeological sites in Taxila
|title = [[තක්ෂිලා]]වේ පුරාවිද්යා අඩවි
|titlestyle = background:#abdb75;
|basestyle = background:#bbeb85;
|bodyclass = hlist
|state = {{{state|autocollapse}}}
|group1= නගර
|list1 =
* [[Hathial]]
* [[Bhir Mound]]
* [[Sarai Khola]]
* [[සිර්කප්]]
* [[Sirsukh]]
|group2= විහාරාරාම
|list2 =
*[[ධර්මරාජික]]
*[[ජෞලියන්]]
*[[Kalawan]]
*[[Mohra Muradu]]
|group3= දේවස්ථාන
|list3=
*[[Jandial]]
}}<noinclude>
{{Navbox documentation}}
[[Category:Pakistan history navigational boxes]]
</noinclude>
4ptqk0msyjjdfxgb823zr4otohrqgkf
හෂ්ට්නගර්
0
195338
793694
793431
2026-06-12T14:58:29Z
Yasasuru
23090
793694
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles>{{Location map|Pakistan|width=250px|float=|border=|caption=[[පාකිස්තානය]] තුළ හෂ්ට්නගර් හි පිහිටීම|alt=|relief=yes|AlternativeMap=|overlay_image=|label=හෂ්ට්නගර්|label_size=|position=|background=|mark=|marksize=|link=|lat_deg=34.216456|lon_deg=71.714794}}<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>{{බහුවිධ රූපය
| align = right
| caption_align = center
| direction = vertical
| header = හෂ්ට්නගර් බුද්ධ ප්රතිමාව
| total_width = 250
| image1 = Hashtnagar Buddha Year 384 original body only.jpg
| caption1 = හෂ්ට්නගර් හි පලාතු ඪේරි නම් ස්ථානයෙන් හමුවූ බුද්ධ ප්රතිමාව, මෙහි "වර්ෂය 384" යනුවෙන් කැටයම් කොට ඇති අතර, [[යවන වර්ෂ]] ක්රමය අනුව එය ක්රි.ව. 209ට අයත් යැයි සැලකේ.
| image2 = Hashtnagar Buddha piedestal with Year 384 inscription.jpg
| caption2 = එම ප්රතිමාවේම පාදස්තලය, මෙහි වර්ෂ 384 අභිලේඛනය දක්නට ලැබේ: ''සං 1 1 1 100 20 20 20 20 4 ප්රොථවදස මසස දිවාසංමි පංචමි 4 1'' ("384 වර්ෂයේ, ප්රෞස්ථපාද මාසයේ, පස්වන දින").<ref>Problems of Chronology in Gandharan Art [http://www.carc.ox.ac.uk/PublicFiles/media/Final%20e-version%20Problems%20of%20Chronology%20in%20Gandharan%20Art.pdf p. 37]</ref> මෙහි පාදස්තලය එල්. වයිට් සිං විසින් වෙන්කොට 1883දී බ්රිතාන්ය කෞතුකාගාරය වෙත රැගෙන එන ලදී.<ref>{{cite journal |last1=Errington |first1=Elizabeth |title=Numismatic evidence for dating the Buddhist remains of Gandhara |journal=Papers in Honour of Francine Tissot. Silk Road Art and Archaeology 6 |page=204 |url=https://www.academia.edu/3676180 |language=en}}</ref>
| footer =
}}
'''හෂ්ට්නගර්''' ( {{Langx|ps|هشت نګر}} , පෂ්ටෝ භාෂාවෙන් اشنغر ලෙස බහුලව හැඳින්වේ) <ref>{{Citation|last=Raverty|first=Henry George|title=A dictionary of the Puk'hto, Pus'hto, or language of the Afghans|url=http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:331.raverty|page=33|year=1867|edition=2|publisher=Williams and Norgate|author-link=Henry George Raverty}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> යනු ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි චාර්සද්දා දිස්ත්රික්කයේ ප්රාදේශික කොටස් දෙකෙන් එකකි. හෂ්ට්නගර් යන නම [[සංස්කෘත]] अष्टनगरम् ''අෂ්ටනගරං'', "නගර අට", සංස්කෘත ''අෂ්ට'', "අට" සහ नगर ''නගර'', "පදිංචි කිරීම, ප්රදේශය, නගරය" වලින් ව්යුත්පන්න වී ඇත. 17 වන සියවසේදී කාබුල් අසල එම නමින්ම යුත් මෙයට සම්බන්ධ නොවූ නගරයක් ද තිබුණි. එය රොෂානි ව්යාපාරයේ නිවහන විය. මෙම නාමය පසුව පර්සියානු බසේ බලපෑම අනුව هشت ''හෂ්ට්'', "අට" ලෙස වෙනස් විය. "නගර අට" යන නිරුක්තිය මෙම කලාපයේ පිහිටා ඇති ප්රධාන ජනාවාස අට ගැන සඳහන් කරයි. <ref name="(CalcuttaIndia)1812">{{උපන්යාස පොත |last=Asiatick Society (Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=_yooAAAAYAAJ&pg=PA383 |title=Asiatick researches, or, Transactions of the society instituted in Bengal, for inquiring into the history and antiquities, the arts, sciences, and literature of Asia |last2=India) |publisher=John Murray |year=1812 |pages=383– |access-date=1 April 2011}}</ref> මේවා:
* [[චාර්සද්දා]], හෂ්ට්නගර් [ මුහම්මද්සායි සහ ඛේෂ්ගි ]
* ප්රාං (1812 ලැයිස්තුවේ ප්රාං සහ චාර්සද්දා කාණ්ඩ කර ඇත)
* රජ්ජාර්, චාර්සද්දා
* ශේර්පාඕ, චාර්සද්දා
* තාංගි, චාර්සද්දා
* ටුරාන්සායි, චාර්සද්දා
* උමර්සායි, චාර්සද්දා
* උත්මන්සායි, චාර්සද්දා
* දර්ගායි, චාර්සද්දා
== ආශ්රේයයන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|34|12|59.24|N|71|42|53.26|E|display=title}}{{Gandhara}}
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
2cu90deem5ovcjkys44di2g3wet4cqn
ගන්ධාර (රාජධානිය)
0
195342
793701
793448
2026-06-12T15:15:09Z
Yasasuru
23090
/* පිහිටීම */
793701
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Template:Infobox country/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = ගන්ධාර
| common_name = ගන්ධාර
| native_name =
| image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png
| capital = [[තක්ෂිලා|තක්ෂශිලා]]<br/>[[පුෂ්කලාවතී]]
| religion = [[ඓතිහාසික වෛදික ආගම]]<br/>[[ජෛන ආගම]]<br/>[[බුද්ධාගම]]
| demonym = ගාන්ධාරී
| government_type = [[රාජාණ්ඩුව]]
| currency =
| status =
| status_text =
| empire =
| year_end = {{c.|ක්රි.පූ. 500}}
| year_start = {{c.|ක්රි.පූ. 2000}}
| image_map_alt =
| image_map_caption = පශ්චාත් වෛදික යුගයේ [[මහාජනපද]] අතර ගන්ධාරය
| common_languages = [[ප්රාකෘත]]
| title_leader = [[රාජ]]
| year_leader1 = {{circa|ක්රි.පූ. 700}}
| leader1 = නග්නජිත්
| year_leader2 = {{circa|ක්රි.පූ. 550}}
| leader2 = [[පුෂ්කරසාරීන්|පුක්කුසාතී]]
| event_start = ස්ථාපනය
| date_start =
| event_end = [[ඇකිමේනීය අධිරාජ්යය]] විසින් යටත් කරගැනීම
| date_end =
| p1 =
| s1 = ගන්දාර{{!}}{{center|{{Transliteration|peo|Gaⁿdāra}}<br/><small>(ඇකිමේනීය අධිරාජ්යය)</small>}}
| flag_s1 = Standard of Cyrus the Great (Blue).svg
| today = [[පාකිස්තානය]] සහ නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
}}
'''ගන්ධාර''' ({{Langx|sa|ගන්ධාර}} ; {{Langx|pi|ගන්ධාර}}) යනු වයඹදිග දකුණු ආසියාවේ පුරාතන ඉන්දු-ආර්ය රාජධානියක් වූ අතර එහි පැවැත්ම යකඩ යුගයේ සිට පැවති බව සනාථ වේ. ගන්ධාරයේ වැසියන් '''ගාන්ධාරීන්''' ලෙස හැඳින්විණි.
== පිහිටීම ==
<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>{{බහුවිධ රූපය
| align = left
| caption_align = center
| direction = vertical
| total_width = 250
| image1 = Early Vedic Culture (1700-1100 BCE).png
| caption1 = ගාන්ධාරී වෛදික ගෝත්රවල ව්යාප්තිය
| image2 = Late Vedic Culture (1100-500 BCE).png
| caption2 = පශ්චාත් වෛදික යුගයේ ගන්ධාරයේ පිහිටීම
| image3 = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png
| caption3 = පශ්චාත් වෛදික යුගයේ ගන්ධාරයේ පිහිටීම
| footer =
}}
<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles>{{History of South Asia}}<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" />{{History of South Asia}}වෛදික යුගයේ අගභාගයේ ගන්ධාරය රාජධානිය ඉන්දු ගඟ දෙපස පිහිටා තිබූ අතර, එය නූතන පාකිස්තානයේ පන්ජාබ් හි රාවල්පින්ඩි දිස්ත්රික්කයට සහ ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි පෙෂාවර් දිස්ත්රික්කයට අනුරූප විය. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Singh |first=Upinder |author-link=Upinder Singh |url= |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |date= |publisher=[[Longman|Pearson Education India]] |isbn= |location= |page=264}}</ref> {{Sfn|Raychaudhuri|1953}} ක්රි.පූ. 6 වන සියවස වන විට, ගන්ධාරය කාශ්මීර නිම්නය තෙක් ව්යාප්ත විය. {{Sfn|Raychaudhuri|1953}}
ගන්ධාරයේ අගනුවර වූයේ [[තක්ෂිලා|තක්ෂශිලා]] ( [[පාලි]] : {{අක්ෂරපරිවර්තනය|pi|තක්කසිලා}} ; [[පුරාතන ග්රීක|පුරාණ ග්රීක]] : {{Langx|grc|Ταξιλα|Taxila}} ), සහ [[පුෂ්කලාවතී]] ( {{Langx|pra|පුක්කලෝවතී}} ; {{Langx|grc|Πευκελαωτις|Peukelaōtis}} ) හෝ පුෂ්කරවතී ( [[පාලි]] : {{අක්ෂරපරිවර්තනය|pi|පොක්ඛරවතී}} ) ය.
== මෙයද බලන්න ==
* සින්දු-සෞවීර
* ගන්ධාර (මහා භාරතය)
* [[ජනපද]]
* [[සොළොස් මහා ජනපද|මහා ජනපද]]
* ගන්ධාර සුසාන සංස්කෘතිය
== ආශ්රේයයන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව|30em}}{{Mahajanapada}}
[[ප්රවර්ගය:සොළොස් මහා ජනපද]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
924ske7tetyii9cbr32vdt7puadihlq
793702
793701
2026-06-12T15:16:35Z
Yasasuru
23090
793702
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Template:Infobox country/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = ගන්ධාර
| common_name = ගන්ධාර
| native_name =
| image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png
| capital = [[තක්ෂිලා|තක්ෂශිලා]]<br/>[[පුෂ්කලාවතී]]
| religion = [[ඓතිහාසික වෛදික ආගම]]<br/>[[ජෛන ආගම]]<br/>[[බුද්ධාගම]]
| demonym = ගාන්ධාරී
| government_type = [[රාජාණ්ඩුව]]
| currency =
| status =
| status_text =
| empire =
| year_end = {{c.|ක්රි.පූ. 500}}
| year_start = {{c.|ක්රි.පූ. 2000}}
| image_map_alt =
| image_map_caption = පශ්චාත් වෛදික යුගයේ [[මහාජනපද]] අතර ගන්ධාරය
| common_languages = [[ප්රාකෘත]]
| title_leader = [[රාජ]]
| year_leader1 = {{circa|ක්රි.පූ. 700}}
| leader1 = නග්නජිත්
| year_leader2 = {{circa|ක්රි.පූ. 550}}
| leader2 = [[පුෂ්කරසාරීන්|පුක්කුසාතී]]
| event_start = ස්ථාපනය
| date_start =
| event_end = [[ඇකිමේනීය අධිරාජ්යය]] විසින් යටත් කරගැනීම
| date_end =
| p1 =
| s1 = ගන්දාර{{!}}{{center|{{Transliteration|peo|Gaⁿdāra}}<br/><small>(ඇකිමේනීය අධිරාජ්යය)</small>}}
| flag_s1 = Standard of Cyrus the Great (Blue).svg
| today = [[පාකිස්තානය]] සහ නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
}}
'''ගන්ධාර''' ({{Langx|sa|ගන්ධාර}} ; {{Langx|pi|ගන්ධාර}}) යනු වයඹදිග දකුණු ආසියාවේ පුරාතන ඉන්දු-ආර්ය රාජධානියක් වූ අතර එහි පැවැත්ම යකඩ යුගයේ සිට පැවති බව සනාථ වේ. ගන්ධාරයේ වැසියන් '''ගාන්ධාරීන්''' ලෙස හැඳින්විණි.
== පිහිටීම ==
<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>{{බහුවිධ රූපය
| align = left
| caption_align = center
| direction = vertical
| total_width = 250
| image1 = Early Vedic Culture (1700-1100 BCE).png
| caption1 = ගාන්ධාරී වෛදික ගෝත්රවල ව්යාප්තිය
| image2 = Late Vedic Culture (1100-500 BCE).png
| caption2 = පශ්චාත් වෛදික යුගයේ ගන්ධාරයේ පිහිටීම
| image3 = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png
| caption3 = පශ්චාත් වෛදික යුගයේ ගන්ධාරයේ පිහිටීම
| footer =
}}
<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles>{{History of South Asia}}<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" />වෛදික යුගයේ අගභාගයේ ගන්ධාරය රාජධානිය ඉන්දු ගඟ දෙපස පිහිටා තිබූ අතර, එය නූතන පාකිස්තානයේ පන්ජාබ් හි රාවල්පින්ඩි දිස්ත්රික්කයට සහ ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි පෙෂාවර් දිස්ත්රික්කයට අනුරූප විය. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Singh |first=Upinder |author-link=Upinder Singh |url= |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |date= |publisher=[[Longman|Pearson Education India]] |isbn= |location= |page=264}}</ref> {{Sfn|Raychaudhuri|1953}} ක්රි.පූ. 6 වන සියවස වන විට, ගන්ධාරය කාශ්මීර නිම්නය තෙක් ව්යාප්ත විය. {{Sfn|Raychaudhuri|1953}}
ගන්ධාරයේ අගනුවර වූයේ [[තක්ෂිලා|තක්ෂශිලා]] ( [[පාලි]] : {{අක්ෂරපරිවර්තනය|pi|තක්කසිලා}} ; [[පුරාතන ග්රීක|පුරාණ ග්රීක]] : {{Langx|grc|Ταξιλα|Taxila}} ), සහ [[පුෂ්කලාවතී]] ( {{Langx|pra|පුක්කලෝවතී}} ; {{Langx|grc|Πευκελαωτις|Peukelaōtis}} ) හෝ පුෂ්කරවතී ( [[පාලි]] : {{අක්ෂරපරිවර්තනය|pi|පොක්ඛරවතී}} ) ය.
== මෙයද බලන්න ==
* සින්දු-සෞවීර
* ගන්ධාර (මහා භාරතය)
* [[ජනපද]]
* [[සොළොස් මහා ජනපද|මහා ජනපද]]
* ගන්ධාර සුසාන සංස්කෘතිය
== ආශ්රේයයන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව|30em}}{{Mahajanapada}}
[[ප්රවර්ගය:සොළොස් මහා ජනපද]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
r305b56xu3wmp9weyek9vxxwz3cwrkw
793703
793702
2026-06-12T15:16:57Z
Yasasuru
23090
793703
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Template:Infobox country/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = ගන්ධාර
| common_name = ගන්ධාර
| native_name =
| image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png
| capital = [[තක්ෂිලා|තක්ෂශිලා]]<br/>[[පුෂ්කලාවතී]]
| religion = [[ඓතිහාසික වෛදික ආගම]]<br/>[[ජෛන ආගම]]<br/>[[බුද්ධාගම]]
| demonym = ගාන්ධාරී
| government_type = [[රාජාණ්ඩුව]]
| currency =
| status =
| status_text =
| empire =
| year_end = {{c.|ක්රි.පූ. 500}}
| year_start = {{c.|ක්රි.පූ. 2000}}
| image_map_alt =
| image_map_caption = පශ්චාත් වෛදික යුගයේ [[මහාජනපද]] අතර ගන්ධාරය
| common_languages = [[ප්රාකෘත]]
| title_leader = [[රාජ]]
| year_leader1 = {{circa|ක්රි.පූ. 700}}
| leader1 = නග්නජිත්
| year_leader2 = {{circa|ක්රි.පූ. 550}}
| leader2 = [[පුෂ්කරසාරීන්|පුක්කුසාතී]]
| event_start = ස්ථාපනය
| date_start =
| event_end = [[ඇකිමේනීය අධිරාජ්යය]] විසින් යටත් කරගැනීම
| date_end =
| p1 =
| s1 = ගන්දාර{{!}}{{center|{{Transliteration|peo|ගන්දාර}}<br/><small>(ඇකිමේනීය අධිරාජ්යය)</small>}}
| flag_s1 = Standard of Cyrus the Great (Blue).svg
| today = [[පාකිස්තානය]] සහ නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
}}
'''ගන්ධාර''' ({{Langx|sa|ගන්ධාර}} ; {{Langx|pi|ගන්ධාර}}) යනු වයඹදිග දකුණු ආසියාවේ පුරාතන ඉන්දු-ආර්ය රාජධානියක් වූ අතර එහි පැවැත්ම යකඩ යුගයේ සිට පැවති බව සනාථ වේ. ගන්ධාරයේ වැසියන් '''ගාන්ධාරීන්''' ලෙස හැඳින්විණි.
== පිහිටීම ==
<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>{{බහුවිධ රූපය
| align = left
| caption_align = center
| direction = vertical
| total_width = 250
| image1 = Early Vedic Culture (1700-1100 BCE).png
| caption1 = ගාන්ධාරී වෛදික ගෝත්රවල ව්යාප්තිය
| image2 = Late Vedic Culture (1100-500 BCE).png
| caption2 = පශ්චාත් වෛදික යුගයේ ගන්ධාරයේ පිහිටීම
| image3 = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png
| caption3 = පශ්චාත් වෛදික යුගයේ ගන්ධාරයේ පිහිටීම
| footer =
}}
<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles>{{History of South Asia}}<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><templatestyles src="Nobold/styles.css" />වෛදික යුගයේ අගභාගයේ ගන්ධාරය රාජධානිය ඉන්දු ගඟ දෙපස පිහිටා තිබූ අතර, එය නූතන පාකිස්තානයේ පන්ජාබ් හි රාවල්පින්ඩි දිස්ත්රික්කයට සහ ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි පෙෂාවර් දිස්ත්රික්කයට අනුරූප විය. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Singh |first=Upinder |author-link=Upinder Singh |url= |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |date= |publisher=[[Longman|Pearson Education India]] |isbn= |location= |page=264}}</ref> {{Sfn|Raychaudhuri|1953}} ක්රි.පූ. 6 වන සියවස වන විට, ගන්ධාරය කාශ්මීර නිම්නය තෙක් ව්යාප්ත විය. {{Sfn|Raychaudhuri|1953}}
ගන්ධාරයේ අගනුවර වූයේ [[තක්ෂිලා|තක්ෂශිලා]] ( [[පාලි]] : {{අක්ෂරපරිවර්තනය|pi|තක්කසිලා}} ; [[පුරාතන ග්රීක|පුරාණ ග්රීක]] : {{Langx|grc|Ταξιλα|Taxila}} ), සහ [[පුෂ්කලාවතී]] ( {{Langx|pra|පුක්කලෝවතී}} ; {{Langx|grc|Πευκελαωτις|Peukelaōtis}} ) හෝ පුෂ්කරවතී ( [[පාලි]] : {{අක්ෂරපරිවර්තනය|pi|පොක්ඛරවතී}} ) ය.
== මෙයද බලන්න ==
* සින්දු-සෞවීර
* ගන්ධාර (මහා භාරතය)
* [[ජනපද]]
* [[සොළොස් මහා ජනපද|මහා ජනපද]]
* ගන්ධාර සුසාන සංස්කෘතිය
== ආශ්රේයයන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව|30em}}{{Mahajanapada}}
[[ප්රවර්ගය:සොළොස් මහා ජනපද]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
adfae2zp52kwmp8a0rxwdtcak76scrd
බාරීකොට්
0
195498
793680
2026-06-12T12:26:57Z
Yasasuru
23090
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354488870|Barikot]]"
793680
wikitext
text/x-wiki
{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| name = බාරීකොට්
| official_name =
| native_name = {{nq| بریکوټ}}
| native_name_lang = ps
| settlement_type = [[නගරය]]
| image_skyline = File:Barikot Swat.jpg
| image_caption = ''පුළුල් දර්ශනය'': [[බාරීකොට්]]
| mapsize =
| map_alt =
| pushpin_map = Pakistan#Gandhara#Khyber Pakhtunkhwa
| pushpin_label_position = top
| pushpin_map_alt =
| pushpin_relief = yes
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|34.677471|N|72.211675|E|type:city_region:PK|display=title}}
| elevation_m = 808
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = {{flagu|පාකිස්තානය}}
| subdivision_type1 = [[පාකිස්තානයේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = {{flag|ඛයිබර් පාඛ්තුන්ඛ්වා}}
| subdivision_type2 = [[පාකිස්තානයේ දිස්ත්රික්ක|දිස්ත්රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[ස්වාට් දිස්ත්රික්කය|ස්වාට්]]
| subdivision_type3 = [[ටේසිල්]]
| subdivision_name3 = [[බාරීකොට් ටේසිල්|බාරීකොට්]]
| established_title = ස්ථාපනය
| established_date =
| founder =
| seat_type =
| seat =
| government_footnotes =
| leader_party =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| unit_pref = Metric<!-- or US or UK -->
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| population_total = 115,045
| population_as_of = 2023
| population_footnotes =
| population_density_km2 =
| demographics1_title1 = භාෂා(ව)
| timezone1 = [[පාකිස්තානයේ වේලාව|PST]]
| utc_offset1 = +5
| postal_code = 19240
| area_code =
| website = <!-- {{URL|website}} -->
| demographics1_info1 = [[පශ්තෝ භාෂාව|පශ්තෝ]]
}}
'''බාරීකොට්''' ( {{Langx|ur|<big>بریکوٹ</big>}} ) ( පැෂ්ටෝ : <big>بریکوټ</big> ) යනු [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානයේ]] ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි ස්වාට් ගඟේ මැද ප්රදේශය අසල පිහිටි නගරයකි. එය මින්ගෝරා සහ [[බුත්කාර ස්තූපය|බුත්කාර ස්තූපයේ]] සිට කි.මී. 20 (සැත 12) දුරින් පිහිටා ඇත. එය මධ්යම ස්වාට් නිම්නයට පිවිසෙන නගරය වන අතර එහි ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් 25,000 කි. බාරීකොට් යනු [[මහා ඇලෙක්සැන්ඩ' රජ|මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්]] විසින් අල්ලා ගන්නා ලද පුරාණ බලකොටුවක පිහිටීමක් වන අතර, ක්රි.ව. දක්වා දිවෙන [[තඹ යුගය|කැල්කොලිතික්]] අවශේෂ සමඟ {{Circa|ක්රි.පූ. 1700}}, දක්වා දිවෙන අතර, [[ප්රාග් ඓතිහාසික යුගය|මුල් ඓතිහාසික යුගයේ]] ඉතිහාසය {{Circa|ක්රි.පූ. 600}} පමණ පැරණි ය. ගිසෙප් ටකී විසින් ආරම්භ කරන ලද ඉතාලි පුරාවිද්යා මෙහෙයුම (ISMEO ලෙස නම් කරන ලදී) 1984 සිට බාරීකොට් යටතේ පැරණි ''බසිරා'' නගරයේ නටබුන් කැණීම් කරමින් සිටී <ref name="AGI">{{Cite news|url=https://international.agi.it/international/pakistan_unearths_the_city_defeated_by_alexander_the_great-1007847/news/2016-08-16/|title=Pakistan unearths the city defeated by Alexander the Great|date=16 August 2016|work=AGI – Agenzia Giornalistica Italia|access-date=13 September 2017|language=it}}</ref>
== ආශ්රේයයන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}{{Gandhara}}
[[ප්රවර්ගය:Short description is different from Wikidata]]
[[ප්රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]
05iqhksqb9cysg3xamnc3drbk50cnn3
Barikot
0
195499
793681
2026-06-12T12:27:34Z
Yasasuru
23090
[[බාරීකොට්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793681
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[බාරීකොට්]]
fixo95v5o1nxtxhjp5hrgbbu4u68b42
බාරිකොට්
0
195500
793682
2026-06-12T12:28:02Z
Yasasuru
23090
[[බාරීකොට්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793682
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[බාරීකොට්]]
fixo95v5o1nxtxhjp5hrgbbu4u68b42
සැකිල්ල:Archaeological sites around Mardan
10
195501
793684
2026-06-12T12:38:39Z
Yasasuru
23090
'{{Navbox |name = Archaeological sites around Mardan |title = [[මර්දාන්]] අවට පුරාවිද්යා අඩවි |titlestyle = background:#abdb75; |basestyle = background:#bbeb85; |bodyclass = hlist |state = {{{state|autocollapse}}} |group1= විහාර |list1 = *[[ජමාල් ගර්හි]] *[[සේරි බහ්ලොල්]] *[[තඛ්ත්-ඉ-බාහි]] *ම...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි
793684
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name = Archaeological sites around Mardan
|title = [[මර්දාන්]] අවට පුරාවිද්යා අඩවි
|titlestyle = background:#abdb75;
|basestyle = background:#bbeb85;
|bodyclass = hlist
|state = {{{state|autocollapse}}}
|group1= විහාර
|list1 =
*[[ජමාල් ගර්හි]]
*[[සේරි බහ්ලොල්]]
*[[තඛ්ත්-ඉ-බාහි]]
*[[මියාන් ඛාන්]]
}}<noinclude>
{{Navbox documentation}}
[[Category:Pakistan history navigational boxes]]
[[Category:Pakistan geography navigational boxes]]
</noinclude>
fgtcy48k6j3b11y2119zu8gnhibylkp
චාර්සද්දා
0
195502
793691
2026-06-12T14:56:49Z
Yasasuru
23090
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352823424|Charsadda]]"
793691
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වෙනත් භාවිතා}}<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| name = චාර්සද්දා
| native_name = {{hlist|{{nativename|ur|{{Nastaliq|چارسدہ}}}}|{{nativename|ps|چارسده}}}}
| official_name =
| settlement_type = [[ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි නගර ලැයිස්තුව|නගරය]]
| image_skyline = Bacha Khan Square In Charsadda.jpg
| image_caption = බචා ඛාන් චෝක්
| map_caption =
| pushpin_map = Pakistan#Khyber Pakhtunkhwa
| pushpin_relief = yes
| coordinates = {{Coord|34|9|0|N|71|44|0|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[පාකිස්තානය]]
| subdivision_type1 = [[පාකිස්තානයේ උපබෙදීම්|පළාත]]
| subdivision_name1 = {{flag|ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා}}
| subdivision_type2 = [[ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි දිස්ත්රික්ක|දිස්ත්රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[චාර්සද්දා දිස්ත්රික්කය, පාකිස්තානය|චාර්සද්දා]]
| subdivision_type3 = [[ටේසිල්]]
| subdivision_name3 = [[චාර්සද්දා ටේසිල්|චාර්සද්දා]]
| government_footnotes = <ref>{{cite news|url=https://www.samaa.tv/news/2021/12/kps-new-lg-system-structure-powers-and-voting-process/|title=KP’s new LG system: structure, powers, and voting process|date=17 December 2021|access-date=18 January 2022|work=SAMAA TV}}</ref>
| government_type = [[Tehsil Municipal Administration|ටේසිල්-මණ්ඩලය]]
| leader_title = සභාපති
| leader_name = අබ්දුල් රෞෆ්<ref>{{cite news|url=https://www.geo.tv/election/kp-localbodies2021/council/2016/TCC|title=Tehsil Council Charsadda – KPK Local Body Election Result 2021|access-date=18 January 2022|work=[[Geo News]]}}</ref>
| leader_party = [[JUI-F]]
| area_total_km2 =
| elevation_m =
| population_footnotes = <ref name="census2017">{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/kp/CHARSADA_BLOCKWISE.pdf|title=POPULATION AND HOUSEHOLD DETAIL FROM BLOCK TO DISTRICT LEVEL: KHYBER PAKHTUNKHWA (Charsadda DISTRICT)|date=2018-01-03|access-date=2018-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827095631/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/kp/CHARSADA_BLOCKWISE.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref>
| population_total = 120,170
| population_as_of = [[2023 පාකිස්තානයේ ජනලේඛන|2023]]
| population_density_km2 =
| timezone1 = [[පාකිස්තාන සම්මත වේලාව|PKT]]
| utc_offset1 = +5
| area_code_type = [[List of dialing codes of Pakistan|ඇමතුම් කේතය]]
| area_code =
| website =
}}
{{සටහන් ලැයිස්තුව}}'''චාර්සද්දා''' ( {{Langx|ps|چارسده}} ; {{Audio|PK_Charsadda.ogg|උච්චාරණය}} ; {{Langx|ur|{{nq|چارسدہ}}}} ; {{Audio|Charsadda.ogg|උච්චාරණය}} ) යනු පාකිස්තානයේ ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා පළාතේ චාර්සද්දා දිස්ත්රික්කයේ පිහිටි නගරයක් සහ මූලස්ථානයකි. <ref name="Dani 1963">{{උපන්යාස පොත |last=Dani |first=Ahmad Hasan |author-link=Ahmad Hasan Dani |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.533479 |title=Peshawar University Archaeological Guide Series 1: Pushkalavati |date=1963 |publisher=University of Peshawar |location=Peshawar |pages=2-8 |access-date=31 March 2023}}</ref> <ref name="NRB">[http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=52&dn=Charsada Tehsils & Unions in the District of Charsada – Government of Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080322212739/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=52&dn=Charsada|date=22 March 2008}}</ref> පෙෂාවර් නිම්නයේ පිහිටා ඇති චාර්සද්දා, පළාත් ප්රධාන නගරය වන පෙෂාවර් සිට {{Convert|29|km|0|abbr=out}} පමණ දුරින් පිහිටා ඇත්තේ {{Convert|276|m|ft|0|abbr=out}} පමණ උන්නතාංශයක ය.
== මෙයද බලන්න ==
* පුෂ්කලාවතී
== සටහන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{සටහන් ලැයිස්තුව}}{{Gandhara}}{{Charsadda-Union-Councils}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්රවර්ගය:උර්දු-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:Short description matches Wikidata]]
[[ප්රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]
eu8qczfpmq33nwuui4wyjszrlxdvwz5
793692
793691
2026-06-12T14:57:10Z
Yasasuru
23090
/* මෙයද බලන්න */
793692
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වෙනත් භාවිතා}}<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| name = චාර්සද්දා
| native_name = {{hlist|{{nativename|ur|{{Nastaliq|چارسدہ}}}}|{{nativename|ps|چارسده}}}}
| official_name =
| settlement_type = [[ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි නගර ලැයිස්තුව|නගරය]]
| image_skyline = Bacha Khan Square In Charsadda.jpg
| image_caption = බචා ඛාන් චෝක්
| map_caption =
| pushpin_map = Pakistan#Khyber Pakhtunkhwa
| pushpin_relief = yes
| coordinates = {{Coord|34|9|0|N|71|44|0|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[පාකිස්තානය]]
| subdivision_type1 = [[පාකිස්තානයේ උපබෙදීම්|පළාත]]
| subdivision_name1 = {{flag|ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා}}
| subdivision_type2 = [[ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි දිස්ත්රික්ක|දිස්ත්රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[චාර්සද්දා දිස්ත්රික්කය, පාකිස්තානය|චාර්සද්දා]]
| subdivision_type3 = [[ටේසිල්]]
| subdivision_name3 = [[චාර්සද්දා ටේසිල්|චාර්සද්දා]]
| government_footnotes = <ref>{{cite news|url=https://www.samaa.tv/news/2021/12/kps-new-lg-system-structure-powers-and-voting-process/|title=KP’s new LG system: structure, powers, and voting process|date=17 December 2021|access-date=18 January 2022|work=SAMAA TV}}</ref>
| government_type = [[Tehsil Municipal Administration|ටේසිල්-මණ්ඩලය]]
| leader_title = සභාපති
| leader_name = අබ්දුල් රෞෆ්<ref>{{cite news|url=https://www.geo.tv/election/kp-localbodies2021/council/2016/TCC|title=Tehsil Council Charsadda – KPK Local Body Election Result 2021|access-date=18 January 2022|work=[[Geo News]]}}</ref>
| leader_party = [[JUI-F]]
| area_total_km2 =
| elevation_m =
| population_footnotes = <ref name="census2017">{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/kp/CHARSADA_BLOCKWISE.pdf|title=POPULATION AND HOUSEHOLD DETAIL FROM BLOCK TO DISTRICT LEVEL: KHYBER PAKHTUNKHWA (Charsadda DISTRICT)|date=2018-01-03|access-date=2018-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827095631/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/kp/CHARSADA_BLOCKWISE.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref>
| population_total = 120,170
| population_as_of = [[2023 පාකිස්තානයේ ජනලේඛන|2023]]
| population_density_km2 =
| timezone1 = [[පාකිස්තාන සම්මත වේලාව|PKT]]
| utc_offset1 = +5
| area_code_type = [[List of dialing codes of Pakistan|ඇමතුම් කේතය]]
| area_code =
| website =
}}
{{සටහන් ලැයිස්තුව}}'''චාර්සද්දා''' ( {{Langx|ps|چارسده}} ; {{Audio|PK_Charsadda.ogg|උච්චාරණය}} ; {{Langx|ur|{{nq|چارسدہ}}}} ; {{Audio|Charsadda.ogg|උච්චාරණය}} ) යනු පාකිස්තානයේ ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා පළාතේ චාර්සද්දා දිස්ත්රික්කයේ පිහිටි නගරයක් සහ මූලස්ථානයකි. <ref name="Dani 1963">{{උපන්යාස පොත |last=Dani |first=Ahmad Hasan |author-link=Ahmad Hasan Dani |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.533479 |title=Peshawar University Archaeological Guide Series 1: Pushkalavati |date=1963 |publisher=University of Peshawar |location=Peshawar |pages=2-8 |access-date=31 March 2023}}</ref> <ref name="NRB">[http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=52&dn=Charsada Tehsils & Unions in the District of Charsada – Government of Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080322212739/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=52&dn=Charsada|date=22 March 2008}}</ref> පෙෂාවර් නිම්නයේ පිහිටා ඇති චාර්සද්දා, පළාත් ප්රධාන නගරය වන පෙෂාවර් සිට {{Convert|29|km|0|abbr=out}} පමණ දුරින් පිහිටා ඇත්තේ {{Convert|276|m|ft|0|abbr=out}} පමණ උන්නතාංශයක ය.
== මෙයද බලන්න ==
* [[පුෂ්කලාවතී]]
== සටහන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{සටහන් ලැයිස්තුව}}{{Gandhara}}{{Charsadda-Union-Councils}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්රවර්ගය:උර්දු-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:Short description matches Wikidata]]
[[ප්රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]
ptsyd8wu9ck8rjrznj5y87ehxvd6yln
Charsadda
0
195503
793693
2026-06-12T14:57:35Z
Yasasuru
23090
[[චාර්සද්දා]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793693
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[චාර්සද්දා]]
5m2upcld6xnirwa2hx4ra682budvm0p
පුෂ්කලාවතී
0
195504
793696
2026-06-12T15:09:04Z
Yasasuru
23090
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358945355|Pushkalavati]]"
793696
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox historic site|name=Pushkalāvatī|image={{image frame|content=
{{Photo montage
| photo1a = Bala Hisar - Charsadda - Northern Mound.JPG
| photo2a = Swat river and Pushkalavati mound just beyond.jpg
| size = 300
| spacing = 3
| color = #FFFFFF
| border = 3
| color_border = #808080
| text = '''Top''' : The remains of the original mound, ''Bala Hisar'' <br>'''Bottom''': [[Swat river]] and ''Bala Hisar'' mound just beyond (center of the photograph).
| text_background = #F5F5F5
}}
| width = 312
}}|image_size=300|alt=|caption=|map_relief=relief|coordinates={{coord|34.168|71.736|type:landmark_region:PK|display=inline,title}}|location=Outskirts of [[Charsadda]], [[Khyber Pakhtunkhwa]], [[Pakistan]]|area=|height=|built=c. 1400 [[Common era|BCE]]|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=|designation1_criteria=|designation1_date=|delisted1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=}}'''පුෂ්කලාවතී''' {{විස්තරාත්මක සටහන්|{{langx|ps|پشکلاوتي}}; {{langx|ur|پُشْكَلآوَتی}}; {{langx|sa|पुष्कलावती|Puṣkalāvatī}}; {{langx|pra|Pukkalāoti}}; {{langx|grc|Πευκελαῶτις|Peukelaôtis}}) or '''Pushkaravati''' ({{langx|sa|पुष्करावती|Puṣkarāvatī}}; [[Pali|Pāli]]: {{lang|pi|Pokkharavatī}}), in '''Bala Hisar''', and later '''Shaikhan Dheri''' ({{langx|ps|شېخان ډېرۍ}}; {{langx|ur|شیخان ڈھیری}}}} යනු වර්තමාන පාකිස්තානයේ පිහිටි [[ගාන්ධාර]] පුරාණ කලාපයේ අගනුවර විය. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Sagar |first=Krishna Chandra |title=Foreign Influence on Ancient India |date=1992 |publisher=Northern Book Centre |isbn=9788172110284}}</ref> එහි නටබුන් පිහිටා ඇත්තේ පෙෂාවර් සිට කිලෝමීටර් 35-42 ක් ඊසාන දෙසින් ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි චාර්සද්දා දිස්ත්රික්කයේ, නූතන [[චාර්සද්දා]] නගරයේ මායිමේ, ජින්ඩි ගං ඉවුරේ, කාබුල් ගඟ සමඟ ස්වාට් ගඟ සන්ධිය අසල ය. බාලා හිසාර් ගොඩැල්ලේ පැරණිතම පුරාවිද්යාත්මක නටබුන් ක්රි.පූ. 1400 සිට 800 දක්වා වේ. පුෂ්කලාවතී (බාලා හිසාර් ගොඩැල්ලේ) ක්රි.පූ. 520 දී පමණ ඇකිමේනීය කලාපීය ජනාවාසයක් ලෙස සංස්ථාගත වූ ඇති අතර, එය ක්රි.ව. 3 වන සියවස ආරම්භය දක්වා (ශේඛාන් ඪේරි කන්දේ) වැදගත් නගරයක් ලෙස පැවතුණි.
පුෂ්කලාවතී නටබුන් කුඩා ශම්බෝර් ගඟෙන් වෙන් වූ ස්ථාන දෙකකින් සමන්විත වේ. දකුණට බාලා හිසාර් පිහිටා ඇති අතර එය නැගෙනහිර සහ බටහිර යන වෙනම පස් කඳු දෙකකින් සමන්විත වේ. උතුරට ශේඛාන් ඪේරි පිහිටා ඇති අතර එය ශම්බෝර් සහ ජින්ඩි ගංගා අතර වේ.
== සටහන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{සටහන් ලැයිස්තුව}}
== ආශ්රිත ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}{{Gandhara}}
[[ප්රවර්ගය:පාකිස්ථානය තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[ප්රවර්ගය:පාලි-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:පුරාතන ග්රීක (1453 තෙක්)-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:Articles with text in Prakrit languages]]
[[ප්රවර්ගය:සංස්කෘත-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:උර්දු-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
i7ajijs2vdbjg9fdivx1uhzbsvv8vvl
793697
793696
2026-06-12T15:13:07Z
Yasasuru
23090
793697
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox historic site|name=Pushkalāvatī|image={{image frame|content=
{{Photo montage
| photo1a = Bala Hisar - Charsadda - Northern Mound.JPG
| photo2a = Swat river and Pushkalavati mound just beyond.jpg
| size = 300
| spacing = 3
| color = #FFFFFF
| border = 3
| color_border = #808080
| text = '''ඉහළ''' : මුල් ගොඩැල්ල වූ, ''බාලා හිසාර්'' හි නටබුන් <br>'''පහළ''': [[ස්වාට් ගඟ]] සහ ''බාලා හිසාර්'' ගොඩැල්ල ඈතින් පෙනේ (ඡායාරූපය මධ්යයේ).
| text_background = #F5F5F5
}}
| width = 312
}}|image_size=300|alt=|caption=|map_relief=relief|coordinates={{coord|34.168|71.736|type:landmark_region:PK|display=inline,title}}|location=[[චාර්සද්දා]] අසල, [[ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා]], [[පාකිස්තානය]]|area=|height=|built= [[ක්රි.පූ.]] 1400 පමණ|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=|designation1_criteria=|designation1_date=|delisted1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=}}'''පුෂ්කලාවතී''' {{විස්තරාත්මක සටහන්|{{langx|ps|پشکلاوتي}}; {{langx|ur|پُشْكَلآوَتی}}; {{langx|sa|पुष्कलावती|Puṣkalāvatī}}; {{langx|pra|පුක්කලෝවතී}}; {{langx|grc|Πευκελαῶτις|Peukelaôtis}}) හෝ '''පුෂ්කරවතී''' ({{langx|sa|पुष्करावती|පුෂ්කරවතී}}; [[පාලි]]: {{lang|pi|පොක්ඛරවතී}}), යනු '''බාලා හිසාර්''' හි පිහිටි, සහ පසුව '''ශේඛාන් ඪේරි''' ({{langx|ps|شېخان ډېرۍ}}; {{langx|ur|شیخان ڈھیری}}}}) ද අන්තර්ගත වූ වර්තමාන පාකිස්තානයේ පිහිටි [[ගාන්ධාර]] පුරාණ කලාපයේ අගනුවර විය. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Sagar |first=Krishna Chandra |title=Foreign Influence on Ancient India |date=1992 |publisher=Northern Book Centre |isbn=9788172110284}}</ref> එහි නටබුන් පිහිටා ඇත්තේ පෙෂාවර් සිට කිලෝමීටර් 35-42 ක් ඊසාන දෙසින් ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි චාර්සද්දා දිස්ත්රික්කයේ, නූතන [[චාර්සද්දා]] නගරයේ මායිමේ, ජින්ඩි ගං ඉවුරේ, කාබුල් ගඟ සමඟ ස්වාට් ගඟ සන්ධිය අසල ය. බාලා හිසාර් ගොඩැල්ලේ පැරණිතම පුරාවිද්යාත්මක නටබුන් ක්රි.පූ. 1400 සිට 800 දක්වා වේ. පුෂ්කලාවතී (බාලා හිසාර් ගොඩැල්ලේ) ක්රි.පූ. 520 දී පමණ ඇකිමේනීය කලාපීය ජනාවාසයක් ලෙස සංස්ථාගත වූ ඇති අතර, එය ක්රි.ව. 3 වන සියවස ආරම්භය දක්වා (ශේඛාන් ඪේරි කන්දේ) වැදගත් නගරයක් ලෙස පැවතුණි.
පුෂ්කලාවතී නටබුන් කුඩා ශම්බෝර් ගඟෙන් වෙන් වූ ස්ථාන දෙකකින් සමන්විත වේ. දකුණට බාලා හිසාර් පිහිටා ඇති අතර එය නැගෙනහිර සහ බටහිර යන වෙනම පස් කඳු දෙකකින් සමන්විත වේ. උතුරට ශේඛාන් ඪේරි පිහිටා ඇති අතර එය ශම්බෝර් සහ ජින්ඩි ගංගා අතර වේ.
== සටහන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{සටහන් ලැයිස්තුව}}
== ආශ්රිත ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}{{Gandhara}}
[[ප්රවර්ගය:පාකිස්ථානය තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[ප්රවර්ගය:පාලි-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:පුරාතන ග්රීක (1453 තෙක්)-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:Articles with text in Prakrit languages]]
[[ප්රවර්ගය:සංස්කෘත-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:උර්දු-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
aeaucqgp6nkqqn2ughpib7l9kv60i1l
793698
793697
2026-06-12T15:13:38Z
Yasasuru
23090
/* */
793698
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox historic site|name=Pushkalāvatī|image={{image frame|content=
{{Photo montage
| photo1a = Bala Hisar - Charsadda - Northern Mound.JPG
| photo2a = Swat river and Pushkalavati mound just beyond.jpg
| size = 300
| spacing = 3
| color = #FFFFFF
| border = 3
| color_border = #808080
| text = '''ඉහළ''' : මුල් ගොඩැල්ල වූ, ''බාලා හිසාර්'' හි නටබුන් <br>'''පහළ''': [[ස්වාට් ගඟ]] සහ ''බාලා හිසාර්'' ගොඩැල්ල ඈතින් පෙනේ (ඡායාරූපය මධ්යයේ).
| text_background = #F5F5F5
}}
| width = 312
}}|image_size=300|alt=|caption=|map_relief=relief|coordinates={{coord|34.168|71.736|type:landmark_region:PK|display=inline,title}}|location=[[චාර්සද්දා]] අසල, [[ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා]], [[පාකිස්තානය]]|area=|height=|built= [[ක්රි.පූ.]] 1400 පමණ|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=|designation1_criteria=|designation1_date=|delisted1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=}}'''පුෂ්කලාවතී''' {{විස්තරාත්මක සටහන්|{{langx|ps|پشکلاوتي}}; {{langx|ur|پُشْكَلآوَتی}}; {{langx|sa|पुष्कलावती|Puṣkalāvatī}}; {{langx|pra|පුක්කලෝවතී}}; {{langx|grc|Πευκελαῶτις|Peukelaôtis}}) හෝ '''පුෂ්කරවතී''' ({{langx|sa|पुष्करावती|පුෂ්කරවතී}}; [[පාලි]]: {{lang|pi|පොක්ඛරවතී}}), යනු '''බාලා හිසාර්''' හි පිහිටි, සහ පසුව '''ශේඛාන් ඪේරි''' ({{langx|ps|شېخان ډېرۍ}}; {{langx|ur|شیخان ڈھیری}}}} වර්තමාන පාකිස්තානයේ පිහිටි [[ගාන්ධාර]] පුරාණ කලාපයේ අගනුවර විය. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Sagar |first=Krishna Chandra |title=Foreign Influence on Ancient India |date=1992 |publisher=Northern Book Centre |isbn=9788172110284}}</ref> එහි නටබුන් පිහිටා ඇත්තේ පෙෂාවර් සිට කිලෝමීටර් 35-42 ක් ඊසාන දෙසින් ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි චාර්සද්දා දිස්ත්රික්කයේ, නූතන [[චාර්සද්දා]] නගරයේ මායිමේ, ජින්ඩි ගං ඉවුරේ, කාබුල් ගඟ සමඟ ස්වාට් ගඟ සන්ධිය අසල ය. බාලා හිසාර් ගොඩැල්ලේ පැරණිතම පුරාවිද්යාත්මක නටබුන් ක්රි.පූ. 1400 සිට 800 දක්වා වේ. පුෂ්කලාවතී (බාලා හිසාර් ගොඩැල්ලේ) ක්රි.පූ. 520 දී පමණ ඇකිමේනීය කලාපීය ජනාවාසයක් ලෙස සංස්ථාගත වූ ඇති අතර, එය ක්රි.ව. 3 වන සියවස ආරම්භය දක්වා (ශේඛාන් ඪේරි කන්දේ) වැදගත් නගරයක් ලෙස පැවතුණි.
පුෂ්කලාවතී නටබුන් කුඩා ශම්බෝර් ගඟෙන් වෙන් වූ ස්ථාන දෙකකින් සමන්විත වේ. දකුණට බාලා හිසාර් පිහිටා ඇති අතර එය නැගෙනහිර සහ බටහිර යන වෙනම පස් කඳු දෙකකින් සමන්විත වේ. උතුරට ශේඛාන් ඪේරි පිහිටා ඇති අතර එය ශම්බෝර් සහ ජින්ඩි ගංගා අතර වේ.
== සටහන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{සටහන් ලැයිස්තුව}}
== ආශ්රිත ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}{{Gandhara}}
[[ප්රවර්ගය:පාකිස්ථානය තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[ප්රවර්ගය:පාලි-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:පුරාතන ග්රීක (1453 තෙක්)-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:Articles with text in Prakrit languages]]
[[ප්රවර්ගය:සංස්කෘත-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:උර්දු-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
nuo8vy6txxwjvczk8kw8uac3bafjmjp
793699
793698
2026-06-12T15:13:53Z
Yasasuru
23090
793699
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox historic site|name=පුෂ්කලාවතී|image={{image frame|content=
{{Photo montage
| photo1a = Bala Hisar - Charsadda - Northern Mound.JPG
| photo2a = Swat river and Pushkalavati mound just beyond.jpg
| size = 300
| spacing = 3
| color = #FFFFFF
| border = 3
| color_border = #808080
| text = '''ඉහළ''' : මුල් ගොඩැල්ල වූ, ''බාලා හිසාර්'' හි නටබුන් <br>'''පහළ''': [[ස්වාට් ගඟ]] සහ ''බාලා හිසාර්'' ගොඩැල්ල ඈතින් පෙනේ (ඡායාරූපය මධ්යයේ).
| text_background = #F5F5F5
}}
| width = 312
}}|image_size=300|alt=|caption=|map_relief=relief|coordinates={{coord|34.168|71.736|type:landmark_region:PK|display=inline,title}}|location=[[චාර්සද්දා]] අසල, [[ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා]], [[පාකිස්තානය]]|area=|height=|built= [[ක්රි.පූ.]] 1400 පමණ|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=|designation1_criteria=|designation1_date=|delisted1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=}}'''පුෂ්කලාවතී''' {{විස්තරාත්මක සටහන්|{{langx|ps|پشکلاوتي}}; {{langx|ur|پُشْكَلآوَتی}}; {{langx|sa|पुष्कलावती|Puṣkalāvatī}}; {{langx|pra|පුක්කලෝවතී}}; {{langx|grc|Πευκελαῶτις|Peukelaôtis}}) හෝ '''පුෂ්කරවතී''' ({{langx|sa|पुष्करावती|පුෂ්කරවතී}}; [[පාලි]]: {{lang|pi|පොක්ඛරවතී}}), යනු '''බාලා හිසාර්''' හි පිහිටි, සහ පසුව '''ශේඛාන් ඪේරි''' ({{langx|ps|شېخان ډېرۍ}}; {{langx|ur|شیخان ڈھیری}}}} වර්තමාන පාකිස්තානයේ පිහිටි [[ගාන්ධාර]] පුරාණ කලාපයේ අගනුවර විය. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Sagar |first=Krishna Chandra |title=Foreign Influence on Ancient India |date=1992 |publisher=Northern Book Centre |isbn=9788172110284}}</ref> එහි නටබුන් පිහිටා ඇත්තේ පෙෂාවර් සිට කිලෝමීටර් 35-42 ක් ඊසාන දෙසින් ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි චාර්සද්දා දිස්ත්රික්කයේ, නූතන [[චාර්සද්දා]] නගරයේ මායිමේ, ජින්ඩි ගං ඉවුරේ, කාබුල් ගඟ සමඟ ස්වාට් ගඟ සන්ධිය අසල ය. බාලා හිසාර් ගොඩැල්ලේ පැරණිතම පුරාවිද්යාත්මක නටබුන් ක්රි.පූ. 1400 සිට 800 දක්වා වේ. පුෂ්කලාවතී (බාලා හිසාර් ගොඩැල්ලේ) ක්රි.පූ. 520 දී පමණ ඇකිමේනීය කලාපීය ජනාවාසයක් ලෙස සංස්ථාගත වූ ඇති අතර, එය ක්රි.ව. 3 වන සියවස ආරම්භය දක්වා (ශේඛාන් ඪේරි කන්දේ) වැදගත් නගරයක් ලෙස පැවතුණි.
පුෂ්කලාවතී නටබුන් කුඩා ශම්බෝර් ගඟෙන් වෙන් වූ ස්ථාන දෙකකින් සමන්විත වේ. දකුණට බාලා හිසාර් පිහිටා ඇති අතර එය නැගෙනහිර සහ බටහිර යන වෙනම පස් කඳු දෙකකින් සමන්විත වේ. උතුරට ශේඛාන් ඪේරි පිහිටා ඇති අතර එය ශම්බෝර් සහ ජින්ඩි ගංගා අතර වේ.
== සටහන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{සටහන් ලැයිස්තුව}}
== ආශ්රිත ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}{{Gandhara}}
[[ප්රවර්ගය:පාකිස්ථානය තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[ප්රවර්ගය:පාලි-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:පුරාතන ග්රීක (1453 තෙක්)-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:Articles with text in Prakrit languages]]
[[ප්රවර්ගය:සංස්කෘත-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:උර්දු-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
52flum7zwm5armju9o3wh2kyduhta3v
පුෂ්කාලවතී
0
195505
793700
2026-06-12T15:14:37Z
Yasasuru
23090
[[පුෂ්කලාවතී]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793700
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[පුෂ්කලාවතී]]
p94tf6ag41zd8eej8dtv9wt8l6pbxfg
සැකිල්ල:රටේ දත්ත ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා
10
195506
793707
2026-06-12T15:29:41Z
Yasasuru
23090
'{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා | shortname alias = Khyber Pakhtunkhwa | flag alias = PK-NWFP.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි
793707
wikitext
text/x-wiki
{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}}
| alias = ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා
| shortname alias = Khyber Pakhtunkhwa
| flag alias = PK-NWFP.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
}}
pvrsjudosb3wce1vow3g7xvy0e1j1gb
793708
793707
2026-06-12T15:30:17Z
Yasasuru
23090
793708
wikitext
text/x-wiki
{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}}
| alias = ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා
| shortname alias = ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා
| flag alias = PK-NWFP.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
}}
nieglgghcm7i8v2djealpvqy48pmgpt
සැකිල්ල:Country data Khyber Pakhtunkhwa
10
195507
793709
2026-06-12T15:31:41Z
Yasasuru
23090
[[සැකිල්ල:රටේ දත්ත ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793709
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[සැකිල්ල:රටේ දත්ත ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා]]
eus4ivj24rqjg86l7piezg1q2cy3nct
සික්රි ස්තූපය
0
195508
793710
2026-06-12T15:37:32Z
Yasasuru
23090
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1324879580|Sikri Stupa]]"
793710
wikitext
text/x-wiki
[[ගොනුව:Stupa_-_Lahore_Museum.jpg|thumb|ලාහෝර් කෞතුකාගාරය තුළ ඇති සික්රි ස්තූපය]]
[[ගොනුව:Indra_and_his_harpist_visit_the_Buddha_in_Indrasala_Cave.jpg|thumb|ඉන්ද්රසාල ගුහාවේ බුදුන් වහන්සේ බැහැදකින ඉන්ද්ර සහ ඔහුගේ වීණා වාදකයා දැක්වෙන සික්රි ස්තූපයේ පුවරුවක්.]]
'''සික්රි ස්තූපය''' යනු [[ගාන්ධාර|ගන්ධාරයේ]] [[කුෂාණ අධිරාජ්යය|කුෂාණ]] යුගයේ 3-4 වන සියවස් වලට අයත් බෞද්ධ කලා නිර්මාණයක් වන අතර එය බුදුන්ගේ ජීවිතයේ සිදුවීම් සහිත ආඛ්යාන පුවරු 13 කින් සමන්විත වේ. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Bell |first=Alexander Peter |url=https://books.google.com/books?id=ivE2mpfbNR0C&pg=PA395 |title=Didactic Narration: Jataka Iconography in Dunhuang with a Catalogue of Jataka Representations in China |date=2000 |publisher=Lit Verlang |isbn=3825851346 |page=395 |access-date=16 August 2019}}</ref> <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Dehejia |first=Vidya |url=https://books.google.com/books?id=Lb6fAAAAMAAJ |title=Discourse in early Buddhist art: visual narratives of India |date=1997 |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |access-date=16 August 2019}}</ref> නූතන ප්රතිසංස්කරණය ලාහෝර් කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කොට ඇත. මෙහි ප්රතිසංස්කරණය ආරම්භ වූයේ හැරල්ඩ් ආතර් ඩීන් එවකට බ්රිතාන්ය ඉන්දියාවේ (අද [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානයේ]] කොටසක්) වයඹ මායිම් පළාතට අනුයුක්ත කර සිටියදීය. 1890 දී පමණ ගන්නා ලද ඡායාරූප තුනක් මුල්ම ප්රතිසංස්කරණයේ පනේලවල අනුපිළිවෙල පෙන්වයි. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Behrendt |first=Kurt |url=https://books.google.com/books?id=C9_vbgkzUSkC |title=Handbuch der Orientalistik |date=2004 |publisher=Brill |isbn=9004135952 |page=119 |access-date=16 August 2019}}</ref>
[[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ]] තණ පැදුරක් මත වාඩි වී සිටින ආකාරය නිරූපණය කෙරේ. තුසිත දෙව්ලොව බුදුන් වහන්සේ නිරූපණය කිරීම සඳහා එම තෘණ ආසනයක් පෙන්වා නැත. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Rhie |first=Marilyn M. |url=https://books.google.com/books?id=ivE2mpfbNR0C&pg=PA395 |title=Early Buddhist Art of China and Central Asia, Volume 3 |date=2010 |publisher=Brill |isbn=9004184007 |page=395 |access-date=16 August 2019}}</ref> එක් පුවරුවක [[Dipankara Jataka|දීපංකර ජාතකය]] නිරූපණය කෙරේ — [[ජාතක කතා|ජාතකය]] යනු [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|සිද්ධාර්ථ ගෞතම]] ලෙස නැවත ඉපදීමට පෙර බුදුන් වහන්සේගේ පෙර ජීවිත පුවත් පිළිබඳ කථා ය. පුවරුවේ, සුමේධ තාපසයා [[දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ|දීපංකර බුදුන් වහන්සේ]] ඉදිරියේ පෙනී සිටින ආකාර හතරකින් නිරූපණය කෙරේ. පළමුව සුමේධ මල් වෙළෙන්දෙකු සමඟ කේවල් කරයි. ඔහු බුදුන් වහන්සේ ඉදිරියේ වැඳ වැටීමට පෙර [[නෙළුම්|නෙළුම් මල්]] වාතයට විසි කරයි. අවසාන ස්වරූපයෙන් සුමේධ නෙළුම් මලක් මෙන් වාතයේ එල්ලී සිටින ආකාරය පෙන්වයි. මෙම ආඛ්යානය දීපංකර ජාතකයේ පුරාවෘත්තය සමීපව අනුකරණය කරයි.. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Samad |first=Rafi U. |url=https://books.google.com/books?id=cJtMBAAAQBAJ&pg=PA186 |title=The Grandeur of Gandhara: The Ancient Buddhist Civilization of the Swat, Peshawar, Kabul and Indus Valleys |date=2011 |publisher=Algora |isbn=0875868592 |page=186 |access-date=16 August 2019}}</ref>
== ආශ්රේයයන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}{{Gandhara}}
b8xakxwksqwejp9md2iqgcbu08o0gby
ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය
0
195509
793711
2026-06-12T16:50:26Z
Yasasuru
23090
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355772718|Greco-Bactrian Kingdom]]"
793711
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Template:Infobox country/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = Kingdom of Bactria
| common_name = {{Plainlist|
*Greco-Bactrian Kingdom
*Bactrian Kingdom
*Greco-Bactria
*Graeco-Bactria}}
| native_name = Βασιλεία τῆς Βακτριανῆς<br>''{{Transliteration|grc|Basileía tês Baktrianês}}''
| image_coat = Eucratide 1er - 20 statères.jpg
| symbol_type = [[Eucratides I|Eucratides the Great]] wearing a crested [[Boeotian helmet]], shown on his gold 20-stater, the largest gold coin ever minted in the ancient world, c. 2nd century BC.
| image_map = Greco-BactrianKingdomMap.jpg
| capital = {{Plainlist|
*[[Balkh|Bactra]]
*[[Ai-Khanoum]]}}
| religion = {{Plainlist|
*[[Ancient Greek religion|Greek polytheism]]
*[[Greco-Buddhism]]
*[[Zoroastrianism]]
*[[Hinduism]]}}
| government_type = [[Monarchy]]
| status =
| year_end = c. 120 BC
| year_start = 256 BC
| coa_size = 113px
| image_map_size = 280px
| image_map_caption = Approximate maximum extent of the Greco-Bactrian Kingdom under the reign of Eucratides the Great, including the regions of [[Tapuria]] and [[Greater Khorasan|Traxiane]] to the west, [[Sogdia]]na and [[Ferghana]] to the north, [[Bactria]] and [[Arachosia]] to the south.
| common_languages = {{Plainlist|
*[[Ancient Greek|Greek]] (official)
*[[Bactrian language|Bactrian]]
*[[Pali]]
*[[Sanskrit#Scripts|Sanskrit]]
*[[Aramaic language|Aramaic]]
*[[Sogdian language|Sogdian]]}}
| title_leader = [[#Main Greco-Bactrian kings|Basileus]]
| year_leader1 = 256–235 BC
| leader1 = [[Diodotus I]] (first)
| year_leader2 = 200–180 BC
| leader2 = [[Demetrius I of Bactria|Demetrius I]]
| year_leader3 = 171–145 BC
| leader3 = [[Eucratides the Great]]
| year_leader4 = 117–100 BC
| leader4 = [[Heliocles I]] (last)
| event_start =
| date_start =
| event1 =
| date_event1 =
| event_end =
| date_end =
| stat_area1 = 2500000
| stat_year1 = 184 BC<ref name="Taagepera132">{{cite journal|date=1979|title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D.|journal=Social Science History|volume=3|issue=3–4|page=132|doi=10.2307/1170959|last1=Taagepera|first1=Rein|jstor=1170959}}</ref>
| p1 = Seleucid Empire
| s1 = Indo-Greek Kingdom
| s2 = Parthian Empire
| s3 = Kushan Empire
}}
'''ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය''' ( {{Langx|el|Βασιλεία τῆς Βακτριανῆς|Basileía tês Baktrianês|බැක්ට්රියා රාජධානිය}} ) යනු හෙලනිස්තික යුගයේ [[පුරාතන ග්රීසිය|ග්රීක]] රාජධානියක් වූ අතර එය <ref>[https://brewminate.com/the-ancient-greco-bactrian-kingdom-and-hellenistic-afghanistan/ The Ancient Greco-Bactrian kingdom and Hellenistic Afghanistan] ''Brewminate'', {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924155537/https://brewminate.com/the-ancient-greco-bactrian-kingdom-and-hellenistic-afghanistan/|date=24 September 2021}} – ''Matthew A. McIntosh''</ref> <ref>{{Cite journal|last=Cribb|first=Joe|date=2005|title=The Greek Kingdom of Bactria, its coinage and its collapse|url=https://www.academia.edu/3026258|journal=Afghanistan Ancien Carrefour Entre Lʼest et Lʼouest|pages=1|via=Academia.edu}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Mairs|first=Rachel|year=2016|title=Bactrian or Graeco-Bactrian Kingdom|url=https://www.academia.edu/23031604|journal=The Encyclopedia of Empire|pages=1–4}}</ref> [[මධ්යම ආසියාව|මධ්යම ආසියාවේ]] සහ [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානයේ]] පිහිටා තිබුණි. මෙම රාජධානිය ක්රි.පූ. 256 දී පමණ සෙලියුකීය ප්රාදේශීය පාලක ඩියෝඩෝටස් I සෝටර් විසින් ආරම්භ කරන ලද අතර ක්රි.පූ. 120 දී පමණ එහි පරිහානිය තෙක් මධ්යම ආසියාවේ ආධිපත්යය දැරීය. {{විස්තරාත්මක සටහන්|Some cities were still controlled by Greek kings such as [[Hermaeus|Hermaeus Soter]] (90–70 BC) in what is today [[Kabul]].}} එහි උච්චතම අවස්ථාවේ දී රාජධානිය වර්තමාන [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානය]], [[ටජිකිස්ථානය|ටජිකිස්තානය]], [[උස්බෙකිස්තානය]] සහ [[ටර්ක්මෙනිස්තානය]] සහ කෙටි කාලයක් සඳහා [[කසක්ස්තානය|කසකස්තානය]], [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානයේ]], [[ඉන්දියාව|ඉන්දියවේ]] සහ [[ඉරානය|ඉරානයේ]] යන ඇතැම් කොටස් වලින් ද සමන්විත විය. හමුදා ව්යාපාර සහ ජනාවාස සමඟ නැගෙනහිරට තවත් දිගුවක් ක්රි.පූ. 230 දී පමණ චීනයේ චින් රාජ්යයේ මායිම් කරා ළඟා වන්නට ඇත.
ක්රි.පූ. 5 වන සියවස වන විටත් බැක්ට්රියාවේ ග්රීක ජනගහනයක් සිටියහ. ක්රි.පූ. 327 වන විට [[මහා ඇලෙක්සැන්ඩ' රජ|මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්]] එම ප්රදේශය යටත් කරගෙන තිබුණි, <ref>{{උපන්යාස වෙබ් |last=Crabben |first=Jan van der |date=28 April 2011 |title=Bactria |url=https://www.worldhistory.org/Bactria/ |access-date=11 October 2024 |website=World History Encyclopedia}}</ref> බොහෝ නගර ආරම්භ කළ අතර, ඒවායින් බොහොමයක් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාව ලෙස නම් කරන ලද අතර මැසිඩෝනියානුවන් සහ අනෙකුත් [[පුරාතන ග්රීසිය|ග්රීකයන්]] තවදුරටත් පදිංචි කළේය. ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ මරණයෙන් පසු, බැක්ට්රියාවේ පාලනය ඔහුගේ ජෙනරාල් සෙලියුකස් I නිකේටර් වෙත පැවරුණි. <ref>{{උපන්යාස වෙබ් |date=30 August 2024 |title=Bactria {{!}} Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Bactria |access-date=11 October 2024 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> කලාපයේ සශ්රීකත්වය සහ සමෘද්ධිය ක්රි.පූ. 3 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී සෙලියුසිඩ් අධිරාජ්යයේ අනුප්රාප්තික රාජ්යයක් ලෙස ඩයෝඩෝටස් යටතේ ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය නිර්මාණය කිරීමට හේතු විය. බැක්ට්රියානු ග්රීකයෝ වඩ වඩාත් බලවත් වූ අතර ක්රි.පූ. 190 සහ 180 අතර කාලය තුළ යුතිඩීමස් පුත් ඩිමෙට්රියස් රජු යටතේ වයඹ [[ඉන්දියාව]] ආක්රමණය කළහ. මෙම ආක්රමණය [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]] නිර්මාණය කිරීමට හේතු වූ අතර, එය ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ අනුප්රාප්තික රාජ්යයක් වූ අතර පසුව පැන්ටලියන් සහ I ඇපලෝඩෝටස් යන රජවරුන් විසින් පාලනය කරන ලදී. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ රාජධානියේ බොහෝ ධනවත් හා සමෘද්ධිමත් නගර තිබූ බවයි, නමුත් ඒවායින් කිහිපයක් පමණක් කැණීම් කර ඇත, උදාහරණයක් ලෙස [[අයි-ඛානූම්]] සහ බැක්ට්රා දැක්විය හැම. ඊසානදිග ඇෆ්ඝනිස්තානයේ අයි-ඛානූම් නගරය, [[පුරාතන ග්රීසියේ රංග කලාව|ග්රීක රඟහලක්]], ක්රීඩාගාරයක් සහ කුළුණු සහිත මළු සහිත සමහර නිවාස සහිත සැබෑ හෙලනිස්තික නගරයක සියලු ලක්ෂණ තිබුණි. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Boardman |first=John |title=The Greeks in Asia |publisher=Thames and Hudson |year=2015 |isbn=978-0-500-77278-2 |pages=166}}</ref>
ක්රි.පූ. 171 දී පමණ [[Coup d'état|කුමන්ත්රණයකින්]] බලය අල්ලාගෙන තමාගේම රාජවංශයක් පිහිටුවා ගත් බව පෙනෙන මහා යුක්රටිඩීස් යටතේ රාජධානිය එහි උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණියේය. යුක්රටිඩීස් ඉන්දියාව ද ආක්රමණය කර ඉන්දු-ග්රීක රජවරුන්ට එරෙහිව සාර්ථකව සටන් කළේය. කෙසේ වෙතත්, ඉක්මනින්ම රාජධානිය පරිහානියට පත් විය. [[පාර්තියන් අධිරාජ්යය|පාර්තියන්වරුන්]] සහ සකවරුන් සහ යුඒචි වැනි සංචාරක ගෝත්ර ප්රධාන තර්ජනයක් බවට පත්විය. <ref name="Strabo 11.11.2">{{උපන්යාස වෙබ් |title=Strabo 11.11.2 |url=https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Strab.+11.11.1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080419032744/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Strab.+11.11.1 |archive-date=2008-04-19 |access-date=2021-02-20}}</ref> ක්රි.පූ. 145 දී පමණ යුක්රටිඩීස්ව ඔහුගේම පුත්රයා විසින් මරා දමන ලද අතර, එය රාජධානිය තවදුරටත් අස්ථාවර කිරීමට හේතු විය. බැක්ට්රියාව පාලනය කළ අවසාන ග්රීක රජු හීලියෝක්ලීස් ය .
ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ බිඳ වැටීමෙන් පසුව පවා, ඔවුන්ගේ පොහොසත් හෙලනිස්තික උරුමය තවත් සියවස් ගණනාවක් පැවතුනි. යුඒචී ආක්රමණිකයන් බැක්ටීරියාවේ පදිංචි වී හෙලනිස්කෘත වූහ. පසුව ඔවුන් ක්රි.ව. 30 දී පමණ [[කුෂාණ අධිරාජ්යය]] ආරම්භ කළ අතර, ඔවුන්ගේ භාෂාව ලිවීමට ග්රීක හෝඩිය අනුගමනය කළ අතර ග්රීක දෙවිවරුන් ඔවුන්ගේ දේව මණ්ඩලයට එක් කළහ. ග්රීක-බැක්ට්රියානු නගරයක් වන අයි-ඛානීම් ඉන්දියාවේ දොරකඩ පිහිටා තිබූ අතර එහි නවීනත්වය සහ හෙලනිස්තික ලක්ෂණ සඳහා ප්රසිද්ධ විය. ග්රීක කලාව ඉන්දු-ග්රීකයන් විසින් ව්යාප්ත කරන ලදී; ඉන්දියානු කලාව, ආගම සහ සංස්කෘතියට බලපෑම් කරමින්, ග්රීක-බෞද්ධ කලාව නමින් නව සමමුහුර්ත කලාවකට මඟ පෑදීය.
== සටහන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{සටහන් ලැයිස්තුව}}
== ආශ්රේයයන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
== මූලාශ්ර ==
* {{උපන්යාස පොත |last=Beckwith |first=Christopher I. |author-link=Christopher I. Beckwith |url=https://books.google.com/books?id=-Ue8BxLEMt4C |title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-1-4008-2994-1}}
* Boardman, John (1994). ''The Diffusion of Classical Art in Antiquity''. Princeton University Press. {{ISBN|0-691-03680-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0-691-03680-2|<bdi>0-691-03680-2</bdi>]].
* Boardman, John, Jasper Griffin, and Oswyn Murray (2001). ''The Oxford Illustrated History of Greece and the Hellenistic World''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-285438-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0-19-285438-4|<bdi>978-0-19-285438-4</bdi>]].
* Bopearachchi, Osmund (1991). ''Monnaies Gréco-Bactriennes et Indo-Grecques, Catalogue Raisonné''. [[Bibliothèque nationale de France|Bibliothèque Nationale]] de France, {{ISBN|2-7177-1825-7}}.
* Bopearachchi, Osmund and Christine Sachs (2003). ''De l'Indus à l'Oxus, Archéologie de l'Asie Centrale: catalogue de l'exposition''. {{ISBN|2-9516679-2-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/2-9516679-2-2|<bdi>2-9516679-2-2</bdi>]].
* {{Cite journal|last=Hitch|first=Doug|year=2010|title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present|url=http://www.ynlc.ca/ynlc/staff/hitch/review_of_Beckwith.pdf|url-status=dead|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=130|issue=4|pages=654–658|bibcode=2010IJNAr..39..207P|doi=10.1111/j.1095-9270.2009.00260_11.x|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226105908/http://www.ynlc.ca/ynlc/staff/hitch/review_of_Beckwith.pdf|archive-date=26 December 2013|access-date=2 January 2015}}
* {{උපන්යාස පොත |last=Holt |first=F. L. |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia: 2nd Edition |date=1989 |publisher=Brill |isbn=90-04-08612-9 |location=Leiden}}
* McEvilley, Thomas (2002). ''The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies''. Allworth Press and the School of Visual Arts. {{ISBN|1-58115-203-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/1-58115-203-5|<bdi>1-58115-203-5</bdi>]]
* {{උපන්යාස පොත |last=Narain |first=A. K. |author-link=A. K. Narain |title=The Cambridge History of Early Inner Asia |title-link=The Cambridge History of Early Inner Asia |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |isbn=978-1-139-05489-8 |editor-last=Sinor |editor-first=Denis |editor-link=Denis Sinor |volume=1 |pages=151–177 |chapter=Indo-Europeans in Central Asia |doi=10.1017/CHOL9780521243049.007}}
* Puri, B. N. (2000). ''Buddhism in Central Asia''. Motilal Banarsidass, Delhi. {{ISBN|81-208-0372-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/81-208-0372-8|<bdi>81-208-0372-8</bdi>]].
* Tarn, W. W. (1966). ''The Greeks in Bactria and India''. 2nd Edition. Cambridge University Press.
* Watson, Burton, trans. (1993). ''Records of the Great Historian: Han Dynasty II'', by Sima Qian. Columbia University Press. {{ISBN|0-231-08167-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0-231-08167-7|<bdi>0-231-08167-7</bdi>]].
== බාහිර සබැඳි ==
<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{කොමන්ස් ප්රවර්ගය|Greco-Bactrian Kingdom}}{{Central Asian history}}{{Hellenistic rulers}}
[[ප්රවර්ගය:Lists of monarchs]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්රවර්ගය:තහවුරු නොකළ ප්රකාශ අඩංගු ලිපි සියල්ල]]
[[ප්රවර්ගය:අසම්පූර්ණ උපහරණ අඩංගු ලිපි සියල්ල]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters]]
6bmtu7533zkqtrtou8hias4i18kb66h
793712
793711
2026-06-12T16:50:55Z
Yasasuru
23090
/* ආශ්රේයයන් */
793712
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Template:Infobox country/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = Kingdom of Bactria
| common_name = {{Plainlist|
*Greco-Bactrian Kingdom
*Bactrian Kingdom
*Greco-Bactria
*Graeco-Bactria}}
| native_name = Βασιλεία τῆς Βακτριανῆς<br>''{{Transliteration|grc|Basileía tês Baktrianês}}''
| image_coat = Eucratide 1er - 20 statères.jpg
| symbol_type = [[Eucratides I|Eucratides the Great]] wearing a crested [[Boeotian helmet]], shown on his gold 20-stater, the largest gold coin ever minted in the ancient world, c. 2nd century BC.
| image_map = Greco-BactrianKingdomMap.jpg
| capital = {{Plainlist|
*[[Balkh|Bactra]]
*[[Ai-Khanoum]]}}
| religion = {{Plainlist|
*[[Ancient Greek religion|Greek polytheism]]
*[[Greco-Buddhism]]
*[[Zoroastrianism]]
*[[Hinduism]]}}
| government_type = [[Monarchy]]
| status =
| year_end = c. 120 BC
| year_start = 256 BC
| coa_size = 113px
| image_map_size = 280px
| image_map_caption = Approximate maximum extent of the Greco-Bactrian Kingdom under the reign of Eucratides the Great, including the regions of [[Tapuria]] and [[Greater Khorasan|Traxiane]] to the west, [[Sogdia]]na and [[Ferghana]] to the north, [[Bactria]] and [[Arachosia]] to the south.
| common_languages = {{Plainlist|
*[[Ancient Greek|Greek]] (official)
*[[Bactrian language|Bactrian]]
*[[Pali]]
*[[Sanskrit#Scripts|Sanskrit]]
*[[Aramaic language|Aramaic]]
*[[Sogdian language|Sogdian]]}}
| title_leader = [[#Main Greco-Bactrian kings|Basileus]]
| year_leader1 = 256–235 BC
| leader1 = [[Diodotus I]] (first)
| year_leader2 = 200–180 BC
| leader2 = [[Demetrius I of Bactria|Demetrius I]]
| year_leader3 = 171–145 BC
| leader3 = [[Eucratides the Great]]
| year_leader4 = 117–100 BC
| leader4 = [[Heliocles I]] (last)
| event_start =
| date_start =
| event1 =
| date_event1 =
| event_end =
| date_end =
| stat_area1 = 2500000
| stat_year1 = 184 BC<ref name="Taagepera132">{{cite journal|date=1979|title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D.|journal=Social Science History|volume=3|issue=3–4|page=132|doi=10.2307/1170959|last1=Taagepera|first1=Rein|jstor=1170959}}</ref>
| p1 = Seleucid Empire
| s1 = Indo-Greek Kingdom
| s2 = Parthian Empire
| s3 = Kushan Empire
}}
'''ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය''' ( {{Langx|el|Βασιλεία τῆς Βακτριανῆς|Basileía tês Baktrianês|බැක්ට්රියා රාජධානිය}} ) යනු හෙලනිස්තික යුගයේ [[පුරාතන ග්රීසිය|ග්රීක]] රාජධානියක් වූ අතර එය <ref>[https://brewminate.com/the-ancient-greco-bactrian-kingdom-and-hellenistic-afghanistan/ The Ancient Greco-Bactrian kingdom and Hellenistic Afghanistan] ''Brewminate'', {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924155537/https://brewminate.com/the-ancient-greco-bactrian-kingdom-and-hellenistic-afghanistan/|date=24 September 2021}} – ''Matthew A. McIntosh''</ref> <ref>{{Cite journal|last=Cribb|first=Joe|date=2005|title=The Greek Kingdom of Bactria, its coinage and its collapse|url=https://www.academia.edu/3026258|journal=Afghanistan Ancien Carrefour Entre Lʼest et Lʼouest|pages=1|via=Academia.edu}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Mairs|first=Rachel|year=2016|title=Bactrian or Graeco-Bactrian Kingdom|url=https://www.academia.edu/23031604|journal=The Encyclopedia of Empire|pages=1–4}}</ref> [[මධ්යම ආසියාව|මධ්යම ආසියාවේ]] සහ [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානයේ]] පිහිටා තිබුණි. මෙම රාජධානිය ක්රි.පූ. 256 දී පමණ සෙලියුකීය ප්රාදේශීය පාලක ඩියෝඩෝටස් I සෝටර් විසින් ආරම්භ කරන ලද අතර ක්රි.පූ. 120 දී පමණ එහි පරිහානිය තෙක් මධ්යම ආසියාවේ ආධිපත්යය දැරීය. {{විස්තරාත්මක සටහන්|Some cities were still controlled by Greek kings such as [[Hermaeus|Hermaeus Soter]] (90–70 BC) in what is today [[Kabul]].}} එහි උච්චතම අවස්ථාවේ දී රාජධානිය වර්තමාන [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානය]], [[ටජිකිස්ථානය|ටජිකිස්තානය]], [[උස්බෙකිස්තානය]] සහ [[ටර්ක්මෙනිස්තානය]] සහ කෙටි කාලයක් සඳහා [[කසක්ස්තානය|කසකස්තානය]], [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානයේ]], [[ඉන්දියාව|ඉන්දියවේ]] සහ [[ඉරානය|ඉරානයේ]] යන ඇතැම් කොටස් වලින් ද සමන්විත විය. හමුදා ව්යාපාර සහ ජනාවාස සමඟ නැගෙනහිරට තවත් දිගුවක් ක්රි.පූ. 230 දී පමණ චීනයේ චින් රාජ්යයේ මායිම් කරා ළඟා වන්නට ඇත.
ක්රි.පූ. 5 වන සියවස වන විටත් බැක්ට්රියාවේ ග්රීක ජනගහනයක් සිටියහ. ක්රි.පූ. 327 වන විට [[මහා ඇලෙක්සැන්ඩ' රජ|මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්]] එම ප්රදේශය යටත් කරගෙන තිබුණි, <ref>{{උපන්යාස වෙබ් |last=Crabben |first=Jan van der |date=28 April 2011 |title=Bactria |url=https://www.worldhistory.org/Bactria/ |access-date=11 October 2024 |website=World History Encyclopedia}}</ref> බොහෝ නගර ආරම්භ කළ අතර, ඒවායින් බොහොමයක් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාව ලෙස නම් කරන ලද අතර මැසිඩෝනියානුවන් සහ අනෙකුත් [[පුරාතන ග්රීසිය|ග්රීකයන්]] තවදුරටත් පදිංචි කළේය. ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ මරණයෙන් පසු, බැක්ට්රියාවේ පාලනය ඔහුගේ ජෙනරාල් සෙලියුකස් I නිකේටර් වෙත පැවරුණි. <ref>{{උපන්යාස වෙබ් |date=30 August 2024 |title=Bactria {{!}} Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Bactria |access-date=11 October 2024 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> කලාපයේ සශ්රීකත්වය සහ සමෘද්ධිය ක්රි.පූ. 3 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී සෙලියුසිඩ් අධිරාජ්යයේ අනුප්රාප්තික රාජ්යයක් ලෙස ඩයෝඩෝටස් යටතේ ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය නිර්මාණය කිරීමට හේතු විය. බැක්ට්රියානු ග්රීකයෝ වඩ වඩාත් බලවත් වූ අතර ක්රි.පූ. 190 සහ 180 අතර කාලය තුළ යුතිඩීමස් පුත් ඩිමෙට්රියස් රජු යටතේ වයඹ [[ඉන්දියාව]] ආක්රමණය කළහ. මෙම ආක්රමණය [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]] නිර්මාණය කිරීමට හේතු වූ අතර, එය ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ අනුප්රාප්තික රාජ්යයක් වූ අතර පසුව පැන්ටලියන් සහ I ඇපලෝඩෝටස් යන රජවරුන් විසින් පාලනය කරන ලදී. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ රාජධානියේ බොහෝ ධනවත් හා සමෘද්ධිමත් නගර තිබූ බවයි, නමුත් ඒවායින් කිහිපයක් පමණක් කැණීම් කර ඇත, උදාහරණයක් ලෙස [[අයි-ඛානූම්]] සහ බැක්ට්රා දැක්විය හැම. ඊසානදිග ඇෆ්ඝනිස්තානයේ අයි-ඛානූම් නගරය, [[පුරාතන ග්රීසියේ රංග කලාව|ග්රීක රඟහලක්]], ක්රීඩාගාරයක් සහ කුළුණු සහිත මළු සහිත සමහර නිවාස සහිත සැබෑ හෙලනිස්තික නගරයක සියලු ලක්ෂණ තිබුණි. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Boardman |first=John |title=The Greeks in Asia |publisher=Thames and Hudson |year=2015 |isbn=978-0-500-77278-2 |pages=166}}</ref>
ක්රි.පූ. 171 දී පමණ [[Coup d'état|කුමන්ත්රණයකින්]] බලය අල්ලාගෙන තමාගේම රාජවංශයක් පිහිටුවා ගත් බව පෙනෙන මහා යුක්රටිඩීස් යටතේ රාජධානිය එහි උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණියේය. යුක්රටිඩීස් ඉන්දියාව ද ආක්රමණය කර ඉන්දු-ග්රීක රජවරුන්ට එරෙහිව සාර්ථකව සටන් කළේය. කෙසේ වෙතත්, ඉක්මනින්ම රාජධානිය පරිහානියට පත් විය. [[පාර්තියන් අධිරාජ්යය|පාර්තියන්වරුන්]] සහ සකවරුන් සහ යුඒචි වැනි සංචාරක ගෝත්ර ප්රධාන තර්ජනයක් බවට පත්විය. <ref name="Strabo 11.11.2">{{උපන්යාස වෙබ් |title=Strabo 11.11.2 |url=https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Strab.+11.11.1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080419032744/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Strab.+11.11.1 |archive-date=2008-04-19 |access-date=2021-02-20}}</ref> ක්රි.පූ. 145 දී පමණ යුක්රටිඩීස්ව ඔහුගේම පුත්රයා විසින් මරා දමන ලද අතර, එය රාජධානිය තවදුරටත් අස්ථාවර කිරීමට හේතු විය. බැක්ට්රියාව පාලනය කළ අවසාන ග්රීක රජු හීලියෝක්ලීස් ය .
ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ බිඳ වැටීමෙන් පසුව පවා, ඔවුන්ගේ පොහොසත් හෙලනිස්තික උරුමය තවත් සියවස් ගණනාවක් පැවතුනි. යුඒචී ආක්රමණිකයන් බැක්ටීරියාවේ පදිංචි වී හෙලනිස්කෘත වූහ. පසුව ඔවුන් ක්රි.ව. 30 දී පමණ [[කුෂාණ අධිරාජ්යය]] ආරම්භ කළ අතර, ඔවුන්ගේ භාෂාව ලිවීමට ග්රීක හෝඩිය අනුගමනය කළ අතර ග්රීක දෙවිවරුන් ඔවුන්ගේ දේව මණ්ඩලයට එක් කළහ. ග්රීක-බැක්ට්රියානු නගරයක් වන අයි-ඛානීම් ඉන්දියාවේ දොරකඩ පිහිටා තිබූ අතර එහි නවීනත්වය සහ හෙලනිස්තික ලක්ෂණ සඳහා ප්රසිද්ධ විය. ග්රීක කලාව ඉන්දු-ග්රීකයන් විසින් ව්යාප්ත කරන ලදී; ඉන්දියානු කලාව, ආගම සහ සංස්කෘතියට බලපෑම් කරමින්, ග්රීක-බෞද්ධ කලාව නමින් නව සමමුහුර්ත කලාවකට මඟ පෑදීය.
== සටහන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{සටහන් ලැයිස්තුව}}
== ආශ්රේයයන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
{{reflist}}
== මූලාශ්ර ==
* {{උපන්යාස පොත |last=Beckwith |first=Christopher I. |author-link=Christopher I. Beckwith |url=https://books.google.com/books?id=-Ue8BxLEMt4C |title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-1-4008-2994-1}}
* Boardman, John (1994). ''The Diffusion of Classical Art in Antiquity''. Princeton University Press. {{ISBN|0-691-03680-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0-691-03680-2|<bdi>0-691-03680-2</bdi>]].
* Boardman, John, Jasper Griffin, and Oswyn Murray (2001). ''The Oxford Illustrated History of Greece and the Hellenistic World''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-285438-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0-19-285438-4|<bdi>978-0-19-285438-4</bdi>]].
* Bopearachchi, Osmund (1991). ''Monnaies Gréco-Bactriennes et Indo-Grecques, Catalogue Raisonné''. [[Bibliothèque nationale de France|Bibliothèque Nationale]] de France, {{ISBN|2-7177-1825-7}}.
* Bopearachchi, Osmund and Christine Sachs (2003). ''De l'Indus à l'Oxus, Archéologie de l'Asie Centrale: catalogue de l'exposition''. {{ISBN|2-9516679-2-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/2-9516679-2-2|<bdi>2-9516679-2-2</bdi>]].
* {{Cite journal|last=Hitch|first=Doug|year=2010|title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present|url=http://www.ynlc.ca/ynlc/staff/hitch/review_of_Beckwith.pdf|url-status=dead|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=130|issue=4|pages=654–658|bibcode=2010IJNAr..39..207P|doi=10.1111/j.1095-9270.2009.00260_11.x|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226105908/http://www.ynlc.ca/ynlc/staff/hitch/review_of_Beckwith.pdf|archive-date=26 December 2013|access-date=2 January 2015}}
* {{උපන්යාස පොත |last=Holt |first=F. L. |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia: 2nd Edition |date=1989 |publisher=Brill |isbn=90-04-08612-9 |location=Leiden}}
* McEvilley, Thomas (2002). ''The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies''. Allworth Press and the School of Visual Arts. {{ISBN|1-58115-203-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/1-58115-203-5|<bdi>1-58115-203-5</bdi>]]
* {{උපන්යාස පොත |last=Narain |first=A. K. |author-link=A. K. Narain |title=The Cambridge History of Early Inner Asia |title-link=The Cambridge History of Early Inner Asia |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |isbn=978-1-139-05489-8 |editor-last=Sinor |editor-first=Denis |editor-link=Denis Sinor |volume=1 |pages=151–177 |chapter=Indo-Europeans in Central Asia |doi=10.1017/CHOL9780521243049.007}}
* Puri, B. N. (2000). ''Buddhism in Central Asia''. Motilal Banarsidass, Delhi. {{ISBN|81-208-0372-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/81-208-0372-8|<bdi>81-208-0372-8</bdi>]].
* Tarn, W. W. (1966). ''The Greeks in Bactria and India''. 2nd Edition. Cambridge University Press.
* Watson, Burton, trans. (1993). ''Records of the Great Historian: Han Dynasty II'', by Sima Qian. Columbia University Press. {{ISBN|0-231-08167-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0-231-08167-7|<bdi>0-231-08167-7</bdi>]].
== බාහිර සබැඳි ==
<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{කොමන්ස් ප්රවර්ගය|Greco-Bactrian Kingdom}}{{Central Asian history}}{{Hellenistic rulers}}
[[ප්රවර්ගය:Lists of monarchs]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්රවර්ගය:තහවුරු නොකළ ප්රකාශ අඩංගු ලිපි සියල්ල]]
[[ප්රවර්ගය:අසම්පූර්ණ උපහරණ අඩංගු ලිපි සියල්ල]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters]]
bn0giv5il0vcveckm0nxldrcihg83u0
793713
793712
2026-06-12T17:00:28Z
Yasasuru
23090
/* */
793713
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Template:Infobox country/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = බැක්ට්රියා රාජධානිය
| common_name = {{Plainlist|
*ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය
*බැක්ට්රියානු රාජධානිය
*ග්රීක-බැක්ට්රියාව
*ග්රේකො-බැක්ට්රියාව}}
| native_name = Βασιλεία τῆς Βακτριανῆς<br>''{{Transliteration|grc|Basileía tês Baktrianês}}''
| image_coat = Eucratide 1er - 20 statères.jpg
| symbol_type = [[යුක්රටිඩීස් I|මහා යුක්රටිඩීස්]] සිළුවක් සහිත [[බොයීෂියානු ශීර්ෂාවරණ]]යක් පැළඳ සිටින අයුරු, මෙය ඔහුගේ 20-ස්ටේටර් රන් කාසියෙහි නිරූපිත ය, මෙය පුරාතන ලෝකයේ නිර්මිත විශාලතම රන් කාසියයි, ක්රි.පූེ. 2වන සියවස.
| image_map = Greco-BactrianKingdomMap.jpg
| capital = {{Plainlist|
*[[බල්ඛ්|බැක්ට්රියාව]]
*[[අයි-ඛානූම්]]}}
| religion = {{Plainlist|
*[[පුරාතන ග්රීක ආගම|ග්රීක බහුදේවවාදය]]
*[[ග්රීක-බුද්ධාගම]]
*[[ශරතුස්ත්රවාදය]]
*[[හින්දු ආගම]]}}
| government_type = [[රාජාණ්ඩුව]]
| status =
| year_end = ක්රි.පූ. 120 පමණ
| year_start = ක්රි.පූ. 256
| coa_size = 113px
| image_map_size = 280px
| image_map_caption = මහා යුක්රටිඩීස්ගේ පාලනය යටතේ ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ උච්චතම ව්යාප්තිය, මෙයට බටහිරින් [[තාපූරියා]] සහ [[බටහිර ඛෝරාසන්|ට්රැක්ෂේන්]] දක්වාත්, උතුරින් [[සොග්ඩියා]]නා සහ [[ෆර්ගානා]] දක්වාත්, දකුණින් [[බැක්ට්රියාව]] සහ [[ඇරකෝසියාව]] දක්වාත් ප්රදේශ අයත් විය.
| common_languages = {{Plainlist|
*[[පුරාතන ග්රීක|ග්රීක]] (නිල)
*[[බැක්ට්රියානු භාෂාව|බැක්ට්රියානු]]
*[[පාලි]]
*[[සංස්කෘත|සංස්කෘත]]
*[[අරමයික භාෂාව|අරමයික]]
*[[සොග්ඩියානු භාෂාව|සොග්ඩියානු]]}}
| title_leader = [[#Main ග්රීක-බැක්ට්රියානු රජවරු|බැසීලියස්]]
| year_leader1 = ක්රි.පූ. 256–235
| leader1 = [[ඩියඩෝටස් I]] (පළමු)
| year_leader2 = ක්රි.පූ. 200–180
| leader2 = [[බැක්ට්රියාවේ පළමුවම ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I]]
| year_leader3 = ක්රි.පූ. 171–145
| leader3 = [[මහා යුක්රටිඩීස්]]
| year_leader4 = ක්රි.පූ. 117–104
| leader4 = [[හීලියොක්ලීස් I]] (අවසාන)
| event_start =
| date_start =
| event1 =
| date_event1 =
| event_end =
| date_end =
| stat_area1 = 2500000
| stat_year1 = ක්රි.පූ. 184<ref name="Taagepera132">{{cite journal|date=1979|title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D.|journal=Social Science History|volume=3|issue=3–4|page=132|doi=10.2307/1170959|last1=Taagepera|first1=Rein|jstor=1170959}}</ref>
| p1 = සෙලියුකීය අධිරාජ්යය
| s1 = ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය
| s2 = පාර්තියානු අධිරාජ්යය
| s3 = කුෂාණ අධිරාජ්යය
}}
'''ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය''' ( {{Langx|el|Βασιλεία τῆς Βακτριανῆς|Basileía tês Baktrianês|බැක්ට්රියා රාජධානිය}} ) යනු හෙලනිස්තික යුගයේ [[පුරාතන ග්රීසිය|ග්රීක]] රාජධානියක් වූ අතර එය <ref>[https://brewminate.com/the-ancient-greco-bactrian-kingdom-and-hellenistic-afghanistan/ The Ancient Greco-Bactrian kingdom and Hellenistic Afghanistan] ''Brewminate'', {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924155537/https://brewminate.com/the-ancient-greco-bactrian-kingdom-and-hellenistic-afghanistan/|date=24 September 2021}} – ''Matthew A. McIntosh''</ref> <ref>{{Cite journal|last=Cribb|first=Joe|date=2005|title=The Greek Kingdom of Bactria, its coinage and its collapse|url=https://www.academia.edu/3026258|journal=Afghanistan Ancien Carrefour Entre Lʼest et Lʼouest|pages=1|via=Academia.edu}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Mairs|first=Rachel|year=2016|title=Bactrian or Graeco-Bactrian Kingdom|url=https://www.academia.edu/23031604|journal=The Encyclopedia of Empire|pages=1–4}}</ref> [[මධ්යම ආසියාව|මධ්යම ආසියාවේ]] සහ [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානයේ]] පිහිටා තිබුණි. මෙම රාජධානිය ක්රි.පූ. 256 දී පමණ සෙලියුකීය ප්රාදේශීය පාලක ඩියෝඩෝටස් I සෝටර් විසින් ආරම්භ කරන ලද අතර ක්රි.පූ. 120 දී පමණ එහි පරිහානිය තෙක් මධ්යම ආසියාවේ ආධිපත්යය දැරීය. {{විස්තරාත්මක සටහන්|Some cities were still controlled by Greek kings such as [[Hermaeus|Hermaeus Soter]] (90–70 BC) in what is today [[Kabul]].}} එහි උච්චතම අවස්ථාවේ දී රාජධානිය වර්තමාන [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානය]], [[ටජිකිස්ථානය|ටජිකිස්තානය]], [[උස්බෙකිස්තානය]] සහ [[ටර්ක්මෙනිස්තානය]] සහ කෙටි කාලයක් සඳහා [[කසක්ස්තානය|කසකස්තානය]], [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානයේ]], [[ඉන්දියාව|ඉන්දියවේ]] සහ [[ඉරානය|ඉරානයේ]] යන ඇතැම් කොටස් වලින් ද සමන්විත විය. හමුදා ව්යාපාර සහ ජනාවාස සමඟ නැගෙනහිරට තවත් දිගුවක් ක්රි.පූ. 230 දී පමණ චීනයේ චින් රාජ්යයේ මායිම් කරා ළඟා වන්නට ඇත.
ක්රි.පූ. 5 වන සියවස වන විටත් බැක්ට්රියාවේ ග්රීක ජනගහනයක් සිටියහ. ක්රි.පූ. 327 වන විට [[මහා ඇලෙක්සැන්ඩ' රජ|මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්]] එම ප්රදේශය යටත් කරගෙන තිබුණි, <ref>{{උපන්යාස වෙබ් |last=Crabben |first=Jan van der |date=28 April 2011 |title=Bactria |url=https://www.worldhistory.org/Bactria/ |access-date=11 October 2024 |website=World History Encyclopedia}}</ref> බොහෝ නගර ආරම්භ කළ අතර, ඒවායින් බොහොමයක් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාව ලෙස නම් කරන ලද අතර මැසිඩෝනියානුවන් සහ අනෙකුත් [[පුරාතන ග්රීසිය|ග්රීකයන්]] තවදුරටත් පදිංචි කළේය. ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ මරණයෙන් පසු, බැක්ට්රියාවේ පාලනය ඔහුගේ ජෙනරාල් සෙලියුකස් I නිකේටර් වෙත පැවරුණි. <ref>{{උපන්යාස වෙබ් |date=30 August 2024 |title=Bactria {{!}} Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Bactria |access-date=11 October 2024 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> කලාපයේ සශ්රීකත්වය සහ සමෘද්ධිය ක්රි.පූ. 3 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී සෙලියුසිඩ් අධිරාජ්යයේ අනුප්රාප්තික රාජ්යයක් ලෙස ඩයෝඩෝටස් යටතේ ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය නිර්මාණය කිරීමට හේතු විය. බැක්ට්රියානු ග්රීකයෝ වඩ වඩාත් බලවත් වූ අතර ක්රි.පූ. 190 සහ 180 අතර කාලය තුළ යුතිඩීමස් පුත් ඩිමෙට්රියස් රජු යටතේ වයඹ [[ඉන්දියාව]] ආක්රමණය කළහ. මෙම ආක්රමණය [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]] නිර්මාණය කිරීමට හේතු වූ අතර, එය ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ අනුප්රාප්තික රාජ්යයක් වූ අතර පසුව පැන්ටලියන් සහ I ඇපලෝඩෝටස් යන රජවරුන් විසින් පාලනය කරන ලදී. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ රාජධානියේ බොහෝ ධනවත් හා සමෘද්ධිමත් නගර තිබූ බවයි, නමුත් ඒවායින් කිහිපයක් පමණක් කැණීම් කර ඇත, උදාහරණයක් ලෙස [[අයි-ඛානූම්]] සහ බැක්ට්රා දැක්විය හැම. ඊසානදිග ඇෆ්ඝනිස්තානයේ අයි-ඛානූම් නගරය, [[පුරාතන ග්රීසියේ රංග කලාව|ග්රීක රඟහලක්]], ක්රීඩාගාරයක් සහ කුළුණු සහිත මළු සහිත සමහර නිවාස සහිත සැබෑ හෙලනිස්තික නගරයක සියලු ලක්ෂණ තිබුණි. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Boardman |first=John |title=The Greeks in Asia |publisher=Thames and Hudson |year=2015 |isbn=978-0-500-77278-2 |pages=166}}</ref>
ක්රි.පූ. 171 දී පමණ [[Coup d'état|කුමන්ත්රණයකින්]] බලය අල්ලාගෙන තමාගේම රාජවංශයක් පිහිටුවා ගත් බව පෙනෙන මහා යුක්රටිඩීස් යටතේ රාජධානිය එහි උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණියේය. යුක්රටිඩීස් ඉන්දියාව ද ආක්රමණය කර ඉන්දු-ග්රීක රජවරුන්ට එරෙහිව සාර්ථකව සටන් කළේය. කෙසේ වෙතත්, ඉක්මනින්ම රාජධානිය පරිහානියට පත් විය. [[පාර්තියන් අධිරාජ්යය|පාර්තියන්වරුන්]] සහ සකවරුන් සහ යුඒචි වැනි සංචාරක ගෝත්ර ප්රධාන තර්ජනයක් බවට පත්විය. <ref name="Strabo 11.11.2">{{උපන්යාස වෙබ් |title=Strabo 11.11.2 |url=https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Strab.+11.11.1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080419032744/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Strab.+11.11.1 |archive-date=2008-04-19 |access-date=2021-02-20}}</ref> ක්රි.පූ. 145 දී පමණ යුක්රටිඩීස්ව ඔහුගේම පුත්රයා විසින් මරා දමන ලද අතර, එය රාජධානිය තවදුරටත් අස්ථාවර කිරීමට හේතු විය. බැක්ට්රියාව පාලනය කළ අවසාන ග්රීක රජු හීලියෝක්ලීස් ය .
ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ බිඳ වැටීමෙන් පසුව පවා, ඔවුන්ගේ පොහොසත් හෙලනිස්තික උරුමය තවත් සියවස් ගණනාවක් පැවතුනි. යුඒචී ආක්රමණිකයන් බැක්ටීරියාවේ පදිංචි වී හෙලනිස්කෘත වූහ. පසුව ඔවුන් ක්රි.ව. 30 දී පමණ [[කුෂාණ අධිරාජ්යය]] ආරම්භ කළ අතර, ඔවුන්ගේ භාෂාව ලිවීමට ග්රීක හෝඩිය අනුගමනය කළ අතර ග්රීක දෙවිවරුන් ඔවුන්ගේ දේව මණ්ඩලයට එක් කළහ. ග්රීක-බැක්ට්රියානු නගරයක් වන අයි-ඛානීම් ඉන්දියාවේ දොරකඩ පිහිටා තිබූ අතර එහි නවීනත්වය සහ හෙලනිස්තික ලක්ෂණ සඳහා ප්රසිද්ධ විය. ග්රීක කලාව ඉන්දු-ග්රීකයන් විසින් ව්යාප්ත කරන ලදී; ඉන්දියානු කලාව, ආගම සහ සංස්කෘතියට බලපෑම් කරමින්, ග්රීක-බෞද්ධ කලාව නමින් නව සමමුහුර්ත කලාවකට මඟ පෑදීය.
== සටහන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{සටහන් ලැයිස්තුව}}
== ආශ්රේයයන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
{{reflist}}
== මූලාශ්ර ==
* {{උපන්යාස පොත |last=Beckwith |first=Christopher I. |author-link=Christopher I. Beckwith |url=https://books.google.com/books?id=-Ue8BxLEMt4C |title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-1-4008-2994-1}}
* Boardman, John (1994). ''The Diffusion of Classical Art in Antiquity''. Princeton University Press. {{ISBN|0-691-03680-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0-691-03680-2|<bdi>0-691-03680-2</bdi>]].
* Boardman, John, Jasper Griffin, and Oswyn Murray (2001). ''The Oxford Illustrated History of Greece and the Hellenistic World''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-285438-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0-19-285438-4|<bdi>978-0-19-285438-4</bdi>]].
* Bopearachchi, Osmund (1991). ''Monnaies Gréco-Bactriennes et Indo-Grecques, Catalogue Raisonné''. [[Bibliothèque nationale de France|Bibliothèque Nationale]] de France, {{ISBN|2-7177-1825-7}}.
* Bopearachchi, Osmund and Christine Sachs (2003). ''De l'Indus à l'Oxus, Archéologie de l'Asie Centrale: catalogue de l'exposition''. {{ISBN|2-9516679-2-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/2-9516679-2-2|<bdi>2-9516679-2-2</bdi>]].
* {{Cite journal|last=Hitch|first=Doug|year=2010|title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present|url=http://www.ynlc.ca/ynlc/staff/hitch/review_of_Beckwith.pdf|url-status=dead|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=130|issue=4|pages=654–658|bibcode=2010IJNAr..39..207P|doi=10.1111/j.1095-9270.2009.00260_11.x|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226105908/http://www.ynlc.ca/ynlc/staff/hitch/review_of_Beckwith.pdf|archive-date=26 December 2013|access-date=2 January 2015}}
* {{උපන්යාස පොත |last=Holt |first=F. L. |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia: 2nd Edition |date=1989 |publisher=Brill |isbn=90-04-08612-9 |location=Leiden}}
* McEvilley, Thomas (2002). ''The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies''. Allworth Press and the School of Visual Arts. {{ISBN|1-58115-203-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/1-58115-203-5|<bdi>1-58115-203-5</bdi>]]
* {{උපන්යාස පොත |last=Narain |first=A. K. |author-link=A. K. Narain |title=The Cambridge History of Early Inner Asia |title-link=The Cambridge History of Early Inner Asia |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |isbn=978-1-139-05489-8 |editor-last=Sinor |editor-first=Denis |editor-link=Denis Sinor |volume=1 |pages=151–177 |chapter=Indo-Europeans in Central Asia |doi=10.1017/CHOL9780521243049.007}}
* Puri, B. N. (2000). ''Buddhism in Central Asia''. Motilal Banarsidass, Delhi. {{ISBN|81-208-0372-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/81-208-0372-8|<bdi>81-208-0372-8</bdi>]].
* Tarn, W. W. (1966). ''The Greeks in Bactria and India''. 2nd Edition. Cambridge University Press.
* Watson, Burton, trans. (1993). ''Records of the Great Historian: Han Dynasty II'', by Sima Qian. Columbia University Press. {{ISBN|0-231-08167-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0-231-08167-7|<bdi>0-231-08167-7</bdi>]].
== බාහිර සබැඳි ==
<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{කොමන්ස් ප්රවර්ගය|Greco-Bactrian Kingdom}}{{Central Asian history}}{{Hellenistic rulers}}
[[ප්රවර්ගය:Lists of monarchs]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්රවර්ගය:තහවුරු නොකළ ප්රකාශ අඩංගු ලිපි සියල්ල]]
[[ප්රවර්ගය:අසම්පූර්ණ උපහරණ අඩංගු ලිපි සියල්ල]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters]]
2bk1xanyb4se8mnpljx2xcgdi826ek4
793721
793713
2026-06-12T17:27:00Z
Yasasuru
23090
793721
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Template:Infobox country/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = බැක්ට්රියා රාජධානිය
| common_name = {{Plainlist|
*ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය
*බැක්ට්රියානු රාජධානිය
*ග්රීක-බැක්ට්රියාව
*ග්රේකො-බැක්ට්රියාව}}
| native_name = Βασιλεία τῆς Βακτριανῆς<br>''{{Transliteration|grc|Basileía tês Baktrianês}}''
| image_coat = Eucratide 1er - 20 statères.jpg
| symbol_type = [[යුක්රටිඩීස් I|මහා යුක්රටිඩීස්]] සිළුවක් සහිත [[බොයීෂියානු ශීර්ෂාවරණ]]යක් පැළඳ සිටින අයුරු, මෙය ඔහුගේ 20-ස්ටේටර් රන් කාසියෙහි නිරූපිත ය, මෙය පුරාතන ලෝකයේ නිර්මිත විශාලතම රන් කාසියයි, ක්රි.පූེ. 2වන සියවස.
| image_map = Greco-BactrianKingdomMap.jpg
| capital = {{Plainlist|
*[[බල්ඛ්|බැක්ට්රියාව]]
*[[අයි-ඛානූම්]]}}
| religion = {{Plainlist|
*[[පුරාතන ග්රීක ආගම|ග්රීක බහුදේවවාදය]]
*[[ග්රීක-බුද්ධාගම]]
*[[ශරතුස්ත්රවාදය]]
*[[හින්දු ආගම]]}}
| government_type = [[රාජාණ්ඩුව]]
| status =
| year_end = ක්රි.පූ. 120 පමණ
| year_start = ක්රි.පූ. 256
| coa_size = 113px
| image_map_size = 280px
| image_map_caption = මහා යුක්රටිඩීස්ගේ පාලනය යටතේ ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ උච්චතම ව්යාප්තිය, මෙයට බටහිරින් [[තාපූරියා]] සහ [[බටහිර ඛෝරාසන්|ට්රැක්ෂේන්]] දක්වාත්, උතුරින් [[සොග්ඩියා]]නා සහ [[ෆර්ගානා]] දක්වාත්, දකුණින් [[බැක්ට්රියාව]] සහ [[ඇරකෝසියාව]] දක්වාත් ප්රදේශ අයත් විය.
| common_languages = {{Plainlist|
*[[පුරාතන ග්රීක|ග්රීක]] (නිල)
*[[බැක්ට්රියානු භාෂාව|බැක්ට්රියානු]]
*[[පාලි]]
*[[සංස්කෘත|සංස්කෘත]]
*[[අරමයික භාෂාව|අරමයික]]
*[[සොග්ඩියානු භාෂාව|සොග්ඩියානු]]}}
| title_leader = [[#Main ග්රීක-බැක්ට්රියානු රජවරු|බැසීලියස්]]
| year_leader1 = ක්රි.පූ. 256–235
| leader1 = [[ඩියඩෝටස් I]] (පළමු)
| year_leader2 = ක්රි.පූ. 200–180
| leader2 = [[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I]]
| year_leader3 = ක්රි.පූ. 171–145
| leader3 = [[මහා යුක්රටිඩීස්]]
| year_leader4 = ක්රි.පූ. 117–104
| leader4 = [[හීලියොක්ලීස් I]] (අවසාන)
| event_start =
| date_start =
| event1 =
| date_event1 =
| event_end =
| date_end =
| stat_area1 = 2500000
| stat_year1 = ක්රි.පූ. 184<ref name="Taagepera132">{{cite journal|date=1979|title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D.|journal=Social Science History|volume=3|issue=3–4|page=132|doi=10.2307/1170959|last1=Taagepera|first1=Rein|jstor=1170959}}</ref>
| p1 = සෙලියුකීය අධිරාජ්යය
| s1 = ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය
| s2 = පාර්තියානු අධිරාජ්යය
| s3 = කුෂාණ අධිරාජ්යය
}}
'''ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය''' ( {{Langx|el|Βασιλεία τῆς Βακτριανῆς|Basileía tês Baktrianês|බැක්ට්රියා රාජධානිය}} ) යනු හෙලනිස්තික යුගයේ [[පුරාතන ග්රීසිය|ග්රීක]] රාජධානියක් වූ අතර එය <ref>[https://brewminate.com/the-ancient-greco-bactrian-kingdom-and-hellenistic-afghanistan/ The Ancient Greco-Bactrian kingdom and Hellenistic Afghanistan] ''Brewminate'', {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924155537/https://brewminate.com/the-ancient-greco-bactrian-kingdom-and-hellenistic-afghanistan/|date=24 September 2021}} – ''Matthew A. McIntosh''</ref> <ref>{{Cite journal|last=Cribb|first=Joe|date=2005|title=The Greek Kingdom of Bactria, its coinage and its collapse|url=https://www.academia.edu/3026258|journal=Afghanistan Ancien Carrefour Entre Lʼest et Lʼouest|pages=1|via=Academia.edu}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Mairs|first=Rachel|year=2016|title=Bactrian or Graeco-Bactrian Kingdom|url=https://www.academia.edu/23031604|journal=The Encyclopedia of Empire|pages=1–4}}</ref> [[මධ්යම ආසියාව|මධ්යම ආසියාවේ]] සහ [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානයේ]] පිහිටා තිබුණි. මෙම රාජධානිය ක්රි.පූ. 256 දී පමණ සෙලියුකීය ප්රාදේශීය පාලක ඩියෝඩෝටස් I සෝටර් විසින් ආරම්භ කරන ලද අතර ක්රි.පූ. 120 දී පමණ එහි පරිහානිය තෙක් මධ්යම ආසියාවේ ආධිපත්යය දැරීය. {{විස්තරාත්මක සටහන්|Some cities were still controlled by Greek kings such as [[Hermaeus|Hermaeus Soter]] (90–70 BC) in what is today [[Kabul]].}} එහි උච්චතම අවස්ථාවේ දී රාජධානිය වර්තමාන [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානය]], [[ටජිකිස්ථානය|ටජිකිස්තානය]], [[උස්බෙකිස්තානය]] සහ [[ටර්ක්මෙනිස්තානය]] සහ කෙටි කාලයක් සඳහා [[කසක්ස්තානය|කසකස්තානය]], [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානයේ]], [[ඉන්දියාව|ඉන්දියවේ]] සහ [[ඉරානය|ඉරානයේ]] යන ඇතැම් කොටස් වලින් ද සමන්විත විය. හමුදා ව්යාපාර සහ ජනාවාස සමඟ නැගෙනහිරට තවත් දිගුවක් ක්රි.පූ. 230 දී පමණ චීනයේ චින් රාජ්යයේ මායිම් කරා ළඟා වන්නට ඇත.
ක්රි.පූ. 5 වන සියවස වන විටත් බැක්ට්රියාවේ ග්රීක ජනගහනයක් සිටියහ. ක්රි.පූ. 327 වන විට [[මහා ඇලෙක්සැන්ඩ' රජ|මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්]] එම ප්රදේශය යටත් කරගෙන තිබුණි, <ref>{{උපන්යාස වෙබ් |last=Crabben |first=Jan van der |date=28 April 2011 |title=Bactria |url=https://www.worldhistory.org/Bactria/ |access-date=11 October 2024 |website=World History Encyclopedia}}</ref> බොහෝ නගර ආරම්භ කළ අතර, ඒවායින් බොහොමයක් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාව ලෙස නම් කරන ලද අතර මැසිඩෝනියානුවන් සහ අනෙකුත් [[පුරාතන ග්රීසිය|ග්රීකයන්]] තවදුරටත් පදිංචි කළේය. ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ මරණයෙන් පසු, බැක්ට්රියාවේ පාලනය ඔහුගේ ජෙනරාල් සෙලියුකස් I නිකේටර් වෙත පැවරුණි. <ref>{{උපන්යාස වෙබ් |date=30 August 2024 |title=Bactria {{!}} Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Bactria |access-date=11 October 2024 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> කලාපයේ සශ්රීකත්වය සහ සමෘද්ධිය ක්රි.පූ. 3 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී සෙලියුසිඩ් අධිරාජ්යයේ අනුප්රාප්තික රාජ්යයක් ලෙස ඩයෝඩෝටස් යටතේ ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය නිර්මාණය කිරීමට හේතු විය. බැක්ට්රියානු ග්රීකයෝ වඩ වඩාත් බලවත් වූ අතර ක්රි.පූ. 190 සහ 180 අතර කාලය තුළ යුතිඩීමස් පුත් ඩිමෙට්රියස් රජු යටතේ වයඹ [[ඉන්දියාව]] ආක්රමණය කළහ. මෙම ආක්රමණය [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]] නිර්මාණය කිරීමට හේතු වූ අතර, එය ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ අනුප්රාප්තික රාජ්යයක් වූ අතර පසුව පැන්ටලියන් සහ I ඇපලෝඩෝටස් යන රජවරුන් විසින් පාලනය කරන ලදී. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ රාජධානියේ බොහෝ ධනවත් හා සමෘද්ධිමත් නගර තිබූ බවයි, නමුත් ඒවායින් කිහිපයක් පමණක් කැණීම් කර ඇත, උදාහරණයක් ලෙස [[අයි-ඛානූම්]] සහ බැක්ට්රා දැක්විය හැම. ඊසානදිග ඇෆ්ඝනිස්තානයේ අයි-ඛානූම් නගරය, [[පුරාතන ග්රීසියේ රංග කලාව|ග්රීක රඟහලක්]], ක්රීඩාගාරයක් සහ කුළුණු සහිත මළු සහිත සමහර නිවාස සහිත සැබෑ හෙලනිස්තික නගරයක සියලු ලක්ෂණ තිබුණි. <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Boardman |first=John |title=The Greeks in Asia |publisher=Thames and Hudson |year=2015 |isbn=978-0-500-77278-2 |pages=166}}</ref>
ක්රි.පූ. 171 දී පමණ [[Coup d'état|කුමන්ත්රණයකින්]] බලය අල්ලාගෙන තමාගේම රාජවංශයක් පිහිටුවා ගත් බව පෙනෙන මහා යුක්රටිඩීස් යටතේ රාජධානිය එහි උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණියේය. යුක්රටිඩීස් ඉන්දියාව ද ආක්රමණය කර ඉන්දු-ග්රීක රජවරුන්ට එරෙහිව සාර්ථකව සටන් කළේය. කෙසේ වෙතත්, ඉක්මනින්ම රාජධානිය පරිහානියට පත් විය. [[පාර්තියන් අධිරාජ්යය|පාර්තියන්වරුන්]] සහ සකවරුන් සහ යුඒචි වැනි සංචාරක ගෝත්ර ප්රධාන තර්ජනයක් බවට පත්විය. <ref name="Strabo 11.11.2">{{උපන්යාස වෙබ් |title=Strabo 11.11.2 |url=https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Strab.+11.11.1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080419032744/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Strab.+11.11.1 |archive-date=2008-04-19 |access-date=2021-02-20}}</ref> ක්රි.පූ. 145 දී පමණ යුක්රටිඩීස්ව ඔහුගේම පුත්රයා විසින් මරා දමන ලද අතර, එය රාජධානිය තවදුරටත් අස්ථාවර කිරීමට හේතු විය. බැක්ට්රියාව පාලනය කළ අවසාන ග්රීක රජු හීලියෝක්ලීස් ය .
ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ බිඳ වැටීමෙන් පසුව පවා, ඔවුන්ගේ පොහොසත් හෙලනිස්තික උරුමය තවත් සියවස් ගණනාවක් පැවතුනි. යුඒචී ආක්රමණිකයන් බැක්ටීරියාවේ පදිංචි වී හෙලනිස්කෘත වූහ. පසුව ඔවුන් ක්රි.ව. 30 දී පමණ [[කුෂාණ අධිරාජ්යය]] ආරම්භ කළ අතර, ඔවුන්ගේ භාෂාව ලිවීමට ග්රීක හෝඩිය අනුගමනය කළ අතර ග්රීක දෙවිවරුන් ඔවුන්ගේ දේව මණ්ඩලයට එක් කළහ. ග්රීක-බැක්ට්රියානු නගරයක් වන අයි-ඛානීම් ඉන්දියාවේ දොරකඩ පිහිටා තිබූ අතර එහි නවීනත්වය සහ හෙලනිස්තික ලක්ෂණ සඳහා ප්රසිද්ධ විය. ග්රීක කලාව ඉන්දු-ග්රීකයන් විසින් ව්යාප්ත කරන ලදී; ඉන්දියානු කලාව, ආගම සහ සංස්කෘතියට බලපෑම් කරමින්, ග්රීක-බෞද්ධ කලාව නමින් නව සමමුහුර්ත කලාවකට මඟ පෑදීය.
== සටහන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{සටහන් ලැයිස්තුව}}
== ආශ්රේයයන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
{{reflist}}
== මූලාශ්ර ==
* {{උපන්යාස පොත |last=Beckwith |first=Christopher I. |author-link=Christopher I. Beckwith |url=https://books.google.com/books?id=-Ue8BxLEMt4C |title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-1-4008-2994-1}}
* Boardman, John (1994). ''The Diffusion of Classical Art in Antiquity''. Princeton University Press. {{ISBN|0-691-03680-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0-691-03680-2|<bdi>0-691-03680-2</bdi>]].
* Boardman, John, Jasper Griffin, and Oswyn Murray (2001). ''The Oxford Illustrated History of Greece and the Hellenistic World''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-285438-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0-19-285438-4|<bdi>978-0-19-285438-4</bdi>]].
* Bopearachchi, Osmund (1991). ''Monnaies Gréco-Bactriennes et Indo-Grecques, Catalogue Raisonné''. [[Bibliothèque nationale de France|Bibliothèque Nationale]] de France, {{ISBN|2-7177-1825-7}}.
* Bopearachchi, Osmund and Christine Sachs (2003). ''De l'Indus à l'Oxus, Archéologie de l'Asie Centrale: catalogue de l'exposition''. {{ISBN|2-9516679-2-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/2-9516679-2-2|<bdi>2-9516679-2-2</bdi>]].
* {{Cite journal|last=Hitch|first=Doug|year=2010|title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present|url=http://www.ynlc.ca/ynlc/staff/hitch/review_of_Beckwith.pdf|url-status=dead|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=130|issue=4|pages=654–658|bibcode=2010IJNAr..39..207P|doi=10.1111/j.1095-9270.2009.00260_11.x|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226105908/http://www.ynlc.ca/ynlc/staff/hitch/review_of_Beckwith.pdf|archive-date=26 December 2013|access-date=2 January 2015}}
* {{උපන්යාස පොත |last=Holt |first=F. L. |title=Alexander the Great and Bactria: The Formation of a Greek Frontier in Central Asia: 2nd Edition |date=1989 |publisher=Brill |isbn=90-04-08612-9 |location=Leiden}}
* McEvilley, Thomas (2002). ''The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies''. Allworth Press and the School of Visual Arts. {{ISBN|1-58115-203-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/1-58115-203-5|<bdi>1-58115-203-5</bdi>]]
* {{උපන්යාස පොත |last=Narain |first=A. K. |author-link=A. K. Narain |title=The Cambridge History of Early Inner Asia |title-link=The Cambridge History of Early Inner Asia |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |isbn=978-1-139-05489-8 |editor-last=Sinor |editor-first=Denis |editor-link=Denis Sinor |volume=1 |pages=151–177 |chapter=Indo-Europeans in Central Asia |doi=10.1017/CHOL9780521243049.007}}
* Puri, B. N. (2000). ''Buddhism in Central Asia''. Motilal Banarsidass, Delhi. {{ISBN|81-208-0372-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/81-208-0372-8|<bdi>81-208-0372-8</bdi>]].
* Tarn, W. W. (1966). ''The Greeks in Bactria and India''. 2nd Edition. Cambridge University Press.
* Watson, Burton, trans. (1993). ''Records of the Great Historian: Han Dynasty II'', by Sima Qian. Columbia University Press. {{ISBN|0-231-08167-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0-231-08167-7|<bdi>0-231-08167-7</bdi>]].
== බාහිර සබැඳි ==
<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{කොමන්ස් ප්රවර්ගය|Greco-Bactrian Kingdom}}{{Central Asian history}}{{Hellenistic rulers}}
[[ප්රවර්ගය:Lists of monarchs]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්රවර්ගය:තහවුරු නොකළ ප්රකාශ අඩංගු ලිපි සියල්ල]]
[[ප්රවර්ගය:අසම්පූර්ණ උපහරණ අඩංගු ලිපි සියල්ල]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters]]
dx65pqh00iozlm7rks6a3jpx9qkcon6
ග්රීක-බැක්ට්රීය රාජධානිය
0
195510
793714
2026-06-12T17:02:05Z
Yasasuru
23090
[[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793714
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය]]
sl8sovozf4stm0k92o247rpurqm8qv4
බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්
0
195511
793716
2026-06-12T17:23:38Z
Yasasuru
23090
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358580637|Demetrius I of Bactria]]"
793716
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{සඳහා|other rulers with the same name|Demetrius I (disambiguation)}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව රාජකීයයා|name=ඩිමෙට්රියස් I|title=[[රජවරුන්ගේ රජ]],<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gE7udqBkACwC&pg=PA97|title=A Comprehensive History Of Ancient India (3 Vol. Set)|date=2003-12-01|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-81-207-2503-4|pages=97|language=en|quote=Demetrius proceeded towards India and annexed the Kabul valley, Sindh and a part of Punjab. He came to be known as the “King of Kings”.}}</ref> [[බැසිලියස්]], [[ඉන්දියාවේ රජ]]<ref>"We think that the conquests of these regions south of the Hindu Kush brought to Demetrius I the title of "King of India" given to him by [[Apollodorus of Artemita]]." Bopearachchi, p. 52</ref>|succession=[[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|බැක්ට්රියා රාජධානිය]]|image=Demetrius I portrait.jpg|image_size=220|caption=හස්ති ශීර්ෂාවර්ණය සහ නළල් පටිය පැළඳි ඩිමෙට්රියස් රජුගේ රුවක්, මෙය ඔහුගේ රිදී කාසිවල නිරූපිත ය|reign={{circa|ක්රි.පූ. 200|180}}<ref>{{Cite book|last=Phang|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=npNUDAAAQBAJ|title=Conflict in Ancient Greece and Rome: The Definitive Political, Social, and Military Encyclopedia [3 volumes]: The Definitive Political, Social, and Military Encyclopedia|last2=Iain|first2=Spence|last3=Kelly|first3=Douglas|last4=Londey|first4=Londey|date=2016|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-020-1|pages=239|language=en}}</ref>|coronation=|predecessor=[[යුතිඩීමස් I]]|successor=[[යුතිඩීමස් II]]|succession1=[[ඉන්දු-ග්රීක]] රජ|reign1=ක්රි.පූ. 200 - 180 හෝ 167|predecessor1=''පදවිය ස්ථාපනය''|successor1=[[පැන්ටලියන්]]|spouse=[[ඇන්ටියෝකස් III]] ගේ දියණිය සහ [[ලැඔඩීස් III]]|issue=[[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලියස්]]<br/>[[යුතිඩීමස් II]]<br/>[[ඉන්දියාවේ දෙවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් II]] (''අවිනිශ්චිත'')<br/>බැක්ට්රියාවේ බෙරෙනීස්|dynasty=[[යුතිඩීමිස් රාජවංශය|යුතිඩීමිඩ්]]|father=[[යුතිඩීමස් I]]|mother=|birth_date=ක්රි.පූ. 222 පමණ|birth_place=[[බැක්ට්රියාව]]|death_date=ක්රි.පූ. 180 හෝ 167|death_place=[[ඉන්දියාව]]|burial_date=|burial_place=}}
'''ඩිමෙට්රියස් I ඇනිසීටස්''' ( {{Langx|grc|Δημήτριος Ἀνίκητος|Dēmḗtrios Aníkētos}} , "අපරාජිත ඩිමෙට්රියස්"), ඉන්දියානු මූලාශ්රවල '''දිමෙත්රිය''' හෝ '''ධම්මමිත''' ලෙසද හැඳින්වේ, <ref>{{උපන්යාස පොත |title=Look at the Coins! Papers in Honour of Joe Cribb on his 75th Birthday |publisher=Archaeopress |year=2023 |isbn=9781803276106 |editor-last=Wang H. and Bracey R. |pages=115-118}}</ref> යනු [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු]] රජෙකු වූ අතර බැක්ට්රියාවේ සිට පුරාණ වයඹදිග ඉන්දියාව දක්වා ප්රදේශ පාලනය කළ [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය|ඉන්දු-ග්රීක රාජධානියේ]] නිර්මාතෘවරයා විය.
ඔහු [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු]] පාලකයෙකු වූ I වන යුතිඩීමස්ගේ පුත්රයා වූ අතර, ඔහු අයෝනියාවේ මැග්නීසියා වලින් පැමිණි අයෝනියානු-ග්රීක ජාතිකයෙකි, <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Tarn |first=William Woodthorpe |url=https://books.google.com/books?id=-HeJS3nE9cAC |title=The Greeks in Bactria and India |date=2010-06-24 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-00941-6 |pages=74 |language=en}}</ref> නමුත් එය කුමන මැග්නීසියාව ද යන්න නිශ්චිත නැත ( මෙයැන්ඩර් මත මැග්නීසියාව හෝ සිපිලම් මත මැග්නීසියාව ). <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Glenn |first=Simon |title=Money and Power in Hellenistic Bactria: Euthydemus I to Antimachus I |date=2020 |publisher=American Numismatic Society |isbn=978-0897223614 |location=New York |pages=6, 41-42}}</ref>
ඔහු ක්රි.පූ. 200 දී පමණ ඔහු අනුප්රාප්ති වූ අතර, පසුව ඔහු දැන් දකුණු [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානය]], [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානය]] සහ වයඹදිග [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] පුළුල් ප්රදේශ අත්පත් කර ගත්තේය. ඔහු කිසි විටෙකත් සටනකින් පරාජයට පත් නොවූ අතර මරණින් පසු ඔහුගේ අනුප්රාප්තික බැක්ට්රියාවේ අගතොක්ලීස්ගේ පෙළපත් කාසිවල "අපරාජිත" (Ἀνίκητος, ''අනිකෙටෝස්'' ) ලෙස හැඳින්විණි. ක්රි.පූ. 186–185 දී ආරම්භ වූ යවන යුග ක්රමයේ ආරම්භකයා ඩිමෙට්රියස් I විය හැකි අතර එය ඉන් පසු සියවස් ගණනාවක් පුරා භාවිතා විය.
ඩිමෙට්රියස් යනු අවම වශයෙන් දෙදෙනෙකු හෝ බොහෝ විට බැක්ට්රියානු ග්රීක රජවරුන් තිදෙනෙකුගේ නම විය හැකිය. බොහෝ විවාදයට ලක් වූ දෙවන ඩෙමෙට්රියස් විය හැකි ඥාතියෙකු වූ අතර, III වන ඩෙමෙට්රියස් ( {{Circa|ක්රි.පූ. 100}} ), සංඛ්යාත්මක සාක්ෂි වලින් පමණක් දන්නා කරුණකි.
== ආශ්රේයයන් ==
=== උපුටා දැක්වීම් ===
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}{{S-start}}
{{අනු-පෙර}}
{{S-ttl}}
{{S-aft
| after = [[යුතිඩීමස් II]]<br/>([[බැක්ට්රියාව|බැක්ට්රියාවේ]])
}}
{{S-aft
| after = [[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලීස්|ඇගතොක්ලීස්]]<br/>([[පාරෝපමිසාඩේ]])
}}
{{S-aft
| after = [[පැන්ටලියන්]]<br/>([[අරකෝසියාව]], [[ගන්ධාරය]])
}}
{{s-end}}{{Indo-Greek kings}}{{Hellenistic rulers}}
[[ප්රවර්ගය:Year of birth unknown]]
34a90v8rxcsv409ui1turhfe4cw511k
793727
793716
2026-06-13T01:21:48Z
Yasasuru
23090
/* උපුටා දැක්වීම් */
793727
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{සඳහා|other rulers with the same name|Demetrius I (disambiguation)}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව රාජකීයයා|name=ඩිමෙට්රියස් I|title=[[රජවරුන්ගේ රජ]],<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gE7udqBkACwC&pg=PA97|title=A Comprehensive History Of Ancient India (3 Vol. Set)|date=2003-12-01|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-81-207-2503-4|pages=97|language=en|quote=Demetrius proceeded towards India and annexed the Kabul valley, Sindh and a part of Punjab. He came to be known as the “King of Kings”.}}</ref> [[බැසිලියස්]], [[ඉන්දියාවේ රජ]]<ref>"We think that the conquests of these regions south of the Hindu Kush brought to Demetrius I the title of "King of India" given to him by [[Apollodorus of Artemita]]." Bopearachchi, p. 52</ref>|succession=[[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|බැක්ට්රියා රාජධානිය]]|image=Demetrius I portrait.jpg|image_size=220|caption=හස්ති ශීර්ෂාවර්ණය සහ නළල් පටිය පැළඳි ඩිමෙට්රියස් රජුගේ රුවක්, මෙය ඔහුගේ රිදී කාසිවල නිරූපිත ය|reign={{circa|ක්රි.පූ. 200|180}}<ref>{{Cite book|last=Phang|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=npNUDAAAQBAJ|title=Conflict in Ancient Greece and Rome: The Definitive Political, Social, and Military Encyclopedia [3 volumes]: The Definitive Political, Social, and Military Encyclopedia|last2=Iain|first2=Spence|last3=Kelly|first3=Douglas|last4=Londey|first4=Londey|date=2016|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-020-1|pages=239|language=en}}</ref>|coronation=|predecessor=[[යුතිඩීමස් I]]|successor=[[යුතිඩීමස් II]]|succession1=[[ඉන්දු-ග්රීක]] රජ|reign1=ක්රි.පූ. 200 - 180 හෝ 167|predecessor1=''පදවිය ස්ථාපනය''|successor1=[[පැන්ටලියන්]]|spouse=[[ඇන්ටියෝකස් III]] ගේ දියණිය සහ [[ලැඔඩීස් III]]|issue=[[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලියස්]]<br/>[[යුතිඩීමස් II]]<br/>[[ඉන්දියාවේ දෙවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් II]] (''අවිනිශ්චිත'')<br/>බැක්ට්රියාවේ බෙරෙනීස්|dynasty=[[යුතිඩීමිස් රාජවංශය|යුතිඩීමිඩ්]]|father=[[යුතිඩීමස් I]]|mother=|birth_date=ක්රි.පූ. 222 පමණ|birth_place=[[බැක්ට්රියාව]]|death_date=ක්රි.පූ. 180 හෝ 167|death_place=[[ඉන්දියාව]]|burial_date=|burial_place=}}
'''ඩිමෙට්රියස් I ඇනිසීටස්''' ( {{Langx|grc|Δημήτριος Ἀνίκητος|Dēmḗtrios Aníkētos}} , "අපරාජිත ඩිමෙට්රියස්"), ඉන්දියානු මූලාශ්රවල '''දිමෙත්රිය''' හෝ '''ධම්මමිත''' ලෙසද හැඳින්වේ, <ref>{{උපන්යාස පොත |title=Look at the Coins! Papers in Honour of Joe Cribb on his 75th Birthday |publisher=Archaeopress |year=2023 |isbn=9781803276106 |editor-last=Wang H. and Bracey R. |pages=115-118}}</ref> යනු [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු]] රජෙකු වූ අතර බැක්ට්රියාවේ සිට පුරාණ වයඹදිග ඉන්දියාව දක්වා ප්රදේශ පාලනය කළ [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය|ඉන්දු-ග්රීක රාජධානියේ]] නිර්මාතෘවරයා විය.
ඔහු [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු]] පාලකයෙකු වූ I වන යුතිඩීමස්ගේ පුත්රයා වූ අතර, ඔහු අයෝනියාවේ මැග්නීසියා වලින් පැමිණි අයෝනියානු-ග්රීක ජාතිකයෙකි, <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Tarn |first=William Woodthorpe |url=https://books.google.com/books?id=-HeJS3nE9cAC |title=The Greeks in Bactria and India |date=2010-06-24 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-00941-6 |pages=74 |language=en}}</ref> නමුත් එය කුමන මැග්නීසියාව ද යන්න නිශ්චිත නැත ( මෙයැන්ඩර් මත මැග්නීසියාව හෝ සිපිලම් මත මැග්නීසියාව ). <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Glenn |first=Simon |title=Money and Power in Hellenistic Bactria: Euthydemus I to Antimachus I |date=2020 |publisher=American Numismatic Society |isbn=978-0897223614 |location=New York |pages=6, 41-42}}</ref>
ඔහු ක්රි.පූ. 200 දී පමණ ඔහු අනුප්රාප්ති වූ අතර, පසුව ඔහු දැන් දකුණු [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානය]], [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානය]] සහ වයඹදිග [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] පුළුල් ප්රදේශ අත්පත් කර ගත්තේය. ඔහු කිසි විටෙකත් සටනකින් පරාජයට පත් නොවූ අතර මරණින් පසු ඔහුගේ අනුප්රාප්තික බැක්ට්රියාවේ අගතොක්ලීස්ගේ පෙළපත් කාසිවල "අපරාජිත" (Ἀνίκητος, ''අනිකෙටෝස්'' ) ලෙස හැඳින්විණි. ක්රි.පූ. 186–185 දී ආරම්භ වූ යවන යුග ක්රමයේ ආරම්භකයා ඩිමෙට්රියස් I විය හැකි අතර එය ඉන් පසු සියවස් ගණනාවක් පුරා භාවිතා විය.
ඩිමෙට්රියස් යනු අවම වශයෙන් දෙදෙනෙකු හෝ බොහෝ විට බැක්ට්රියානු ග්රීක රජවරුන් තිදෙනෙකුගේ නම විය හැකිය. බොහෝ විවාදයට ලක් වූ දෙවන ඩෙමෙට්රියස් විය හැකි ඥාතියෙකු වූ අතර, III වන ඩෙමෙට්රියස් ( {{Circa|ක්රි.පූ. 100}} ), සංඛ්යාත්මක සාක්ෂි වලින් පමණක් දන්නා කරුණකි.
== ආශ්රේයයන් ==
=== උපුටා දැක්වීම් ===
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}{{S-
{{s-start}}
{{s-bef|rows=3|before=[[යුතිඩීමස් I]]}}
{{s-ttl|rows=3|title=[[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු පාලක]]<br />සහ [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය|ඉන්දු-ග්රීක රජ]]|years=ක්රි.පූ. 205–171}}
{{s-aft|after=[[යුතිඩීමස් II]]<br/>([[බැක්ට්රියාව]] තුළ)}}
{{s-aft|after=[[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලීස්|ඇගතොක්ලීස්]]<br/>([[පැරෝපමිසාඩේ]] තුළ)}}
{{s-aft|after=[[පැන්ටලියන්]]<br/>([[අරකෝසියා]], [[ගන්ධාර]] තුළ)}}
{{s-end}}{{Indo-Greek kings}}{{Hellenistic rulers}}
[[ප්රවර්ගය:Year of birth unknown]]
j7e4u1xrv5prw7qgsxczenxag96cr2u
793728
793727
2026-06-13T01:22:04Z
Yasasuru
23090
/* උපුටා දැක්වීම් */
793728
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{සඳහා|other rulers with the same name|Demetrius I (disambiguation)}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව රාජකීයයා|name=ඩිමෙට්රියස් I|title=[[රජවරුන්ගේ රජ]],<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gE7udqBkACwC&pg=PA97|title=A Comprehensive History Of Ancient India (3 Vol. Set)|date=2003-12-01|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-81-207-2503-4|pages=97|language=en|quote=Demetrius proceeded towards India and annexed the Kabul valley, Sindh and a part of Punjab. He came to be known as the “King of Kings”.}}</ref> [[බැසිලියස්]], [[ඉන්දියාවේ රජ]]<ref>"We think that the conquests of these regions south of the Hindu Kush brought to Demetrius I the title of "King of India" given to him by [[Apollodorus of Artemita]]." Bopearachchi, p. 52</ref>|succession=[[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|බැක්ට්රියා රාජධානිය]]|image=Demetrius I portrait.jpg|image_size=220|caption=හස්ති ශීර්ෂාවර්ණය සහ නළල් පටිය පැළඳි ඩිමෙට්රියස් රජුගේ රුවක්, මෙය ඔහුගේ රිදී කාසිවල නිරූපිත ය|reign={{circa|ක්රි.පූ. 200|180}}<ref>{{Cite book|last=Phang|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=npNUDAAAQBAJ|title=Conflict in Ancient Greece and Rome: The Definitive Political, Social, and Military Encyclopedia [3 volumes]: The Definitive Political, Social, and Military Encyclopedia|last2=Iain|first2=Spence|last3=Kelly|first3=Douglas|last4=Londey|first4=Londey|date=2016|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-020-1|pages=239|language=en}}</ref>|coronation=|predecessor=[[යුතිඩීමස් I]]|successor=[[යුතිඩීමස් II]]|succession1=[[ඉන්දු-ග්රීක]] රජ|reign1=ක්රි.පූ. 200 - 180 හෝ 167|predecessor1=''පදවිය ස්ථාපනය''|successor1=[[පැන්ටලියන්]]|spouse=[[ඇන්ටියෝකස් III]] ගේ දියණිය සහ [[ලැඔඩීස් III]]|issue=[[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලියස්]]<br/>[[යුතිඩීමස් II]]<br/>[[ඉන්දියාවේ දෙවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් II]] (''අවිනිශ්චිත'')<br/>බැක්ට්රියාවේ බෙරෙනීස්|dynasty=[[යුතිඩීමිස් රාජවංශය|යුතිඩීමිඩ්]]|father=[[යුතිඩීමස් I]]|mother=|birth_date=ක්රි.පූ. 222 පමණ|birth_place=[[බැක්ට්රියාව]]|death_date=ක්රි.පූ. 180 හෝ 167|death_place=[[ඉන්දියාව]]|burial_date=|burial_place=}}
'''ඩිමෙට්රියස් I ඇනිසීටස්''' ( {{Langx|grc|Δημήτριος Ἀνίκητος|Dēmḗtrios Aníkētos}} , "අපරාජිත ඩිමෙට්රියස්"), ඉන්දියානු මූලාශ්රවල '''දිමෙත්රිය''' හෝ '''ධම්මමිත''' ලෙසද හැඳින්වේ, <ref>{{උපන්යාස පොත |title=Look at the Coins! Papers in Honour of Joe Cribb on his 75th Birthday |publisher=Archaeopress |year=2023 |isbn=9781803276106 |editor-last=Wang H. and Bracey R. |pages=115-118}}</ref> යනු [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු]] රජෙකු වූ අතර බැක්ට්රියාවේ සිට පුරාණ වයඹදිග ඉන්දියාව දක්වා ප්රදේශ පාලනය කළ [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය|ඉන්දු-ග්රීක රාජධානියේ]] නිර්මාතෘවරයා විය.
ඔහු [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු]] පාලකයෙකු වූ I වන යුතිඩීමස්ගේ පුත්රයා වූ අතර, ඔහු අයෝනියාවේ මැග්නීසියා වලින් පැමිණි අයෝනියානු-ග්රීක ජාතිකයෙකි, <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Tarn |first=William Woodthorpe |url=https://books.google.com/books?id=-HeJS3nE9cAC |title=The Greeks in Bactria and India |date=2010-06-24 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-00941-6 |pages=74 |language=en}}</ref> නමුත් එය කුමන මැග්නීසියාව ද යන්න නිශ්චිත නැත ( මෙයැන්ඩර් මත මැග්නීසියාව හෝ සිපිලම් මත මැග්නීසියාව ). <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Glenn |first=Simon |title=Money and Power in Hellenistic Bactria: Euthydemus I to Antimachus I |date=2020 |publisher=American Numismatic Society |isbn=978-0897223614 |location=New York |pages=6, 41-42}}</ref>
ඔහු ක්රි.පූ. 200 දී පමණ ඔහු අනුප්රාප්ති වූ අතර, පසුව ඔහු දැන් දකුණු [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානය]], [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානය]] සහ වයඹදිග [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] පුළුල් ප්රදේශ අත්පත් කර ගත්තේය. ඔහු කිසි විටෙකත් සටනකින් පරාජයට පත් නොවූ අතර මරණින් පසු ඔහුගේ අනුප්රාප්තික බැක්ට්රියාවේ අගතොක්ලීස්ගේ පෙළපත් කාසිවල "අපරාජිත" (Ἀνίκητος, ''අනිකෙටෝස්'' ) ලෙස හැඳින්විණි. ක්රි.පූ. 186–185 දී ආරම්භ වූ යවන යුග ක්රමයේ ආරම්භකයා ඩිමෙට්රියස් I විය හැකි අතර එය ඉන් පසු සියවස් ගණනාවක් පුරා භාවිතා විය.
ඩිමෙට්රියස් යනු අවම වශයෙන් දෙදෙනෙකු හෝ බොහෝ විට බැක්ට්රියානු ග්රීක රජවරුන් තිදෙනෙකුගේ නම විය හැකිය. බොහෝ විවාදයට ලක් වූ දෙවන ඩෙමෙට්රියස් විය හැකි ඥාතියෙකු වූ අතර, III වන ඩෙමෙට්රියස් ( {{Circa|ක්රි.පූ. 100}} ), සංඛ්යාත්මක සාක්ෂි වලින් පමණක් දන්නා කරුණකි.
== ආශ්රේයයන් ==
=== උපුටා දැක්වීම් ===
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}
{{s-start}}
{{s-bef|rows=3|before=[[යුතිඩීමස් I]]}}
{{s-ttl|rows=3|title=[[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු පාලක]]<br />සහ [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය|ඉන්දු-ග්රීක රජ]]|years=ක්රි.පූ. 205–171}}
{{s-aft|after=[[යුතිඩීමස් II]]<br/>([[බැක්ට්රියාව]] තුළ)}}
{{s-aft|after=[[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලීස්|ඇගතොක්ලීස්]]<br/>([[පැරෝපමිසාඩේ]] තුළ)}}
{{s-aft|after=[[පැන්ටලියන්]]<br/>([[අරකෝසියා]], [[ගන්ධාර]] තුළ)}}
{{s-end}}{{Indo-Greek kings}}{{Hellenistic rulers}}
[[ප්රවර්ගය:Year of birth unknown]]
bmpl584z43l9gbmpmtn1be53nfeimjz
793729
793728
2026-06-13T01:23:06Z
Yasasuru
23090
793729
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{සඳහා|එම නාමයම
සහිත වෙනත් පාලකයන්|පළමුවන ඩිමෙට්රියස් (බහුරුත්හරණය)}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව රාජකීයයා|name=ඩිමෙට්රියස් I|title=[[රජවරුන්ගේ රජ]],<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gE7udqBkACwC&pg=PA97|title=A Comprehensive History Of Ancient India (3 Vol. Set)|date=2003-12-01|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-81-207-2503-4|pages=97|language=en|quote=Demetrius proceeded towards India and annexed the Kabul valley, Sindh and a part of Punjab. He came to be known as the “King of Kings”.}}</ref> [[බැසිලියස්]], [[ඉන්දියාවේ රජ]]<ref>"We think that the conquests of these regions south of the Hindu Kush brought to Demetrius I the title of "King of India" given to him by [[Apollodorus of Artemita]]." Bopearachchi, p. 52</ref>|succession=[[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|බැක්ට්රියා රාජධානිය]]|image=Demetrius I portrait.jpg|image_size=220|caption=හස්ති ශීර්ෂාවර්ණය සහ නළල් පටිය පැළඳි ඩිමෙට්රියස් රජුගේ රුවක්, මෙය ඔහුගේ රිදී කාසිවල නිරූපිත ය|reign={{circa|ක්රි.පූ. 200|180}}<ref>{{Cite book|last=Phang|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=npNUDAAAQBAJ|title=Conflict in Ancient Greece and Rome: The Definitive Political, Social, and Military Encyclopedia [3 volumes]: The Definitive Political, Social, and Military Encyclopedia|last2=Iain|first2=Spence|last3=Kelly|first3=Douglas|last4=Londey|first4=Londey|date=2016|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-020-1|pages=239|language=en}}</ref>|coronation=|predecessor=[[යුතිඩීමස් I]]|successor=[[යුතිඩීමස් II]]|succession1=[[ඉන්දු-ග්රීක]] රජ|reign1=ක්රි.පූ. 200 - 180 හෝ 167|predecessor1=''පදවිය ස්ථාපනය''|successor1=[[පැන්ටලියන්]]|spouse=[[ඇන්ටියෝකස් III]] ගේ දියණිය සහ [[ලැඔඩීස් III]]|issue=[[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලියස්]]<br/>[[යුතිඩීමස් II]]<br/>[[ඉන්දියාවේ දෙවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් II]] (''අවිනිශ්චිත'')<br/>බැක්ට්රියාවේ බෙරෙනීස්|dynasty=[[යුතිඩීමිස් රාජවංශය|යුතිඩීමිඩ්]]|father=[[යුතිඩීමස් I]]|mother=|birth_date=ක්රි.පූ. 222 පමණ|birth_place=[[බැක්ට්රියාව]]|death_date=ක්රි.පූ. 180 හෝ 167|death_place=[[ඉන්දියාව]]|burial_date=|burial_place=}}
'''ඩිමෙට්රියස් I ඇනිසීටස්''' ( {{Langx|grc|Δημήτριος Ἀνίκητος|Dēmḗtrios Aníkētos}} , "අපරාජිත ඩිමෙට්රියස්"), ඉන්දියානු මූලාශ්රවල '''දිමෙත්රිය''' හෝ '''ධම්මමිත''' ලෙසද හැඳින්වේ, <ref>{{උපන්යාස පොත |title=Look at the Coins! Papers in Honour of Joe Cribb on his 75th Birthday |publisher=Archaeopress |year=2023 |isbn=9781803276106 |editor-last=Wang H. and Bracey R. |pages=115-118}}</ref> යනු [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු]] රජෙකු වූ අතර බැක්ට්රියාවේ සිට පුරාණ වයඹදිග ඉන්දියාව දක්වා ප්රදේශ පාලනය කළ [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය|ඉන්දු-ග්රීක රාජධානියේ]] නිර්මාතෘවරයා විය.
ඔහු [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු]] පාලකයෙකු වූ I වන යුතිඩීමස්ගේ පුත්රයා වූ අතර, ඔහු අයෝනියාවේ මැග්නීසියා වලින් පැමිණි අයෝනියානු-ග්රීක ජාතිකයෙකි, <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Tarn |first=William Woodthorpe |url=https://books.google.com/books?id=-HeJS3nE9cAC |title=The Greeks in Bactria and India |date=2010-06-24 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-00941-6 |pages=74 |language=en}}</ref> නමුත් එය කුමන මැග්නීසියාව ද යන්න නිශ්චිත නැත ( මෙයැන්ඩර් මත මැග්නීසියාව හෝ සිපිලම් මත මැග්නීසියාව ). <ref>{{උපන්යාස පොත |last=Glenn |first=Simon |title=Money and Power in Hellenistic Bactria: Euthydemus I to Antimachus I |date=2020 |publisher=American Numismatic Society |isbn=978-0897223614 |location=New York |pages=6, 41-42}}</ref>
ඔහු ක්රි.පූ. 200 දී පමණ ඔහු අනුප්රාප්ති වූ අතර, පසුව ඔහු දැන් දකුණු [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානය]], [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානය]] සහ වයඹදිග [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] පුළුල් ප්රදේශ අත්පත් කර ගත්තේය. ඔහු කිසි විටෙකත් සටනකින් පරාජයට පත් නොවූ අතර මරණින් පසු ඔහුගේ අනුප්රාප්තික බැක්ට්රියාවේ අගතොක්ලීස්ගේ පෙළපත් කාසිවල "අපරාජිත" (Ἀνίκητος, ''අනිකෙටෝස්'' ) ලෙස හැඳින්විණි. ක්රි.පූ. 186–185 දී ආරම්භ වූ යවන යුග ක්රමයේ ආරම්භකයා ඩිමෙට්රියස් I විය හැකි අතර එය ඉන් පසු සියවස් ගණනාවක් පුරා භාවිතා විය.
ඩිමෙට්රියස් යනු අවම වශයෙන් දෙදෙනෙකු හෝ බොහෝ විට බැක්ට්රියානු ග්රීක රජවරුන් තිදෙනෙකුගේ නම විය හැකිය. බොහෝ විවාදයට ලක් වූ දෙවන ඩෙමෙට්රියස් විය හැකි ඥාතියෙකු වූ අතර, III වන ඩෙමෙට්රියස් ( {{Circa|ක්රි.පූ. 100}} ), සංඛ්යාත්මක සාක්ෂි වලින් පමණක් දන්නා කරුණකි.
== ආශ්රේයයන් ==
=== උපුටා දැක්වීම් ===
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}
{{s-start}}
{{s-bef|rows=3|before=[[යුතිඩීමස් I]]}}
{{s-ttl|rows=3|title=[[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු පාලක]]<br />සහ [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය|ඉන්දු-ග්රීක රජ]]|years=ක්රි.පූ. 205–171}}
{{s-aft|after=[[යුතිඩීමස් II]]<br/>([[බැක්ට්රියාව]] තුළ)}}
{{s-aft|after=[[බැක්ට්රියාවේ ඇගතොක්ලීස්|ඇගතොක්ලීස්]]<br/>([[පැරෝපමිසාඩේ]] තුළ)}}
{{s-aft|after=[[පැන්ටලියන්]]<br/>([[අරකෝසියා]], [[ගන්ධාර]] තුළ)}}
{{s-end}}{{Indo-Greek kings}}{{Hellenistic rulers}}
[[ප්රවර්ගය:Year of birth unknown]]
rdmibmux12or2c87j0bz8fr4sshdy5l
බැක්ට්රියාවේ Iවන ඩිමෙට්රියස්
0
195512
793717
2026-06-12T17:24:24Z
Yasasuru
23090
[[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793717
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්]]
02t9rgecuq71m8qoz6aatr9w4up3xbe
Demetrius I of Bactria
0
195513
793718
2026-06-12T17:25:05Z
Yasasuru
23090
[[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793718
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්]]
02t9rgecuq71m8qoz6aatr9w4up3xbe
සැකිල්ල:Indo-Greek kings
10
195514
793730
2026-06-13T01:30:27Z
Yasasuru
23090
'{{Navbox top | name = Indo-Greek kings | title = [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු]] සහ [[ඉන්දු-ග්රීක]] රජවරු, බලප්රදේශ සහ කාලනුක්රමය | above = [[බෝපෙආරච්චි]] (1991) අනුව<ref group="t">O. Bopearachchi, "Monnaies gréco-bactriennes et indo-grecques, Catalogue raisonné", Bibliothèque...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි
793730
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox top
| name = Indo-Greek kings
| title = [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු]] සහ [[ඉන්දු-ග්රීක]] රජවරු, බලප්රදේශ සහ කාලනුක්රමය
| above = [[බෝපෙආරච්චි]] (1991) අනුව<ref group="t">O. Bopearachchi, "Monnaies gréco-bactriennes et indo-grecques, Catalogue raisonné", Bibliothèque Nationale, Paris, 1991, p.453</ref>
| state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}}
}}
{| class="wikitable wraplinks" style="width:100%; margin:2px 0 0 0;"
|-
|colspan=1 style="text-align:center; background:#ccf; font-size: 100%;"|
|colspan=2 style="text-align:center; background:#ccf; font-size: 100%;"|[[Greco-Bactrian]] kings
|colspan=6 style="text-align:center; background:#ccf; font-size: 100%;"|[[Indo-Greek]] kings
|-
|- style="background-color:#cdcdcd"
! බලප්රදේශ/<br>දින !! බටහිර [[බැක්ට්රියාව]] !! නැගෙනහිර [[බැක්ට්රියාව]]!! [[Paropamisade]]<br>!! [[අරකෝසියා]]!! [[ගන්ධාර]] !! [[පන්ජාබ් ප්රදේශය|බටහිර පන්ජාබ්]]!! [[පන්ජාබ් ප්රදේශය|නැගෙනහිර පන්ජාබ්]]!![[මථුරා]]<ref group="t">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=X7Cb8IkZVSMC&pg=PA9|title=History of Early Stone Sculpture at Mathura: Ca. 150 BCE - 100 CE|first=Sonya Rhie|last=Quintanilla|date=2 April 2019|publisher=BRILL|via=Google Books}}</ref>
|- style="vertical-align:top;"
|-
| ක්රි.පූ. 326-325
|colspan=6 style="text-align:center;"|[[Indian campaign of Alexander the Great|Campaigns of Alexander the Great in India]]
|colspan=2 style="text-align:center;"|[[නන්ද අධිරාජ්යය]]
|-
| ක්රි.පූ. 312
|colspan=6 style="text-align:center;"| [[සෙලියුකීය අධිරාජ්යය]] නිර්මාණය
|colspan=2 style="text-align:center;"| [[මෞර්ය අධිරාජ්යය]] නිර්මාණය
|-
| ක්රි.පූ. 305
|colspan=2 style="text-align:center;"|[[Seleucid Empire]] after [[Seleucid–Mauryan war|Mauryan war]]
|colspan=6 style="text-align:center;"|[[මෞර්ය අධිරාජ්යය]]
|-
| ක්රි.පූ. 280
|colspan=2 style="text-align:center;"| [[අයි-ඛානූම්]] පිහිටුවීම
|colspan=6|
|-
| ක්රි.පූ. 255–239
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#ddcdcd;"|Independence of the<br> [[Greco-Bactrian kingdom]]<br>[[Diodotus I]]
|colspan=6 align=center|Emperor [[Ashoka]] (268-232 BCE)
|-
|239–223 BCE
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#ddcdcd;"|[[Diodotus II]]
|colspan=6 |
|-
|230–200 BCE
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#ddcdcd;"|[[Euthydemus I]]
|colspan=6 |
|-
| 200–190 BCE
|colspan=4 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස් I]]
|colspan=4 style="text-align:center;"|[[ශුංග අධිරාජ්යය]]
|-
|190-185 BCE
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#ddcdcd;"|[[Euthydemus II]]
|colspan=6|
|-
|190–180 BCE
|colspan=3 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Agathocles of Bactria|Agathocles]]
|colspan=3 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Pantaleon]]
|colspan=4|
|-
|185–170 BCE
|colspan=4 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Antimachus I]]
|colspan=4|
|-
|180–160 BCE
|colspan=2|
|colspan=4 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Apollodotus I]]
|colspan=3|
|-
|175–170 BCE
|colspan=4 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Demetrius II of India|Demetrius II]]
|colspan=5|
|-
|160–155 BCE
|colspan=2|
|colspan=4 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Antimachus II]]
|colspan=3|
|-
|170–145 BCE
|colspan=6 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Eucratides I]]
|colspan=3|
|-
|ක්රි.පූ. 155–130
|colspan=1 style="text-align:center;"|''[[යූඒචී]] විසින් යටත් කරගැනීම,<br> [[අයි-ඛානූම්]] අහිමි වීම''
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#ddcdcd;"|[[Eucratides II]]<br>[[Plato of Bactria|Plato]]<br>[[Heliocles I]]
|colspan=6 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Menander I]]
|-
|130–120 BCE
|colspan=2 style="text-align:center;"|''[[Yuezhi]] occupation''
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Zoilus I]]
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Agathoclea (Indo-Greek)|Agathoclea]]
|colspan=1 rowspan=9 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;" |
|colspan=1 rowspan=9 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;" |[[Yavanarajya inscription|Yavanarajya<br>inscription]]
|-
|120–110 BCE
|colspan=2|
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Lysias Anicetus|Lysias]]
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Strato I]]
|-
|110–100 BCE
|colspan=2|
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Antialcidas]]
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Heliocles II]]
|-
|100 BCE
|colspan=2|
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Polyxenus Epiphanes Soter|Polyxenus]]
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Demetrius III Aniketos|Demetrius III]]
|-
|100–95 BCE
|colspan=2|
|colspan=4 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Philoxenus Anicetus|Philoxenus]]
|-
|95–90 BCE
|colspan=2|
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Diomedes Soter|Diomedes]]
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Amyntas Nikator|Amyntas]]
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Epander]]
|-
|90 BCE
|colspan=2|
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Theophilos (king)|Theophilus]]
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Peucolaus]]
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Thraso|Thraso]]
|-
|90–85 BCE
|colspan=2|
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Nicias (Indo-Greek king)|Nicias]]
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Menander II|Menander II]]
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Artemidoros Aniketos|Artemidorus]]
|-
|90–70 BCE
|colspan=2|
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Hermaeus]]
|colspan=3 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Archebius]]
|-
|colspan=1|
|colspan=2|
|colspan=2 style="text-align:center;"|''[[Yuezhi]] occupation''
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#adcdcd;"|''[[Maues]] ([[Indo-Scythian]])''
|colspan=2|
|-
|75–70 BCE
|colspan=2|
|colspan=1|
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#adcdcd;"|''[[Vonones of Indo-Scythia|Vonones]]''
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Telephos Euergetes|Telephus]]
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Apollodotus II]]
|colspan=1 style="text-align:center;"|
|-
|65–55 BCE
|colspan=2|
|colspan=1|
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#adcdcd;"|''[[Spalirises]]''
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Hippostratus]]
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Dionysios Soter|Dionysius]]
|colspan=1|
|-
|55–35 BCE
|colspan=2|
|colspan=2|
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#adcdcd;"|''[[Azes I]] (Indo-Scythians)''
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Zoilus II]]
|colspan=1|
|-
|55–35 BCE
|colspan=2|
|colspan=2|
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#adcdcd;"|''[[Vijayamitra]]/ [[Azilises]]''
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Apollophanes]]
|colspan=1|
|-
|25 BCE – 10 CE
|colspan=2|
|colspan=1|
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#fc9;"|''[[Gondophares]]''
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#adcdcd;"|''[[Zeionises]]''
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#adcdcd;"|''[[Kharahostes]]''
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#cdcdcd;"|[[Strato II]]<br>[[Strato III]]
|colspan=1|
|-
|colspan=1|
|colspan=2|
|colspan=1|
|colspan=3 style="text-align:center;background-color:#fc9;"|''[[Gondophares]] ([[Indo-Parthian]])''
|colspan=2 style="text-align:center;background-color:#adcdcd;"|''[[Rajuvula]] (Indo-Scythian)''
|-
|colspan=1|
|colspan=2|
|colspan=4 style="text-align:center;background-color:#fcc;"|''[[Kujula Kadphises]] ([[Kushan Empire]])''
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#adcdcd;"|''[[Bhadayasa]]<br>(Indo-Scythian)''
|colspan=1 style="text-align:center;background-color:#adcdcd;"|''[[Sodasa]]<br>(Indo-Scythian)''
|-
| colspan=9 |
{{reflist|group=t}}
|}
{{navbox bottom}}<noinclude>
[[Category:Ancient Greece templates]]
[[Category:India history templates]]
[[Category:Ruler navigational boxes]]
</noinclude>
is4yqxtbubnzzt5o93f762drhpo3ygn
ග්රීක-බැක්ට්රියානු
0
195515
793731
2026-06-13T01:32:07Z
Yasasuru
23090
[[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793731
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය]]
s7swy00ie3sdvpyoq5qpa9odhfs34u0
ඉන්දු-ග්රීක
0
195516
793732
2026-06-13T01:32:44Z
Yasasuru
23090
[[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793732
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය]]
53ijxu1i86az3wzcagji7bhcawbx9a5
පාර්තියානු අධිරාජ්යය
0
195517
793733
2026-06-13T01:35:48Z
Yasasuru
23090
[[පාර්තියන් අධිරාජ්යය]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793733
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[පාර්තියන් අධිරාජ්යය]]
nqwedfyq7vjsg23uszmaq1szsqy1bla
රාණිගට්
0
195518
793734
2026-06-13T07:44:28Z
Yasasuru
23090
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358951133|Ranigat]]"
793734
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox historic site|name=රාණිගට්<br />{{nobold|{{nq|راني ګټ}}}}|native_name=|image=A majestic view of the horizon from Ranigat.jpg|image_size=260 px|alt=|caption=රාණිගට් නිර්මාණය කොට ඇත්තේ [[පෙශාවර් නිම්නය]] පෙනෙන කඳු මුදුනක ය|map_relief=yes|coordinates={{coord|34.2306|72.4488|type:landmark_region:PK|display=inline,title}}|location=[[බූනර්]] <br /> [[ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා]] <br />[[පාකිස්තානය]] {{flagicon|Pakistan}}|area=|height=|built=ක්රි.ව. 2වන සියවස|designation1=WHS|designation1_offname='''රාණිගට් පුරාවිද්යා අඩවිය'''|designation1_type=යෝජිත ලැයිස්තුව|designation1_criteria=ii, iv|designation1_date=|delisted1_date=|designation1_number=1879|designation1_free1name=|designation1_free1value=}}
'''රාණිගට්''' ( පෂ්ටෝ : راني ګټ, වචනාර්ථයෙන් පෂ්ටෝ භාෂාවෙන් ''ගිරි රැජින'' ) යනු පාකිස්තානයේ ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි බුනර් දිස්ත්රික්කයේ පිහිටි [[ගාන්ධාර|ගන්ධාර]] ශිෂ්ටාචාරයට අයත් වසර 2500 ක් පැරණි බෞද්ධ පුරාවිද්යාත්මක ස්ථානයකි. රාණිගට් යනු ප්රදේශයේ බෞද්ධ අතීතයට මනා උදාහරණයකි. මෙම ස්ථානය කන්දක් මුදුනේ පිහිටා ඇති අතර, [[ජපානය|ජපන් ජාතිකයින්]] විසින් ඉදිකරන ලද පඩිපෙළ නැගීමෙන් ප්රවේශ විය හැකිය. ප්රධාන ආකර්ෂණයන් අතරට පුරාණ ජනයා විසින් නමස්කාර කිරීමට භාවිතා කළ දුරින් ඉදිකරන ලද විශාල පර්වතයක් මත වූ [[දාගැබ්|ස්තූප]] ඇතුළත් වේ. නගරය හෝ නගරය අලංකාර ලෙස නිර්මාණය කර ඇති අතර, දේශීය කඳුකරයෙන් ලබාගත් ගල් බහුලව භාවිතා කර ඇත. රාණිගාට් M1 සහ N35 හරහා පහසුවෙන් ප්රවේශ විය හැකිය. එය {{Convert|20|km|abbr=on}} පමණ ස්වාබි සිට දුරින් සහ {{Convert|100|km|abbr=on}} පෙෂාවර් සහ [[ඉස්ලාමාබාද්]] සිට දුරින් පිහිටියේ ය.
එය ක්රි.ව. 2 වන සියවසේ බෞද්ධ නටබුන් එකතුවක් වන අතර එය {{Convert|4|km2|abbr=on}} ක භූමි ප්රදේශයක් පුරා පැතිරී ඇත. එය [[ගාන්ධාර|ගන්ධාර]] ශිෂ්ටාචාරයට අයත් වේ.
පුරාවිද්යාඥයින්ට අනුව, රාණිගට් සියවස් ගණනාවක් පුරා බෞද්ධ කලාවේ සහ සංස්කෘතියේ මධ්යස්ථානය ලෙස පැවතුනි. රාණිගට් ජනප්රවාදයේ කීර්තිමත් කොටසක් වන අතර, ඒ පිළිබඳව ගීත සහ කථා ලියා ඇත. <ref>{{උපන්යාස වෙබ් |title=Ranigat: Mystical beauty of ancient Buddhist ruins - Pakistan - DAWN.COM |url=https://www.dawn.com/news/1125480}}</ref>
== සටහන් ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්රලැයිස්තුව}}{{Gandhara}}{{World Heritage Sites in Pakistan}}{{Cultural heritage sites in Khyber Pakhtunkhwa|state=autocollapse}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
8sz18jbn9fbkrelk9m9yyg29jlpd72p
Ranigat
0
195519
793735
2026-06-13T07:45:01Z
Yasasuru
23090
[[රාණිගට්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793735
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[රාණිගට්]]
ndtr78nmak3lbl4w4zjc1mdvofztfru
රානිගට්
0
195520
793736
2026-06-13T07:45:24Z
Yasasuru
23090
[[රාණිගට්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793736
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[රාණිගට්]]
ndtr78nmak3lbl4w4zjc1mdvofztfru
රානිගාට්
0
195521
793737
2026-06-13T07:45:40Z
Yasasuru
23090
[[රාණිගට්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793737
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[රාණිගට්]]
ndtr78nmak3lbl4w4zjc1mdvofztfru
සිර්කප්
0
195522
793741
2026-06-13T08:07:08Z
Yasasuru
23090
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1359100594|Sirkap]]"
793741
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox historic site|name=සිර්කප්
{{nq|سرکپ}}|native_name=|image=Double-Headed Eagle Stupa at Sirkap 06.jpg|alt=|caption=සිර්කප් හි ද්විත්ව රාජාලි ශීර්ෂ ස්තූපය<br/>{{OSM Location map
| coord = {{coord|33.7561|N|72.8292|E}} <!-- Map center -->
| float = center
| zoom = 13
| width = 320 <!-- width and height of the frame. numeric input - do not add px -->
| height = 260
| caption = {{center|තක්ෂිලා පුරාවිද්යා අඩවි}}
<!-- Hathial -->
| mark-coord1 = {{coord|33.75|N|72.825|E}}
| mark1 = Unesco Cultural Heritage logo.svg
| mark-size1 = 20
| label1 = හාථියාල්
| label-size1 = 10
| label-color1 = red
| label-pos1 = right
| mark-title1 = [[හාථියාල්]]
| mark-image1 =
| mark-description1 = තක්ෂිලා, ක්රි.පූ. 1000–400
<!-- Bhir Mound -->
| mark-coord2 = {{coord|33.7433894|N|72.819614|E}}
| mark2 = Unesco Cultural Heritage logo.svg
| mark-size2 = 20
| label2 = භීර් ගොඩැල්ල
| label-size2 = 10
| label-color2 = red
| label-pos2 = left
| mark-title2 = [[භීර් ගොඩැල්ල]]
| mark-image2 =
| mark-description2 = තක්ෂිලා, ක්රි.පූ. 400–0
<!-- Sirkap -->
| mark-coord3 = {{coord|33.757669|N|72.829332|E}}
| mark3 = Unesco Cultural Heritage logo.svg
| mark-size3 = 20
| label3 = සිර්කප්
| label-size3 = 10
| label-color3 = red
| label-pos3 = right
| mark-title3 = සිර්කප්
| mark-image3 =
| mark-description3 = තක්ෂිලා, ක්රි.පූ.180–
<!-- Sirsukh -->
| mark-coord4 = {{coord|33.772600|N|72.847922|E}}
| mark4 = Unesco Cultural Heritage logo.svg
| mark-size4 = 20
| label4 = සිර්සුඛ්
| label-size4 = 10
| label-color4 = red
| label-pos4 = left
| mark-title4 = [[සිර්සුඛ්]]
| mark-image4 =
| mark-description4 = තක්ෂිලා, ක්රි.ව. 80–
}}|map_relief=yes|coordinates={{coord|33.757669|N|72.829332|E|display=inline,title}}|location=|area=|height=|built=|designation1=WHS|designation1_offname='''Taxila'''|designation1_type=|designation1_criteria=iii, iv|designation1_date=1980|delisted1_date=|designation1_number=139|designation1_free1name=|designation1_free1value=}}
'''සිර්කප්''' ( [[උර්දු]] සහ {{Langx|pnb|{{nq|سرکپ}}}} ) යනු [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානයේ]] පන්ජාබ්හි [[තක්ෂිලා]] නගරයට ප්රතිවිරුද්ධ ඉවුරේ පිහිටි [[පුරාවිද්යාත්මක අඩවි|පුරාවිද්යාත්මක ස්ථානයක]] නමකි.
ක්රි.පූ. 180 දී පමණ වර්තමාන [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානයට]] අයත් භූමිය එකල කිරීමෙන් පසු [[ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය|ග්රීක-බැක්ට්රියානු]] රජ [[බැක්ට්රියාවේ පළමුවන ඩිමෙට්රියස්|ඩිමෙට්රියස්]] විසින් සිර්කප් නගරය ඉදිකරන ලදී. ඩිමෙට්රියස් විසින් [[ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය|ඉන්දු-ග්රීක]] රාජධානියක් ආරම්භ කරන ලද අතර එය ක්රි.පූ. 10 පමණ වන තෙක් පැවතුනි. සිර්කප් I වන මෙනැන්ඩර් රජු විසින් නැවත ගොඩනඟන ලද බව ද කියනු ලැබේ.
== ආශ්රේයයන් ==
<references />
== බාහිර සබැඳි ==
{{Clear}}{{Gandhara}}{{Archaeological sites in Taxila|state=expanded}}
[[ප්රවර්ගය:පාකිස්ථානය තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[ප්රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්රවර්ගය:Articles containing OSM location maps]]
fn4l2er7yk9tked5tfobb2mrlj423c3
Sirkap
0
195523
793742
2026-06-13T08:07:44Z
Yasasuru
23090
[[සිර්කප්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්
793742
wikitext
text/x-wiki
#යළියොමුව [[සිර්කප්]]
90bu2aaosu0hc1skjys71q9aw3jgswg
සාකච්ඡාව:සිර්කප්
1
195524
793746
2026-06-13T11:44:38Z
Lee
85
නිර්මාණය
793746
wikitext
text/x-wiki
{{Talk header}}
6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb