කොළඹ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>කොළඹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1783</id>
    <revision>
      <id>793799</id>
      <parentid>742244</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>per [[:c:Commons:Deletion requests/File:The landmark Nelum Pokuna (Lotus Pond) Mahinda Rajapaksa Theatre.JPG|]], හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Krd|Krd]] විසින් [[c:File:The_landmark_Nelum_Pokuna_(Lotus_Pond)_Mahinda_Rajapaksa_Theatre.JPG|The_landmark_Nelum_Pok</comment>
      <origin>793799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48849" sha1="9ah0e0qvqsj1zplvxtky4tul3pug51s" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{පිළිබඳ|නගරය|වෙනත් භාවිත|කොළඹ (වක්‍රෝත්තිහරණය)}}
{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| name                   = කොළඹ&lt;br&gt;Colombo
| native_name            = கொழும்பு
| official_name          = පුරවරය
| settlement_type        = [[අගනගර කිහිපයක් සහිත රටවල් ලැයිස්තුව|වාණිජ අගනගරය]]
|image_skyline       = {{Photomontage
| photo1a = Architecture in Fort District - Colombo - Sri Lanka - 01 (13995333126).jpg
| photo2a = Seema Malaka - Buddha statues.jpg
| photo2b = Independence Commemoration Hall.jpg
| photo3a = Slave Island Murugan Temple.jpg
| photo3b = LK-colombo-yorkstreet-1.jpg
| photo3c = The auditorium entrance 2.JPG
| photo4a = LK-Colombo-altes-parlament.jpg
| size = 250
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}}
|image_caption       =
|image_flag          = 
|image_seal          = Colombo MC logo.png
|image_map           = 
|map_caption         = 
|pushpin_map         = ශ්‍රී ලංකාව
|pushpin_map_caption = 
| subdivision_type       = [[ස්වෛරී රාජ්‍ය ලැයිස්තුව|රට]]
| subdivision_name       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1      = [[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර පළාත]]
| subdivision_type2      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2      = [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]
| leader_title           = පරිපාලනය
| leader_name            = [[කොළඹ මහනගර සභාව]]
| leader_title1          = ප්‍රධාන කාර්යාලය
| leader_name1           = [[කොළඹ නගර ශාලාව|නගර ශාලාව]]
| leader_title2          = [[කොළඹ නගරාධිපති|නගරාධිපති]]
| leader_name2           = [[රෝසි සේනානායක]] ([[එක්සත් ජාතික පක්ෂය|එජාප]])
| area_total_km2         = 37.31
| area_total_sq_mi       = 14.41
| area_land_km2          = 
| area_water_km2         = 
| population_total       = 752,993
| population_as_of       = 2011&lt;ref name=census2011&gt;{{cite web|title=A6 : Population by ethnicity and district according to Divisional Secretary's Division, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop32&amp;gp=Activities&amp;tpl=3|work=Census of Population &amp; Housing, 2011|publisher=Department of Census &amp; Statistics, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 20182 &lt;!--Don't include commas!--&gt;
| population_urban       = 2,323,826&lt;ref&gt;{{cite web|title=Britannica World Data|url=https://books.google.com/books?id=LccRAwAAQBAJ&amp;pg=PA726|date=2014|publisher=Encyclopedia Britannica |page=726|accessdate=}}&lt;/ref&gt;
| population_metro       = 5,648,000
| timezone               = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව|SLST]]
| coordinates            = {{coord|6|56|04|N|79|50|34|E|region:LK|display=inline,title}}
| utc_offset             = +05:30| elevation_m            = 1
|postal_code_type = [[ශ්‍රී ලංකාවේ තැපැල් කේත|තැපැල් කේත]] 
|postal_code      = 0xxxx
|area_code        =[[ශ්‍රී ලංකාවේ දුරකථන අංක|011]]
|website          = {{URL|colombo.mc.gov.lk}}
|footnotes        =
}}

'''කොළඹ''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] විශාලතම නගරය මෙන්ම වාණීජ අගනගරයයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.priu.gov.lk/Parliament/ParliamentHistory.html|title=Colombo is the Commercial Capital.|accessdate=2015-01-07|work=Official Sri Lanka government website|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141220234944/http://www.priu.gov.lk/Parliament/ParliamentHistory.html|archivedate=2014-12-20|df=}}&lt;/ref&gt; පරිපාලන අගනගරය වන [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ]] කොළඹට තදාසන්නව පිහිටා ඇත. කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ පරිපාලන කේන්ද්‍රස්ථානය කොළඹ වේ. කොළඹ නගර සීමාව තුළ 752,993 ජනගහනයක් වාසය කරයි.&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{cite web|title=A6 : Population by ethnicity and district according to Divisional Secretary's Division, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop32&amp;gp=Activities&amp;tpl=3|work=Census of Population &amp; Housing, 2011|publisher=Department of Census &amp; Statistics, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt; කොළඹ නගරයේ වරාය ශ්‍රීලංකාවේ ප්‍රධාන ආනයන හා අපනයනය අතින් ආර්ථික ප්‍රගමනයට ද හේතු වේ.

==නිරුක්තිය==
[[ගොනුව:කොළඹ ලාංඡනය ලන්දේසි.JPG|150px|thumb|left|ලන්දේසි යුගයේ කොළඹ නිළ ලාංඡනය. මෙහි ඇත්තේ ගෙඩි රහිත අඹ ගසකි.]]
කොළඹට එම නම ලැබීමට කලකට ඉහත නගරයේ තිබූ [[අඹ]] ගස් හේතු වූවා යැයි මතයක් ද පවතී. කොළ + අඹ යන්න කොළඹ ලෙස විකාශය වූවා විය හැක.&lt;ref name=&quot;we1&quot;&gt;''World Executive'' [http://www.worldexecutive.com/locations/asia_pacific/sri_lanka/colombo/ Colombo Hotels and City Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302145548/http://www.worldexecutive.com/locations/asia_pacific/sri_lanka/colombo/ |date=2016-03-02 }}&lt;/ref&gt;

පෘතුග්‍රීසීන් විසින් 1505 වසරේදී &quot;කොළඹ&quot;, යන නාමය මුලින්ම ඉදිරිපත් කල බවටද මතයක් වේ. සාම්ප්‍රදායික [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] වදනක් වූ, [[කැළණි ගඟ|කැළණි ගඟේ]] තොටුපල&quot; යන්න අරුත් දක්වන ''කොලොන් තොට'' යන වදනින්, කොළඹ යන වචනය බිඳී ආ බව විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=&quot;so1&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.sundayobserver.lk/2004/02/15/fea15.html |title=කළම්බු – දෙන් ඇන්ඩ් නව් |work=පද්මා එදිරිසිංහ |publisher=ද සන්ඩේ ඔබ්සවර් |date=14 පෙබරවාරි 2004 |access-date=2014-10-12 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930171524/http://www.sundayobserver.lk/2004/02/15/fea15.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

13 වන සියවසට අයත් පැරණි සිංහල ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක් වූ, ''සිදත් සඟරාවෙහි'' කතුවරයා විසින්, මුල්කාලීන සිංහලයන්ට අයත් සුවිශේෂී වදන්හී ගණයන් සම්බන්ධව රචනා කොට තිබෙන අතර, එහි  ''නාරඹ'' සහ ''කොළඹ'' යන වදන් [[වැදි භාෂාව|ස්වදේශීය මූලාශ්‍ර]]යකට අයත් යැයි දක්වා තිබෙයි. මින් ''කොළඹ'' යන වදන අගනගරය සඳහා යෙදෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Indrapala|2007|page=70}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gair|1998|page=5}}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}
වසර 2000 කට පෙර කොළඹ ස්වාභාවික වරායක් තිබී ඇති හෙයින් එය ඉන්දියානු, ග්‍රීක, පර්සියානු, රෝම, අරාබි සහ චීන වෙළඳුන් දැන සිටියේය. 14 වන සියවසේදී දිවයිනට පැමිණි සංචාරක ඉබ්නු බතුතා එය කලන්පු ලෙස හැඳින්වීය. වෙළඳාම මූලික කරගත් අරාබි ජාතිකයින් ක්‍රි.ව. 8 වන සියවසේදී පමණ කොළඹ පදිංචි වීමට පටන් ගත්තේ වැඩි වශයෙන් සිංහල රාජධානි සහ බාහිර ලෝකය අතර පැවති වෙළෙඳාම පාලනය කිරීමේ ක්‍රමය මඟින් වරාය තම ව්‍යාපාරවලට උදව් කළ බැවිනි. ඔවුන්ගේ පරම්පරාව ශ්‍රී ලංකාවේ මුවර් ප්‍රජාව  ලෙස හදුන්වයි. ඔවුන් දැන් දේශීය අයගෙන් සමන්විත වේ.

==කාලගුණය==
&lt;!----infobox starts here----&gt;
{{Weather box
|location = කොළඹ
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan record high C = 35.2
|Feb record high C = 35.6
|Mar record high C = 36.1
|Apr record high C = 35.2
|May record high C = 33.2
|Jun record high C = 33.5
|Jul record high C = 32.2
|Aug record high C = 32.2
|Sep record high C = 32.5
|Oct record high C = 33.6
|Nov record high C = 34.0
|Dec record high C = 35.0
|year record high C = 36.1
|Jan high C = 31.0
|Feb high C = 31.2
|Mar high C = 31.7
|Apr high C = 31.8
|May high C = 31.1
|Jun high C = 30.4
|Jul high C = 30.0
|Aug high C = 30.0
|Sep high C = 30.2
|Oct high C = 30.0
|Nov high C = 30.2
|Dec high C = 30.4
|year high C = 30.7
|Jan mean C = 26.6
|Feb mean C = 26.9
|Mar mean C = 27.7
|Apr mean C = 28.2
|May mean C = 28.3
|Jun mean C = 27.9
|Jul mean C = 27.6
|Aug mean C = 27.6
|Sep mean C = 27.5
|Oct mean C = 27.0
|Nov mean C = 26.7
|Dec mean C = 26.6
|year mean C = 27.4
|Jan low C = 22.3
|Feb low C = 22.7
|Mar low C = 23.7
|Apr low C = 24.6
|May low C = 25.5
|Jun low C = 25.5
|Jul low C = 25.1
|Aug low C = 25.1
|Sep low C = 24.8
|Oct low C = 24.0
|Nov low C = 23.2
|Dec low C = 22.8
|year low C = 24.1
|Jan record low C = 16.4
|Feb record low C = 18.8
|Mar record low C = 17.7
|Apr record low C = 21.2
|May record low C = 20.5
|Jun record low C = 21.4
|Jul record low C = 21.4
|Aug record low C = 21.6
|Sep record low C = 21.2
|Oct record low C = 21.0
|Nov record low C = 18.6
|Dec record low C = 18.1
|year record low C = 16.4
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 58.2
|Feb precipitation mm = 72.7
|Mar precipitation mm = 128.0
|Apr precipitation mm = 245.6
|May precipitation mm = 392.4
|Jun precipitation mm = 184.9
|Jul precipitation mm = 121.9
|Aug precipitation mm = 119.5
|Sep precipitation mm = 245.4
|Oct precipitation mm = 365.4
|Nov precipitation mm = 414.4
|Dec precipitation mm = 175.3
|year precipitation mm = 
|time day = Daytime
|Jan humidity = 69
|Feb humidity = 69
|Mar humidity = 71
|Apr humidity = 75
|May humidity = 78
|Jun humidity = 79
|Jul humidity = 78
|Aug humidity = 77
|Sep humidity = 78
|Oct humidity = 78
|Nov humidity = 76
|Dec humidity = 73
|year humidity = 75
|unit precipitation days= 
|Jan precipitation days = 5
|Feb precipitation days = 5
|Mar precipitation days = 9
|Apr precipitation days = 14
|May precipitation days = 16
|Jun precipitation days = 16
|Jul precipitation days = 12
|Aug precipitation days = 11
|Sep precipitation days = 15
|Oct precipitation days = 17
|Nov precipitation days = 15
|Dec precipitation days = 10
|year precipitation days = 
|Jan sun = 248.0
|Feb sun = 246.4
|Mar sun = 275.9
|Apr sun = 234.0
|May sun = 201.5
|Jun sun = 195.0
|Jul sun = 201.5
|Aug sun = 201.5
|Sep sun = 189.0
|Oct sun = 201.5
|Nov sun = 210.0
|Dec sun = 217.0
|year sun = 2621.3
|source 1 = [[ලෝක කාලගුණ විද්‍යාත්මක සංවිධානය]]&lt;ref name= WMO&gt;{{cite web
| url = http://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=227
| title = World Weather Information Service – Colombo
| publisher = World Meteorological Organization
| accessdate = November 19, 2016}}&lt;/ref&gt; 
|source 2 = [[නෙදර්ලන්ත කාලගුණ සේවය]]&lt;ref name = DWD&gt;
{{cite web
| url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_434660_kt.pdf
| title = Klimatafel von Colombo (Kolamba) / Sri Lanka (Ceylon)
| work = Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world
| publisher = Deutscher Wetterdienst
| language = German
| accessdate = November 19, 2016}}&lt;/ref&gt;
|date=May 2012
}}

==සංචාරක ආකර්ෂණ==
[[File:Colombo - Galle Face.jpg|thumb|370px|right|ගාලු මුවදොර පිටිය]]
[[File:Arcade Independence Square, Colombo, Sri Lanka.jpg|thumb|370px|right|ආකේඩ් නිදහස් චතුරස්‍රය]]
*[[ගාලු මුවදොර පිටිය]] – කොළඹ නගරයේ හදවත බඳු ප්‍රදේශය සේ සැළකෙන මූදු වෙරළ සමග බැදුනු බිම් තීරයක් වූ ගාලු මුවදොර පිටිය සහ එම ආශ්‍රිත කලාපය, නගරයට පැමිණන සංචාරකයින් හා නගරවැසියන්ගේ ප්‍රධාන සහ ජනප්‍රිය ආකර්ෂණීය ස්ථානයක් වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.uda.lk/Projects/galle%20face/galleface.htm |title=Galle Face Green Development Project |newspaper= |location= |date= |accessdate= |page= |publisher= |archive-date=2007-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322213859/http://www.uda.lk/Projects/galle%20face/galleface.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.howwhatis.com/galle_face.html |title=Galle Face In Sri Lanka |newspaper= |location= |date= |accessdate= |page= |publisher= |archive-date=2016-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024075218/http://howwhatis.com/galle_face.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[ගාලු මුවදොර හෝටලය]] – ගාලු මුවදොර පිටියෙහි දකුණු කෙළවර ආසන්නයේ පිහිටි ගාලු මුවදොර හෝටලය කොළඹ සුවිශේෂී නගර සළකුණක් ලෙස සැළකේ.&lt;ref&gt;{{Cite book |first=Paul |last=Harris |title=Delightfully Imperfect: A Year in Sri Lanka at the Galle Face Hotel |publisher=Kennedy &amp; Boyd |year=2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ceylonhotels.lk |title=CHC: Home |work=Ceylon Hotels Corporation |date= |accessdate=23 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315062058/http://www.ceylonhotels.lk/ |archivedate=15 March 2012 |url-status=dead |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.selecthotels.com/other/galle_face_hotel/ |title=Galle Face Hotel, Colombo, Sri Lanka |work=Selecthotels.com |date= |accessdate=23 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dailynews.lk/2011/06/10/fea36.asp |title=Galle Face Hotel wins Best Heritage Hotel |newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]] |date=10 June 2011 |accessdate=23 December 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021020520/http://www.dailynews.lk/2011/06/10/fea36.asp |archivedate=21 October 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sundayobserver1&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.sundayobserver.lk/2012/09/09/fin34.asp |title= Face Group wins Best Heritage Hotel 2011 award |newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]] |date=9 September 2012 |accessdate=23 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120915034122/http://www.sundayobserver.lk/2012/09/09/fin34.asp |archivedate=15 September 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nation.lk/2010/01/17/eyefea5.htm |title=Luxury meets Heritage: History of the Galle Face Hotel |first=Peter |last=Marshall |newspaper=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]] |date=17 January 2010 |accessdate=23 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.ft.lk/2014/11/13/new-gm-paton-to-turn-galle-face-hotel-into-best-hotel-in-colombo/ |title=New GM Paton to turn Galle Face Hotel into &quot;best hotel in Colombo&quot; |newspaper=[[Daily FT]] |date=13 November 2014 |accessdate=23 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224053027/http://www.ft.lk/2014/11/13/new-gm-paton-to-turn-galle-face-hotel-into-best-hotel-in-colombo/ |archive-date=2015-12-24 |url-status=dead |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timeslanka.com/2015/10/27/galle-face-hotel-opened-for-business/ |title=Newly refurbished Galle Face Hotel opened for business |newspaper=The Times of Sri Lanka |date=27 October 2015 |access-date=5 October 2018 |archive-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316195712/http://www.timeslanka.com/2015/10/27/galle-face-hotel-opened-for-business/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[ගංගාරාමය|ගංගාරාම විහාරය]] – ශ්‍රී ලාංකික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට අමතරව, ඉන්දියානු, තායිලන්ත හා චීන යන රටවල වාස්තු ලක්ෂණද දක්නට ලැබෙන කොළඹ පිහිටි ගංගාරාම විහාරය නගරයේ වූ වැදගත් බෞද්ධ පුදබිමක් වේ.&lt;ref name=&quot;John Keells&quot;&gt;{{cite web|title=Gangaramaya Temple |url=http://www.johnkeellshotels.com/Colombo_GangaramayaTemple.htm |publisher=John Keells Hotels Group |accessdate=30 April 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120510172524/http://www.johnkeellshotels.com/Colombo_GangaramayaTemple.htm |archivedate=10 May 2012 |df= }}&lt;/ref&gt; 
*[[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය]] – පැරණි නාමය අනුව යමින් තවමත් කට වහරේ කොළඹ කෞතුකාගාරය ලෙස හැඳින්වෙන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය, ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ප්‍රධානතම සහ විශාලතම කෞතුකාගාරය වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lankabusinessonline.com/icta-national-museum-launches-sri-lanka-museums-mobile-app/|title=ICTA &amp; National Museum launch Sri Lanka museums mobile app|publisher=Lanka Business Online|date=15 March 2017|accessdate=12 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/090322/Plus/sundaytimesplus_02.html|title=
Swords and fire power add to new-look museum|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)|Sunday Times]]|first=Dhananjani|last=Silva|date=22 March 2009|accessdate=12 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DN2017&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.dailynews.lk/2017/10/12/features/130974/magnificent-historical-haven|title=Magnificent historical haven|first=Ishara|last=Jayawardane|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=12 October 2017|accessdate=12 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ObserverOnline&quot;&gt;{{cite web |last1=Perera |first1=Janaka |title=National museum: looking back 130 years |url=http://archives.sundayobserver.lk/2007/01/14/fea10.asp |website=Observer Online |accessdate=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SundayObserver&quot;&gt;{{cite web |last1=Salie |first1=Ryhanna |title=National Museum: Window into the past |url=http://www.sundayobserver.lk/2018/02/25/heritage/national-museum-window-past |website=Sunday Observer |accessdate=27 June 2018}}&lt;/ref&gt; 
*[[විහාරමහාදේවී උද්‍යානය]] – කොළඹ ඉදිකල පැරණිම සහ විශාලතම උද්‍යානය වන විහාරමහාදේවී උද්‍යානය (පැරණි නාමය, වික්ටෝරියා පාක්) නගරයේ වූ තවත් එක් ජනප්‍රිය ආකර්ෂණීය ස්ථානයකි.&lt;ref&gt;{{cite web|title=First-class matches played on Vihara Mahadevi Park, Colombo|url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/25/1712_f.html|website=CricketArchive|accessdate=7 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.worldportsource.com/ports/LKA_Port_of_Colombo_44.php |access-date=2014-10-12 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718115215/http://www.worldportsource.com/ports/LKA_Port_of_Colombo_44.php }}&lt;/ref&gt; 
*[[ජමි උල්-අල්ෆාර් පල්ලිය]] – යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයක් වන මෙය රතු පල්ලිය ලෙසද හැදින්වේ.
*[[ආකේඩ් නිදහස් චතුරස්‍රය]] – ආකේඩ් නිදහස් චතුරස්‍රය, කොළඹ නගර සංවර්ධන වැඩපිළිවෙල යටතේ සංවර්ධනය ලද සුපිරි සාප්පු සංකීර්ණයකි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.news.lk/news/politics/item/1679-president-opens-arcade-independence-square|title=President opens Arcade Independence Square|publisher=Department of Government Information|work=News.lk|date=14 July 2014|accessdate=22 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Steuart&gt;{{cite web|url=http://www.steuartholidays.com/destinations-in-sri-lanka/arcade-independence-square-colombo/ |title=Arcade Independence Square Colombo |publisher=George Steuarts Group |work=George Steuarts Travel International |accessdate=21 June 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620181724/http://www.steuartholidays.com/destinations-in-sri-lanka/arcade-independence-square-colombo/ |archivedate=20 June 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://siyathafm.lk/%E0%B6%86%E0%B6%9A%E0%B7%9A%E0%B6%A9%E0%B7%8A-%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%84%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%A0%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%83%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%BA-%E0%B6%A2/ |access-date=2018-10-06 |archive-date=2015-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221081106/http://siyathafm.lk/%e0%b6%86%e0%b6%9a%e0%b7%9a%e0%b6%a9%e0%b7%8a-%e0%b6%b1%e0%b7%92%e0%b6%af%e0%b7%84%e0%b7%83%e0%b7%8a-%e0%b6%a0%e0%b6%ad%e0%b7%94%e0%b6%bb%e0%b7%83%e0%b7%8a%e2%80%8d%e0%b6%bb%e0%b6%ba-%e0%b6%a2/ }}&lt;/ref&gt;
*[[පිටකොටුව පාවෙන වෙළඳපොළ]] – කොළඹ නගර ප්‍රතිසංවර්ධන වැඩසටහනේ අංගයන් යටතේ, සංවර්ධනය කෙරූ ආකර්ශනීය ස්ථානයකි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.online.sundaytimes.lk/news-online/floating-market-equipped-92-stalls-awaits-tourists.html|title=Floating Market equipped with 92 stalls awaits tourists|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)|Sunday Times]]|date=16 June 2014|accessdate=23 June 2015|archive-date=23 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623124319/http://www.online.sundaytimes.lk/news-online/floating-market-equipped-92-stalls-awaits-tourists.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailynews.lk/?q=local/floating-market-latest-attraction-colombo|title=Floating Market, Latest Attraction in Colombo|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=16 June 2014|last=Perera|first=Chaminda|accessdate=23 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.colombopage.com/archive_14B/Aug23_1408804778CH.php|title=Floating market in Sri Lankan capital to be opened Monday|date=23 August 2014|publisher=ColomboPage|accessdate=23 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SL&gt;{{cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2014/11/16/business-sinking-at-floating-market/|newspaper=[[Sunday Leader]]|title=Business Sinking At Floating Market|date=|last=Tegal|first=Megara|accessdate=23 June 2015|archive-date=7 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707230642/http://www.thesundayleader.lk/2014/11/16/business-sinking-at-floating-market/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*[[පැරණි කොළඹ ලන්දේසි රෝහල]] – [[කොළඹ කොටු‍ව|කොළඹ කොටු‍වේ]] ඉදිකොට තිබෙන පැරණි කොළඹ ලන්දේසි රෝහල (''ලන්දේසි රෝහල''), මෙරට ලන්දේසි සමය දක්වා දිවෙන ඉතිහාසයක් සහිත පැරණි ගොඩනැගිලි කිහිපයක් අතුරින් එකකි. වර්තමානයේ එය නවීන සාප්පු සංකීර්ණයක් ලෙස සංවර්ධනය කොට තිබේ.&lt;ref&gt;http://www.defence.lk/sinhala/sn.asp?fname=20111205_06 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510141800/http://www.defence.lk/sinhala/sn.asp?fname=20111205_06 |date=2015-05-10 }} ඉපැරණි ලන්දේසි රෝහල සාප්පු සංකීරණයක් බවට පත් කෙරේ&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Uragoda&quot;&gt;{{cite journal | pmc = 1139507 | pmid=3884935 | volume=29 | title=The seventeenth-century Dutch hospital in Colombo | year=1985 | journal=Med Hist | pages=182–92 | last1 = Uragoda | first1 = CG | last2 = Paranavitana | first2 = KD | doi=10.1017/s0025727300043994| issn=0025-7273 }}&lt;/ref&gt;
*නව [[නෙළුම් කුළුණ]] – කොළඹ නගර මධ්‍යයේ ඉදිකෙරුණු නෙළුම් මලක් වන් කුළුණකි.

==ජන විවිධත්වය==
[[File:Beira lake at Nite.jpg|thumb|400px|[[බේරෙ වැව]] රාත්‍රියේදී]]
[[File:InsideSeema.jpg|thumb|370px|ගංගාරාම විහාරයේ ''සීමා මාලකය'']]

කොළඹ යනු බහු වාර්ගික, බහු සංස්කෘතික නගරයක් වේ. නගරයේ ජනගහනය විවිධ වූ ජන වර්ගයන්ගෙන් සමන්විත වන අතර, ප්‍රධානතම ජන කොට්ඨාශය[[සිංහල ජාතිය|සිංහල]] වේ. [[මුස්ලිම්]], සහ [[ශ්‍රී ලංකා සම්භවයක් සහිත දෙමළ ජනයා|දමිල]] ජාතීන්ද නගරයෙහි ප්‍රමුඛව වාසය කරයි. මීට අමතරව කුඩා ජන කණ්ඩායම් ලෙස [[ශ්‍රී ලංකාවේ චීන ජනයා|චීන]], [[පෘතුග්‍රීසි]], [[ඕලන්ද]], [[ලංකා මැලේ ප්‍රජාව|මැලේ]], සහ [[ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනයා|ඉන්දියානු]] ප්‍රභවයක් සහිත පිරිස්ද, යුරෝපියානු ප්‍රවාසිකයෝද නගරයේ වාසය කරති.
[[ගොනුව:Jami-Ul-Alfar Mosque Pettah.jpg|thumb|295x295පික්|1909දී ඉදිකෙරුණු මෙම මස්ජිදය ලංකාවේ ඉදිවූ පැරණි පල්ලි වලින් එකකි.]]
ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාකීර්ණතම නගරය කොළඹ වන අතර, එහි ජනගහනය 642,163 පමණ වේ. 1866 වර්ෂය වන විට නගරයේ ජනගහනය 80,000 පමණ විය.&lt;ref name=&quot;cen01&quot;&gt;{{cite web|title=Department of Census and Statistics |url=http://www.statistics.gov.lk/census2001/population/ds_div/colombo_c.htm |accessdate=November 22, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070610133839/http://www.statistics.gov.lk/census2001/population/ds_div/colombo_c.htm |archivedate=June 10, 2007 |df= }}, Additional source {{cite web|title=The case of Colombo, Sri Lanka |url=http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Columbo.pdf |accessdate=November 22, 2016 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161226203215/http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Columbo.pdf |archivedate=December 26, 2016 |quote=The totals are calculated through enumerations made from Colombo Divisional Secretariat and the Thimbirigasyaya Divisional Secretariat, which is also part of Colombo Municipal Council. |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.worldportsource.com/ports/LKA_Port_of_Colombo_44.php Port_of_Colombo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718115215/http://www.worldportsource.com/ports/LKA_Port_of_Colombo_44.php |date=2011-07-18 }}. World Port Source. Retrieved on 2011-10-17.&lt;/ref&gt; 2012 සංගණනයට අනුව නාගරික කොළඹ ආගමික සහ ජන විවිධත්වය මෙසේය.                                                                     

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ align=top| '''නාගරික කොළඹ ආගමික සහ ජන විවිධත්වය''' &lt;ref&gt;{{cite web|title=Department of Census and Statistics Sri Lanka  – Population by ethnicity and district according to Divisional Secretary's Division, 2012 |url= http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop32&amp;gp=Activities&amp;tpl=3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|title=Department of Census and Statistics Sri Lanka  – Population by divisional secretariat division, religion and sex 2012 |url= http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop32&amp;gp=Activities&amp;tpl=3}}&lt;/ref&gt;

|-
! !! 2012 !! ප්‍රතිශතය
|-
|[[ශ්‍රී ලංකාව තුල ඉස්ලාමය|ඉස්ලාම්]]||174,492  || 31.4%
|-
|[[ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම|බෞද්ධ]]|| 173,372   || 31.2%
|-
|[[ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික පසුබිම#හින්දු|හින්දු]]|| 125,569  || 22.6%
|-
|[[ශ්‍රී ලංකාවේ කතෝලික සභාව|රෝමානු කතෝලික]]|| 60,014  || 10.8%
|-
|[[ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික පසුබිම#ක්‍රිස්තියානි|ක්‍රිස්තියානි]]||  20,784   || 3.7%
|-
|වෙනත්|| 800  || 0.1%
|-
|align=left style=&quot;background: #99CCFF;&quot; |මුළු එකතුව||555,031 || 100.0%
|-
|[[සිංහල ජනයා|සිංහල]]|| 204,520  ||  36.9%
|-
|[[ශ්‍රී ලංකා සම්භවයක් සහිත දෙමළ ජනයා|ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ]]|| 164,043 || 29.6%
|-
|[[ශ්‍රී ලාංකික මරක්කල]]|| 160,713 ||29.0%
|-
|[[ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනයා|ඉන්දියානු දෙමළ]]|| 12,155 || 2.2%
|-
|[[මැලේ]]|| 4,709 || 0.9%
|-
|[[බර්ගර් ජනයා|බර්ගර්]]|| 3,120 || 0.6%
|-
|වෙනත්||4,569 || 0.8%
|-
|[[ශ්‍රී ලාංකික හෙට්ටි]]|| 750 ||0.1%
|-
|[[භාරත ජනයා|භාරත]]|| 452 || 0.1%
|-
|align=left style=&quot;background: #99CCFF;&quot; |මුළු එකතුව||555,031 || 100.0%
|}
{{clear}}[[File:Colombo Municipal Council.JPG|thumb|250px|කොළඹ මහනගර සභාව]]

==නගර සීමා==
[[File:Bambalapitiya.jpg|thumb|370px|බම්බලපිටිය ප්‍රදේශ‍ය]]
[[File:ColomboMapCoolGin.png|thumb|370px|කොළඹ නගර සීමා සිතියම]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| style=&quot;width:100px;&quot;| තැපැල් අංකය || අදාළ ප්‍රදේශ‍
|-
| කොළඹ 1 || [[කොළඹ කොටු‍ව|කොටු‍ව]]
|-
| කොළඹ 2 || [[කොම්පඤ්ඤ වීදිය]], [[යූනියන් පෙදෙස]]
|-
| කොළඹ 3 || [[කොල්ලුපිටිය]]
|-
| කොළඹ 4 || [[බම්බලපිටිය]]
|-
| කොළඹ 5 || [[තිඹිරිගස්යාය]], [[කිරුළපන]], [[නාරාහේන්පිට]]
|-
| කොළඹ 6 || [[වැල්ලවත්ත]], [[පාමංකඩ]], 
|-
| කොළඹ 7 || [[කුරුඳු වත්ත]]
|-
| කොළඹ 8 || [[බොරැල්ල]]
|-
| කොළඹ 9 || [[දෙමටගොඩ]]
|-
| කොළඹ 10 || [[මරදාන]], [[පංචිකාවත්ත]],[[මාලිගාවත්ත]]
|-
| කොළඹ 11 || [[පිටකොටුව]]
|-
| කොළඹ 12 || [[අලුත්කඩේ]]
|-
| කොළඹ 13 || [[කොටහේන]], [[බ්ලූමැන්ඩල්]]
|-
| කොළඹ 14 || [[තොටළඟ]]
|-
| කොළඹ 15 || [[මෝදර]], [[මට්ටක්කුලිය]], [[මාදම්පිටිය]]
|}

==අගනගර ප්‍රදේශ‍යේ උප නගර==
[[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ]] ප්‍රදේශ‍ය

* [[පිටකෝට්ටේ]]
* [[ඇතුල්කෝට්ටේ]]
* [[නාවල]]
* [[නුගේගොඩ]]
* [[රාජගිරිය]]

==බාහිර උප නගර==
{{Div col|colwidth=30em}}
* [[අතුරුගිරිය]]
* [[බත්තරමුල්ල]]
* [[බටුවත්ත]]
* [[බොරලැස්ගමුව]]
* [[දළුගම]]
* [[දෙහිවල-ගල්කිස්ස]]
* [[ඒකල]]
* [[කඩවත]]
* [[කැලණිය]]
* [[කඩුවෙල, බස්නාහිර පළාත|කඩුවෙල]]
* [[කළුබෝවිල]]
* [[කඳාන]]
* [[කිරිබත්ගොඩ]]
* [[කොළොන්නාව]]
* [[කොස්වත්ත]]
* [[කොටිකාවත්ත]]
* [[කොට්ටාව]]
* [[ගොඩගම]]
* [[හෝමාගම]]
* [[හෝකන්දර]]
* [[ජා-ඇළ]]
* [[මහරගම]]
* [[මාලබේ]]
* [[මොරටුව]]
* [[පන්නිපිටිය]]
* [[පෑලියගොඩ]]
* [[පිළියන්දල]]
* [[රාගම]]
* [[රත්මලාන]]
* [[තලවතුගොඩ]]
* [[වත්තල]]
* [[වික්‍රමසිංහපුර]]
{{div col end}}

==නීතියේ ආධිපත්‍යය සහ අපරාධ==
{{ප්‍රධාන|ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය|ශ්‍රී ලංකා පොලිස් සේවය|වැලිකඩ බන්ධනාගාරය}}
[[File:Supreme Court Colombo.jpg|thumb|370px|ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය]]
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}

==යටිතල පහසුකම්==
===නාවික කටයුතු===
{{ප්‍රධාන|කොළඹ වරාය|ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව}}
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}

===ගමනාගමනය===
[[File:Thimbirigasyaya Junction.jpg|thumb|370px|කොළඹ නගරයේ වීදි රාත්‍රියේදී]]
{{ප්‍රධාන|ශ්‍රී ලංකාවේ ගමනාගමනය}}
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}

====බස් මාර්ග====
{{ප්‍රධාන|කොළඹ බස් මාර්ග}}
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}

====දුම්රිය මාර්ග====
[[File:Train track on the beach in Colombo (16779050855).jpg|thumb|370px|ධාවනය වන මගී දුම්රියක්]]
{{ප්‍රධාන|ශ්‍රී ලංකාවේ දුම්රිය ගමනාගමනය}}

* '''[[ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය]]''' – කොළඹ කොටුව සිට [[වේයන්ගොඩ]]; එතැන් සිට [[මහනුවර]], [[බදුල්ල]], [[මාතලේ]], [[කුරුණෑගල]], [[අනුරාධපුරය]], [[කන්කසන්තුරේ]], [[ත්‍රිකුණාමලය]] සහ [[මඩකලපුව]] (2013 සිට [[මන්නාරම දුම්රිය මාර්ගය|මඩු පාර]] දක්වා).
* '''[[මුහුදුබඩ දුම්රිය මාර්ගය]]''' – කොළඹ කොටුව සිට [[පානදුර]]; එතැන් සිට [[ගාල්ල]] සහ [[මාතර]] දක්වා.
* '''[[පුත්තලම දුම්රිය මාර්ගය]]''' – කොළඹ කොටුව සිට [[ජා-ඇළ]]; එතැන් සිට [[මීගමුව]] සහ [[පුත්තලම]] දක්වා.
* '''[[කැළණි වැලි දුම්රිය මාර්ගය]]''' – කොළඹ කොටුව සිට [[අවිස්සාවේල්ල]] දක්වා.

====මහා මාර්ග සහ අධිවේගී මාර්ග====
රටෙහි යුධ තත්වය නිමාවෙන් අනතුරුව කොළඹ ප්‍රදේශය තුල අධිවේගී මාර්ග නිර්මාණය කිරීම ඇරඹුණි. ඒ අනූව පළමු අධිවේගී මාර්ගය වූ [[E01 අධිවේගී මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|දක්ෂිණ ලංකා අධිවේගි මාර්ගය]], [[කොට්ටාව]] සිට දිවයිනේ දකුණුදිග ප්‍රධාන නගරයක් වූ මාතර, [[ගොඩගම]] තෙක් ඉදිකෙරුණි. මීට අමතරව කොළඹ සිට [[කටුනායක]] දක්වා [[E03 අධිවේගී මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|කොළඹ - කටුනායක අධිවේගී මාර්ගය]]ද, [[E02 අධිවේගී මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|කොළඹ පිටත වටරවුම අධිවේගී මාර්ගය]]ද පසුකාලීනව ඉදිකෙරුණි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailynews.lk/2011/08/16/fea14.asp |title=අ ස්පීඩි ඇන්ඩ් සේෆ් ජර්නි ටු ගෝල් |publisher=ඩේලි නිව්ස්.එල්කේ |date=2011-08-16 |accessdate=2013-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=ගාමිණී ගුණරත්න, ශ්‍රී ලංකා නිව්ස් පේපර් බයි ලංකාපේජ්.කොම් (LLC)- ලේටස්ට් හොට් නිව්ස් ෆ්‍රොම් ශ්‍රී ලංකා |url=http://www.colombopage.com/archive_11B/Nov07_1320645974JR.php |title=නියර්ලි හාෆ් ඔෆ් ද වර්ක් කම්ප්‍ලීටඩ් ඔන් අවුටර් සර්කියුලර් හයිවේ අරවුන්ඩ් ශ්‍රී ලංකන් කැපිටල් |publisher=කලම්බුපේජ්.කොම් |date=2011-11-07 |accessdate=2013-01-01}}&lt;/ref&gt;

* [[AA001 මහා මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A1 මහා මාර්ගය]] කොළඹ සිට [[මහනුවර]] දක්වා.
* [[AA002 මහා මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A2 මහා මාර්ගය]] කොළඹ සිට [[ගාල්ල]] සහ [[මාතර]] දක්වා.
* [[AA003 මහා මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A3 මහා මාර්ගය]] කොළඹ සිට [[මීගමුව]] සහ [[පුත්තලම]] දක්වා.
* [[AA004 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A4 මහා මාර්ගය]] කොළඹ සිට [[රත්නපුරය]] සහ [[මඩකලපුව]] දක්වා.

====පාරු සේවා====
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}

====ගුවන් සේවා====
[[File:Colombo Airport Ratmalana Landside View.jpg|thumb|470px|රත්මලාන ගුවන්තොටුපළ]]
[[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]] සහ [[රත්මලාන ගුවන්තොටුපළ]] නගරයට අයත් සේ සැළකෙන ගුවන් තොටුපළවල් වේ. බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ප්‍රධාන වශයෙන් අන්තර්ජාතික ගුවන් සේවාවන් වෙනුවෙන් පහසුකම් සපයන අතර, රත්මලාන ගුවන් තොටුපළ මූලික වශයෙන් දේශීය ගුවන් සේවාවන් සඳහා පහසුකම් සපයයි.

==අධ්‍යාපනය==

=බාලක පාසල්=
 රාජකීය විද්‍යාලය කොළඹ 07

 ආනන්ද විද්‍යාලය කොළඹ 10

 නාලන්දා විද්‍යාලය කොළඹ 10

 තර්ස්ටන් විද්‍යාලය කොළඹ 07

=බාලිකා පාසල්=

අනුලා විද්‍යාලය, නුගේගොඩ

විශාඛා විද්‍යාලය, කොළඹ 05

දේවි බාලිකා විද්‍යාලය, කොළඹ 08

සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලය, කොළඹ 07

මියුසියස් විද්‍යාලය, කොළඹ 07[[File:Templecolombo0784.JPG|thumb|370px|[[කොම්පඤ්ඤ වීදිය]] [[මුරුගන් දෙවියෝ|මුරුගන්]] කෝවිල]]


{{clear}}

==සංස්කෘතිය==
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}
[[File:Vesak in SriLanka.jpg|thumb|370px|කොළඹ වෙසක් තොරණ]]
[[File:Christmas1.JPG|thumb|370px|කොළඹ නත්තල් සැමරුම]]

{{clear}} 

{{clear}}

{{clear}}

{{see also|රූපවාහිනී නාලිකා ලැයිස්තුව - ශ්‍රී ලංකාව}}

==සහෝදර නගර==
&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!රට
!නගරය
!දිස්ත්‍රික්කය / ප්‍රාන්තය
!ආරම්භය
|-
| {{flag|නේපාලය}}
| [[File:Emblem of Nepal.svg|25px]] [[බිරාත්නගර්]]
| [[File:Flag of Nepal.svg|25px]] [[මොරාන්ග් දිස්ත්‍රික්කය]]
| 1874
|-
| {{flag|රුසියාව}}
| [[File:Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg|25px]] [[ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග්]]
| [[File:Flag of Russia.svg|25px]] [[වයඹ ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කය]]
| 1997
|-
| {{flag|චීනය}}
| [[ෂැංහයි]]
| [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|25px]] [[ෂැංහයි මහනගර ප්‍රදේශ‍ය]]
| 2003
|-
| {{flag|එක්සත් රාජධානිය}}
| [[File:Arms of Leeds.svg|25px]] [[ලීඩ්ස්]]
| [[File:Flag of England.svg|25px]] [[බටහිර යෝර්ක්ෂයර්]]
| 2008
|-
| {{flag|මොංගෝලියාව}}
| [[File:Ulanbataar.svg|25px]] [[උලාන් බාටර්]]
| -
| 2012
|-
| {{flag|මාලදිවයින}}
| [[File:Emblem of Maldives.svg|25px]] [[මාලේ]]
| [[File:Flag of Maldives.svg|25px]] [[කාෆු දූපත්]]
| 2013
|-
| {{flag|මාලදිවයින}}
| [[File:Emblem of Maldives.svg|25px]] [[මරෝෂි]]
| [[File:Flag of Maldives.svg|25px]] [[ෂෙවියානි දූපත්]]
| 2015
|}
&lt;/center&gt;

==ගැලරිය==
&lt;gallery&gt;
File:SL Colombo asv2020-01 img01 Wolvendaal Church.jpg|[[වොල්වෙන්ඩාල් දේවස්ථානය]]
File:Nelum Pokuna (Lotus Pond) Mahinda Rajapaksa Theatre.JPG|[[නෙළුම් පොකුණ මහින්ද රාජපක්‍ෂ රඟහල]]
File:Colombo Town Hall 1.JPG|[[කොළඹ නගර ශාලාව]]
File:SCC Ground Colombo.jpg|[[සිංහල ක්‍රීඩා සමාජ ක්‍රීඩාංගණය]]
File:St. Lucia's Cathedral, Colombo, Sri Lanka.jpg|[[කොටහේන ශාන්ත ලුසියා ආසන දෙව්මැදුර|ශාන්ත ලුසියා ආසන දෙව්මැදුර]]
File:Beira Lake and Gangaramaya Temple.jpg|[[ගංගාරාමය|ගංගාරාම විහාරය]] සහ [[බේරෙ වැව]]
File:SL Colombo asv2020-01 img22 Jami Ul-Alfar Mosque.jpg|[[ජමි උල්-අල්ෆාර් පල්ලිය|පිටකොටුව රතු පල්ලිය]]
File:CHstatue22.JPG|ද සොයිසා වටරවුමේ පිහිටා ඇති ශ්‍රීමත් [[චාර්ලස් හෙන්රි ද සොයිසා]] ප්‍රතිමාව&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=VNEaTmc9dS4C&amp;pg=PP5&amp;lpg=PP5&amp;dq=Ceylon,+the+Land+of+Eternal+Charm+By+Ali+Foad+Toulba&amp;source=bl&amp;ots=KqdYnUMsNh&amp;sig=b7VzdVxRjWGHE8BBTNVSnIqmFyc&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CC4Q6AEwA2oVChMI6vK0gr-TyQIVyYYaCh0vFwa6#v=onepage&amp;q=Soysa%20statue%20Ceylon&amp;f=false Ceylon, the Land of Eternal Charm], Ali Foad Toulba (Asian Educational Services) p.237 {{ISBN|9788120614949}}&lt;/ref&gt;
File:Viharamahadevi Park incl. Town Hall.jpg|[[විහාරමහාදේවී උද්‍යානය]]
File:LK-colombo-uhrturm.jpg|[[කොළඹ කොටුව පැරණි ප්‍රදීපාගාරය සහ ඔරලෝසු කණුව|කොළඹ කොටුව පැරණි ප්‍රදීපාගාරය]]
File:20160122 Sri Lanka 3645 Colombo sRGB (25144304823).jpg|[[බණ්‌ඩාරනායක අනුස්‌මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාව]]
File:SL Colombo asv2020-01 img25 Cargills Building.jpg|පැරණි කාර්ගීල්ස් සහ මිලර්ස් ගොඩනැගිල්ල
File:Old Parliament Building, Colombo.JPG|[[පැරණි පාර්ලි‌‌මේන්තු ගොඩනැගිල්ල, කොළඹ|පැරණි පාර්ලි‌‌මේන්තු ගොඩනැගිල්ල]], දැන් [[ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය]]
File:SL Colombo asv2020-01 img10 National Museum.jpg|[[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය]]
File:ColomboHarbour-SriLanka02.jpg|[[කොළඹ වරාය]]
&lt;/gallery&gt;

==මේවාත් බලන්න==
* [[කොළඹ කොටු‍ව]]
* [[කොළඹ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය නගරය]]
* [[කොළඹ නගර ශාලාව]]
* [[කොළඹ නගරාධිපති]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ උසම ඉදිකිරීම් ලැයිස්තුව]]

==මූලාශ්‍ර==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු==
{{Sister project links|voy=Colombo}}
* [http://www.colombocityguide.com කොළඹ නගරයට මග පෙන්වීමක්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420234229/http://www.colombocityguide.com/ |date=2006-04-20 }}
* [http://www.lanka.info/sithiyama/search/searchFrontPage.jsp කොළඹ ඩිජිටල් සිතියම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209084607/http://www.lanka.info/sithiyama/search/searchFrontPage.jsp |date=2006-02-09 }}

{{කොළඹ}}
{{කොළඹ නගරෝපාන්ත}}
{{ශ්‍රී ලංකාවේ පලාත් අගනගර}}
{{ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම නගර}}
{{ශ්‍රී ලංකාවේ නගර}}

[[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආසියාවේ අගනගර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන]]</text>
      <sha1>9ah0e0qvqsj1zplvxtky4tul3pug51s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793802</id>
      <parentid>793799</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Nelum Pokuna (Lotus Pond) Mahinda Rajapaksa Theatre.JPG|]], හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Krd|Krd]] විසින් [[c:File:Nelum_Pokuna_(Lotus_Pond)_Mahinda_Rajapaksa_Theatre.JPG|Nelum_Pokuna_(Lotus_Pond)_Mahinda_Rajapaksa_Thea</comment>
      <origin>793802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48692" sha1="6giodhsnr9q9fbn8xe57gjz77qeys89" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{පිළිබඳ|නගරය|වෙනත් භාවිත|කොළඹ (වක්‍රෝත්තිහරණය)}}
{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| name                   = කොළඹ&lt;br&gt;Colombo
| native_name            = கொழும்பு
| official_name          = පුරවරය
| settlement_type        = [[අගනගර කිහිපයක් සහිත රටවල් ලැයිස්තුව|වාණිජ අගනගරය]]
|image_skyline       = {{Photomontage
| photo1a = Architecture in Fort District - Colombo - Sri Lanka - 01 (13995333126).jpg
| photo2a = Seema Malaka - Buddha statues.jpg
| photo2b = Independence Commemoration Hall.jpg
| photo3a = Slave Island Murugan Temple.jpg
| photo3b = LK-colombo-yorkstreet-1.jpg
| photo3c = The auditorium entrance 2.JPG
| photo4a = LK-Colombo-altes-parlament.jpg
| size = 250
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}}
|image_caption       =
|image_flag          = 
|image_seal          = Colombo MC logo.png
|image_map           = 
|map_caption         = 
|pushpin_map         = ශ්‍රී ලංකාව
|pushpin_map_caption = 
| subdivision_type       = [[ස්වෛරී රාජ්‍ය ලැයිස්තුව|රට]]
| subdivision_name       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1      = [[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර පළාත]]
| subdivision_type2      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2      = [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]
| leader_title           = පරිපාලනය
| leader_name            = [[කොළඹ මහනගර සභාව]]
| leader_title1          = ප්‍රධාන කාර්යාලය
| leader_name1           = [[කොළඹ නගර ශාලාව|නගර ශාලාව]]
| leader_title2          = [[කොළඹ නගරාධිපති|නගරාධිපති]]
| leader_name2           = [[රෝසි සේනානායක]] ([[එක්සත් ජාතික පක්ෂය|එජාප]])
| area_total_km2         = 37.31
| area_total_sq_mi       = 14.41
| area_land_km2          = 
| area_water_km2         = 
| population_total       = 752,993
| population_as_of       = 2011&lt;ref name=census2011&gt;{{cite web|title=A6 : Population by ethnicity and district according to Divisional Secretary's Division, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop32&amp;gp=Activities&amp;tpl=3|work=Census of Population &amp; Housing, 2011|publisher=Department of Census &amp; Statistics, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 20182 &lt;!--Don't include commas!--&gt;
| population_urban       = 2,323,826&lt;ref&gt;{{cite web|title=Britannica World Data|url=https://books.google.com/books?id=LccRAwAAQBAJ&amp;pg=PA726|date=2014|publisher=Encyclopedia Britannica |page=726|accessdate=}}&lt;/ref&gt;
| population_metro       = 5,648,000
| timezone               = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව|SLST]]
| coordinates            = {{coord|6|56|04|N|79|50|34|E|region:LK|display=inline,title}}
| utc_offset             = +05:30| elevation_m            = 1
|postal_code_type = [[ශ්‍රී ලංකාවේ තැපැල් කේත|තැපැල් කේත]] 
|postal_code      = 0xxxx
|area_code        =[[ශ්‍රී ලංකාවේ දුරකථන අංක|011]]
|website          = {{URL|colombo.mc.gov.lk}}
|footnotes        =
}}

'''කොළඹ''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] විශාලතම නගරය මෙන්ම වාණීජ අගනගරයයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.priu.gov.lk/Parliament/ParliamentHistory.html|title=Colombo is the Commercial Capital.|accessdate=2015-01-07|work=Official Sri Lanka government website|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141220234944/http://www.priu.gov.lk/Parliament/ParliamentHistory.html|archivedate=2014-12-20|df=}}&lt;/ref&gt; පරිපාලන අගනගරය වන [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ]] කොළඹට තදාසන්නව පිහිටා ඇත. කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ පරිපාලන කේන්ද්‍රස්ථානය කොළඹ වේ. කොළඹ නගර සීමාව තුළ 752,993 ජනගහනයක් වාසය කරයි.&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{cite web|title=A6 : Population by ethnicity and district according to Divisional Secretary's Division, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop32&amp;gp=Activities&amp;tpl=3|work=Census of Population &amp; Housing, 2011|publisher=Department of Census &amp; Statistics, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt; කොළඹ නගරයේ වරාය ශ්‍රීලංකාවේ ප්‍රධාන ආනයන හා අපනයනය අතින් ආර්ථික ප්‍රගමනයට ද හේතු වේ.

==නිරුක්තිය==
[[ගොනුව:කොළඹ ලාංඡනය ලන්දේසි.JPG|150px|thumb|left|ලන්දේසි යුගයේ කොළඹ නිළ ලාංඡනය. මෙහි ඇත්තේ ගෙඩි රහිත අඹ ගසකි.]]
කොළඹට එම නම ලැබීමට කලකට ඉහත නගරයේ තිබූ [[අඹ]] ගස් හේතු වූවා යැයි මතයක් ද පවතී. කොළ + අඹ යන්න කොළඹ ලෙස විකාශය වූවා විය හැක.&lt;ref name=&quot;we1&quot;&gt;''World Executive'' [http://www.worldexecutive.com/locations/asia_pacific/sri_lanka/colombo/ Colombo Hotels and City Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302145548/http://www.worldexecutive.com/locations/asia_pacific/sri_lanka/colombo/ |date=2016-03-02 }}&lt;/ref&gt;

පෘතුග්‍රීසීන් විසින් 1505 වසරේදී &quot;කොළඹ&quot;, යන නාමය මුලින්ම ඉදිරිපත් කල බවටද මතයක් වේ. සාම්ප්‍රදායික [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] වදනක් වූ, [[කැළණි ගඟ|කැළණි ගඟේ]] තොටුපල&quot; යන්න අරුත් දක්වන ''කොලොන් තොට'' යන වදනින්, කොළඹ යන වචනය බිඳී ආ බව විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=&quot;so1&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.sundayobserver.lk/2004/02/15/fea15.html |title=කළම්බු – දෙන් ඇන්ඩ් නව් |work=පද්මා එදිරිසිංහ |publisher=ද සන්ඩේ ඔබ්සවර් |date=14 පෙබරවාරි 2004 |access-date=2014-10-12 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930171524/http://www.sundayobserver.lk/2004/02/15/fea15.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

13 වන සියවසට අයත් පැරණි සිංහල ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක් වූ, ''සිදත් සඟරාවෙහි'' කතුවරයා විසින්, මුල්කාලීන සිංහලයන්ට අයත් සුවිශේෂී වදන්හී ගණයන් සම්බන්ධව රචනා කොට තිබෙන අතර, එහි  ''නාරඹ'' සහ ''කොළඹ'' යන වදන් [[වැදි භාෂාව|ස්වදේශීය මූලාශ්‍ර]]යකට අයත් යැයි දක්වා තිබෙයි. මින් ''කොළඹ'' යන වදන අගනගරය සඳහා යෙදෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Indrapala|2007|page=70}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gair|1998|page=5}}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}
වසර 2000 කට පෙර කොළඹ ස්වාභාවික වරායක් තිබී ඇති හෙයින් එය ඉන්දියානු, ග්‍රීක, පර්සියානු, රෝම, අරාබි සහ චීන වෙළඳුන් දැන සිටියේය. 14 වන සියවසේදී දිවයිනට පැමිණි සංචාරක ඉබ්නු බතුතා එය කලන්පු ලෙස හැඳින්වීය. වෙළඳාම මූලික කරගත් අරාබි ජාතිකයින් ක්‍රි.ව. 8 වන සියවසේදී පමණ කොළඹ පදිංචි වීමට පටන් ගත්තේ වැඩි වශයෙන් සිංහල රාජධානි සහ බාහිර ලෝකය අතර පැවති වෙළෙඳාම පාලනය කිරීමේ ක්‍රමය මඟින් වරාය තම ව්‍යාපාරවලට උදව් කළ බැවිනි. ඔවුන්ගේ පරම්පරාව ශ්‍රී ලංකාවේ මුවර් ප්‍රජාව  ලෙස හදුන්වයි. ඔවුන් දැන් දේශීය අයගෙන් සමන්විත වේ.

==කාලගුණය==
&lt;!----infobox starts here----&gt;
{{Weather box
|location = කොළඹ
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan record high C = 35.2
|Feb record high C = 35.6
|Mar record high C = 36.1
|Apr record high C = 35.2
|May record high C = 33.2
|Jun record high C = 33.5
|Jul record high C = 32.2
|Aug record high C = 32.2
|Sep record high C = 32.5
|Oct record high C = 33.6
|Nov record high C = 34.0
|Dec record high C = 35.0
|year record high C = 36.1
|Jan high C = 31.0
|Feb high C = 31.2
|Mar high C = 31.7
|Apr high C = 31.8
|May high C = 31.1
|Jun high C = 30.4
|Jul high C = 30.0
|Aug high C = 30.0
|Sep high C = 30.2
|Oct high C = 30.0
|Nov high C = 30.2
|Dec high C = 30.4
|year high C = 30.7
|Jan mean C = 26.6
|Feb mean C = 26.9
|Mar mean C = 27.7
|Apr mean C = 28.2
|May mean C = 28.3
|Jun mean C = 27.9
|Jul mean C = 27.6
|Aug mean C = 27.6
|Sep mean C = 27.5
|Oct mean C = 27.0
|Nov mean C = 26.7
|Dec mean C = 26.6
|year mean C = 27.4
|Jan low C = 22.3
|Feb low C = 22.7
|Mar low C = 23.7
|Apr low C = 24.6
|May low C = 25.5
|Jun low C = 25.5
|Jul low C = 25.1
|Aug low C = 25.1
|Sep low C = 24.8
|Oct low C = 24.0
|Nov low C = 23.2
|Dec low C = 22.8
|year low C = 24.1
|Jan record low C = 16.4
|Feb record low C = 18.8
|Mar record low C = 17.7
|Apr record low C = 21.2
|May record low C = 20.5
|Jun record low C = 21.4
|Jul record low C = 21.4
|Aug record low C = 21.6
|Sep record low C = 21.2
|Oct record low C = 21.0
|Nov record low C = 18.6
|Dec record low C = 18.1
|year record low C = 16.4
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 58.2
|Feb precipitation mm = 72.7
|Mar precipitation mm = 128.0
|Apr precipitation mm = 245.6
|May precipitation mm = 392.4
|Jun precipitation mm = 184.9
|Jul precipitation mm = 121.9
|Aug precipitation mm = 119.5
|Sep precipitation mm = 245.4
|Oct precipitation mm = 365.4
|Nov precipitation mm = 414.4
|Dec precipitation mm = 175.3
|year precipitation mm = 
|time day = Daytime
|Jan humidity = 69
|Feb humidity = 69
|Mar humidity = 71
|Apr humidity = 75
|May humidity = 78
|Jun humidity = 79
|Jul humidity = 78
|Aug humidity = 77
|Sep humidity = 78
|Oct humidity = 78
|Nov humidity = 76
|Dec humidity = 73
|year humidity = 75
|unit precipitation days= 
|Jan precipitation days = 5
|Feb precipitation days = 5
|Mar precipitation days = 9
|Apr precipitation days = 14
|May precipitation days = 16
|Jun precipitation days = 16
|Jul precipitation days = 12
|Aug precipitation days = 11
|Sep precipitation days = 15
|Oct precipitation days = 17
|Nov precipitation days = 15
|Dec precipitation days = 10
|year precipitation days = 
|Jan sun = 248.0
|Feb sun = 246.4
|Mar sun = 275.9
|Apr sun = 234.0
|May sun = 201.5
|Jun sun = 195.0
|Jul sun = 201.5
|Aug sun = 201.5
|Sep sun = 189.0
|Oct sun = 201.5
|Nov sun = 210.0
|Dec sun = 217.0
|year sun = 2621.3
|source 1 = [[ලෝක කාලගුණ විද්‍යාත්මක සංවිධානය]]&lt;ref name= WMO&gt;{{cite web
| url = http://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=227
| title = World Weather Information Service – Colombo
| publisher = World Meteorological Organization
| accessdate = November 19, 2016}}&lt;/ref&gt; 
|source 2 = [[නෙදර්ලන්ත කාලගුණ සේවය]]&lt;ref name = DWD&gt;
{{cite web
| url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_434660_kt.pdf
| title = Klimatafel von Colombo (Kolamba) / Sri Lanka (Ceylon)
| work = Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world
| publisher = Deutscher Wetterdienst
| language = German
| accessdate = November 19, 2016}}&lt;/ref&gt;
|date=May 2012
}}

==සංචාරක ආකර්ෂණ==
[[File:Colombo - Galle Face.jpg|thumb|370px|right|ගාලු මුවදොර පිටිය]]
[[File:Arcade Independence Square, Colombo, Sri Lanka.jpg|thumb|370px|right|ආකේඩ් නිදහස් චතුරස්‍රය]]
*[[ගාලු මුවදොර පිටිය]] – කොළඹ නගරයේ හදවත බඳු ප්‍රදේශය සේ සැළකෙන මූදු වෙරළ සමග බැදුනු බිම් තීරයක් වූ ගාලු මුවදොර පිටිය සහ එම ආශ්‍රිත කලාපය, නගරයට පැමිණන සංචාරකයින් හා නගරවැසියන්ගේ ප්‍රධාන සහ ජනප්‍රිය ආකර්ෂණීය ස්ථානයක් වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.uda.lk/Projects/galle%20face/galleface.htm |title=Galle Face Green Development Project |newspaper= |location= |date= |accessdate= |page= |publisher= |archive-date=2007-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322213859/http://www.uda.lk/Projects/galle%20face/galleface.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.howwhatis.com/galle_face.html |title=Galle Face In Sri Lanka |newspaper= |location= |date= |accessdate= |page= |publisher= |archive-date=2016-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024075218/http://howwhatis.com/galle_face.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[ගාලු මුවදොර හෝටලය]] – ගාලු මුවදොර පිටියෙහි දකුණු කෙළවර ආසන්නයේ පිහිටි ගාලු මුවදොර හෝටලය කොළඹ සුවිශේෂී නගර සළකුණක් ලෙස සැළකේ.&lt;ref&gt;{{Cite book |first=Paul |last=Harris |title=Delightfully Imperfect: A Year in Sri Lanka at the Galle Face Hotel |publisher=Kennedy &amp; Boyd |year=2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ceylonhotels.lk |title=CHC: Home |work=Ceylon Hotels Corporation |date= |accessdate=23 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315062058/http://www.ceylonhotels.lk/ |archivedate=15 March 2012 |url-status=dead |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.selecthotels.com/other/galle_face_hotel/ |title=Galle Face Hotel, Colombo, Sri Lanka |work=Selecthotels.com |date= |accessdate=23 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dailynews.lk/2011/06/10/fea36.asp |title=Galle Face Hotel wins Best Heritage Hotel |newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]] |date=10 June 2011 |accessdate=23 December 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021020520/http://www.dailynews.lk/2011/06/10/fea36.asp |archivedate=21 October 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sundayobserver1&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.sundayobserver.lk/2012/09/09/fin34.asp |title= Face Group wins Best Heritage Hotel 2011 award |newspaper=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]] |date=9 September 2012 |accessdate=23 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120915034122/http://www.sundayobserver.lk/2012/09/09/fin34.asp |archivedate=15 September 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nation.lk/2010/01/17/eyefea5.htm |title=Luxury meets Heritage: History of the Galle Face Hotel |first=Peter |last=Marshall |newspaper=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]] |date=17 January 2010 |accessdate=23 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.ft.lk/2014/11/13/new-gm-paton-to-turn-galle-face-hotel-into-best-hotel-in-colombo/ |title=New GM Paton to turn Galle Face Hotel into &quot;best hotel in Colombo&quot; |newspaper=[[Daily FT]] |date=13 November 2014 |accessdate=23 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224053027/http://www.ft.lk/2014/11/13/new-gm-paton-to-turn-galle-face-hotel-into-best-hotel-in-colombo/ |archive-date=2015-12-24 |url-status=dead |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timeslanka.com/2015/10/27/galle-face-hotel-opened-for-business/ |title=Newly refurbished Galle Face Hotel opened for business |newspaper=The Times of Sri Lanka |date=27 October 2015 |access-date=5 October 2018 |archive-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316195712/http://www.timeslanka.com/2015/10/27/galle-face-hotel-opened-for-business/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[ගංගාරාමය|ගංගාරාම විහාරය]] – ශ්‍රී ලාංකික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට අමතරව, ඉන්දියානු, තායිලන්ත හා චීන යන රටවල වාස්තු ලක්ෂණද දක්නට ලැබෙන කොළඹ පිහිටි ගංගාරාම විහාරය නගරයේ වූ වැදගත් බෞද්ධ පුදබිමක් වේ.&lt;ref name=&quot;John Keells&quot;&gt;{{cite web|title=Gangaramaya Temple |url=http://www.johnkeellshotels.com/Colombo_GangaramayaTemple.htm |publisher=John Keells Hotels Group |accessdate=30 April 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120510172524/http://www.johnkeellshotels.com/Colombo_GangaramayaTemple.htm |archivedate=10 May 2012 |df= }}&lt;/ref&gt; 
*[[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය]] – පැරණි නාමය අනුව යමින් තවමත් කට වහරේ කොළඹ කෞතුකාගාරය ලෙස හැඳින්වෙන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය, ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ප්‍රධානතම සහ විශාලතම කෞතුකාගාරය වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lankabusinessonline.com/icta-national-museum-launches-sri-lanka-museums-mobile-app/|title=ICTA &amp; National Museum launch Sri Lanka museums mobile app|publisher=Lanka Business Online|date=15 March 2017|accessdate=12 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/090322/Plus/sundaytimesplus_02.html|title=
Swords and fire power add to new-look museum|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)|Sunday Times]]|first=Dhananjani|last=Silva|date=22 March 2009|accessdate=12 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DN2017&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.dailynews.lk/2017/10/12/features/130974/magnificent-historical-haven|title=Magnificent historical haven|first=Ishara|last=Jayawardane|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=12 October 2017|accessdate=12 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ObserverOnline&quot;&gt;{{cite web |last1=Perera |first1=Janaka |title=National museum: looking back 130 years |url=http://archives.sundayobserver.lk/2007/01/14/fea10.asp |website=Observer Online |accessdate=27 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SundayObserver&quot;&gt;{{cite web |last1=Salie |first1=Ryhanna |title=National Museum: Window into the past |url=http://www.sundayobserver.lk/2018/02/25/heritage/national-museum-window-past |website=Sunday Observer |accessdate=27 June 2018}}&lt;/ref&gt; 
*[[විහාරමහාදේවී උද්‍යානය]] – කොළඹ ඉදිකල පැරණිම සහ විශාලතම උද්‍යානය වන විහාරමහාදේවී උද්‍යානය (පැරණි නාමය, වික්ටෝරියා පාක්) නගරයේ වූ තවත් එක් ජනප්‍රිය ආකර්ෂණීය ස්ථානයකි.&lt;ref&gt;{{cite web|title=First-class matches played on Vihara Mahadevi Park, Colombo|url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/25/1712_f.html|website=CricketArchive|accessdate=7 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.worldportsource.com/ports/LKA_Port_of_Colombo_44.php |access-date=2014-10-12 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718115215/http://www.worldportsource.com/ports/LKA_Port_of_Colombo_44.php }}&lt;/ref&gt; 
*[[ජමි උල්-අල්ෆාර් පල්ලිය]] – යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයක් වන මෙය රතු පල්ලිය ලෙසද හැදින්වේ.
*[[ආකේඩ් නිදහස් චතුරස්‍රය]] – ආකේඩ් නිදහස් චතුරස්‍රය, කොළඹ නගර සංවර්ධන වැඩපිළිවෙල යටතේ සංවර්ධනය ලද සුපිරි සාප්පු සංකීර්ණයකි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.news.lk/news/politics/item/1679-president-opens-arcade-independence-square|title=President opens Arcade Independence Square|publisher=Department of Government Information|work=News.lk|date=14 July 2014|accessdate=22 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Steuart&gt;{{cite web|url=http://www.steuartholidays.com/destinations-in-sri-lanka/arcade-independence-square-colombo/ |title=Arcade Independence Square Colombo |publisher=George Steuarts Group |work=George Steuarts Travel International |accessdate=21 June 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620181724/http://www.steuartholidays.com/destinations-in-sri-lanka/arcade-independence-square-colombo/ |archivedate=20 June 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://siyathafm.lk/%E0%B6%86%E0%B6%9A%E0%B7%9A%E0%B6%A9%E0%B7%8A-%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%84%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%A0%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%83%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%BA-%E0%B6%A2/ |access-date=2018-10-06 |archive-date=2015-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221081106/http://siyathafm.lk/%e0%b6%86%e0%b6%9a%e0%b7%9a%e0%b6%a9%e0%b7%8a-%e0%b6%b1%e0%b7%92%e0%b6%af%e0%b7%84%e0%b7%83%e0%b7%8a-%e0%b6%a0%e0%b6%ad%e0%b7%94%e0%b6%bb%e0%b7%83%e0%b7%8a%e2%80%8d%e0%b6%bb%e0%b6%ba-%e0%b6%a2/ }}&lt;/ref&gt;
*[[පිටකොටුව පාවෙන වෙළඳපොළ]] – කොළඹ නගර ප්‍රතිසංවර්ධන වැඩසටහනේ අංගයන් යටතේ, සංවර්ධනය කෙරූ ආකර්ශනීය ස්ථානයකි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.online.sundaytimes.lk/news-online/floating-market-equipped-92-stalls-awaits-tourists.html|title=Floating Market equipped with 92 stalls awaits tourists|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)|Sunday Times]]|date=16 June 2014|accessdate=23 June 2015|archive-date=23 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623124319/http://www.online.sundaytimes.lk/news-online/floating-market-equipped-92-stalls-awaits-tourists.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailynews.lk/?q=local/floating-market-latest-attraction-colombo|title=Floating Market, Latest Attraction in Colombo|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=16 June 2014|last=Perera|first=Chaminda|accessdate=23 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.colombopage.com/archive_14B/Aug23_1408804778CH.php|title=Floating market in Sri Lankan capital to be opened Monday|date=23 August 2014|publisher=ColomboPage|accessdate=23 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SL&gt;{{cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2014/11/16/business-sinking-at-floating-market/|newspaper=[[Sunday Leader]]|title=Business Sinking At Floating Market|date=|last=Tegal|first=Megara|accessdate=23 June 2015|archive-date=7 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707230642/http://www.thesundayleader.lk/2014/11/16/business-sinking-at-floating-market/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*[[පැරණි කොළඹ ලන්දේසි රෝහල]] – [[කොළඹ කොටු‍ව|කොළඹ කොටු‍වේ]] ඉදිකොට තිබෙන පැරණි කොළඹ ලන්දේසි රෝහල (''ලන්දේසි රෝහල''), මෙරට ලන්දේසි සමය දක්වා දිවෙන ඉතිහාසයක් සහිත පැරණි ගොඩනැගිලි කිහිපයක් අතුරින් එකකි. වර්තමානයේ එය නවීන සාප්පු සංකීර්ණයක් ලෙස සංවර්ධනය කොට තිබේ.&lt;ref&gt;http://www.defence.lk/sinhala/sn.asp?fname=20111205_06 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510141800/http://www.defence.lk/sinhala/sn.asp?fname=20111205_06 |date=2015-05-10 }} ඉපැරණි ලන්දේසි රෝහල සාප්පු සංකීරණයක් බවට පත් කෙරේ&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Uragoda&quot;&gt;{{cite journal | pmc = 1139507 | pmid=3884935 | volume=29 | title=The seventeenth-century Dutch hospital in Colombo | year=1985 | journal=Med Hist | pages=182–92 | last1 = Uragoda | first1 = CG | last2 = Paranavitana | first2 = KD | doi=10.1017/s0025727300043994| issn=0025-7273 }}&lt;/ref&gt;
*නව [[නෙළුම් කුළුණ]] – කොළඹ නගර මධ්‍යයේ ඉදිකෙරුණු නෙළුම් මලක් වන් කුළුණකි.

==ජන විවිධත්වය==
[[File:Beira lake at Nite.jpg|thumb|400px|[[බේරෙ වැව]] රාත්‍රියේදී]]
[[File:InsideSeema.jpg|thumb|370px|ගංගාරාම විහාරයේ ''සීමා මාලකය'']]

කොළඹ යනු බහු වාර්ගික, බහු සංස්කෘතික නගරයක් වේ. නගරයේ ජනගහනය විවිධ වූ ජන වර්ගයන්ගෙන් සමන්විත වන අතර, ප්‍රධානතම ජන කොට්ඨාශය[[සිංහල ජාතිය|සිංහල]] වේ. [[මුස්ලිම්]], සහ [[ශ්‍රී ලංකා සම්භවයක් සහිත දෙමළ ජනයා|දමිල]] ජාතීන්ද නගරයෙහි ප්‍රමුඛව වාසය කරයි. මීට අමතරව කුඩා ජන කණ්ඩායම් ලෙස [[ශ්‍රී ලංකාවේ චීන ජනයා|චීන]], [[පෘතුග්‍රීසි]], [[ඕලන්ද]], [[ලංකා මැලේ ප්‍රජාව|මැලේ]], සහ [[ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනයා|ඉන්දියානු]] ප්‍රභවයක් සහිත පිරිස්ද, යුරෝපියානු ප්‍රවාසිකයෝද නගරයේ වාසය කරති.
[[ගොනුව:Jami-Ul-Alfar Mosque Pettah.jpg|thumb|295x295පික්|1909දී ඉදිකෙරුණු මෙම මස්ජිදය ලංකාවේ ඉදිවූ පැරණි පල්ලි වලින් එකකි.]]
ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාකීර්ණතම නගරය කොළඹ වන අතර, එහි ජනගහනය 642,163 පමණ වේ. 1866 වර්ෂය වන විට නගරයේ ජනගහනය 80,000 පමණ විය.&lt;ref name=&quot;cen01&quot;&gt;{{cite web|title=Department of Census and Statistics |url=http://www.statistics.gov.lk/census2001/population/ds_div/colombo_c.htm |accessdate=November 22, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070610133839/http://www.statistics.gov.lk/census2001/population/ds_div/colombo_c.htm |archivedate=June 10, 2007 |df= }}, Additional source {{cite web|title=The case of Colombo, Sri Lanka |url=http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Columbo.pdf |accessdate=November 22, 2016 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161226203215/http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Columbo.pdf |archivedate=December 26, 2016 |quote=The totals are calculated through enumerations made from Colombo Divisional Secretariat and the Thimbirigasyaya Divisional Secretariat, which is also part of Colombo Municipal Council. |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.worldportsource.com/ports/LKA_Port_of_Colombo_44.php Port_of_Colombo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718115215/http://www.worldportsource.com/ports/LKA_Port_of_Colombo_44.php |date=2011-07-18 }}. World Port Source. Retrieved on 2011-10-17.&lt;/ref&gt; 2012 සංගණනයට අනුව නාගරික කොළඹ ආගමික සහ ජන විවිධත්වය මෙසේය.                                                                     

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ align=top| '''නාගරික කොළඹ ආගමික සහ ජන විවිධත්වය''' &lt;ref&gt;{{cite web|title=Department of Census and Statistics Sri Lanka  – Population by ethnicity and district according to Divisional Secretary's Division, 2012 |url= http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop32&amp;gp=Activities&amp;tpl=3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|title=Department of Census and Statistics Sri Lanka  – Population by divisional secretariat division, religion and sex 2012 |url= http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop32&amp;gp=Activities&amp;tpl=3}}&lt;/ref&gt;

|-
! !! 2012 !! ප්‍රතිශතය
|-
|[[ශ්‍රී ලංකාව තුල ඉස්ලාමය|ඉස්ලාම්]]||174,492  || 31.4%
|-
|[[ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම|බෞද්ධ]]|| 173,372   || 31.2%
|-
|[[ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික පසුබිම#හින්දු|හින්දු]]|| 125,569  || 22.6%
|-
|[[ශ්‍රී ලංකාවේ කතෝලික සභාව|රෝමානු කතෝලික]]|| 60,014  || 10.8%
|-
|[[ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික පසුබිම#ක්‍රිස්තියානි|ක්‍රිස්තියානි]]||  20,784   || 3.7%
|-
|වෙනත්|| 800  || 0.1%
|-
|align=left style=&quot;background: #99CCFF;&quot; |මුළු එකතුව||555,031 || 100.0%
|-
|[[සිංහල ජනයා|සිංහල]]|| 204,520  ||  36.9%
|-
|[[ශ්‍රී ලංකා සම්භවයක් සහිත දෙමළ ජනයා|ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ]]|| 164,043 || 29.6%
|-
|[[ශ්‍රී ලාංකික මරක්කල]]|| 160,713 ||29.0%
|-
|[[ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනයා|ඉන්දියානු දෙමළ]]|| 12,155 || 2.2%
|-
|[[මැලේ]]|| 4,709 || 0.9%
|-
|[[බර්ගර් ජනයා|බර්ගර්]]|| 3,120 || 0.6%
|-
|වෙනත්||4,569 || 0.8%
|-
|[[ශ්‍රී ලාංකික හෙට්ටි]]|| 750 ||0.1%
|-
|[[භාරත ජනයා|භාරත]]|| 452 || 0.1%
|-
|align=left style=&quot;background: #99CCFF;&quot; |මුළු එකතුව||555,031 || 100.0%
|}
{{clear}}[[File:Colombo Municipal Council.JPG|thumb|250px|කොළඹ මහනගර සභාව]]

==නගර සීමා==
[[File:Bambalapitiya.jpg|thumb|370px|බම්බලපිටිය ප්‍රදේශ‍ය]]
[[File:ColomboMapCoolGin.png|thumb|370px|කොළඹ නගර සීමා සිතියම]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| style=&quot;width:100px;&quot;| තැපැල් අංකය || අදාළ ප්‍රදේශ‍
|-
| කොළඹ 1 || [[කොළඹ කොටු‍ව|කොටු‍ව]]
|-
| කොළඹ 2 || [[කොම්පඤ්ඤ වීදිය]], [[යූනියන් පෙදෙස]]
|-
| කොළඹ 3 || [[කොල්ලුපිටිය]]
|-
| කොළඹ 4 || [[බම්බලපිටිය]]
|-
| කොළඹ 5 || [[තිඹිරිගස්යාය]], [[කිරුළපන]], [[නාරාහේන්පිට]]
|-
| කොළඹ 6 || [[වැල්ලවත්ත]], [[පාමංකඩ]], 
|-
| කොළඹ 7 || [[කුරුඳු වත්ත]]
|-
| කොළඹ 8 || [[බොරැල්ල]]
|-
| කොළඹ 9 || [[දෙමටගොඩ]]
|-
| කොළඹ 10 || [[මරදාන]], [[පංචිකාවත්ත]],[[මාලිගාවත්ත]]
|-
| කොළඹ 11 || [[පිටකොටුව]]
|-
| කොළඹ 12 || [[අලුත්කඩේ]]
|-
| කොළඹ 13 || [[කොටහේන]], [[බ්ලූමැන්ඩල්]]
|-
| කොළඹ 14 || [[තොටළඟ]]
|-
| කොළඹ 15 || [[මෝදර]], [[මට්ටක්කුලිය]], [[මාදම්පිටිය]]
|}

==අගනගර ප්‍රදේශ‍යේ උප නගර==
[[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ]] ප්‍රදේශ‍ය

* [[පිටකෝට්ටේ]]
* [[ඇතුල්කෝට්ටේ]]
* [[නාවල]]
* [[නුගේගොඩ]]
* [[රාජගිරිය]]

==බාහිර උප නගර==
{{Div col|colwidth=30em}}
* [[අතුරුගිරිය]]
* [[බත්තරමුල්ල]]
* [[බටුවත්ත]]
* [[බොරලැස්ගමුව]]
* [[දළුගම]]
* [[දෙහිවල-ගල්කිස්ස]]
* [[ඒකල]]
* [[කඩවත]]
* [[කැලණිය]]
* [[කඩුවෙල, බස්නාහිර පළාත|කඩුවෙල]]
* [[කළුබෝවිල]]
* [[කඳාන]]
* [[කිරිබත්ගොඩ]]
* [[කොළොන්නාව]]
* [[කොස්වත්ත]]
* [[කොටිකාවත්ත]]
* [[කොට්ටාව]]
* [[ගොඩගම]]
* [[හෝමාගම]]
* [[හෝකන්දර]]
* [[ජා-ඇළ]]
* [[මහරගම]]
* [[මාලබේ]]
* [[මොරටුව]]
* [[පන්නිපිටිය]]
* [[පෑලියගොඩ]]
* [[පිළියන්දල]]
* [[රාගම]]
* [[රත්මලාන]]
* [[තලවතුගොඩ]]
* [[වත්තල]]
* [[වික්‍රමසිංහපුර]]
{{div col end}}

==නීතියේ ආධිපත්‍යය සහ අපරාධ==
{{ප්‍රධාන|ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය|ශ්‍රී ලංකා පොලිස් සේවය|වැලිකඩ බන්ධනාගාරය}}
[[File:Supreme Court Colombo.jpg|thumb|370px|ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය]]
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}

==යටිතල පහසුකම්==
===නාවික කටයුතු===
{{ප්‍රධාන|කොළඹ වරාය|ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව}}
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}

===ගමනාගමනය===
[[File:Thimbirigasyaya Junction.jpg|thumb|370px|කොළඹ නගරයේ වීදි රාත්‍රියේදී]]
{{ප්‍රධාන|ශ්‍රී ලංකාවේ ගමනාගමනය}}
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}

====බස් මාර්ග====
{{ප්‍රධාන|කොළඹ බස් මාර්ග}}
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}

====දුම්රිය මාර්ග====
[[File:Train track on the beach in Colombo (16779050855).jpg|thumb|370px|ධාවනය වන මගී දුම්රියක්]]
{{ප්‍රධාන|ශ්‍රී ලංකාවේ දුම්රිය ගමනාගමනය}}

* '''[[ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය]]''' – කොළඹ කොටුව සිට [[වේයන්ගොඩ]]; එතැන් සිට [[මහනුවර]], [[බදුල්ල]], [[මාතලේ]], [[කුරුණෑගල]], [[අනුරාධපුරය]], [[කන්කසන්තුරේ]], [[ත්‍රිකුණාමලය]] සහ [[මඩකලපුව]] (2013 සිට [[මන්නාරම දුම්රිය මාර්ගය|මඩු පාර]] දක්වා).
* '''[[මුහුදුබඩ දුම්රිය මාර්ගය]]''' – කොළඹ කොටුව සිට [[පානදුර]]; එතැන් සිට [[ගාල්ල]] සහ [[මාතර]] දක්වා.
* '''[[පුත්තලම දුම්රිය මාර්ගය]]''' – කොළඹ කොටුව සිට [[ජා-ඇළ]]; එතැන් සිට [[මීගමුව]] සහ [[පුත්තලම]] දක්වා.
* '''[[කැළණි වැලි දුම්රිය මාර්ගය]]''' – කොළඹ කොටුව සිට [[අවිස්සාවේල්ල]] දක්වා.

====මහා මාර්ග සහ අධිවේගී මාර්ග====
රටෙහි යුධ තත්වය නිමාවෙන් අනතුරුව කොළඹ ප්‍රදේශය තුල අධිවේගී මාර්ග නිර්මාණය කිරීම ඇරඹුණි. ඒ අනූව පළමු අධිවේගී මාර්ගය වූ [[E01 අධිවේගී මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|දක්ෂිණ ලංකා අධිවේගි මාර්ගය]], [[කොට්ටාව]] සිට දිවයිනේ දකුණුදිග ප්‍රධාන නගරයක් වූ මාතර, [[ගොඩගම]] තෙක් ඉදිකෙරුණි. මීට අමතරව කොළඹ සිට [[කටුනායක]] දක්වා [[E03 අධිවේගී මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|කොළඹ - කටුනායක අධිවේගී මාර්ගය]]ද, [[E02 අධිවේගී මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|කොළඹ පිටත වටරවුම අධිවේගී මාර්ගය]]ද පසුකාලීනව ඉදිකෙරුණි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailynews.lk/2011/08/16/fea14.asp |title=අ ස්පීඩි ඇන්ඩ් සේෆ් ජර්නි ටු ගෝල් |publisher=ඩේලි නිව්ස්.එල්කේ |date=2011-08-16 |accessdate=2013-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=ගාමිණී ගුණරත්න, ශ්‍රී ලංකා නිව්ස් පේපර් බයි ලංකාපේජ්.කොම් (LLC)- ලේටස්ට් හොට් නිව්ස් ෆ්‍රොම් ශ්‍රී ලංකා |url=http://www.colombopage.com/archive_11B/Nov07_1320645974JR.php |title=නියර්ලි හාෆ් ඔෆ් ද වර්ක් කම්ප්‍ලීටඩ් ඔන් අවුටර් සර්කියුලර් හයිවේ අරවුන්ඩ් ශ්‍රී ලංකන් කැපිටල් |publisher=කලම්බුපේජ්.කොම් |date=2011-11-07 |accessdate=2013-01-01}}&lt;/ref&gt;

* [[AA001 මහා මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A1 මහා මාර්ගය]] කොළඹ සිට [[මහනුවර]] දක්වා.
* [[AA002 මහා මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A2 මහා මාර්ගය]] කොළඹ සිට [[ගාල්ල]] සහ [[මාතර]] දක්වා.
* [[AA003 මහා මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A3 මහා මාර්ගය]] කොළඹ සිට [[මීගමුව]] සහ [[පුත්තලම]] දක්වා.
* [[AA004 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A4 මහා මාර්ගය]] කොළඹ සිට [[රත්නපුරය]] සහ [[මඩකලපුව]] දක්වා.

====පාරු සේවා====
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}

====ගුවන් සේවා====
[[File:Colombo Airport Ratmalana Landside View.jpg|thumb|470px|රත්මලාන ගුවන්තොටුපළ]]
[[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]] සහ [[රත්මලාන ගුවන්තොටුපළ]] නගරයට අයත් සේ සැළකෙන ගුවන් තොටුපළවල් වේ. බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ප්‍රධාන වශයෙන් අන්තර්ජාතික ගුවන් සේවාවන් වෙනුවෙන් පහසුකම් සපයන අතර, රත්මලාන ගුවන් තොටුපළ මූලික වශයෙන් දේශීය ගුවන් සේවාවන් සඳහා පහසුකම් සපයයි.

==අධ්‍යාපනය==

=බාලක පාසල්=
 රාජකීය විද්‍යාලය කොළඹ 07

 ආනන්ද විද්‍යාලය කොළඹ 10

 නාලන්දා විද්‍යාලය කොළඹ 10

 තර්ස්ටන් විද්‍යාලය කොළඹ 07

=බාලිකා පාසල්=

අනුලා විද්‍යාලය, නුගේගොඩ

විශාඛා විද්‍යාලය, කොළඹ 05

දේවි බාලිකා විද්‍යාලය, කොළඹ 08

සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලය, කොළඹ 07

මියුසියස් විද්‍යාලය, කොළඹ 07[[File:Templecolombo0784.JPG|thumb|370px|[[කොම්පඤ්ඤ වීදිය]] [[මුරුගන් දෙවියෝ|මුරුගන්]] කෝවිල]]


{{clear}}

==සංස්කෘතිය==
{{Empty section|date=ඔක්තෝබර් 2018}}
[[File:Vesak in SriLanka.jpg|thumb|370px|කොළඹ වෙසක් තොරණ]]
[[File:Christmas1.JPG|thumb|370px|කොළඹ නත්තල් සැමරුම]]

{{clear}} 

{{clear}}

{{clear}}

{{see also|රූපවාහිනී නාලිකා ලැයිස්තුව - ශ්‍රී ලංකාව}}

==සහෝදර නගර==
&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!රට
!නගරය
!දිස්ත්‍රික්කය / ප්‍රාන්තය
!ආරම්භය
|-
| {{flag|නේපාලය}}
| [[File:Emblem of Nepal.svg|25px]] [[බිරාත්නගර්]]
| [[File:Flag of Nepal.svg|25px]] [[මොරාන්ග් දිස්ත්‍රික්කය]]
| 1874
|-
| {{flag|රුසියාව}}
| [[File:Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg|25px]] [[ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග්]]
| [[File:Flag of Russia.svg|25px]] [[වයඹ ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කය]]
| 1997
|-
| {{flag|චීනය}}
| [[ෂැංහයි]]
| [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|25px]] [[ෂැංහයි මහනගර ප්‍රදේශ‍ය]]
| 2003
|-
| {{flag|එක්සත් රාජධානිය}}
| [[File:Arms of Leeds.svg|25px]] [[ලීඩ්ස්]]
| [[File:Flag of England.svg|25px]] [[බටහිර යෝර්ක්ෂයර්]]
| 2008
|-
| {{flag|මොංගෝලියාව}}
| [[File:Ulanbataar.svg|25px]] [[උලාන් බාටර්]]
| -
| 2012
|-
| {{flag|මාලදිවයින}}
| [[File:Emblem of Maldives.svg|25px]] [[මාලේ]]
| [[File:Flag of Maldives.svg|25px]] [[කාෆු දූපත්]]
| 2013
|-
| {{flag|මාලදිවයින}}
| [[File:Emblem of Maldives.svg|25px]] [[මරෝෂි]]
| [[File:Flag of Maldives.svg|25px]] [[ෂෙවියානි දූපත්]]
| 2015
|}
&lt;/center&gt;

==ගැලරිය==
&lt;gallery&gt;
File:SL Colombo asv2020-01 img01 Wolvendaal Church.jpg|[[වොල්වෙන්ඩාල් දේවස්ථානය]]
File:Colombo Town Hall 1.JPG|[[කොළඹ නගර ශාලාව]]
File:SCC Ground Colombo.jpg|[[සිංහල ක්‍රීඩා සමාජ ක්‍රීඩාංගණය]]
File:St. Lucia's Cathedral, Colombo, Sri Lanka.jpg|[[කොටහේන ශාන්ත ලුසියා ආසන දෙව්මැදුර|ශාන්ත ලුසියා ආසන දෙව්මැදුර]]
File:Beira Lake and Gangaramaya Temple.jpg|[[ගංගාරාමය|ගංගාරාම විහාරය]] සහ [[බේරෙ වැව]]
File:SL Colombo asv2020-01 img22 Jami Ul-Alfar Mosque.jpg|[[ජමි උල්-අල්ෆාර් පල්ලිය|පිටකොටුව රතු පල්ලිය]]
File:CHstatue22.JPG|ද සොයිසා වටරවුමේ පිහිටා ඇති ශ්‍රීමත් [[චාර්ලස් හෙන්රි ද සොයිසා]] ප්‍රතිමාව&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=VNEaTmc9dS4C&amp;pg=PP5&amp;lpg=PP5&amp;dq=Ceylon,+the+Land+of+Eternal+Charm+By+Ali+Foad+Toulba&amp;source=bl&amp;ots=KqdYnUMsNh&amp;sig=b7VzdVxRjWGHE8BBTNVSnIqmFyc&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CC4Q6AEwA2oVChMI6vK0gr-TyQIVyYYaCh0vFwa6#v=onepage&amp;q=Soysa%20statue%20Ceylon&amp;f=false Ceylon, the Land of Eternal Charm], Ali Foad Toulba (Asian Educational Services) p.237 {{ISBN|9788120614949}}&lt;/ref&gt;
File:Viharamahadevi Park incl. Town Hall.jpg|[[විහාරමහාදේවී උද්‍යානය]]
File:LK-colombo-uhrturm.jpg|[[කොළඹ කොටුව පැරණි ප්‍රදීපාගාරය සහ ඔරලෝසු කණුව|කොළඹ කොටුව පැරණි ප්‍රදීපාගාරය]]
File:20160122 Sri Lanka 3645 Colombo sRGB (25144304823).jpg|[[බණ්‌ඩාරනායක අනුස්‌මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාව]]
File:SL Colombo asv2020-01 img25 Cargills Building.jpg|පැරණි කාර්ගීල්ස් සහ මිලර්ස් ගොඩනැගිල්ල
File:Old Parliament Building, Colombo.JPG|[[පැරණි පාර්ලි‌‌මේන්තු ගොඩනැගිල්ල, කොළඹ|පැරණි පාර්ලි‌‌මේන්තු ගොඩනැගිල්ල]], දැන් [[ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය]]
File:SL Colombo asv2020-01 img10 National Museum.jpg|[[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය]]
File:ColomboHarbour-SriLanka02.jpg|[[කොළඹ වරාය]]
&lt;/gallery&gt;

==මේවාත් බලන්න==
* [[කොළඹ කොටු‍ව]]
* [[කොළඹ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය නගරය]]
* [[කොළඹ නගර ශාලාව]]
* [[කොළඹ නගරාධිපති]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ උසම ඉදිකිරීම් ලැයිස්තුව]]

==මූලාශ්‍ර==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු==
{{Sister project links|voy=Colombo}}
* [http://www.colombocityguide.com කොළඹ නගරයට මග පෙන්වීමක්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420234229/http://www.colombocityguide.com/ |date=2006-04-20 }}
* [http://www.lanka.info/sithiyama/search/searchFrontPage.jsp කොළඹ ඩිජිටල් සිතියම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209084607/http://www.lanka.info/sithiyama/search/searchFrontPage.jsp |date=2006-02-09 }}

{{කොළඹ}}
{{කොළඹ නගරෝපාන්ත}}
{{ශ්‍රී ලංකාවේ පලාත් අගනගර}}
{{ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම නගර}}
{{ශ්‍රී ලංකාවේ නගර}}

[[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආසියාවේ අගනගර]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන]]</text>
      <sha1>6giodhsnr9q9fbn8xe57gjz77qeys89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Col-2</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2150</id>
    <revision>
      <id>793793</id>
      <parentid>6068</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T01:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>793793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="191" sha1="26jedh8pnjt3m9snjizqamfucv9y5gy" xml:space="preserve">{{col-break|class=col-break-2|align={{{align|}}}|valign={{{valign|}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>26jedh8pnjt3m9snjizqamfucv9y5gy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කාර්මික විප්ලවය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7237</id>
    <revision>
      <id>793794</id>
      <parentid>747154</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T04:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>793794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42829" sha1="lrxg8sophi10yyiandx3y8iyozzmlis" xml:space="preserve">{{for|වඩා පොදු අදහසක්|කාර්මීකරණය}}
{{Infobox historical era
|name = කාර්මික විප්ලවය
|location = {{plainlist|
* [[Western Europe|බටහිර යුරෝපය]]
* [[North America|උතුරු ඇමෙරිකාව]]}}
|start = c. [[1760]]
|end = c. [[1840]]
|image = Powerloom weaving in 1835.jpg
|caption = A [[Roberts Loom|Roberts loom]] in a weaving shed in 1835
|before = [[Proto-industrialization]]
|after = [[Second Industrial Revolution]]
|key_events = {{plainlist|
* [[Textile manufacture during the British Industrial Revolution|Mechanized textile production]]
* [[Canal]] construction
* [[Steam engine]]
* [[Factory system]]
* [[Iron production]] increase}}
}}
{{History of technology sidebar}}

'''කාර්මික විප්ලවය''' ({{en|Industrial Revolution}}) යනු මිනිසාගේ දෑතේ සවිය වෙනුවට යන්ත්‍ර සූත්‍ර යොදා ගනිමින් දශක 6 පුරාවට කාර්මික හා තාක්ෂණීක ක්ෂේත්‍රයේ සිදුකළ පුළුල් වෙනසයි.අඩ සියවසක් යනතුරු කාර්මික විප්ලවය එන්ගලන්තයේ පමනක් දැකිය හැකි විය. දහඅට වන ශත වර්ෂයේ නව සොයාගැනීම් සමග ගෘහ කර්මාන්ත, වාණිජ මහා පරිමාණ කර්මාන්ත බවට පත්වෙමින් නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය යාන්ත්‍රීකරණයත් සමග සමාජයේ අනෙකුත් අංශ කෙරේද බලපෑම් සිදුකෙරිණි. එය හුදෙක් ආර්ථිකයට පමනක් නොව සමාජ, දේශපාලන තත්ත්වයන්ටද විහිද ගිය ඵකකි. කාර්මික විප්ලවය ලෙස හදුන්වන මෙම පෙරළිය සමග ඵක් අතක පැවති ශ්‍රමය, ධනය දෙක දෑතකට යාමත්, ඵනිසා ධනපති හා නිර්ධන පන්ති බිහිවීමත් සිදුවිය. මෙම කාර්මික විප්ලවයත් සමග ඇතිවූ ක්‍රියාදාමයත් එහි ප්‍රතිවිපාකත් පිළිබඳ විවරණයක් මෙහි වෙයි.

== කාර්මික විප්ලවය ඇතිවීමට පිටුබල සැපයූ සාධක ==

18 සහ 19 වැනි ශත වර්ෂවලදී එංගලන්තයේ කාර්මික ක්‍ෂ්ත්‍රයේ වෙනස්වීම් රාශියක් ඇතිවිය. අන් රටවලට පෙර එංගලන්තයේ ‍මෙවැන්නක් ඇතිවීමට, දියුනුවට බාධාවක්ව පැවති වැඩවසම් ක්‍රමය බිඳවැටීමත් සමග නිෂ්පාදන සාධක සංචලනයත් ස්වයංපෝෂිත බව අතුරු දහන්වීම කාර්මික භාණ්ඩ අලෙවියට හිතකර වීමත් බලපෑහ. කාර්මික විප්ලවය ඇති වීමට ප්‍රදාන ලෙස බලපෑවේ වෙළදාම දියුණු වීම වෙයි. මේ අනුව මුලින්ම ප්‍රවේණිදාස විමුන්තිය උදාවීම බ්‍රිතාන්‍යයේ සිදුවීමත් සමග ශ්‍රමය නිදහස් වීමත්,ඒකාධිකාර ලිහිල් වීමත් තරඟය වර්ධනය වීමත්, ‍ශ්‍රේණි ක්‍රමය බිඳවැටීමත් සිදුවිය. එමගින් කාර්මික වර්ධනය ඉක්මන්විය. මෙකල බ්‍රිතාන්‍යයේ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය ද කාර්මික දියුණුවට වාසිදායක විය. අන් රටවලට වඩා බ්‍රිතාන්‍යය රජය කර්මාන්ත කරුවන්ට සහයෝගී වැඩපිළිවලක් අනුගමනය කිරීමත්, නිර්බාධවාදී ප්‍රතිපත්තියත්, ස්වාභාවික සම්පත් සම්බන්ධයෙන් පැවති වාසිදායක තත්ත්වයත්, යටත් විජිතවලින් අඩුමිලට අමුද්‍රව්‍ය සපයාගත හැකි වීමත්, දියුණු ප්‍රවාහන පහසුකම් ද පුද්ගල ආකල්ප අතින් ප්‍රගතිශීලී ලක්ෂණ පෙන්නුම් කිරීමත්, කතෝලික පල්ලියෙන් මිදී කටයුතු කිරීම නිසා ලාභ ඉපයීම අන් රටවල් මෙන් පාපකාරී ක්‍රියාවක් ලෙස නොසැලකීම නිසා ලැබුණ පිටු බලයත් කාර්මික විප්ලවය ඇතිවීමට හේතු සාධක විය.


කාර්මික විප්ලවය වර්ධනය සඳහා කෘෂිකාර්මික විප්ලව‍යෙන් ලැබුණු පිටිවහලද ප්‍රබලවෙයි.කාර්මික සංවර්ධනයේදී මුලින්ම පැනනගින අවශ්‍යතාවයක් නම් කර්මාන්තවලට අවශ්‍යය ශ්‍රමය ලබාගැනීමයි. කෘෂි අංශයේ ආහාර අර්බුධ‍යෙන් ජයගැනීම සඳහා නවීන වගා ක්‍රම සොයාගැනීමත්, නව ‍බෝග වර්ග භාවිතය, මහා පරිමාණ ගොවිපලවල් බිහිවීම, සාමූහික වගාව වෙනුවට පෞද්ගලික වගාව ඇරඹීම, නිෂ්පාදනය යාන්ත්‍රීකරණය හා ඵලදායීතාව වර්ධනය හා වෙළඳපලට යොමුවූ කෘෂිකර්මයක් බිහිවිය. ඒමත අතිරික්ත නිෂ්පාදනයක් බිහිවිය.මෙය කෘෂිකාර්මික විප්ලවය ලෙසින් හදුන්වයි. මෙසේ කෘෂි ශිල්පක්‍රම වෙනස්වීම නිසා ශ්‍රමයට ඉල්ලුම අඩුවී ශ්‍රමය වෙනුවට යන්ත්‍ර භාවිතා කරන ලදී. එනිසා අතිරික්ත ශ්‍රමයට ගම හැරදා යාමට සිදුවිය. ඉඩම් ප්‍රතිංවිධානය නිසා නීත්‍යානුකූල අයිතිය ඔප්පුකළ නොහැකිවූ විශාල පිරිසකට ගම අතහැර ඵලා යාමට සිදුවිය. ඉඩමට අයිතිය කිව නොහැකිව නගරයට සංක්‍රමනය වූ පසුව ශ්‍රම සැපයුම පුළුල් විය. මේ නිසා ශ්‍රමය අඩු මිලට ලබාගත හැකිවී‍මෙන් කර්මාන්තශාලා හිමියන්ට තරඟකාරී අන්දමට භාණ්ඩ නිපදවීමට හැකි විය. කෘෂිකර්මයේ වෙනස්කම් සිදුනොවිනි නම් නගරවල ශ්‍රම සැපයුම වර්ධනය නොවේ.එපමනක් නොව කර්මාන්තවල සේවය කළ පුද්ගලයන්ගේ පෝෂණ මට්ටම් පවත්වා ගනිමින් ඵලදා වර්ධනයට අවශ්‍යය ආහාර ලබා ගැනීමට ද මේ කෘෂිකාර්මික දියුණුව ඉවහල්විය. එ‍සේ නොවුනි නම් ආහාරවල මිල නැග උද්ධමනය නිසා කම්කරුවන් වැඩි වැටුප් ඉල්ලා සටන්කරනු ඇත. වැටුප් වැඩිවීමෙන් නිෂ්පාදන වියදම වැඩිවී කාර්මික සංවර්ධනය අඩාලවනු ඇත.

[[ගොනුව:Rice_Field.jpg|250px|center]]


කර්මාන්තවලට මුලපිරුවේ කෘෂිකර්මය දියුණුව තුලින් ධනය රැස්කරගෙන සිටි ඉඩම් හිමියන්ය. ඔවුන්ගේ කෘෂි අතිරික්තය මූල්‍ය ආයතනවල තැන්පත් කරනලදී කර්මාන්ත කරුවන්ට එයින් ණය ලබා ගත හැකි විය. ඒ අනුව කෘෂි වෙනස් වීම් තුළින් රටේ ඉතුරුම් වැඩිවීමෙන් ප්‍රාග්ධනය ලෙස ඒවා යොදාගැනීමට හැකිවීම කාර්මික වර්ධනය වේගවත් කිරීමට හේතුවිය. විදේශ ආධාර හෝ ණය ලබාගැනීමට මෙකල නොහැකිවීමෙන් කෘෂි අංශයේ වෙනස්වීම් ඇතිනොවන්නට ප්‍රාග්ධන හිඟය මතු වීමෙන් කාර්මික සංවර්ධනය ඇතිනොවන්නට ඉඩතිබිණි. 


1760-1830 අතර කාලය තුළ බ්‍රිතාන්‍යය ආර්ථිකයේ සිදුවූ තාක්ෂණික සොයාගැනීම් රාශිය නිෂ්පාදනයේ ලා යොදාගැනීම හේතුවෙන් මූලික පෙරළියක් හටගත් බවද එනිසා එයට කාර්මික විප්ලවය යන නම යෙදුනු බවද සඳහන්වෙයි.

== කාර්මික විප්ලවය සමග ශ්‍රමය ධනය දෙක දෑතට යාම ==

කර්මික විප්ලවයේ එක් වැදගත් සිදුවීමකි එක් අතක පැවති ශ්‍රමය,ධනය දෙක දෙඅතකට ගොස් පන්ති දෙකක් නිර්මාණය විම. දීර්ග කාලයක් තිස්සේ මිනිසා ස්වභාව ධර්මය හා ගැටෙමින් ස්වකීය අවශ්‍යතා ඉටුකරගත්තේ දෑතේ වීර්යයෙනි. මේ තුළ කුලියට වැඩකිරීමක් දැකගත නොහැකි විය. වැටුපකට ශ්‍රමය විකිණීම ආරම්භ වූයේ කාර්මික විප්ලවයත් සමගය. ඒ හා සමග ශ්‍රමය පිළිඹඳ වැඩි අවධානයක් යොමුවිය. සම්පත් සතුවූ පිරිස් යන්ත්‍ර 
සූත්‍ර මිලදී ගැනීම නිසා ඔවුන් ආයෝජකයන් බවට පත්විය. එමෙන්ම ඔවුන් සම්පත් ඒකරාශී වූ ප්‍රදේශවල කර්මාන්ත ආරම්භ කිරීම සිදුකෙරිණ.යන්ත්‍ර භාවිතයත් සමග ස්වභාව ධර්මය සමග වඩාත් සාර්ථකව ගැටී අවශ්‍යතා පහසුවෙන් ඉටුකර ගත හැකිවිය. ජලය,සුලං වැනි ස්වභාවික බලශක්ති වෙනුවට වාෂ්ප බලය වැනි කෘතිම බලශක්ති ප්‍රයෝජනයට ගනු ලැබීය. එනිසා විශාල භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් නිපදවීමට හැකිවිය. 
[[ගොනුව:Industrial_Revolution.jpg|300px|right]]

== කර්මික විප්ලවයත් සමග සිදුවූ නව සොයාගැනීම් ==

1760-1830 අතර කාලය තුළ බ්‍රිතාන්‍යය ආර්ථිකයේ සිදුවූ තාක්ෂණික සොයාගැනීම් රාශිය නිෂ්පාදනයේ ලා යොදාගැනීම හේතුවෙන් මූලික පෙරළියක් හටගත් බවද එනිසා එයට කාර්මික විප්ලවය යන නම යෙදුනු බවද සඳහන්වෙයි. එනිසා විශාල භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් නිපදවීමට හැකිවිය. දර වෙනුවට ගල් අඟුරු යොදාගැනීම සමග ගල් අඟුරු කර්මාන්තය ද දියුණු විය. 1770 වන විට බ්‍රිතාන්‍යය ලොව ප්‍රධානම ගල් අඟුරු නිෂ්පාදකයාවිය.
ගෘහ්‍ය ක්‍රමය අභාවයට ගොස්,කර්මාන්තශාලා ක්‍රමය මුල්තැන ගනිමින් නිෂ්පාදන සංවිධානය ද වෙනස් විය.විශාල යන්ත්‍ර තැනීමෙන් පසුව අනෙකුත් නිෂ්පාදන ඒවටා රොක් විය.මුලදී වැඩපල වැදගත් වුවත් පසුව නිෂ්පාදන ඒකකය බවට පත්වූයේ කර්මාන්තශාලාවයි. ශ්‍රේණි ක්‍රමය අභාවයට ගියේය.තරඟකාරී නිෂ්පාදන ආරම්භ විය. නිෂ්පාදන ව්‍යූහය හා ආර්ථිකයේ සැකැස්ම වෙනස්වී කෘෂිකර්මයට තිබූතැන කර්මාන්තවලට හිමිවිය.ජාතික ආදායම, ජාතික නිමැයුම, සහ සේවා නියුක්තිය තුළ කර්මාන්ත වලට ප්‍රමුඛත්වය ලැබිණ.කර්මාන්ත ආශ්‍රයකොට ජීවත්වන අයගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවිය. කාර්මීකරණය සමග නාගරීකරණය ද සිදුවිය.

නිෂ්පාදන සාධක වල ශ්‍රමය හා භූමිය වෙනුවට සාපේක්‍ෂකව ප්‍රාග්ධනයට මුල්තැන ලැබිණ. මෙම වෙනස්වීම් සමාජ පන්ති තුළින් නිරූපනය කරමින් පෙර ප්‍රධාන පන්ති දෙක වූ ඉඩම් හිමි රදළයන් හා ප්‍රවේණිදාස ගොවීන් වෙනුවට ධනපති පන්තිය හා නිර්ධන පන්තිය වැදගත් විය. දේශපාලන වෙනස්වීමට එය හේතුවිය.පාර්ලිමේන්තුව තුළ රදළ බලය අඩුවී කර්මාන්ත හිමි මධ්‍යම පන්තිය නැගී ආවේය. නැතහොත් වැඩවසම් ක්‍රමය අභාවයට ගොස් ධනේෂ්වර ක්‍රමය තහවුරුවිය. ශිල්පීයමය වෙනස්වීම් ප්‍රවාහන දියුණුව තුළින් ද හදුනාගත හැකිය. කාර්මික ක්‍ෂ්ත්‍රයේ වෙනස්වීම් වලට අනුකූලව මහා මාර්ග හා ඇල මාර්ග ප්‍රවාහනය දියුණු විය.වි‍ශේෂයෙන්ම වාෂ්ප බලය යොදා නාවික ගමනා ගමනය දියුණුවීම වැදගත්ය. විශාලම බලපෑම දුම්රියප්‍රවාහනය මගින් සිදුවිය. 1963 ජෙම්ස් වොට් වාෂ්ප බලය දියුණු කළ පසුව දුම්රිය සඳහා එය යොදාගත්තේ ජෝජ් ස්ටීවන්සන්ය. වාෂ්ප බලය යොදා දුම්රිය ධාවනය කිරීමෙන් පසුව විදුලිබලයෙන් දුම්රිය ධාවනය කිරීම නිසා මිනිසාගේ ගමන්වේගය වැඩිවිය.

[[ගොනුව:Maquina vapor Watt ETSIIM.jpg|300px]]

== නව සොයාගැනීම් සමග කැපීපෙණුනු කර්මාන්ත ==

කාර්මික විප්ලවය  තුළ නව සොයාගැනීම් සිදුවූ මූලික කර්මාන්ත කිහිපයකි.

'''&lt;u&gt;පේෂ කර්මාන්තය/රෙදි කර්මාන්තය&lt;/u&gt;'''

කාර්මික නිෂ්පාදන ඇරඹියේ රෙදි කර්මාන්තයෙනි. නවෝත්පාදන හා නව්‍යතාවයන් රාශියක් සිදුවූයේ එම අංශ තුළයි. ක්‍රි.ව.1585 දී පවා බ්‍රිතාන්‍යය තුළ රෙදිපිළි කර්මාන්තය පැවතියද ශත වර්ෂ ‍දෙකක් පමණ වෙනස්  වූයේ නැත. රෙදිපිළි කර්මාන්තය දියුණු කිරීමට රෙදිපිළි කර්මාන්තයේ ප්‍රධාන අංශ දෙකවන නූල්කැටීම හා රෙදි විවීම යාන්ත්‍රීකරණය,රෙදි විවීම වේගවත් කිරීම සදහා 1733දී ජෝන් කේ විසින් “දුවන නඩාව “නම් උපකරණයක් සොයා ගන්නා ලදි.එහෙත් නූල් කැටීම වේගවත් නොවිනි.එම යුගයේදී මිනිසුන් 6ක් දිනකදී වියන නූල් ප්රමානය 1 රෙදි වායන්නෙකුට 1 දිනකට සෑහිණි.මෙම අවශ්‍යතා දුරුකර කරලමින් 1764 දී ජේම්ස් හාගීව්ස්  නූල් කැටීම සදහා “ජෙනී යන්ත්‍රය“ නම් උපකරණය නිපදවීය.

අතින් කැරකවීමේදී ජෙනී යන්ත්‍රය තුළ වූ අපහසුතා මගහරවමින්  1769 දී රිචඩ් ආක්රයිට්  &quot;ජල රාමුව&quot; සොයාගත්තේය. මෙසේ නිපදවූ ජල රාමුවේ අපහසුතා විය.

# විශාල වීම නිසා නිවෙස් වල තබා ගැනීම අපහසු විය.
# වේගවත් ජල පහරක් අවශ්‍ය වීම.

මෙම අපහසුතා මගහරවමින් ජෙනී යන්ත්‍රය හා ජල රාමුවේ තාක්ෂණය කැටි කර 1779 දී සැමුවෙල් කොම්ප්ටන් විසින් “මියුල්  යන්ත්‍රය“ නිපදවා ඇත.මෙයින් ශත්තිමත් සියුම් නූල් නිපදවා ඇත.  1785 දී එඩ්මන් කාට්රයිට් &quot;බලවේග යන්ත්‍රය&quot; සොයා ගැනීම මගින් රෙදි විවීම යාන්ත්‍රීකරණය වීමත් මගින් සිදුවිය. ඒ මගින් අත් යන්ත්‍ර අභාවයට ගිය අතර අත් යන්ත්‍ර මගින් වැඩිහිටියකු නිපදවූ ප්‍රමාණය මෙන් හතර ගුණයක රෙදි ප්‍රමාණයක් විවීමට දැන් කුඩා ළමයකුට හැකි විය.නූල් කැටීම හා රෙදි විවීම සම්පූර්ණයෙන් යාන්ත්‍රීකරණය වූවිට රෙදි පිළි කර්මාන්තය දියුණු විය. එමනිසා අමුද්‍රව්‍ය වලට ඉල්ලුම වැඩිවී කපු නිෂ්පාදනය ඉහළයාම කැපී පෙනිණි.

[[ගොනුව:Carding.jpg|300px|center]]

'''&lt;u&gt;යකඩ හා වානේ කර්මාන්තය&lt;/u&gt;'''

එංගලන්තය නම් යපස් බහුල රටකි.කාර්මික විප්ලවයේදී මුලින්ම වෙනස්වීම් වලට ලක්වෙමින් අනාගත සංවර්ධනයේලා පදනම දැමූ තවත් කර්මාන්තයකි, යකඩ නර්මාන්තය. ගල් අගුරු පිලිස්සීමෙන් යකඩ උනුකිරීම සිදුවිය. විවිධ යන්ත්‍ර සොයාගැනීමත් සමග ඉතා උසස් ගනයේ යකඩ නිෂ්පාදනයට හැකිවිය. එහෙත් යකඩ ශක්තියෙන් හා කල්පැවැත්මෙන් අඩු හෙයින් එම අවශ්‍යතාව සපුරාලමින් වානේ සොයාගැනිණි. යකඩ උනු කිරීම සදහා භාවිතා කල උපායන්

* 1730 - ඒබ්‍රහම් ඩර්බි - ගල් අගුරු යොදා යපස් උනු කිරීම - වාත්තු කල යකඩ නිපදවීමේ හැකිවීම
* 1784 - හෙන්රි කොට් - රෝලර් යන්තය - පදම් කළ යකඩ නිපදවීමට  
*1856 - හෙන්රි බේසර්මන් - යකඩ වල ඇති අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කර වානේ නිපද වීමේ ක්‍රමය
* 1860 - පෙරීමාටින් හා එමලි මාර්ටින් යුවල - විවෘත උදුන්  
* 1870 - විලියම් සීමන්ස් -විදුලි උදුන - යපස් උණු කරන 

&lt;u&gt;'''ගල් අගුරු කර්මාන්තය'''&lt;/u&gt;

ඒ සඳහා විවිධ වර්ගයේ උඳුන් භාවිතාවිය. ඒ සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් ගල් අගුරු අවශ්‍ය විය. එයින් කාර්මික දියුණුව සමග ගල් අගුරුවල ඉල්ලුම වැඩි විය. ගල් අගුරු, කාර්මික විප්ලවයේදී ප්‍රධානත්වය ගත් අනිත් කර්මාන්තයයි. ඈත අතීතයේ සිට එංගලන්තයේ ගල් අගුරු කර්මාන්තය පැවතියේය. එහෙත් ගල් අගුරු ආකර තුළට ජලය පිරීම ආකර තුළ විෂවායු පිරී තිබීම වැනි බාධක නිසා එහි දියුණුවක් නොවීය. 1736 දී ජෙම්ස් වොට් වාෂ්ප යන්ත්‍රය අංග සම්පූර්ණ කළ පසු ආකර තුළ ජලය ඉවත් කළ හැකිවිය. 1837 ආකර තුළට පිරිසිදු වාතය ඇතුලු කිරීමේ ක්‍රම සොයාගැනීමත් සමග ගල් අගුරු නිෂ්පාදනය වැඩිවිය. බ්‍රිතාන්‍යය ලෝකයේ ප්‍රධානම ගල් අගුරු නිෂ්පාදකයා බවට පත්විය.

== සේව්‍ය සේවක ගැටුම් ==

‍මෙසේ දියුණු වූ කර්මාන්ත මගින් සමාජයේ බිහිවූ කම්කරු හා ධනපති පන්ති දෙකතුල වූ පරමාර්ථ එකිනෙකින් වෙනස් විය. ශ්‍රමිකයින් ශ්‍රමය සඳහා ඉහළ වැටුප් බලාපොරොත්තු වූ අතර ආයෝජකයන් නිෂ්පාදනය මගින් ඉහළ ලාභ අපේක්‍ෂාකරයි. ආයෝජකයන් නිෂ්පාදනය සඳහා යොදාගනු ලබන ශ්‍රමය, ප්‍රාග්ධනය, අමුද්‍රව්‍ය, යන්ත්‍ර සූත්‍ර වැනි නිෂ්පාදන සාධක වලින් ලාභය වැඩිකර ගැනීමට හෝ පාඩු අවමකර ගැනීමට පිරිවැය අඩුකළ හැකි එකම සාධකය ශ්‍රමය වෙයි. පුද්ගල වැටුප් අඩුකිරීම හෝ සේවක සංඛ්‍යාව අඩු කිරීම මගින් එය සිදුකරයි. එමගින් සේවක සේව්‍ය ගැටම් ඇතිවෙයි. මෙසේ කාර්මික විප්ලවයට පෙර එක් අතක පැවති ශ්‍රමය හා ධනය දෑතකට යාමෙන් කාර්මික සබඳතා බිහිවිය. කාල්මාක්ස්ට අනුව ශ්‍රමය හා ධනය එක අතකට ගමන් ගතහොත් මෙම සේව්‍ය සේවක ගැටුම් වලක්වාලිය හැකියයි පවසයි. නමුත් මේ දක්වා කිසිඳු රටකට එය කළ නොහැකිවී ඇත.කළ හැක්කේ හැකිතාක් දුරට සේව්‍ය සේවක සබඳතා සාමතාමීව පවත්වා ගැනීමයි. මේ සඳහා සාමාන්‍ය ගිවිසුමක් මගින් අදාල දෙපාර්ෂවය සම්බන්ධයෙන් කොන්දේසි සකසයි. එහෙත් කාර්මික විප්ලවයෙන් මුල්කාලීනව මෙම කොන්දේසි සකස්කිරීම බොහෝවිට සේවායෝජකයෝ අතින් සිදුවිය. සේවකයාට සිදුවූයේ මෙම‍ කොන්දේසි වලට යටත්ව කටයුතු කිරීමයි. ඒ අනුව සේවායෝජකයාගේ පිරිවැය අඩුකර ගැනීම සඳහා වැටුප් අඩුකිරීම නිසා ශ්‍රමය සූරාකෑම සිදුවිය. එකල පැවති රාජ්‍ය නිර්බාධීත්වය නිසා මෙම තත්ත්වය වඩා බරපතල විය. 

[[ගොනුව:childworker.jpg|250px|right]]


මෙවන් පරිසරයක් තුළ ශ්‍රමිකයින්ගෙන් කෲර ලෙස වැඩ ගැනීම නිසා අර්බුධකාරී තත්ත්ව ඇති විය. රාජ්‍ය මැදිහත්වීමක් නොමැතිව සුබසාධනය ඇතිකළ නොහැකි බව මෙකල ඇතිවූ මාක්ස්වාදී විප්ලවීයයන්ගේ මතය විය. පසුකාලීනව රාජ්‍ය නිර්බාධවාදීත්වය රාජ්‍ය සුබසාධනවාදී ප්‍රතිපත්තියක‍ට නැඹුරු විය. මෙහිදී වරප්‍රසාද නොමැති හෝ ඌන වරප්‍රසාද සහිත ශ්‍රමික කොටස්‍වලට මැදිහත්වීම සිදුවිය. මෙහිදී සේවායෝජකයන්ගේ ප්‍රබලත්වය නිසා ශ්‍රමිකයාට තනිව කේවල්කිරීමේ ශක්තියක් නොමැත. මේ නිසා කම්කරුවන් සංවිධානය වී කේවල් කිරීමේ ශක්තිය ඇතිකර ගනී. කාර්මික විප්ලවයට පසු ශ්‍රමිකයන් සාමූහික කේවල් කිරීම සඳහා යොමුවිය. මේ සඳහා කම්කරු නීති පිටුබල සපයයි.
== කාර්මික විප්ලවයේ ප්‍රතිඵල ==

* කාර්මික විප්ලවයේ වැදගත්ම ප්‍රතිඵලය ලෙස ශ්‍රමය වෙනුවට යන්ත්‍ර ආදේශ විමත් සමග යාන්ත්‍රික යුගක් ආරම්භ විය.විප්ලවයට පෙර භාවිත වූ බලශක්ති ප්‍රබව ලෙස මිනිස් බලය, සත්ව ශක්තිය, සුළං හා ජලය වෙනුවට වාෂ්ප බලය, විදුලි බලය ලෙස වෙනස් වීමත් මුල්කාලීන යන්ත්‍රවන ලී යන්ත්‍ර වෙනුවට යකඩ හා වානේ වලින් තැනූ යන්ත්‍ර ලෙස බලශන්තිය වෙනස්වීමට අනුකූලව විශාල යන්ත්‍ර බිහිවීමත් සිදුවිය. 


* දේශීයව පමණක් නොව විදේශ ඉල්ලුමද සපුරාලන පරිදි නිෂ්පාදන සිදුවීය. නවීන යන්ත්‍ර සූත්‍ර, බලශක්තිය, ලෝහ වර්ග භාවිතය සමග නිෂ්පාදන පර්මාණය විශාලවී මහා පරිමාණ නිෂ්පාදනයේ වාසි ලැබීය. මේ යටතේ ශ්‍රම විභජනය හා විශේෂ ප්‍රාගුන්‍ය දැකිය හැකිවිය. 

[[ගොනුව:Machine.jpg|250px|left]]


* කාර්මික විප්ලවයත් සමග ආර්ථිකයේ ඇති වූ තරඟකාරී බව නිසා නිෂ්පාදනය සීඝ්‍රයෙන් වැඩිවිය. කලින් පැවති ශ්‍රේණි ක්‍රමය අනුව නිෂ්පාදනය ඒකාධිකාරී ස්වරූපයක් තිබිණ. කාර්මික විප්ලවයත් සමග ශ්‍රේණි ක්‍රමය බිඳවැටී නිදහස් වෙළඳපල ආර්ථිකය තහවුරු විය. පෞද්ගලික අංශය ප්‍රසාරණය විය. එංගලන්ත‍යේ වැඩවසම් ක්‍රමය බිඳවැටී ධනවාදී ආර්ථිකය ඇතිවිය. කාර්මික විප්ලවය නිසා නිෂ්පාදන වියදම් අඩු විය. එමනිසා අඩු මිලට භාණ්ඩ සැපයිය හැනිවිය. එය බ්‍රිතාන්‍යයට ලෝක වෙළඳපල ආක්‍රමනය කිරීමට පිටුබල සැපයීය. &quot;ලෝකයේ කර්මාන්ත ශාලාව&quot; යන විරුදාවලිය දිනා ගැනීමට ඇය සමත්විය. 


* සාරාංශයක්ව ගත හොත් කාර්මික විප්ලවයෙන් ආර්ථික, සමාජ, දේශපාලන වශයෙන් අලුත් යුගයක් උදාවිය.සම්පත් වලින් උපරිම ඵලදාව ගත හැකි විය. නිෂ්පාදනය වැඩිවී වියදම අඩු වීම සමග මිනිසාගේ විවේකය වැඩිවිය. එනිසා අතිරේක කටයුතුවල යෙදීමට ඔහුය අවකාශ ලැබුණු අතර ඒ තුළින් සමාජ වර්ධනක් දැකිය හැකිවිය.

* කාර්මික විප්ලවය නිසා කාර්මීකරණයත් සමග නාගරීකරනයද සිදුවිය. වැඩි ජනගහනයක් කර්මාන්ත හා නගර ආශ්‍රිතව ජීවත් වීමට සංක්‍රමණය වීම නිසා ගම වෙනුවට නගරය ඉස්මතුවිය.

[[ගොනුව:Urbanization.jpg|250px|left]]


* කාර්මික විප්ලවයේ මූලික ලක්ෂණය වූ යාන්ත්‍රීකරණය, කර්මාන්තශාලා ක්‍රමය, නාගරීකරනය නිසා බිහිවූ නව විශාල කම්කරු පිරිස නිසා නිර්ධන පන්තිය ලෙස වෙනම කොටසක් නිර්මාණයවිය. එමෙන්ම කාර්මීකරණය සමග ජනගහන තදබදය, නිවාස හිඟය, නගරවල සෞඛ්‍යය හා සනීපාරක්‍ෂාව පිළිබඳ ගැටළු ලෙස අලුත් සමාජ ප්‍රශ්න මතුවිය. 

* මේ තත්ත්වය එකල කර්මාන්ත හිමියන්ට හිතකරවිය. ශ්‍රමය සුලභ වීම නිසා අඩුමිලට කම්කරුවන් යොදාගන්නා ලදී. මෙහිදී ශ්‍රමය සූරාකෑම, වැඩිහිටි පිරිමින්, කාන්තාවන්, ළමුන් අයුතුලෙස සේවයේ යොදවාගැනීම සිදුවිය. ශ්‍රමිකයන්ට දිනකට පැය 12-19 අතර කාලයක් රැකියාවේ සිටීමට සිදුවූ අතර කෑමගැනීමේ පහසුකම්, වාතාශ්‍රය ලැබීමේ පහසුකම් නොවිණි. වරදක් සිදුවූ විට දරුණු වධහිංසාවලට ලක්වූ අතර ඔවුන්ට ලැබුණු වැටුප සිලිම් 3ක් වැනි අවම අගයක් ගැනිණි. දෙමාපියන්ට රැකියා ලබාගතහැකි වූයේ දරුවන් කැටුව ගියහොත් පමණි. දරුවන් යන්ත්‍ර ලෙස සලකමින් අනතුරුදායක වෘත්තීන්හි යොදවනු ලැබීය. කම්කරුවන්ගේ තත්ත්වය මෙසේ දුක්ඛිතව අයහපත් තත්ත්ව මැද සේවය කිරීමත් නිසා රෝග බෝවීම සීඝ්‍රවිය. 

[[ගොනුව:Breaker boys. Smallest is Angelo Ross. Hughestown Borough Coal Co. Pittston, Pa. - NARA - 523384.jpg|thumb|right]]


* එංගලන්තය කාර්මික විප්ලවය තුළින් නිෂ්පාදනය ජයගත්තත් මේ සමාජ අසහනය දිනීමට අසමත්විය. ජාත්‍යන්තර තත්ත්වයක් හා නමක් ඇතිකර ගත්තත් ඒ ස්වකීය වැසියන් විශාල පිරිසකට අසාධාරනයක් ඇති කරමිණි.මේ පිළිබඳ යමක් කිරීමට යොමුවූයේ කම්කරු උද්ඝෝෂණයත් සමගය. ඒ අනුව සමාජ ප්‍රතිශෝධනයක් සඳහා රජය පියවර ගති.

== පිංතූර ගැලරිය ==

&lt;gallery&gt;
ගොනුව:Old machine.jpg|කාර්මික විප්ලවයට පෙර යන්ත්‍ර
ගොනුව:New machine.jpg|ළමා ශ්‍රමිකයින්
ගොනුව:British buldings.jpg|කර්මාන්තශාලා
ගොනුව:Tractionengine.jpg|කෘෂිකාර්මික යන්ත්‍ර
ගොනුව:Industry23.jpg|කර්මාන්ත
ගොනුව:GDP Avarage.JPG|GDP Average 
ගොනුව:Philipp Jakob Loutherbourg d. J. 002.jpg|කාර්මික විප්ලවය
ගොනුව:Train during revolutional period.jpg|කාර්මික විප්ලව සමයේ දුම්රියක්
ගොනුව:Iron bridge.JPG|යකඩ පාලම
ගොනුව:Wood machine.JPG|ලී යන්ත්‍ර
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
{{portal|Business and economics|World}}
{{div col|colwidth=22em}}
* [[Capitalist mode of production (Marxist theory)|Capitalist mode of production]]
* [[Industrialization of China]]
* [[Economic history of the United Kingdom]]
* [[Fourth Industrial Revolution]]
* [[History of capitalism]]
* [[Industrial Age]]
* [[Industrial society]]
* [[Law of the handicap of a head start]] – Dialectics of progress
* [[Machine Age]]
* ''[[The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism]]''
* [[Steam]]
* [[Textile manufacture during the British Industrial Revolution]], a good description of the early industrial revolution
{{div col end}}

== පාද සටහන් ==
{{notelist}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist|25em|refs=
}}

=== වැඩිදුර අධ්‍යයනය සඳහා ===
{{refbegin|30em}}
* {{Cite book
|editor-last=ඊරියගම|editor-first=තිස්ස
|title=බ්‍රිතාන්‍යය ආර්ථික ඉතිහාසය
|publisher=මැණික් ප්‍රින්ටර්ස්
|location=කොළඹ 9
|year=1992
}}
* {{Cite book
|editor-last=ඊරියගම|editor-first=තිස්ස
|title=කාර්මික විප්ලවය
|publisher=
|location=
|year=1998
}}
* {{Cite book
|editor-last=සවුත්ගේට්|editor-first=ජෝජ් ඩබ්ලියු,
|title=එංගලන්තයේ ආර්ථික ඉතිහාසය
|publisher=ඇම්.ඩී. ගුණසේන සහ සමාගම
|location=
|year=1960
}}
{{Refend}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Commons category|Industrial revolution}}
{{wikiquote}}
{{sister project|project=Wikiversity
|text=[[v:How things work college course/Industrial Revolution quiz|Wikiversity quiz on this Industrial Revolution article]]}}
* [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761577952/Industrial_Revolution.html කාර්මික විප්ලවය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511182204/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761577952/industrial_revolution.html |date=2008-05-11 }}
* [http://www.saburchill.com/history/chapters/IR/001.html The Industrial Revolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619020254/http://www.saburchill.com/history/chapters/IR/001.html |date=2008-06-19 }}
* [https://sourcebooks.fordham.edu/mod/modsbook14.asp Internet Modern History Sourcebook: Industrial Revolution]
* [https://www.bbc.co.uk/history/scottishhistory/enlightenment/features_enlightenment_industry.shtml BBC History Home Page: Industrial Revolution]
* [http://www.makingthemodernworld.org.uk/ National Museum of Science and Industry website: machines and personalities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091012185400/http://www.makingthemodernworld.org.uk/ |date=2009-10-12 }}
* [http://www.galbithink.org/fw.htm Factory Workers in the Industrial Revolution]
** [http://www.history.com/topics/industrial-revolution The Industrial Revolution] – Articles, Video, Pictures, and Facts
* [https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/270 &quot;The Day the World Took Off&quot; Six-part video series from the University of Cambridge tracing the question &quot;Why did the Industrial Revolution begin when and where it did.&quot;]

{{Industrial Revolution}}
{{History of technology}}
{{Economy of the United Kingdom}}
{{Aspects of capitalism}}
{{History of Europe}}
{{United States–Commonwealth of Nations recessions}}
{{Financial bubbles}}
{{Financial crises}}
{{Western culture}}
{{Population}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:කාර්මික විප්ලවය| ]]&lt;!--leave the empty space as standard--&gt;
[[Category:Industrial history]]
[[Category:History of technology]]
[[Category:18th century in technology]]
[[Category:19th century in technology]]
[[Category:Early Modern Britain]]
[[Category:Late modern Europe]]
[[Category:Modern history of the United Kingdom]]
[[Category:Revolutions by type]]
[[Category:Stages of history]]
[[Category:Age of Revolution]]</text>
      <sha1>lrxg8sophi10yyiandx3y8iyozzmlis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>භූකාරක තැටි වාදය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19818</id>
    <revision>
      <id>793840</id>
      <parentid>684360</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T11:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>793840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12840" sha1="9c7o2yxzk9ax64p0l5bioyjbozefsrh" xml:space="preserve">[[File:Tectonic plates 2022.svg|upright=1.35|thumb|පෘථිවියේ ප්‍රධාන භූකාරක තැටි දහසයෙහි (16) සිතියම&lt;br /&gt;
Divergent:
{{legend-line|#a50f15 solid 2px|Spreading center}}
{{legend-line|#e7298a solid 2px|Extension zone}}
Convergent:
{{legend-line|#08519c solid 2px|Subduction zone}}
{{legend-line|#8c6bb1 solid 2px|Collision zone}}
Transform:
{{legend-line|#fe9929 solid 2px|Dextral transform}}
{{legend-line|#006837 solid 2px|Sinistral transform}}]]

[[File:Earth cutaway schematic-en.svg|thumb|upright=1.35|Diagram of the internal layering of Earth showing the lithosphere above the asthenosphere (not to scale)]]
{{Geology sidebar}}

'''භූකාරක තැටි වාදයට''' අනුව පෘථිවියේ පිටතම කොටස තැනි ඇත්තේ ස්ථාර දෙකකිනි. ශිලාගෝලය තැනී ඇත්තේ ‍කබොල්ලෙන් සහ ප්‍රාවරණය හි සනීභවනය වු ඉහළ කොටසයි. ශිලාගෝලයට පහළින් ඇති අධෝගෝලය සෑදී ඇත්තේ ඉහළ ප්‍රාවර්ණයේ ඇතුල් කොටසිනි. අධෝ‍ගෝලය සුපිරි තාපනය ද්‍රව්‍යයක් මෙන් අර්ධ ද්‍රවීය ප්ලාස්ටික් වැනි තත්ත්වයක පවතී. 
ශිලාගෝලය අධෝ ගෝලය මත පාවෙමින් පවතින අතර එය භූකාරක තල වශයෙන් කොටස් වලට බෙදේ. මෙම තල දැඩි වන අතර එකිනෙකට සාපේක්ෂව කාල සිමා තුන් ආකාරයකින් චලනය වේ. ඒවා නම්

=== '''අපසාරී (නිර්මාණ තැටි මායිම්)''' ===
උදාහරණ: මධ්‍ය සාගරික වැටිය.
තැටි දෙකක් එකිනෙකාට විරැද්ධ දිශා වලට ගමන් කිරීම නිසා ඈත් වේ.
මෙම ඈත් වීම හේතු කොට ගෙන මැදින් සෑදෙන හිඩසට ප්‍රාවණයේ පිහිටි ද්‍රවීභූත පාෂාණ වන ලාවා මතුපිටට විදාරණය වේ. මතු පිට උෂ්ණත්වය අඩු බැවින් එවා සිසිල් වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය අඛණ්ඩව සිදු වන බැවින් අපසාරි චලන සිදු වන තැටි මායිම් වල පෘථිවි කබොල නැවත නැවතත් නිර්මාණය වේ. මධ්‍ය  සාගරික වැටිය වාර්ෂිකව සෙන්ටි මීටර 2.5 ක් පමණ වර්ධනය වන අතර වසර මිලියනයක දී එය කිලෝ මීටර 25 ක් පමණ වර්ධනය වන බව සොයා ගෙන ඇත. එමෙන් ම පසුගිය වසර මිලියනය100-200 පමණ කාලයක් තුළ  ඇමරිකාව, යුරෝපය හා අප්‍රිකාවෙන් වෙන් වී නූතන තත්ත්වයට පත්වී ඇති බව ඇති බව විද්වතුන් ගේ අදහසයි.මේවා නිර්මාණාත්මක තැටි මායිම් ලෙසද හැදින්වේ.හේතුව,එම තැටි දෙපසට යනවිට පෘථිවි ප්‍රාවරණයේ ඉහළ කොටසේ සිට මැග්මා මතුපිටට පැමිණ අලුත් සාගරික පත්ල නිර්මාණය කිරීමයි.
         උදා; මධ්‍ය සාගරික කදු වැටිය

=== ''අභීසාරී (කිඳා බහින විනාශකාරී මායිම්)'' ===
උදාහරණ: දකුණු ඇමරිකානු තැටියේ බටහිර වෙරළ හා නැස්කා තැටිය අතර මායිම. 
මේ වර්ගයේ චලනයකදී තැටි දෙක එකම දිශාව ගමන් කරනු ලැබේ. මේ නිසා ඒවා	එකිනෙක හා ගැටේ. මෙසේ ගැටීමෙන් ඉතා විනාශකාරී දේ සිදු විය හැක. භූමි කම්පා ඇතිවීම, ගිනිකඳු විදාරණය වීම, දුපත් චාප ඇතිවීම, සාගරික ආගාධ ඇති වීම, නැමි කඳු ඇති වීම, ආදිය සිදු වේ. මෙම තැටි මායිම් ආශ්රීයතව සිදුවන තවත් විශේෂ සිදු වීමක් වන්නේ එක් තැටියක් යටින් තවත් තැටියක් ගිලා බැසීම ය. ඉහත උදාහරණයක් ලෙස දී ඇති නස්කා සාගරික තැටි මායිම දකුණු ඇමරිකානු තැටි මායිම ඉදිරියේ මෙසේ  මෙසේ කිඳා බසිනු ලැබේ. මෙවැනි තැටි මායිමක සිදු විය හැකි තවත් සිදු වීමක් වන්නේ මහද්වීපික තැටියක් තවත් මහද්වීපික තැටියක් හා ගැටිය හැක. මෙවැනි ගැටිමක් හේතුවෙන් හිමාලය කඳු වැටිය නිර්මාණය වී ඇත. මෙවැනි  මායිම් නිසා ඇති වු  සුප්‍රකට නැමි කඳු රාශියක් ලොව පුරා ඇත. 

=== ''පරිණාමන (පරිවර්තන මායිම්)'' ===
උදාහරණ: පැසිෆික් තැටිය හා උතුරු ඇමරිකානු තැටිය හේතුවෙන් සැන් ඇන්ඩ්‍රියාස් විභේදය ඇති වීම.
මෙහිදි තැටි දෙක ආංශිකව චලනය වේ. මේවා බොහොමයක්  පිහිටා ඇත්තේ සාගර පතුල් වල ය.මෙමගින් තැටි දෙකක් අතර විභේදයක් හටගනී. මෙම විභේදය නිසා ශිලා ගෝලයට අලුත් ද්‍රව්‍ය එකතු වීමක් හෝ ශිලා ගෝලය විනාශ වී යාමක් සිදු නොවේ.

===ප්‍රධාන තල වන්නේ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! තල නාමය !! වර්ග ප්‍රදේශය !! වාරණය කරන ප්‍රදේශය
|-
| අප්‍රිකානු තැටිය || 61.3 || [[අප්‍රිකාව]]
|-
| ඇන්ටාර්ටික් තැටිය || 60.9 || [[ඇන්ටාර්ටිකාව]]
|-
| ඔස්ටේලියානු තැටිය || 47.2 || [[ඔස්ට්‍රලියාව]]
|-
| යුරේඩියානු තැටිය || 67.8 || [[ආසියාව]] හා [[යුරෝපය]]
|-
| උතුරැ ඇමරිකානු තැ‍ටිය || 75.9 || උතුරැ ඇමරිකාව හා ඊසාන දිග සම්බීරියාව
|-
| දකුණු ඇමෙරිකානු තැටිය || 43.6 || දකුණු ඇමරිකාව
|-
| පැසිෆික් තලය || 103.3 || [[පැසිෆික්]] සාගරය 
|}

===අප්‍රධාන තැටි 7කි.===
අරාබියානු තැටිය

ජුවාන් ඩි ෆැකා තැටිය

නස්කා තැටිය

ස්කොටියා තැටිය

කැරිබියානු තැටිය

කොකොස් තැටිය

පිලීපින සාගරික තැටිය

වසර මිලියන 50-55 අතර කාලයකදී ඔස්ට්‍රේලියානු හා ඉන්දියානු තල එකිනෙක සම්බන්ධ විය. වඩාත්ම වේගයෙන් චලනය වන්නේ සාගර තල වනඅතර Cocos තලය වර්ෂයකට 52-69mmවේගයෙන්ද, [[පැසිෆික්]] තලය වර්ෂයකට ප්‍රමාණයකින්ද චලනය වේ. අනෙක් අත්තල සලකා බැලුව විට යුරේසියානු තලය අවම වේගයකින් චලනය වන තලය වන තඅර එය වර්ෂයකට  21mm කින් චලනය වේ.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
{{Div col |colwidth=27em}}
* {{annotated link|Atmospheric circulation}}
* {{annotated link|Conservation of angular momentum}}
* {{annotated link|Geological history of Earth}}
* {{annotated link|Geodynamics}}
* {{annotated link|Geosyncline}}
* {{annotated link|GPlates}}
* {{annotated link|Outline of plate tectonics}}
* {{annotated link|List of submarine topographical features}}
* {{annotated link|Supercontinent cycle}}
* {{annotated link|Tectonics}}
{{Div col end}}

== මූලාශ්‍ර  ==
=== උපහරණ ===
{{reflist}}

=== ප්‍රභව ===
==== බ්ලොග් ====
{{refbegin|33em}}
* {{Cite book
|url=http://mahapolawa.blogspot.com/2012/07/blog-post.html
}}
{{refend}}

==== පොත් ====
{{refbegin|33em}}
* {{Cite book 
|last=එපිටවත්ත
|first=සෙනවි
|title=භූ රූප විද්‍යාව
|publisher=ස්ටැම්ෆඩ් ලේක් ප්‍රකාශන
|year=2006
}}

* {{Cite book 
|title=පාරිසරික භූ ගෝල විද්‍යාව
|publisher=අධ්‍යාපන ප්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව
|year=1996
}}

* {{Cite book 
|title=ඛනිජ පාෂාණ හා පරිසරය
|publisher=භූ විද්‍යා සංගමයේ ප්‍රකාශන
|year=1997
}}

{{refend}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Wikibooks|Historical Geology|Plate tectonics: overview}}
{{Commons category|Plate tectonics}}
* [http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/dynamic.html This Dynamic Earth: The Story of Plate Tectonics]. [[USGS]].
* [http://pubs.usgs.gov/publications/text/understanding.html Understanding Plate Tectonics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207093949/http://pubs.usgs.gov/publications/text/understanding.html |date=2006-02-07  }}. [[USGS]].
* [http://www.tectonic-forces.org/ An explanation of tectonic forces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912092633/http://www.tectonic-forces.org/ |date=2017-09-12 }}. Example of calculations to show that Earth Rotation could be a driving force.
* [http://peterbird.name/publications/2003_PB2002/2003_PB2002.htm Bird, P. (2003); An updated digital model of plate boundaries].
* [http://snobear.colorado.edu/Markw/Mountains/03/week3.html Map of tectonic plates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170112143308/http://snobear.colorado.edu/Markw/Mountains/03/week3.html |date=2017-01-12  }}.
* [http://www.geology.wisc.edu/~chuck/MORVEL/ MORVEL plate velocity estimates and information]. C. DeMets, D. Argus, &amp; R. Gordon.
* [https://ocre-geoscience.com/ocre-geomap/ Plate Model of Bird 2003 in Google Maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231203193804/https://ocre-geoscience.com/ocre-geomap/ |date=2023-12-03 }}
* {{In Our Time|Plate Tectonics|b008q0sp}}

'''වීඩියෝ'''
* [[Khan Academy]] [https://www.youtube.com/watch?v=6EdsBabSZ4g Explanation of evidence]
* [http://www.ucmp.berkeley.edu/geology/tectonics.html 750 million years of global tectonic activity]. Movie.
* [http://qz.com/577842/scientists-have-used-groundbreaking-technology-to-figure-out-how-the-earth-looked-a-billion-years-ago/ Multiple videos of plate tectonic movements] [[Quartz (publication)|Quartz]] December 31, 2015

{{Earth}}
{{Geologic Principles}}
{{Geology}}
{{Nature}}
{{Tectonic plates}}
{{Triple Junctions}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:භූකාරක තැටි වාදය| ]]
[[Category:Geodynamics]]
[[Category:Geology theories]]
[[Category:Seismology]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශිලා ගෝලය]]</text>
      <sha1>9c7o2yxzk9ax64p0l5bioyjbozefsrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වහරක අභයරතනාලංකාර හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22620</id>
    <revision>
      <id>793838</id>
      <parentid>782662</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T10:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>/* බාහිර සබැඳි */</comment>
      <origin>793838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23412" sha1="kajj1quytpbi5nedvq4qe6i5j9ayfhs" xml:space="preserve">{{copyedit}}
{{Refimprove}}
[[ගොනුව:Waharaka_abhayarathana_aaryayan.jpg|frame|වහරක අභයරතනාලංකාර ස්වාමින්වහන්සේ‎]]කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ දෙහිගම්පල් කෝරළයේ මෙගොඩගොඩ පත්තුවට අයත් රුවන්වැල්ල ප්‍රාදේශීය සභා බලප්‍රදේශයේ වහරක ගෝනගල්දෙණිය නැමැති සුන්දර ගම්මානයේ ජීවත් වූ වීරසිංහ ආරච්චිගේ හේරත් පෙරේරා සහ වීරසිංහ ආරච්චියේ දෝන එංගනෝනා යන දෙමාපියනට පිරිමි දරුවන් දෙදෙනෙකු ද එක් ගැහැණු දරුවකු ද වූහ.

පිරිමි දරුවන් දෙදෙනාගෙන් එක් අයෙකු 1950 වසරේ ජූලි මාසයේ එක්තරා දිනයක දී මෙලොව එළිය ලබයි. ඔහු නමින් වීරසිංහ ආරච්චිගේ අබේරත්න නම් වෙයි.

දෙමාපිය සෙවණේ හැදී වැඩෙන මෙම දරුවා පාසල් අධ්‍යාපනය ලැබීමට සුදුසු වයස එළඹෙද්දී වහරක මහා විද්‍යාලයට ඇතුළත් වෙයි. එම විද්‍යාලයේ පූර්ව ජ්‍යෙෂ්ඨය හොඳින් සමත් වූ ඔහු වයස අවු: 18 දී &quot;තුල්ටෙක්ස්&quot; නමින් හැඳින් වූ තුල්හිරිය පේශකර්ම ආයතනයේ සේවා නියුක්තිකයෙකු වෙයි. 1985 වසර දක්වා ම පූගොඩ පේශකර්ම ආයතනයේ සේවාවෙහි යෙදී ඇති අතර, ඒ කාලසීමාව තුළ යම් යම් භාවනා ම ය අත්දැකීම් තුළින් නැගුණු අධ්‍යාත්මික ශක්තියක් ද ගොඩනැගී තිබූ බැවින්, 1985 වසරේ දී තම රැකියාවට සමුදීමට තීරණය කැර ඇත.

1986 වසර තම මනෝමය ශක්තිය උපයෝගී කැරගෙන අධ්‍යාත්මික භෞතික වශයෙන් විද්‍යමානකැර ලොවට හෙළි දක්වන කාලසීමාවේ ආරම්භය යැයි කීවොත් එය නිවැරැදි ය.

බුදු දහමේ පෙන්වා දී තිබෙන්නේ ධ්‍යාන, සමාධි ආදී ක්‍රම තුළින් අධ්‍යත්මික ශක්තිය වර්ධනය කැරගත් කෙනෙකුට යම් යම් විශේෂ හැකියාවන් ලැබීමේ ශක්තිය පිහිටන බව යි.

ඒ අනුව තවමත් ගිහිවතේ සිටින, අපේ කථාවේ නායක අබේරත්න මහතාණන් වෙතින් ද යම් යම් ගුප්ත හැකියාවන් ක්‍රමයෙන් බලගැන්විණි. එයට ම තවත් හේතුපාදක වූ ජන්ම කුශල මූලයන් ද බලපා ඇත.

එයට හේතු පාදක වූ කථා මූලයේ අතීතාවර්ජන කථා සාරාංශය මෙසේ ය.

අනන්ත සසරේ එනවිට සමහර පින්වතුන්ගේ විවිධ යහපත් ප්‍රාර්ථනා තිබෙනවා. ඒ අනුව ලොවුතුරා බුදුවරයෙකු වීමට වාග් ප්‍රණිධාන, මනෝ ප්‍රණිධාන විසි අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්‍ෂයක් පාරමී දම් පුරා තවත් සම්මා සම්බුදුවරයෙකුගෙන් නියත විවරණ ගත යුතු වෙයි. නියත විවරණ ගත් පසු ප්‍රඥා අධික බෝසතාණන්වහන්සේ නමකට සාරසංඛ්‍ය කල්ප ලක්‍ෂයක් පාරමී දම් පිරිය යුතු වෙයි. ඒ වගේ ම ශ්‍රාවක පාරමීතා පුරන උතුමන්ට ඒ ඒ තත්ත්වයන්ට පත්වීමට එවැනි පෙරුම් පිරිය යුතු වෙනත් කාලසීමාවන් ද පවතින බව ධර්‍මයේ දැක්වෙයි.

ඒ අනුව කෙනෙකු සක්විති රාජ්‍යත්‍වය බලාපොරොත්තුවෙන් ද, කිසියම් රටක රාජ්‍ය නායක තනතුර ලබාගැනීමට ද පෙරුම් පුරන්නෝ සිටිය හැකි වෙත්. ඒ අතර, ලෝකෝත්තර පැතුම් අරමුණු කරගෙන ලොව්තුරා සම්මා සම්බුද්ධ වීමටත්, පච්චේක බුද්ධ වීමටත්, අග්‍රශ්‍රාවක වීමටත්, අසූමහා ශ්‍රාවක වීමටත්, පෙරුම් පුරන උතුමෝ ද ලෝ සතුන් අතර වෙති.

එසේ ම බුද්ධ ශාසනයක් පිරිහී යන කාලයක නිර්මල බුදුදහම ලොවට මතුකර නැවැත නගා සිටුවන්නට ශ්‍රාවක පාරමිතා පිරූ උත්තමයින් ද වරින් වර ලොව පහල විය හැකි ය.

වර්තමානය වන විට ද බුදුදහමේ යම් යම් අර්ථ විපරිතයන් ට ලක්වීමෙන් නිර්මල බුදුදහම යටපත් වී ඇත. එසේ යටපත් වී ඇති නිර්මල බුදුදහම නැවත මතුකරලීමේ උතුම් අභිලාශයෙන් වහරක අබේරත්න මහතාණන්ටත් අනන්ත වූ සසර ගමනේ පින් රැහැන තුළ එක්තරා අවධීන් 2 ක දී එවැනි උතුම් ප්‍රාර්ථනාවන් දෙකක් පහල වී ඇති අතර, එය දැනට අප කියවා ඇති ත්‍රිපිටකාශ්‍රිත හෝ වෙනත් ග්‍රන්ථයකින් උපුටාගත නොහැක්කේ ඒ සියලු දත්ත භාවනාවේ සමාධි අවස්ථාවේ එක්තරා කඩඉමක දී මනසට ගෝචර වූ අත්දැකීමක් නිසාවෙනි.

පළමු ප්‍රාර්ථනාව දිගහැරෙන්නේ දීපංකර බුදුපියාණන්වහන්සේගෙන් ගෞතම බුදුපියාණන්වහන්සේ සුමේධ නම් තාපස ව ඉපි ද නියත විවරණ ගන්නා කාලසීමාවේ දී තමන් (අබේරත්න මහතාණන්) තම යහළුවෙකුත් සමඟ ගොවිතැන් කටයුතු කරන ගොවියන් ලෙස ඉපැදීමෙනි.

සුමේධ තාපසතුමා ගෞතම බුදුන් ලෙස බුද්ධත්වය ලැබීමට දිපංකර බුදුරජාණන්වහන්සේගේ පාදමූලයේ බිම දිගාවී නියත විවරණ ගන්නා ලෝ කම්පනයවන ඒ උතුම් මොහොතේ තමන් සහ තම යහළුවා ද එය දැක මහත් සතුටින් ප්‍රමෝදයට පත් ව තමන් හා දෙදෙනා ම අනාගත ප්‍රර්ථනාවක් කරන්නෙ මැ යි සිතමින් ප්‍රාර්ථනාවන් කැර ඇති අතර, එය දීපංකර බුදුපියාණන්වහන්සේ දැනගෙන ඒ මොහොතේ විස්තර කැර තිබෙන්නේ දෙදෙනා ම අනාගත බුද්ධ ශාසනයක දී විශේෂ පුද්ගලයින් වන බව යි.

දෙවන අවධිය දිග හැරෙන්නේ, එනම්, ගෞතම බුදුරජාණන්වහන්සේගේ සිට ආපසු පසු පසට ගත්විට එනම්, කාශ්‍යප, කෝණාගමන ආදී වශයෙන් බුද්ධාන්තර 10 ක දී හෝ අටවිසි බුදුවරුන්ගේ නාමයෙන් තණ්හංකර බුදුපියාණන්වහන්සේගෙන් ආරම්භ ව මේධංකර, සරණංකර ආදී බුද්ධාන්තර 18 කට පසු ව 19 වැනි බුද්ධාන්තරයේ දී කිණිහිරි බෝධියට පිට දී සම්මා සම්බුද්ධත්‍වයට පත්වූ සිද්ධාර්ථ නම් සම්මා සම්බුදුපියාණන්වහන්සේගේ කාලයේ දී ප්‍රාර්ථනා පරිදි ලබාගත් ශ්‍රාවක පාරමිතාවක් වශයෙනි.

ඒ කාලසීමාවේ දී මහා සිටුවරයෙකු වශයෙන් ඉපිද සිටිය දී සිද්ධාර්ථ බුදුපියාණන්වහන්සේ ප්‍රමුඛ ශ්‍රාවක මහරහතන්වහන්සේ ලෝක සත්‍වයාට කරන මහා සේවාව දැක තමන්ටත් ශාසනය වෙනුවෙන් මෙවැනි අති උදාර සේවාවක් කිරීමට හැකිනම් යනුවෙන් අදහස් පහල වී, ඒ අනුව ලොව්තුරා බුදු කෙනෙකුගේ දහම පිරිහී යටපත් ව යන කාලයක එය නැවත නගා සිටුවීමේ අදහසින් සුදු නෙළුම් මලේ හැඩයට සෑදූ කිරිබත් කැට ලක්‍ෂයකින් සමන්විත කිරිපිඬු දානයක් නෙළුම් මල් සුවඳින් සාදා සිද්ධාර්ථ බුදුහිමියන් ප්‍රමුඛ මහරහතන්වහන්සේ වෙනුවෙන් පුරා දින හතක් තිස්සේ මෙම ප්‍රාර්ථනාව හිතේ තබාගෙන දානය පිළිගන්වා ඇත.

එසේ සත් දින අවසානයේ කිරිපිඬු දානය පූජා කැර තම අභිමත ප්‍රාර්ථනාව හිතේ තබාගෙන බුදු සිරිපා පියුමට පසඟ පිහිටුවා වඳිනවාත් සමඟ ම &quot;දරුව ඔබේ ඔය ප්‍රාර්ථනාව ඉටුවන කාලයක් මතු උදාවෙයි., ඒ සඳහා වීර්යය, බලය ගන්නාවිට සිතිවිලි වැඩෙන්නේ යැ&quot; යි කියමින් මහා බුද්ධාශිර්වාදයක් සිදුකොට ඇත.

ඒ පාරිශුද්ධ වූ ප්‍රාර්ථනය මල්ඵල ගැන්වීමේ අදහසින් ප්‍රථම මංගල බෝධි පූජාව පොල්ගහවෙල උඩපනලිය ගෝඨාභය රජමහා විහාරයේ දී ආරම්භ විය. ඒ අනුව ආම්ර්භ වූ මෙම සෙත් ශාන්ති බෝධි පූජා ම ය ප්‍රතිකාර ක්‍රමය ක්‍රමයෙන් ගිජිදාගම, මීරිගම කලුගල්ලෙන ආරණ්‍යය, මීරිගම කලුඅග්ගල විහාරය යන ස්ථානවල දී ද හුණුමුල්ල ආදී තැන්වලට ද ව්‍යාප්ත විය.

මෙම සෙත්ශාන්ති ක්‍රමයත් සමඟ පහල වූ විශේෂ ශක්තීන් 4 ක් බලගැන්වී ඇත. එසේ බලගැන්වුණු ශක්තීන් වනුයේ,

1. ලෝකයේ පරිණාමය
2. සත්ත්වයාගේ පරිණාමය
3. සත්ත්වයාගේ ලෙඩරෝග
4. සත්ත්වයාගේ කර්ම ශක්තිය යන්න යි.

සමාධිගත ව සිටින අවස්ථාවක දී මෙම කරුණු 4 ට අදාළ ව පොත්ගුල් 4 ක් නියෝජනය කරමින් යතුරු 4 ක් තම සුරත මත දෘශ්‍යමාන වී ඇත.

මෙයින් සත්ත්වයාගේ ලෙඩරෝග ලෙස දෘශ්‍ය වූ යතුර මගින් සමාධි ම ය බෙහෙත් ඖෂධ දීමේ හැකියාව ද

සත්ත්වයාගේ කර්ම ශක්තිය ලෙස දෘශ්‍ය වූ යතුර මගින් ලෙඩරෝග සෑදීමට නිධානය වූ හේතු සාධක ඉස්මතු වීම ද දැක්විය හැකි ය.

සත්ත්වයාගේ පරිණාමය යන යතුරින් සංකේත වූයේ සත්ත්වයා පෙර භවයක යම් අවස්ථාවක ආරම්භ ව මේ භවයේ මරණය කරා යාමේ දී හා ඉන් අනතුරු ව කෙසේ සිදුවෙමින් ගලා යන්නේ ද යන්න දැකීමේ හැකියාව යි.

ලෝක පරිණාමය යන පොත්ගුලට අදාල යතුරින් සංකේතවත් කරන්නේ ලෝකයේ පෙර සිට වර්තමානය දක්වාත් ඉන් අනතුරුවත් පෙළගස්වා දැකීමේ හැකියාව යි.

සත්ත්වයාගේ ලෙඩරෝග හා සත්ත්වයාගේ කර්ම ශක්තිය සංකේතවත් කරමින් දෘශ්‍යමාන වූ යතුරු දෙකෙන් එයට අදාළ ව සමාධි බෙහෙත් ඹෟෂධ හා එයට කළයුතු වත්පිළිවෙත් අළලා කෙරෙන විශේෂ බෝධි වන්දනා ක්‍රමයකින් සෙත සැලසීමේ සේවාවක් ලෙස ආම්රභ වූ මෙම ශාසනික කර්තව්‍යය සැදැහැවත් පින්වතුන් අතර සීඝ්‍රයෙන් ප්‍රචලිත වන්නට වූයේ කිසිවෙකු නොසිතූ පරිද්දෙනි.

1977 වර්ෂයේ දී චන්‍ද්‍රලතා නැමැති තරුණිය සමඟ අතිනත ගත් අබේරත්න මහතාණන්ට ලසන්ති ප්‍රියදර්ශනී වීරසිංහ ලෙස දුවෙකුත් කපිල වීරසිංහ නමින් පුතෙකුත් ලබන්නෝ ය.

දුව හා පුතා අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටින අතර වාරයේ තම අධ්‍යාත්මික සේවාව ද නොකඩවා කරගෙන යමින් සිටි අබේරත්න මහතාණන්ට 2004 වර්ෂයේ දී කිසියම් වූ පෙරළියක් ඇතුළතින් සිදුවන බවක් දැනී ඇත.

මෙම අත්භවයට අත්බැව් 4 කට පෙර පැවිදි වී එහිදී දහම් ඇස පහල වී මේ අත්භවයේ උත්පත්තිය ලබන්නේ ජාත සෝතාපන්න උතුමෙකු වශයෙනි. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් එය නැවත මල්ඵල ගැන්වීමේ උදාර හෝරාව 2004 දී ඉස්මතු විය.

ඒ අනුව 2004 වසරේ දී සිය ගුරු පූජෝත්තමයාණන්වහන්සේ ලෙස සියම් මහ නිකායයේ දඹදෙණි හත්පත්තුවේ ද්විතීය සංඝනායක සද්ධර්ම කීර්ති ශ්‍රී රේවත පූජ්‍ය දියකෙළිනාවල මේධංකර නායක ස්වාමීන්වහන්සේ යටතේ උතුම් පැවිදි දිවියට පත්වූයේ &quot;වහරක අභයරතනාලංකාර හිමියන්&quot; ලෙසිනි.

තමන් වහන්සේ පැවිදි වී නොබෝ දිනකින් තම ගිහි කළ බිරිඳ වූ චන්‍ද්‍රලතා මහත්මිය වහරක චන්‍ද්‍රකාංචනා සිල්මාතාව ලෙසත්, ලසන්ති ප්‍රියදර්ශනී දියණිය, වහරක සඳුනි කාංචනා සිල්මාතාව ලෙසත්, කපිල වීරසිංහ පුතු වහරක කලණ රතනාලංකාර හිමි ලෙසත් සියල්ලෝ ගිහි බන්ධනයෙන් මිදී උතුම් පැවිදි දිවියට පත්වූහ.

ගිහි කල තමන්ට උරුමයෙන් ලද ඉඩම වර්තමානය වන විට උතුම් පුණ්‍ය භූමියකට දායාද කොට ඇති අතර, එය නමින් වහරක ගෝනගල්දෙණිය අරියචින්තාශ්‍රම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස හඳුන්වයි.

නායක ස්වාමීන්වහන්සේ මේ වන විට රාජ්‍ය අංශයේ මෙන් ම පෞද්ගලික අංශයේ රූපවාහිනී නාලිකා මෙන් ම ගුවන්විදුලි නාලිකා තුළින් ද විවිධ මාතෘකා ඔස්සේ ධර්‍මදේශනා පවත්වා ශ්‍රාවක හදවත් නව මාවතකට යොමුකැර ඇත. එසේ ම වහරක මූලස්ථාන කේන්‍ද්‍රයේ දී මෙන් ම ඉන් පරිබාහිර ස්ථානවල දී ද පවත්වා ඇති ධර්‍මදේශනා දහස් ගණනකි.

එවැනි දේශානාවලින් බොහොමයක් අඩංගු සංයුක්ත තැටි &quot;නිවන් වඩන සිරි සදහම්&quot; ලෙසින් අංක 105 ක් ද., චේතෝ විමුක්තිය, ප්‍රඥා විමුක්තිය., සුවදායක ජීවිතය, සජීවී දහම ලෙසින් තවත් සංයුක්ත තැටි පෙළක් ද නිකුත් වී ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.waharaka.com/cds &quot;දේශානා අඩංගු සංයුක්ත තැටි&quot;], 'https://www.waharaka.com/cds'&lt;/ref&gt;

එසේ ම කියවීමේ රුචිය ඇති අය සඳහා &quot;ශ්‍රී සද්ධර්මයෙන් බිඳක්&quot;, සැඟවුණු බොදු මග කල එළි දකී. පෙරදා දෙසූ දහම්, අධ්‍යාත්මයේ විද්‍යාව පිළිබිඹු කරන බුද්ධ වන්දනාව, ආර්ය මෛත්‍රී භාවනාවෙන් ලබන සැනසීම, අපි නිවන් දකිමු., කරණීය මත්ත සූත්‍රය හා තවත් කිහිපයක් දහම් ග්‍රන්ථ ලෙස ද නිකුත් වී ඇති අතර ඒ දහම් ග්‍රන්ථ 3 න් බොහෝ දහම් පිපාසිත සිත් සතන් හි දහම් විඩාව නිමවී ඇත.

අන්තර්ජාලය හරහා දහම් ශ්‍රවණය කිරීමට ඇවැසි අය වෙනුවෙන් දහම් ගබඩාවන් අඩංගු web අඩවි 20 ක් පමණ එළි දක්වා ඇත.

ඒ වගේ ම නායක ස්වාමීන්වහන්සේ ගේ ධර්‍ම දේශනා ඇසුරින් සකස් කරන ලද හරවත් ලිපි ඇතුළත් දහම් සඟරාවක් &quot;හෙළ බොදු පියුම&quot;&lt;ref&gt;[http://www.helabodhupiyuma.net &quot;හෙළ බොදු පියුම ප්‍රධාන වෙබ් අඩවිය&quot;]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 'www.helabodhupiyuma.net'&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.waharaka.com/magazines &quot;හෙළ බොදු පියුම සඟරා එකතුව&quot;], 'www.waharaka.com/magazines'&lt;/ref&gt; නමින් සෑම මසකම පුන් පොහෝ දින ඉතා අඩු මිලට නිකුත් වේ.

මේ සියල්ල වහරක අභයරතනාලංකාර ස්වාමීන්වහන්සේ ගේ පුණ්‍ය මහිමයේ ප්‍රතිඵල යැ යි ලොවට හඬගා කියන්නට ඇවැසි නොවේ.

==බාහිර සබැඳි==
* [https://waharaka.com වහරක අභයරතනාලංකාර හිමි]
* [http://aaryadharma.org ආර්ය ධර්ම වෙබ් අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170509191132/http://aaryadharma.org/ |date=2017-05-09 }}

[[Category:භික්‍ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Theravada Buddhist monks from Sri Lanka]]</text>
      <sha1>kajj1quytpbi5nedvq4qe6i5j9ayfhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාර් සංගක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>793795</id>
      <parentid>793415</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T04:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>793795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60508" sha1="ox1k9ipm54nvv4dfv448wed3ej6laam" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය
|          playername = කුමාර් සංගක්කාර
|             country = ශ්‍රී ලංකාව
|             country_adj = ශ්‍රී ලංකා
|            fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර
|               image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG
|             caption =

|            nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ)
|              living = true
|          dayofbirth = 27
|        monthofbirth = 10
|         yearofbirth = 1977
|        placeofbirth = [[මාතලේ]]
|      countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|               height= මීටර් 1.78    
|             batting = වමත්
|             bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]]
|                role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු
|       international = true
|       testdebutdate =ජූලි 20 
|       testdebutyear = 2000
|    testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව
|             testcap = 84
|        lasttestdate = ජනවාරි 3-7

|        lasttestyear = 2015
|     lasttestagainst = නවසීලන්තය
|        odidebutdate = ජූලි 5
|        odidebutyear = 2000
|     odidebutagainst = පකිස්ථානය
|              odicap = 93
|         lastodidate = මාර්තු 18
|         lastodiyear = 2015
|      lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව 
|            odishirt = 11
|               club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]]
|               year1 = 1997–වර්තමානය
|               club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]]
|               year2 = 2008–2010
|               club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]]
|               year3 = 2007
|               club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]]
|               year4 = 2011
|               club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]]
|               year5 = 2015–වර්තමානය
|             columns = 4
|             column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග
|            matches1 = 130
|               runs1 = 12,203
|            bat avg1 = 58.66
|           100s/50s1 = 38/51
|          top score1 = 319
|         deliveries1 = 84
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 178/20
|             column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]]
|            matches2 = 404
|               runs2 = 14,234
|            bat avg2 = 41.98
|           100s/50s2 = 25/93
|          top score2 = 169
|         deliveries2 = –
|            wickets2 = –
|           bowl avg2 = –
|            fivefor2 = –
|             tenfor2 = –
|       best bowling2 = –
|  catches/stumpings2 = 402/99
|             column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]]
|            matches3 = 230
|               runs3 = 17,829
|            bat avg3 = 51.07
|           100s/50s3 = 52/76
|          top score3 = 319
|         deliveries3 = 246
|            wickets3 = 1
|           bowl avg3 = 150.00
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 1/13
|  catches/stumpings3 = 347/33
|             column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]]
|            matches4 = 504
|               runs4 = 18,141
|            bat avg4 = 42.68
|           100s/50s4 = 34/114
|          top score4 = 169
|         deliveries4 = –
|            wickets4 = –
|           bowl avg4 = –
|            fivefor4 = –
|             tenfor4 = –
|       best bowling4 = –
|  catches/stumpings4 = 506/124
|                date = 11 ජුනි
|                year = 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
|Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී  වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}}

'''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html&lt;/ref&gt; ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12)  පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි  4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html&lt;/ref&gt;

==මුල් කාලය==
කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=teacher/&gt; 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.&lt;ref name=teacher&gt;[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | date=20071202092104}&lt;/ref&gt; මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .
== ආශ්‍රිත==	
මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .</text>
      <sha1>ox1k9ipm54nvv4dfv448wed3ej6laam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නයිට් (චෙස්)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25097</id>
    <revision>
      <id>793747</id>
      <parentid>395829</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T13:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34730-64</username>
        <id>79487</id>
      </contributor>
      <comment>/* ආරම්භක අවස්ථාව */ ටණ</comment>
      <origin>793747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2447" sha1="3x9lxy8lf01435eta7w95m1qw19h98f" xml:space="preserve">[[Image:StauntonKnight2.jpg|thumb|right|120px|නයිට්වරයා]]
{{main|චෙස් ක්‍රීඩාව}} 
නයිට්වරයා [[චෙස්]] ක්‍රීඩාවේදී යොදා ගන්නා ඉත්තෙකි. ඔහු ආයුධ සන්නද්ධ තුරඟයෙක් නොහොත් අශ්වාරෝහකයෙක් ලෙස පෙනී සිටී. චෙස් පුවරුවේදී මෙම ඉත්තා අශ්ව හිසක් සහිතව දැකිය හැකිය. තරඟය ආරම්භයේදී සෑම ක්‍රීඩකයෙකුටම නයිටවරුන් දෙදෙනෙක් ලැබේ. එලෙසම මේම ඉත්තා ආරම්භයේදී පළමු පෙළ නිලයක් (නොහොත් රෑන්ක් 1) දරයි. 

==ආරම්භක අවස්ථාව==
{{chess diagram|=
|tleft
|
|=
8 |__|nd|__|__|__|__|nd|__|=
7 |__|__|__|__|__|__|__|__|=
6 |__|__|__|__|__|__|__|__|=මහවාසල
5 |__|__|__|__|__|__|__|__|=
4 |__|__|__|__|__|__|__|__|=
3 |__|__|__|__|__|__|__|__|=
2 |__|__|__|__|__|__|__|__|=
1 |__|nl|__|__|__|__|nl|__|=
|ආරම්භක අවස්ථාවේදී නයිට්ගේ ස්ථානයන්}}
තරඟ ආරම්භයේදී නයිට්වරයා පළමු පෙළ සිටී. එනම් b1 හා g1 යන කොටුවලය.  ප්‍රතිවාදියාගේ නයිට්වරු b8 හා g8 යන කොටු වල වෙති. 

{{චෙස් ඉත්තන්ගේ වගුව}}
{{Clear}}

වැදගත් :- &quot;රුක්&quot; ඉත්තාට වඩා &quot;නයිට්&quot; ගේ බලය අඩු බව මතක තබා ගන්න.

==ගමන් විලාසය==
අනෙක් ඉත්තන් මෙන් නොව නයිට්වරයාගේ ගමන් මාර්ගය කෙලින් සිදු නොවෙයි. ඔහු සැමවිටම එල් (L) අකුරක ආකාරයෙන් වංගුවක් සහිතව එක් වරකට කොටු තුනක් ගමන් කරයි. මෙම ඉත්තාට පමණක් තමන් යන මාර්ගයේ ඇති අනෙකුත් ඉත්තන්ට උඩින් පැන යාමේ හැකියාව ඇත.</text>
      <sha1>3x9lxy8lf01435eta7w95m1qw19h98f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නෙළුම් පොකුණ මහින්ද රාජපක්‍ෂ රඟහල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37248</id>
    <revision>
      <id>793800</id>
      <parentid>756347</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>per [[:c:Commons:Deletion requests/File:The landmark Nelum Pokuna (Lotus Pond) Mahinda Rajapaksa Theatre.JPG|]], හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Krd|Krd]] විසින් [[c:File:The_landmark_Nelum_Pokuna_(Lotus_Pond)_Mahinda_Rajapaksa_Theatre.JPG|The_landmark_Nelum_Pok</comment>
      <origin>793800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6324" sha1="eh0km5uveu3295ijih0499vabl1xwt9" xml:space="preserve">{{පිලිබඳ|කලා රඟහල|වෙනත් භාවිත|නෙළුම් පොකුණ (වක්‍රෝත්තිහරණය)}}
{{ආශ්‍රවැඩිදියුණුව|date=සැප්තැම්බර් 2018}}
{{Infobox building
| name                = නෙළුම් නෙලුම් පොකුණ මහින්ද රාජපක්ෂ රඟහල &lt;br&gt;Nelum Pokuna
| native_name         = தாமரை குளம் பழைய மைனா திரையரங்கு
| image               =
| building_type       = [[කලාව|කලා]] සංකීර්ණය&lt;ref name=&quot;Treasure&quot;&gt;{{cite web | last = | first = | title = A National Treasure | url = http://www.sundaytimes.lk/110821/Plus/plus_01.5.html  | doi = | accessdate = 2010-05-17 }}&lt;/ref&gt;
| architectural_style = පෞරාණික
| structural_system   = 
| location            = [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| completion_date     = 2011&lt;ref name=&quot;Treasure&quot;/&gt;
| opened              = 15 දෙසෑම්බර් 2011
| main_contractors    = 
| architect           = කහවිට ද සිල්වා සහ සමාගම &lt;ref name=&quot;Kahawita Projects&quot;&gt;{{cite web|title=Selected Projects|url=http://www.kahawita.com/Auditoriums%20&amp;%20Performing%20Arts%20Theatres.htm|publisher=Kahawita De Silva &amp; Associates|accessdate=2011-12-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Design&quot;&gt;{{cite web|title=Design Awards|url=http://www.kahawita.com/design_awards.htm|publisher=Kahawita De Silva &amp; Associates|accessdate=2011-12-04}}&lt;/ref&gt;
| structural_engineer = [[යුන්ජෙයින් සමූහය]]
| awards              = 
}}
'''නෙළුම් පොකුණ රාජපක්ෂ රඟහල''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ප්‍රාසාංගික කලා රඟහලයි. කොළඹ පැරණි නොමෑන්ඩ්ස් ක්‍රීඩාපිටිය පිහිටි භූමියේ මෙම රඟහල ඉදිකර තිබේ.

== ඉදිකිරීම==
චීන ජනරජයෙන් ඉදිකිරීම් වියදම් ලබාදුන් එය රුපියල් මිලියන 3000 ක් වේ. චීන රජයේ අධාර සහ ඔවුන්ගේ ශ්‍රම දායකත්වය හා කළමනාකාරීත්වය සමග ශ්‍රී ලංකා රජයේද සහයෝගයෙන් ඉදිකර ඇත.  2005 වසරේ අගෝස්තු 30 වැනිදා ඉදිකිරීම සඳහා ලංකාව හා චීනය අතර ගිවිසුම අත්සන් කෙරුණු අතර මෙය නිර්මාණය කළේ චීන වාස්තු විද්‍යා නිර්මාණ අධ්‍යයන ආයතනය මගිනි.
චන්ද්‍රිකා බන්ඩාරනායක ජනපති සමයේ, මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා කල ඉල්ලීමක් මත එම භූමිය වෙන්කර, එම දැවැන්ත ඉදිකිරීම සදහා ඉපැරණි පොළොන්නරුව නෙලුම් පොකුණ රඟහලේ අනුසාරය උකාහාගෙන සැලැස්ම ඉදිරිපත් කිරීමට මහින්ද රාජපක්ෂ කල යෝජනවාට චීනයේ ගෘහනිර්මාණයද මුසු කිරීමට දෙපාර්ශවයේ එකඟතාවය පලකරන ලදී.

== ව්‍යුහය==
[[File:The exterior of the theatre.JPG|thumb|left|Detail of the facade]]
ප්‍රධාන ප්‍රේක්‍ෂකාගාරයේ ආසන 1288 කි.  ප්‍රධාන වේදිකාව විදුලි බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වෙයි. කොටස් 4 කින් යුතුව ඉහළට හා පහළට චලනය කළ හැකි ආකාරයට මෙය නිම වී ඇත. මෙහි එකවර ප්‍රසංග හෝ නාට්‍ය 3 ක් රඟ දැක්විය හැකිවන පරිදි ප්‍රධාන ප්‍රේක්‍ෂකාගාරයට අමතර තවත් ප්‍රේක්‍ෂකාගාර 2 ක් පවතී.මෙහි උස මීටර් 29 කි.

==ගැලරිය==
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot;&gt;
File:Nelum Pokuna (Lotus Pond) Mahinda Rajapaksa Theatre.JPG|රඟහල
File:Theatre at the twilight.JPG|සවස් වරුවේ දර්ශනයක්
File:Illuminated theatre.JPG|ප්‍රදීප්ත කෙරූ රඟහල
File:Chinese artistes.JPG|රඟදක්වන්නන්
File:The auditorium entrance.JPG|පිවිසුම
File:National flags.JPG|භූමි පරිශ්‍රයේ වූ ධජ
File:The theatre from Nelum Pokuna (Lotus Pond) road.JPG|රඟහල
File:The theatre from Horton roundabout.JPG|රඟහල
File:The Illuminated theatre 2.JPG|ප්‍රදීප්ත කෙරූ රඟහල
File:Chinese artiste performs at the auditorium.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:Chinese artistes perform at the auditorium.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:Chinese artistes perform at the auditorium 2.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:Chinese artistes posing for a photograph.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:The Exterior of the theatre.JPG|රඟහල
&lt;/gallery&gt;

==මූලාශ්‍ර==
&lt;references/&gt;

==බාහිර සැබැදි==
* [http://www.lotuspond.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107181916/http://www.lotuspond.lk/ |date=2012-01-07 }}
* [http://www.sundaytimes.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13985:lotus-pond-theatre&amp;catid=106:graphics&amp;Itemid=612 නෙළුම් පොකුණ-ඉන්ටරැක්ටිව්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304080135/http://www.sundaytimes.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13985:lotus-pond-theatre&amp;catid=106:graphics&amp;Itemid=612 |date=2016-03-04 }}</text>
      <sha1>eh0km5uveu3295ijih0499vabl1xwt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793803</id>
      <parentid>793800</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Nelum Pokuna (Lotus Pond) Mahinda Rajapaksa Theatre.JPG|]], හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Krd|Krd]] විසින් [[c:File:Nelum_Pokuna_(Lotus_Pond)_Mahinda_Rajapaksa_Theatre.JPG|Nelum_Pokuna_(Lotus_Pond)_Mahinda_Rajapaksa_Thea</comment>
      <origin>793803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6250" sha1="c77gqe5spzhdfeaiuk1zsy2qc39j257" xml:space="preserve">{{පිලිබඳ|කලා රඟහල|වෙනත් භාවිත|නෙළුම් පොකුණ (වක්‍රෝත්තිහරණය)}}
{{ආශ්‍රවැඩිදියුණුව|date=සැප්තැම්බර් 2018}}
{{Infobox building
| name                = නෙළුම් නෙලුම් පොකුණ මහින්ද රාජපක්ෂ රඟහල &lt;br&gt;Nelum Pokuna
| native_name         = தாமரை குளம் பழைய மைனா திரையரங்கு
| image               =
| building_type       = [[කලාව|කලා]] සංකීර්ණය&lt;ref name=&quot;Treasure&quot;&gt;{{cite web | last = | first = | title = A National Treasure | url = http://www.sundaytimes.lk/110821/Plus/plus_01.5.html  | doi = | accessdate = 2010-05-17 }}&lt;/ref&gt;
| architectural_style = පෞරාණික
| structural_system   = 
| location            = [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| completion_date     = 2011&lt;ref name=&quot;Treasure&quot;/&gt;
| opened              = 15 දෙසෑම්බර් 2011
| main_contractors    = 
| architect           = කහවිට ද සිල්වා සහ සමාගම &lt;ref name=&quot;Kahawita Projects&quot;&gt;{{cite web|title=Selected Projects|url=http://www.kahawita.com/Auditoriums%20&amp;%20Performing%20Arts%20Theatres.htm|publisher=Kahawita De Silva &amp; Associates|accessdate=2011-12-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Design&quot;&gt;{{cite web|title=Design Awards|url=http://www.kahawita.com/design_awards.htm|publisher=Kahawita De Silva &amp; Associates|accessdate=2011-12-04}}&lt;/ref&gt;
| structural_engineer = [[යුන්ජෙයින් සමූහය]]
| awards              = 
}}
'''නෙළුම් පොකුණ රාජපක්ෂ රඟහල''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ප්‍රාසාංගික කලා රඟහලයි. කොළඹ පැරණි නොමෑන්ඩ්ස් ක්‍රීඩාපිටිය පිහිටි භූමියේ මෙම රඟහල ඉදිකර තිබේ.

== ඉදිකිරීම==
චීන ජනරජයෙන් ඉදිකිරීම් වියදම් ලබාදුන් එය රුපියල් මිලියන 3000 ක් වේ. චීන රජයේ අධාර සහ ඔවුන්ගේ ශ්‍රම දායකත්වය හා කළමනාකාරීත්වය සමග ශ්‍රී ලංකා රජයේද සහයෝගයෙන් ඉදිකර ඇත.  2005 වසරේ අගෝස්තු 30 වැනිදා ඉදිකිරීම සඳහා ලංකාව හා චීනය අතර ගිවිසුම අත්සන් කෙරුණු අතර මෙය නිර්මාණය කළේ චීන වාස්තු විද්‍යා නිර්මාණ අධ්‍යයන ආයතනය මගිනි.
චන්ද්‍රිකා බන්ඩාරනායක ජනපති සමයේ, මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා කල ඉල්ලීමක් මත එම භූමිය වෙන්කර, එම දැවැන්ත ඉදිකිරීම සදහා ඉපැරණි පොළොන්නරුව නෙලුම් පොකුණ රඟහලේ අනුසාරය උකාහාගෙන සැලැස්ම ඉදිරිපත් කිරීමට මහින්ද රාජපක්ෂ කල යෝජනවාට චීනයේ ගෘහනිර්මාණයද මුසු කිරීමට දෙපාර්ශවයේ එකඟතාවය පලකරන ලදී.

== ව්‍යුහය==
[[File:The exterior of the theatre.JPG|thumb|left|Detail of the facade]]
ප්‍රධාන ප්‍රේක්‍ෂකාගාරයේ ආසන 1288 කි.  ප්‍රධාන වේදිකාව විදුලි බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වෙයි. කොටස් 4 කින් යුතුව ඉහළට හා පහළට චලනය කළ හැකි ආකාරයට මෙය නිම වී ඇත. මෙහි එකවර ප්‍රසංග හෝ නාට්‍ය 3 ක් රඟ දැක්විය හැකිවන පරිදි ප්‍රධාන ප්‍රේක්‍ෂකාගාරයට අමතර තවත් ප්‍රේක්‍ෂකාගාර 2 ක් පවතී.මෙහි උස මීටර් 29 කි.

==ගැලරිය==
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot;&gt;
File:Theatre at the twilight.JPG|සවස් වරුවේ දර්ශනයක්
File:Illuminated theatre.JPG|ප්‍රදීප්ත කෙරූ රඟහල
File:Chinese artistes.JPG|රඟදක්වන්නන්
File:The auditorium entrance.JPG|පිවිසුම
File:National flags.JPG|භූමි පරිශ්‍රයේ වූ ධජ
File:The theatre from Nelum Pokuna (Lotus Pond) road.JPG|රඟහල
File:The theatre from Horton roundabout.JPG|රඟහල
File:The Illuminated theatre 2.JPG|ප්‍රදීප්ත කෙරූ රඟහල
File:Chinese artiste performs at the auditorium.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:Chinese artistes perform at the auditorium.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:Chinese artistes perform at the auditorium 2.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:Chinese artistes posing for a photograph.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:The Exterior of the theatre.JPG|රඟහල
&lt;/gallery&gt;

==මූලාශ්‍ර==
&lt;references/&gt;

==බාහිර සැබැදි==
* [http://www.lotuspond.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107181916/http://www.lotuspond.lk/ |date=2012-01-07 }}
* [http://www.sundaytimes.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13985:lotus-pond-theatre&amp;catid=106:graphics&amp;Itemid=612 නෙළුම් පොකුණ-ඉන්ටරැක්ටිව්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304080135/http://www.sundaytimes.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13985:lotus-pond-theatre&amp;catid=106:graphics&amp;Itemid=612 |date=2016-03-04 }}</text>
      <sha1>c77gqe5spzhdfeaiuk1zsy2qc39j257</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793804</id>
      <parentid>793803</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>per [[:c:Commons:Deletion requests/File:The exterior of the theatre.JPG|]], හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Krd|Krd]] විසින් [[c:File:The_exterior_of_the_theatre.JPG|The_exterior_of_the_theatre.JPG]] ගොනුව මකාදමා ඇත.</comment>
      <origin>793804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6177" sha1="lr0hkcc60z81nsm9lkf5pd50i4qxgem" xml:space="preserve">{{පිලිබඳ|කලා රඟහල|වෙනත් භාවිත|නෙළුම් පොකුණ (වක්‍රෝත්තිහරණය)}}
{{ආශ්‍රවැඩිදියුණුව|date=සැප්තැම්බර් 2018}}
{{Infobox building
| name                = නෙළුම් නෙලුම් පොකුණ මහින්ද රාජපක්ෂ රඟහල &lt;br&gt;Nelum Pokuna
| native_name         = தாமரை குளம் பழைய மைனா திரையரங்கு
| image               =
| building_type       = [[කලාව|කලා]] සංකීර්ණය&lt;ref name=&quot;Treasure&quot;&gt;{{cite web | last = | first = | title = A National Treasure | url = http://www.sundaytimes.lk/110821/Plus/plus_01.5.html  | doi = | accessdate = 2010-05-17 }}&lt;/ref&gt;
| architectural_style = පෞරාණික
| structural_system   = 
| location            = [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| completion_date     = 2011&lt;ref name=&quot;Treasure&quot;/&gt;
| opened              = 15 දෙසෑම්බර් 2011
| main_contractors    = 
| architect           = කහවිට ද සිල්වා සහ සමාගම &lt;ref name=&quot;Kahawita Projects&quot;&gt;{{cite web|title=Selected Projects|url=http://www.kahawita.com/Auditoriums%20&amp;%20Performing%20Arts%20Theatres.htm|publisher=Kahawita De Silva &amp; Associates|accessdate=2011-12-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Design&quot;&gt;{{cite web|title=Design Awards|url=http://www.kahawita.com/design_awards.htm|publisher=Kahawita De Silva &amp; Associates|accessdate=2011-12-04}}&lt;/ref&gt;
| structural_engineer = [[යුන්ජෙයින් සමූහය]]
| awards              = 
}}
'''නෙළුම් පොකුණ රාජපක්ෂ රඟහල''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ප්‍රාසාංගික කලා රඟහලයි. කොළඹ පැරණි නොමෑන්ඩ්ස් ක්‍රීඩාපිටිය පිහිටි භූමියේ මෙම රඟහල ඉදිකර තිබේ.

== ඉදිකිරීම==
චීන ජනරජයෙන් ඉදිකිරීම් වියදම් ලබාදුන් එය රුපියල් මිලියන 3000 ක් වේ. චීන රජයේ අධාර සහ ඔවුන්ගේ ශ්‍රම දායකත්වය හා කළමනාකාරීත්වය සමග ශ්‍රී ලංකා රජයේද සහයෝගයෙන් ඉදිකර ඇත.  2005 වසරේ අගෝස්තු 30 වැනිදා ඉදිකිරීම සඳහා ලංකාව හා චීනය අතර ගිවිසුම අත්සන් කෙරුණු අතර මෙය නිර්මාණය කළේ චීන වාස්තු විද්‍යා නිර්මාණ අධ්‍යයන ආයතනය මගිනි.
චන්ද්‍රිකා බන්ඩාරනායක ජනපති සමයේ, මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා කල ඉල්ලීමක් මත එම භූමිය වෙන්කර, එම දැවැන්ත ඉදිකිරීම සදහා ඉපැරණි පොළොන්නරුව නෙලුම් පොකුණ රඟහලේ අනුසාරය උකාහාගෙන සැලැස්ම ඉදිරිපත් කිරීමට මහින්ද රාජපක්ෂ කල යෝජනවාට චීනයේ ගෘහනිර්මාණයද මුසු කිරීමට දෙපාර්ශවයේ එකඟතාවය පලකරන ලදී.

== ව්‍යුහය==
ප්‍රධාන ප්‍රේක්‍ෂකාගාරයේ ආසන 1288 කි.  ප්‍රධාන වේදිකාව විදුලි බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වෙයි. කොටස් 4 කින් යුතුව ඉහළට හා පහළට චලනය කළ හැකි ආකාරයට මෙය නිම වී ඇත. මෙහි එකවර ප්‍රසංග හෝ නාට්‍ය 3 ක් රඟ දැක්විය හැකිවන පරිදි ප්‍රධාන ප්‍රේක්‍ෂකාගාරයට අමතර තවත් ප්‍රේක්‍ෂකාගාර 2 ක් පවතී.මෙහි උස මීටර් 29 කි.

==ගැලරිය==
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot;&gt;
File:Theatre at the twilight.JPG|සවස් වරුවේ දර්ශනයක්
File:Illuminated theatre.JPG|ප්‍රදීප්ත කෙරූ රඟහල
File:Chinese artistes.JPG|රඟදක්වන්නන්
File:The auditorium entrance.JPG|පිවිසුම
File:National flags.JPG|භූමි පරිශ්‍රයේ වූ ධජ
File:The theatre from Nelum Pokuna (Lotus Pond) road.JPG|රඟහල
File:The theatre from Horton roundabout.JPG|රඟහල
File:The Illuminated theatre 2.JPG|ප්‍රදීප්ත කෙරූ රඟහල
File:Chinese artiste performs at the auditorium.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:Chinese artistes perform at the auditorium.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:Chinese artistes perform at the auditorium 2.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:Chinese artistes posing for a photograph.JPG|චීන රඟදක්වන්නන්
File:The Exterior of the theatre.JPG|රඟහල
&lt;/gallery&gt;

==මූලාශ්‍ර==
&lt;references/&gt;

==බාහිර සැබැදි==
* [http://www.lotuspond.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107181916/http://www.lotuspond.lk/ |date=2012-01-07 }}
* [http://www.sundaytimes.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13985:lotus-pond-theatre&amp;catid=106:graphics&amp;Itemid=612 නෙළුම් පොකුණ-ඉන්ටරැක්ටිව්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304080135/http://www.sundaytimes.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13985:lotus-pond-theatre&amp;catid=106:graphics&amp;Itemid=612 |date=2016-03-04 }}</text>
      <sha1>lr0hkcc60z81nsm9lkf5pd50i4qxgem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අධෝරක්ත තරංග</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43692</id>
    <revision>
      <id>793790</id>
      <parentid>770964</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T00:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>793790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2841" sha1="02bv13roec38fr4o61q2gktr10tpbm6" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Ir girl.png|thumb|right|මධ්‍ය-අධෝරක්ත (&quot;තාපජ&quot;) ආලෝකය භාවිතයෙන් ගන්නා ලද පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකුගේ [[ව්‍යාජ වර්ණය|ව්‍යාජ වර්ණ]] ප්‍රතිබිම්බයක්. ]]
[[ගොනුව:Wide-field Infrared Survey Explorer first-light image.jpg|thumb|right|මෙම අධෝරක්ත අභ්‍යාවකාශ දුරේක්ෂ ප්‍රතිබිම්බයෙහි, රතු, කොළ සහ නිල් දැක්වෙන්නේ,  පිළිවෙලින්, මයික්‍රෝන 3.4, 4.6, සහ12 තරංගආයාමයන්ට අනුරූපණය වන පරිදී වෙයි.]]

'''අධෝරක්ත''' ('''IR''') ආලෝකය යනු,  [[මයික්‍රෝමීටරය|මයික්‍රෝමීටර්]] (µm) 0.74 හි පවතින[https://www.neonics.co.th/%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81/infrared-thermometer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412085019/https://www.neonics.co.th/%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81/infrared-thermometer |date=2021-04-12 }}  [[දෘෂ්‍ය වර්ණාවලිය|දෘෂ්‍ය වර්ණාවලියෙහි]] නාමික [[රතු]] ගැටිත්තෙහි සිට 0.3&amp;nbsp;මිමී දක්වා පරාසයක විහිදෙන, [[ආලෝකය|දෘශ්‍ය අලෝකයට]] වැඩි [[තරංග ආයාමය|තරංග ආයාමයන්]] සහිත [[විදයුත්චුම්බක විකිරණය]] වෙයි.

මෙම අදෘශ්‍යමාන විකිරණය නිරපේක්ෂ ශුන්‍යයට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයක් ඇති සියලුම වස්තූන් විසින් විමෝචනය කරනු ලබන අතර තාප ප්‍රතිබිම්භකරණය, රාත්‍රී දර්ශන කණ්නාඩි, ෆයිබර් ඔප්ටික් සන්නිවේදන සහ දුරස්ථ පාලක වැනි යෙදුම්වල භාවිතා වේ. 

එය රැගෙන යන තාප ශක්තිය නිසා අධික නිරාවරණය ඇස් සහ සමට හානිකර විය හැකිය.

[[ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:විද්‍යුත් චුම්බක තරංග]]</text>
      <sha1>02bv13roec38fr4o61q2gktr10tpbm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පෙන්ටගන් ලියකියවිලි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54536</id>
    <revision>
      <id>793759</id>
      <parentid>311916</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T15:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>793759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7605" sha1="in425wz2w4iiq7y3vpshtyisc0pxegw" xml:space="preserve">{{පිළිබඳ| එ.ජ. රජයේ ලියකියවිලි | 2003 චිත්‍රපටය|ද පෙන්ටගන් පේපර්ස් (චිත්‍රපටය)}}
[[ගොනුව:Dissident Activities in Indochina.svg|thumb|පෙන්ටගන් ලියකියවිලි  වල කොටසක් ලෙසින් ප්‍රකාශ කෙරුණු, ඉන්දුචීනයේ  විමතික ක්‍රියාකාරකම් දැක්වෙන සීඅයිඒ සිතියමක්]]

නිල වශයෙන් '''''එක්සත් ජනපදය – වියට්නාම සබඳතා, 1945–1967: ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව වෙතින් සැකසුනු අධ්‍යයනයක්''''' ලෙසින් හැඳින්වෙන, '''''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි''''' යනු, 1945 සිට 1967 දක්වා [[වියට්නාමය]] තුල  [[එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයෙහි]]  දේශපාලන-හමුදාමය පටලැවුම පිළිබඳ  [[එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව| එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තු]] ඉතිහාසය වෙයි.  [[ඩැනියෙල් එල්ස්බර්ග්]] විසින් අනාවරණය කොට ගෙන, මුදාහැරුණු මෙම ලියකියවිලි, මහජනයාගේ අවධානයට මුලින්ම පාත්‍රවූයේ 1971දී  ''[[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]]'' සඟරාවේ මුල් පිටුවේය.&lt;ref name=upi1971yearinreview&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්| title=ද පෙන්ටගන් පේපර්ස් |work=1971 ඉයර් ඉන් රිවීව් |publisher=UPI|year=1971|url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1971/The-Pentagon-Papers/12295509436546-7/|accessdate=2010-07-02}}&lt;/ref&gt; ''ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්'' 1996 ලිපියක් විසින් පැවසුනේ,   අනෙකුත් කරුණු අතර, පෙන්ටගන් ලියකියවිලි විසින් ප්‍රදර්ශනය කෙරුණේ,  [[ලින්ඩන් බේන්ස් ජොන්සන් |ජොන්සන්]] පරිපාලනය විසින්  &quot;''මහජනයාට පමණක් නොව කොංග්‍රස් මණ්ඩලයටද ක්‍රමානුකූල ලෙස බොරුකියා ඇති බවයි.''&quot;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|last=ඇප්ල්|first=ආර්.ඩබ්.|authorlink=ආර්. ඩබ්. ඇප්ල්, කණි.|title=පෙන්ටගන් පේපර්ස් |newspaper= [[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]]|location=නිව්යෝර්ක් |date=1996-06-23|url=http://www.nytimes.com/1996/06/23/weekinreview/25-years-later-lessons-from-the-pentagon-papers.html?ref=pentagonpapers|accessdate=2013-10-23}}&lt;/ref&gt;

විශේෂිත වශයෙන් පැවසුවොත්, මෙම ලියකියවිලි  වෙතින් හෙළිදරව් වූයේ, අසබඩ [[කාම්බෝජය]] සහ [[ලාඕසය]] වෙත බෝම්බ හෙළීමෙන්ද, [[උතුරු වියට්නාමය|උතුරු වියට්නාමයේ]] වෙරළබඩ ආක්‍රමණයන් වෙතින්ද සහ, [[එක්සත් ජනපද නාවික භට හමුදාව |නාවික භට හමුදා]] ප්‍රහාර අනුසාරයෙන්ද,  එ.ජ. විසින් රහසේ වියට්නාම් යුද්ධයේ තරාතිරම විස්තාරණය කර ඇති බවත්, මේ කිසිවක් මුඛ්‍යධාරා මාධ්‍යය තුල වාර්තා වී නොමැති බවත්ය.&lt;ref name=&quot;'70s 43&quot;/&gt;

ඔහු විසින් ''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' නිරාවරණය කිරීම වෙනුවෙන්, කුමන්ත්‍රණය, ඔත්තු බැලීම සහ රජයේ දේපළ සොරකම් කිරීම යන දේ සඳහා එල්ස්බර්ග් වෙත මුලදී චෝදනා එල්ලකෙරුණු නමුදු, එල්ස්බර්ග් අපකීර්තියට පත් කිරීමට අනීතික ප්‍රයත්නයන් දරන ලෙසින්,  [[නික්සන් පරිපාලනය]] විසින් ඊනියා [[ධවල මන්දීර නළනැමියන්]] වෙත නියෝග දී ඇති බව,   [[වෝටර්ගේට් අපවාදය]] විමර්ශනය කරන අභිචෝදකයන් විසින් නිරාවරණය කර ගැනුමෙන් පසුව එම චෝදනා අත්හරින ලදි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ද වෝටර්ගේට් ස්ටෝරි |url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/watergate/timeline.html|publisher=''[[ද වොෂිංටන් පෝස්ට්]]''|accessdate=26 ඔක්තොම්බර් 2013|quote= පෙන්ටගන් ලියකියවිලි  විත්තිකරු ඩැනියෙල් එල්ස්බර්ග්ගේ මනෝචිකිත්සකයාගේ කාර්යාලය බිඳීමට සැලසුම් විස්තර සහිතව දක්වමින් ජෝන් අර්ලික්මන් වෙත යොමු කර තිබුනු සිහිපතක් වෝටර්ගේට් අභිචෝදකයන් විසින් සොයා ගත් බව, ද පෝස්ට් විසින් වාර්තා කරයි.}}&lt;/ref&gt;

2011 ජූනි මාසයේදී, ''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' සම්පූර්ණ ගොන්නම රහස් ලිපි නොවන ලෙසට වර්ගීකරණය කෙරෙමින් මහජනයාට නිකුත් කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;historypentagon&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=පෙන්ටගන් පේපර්ස්|url=http://www.history.com/topics/pentagon-papers|publisher=[[හිස්ට්‍රි (රූපවාහිනී නාලිකාව)]]|accessdate=26 ඔක්තොම්බර් 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |url=https://www.npr.org/2011/06/13/137150344/after-40-years-pentagon-papers-declassified-in-full |title=ආෆ්ටර්  40 ඉයර්ස්, පෙන්ටගන් පේපර්ස් ඩික්ලැසිෆයිඩ් ඉන් ෆුල් |publisher=[[NPR]] |access-date=2018-11-04 |archive-date=ජනවාරි  27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127181725/https://www.npr.org/2011/06/13/137150344/after-40-years-pentagon-papers-declassified-in-full |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}</text>
      <sha1>in425wz2w4iiq7y3vpshtyisc0pxegw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793760</id>
      <parentid>793759</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T15:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>793760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8823" sha1="tle17nz5fvahyg3o74ohav1t5hz7nei" xml:space="preserve">{{පිළිබඳ| එ.ජ. රජයේ ලියකියවිලි | 2003 චිත්‍රපටය|ද පෙන්ටගන් පේපර්ස් (චිත්‍රපටය)}}
[[ගොනුව:Dissident Activities in Indochina.svg|thumb|පෙන්ටගන් ලියකියවිලි  වල කොටසක් ලෙසින් ප්‍රකාශ කෙරුණු, ඉන්දුචීනයේ  විමතික ක්‍රියාකාරකම් දැක්වෙන සීඅයිඒ සිතියමක්]]

නිල වශයෙන් '''''එක්සත් ජනපදය – වියට්නාම සබඳතා, 1945–1967: ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව වෙතින් සැකසුනු අධ්‍යයනයක්''''' ලෙසින් හැඳින්වෙන, '''''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි''''' යනු, 1945 සිට 1967 දක්වා [[වියට්නාමය]] තුල  [[එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයෙහි]]  දේශපාලන-හමුදාමය පටලැවුම පිළිබඳ  [[එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව| එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තු]] ඉතිහාසය වෙයි.  [[ඩැනියෙල් එල්ස්බර්ග්]] විසින් අනාවරණය කොට ගෙන, මුදාහැරුණු මෙම ලියකියවිලි, මහජනයාගේ අවධානයට මුලින්ම පාත්‍රවූයේ 1971දී  ''[[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]]'' සඟරාවේ මුල් පිටුවේය.&lt;ref name=upi1971yearinreview&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්| title=ද පෙන්ටගන් පේපර්ස් |work=1971 ඉයර් ඉන් රිවීව් |publisher=UPI|year=1971|url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1971/The-Pentagon-Papers/12295509436546-7/|accessdate=2010-07-02}}&lt;/ref&gt; ''ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්'' 1996 ලිපියක් විසින් පැවසුනේ,   අනෙකුත් කරුණු අතර, පෙන්ටගන් ලියකියවිලි විසින් ප්‍රදර්ශනය කෙරුණේ,  [[ලින්ඩන් බේන්ස් ජොන්සන් |ජොන්සන්]] පරිපාලනය විසින්  &quot;''මහජනයාට පමණක් නොව කොංග්‍රස් මණ්ඩලයටද ක්‍රමානුකූල ලෙස බොරුකියා ඇති බවයි.''&quot;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|last=ඇප්ල්|first=ආර්.ඩබ්.|authorlink=ආර්. ඩබ්. ඇප්ල්, කණි.|title=පෙන්ටගන් පේපර්ස් |newspaper= [[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]]|location=නිව්යෝර්ක් |date=1996-06-23|url=http://www.nytimes.com/1996/06/23/weekinreview/25-years-later-lessons-from-the-pentagon-papers.html?ref=pentagonpapers|accessdate=2013-10-23}}&lt;/ref&gt;

විශේෂිත වශයෙන් පැවසුවොත්, මෙම ලියකියවිලි  වෙතින් හෙළිදරව් වූයේ, අසබඩ [[කාම්බෝජය]] සහ [[ලාඕසය]] වෙත බෝම්බ හෙළීමෙන්ද, [[උතුරු වියට්නාමය|උතුරු වියට්නාමයේ]] වෙරළබඩ ආක්‍රමණයන් වෙතින්ද සහ, [[එක්සත් ජනපද නාවික භට හමුදාව |නාවික භට හමුදා]] ප්‍රහාර අනුසාරයෙන්ද,  එ.ජ. විසින් රහසේ වියට්නාම් යුද්ධයේ තරාතිරම විස්තාරණය කර ඇති බවත්, මේ කිසිවක් මුඛ්‍යධාරා මාධ්‍යය තුල වාර්තා වී නොමැති බවත්ය.&lt;ref name=&quot;'70s 43&quot;/&gt;

ඔහු විසින් ''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' නිරාවරණය කිරීම වෙනුවෙන්, කුමන්ත්‍රණය, ඔත්තු බැලීම සහ රජයේ දේපළ සොරකම් කිරීම යන දේ සඳහා එල්ස්බර්ග් වෙත මුලදී චෝදනා එල්ලකෙරුණු නමුදු, එල්ස්බර්ග් අපකීර්තියට පත් කිරීමට අනීතික ප්‍රයත්නයන් දරන ලෙසින්,  [[නික්සන් පරිපාලනය]] විසින් ඊනියා [[ධවල මන්දීර නළනැමියන්]] වෙත නියෝග දී ඇති බව,   [[වෝටර්ගේට් අපවාදය]] විමර්ශනය කරන අභිචෝදකයන් විසින් නිරාවරණය කර ගැනුමෙන් පසුව එම චෝදනා අත්හරින ලදි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ද වෝටර්ගේට් ස්ටෝරි |url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/watergate/timeline.html|publisher=''[[ද වොෂිංටන් පෝස්ට්]]''|accessdate=26 ඔක්තොම්බර් 2013|quote= පෙන්ටගන් ලියකියවිලි  විත්තිකරු ඩැනියෙල් එල්ස්බර්ග්ගේ මනෝචිකිත්සකයාගේ කාර්යාලය බිඳීමට සැලසුම් විස්තර සහිතව දක්වමින් ජෝන් අර්ලික්මන් වෙත යොමු කර තිබුනු සිහිපතක් වෝටර්ගේට් අභිචෝදකයන් විසින් සොයා ගත් බව, ද පෝස්ට් විසින් වාර්තා කරයි.}}&lt;/ref&gt;

2011 ජූනි මාසයේදී, ''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' සම්පූර්ණ ගොන්නම රහස් ලිපි නොවන ලෙසට වර්ගීකරණය කෙරෙමින් මහජනයාට නිකුත් කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;historypentagon&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=පෙන්ටගන් පේපර්ස්|url=http://www.history.com/topics/pentagon-papers|publisher=[[හිස්ට්‍රි (රූපවාහිනී නාලිකාව)]]|accessdate=26 ඔක්තොම්බර් 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |url=https://www.npr.org/2011/06/13/137150344/after-40-years-pentagon-papers-declassified-in-full |title=ආෆ්ටර්  40 ඉයර්ස්, පෙන්ටගන් පේපර්ස් ඩික්ලැසිෆයිඩ් ඉන් ෆුල් |publisher=[[NPR]] |access-date=2018-11-04 |archive-date=ජනවාරි  27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127181725/https://www.npr.org/2011/06/13/137150344/after-40-years-pentagon-papers-declassified-in-full |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== බලපෑම==
''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' වෙතින් හෙළිවූයේ, කාම්බෝජය සහ ලාඕසයට බෝම්බ හෙලීමෙන්, උතුරු වියට්නාමයෙහි වෙරළබඩ ප්‍රදේශය වැටලීම්, සහ මැරීන් බලකායෙහි ප්‍රහාර යන්නන් වෙතින් එක්සත් ජනපදය විසින් යුද්ධය විස්තීරණය කල බවත්, ඒවා කිසිවක් ඇමරිකානු මාධ්‍යය විසින් වාර්තා නොකල බවත්ය.&lt;ref name=&quot;'70s 43&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|title=හවු වී ගොට් හියර්: ද '70ස්|last=ෆ්‍රම්|first=ඩේවිඩ්|author-link=ඩේවිඩ් ෆ්‍රම්|year=2000|publisher=බේසික් බුක්ස්|location=නිව්යෝර්ක් නගරය |isbn=978-0-465-04195-4|page=[https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum/page/43 43]|url=https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum/page/43}}&lt;/ref&gt; 

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}</text>
      <sha1>tle17nz5fvahyg3o74ohav1t5hz7nei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793763</id>
      <parentid>793760</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T16:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>793763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9528" sha1="kvewy5coruby6wmlonab2gzch594sgl" xml:space="preserve">{{පිළිබඳ| එ.ජ. රජයේ ලියකියවිලි | 2003 චිත්‍රපටය|ද පෙන්ටගන් පේපර්ස් (චිත්‍රපටය)}}
[[ගොනුව:Dissident Activities in Indochina.svg|thumb|පෙන්ටගන් ලියකියවිලි  වල කොටසක් ලෙසින් ප්‍රකාශ කෙරුණු, ඉන්දුචීනයේ  විමතික ක්‍රියාකාරකම් දැක්වෙන සීඅයිඒ සිතියමක්]]

නිල වශයෙන් '''''එක්සත් ජනපදය – වියට්නාම සබඳතා, 1945–1967: ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව වෙතින් සැකසුනු අධ්‍යයනයක්''''' ලෙසින් හැඳින්වෙන, '''''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි''''' යනු, 1945 සිට 1967 දක්වා [[වියට්නාමය]] තුල  [[එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයෙහි]]  දේශපාලන-හමුදාමය පටලැවුම පිළිබඳ  [[එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව| එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තු]] ඉතිහාසය වෙයි.  [[ඩැනියෙල් එල්ස්බර්ග්]] විසින් අනාවරණය කොට ගෙන, මුදාහැරුණු මෙම ලියකියවිලි, මහජනයාගේ අවධානයට මුලින්ම පාත්‍රවූයේ 1971දී  ''[[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]]'' සඟරාවේ මුල් පිටුවේය.&lt;ref name=upi1971yearinreview&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්| title=ද පෙන්ටගන් පේපර්ස් |work=1971 ඉයර් ඉන් රිවීව් |publisher=UPI|year=1971|url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1971/The-Pentagon-Papers/12295509436546-7/|accessdate=2010-07-02}}&lt;/ref&gt; ''ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්'' 1996 ලිපියක් විසින් පැවසුනේ,   අනෙකුත් කරුණු අතර, පෙන්ටගන් ලියකියවිලි විසින් ප්‍රදර්ශනය කෙරුණේ,  [[ලින්ඩන් බේන්ස් ජොන්සන් |ජොන්සන්]] පරිපාලනය විසින්  &quot;''මහජනයාට පමණක් නොව කොංග්‍රස් මණ්ඩලයටද ක්‍රමානුකූල ලෙස බොරුකියා ඇති බවයි.''&quot;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|last=ඇප්ල්|first=ආර්.ඩබ්.|authorlink=ආර්. ඩබ්. ඇප්ල්, කණි.|title=පෙන්ටගන් පේපර්ස් |newspaper= [[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]]|location=නිව්යෝර්ක් |date=1996-06-23|url=http://www.nytimes.com/1996/06/23/weekinreview/25-years-later-lessons-from-the-pentagon-papers.html?ref=pentagonpapers|accessdate=2013-10-23}}&lt;/ref&gt;

විශේෂිත වශයෙන් පැවසුවොත්, මෙම ලියකියවිලි  වෙතින් හෙළිදරව් වූයේ, අසබඩ [[කාම්බෝජය]] සහ [[ලාඕසය]] වෙත බෝම්බ හෙළීමෙන්ද, [[උතුරු වියට්නාමය|උතුරු වියට්නාමයේ]] වෙරළබඩ ආක්‍රමණයන් වෙතින්ද සහ, [[එක්සත් ජනපද නාවික භට හමුදාව |නාවික භට හමුදා]] ප්‍රහාර අනුසාරයෙන්ද,  එ.ජ. විසින් රහසේ වියට්නාම් යුද්ධයේ තරාතිරම විස්තාරණය කර ඇති බවත්, මේ කිසිවක් මුඛ්‍යධාරා මාධ්‍යය තුල වාර්තා වී නොමැති බවත්ය.&lt;ref name=&quot;'70s 43&quot;/&gt;

ඔහු විසින් ''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' නිරාවරණය කිරීම වෙනුවෙන්, කුමන්ත්‍රණය, ඔත්තු බැලීම සහ රජයේ දේපළ සොරකම් කිරීම යන දේ සඳහා එල්ස්බර්ග් වෙත මුලදී චෝදනා එල්ලකෙරුණු නමුදු, එල්ස්බර්ග් අපකීර්තියට පත් කිරීමට අනීතික ප්‍රයත්නයන් දරන ලෙසින්,  [[නික්සන් පරිපාලනය]] විසින් ඊනියා [[ධවල මන්දීර නළනැමියන්]] වෙත නියෝග දී ඇති බව,   [[වෝටර්ගේට් අපවාදය]] විමර්ශනය කරන අභිචෝදකයන් විසින් නිරාවරණය කර ගැනුමෙන් පසුව එම චෝදනා අත්හරින ලදි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ද වෝටර්ගේට් ස්ටෝරි |url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/watergate/timeline.html|publisher=''[[ද වොෂිංටන් පෝස්ට්]]''|accessdate=26 ඔක්තොම්බර් 2013|quote= පෙන්ටගන් ලියකියවිලි  විත්තිකරු ඩැනියෙල් එල්ස්බර්ග්ගේ මනෝචිකිත්සකයාගේ කාර්යාලය බිඳීමට සැලසුම් විස්තර සහිතව දක්වමින් ජෝන් අර්ලික්මන් වෙත යොමු කර තිබුනු සිහිපතක් වෝටර්ගේට් අභිචෝදකයන් විසින් සොයා ගත් බව, ද පෝස්ට් විසින් වාර්තා කරයි.}}&lt;/ref&gt;

2011 ජූනි මාසයේදී, ''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' සම්පූර්ණ ගොන්නම රහස් ලිපි නොවන ලෙසට වර්ගීකරණය කෙරෙමින් මහජනයාට නිකුත් කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;historypentagon&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=පෙන්ටගන් පේපර්ස්|url=http://www.history.com/topics/pentagon-papers|publisher=[[හිස්ට්‍රි (රූපවාහිනී නාලිකාව)]]|accessdate=26 ඔක්තොම්බර් 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |url=https://www.npr.org/2011/06/13/137150344/after-40-years-pentagon-papers-declassified-in-full |title=ආෆ්ටර්  40 ඉයර්ස්, පෙන්ටගන් පේපර්ස් ඩික්ලැසිෆයිඩ් ඉන් ෆුල් |publisher=[[NPR]] |access-date=2018-11-04 |archive-date=ජනවාරි  27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127181725/https://www.npr.org/2011/06/13/137150344/after-40-years-pentagon-papers-declassified-in-full |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== අන්තර්ගතය==
[[ගොනුව:Ime Magazine Pentagon Papers.jpg|thumb| 1971 ජූනි මාසයෙහිදී ඒවා නිකුත්කිරීමෙන් පසු විගසින්ම පාහේ, [[ටයිම් (සඟරාව)|''ටයිම්'' සඟරාවෙහි]] පිටකවරයෙහි ''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' විශේෂාංගයක් ලෙසින් දැක්වුනේ වියට්නාමයෙහිදී එක්සත් ජනපදය පවත්වාගෙන ගිය &quot;රහස්‍ය යුද්ධය&quot; හෙළිකිරීම වෙනුවෙනි.]]


== බලපෑම==
''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' වෙතින් හෙළිවූයේ, කාම්බෝජය සහ ලාඕසයට බෝම්බ හෙලීමෙන්, උතුරු වියට්නාමයෙහි වෙරළබඩ ප්‍රදේශය වැටලීම්, සහ මැරීන් බලකායෙහි ප්‍රහාර යන්නන් වෙතින් එක්සත් ජනපදය විසින් යුද්ධය විස්තීරණය කල බවත්, ඒවා කිසිවක් ඇමරිකානු මාධ්‍යය විසින් වාර්තා නොකල බවත්ය.&lt;ref name=&quot;'70s 43&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|title=හවු වී ගොට් හියර්: ද '70ස්|last=ෆ්‍රම්|first=ඩේවිඩ්|author-link=ඩේවිඩ් ෆ්‍රම්|year=2000|publisher=බේසික් බුක්ස්|location=නිව්යෝර්ක් නගරය |isbn=978-0-465-04195-4|page=[https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum/page/43 43]|url=https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum/page/43}}&lt;/ref&gt; 

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}</text>
      <sha1>kvewy5coruby6wmlonab2gzch594sgl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793775</id>
      <parentid>793763</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>793775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10110" sha1="ni85cw7wn5kpm07fpjqevui00rav1s9" xml:space="preserve">{{පිළිබඳ| එ.ජ. රජයේ ලියකියවිලි | 2003 චිත්‍රපටය|ද පෙන්ටගන් පේපර්ස් (චිත්‍රපටය)}}
[[ගොනුව:Dissident Activities in Indochina.svg|thumb|පෙන්ටගන් ලියකියවිලි  වල කොටසක් ලෙසින් ප්‍රකාශ කෙරුණු, ඉන්දුචීනයේ  විමතික ක්‍රියාකාරකම් දැක්වෙන සීඅයිඒ සිතියමක්]]

නිල වශයෙන් '''''එක්සත් ජනපදය – වියට්නාම සබඳතා, 1945–1967: ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව වෙතින් සැකසුනු අධ්‍යයනයක්''''' ලෙසින් හැඳින්වෙන, '''''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි''''' යනු, 1945 සිට 1967 දක්වා [[වියට්නාමය]] තුල  [[එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයෙහි]]  දේශපාලන-හමුදාමය පටලැවුම පිළිබඳ  [[එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව| එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තු]] ඉතිහාසය වෙයි.  [[ඩැනියෙල් එල්ස්බර්ග්]] විසින් අනාවරණය කොට ගෙන, මුදාහැරුණු මෙම ලියකියවිලි, මහජනයාගේ අවධානයට මුලින්ම පාත්‍රවූයේ 1971දී  ''[[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]]'' සඟරාවේ මුල් පිටුවේය.&lt;ref name=upi1971yearinreview&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්| title=ද පෙන්ටගන් පේපර්ස් |work=1971 ඉයර් ඉන් රිවීව් |publisher=UPI|year=1971|url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1971/The-Pentagon-Papers/12295509436546-7/|accessdate=2010-07-02}}&lt;/ref&gt; ''ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්'' 1996 ලිපියක් විසින් පැවසුනේ,   අනෙකුත් කරුණු අතර, පෙන්ටගන් ලියකියවිලි විසින් ප්‍රදර්ශනය කෙරුණේ,  [[ලින්ඩන් බේන්ස් ජොන්සන් |ජොන්සන්]] පරිපාලනය විසින්  &quot;''මහජනයාට පමණක් නොව කොංග්‍රස් මණ්ඩලයටද ක්‍රමානුකූල ලෙස බොරුකියා ඇති බවයි.''&quot;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|last=ඇප්ල්|first=ආර්.ඩබ්.|authorlink=ආර්. ඩබ්. ඇප්ල්, කණි.|title=පෙන්ටගන් පේපර්ස් |newspaper= [[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]]|location=නිව්යෝර්ක් |date=1996-06-23|url=http://www.nytimes.com/1996/06/23/weekinreview/25-years-later-lessons-from-the-pentagon-papers.html?ref=pentagonpapers|accessdate=2013-10-23}}&lt;/ref&gt;

විශේෂිත වශයෙන් පැවසුවොත්, මෙම ලියකියවිලි  වෙතින් හෙළිදරව් වූයේ, අසබඩ [[කාම්බෝජය]] සහ [[ලාඕසය]] වෙත බෝම්බ හෙළීමෙන්ද, [[උතුරු වියට්නාමය|උතුරු වියට්නාමයේ]] වෙරළබඩ ආක්‍රමණයන් වෙතින්ද සහ, [[එක්සත් ජනපද නාවික භට හමුදාව |නාවික භට හමුදා]] ප්‍රහාර අනුසාරයෙන්ද,  එ.ජ. විසින් රහසේ වියට්නාම් යුද්ධයේ තරාතිරම විස්තාරණය කර ඇති බවත්, මේ කිසිවක් මුඛ්‍යධාරා මාධ්‍යය තුල වාර්තා වී නොමැති බවත්ය.&lt;ref name=&quot;'70s 43&quot;/&gt;

ඔහු විසින් ''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' නිරාවරණය කිරීම වෙනුවෙන්, කුමන්ත්‍රණය, ඔත්තු බැලීම සහ රජයේ දේපළ සොරකම් කිරීම යන දේ සඳහා එල්ස්බර්ග් වෙත මුලදී චෝදනා එල්ලකෙරුණු නමුදු, එල්ස්බර්ග් අපකීර්තියට පත් කිරීමට අනීතික ප්‍රයත්නයන් දරන ලෙසින්,  [[නික්සන් පරිපාලනය]] විසින් ඊනියා [[ධවල මන්දීර නළනැමියන්]] වෙත නියෝග දී ඇති බව,   [[වෝටර්ගේට් අපවාදය]] විමර්ශනය කරන අභිචෝදකයන් විසින් නිරාවරණය කර ගැනුමෙන් පසුව එම චෝදනා අත්හරින ලදි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ද වෝටර්ගේට් ස්ටෝරි |url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/watergate/timeline.html|publisher=''[[ද වොෂිංටන් පෝස්ට්]]''|accessdate=26 ඔක්තොම්බර් 2013|quote= පෙන්ටගන් ලියකියවිලි  විත්තිකරු ඩැනියෙල් එල්ස්බර්ග්ගේ මනෝචිකිත්සකයාගේ කාර්යාලය බිඳීමට සැලසුම් විස්තර සහිතව දක්වමින් ජෝන් අර්ලික්මන් වෙත යොමු කර තිබුනු සිහිපතක් වෝටර්ගේට් අභිචෝදකයන් විසින් සොයා ගත් බව, ද පෝස්ට් විසින් වාර්තා කරයි.}}&lt;/ref&gt;

2011 ජූනි මාසයේදී, ''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' සම්පූර්ණ ගොන්නම රහස් ලිපි නොවන ලෙසට වර්ගීකරණය කෙරෙමින් මහජනයාට නිකුත් කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;historypentagon&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=පෙන්ටගන් පේපර්ස්|url=http://www.history.com/topics/pentagon-papers|publisher=[[හිස්ට්‍රි (රූපවාහිනී නාලිකාව)]]|accessdate=26 ඔක්තොම්බර් 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |url=https://www.npr.org/2011/06/13/137150344/after-40-years-pentagon-papers-declassified-in-full |title=ආෆ්ටර්  40 ඉයර්ස්, පෙන්ටගන් පේපර්ස් ඩික්ලැසිෆයිඩ් ඉන් ෆුල් |publisher=[[NPR]] |access-date=2018-11-04 |archive-date=ජනවාරි  27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127181725/https://www.npr.org/2011/06/13/137150344/after-40-years-pentagon-papers-declassified-in-full |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== අන්තර්ගතය==
[[ගොනුව:Ime Magazine Pentagon Papers.jpg|thumb| 1971 ජූනි මාසයෙහිදී ඒවා නිකුත්කිරීමෙන් පසු විගසින්ම පාහේ, [[ටයිම් (සඟරාව)|''ටයිම්'' සඟරාවෙහි]] පිටකවරයෙහි ''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' විශේෂාංගයක් ලෙසින් දැක්වුනේ වියට්නාමයෙහිදී එක්සත් ජනපදය පවත්වාගෙන ගිය &quot;රහස්‍ය යුද්ධය&quot; හෙළිකිරීම වෙනුවෙනි.]]
[[එක්සත් ජනපදයෙහි ආරක්ෂක ලේකම් |ආරක්ෂක ලේකම්]] [[රොබට් මැක්නමාරා]] විසින් 1967 ජූනි 17 දිනදී වියට්නාම අධ්‍යයන කාර්ය සාධක බලකාය නිර්මාණය කලේ &quot; [[වියට්නාම යුද්ධය]] පිළිබඳව විශ්වකෝෂීය ඉතිහාසයක්&quot; ලියා තැබීමේ පරමාර්ථය සහිතවය.&lt;ref name=&quot;rmcn 280&quot; /&gt; 

== බලපෑම==
''පෙන්ටගන් ලියකියවිලි'' වෙතින් හෙළිවූයේ, කාම්බෝජය සහ ලාඕසයට බෝම්බ හෙලීමෙන්, උතුරු වියට්නාමයෙහි වෙරළබඩ ප්‍රදේශය වැටලීම්, සහ මැරීන් බලකායෙහි ප්‍රහාර යන්නන් වෙතින් එක්සත් ජනපදය විසින් යුද්ධය විස්තීරණය කල බවත්, ඒවා කිසිවක් ඇමරිකානු මාධ්‍යය විසින් වාර්තා නොකල බවත්ය.&lt;ref name=&quot;'70s 43&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|title=හවු වී ගොට් හියර්: ද '70ස්|last=ෆ්‍රම්|first=ඩේවිඩ්|author-link=ඩේවිඩ් ෆ්‍රම්|year=2000|publisher=බේසික් බුක්ස්|location=නිව්යෝර්ක් නගරය |isbn=978-0-465-04195-4|page=[https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum/page/43 43]|url=https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum/page/43}}&lt;/ref&gt; 

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}</text>
      <sha1>ni85cw7wn5kpm07fpjqevui00rav1s9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පංච මහා වාද</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60169</id>
    <revision>
      <id>793761</id>
      <parentid>789498</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T15:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34808-53</username>
        <id>79489</id>
      </contributor>
      <comment>/* උදම්මිට වාදය */</comment>
      <origin>793761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6353" sha1="6ao2145h4efntf4al5dur50itir0pkm" xml:space="preserve">{{පිළිබඳ}}
ලංකාවේ ස්ථාන පහකදී ආගමික කරුණු පදනම් කොට ගනිමින් [[බෞද්ධ]] හා [[ක්‍රිස්තියානි]] දෙපක්ෂය අතර සිදු වූ මහා වාද පහ '''පංච මහා වාදය''' ලෙස හැඳින්වේ.

==බද්දේගම වාදය==
1865 වර්ෂයේ පෙබරවාරි 8 වන දින, [[බද්දේගම]] ගනේගම ශාලාවකදී මෙම වාදය සිදුවිය. මීට බෞද්ධ පක්ෂයෙන් මොහොට්ටිවත්තේ, කහතොට, කහවේ, බුලත්ගොඩ, වැලිගම, පොතුවිල, සිප්කඩුවේ ආදී හිමිවරුන් සහභාගී වූ බව පැවසෙයි.

== උදන්විට (උදම්මිට) වාදය ==
1866 වර්ෂයේ පෙබරවාරි 1 වන දින සතර කෝරලයෙහි [[උදන්විට]] විහාරස්ථානයේදී සිදුවිය. මීට බෞද්ධ පක්ෂයෙන් [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] හා ක්‍රිස්තියානි පක්ෂයෙන් ජෝන් එඩ්වඩ් හුණුපොල නිළමේ යන අය ප්‍රධානව සහභාගී වූහ. මෙහිලා ප්‍රධාන කරුණු තුනක් පිළිබඳ සංවාදයට ලක්විය. එනම් 
*මැවුම්කරු පිළිබඳ
*ගැලවුම්කාරු සහ විනිශ්චයකරු පිළිබඳ
*සදාකාල ස්වර්ගය

==ගම්පොල වාදය==
වර්ෂ 1871 ජුනි 7 වන දින, [[ගම්පල]] ස්කෝලයේදී මෙම වාදය සිදුවිය. මීට බෞද්ධ පක්ෂයෙන් [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]], දොන් අන්දිරිස් බටුවන්තුඩාවේ පණ්ඩිත මහතාද, ක්‍රිස්තියානි පක්ෂයෙන් කාර්ටර් පාදිලිතුමා, සී. පී. රණසිංහ හා ගුණසේකර බර්තලමෙව්ස් යන පාදිලි අයද ප්‍රධානව සහභාගී වූහ.

==පානදුරා  වාදය==
1873 අගෝස්තු 26 හා 28 යන දෙදින තුල [[පානදුර|පාණදුරේදී]] මෙම වාදය සිදුවිය. මෙම වාදය පංචමහා වාද අතුරින් වඩා වැදගත්ම වාදය ලෙස සැළකේ. මෙහිදී බෞද්ධ පක්ෂයෙන් [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] සහ ක්‍රිස්තියානි පක්ෂයෙන් දාවිත්ද සිල්වා පාදිලි යන අය ප්‍රධාන කථිකයෝ දෙදෙනා ලෙස සහභාගී වූහ. පානදුරේ ප්‍රසිද්ධ වූ [[කොස් මාමා]] යනුවෙන් ආමණ්ත්‍රිත (පී.එච්. ආතර් වී. දියෙස් ජාතික වීරයාණන්ගේ පියාණන් වූ පී.එච්. [[ජෙරමියේස් දියෙස්]] මහතාගේ දොඹගහවත්ත නම් පෞද්ගලික ඉඩමේ මෙම වාදය පවත්වා තිබේ.

එකල ''සිලෝන් ටයිම්ස්'' ප්‍රවෘත්ති පත්‍රයේ කතෘ ජෝන් කැපර් මහතා, මෙම විවාදයේ සමස්ථය, විවාදය කල වේලාවේදීම ඇඩ්වඩ් පෙරේරා මහතා ලවා [[ඉංග්‍රීසි]] භාෂාවට පරිවර්තනය කොට පිටපත් දහස් ගණනක් මුද්‍රණය කොට විසිරුවා හරිනු ලැබ තිබේ. (ජෝන් කැපර් මහතා හා ඇඩ්වඩ් පෙරේරා යන මහත්වරු ක්‍රිස්තු ලබ්දිකයින් යැයි සඳහන් වේ.) කැපර් මහතා විසින් ප්‍රසිද්ධ කරන ලද එම පිටපතක් අමෙරිකානු ජාතිකයෙක් වූ ෆිබල් මහතා විසින් [[ගාල්ල]]දී දැක එය සිය රටට ගෙන ගොස්, එහිලා නැවතත් මුද්‍රණය කොට බෙදා හැර තිබේ. එහිදී පාණදුරාවාදයේ විවාද තතු දුටු [[හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්]]තුමා සහ බ්ලවැස්කි මැතිණිය මෙරටට පැමිණ බුදු ධහමේ ප්‍රබෝධය ඇතිකරනු වස් [[කොළඹ]], [[ගාල්ල]] වැනි ප්‍රදේශ වල පරමවිඥානාර්ථ බෞද්ධ සමාගම් පිහිටුවීමද, ගම් නියම්හී බෞද්ධ පාඨශාලා පිහිටුවීමටද පෙරමුණ ගන්නා ලදී.

==ඔරුගොඩවත්ත වාදය==
වර්ෂ 1899 සැප්තැම්බර් 3 වන ඉරු දින කොළඹ, ඌරුගොඩවත්ත තර්ක දේශනා ශාලාවේදී සිදුවිය.

==මූලාශ්‍ර==
*''පංච මහා වාද'', බෞද්ධ සංස්කෘතික ම්‍යස්ථානය, ISBN 955-8873-05-5
* {{cite book
  |title     = [[පංච මහා වාද (පොත)|පංච මහා වාද]]
  |publisher = බෞද්ධ සංස්කෘතික ම්‍යස්ථානය
  |isbn     = 978-955-8873-05-5
  }}</text>
      <sha1>6ao2145h4efntf4al5dur50itir0pkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොරියාවේ ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68121</id>
    <revision>
      <id>793797</id>
      <parentid>783761</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T04:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>793797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190458" sha1="e1e2plcpmnpgy1jfo5r6c95lvwsk3fh" xml:space="preserve">{{Hatnote|මෙම ලිපිය 1945 කොරියාව බෙදීමට ප්‍රථම කොරියාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳව වේ. ඉන්පසු ඉතිහාසය සඳහා, [[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] සහ [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] බලන්න.}}
{{කොරියාවේ ඉතිහාසය}}

[[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] [[පහළ පේලියොලිතික]] යුගය දළ වශයෙන් වසර මිලියන බාගයකට ප්‍රථම ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref name=&quot;Eckert&quot;&gt;{{harvnb|Eckert|Lee|1990|p=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norton&quot;&gt;Christopher J. Norton, &quot;The Current state of Korean Paleoanthropology&quot;, (2000), ''Journal of Human Evolution'', 38: 803-825.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sin&quot;&gt;{{harvnb|Sin|2005|p=17}}&lt;/ref&gt; කොරියාවෙන් හමුවන පැරණිතම කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Choe and Bale&quot;&gt;[http://harvard.academia.edu/MartinTBale/Papers/824264/Current_Perspectives_on_Settlement_Subsistence_and_Cultivation_In_Prehistoric_Korea Chong Pil Choe, Martin T. Bale, &quot;Current Perspectives on Settlement, Subsistence, and Cultivation in Prehistoric Korea&quot;], (2002), ''Arctic Anthropology'', 39: 1-2, pp. 95-121.&lt;/ref&gt; එහි [[නියෝලිතික]] යුගය ක්‍රි.පූ. 6000න් පසුව ඇරඹුණු අතර අනතුරුව ක්‍රි.පූ. 800දී [[ලෝකඩ යුගය|ලෝකඩ යුගයත්]],&lt;ref name=&quot;Eckert 2&quot;&gt;{{harvnb|Eckert|Lee|1990|p=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Connor&quot;&gt;{{harvnb|Connor|2002|p=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kim and Bae&quot;&gt;[http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/Bae/pdfs/2010_Kim%20and%20Bae_C14.pdf Jong Chan Kim, Christopher J Bae, “Radiocarbon Dates Documenting The Neolithic-Bronze Age Transition in Korea”], (2010), ''Radiocarbon'', 52: 2, pp. 483-492.&lt;/ref&gt; සහ [[යකඩ යුගය]] ක්‍රි.පූ. 400 අවටත් පවතින්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

[[සම්ගුක් යුසා]] මූලාශ්‍රයේ සඳහන් පුරාවෘත්ත කථා අනුව, [[ගෝජොසොන්]] (පැරණි ජොසොන්) රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 2333දී උතුරු කොරියාවේ සහ මැංචූරියාවේ පිහිටුවන ලද්දකි.{{sfn|Sin|2005|p=19}}&lt;ref name=&quot;Lee&quot;&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|1984|pp= 14, 167}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Seth|2010|p=17}} [[ගිජා ජොසොන්]] රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ ඇරඹුණු බවට සැලකෙන අතර එහි පැවැත්ම පිළිබඳ අදටත් වාද විවාද පවතී.&lt;ref name=&quot;Hwang&quot;&gt;{{harvnb|Hwang|2010|p=4}}&lt;/ref&gt;  ගෝජොසොන් පිළිබඳ ලිඛිත ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර හමුවන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල් භාගයේ ය.{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=6}}&lt;ref name=&quot;naver1&quot;&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=14543 Gojoseon] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120701153430/http://100.naver.com/100.nhn?docid=14543 |date=2012-07-01 }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ දී දකුණුදිග කොරියාවේ [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින් රාජ්‍යය]] ආරම්භ විය. ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේදී, ගිජා ජොසොන් ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් [[විමන් ජොසොන්]] රාජධානිය ඇරඹුණු අතර එය එම සියවසේ අගභාගයේ දී, [[හන් චීනය]] විසින් එය [[ගෝජොසොන්-හන් යුද්ධය|අයත් කරගන්නා]] ලදී. මෙය ගෝජොසොන්හි බිඳවැටීමට හේතු වූ අතර මෙය පසුකාලීන යකඩ යුගය පුරා විහිදි සතුරු රාජ්‍ය වූ, [[ප්‍රාක්–තුන් රාජධානි]] යුගය ඇරඹීමට හේතු විය.

1වන සියවසේ සිට [[ගොගුර්යෝ]], [[බෙක්ජේ]], සහ [[සිල්ලා]] යන රාජ්‍ය අර්ධද්වීපය සහ මැංචූරියාවේ බලය සියතට ගෙන [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|තුන් රාජධානි]] (ක්‍රි.පූ. 57 – ක්‍රි.ව. 668) ලෙස වර්ධනය වූ අතර පසුව 676දී සිල්ලාව විසින් එය එක්සත් කරන තෙක්ම පැවතිණි. 698දී, ගොගුර්යෝහි පැරණි භූමිභාගයේ [[දේ ජෝ-යොං]] විසින් [[බල්හේ]] රාජ්‍යය ස්ථාපනය කරන ලදී.{{sfn|Pratt|2007|p=63-64}}{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=35-36}} මෙය [[උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගය|උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගයේ]] (698–926) ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි. 9වන සිය‍වසේ දී, සිල්ලාව [[කොරියාවේ පසුකාලීන තුන් රාජධානි|පසුකාලීන තුන් රාජධානිවලට]] (892–936) කැඩීගියේ ය. මෙම යුගය අවසන් කරමින් [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් රාජ්‍ය එක්සත් කර [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය ආරම්භ කරන ලදී. මේ අතර, ඛිටන් [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් ආක්‍රමණය කිරීම නිසා බල්හේ රාජ්‍යය බිඳවැටුණු අතර එහි [[දේ ග්වං-හ්යොන්|අවසන් කිරුළහිමි කුමරු]] ඇතුළු අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝව වෙත සංක්‍රමණය වූහ. එහිදී කිරුළහිමි කුමරුන් උණුසුම්ව පිළිගැනුණු අතර වං ගොන් විසින් ඔහුව සිය පවුලට එකතු කරගන්නා ලදී. මෙලෙසින් ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජධානි දෙකක් එක්සත් විය.&lt;ref name=&quot;Goryeosa&quot;&gt;Kim Jongseo, Jeong Inji, et al. &quot;Goryeosa (The History of Goryeo)&quot;, 1451, Article for July 934, 17th year in the Reign of Taejo&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Balhae&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|page=103|quote=When Parhae perished at the hands of the Khitan around this same time, much of its ruling class, who were of Koguryŏ descent, fled to Koryŏ. Wang Kŏn warmly welcomed them and generously gave them land. Along with bestowing the name Wang Kye (&quot;Successor of the Royal Wang&quot;) on the Parhae crown prince, Tae Kwang-hyŏn, Wang Kŏn entered his name in the royal household register, thus clearly conveying the idea that they belonged to the same lineage, and also had rituals performed in honor of his progenitor. Thus Koryŏ achieved a true national unification that embraced not only the Later Three Kingdoms but even survivors of Koguryŏ lineage from the Parhae kingdom.}}&lt;/ref&gt; ගෝර්යෝ යුගයේ දී, නීති ප්‍රතිසම්පාදනය කෙරුණු අතර, සංස්කෘතිය [[බුදු දහම|බුදුදහමින්]] ස්වයංපෝෂිත විය. කෙසේනමුත්, 13වන සියවසේ [[කොරියාවේ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ|මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ]] නිසා එය [[යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව|යුවාන් රාජ්‍යයේ ගැත්තකු]] බවට පත් විය. මෙය 14වන සියවසේ මැද කාලයේ [[යුවාන් රාජවංශය]] බිඳවැටෙන තෙක්ම පැවතිණි.

1388දී සිදු කළ කුමන්ත්‍රණයකින් පසු 1392දී, [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|යි සොං-ග්යේ]] විසින් [[ජොසොන්]] රාජවංශය (1392–1910) ආරම්භ කරන ලදී. [[මහා සේ‍ජොං|මහා සේජොං රජු]] (1418–1450) විසින් විවිධ පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුකරන ලදී. ඔහු විසින් රාජවංශයේ මුල් කාලයේ රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කළ අතර කොරියානු වර්ණමාලාව වූ [[හංගුල්]] ප්‍රචලිත කරවන ලදී.

සියවස් දෙකකට ආසන්න සතුටුදායක කාලපරිච්ඡේදයකින් පසු, ජොසොන් රාජවංශයට 1592න් ඇරඹී 1637 තෙක් පැවති ජපන් සහ මැංචු ආක්‍රමණවලට මුහුණ දීමට සිදු විය. ජපන් ආක්‍රමණ සමයේ චීනයේ යුධ සහාය රාජ්‍යයට බෙහෙවින් වැදගත් විය. නමුත් මිං මෙන්ම ජොසොන් රාජ්‍ය ද පරාජයට පත් කළ මැංචුවරු මුළු චීනයේම සිය ආධිපත්‍යය පතුරුවා ක්විං රාජවංශය ස්ථාපනය කළහ. මේ හේතුව නිසා ජොසොන් රාජ්‍යය ක්‍රමක්‍රමයෙන් හුදකලා සහ ව්‍යාකූල තත්ත්වයට පත් විය. 19වන සියවසේ මැද භාගය වන විට රාජ්‍යය නූතනකරණය වීමට අකමැති වීම සහ යුරෝපීය බලය නිසා චීනය පිරිහීම හේතුවෙන් කොරියාව විදේශීය බලඅධිකාරයයන්ගේ අවධානයට යොමු විය. ජපානය විසින් චීනය පරාජය කිරීමෙන් පසු කෙටි කාලයක් නිදහස භුක්ති විඳීමට සහ ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට රාජ්‍යයට හැකි විය. මෙය [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය]] (1897–1910) ලෙස හඳුන්වයි. කෙසේනමුත් කෙටිකලකින්ම මෙම රාජ්‍යය රුසියාව විසින් අභිබවනය කළ අතර, ජපානය රුසියාව පරාජය කිරීමෙන් පසු ඔවුන් විසින් කොරියාවට [[ඉයුල්සා ගිවිසුම|ආරක්ෂිත රාජ්‍ය ගිවිසුමක්]] අත්සන් කරන ලෙස බලකෙරුණු අතර 1910දී [[ජපන්-කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම|ජපානය විසින් කොරියානු අධිරාජ්‍යය ඈඳාගන්නා ලදී]]. එවිට ගිවිසුම් සියල්ල අවලංගු තත්ත්වයට පත් විය.&lt;ref&gt;[http://joongangdaily.joins.com/200108/30/200108300144080739900090809081.html Forced Annexation]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

1919 පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වූ යුධනොවන [[මාර්තු 1 ව්‍යාපාරය]] මගින් [[කොරියානු නිදහස් ව්‍යාපාරය|කොරියානු ප්‍රතිරෝධය]] නිරූපණය විය. අනතුරුව පිටුවහල් කළ [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය|කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජයේ]] සහාය ලබා ඇති වූ [[කොරියානු නිදහස් ව්‍යාපාරය|ප්‍රතිරෝධී ව්‍යාපාර]] අසල්වාසී මැංචූරියාව, චීනය සහ [[සයිබීරියාව|සයිබීරියාවේ]] ක්‍රියාකාරී විය. මෙම පිටුවහල් කරන ලද සංවිධානවල පුද්ගලයන් කොරියාවේ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.

1945දී ජපානයේ පරාජයෙන් පසු, රාජ්‍යය සෝවියට්වරුන්ගේ ආරක්ෂාව ලද උතුරු ප්‍රදේශය සහ ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයේ]] ආරක්ෂාව ලද දකුණු ප්‍රදේශය ලෙස ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිනි. 1948දී තනි රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීමට දෙපාර්ශ්වය අකමැති වීම නිසා, මෙම ප්‍රදේශ නූතන උතුරු කොරියාව සහ දකුණු කොරියාව බවට පත් විය. කොරියානු අර්ධද්වීපය [[:en:38th parallel north|38වන සමාන්තරානිකයේ දී]] බෙදා: දකුණු කොටස එක්සත් ජනපදයේ සහ බටහිර යුරෝපයේ සහාය ලබා &quot;කොරියානු සමූහාණ්ඩුව&quot; ද, උතුරු කොටස සොවියට් රුසියාවේ සහ සමාජවාදී [[මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ]] සහාය ලබා &quot;ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මහජන කොරියානු සමූහාණ්ඩුව&quot; ද පිහිටුවන ලදී. 1950දී [[ජෝසෆ් ස්ටාලින්|ස්ටාලින්]] සහ [[කිම් ඉල්-සුං]] විසින් කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ රට නැවත එක්සත් කිරීමේ අරමුණින් [[කොරියානු යුද්ධය]] දියත් කරන ලදී. විශාල ජීවිත සහ දේපල හානියකින් පසු, 1953දී සටන් විරාමයක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. නමුත් සාම ගිවිසුමක් අත්සන් නොකෙරුණු නිසා රටවල් දෙකම නිල වශයෙන් යුද්ධයේ පැවතිණි. 1991දී මෙම රාජ්‍ය දෙකම [[රක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ට]] අතුළත් කෙරිණි.

යුද්ධයෙන් පසු රටවල් දෙකම හමුදා පාලනයක් යටතේ පැවතිය ද, [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය|දකුණු කොරියාව]] ක්‍රම‍යෙන් ලිහිල් වූ අතර 1987 සිට, එම රට සතුව තරගකාරී මැතිවරණ ක්‍රමයක් පැවතිණි. දකුණු කොරියානු ආර්ථිකය සමෘද්ධිමත් වූ අතර බටහිර යුරෝපය, ජපානය සහ එක්සත් ජනපදය මෙන් එය ද පූර්ණ සංවර්ධිත රාජ්‍යයක් ලෙස සැලකෙයි.

[[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය|උතුරු කොරියාව]] යුධමය කොමියුනිස්ට් ආඥාදායක පාලන ක්‍රමයක් ගෙනගිය අතර, [[කිම් රාජවංශය (උතුරු කොරියාව)|කිම් පවුලේ]]  සාමාජිකයන් අතර රටේ නායකත්වය හුවමාරු වූ නිසා මෙය තරමක රාජාණ්ඩු පාලන ස්වභාවයක් ගත්තේ ය. [[පුද්ගලාභිවාදනය]] පැවතුණු අතර රටේ නායකයාට යම් තරමක දිව්‍යමය ස්වභාවයක් ආරූඪ කෙරිණි. ආර්ථිකව, උතුරු කොරියාව විදේශ ආධාර මත දැඩිව යැපුණු අතර සෝවියට් සංග‍මයේ බිඳවැටීමෙන් පසු එහි ආර්ථිකය සීමාකාරී තත්ත්වයට පත්ව ඇත.

==ප්‍රාග්ඓතිහාසික සහ පුරාතන යුගය==
{{Main|ප්‍රාග් ඓතිහාසික කොරියාව}}

===පේලියොලිතික===

[[File:KoreanEarthenwareJar4000BCEAmsa-DongNearSeoul.jpg|left|thumb|140px|පනා මෝස්තර සහිත කොරියානු මැටි බුජමක්; ක්‍රි.පූ. 4000ට අයත් මෙය [[සෝල්|සෝල්හි]], [[අම්සා-දොං]] පදේශයෙන් හමු විය. දැනට [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තබා ඇත.]]

අපේක්ෂකයකු විසින් වාර්තාකොට තිබුණ ද,&lt;ref name=&quot;Norton&quot; /&gt; [[හෝමෝ ඉරෙක්ටස්]] මානවයාට අයත් කිසිදු ෆොසිලයක් [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයෙන්]] හමු වී නැත.&lt;ref&gt;[http://anthro.palomar.edu/homo/homo_2.htm Early Human Evolution: Homo ergaster and erectus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219092405/http://anthro.palomar.edu/homo/homo_2.htm |date=2007-12-19 }}. Anthro.palomar.edu. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt; [[පේලියොලිතික]] යුගයට අයත් මෙවලම් තැනීමේ උපකරණ නූතන කොරියාවේ [[උතුරු හම්ග්යොං]], [[දකුණු ප්’යොංගන්]], [[ග්යොංගි]], සහ උතුරු හා දකුණු [[චුංචොං-දෝ|චුංචොං]] පළාත්වලින් හමු වේ.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp=8–12}} මෙම මෙවලම් පේලියොලිතික යුගයේ සිට මිලියන අර්ධයකට පෙර දක්වා කාලනිර්ණය කර තිබුණ ද,&lt;ref name=&quot;Connor&quot; /&gt; මෙය පසුකාලීනව එනම් වසර 400,000කට පෙර&lt;ref name=&quot;Eckert&quot; /&gt; හෝ වසර 600,000-700,000 පමණ පැරණි යැයි විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Norton&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sin&quot; /&gt;

===නියෝලිතික===
{{Main|ජ්‍යුල්මුන් කුඹල් යුගය|මුමුන් කුඹල් යුගය}}

දැනට හඳුනාගත් කොරියානු මැටි නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Choe and Bale&quot; /&gt; එමෙන්ම [[මෙසෝලිතික]] පනා-සීරුම් මැටි භාණ්ඩ සංස්කෘතිය හෙවත් යුංගිමුන් කුඹල් කර්මාන්තය පිළිබඳ සාධක අර්ධද්ළුීපය පුරාම හමු වේ. යුංගිමුන් යුගයේ භූමියක් සඳහා උදාහරණයක් ලෙස [[ජේජු-දෝ]] දැක්විය හැකි ය. ජ්‍යුල්මුන් හෙවත් පනා-මෝස්තර කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 7000න් පසු හමු වේ. මුළු බඳුන පුරාම මෝස්තරය සහිත මැටි බඳුන් වැඩි වශයෙන් බටහිර-මධ්‍යම කොරියාවෙන් හමුවේ. ඒ අතරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් [[අම්සා-දොං]] ප්‍රදේශයෙන් හමු වී ඇත. ජ්‍යුල්මුන් මැටිබඳුන්වල මෝස්තර, [[මොංගෝලියාව]], සහ [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] [[අමුර් ගඟ|අමුර්]] සහ [[සුංගරි ගඟ|සුංගරි]] ගංගා නිම්න සහ ජපානයේ [[ජෝමොන්]] සංස්කෘතීන්වලින් හමු වූ නිර්මාණවලට සමානත්වයක් දක්වයි.{{sfn|Stark|2005|p=137}}{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 23–26}}

පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ලෙනී යන්නේ [[මුමුන් කුඹල් යුගය|මුමුන් කුඹල් යුගයට]] (ක්‍රි.පූ. 1500–300) අයත් සංස්කෘතීන්හි සංකීර්ණ කෘෂිකාර්මික සමාජ සහ පැරණිතම සමාජ-දේශපාලන සමාජ පැවතී ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;mumun&quot;&gt;{{harvnb|Nelson|1993|pp=110–116}}&lt;/ref&gt;

පැරණි මුමුන් යුගයේ දී (ක්‍රි.පූ. 1500-850) දකුණු කොරියාවේ ජනයා සතුව [[කුඹුර|කුඹුරු]] වගාබිම් සහ විවිධ බෝග සහිත වියළි බිම් කෘෂිකර්මාන්තය පැවතී ඇත. ප්‍රධානීන් විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ මුල්ම සමාජ මධ්‍ය මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 850–550) සංස්කෘතියෙන් හමුවන අතර පළමු අලංකෘත ප්‍රභූ සොහොන් පසුකාලීන මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 550–300 පමණ) යුගයට අයත් යැයි ද සැලකේ. මධ්‍ය ‍මුමුන් යුගයේ දී ලෝකඩ නිෂ්පාදනය ඇරඹුණු අතර එය ක්‍රි.ව. 700දී උත්සව සහ දේශපාලන සමාජයේ බෙහෙවින් වැදගත් ස්ථානයක් ඉසිලී ය. මුමුන් යුගයට අයත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි [[සොංගුක්-රි]], [[දේප්යොං]], [[ඉගුම්-දොං]] වැනි විවිධ ස්ථානවලින් එහි ආරම්භය, ව්‍යාප්තිය සහ බිඳවැටීම පෙන්නුම් කරයි. දිගු දුර වෙළඳාම ව්‍යාප්ත වීම, දේශීය ගැටුම් වැඩිවීම සහ ලෝකඩ සහ ලෝහ විද්‍යාව හඳුන්වා දීම වැනි වැදගත් සිදුවීම් ක්‍රි.පූ. 300දී මුමුන් යුගයේ අවසානයේ සිදු වී යැයි සැලකේ.&lt;ref name=&quot;mumun&quot;/&gt;

===ගෝජොසොන් සහ ජින් රාජ්‍යය===
{{Main|ගෝජොසොන්|ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|හන් සතර ආඥාදායකත්වය}}
[[Image:History of Korea-108 BC.png|left|thumb|200px|ක්‍රි.පූ. 108දී කොරියාව]]
[[File:Korea-Neolithic.age-Sword-01.jpg|thumb|200px|කොරියානු ලෝකඩ යු‍ගයේ අසිපතක්. සෝල්, [[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය]].]]

[[ගෝජොසොන්]] ප්‍රථම [[කොරියාව|කොරියානු]] රාජධානියලෙස සැලකෙයි. එය පිහිටියේ අර්ධද්වීපයේ උතුරු කොටසේ සහ මැංචූරියාවේ ය. පසුව [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින්]] රාජ්‍යය දිගේ අර්ධද්වීපයේ දකුණට ද ව්‍යාප්ත විය.

''[[සම්ගුක් යුසා]]'' (1281) සහ අනෙකුත් මධ්‍යතන කොරියානු ග්‍රන්ථ&lt;ref&gt;බලන්න ''[[ජෙවං උන්ගි]]'' (1287) සහ ''[[දොංගුක් තොංගැම්]]'' (1485).&lt;/ref&gt;  අනුව පුරාවෘත්තමය ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 2333දී දෙව්ලොවෙන් බට [[දංගුන්]] විසිනි.{{sfn|Hwang|2010|p=2}} මෙය සනාථ කෙරෙන කිසිදු සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති නිසා මෙය අසත්‍යයකැයි සැලකේ.{{sfn|Connor|2002|p=10}} නමුත් මෙම මූලාශ්‍ර කොරියානු ජාතික අනන්‍යතාව ගොඩනැගීමට බෙහෙවින් දායක වී ඇත. ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ දී චීනයේ [[ෂෑං රාජවංශය|ෂෑං රාජවංශයයේ]] කුමරකු වූ [[ජිෂි|ගිජා]] විසින් [[ගිජා ජොසොන්]] රාජ්‍යය පිහිටුවන්නට ඇතැයි සැලකේ. කෙසේනමුත්, පරස්පර ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නිසා මෙහි පැවැත්ම 20වන සියවසේ දී මතභේදයට තුඩු දිණි. එමනිසා අදවන විට මෙම යුගය පිළිබඳ තවදුරටත් හැදෑරීම සිදු නොවේ.

ඓතිහාසික ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිළිබඳ පළමුවරට සඳහන් වන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල්කාලයේ චීන වාර්තාවලිනි.{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=6}}&lt;ref name=&quot;naver1&quot;/&gt; ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට, ගෝජොසොන් රාජ්‍යය වර්ධනය වූ එහි පැවැත්ම පිළිබඳ චීනයේ ප්‍රචලිත විය.{{sfn|Eckert|Lee|1990|p=11}}{{sfn|Lee Ki-baik|1984|p=14}} මෙම කාලය අවට එහි අගනුවර [[ප්යොංග්යෑං]] වෙත ගෙනයන ලදී.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://enc.daum.net/dic100/contents.do?query1=b01g4157b001 Gojoseon territory] at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/eak/ht04eak.htm Timeline of Art and History, Korea, 1000 BC-1 AD], Metropolitan Museum of Art&lt;/ref&gt;

ක්‍රි.පූ. 194දී, [[ගෝජොසොන්හි විමන්|විමන්]] විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කර [[විමන් ජොසොන්]] රාජ්‍යය පිහිටුවීමත් සමග ගෝජොසොන්හි [[ගෝජොසොන්හි ජුන් රජ|ජුන් රජු]] [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින් රාජ්‍යය]] වෙත පලාගියේ ය. පසුව [[හන් රාජවංශය]] විසින් [[විමන් ජොසොන්]] පරාජය කොට ක්‍රි.පූ. 108දී [[සතර හන් ආඥාදායකත්වය]] ස්ථාපනය කරන ලදී. මෙය ඊළඟ සියවසේ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු පෙදෙස්වල පැවති වැදගත් චීන බලපෑමක් ලෙස සැලකේ. මේ අතරින් [[ලෙලෑං ආඥාදායකත්වය]] [[ගොගුර්යෝ]] දේශය විසින් ආක්‍රමණය කරන තෙක්ම වසර 400ක් පමණ පැවතිණි. 

ක්‍රි.පූ. 300 අවට කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටසේ [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින්]] නැමැති රාජ්‍යයක් නැගී ආවේ ය. ජින් පිළිබඳ ඇත්තේ තොරතුරු ස්වල්පයකි. නමුත් එය හන් චීනය සමග සම්බන්ධතා පවත්වා ඇති අතර එය [[ජපානය|ජපානයේ]] [[යයොයි]] වෙත නිෂ්පාදන අපනයනය කර ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/ Yayoi Period History Summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080726001937/http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/ |date=2008-07-26 }}, BookRags.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html Japanese Roots] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120525105448/www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html |date=2012-05-25 }}, Jared Diamond, ''Discover'' 19:6 (June 1998)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www2.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm The Genetic Origins of the Japanese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160209135625/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm |date=2016-02-09 }}, Thayer Watkins&lt;/ref&gt; ක්‍රි.පූ. 100 අවට කාලයේ ජින් රාජ්‍යය [[සම්හන්]] සංයුක්තයට සම්බන්ධ විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 92–95}}

පැරණි ගෝජොසොන් පැවති භූමියෙන් කුඩා රාජ්‍ය කිහිපයක්ම බිහි විය. ඒ අතර [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ]], [[ඔක්ජෝ]], [[දොංග්යේ]], [[ගොගුර්යෝ]] සහ [[බෙක්ජේ]] ප්‍රධාන වේ. බුයෝ සහ [[ගයා සංයුක්තය]] 5වන සහ 6වන සියවස් තෙක්ම පැවතුණ ද, [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|තුන් රාජධානි]] යටතට ගැනෙන්නේ [[ගොගුර්යෝ]], [[බෙක්ජේ]], සහ [[සිල්ලා]] රාජ්‍යයි.

[[File:Hangunhyeon.PNG|left|thumb|200px|විමන් ජොසොන් බිඳවැටීමෙන් පසු උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත [[සතර හන් ආඥාදායකත්වයන්]].&lt;ref&gt;http://www.shsu.edu/~his_ncp/Korea.html&lt;/ref&gt;]]

====ලෝහවිද්‍යාව====
කොරියාවේ [[ලෝකඩ යුගය]] ක්‍රි.පූ. 900-800 අතර කාලයේ ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකෙන නමුත්,&lt;ref name=&quot;Connor&quot; /&gt; ලෝකඩ යුගයේ සංක්‍රාන්තිය ක්‍රි.පූ. 23000දී පමණ ඈතදී සිදුවන්නට ඇත.&lt;ref name=&quot;Kim and Bae&quot; /&gt; ලෝකඩ සිරි, දර්පණ, ආභරණ, සහ ආයුධ  මෙන්ම තාප්ප සහිත නගරවල නටබුන්ද හමු වී ඇත. සහල්, රතු බෝංචි, සෝයාබෝංචි, සහ මෙනේරි වගා කෙරිණි. අර්ධද්වීපය පුරා සෘජුකෝණාස්‍රාකාර ආවාට-නිවෙස් සහ විශාල ශෛලමය සුසානභූමි හමු වී ඇත.&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/977 Gochang, Hwasun and Ganghwa Dolmen Sites], UNESCO&lt;/ref&gt; සමකාලීන වාර්තා යෝජනා කරන්නේ ක්‍රි.පූ. 4වන සියවසට පෙර ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පවතින්නට ඇත්තේ ප්‍රාකාර නගරවලින් යුත් වැඩවසම් මධ්‍යගත රාජ්‍යයක් ලෙස බවයි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 82–85}} ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට චීනයේ සතුරු රාජ්‍ය නිසා අවතැන්වූවන් නැගෙනහිරට සහ දකුණට යොමු වීම නිසා කොරියාවේ [[යකඩ යුගය|යකඩ සංස්කෘතිය]] වර්ධනය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

===ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි===
{{Main|කොරියාවේ ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි}}

[[Image:History of Korea-001.png|thumb|200px|ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි, ක්‍රි.ව. 1 පමණ]]
[[Image:평양 석암리 금제교구.jpg|200px|thumb|[[කොරියාවේ ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි|ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි]] යුගයේ රන් ගාංචුවක්]]

ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි යුගය, හෙවත් රාජධානි කිහිපයේ යුගය (열국시대),&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=120316 Proto-Three Kingdoms period]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; යනු [[ගොගුර්යෝ]], [[සිල්ලා]], සහ [[බෙක්ජේ]] යන [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|කොරියාවේ තුන් රාජධානිවල]] පිබිදීමට පෙර සහ [[ගෝජොසොන්|ගෝජොසොන්හි]] බිඳවැටීමෙන් පසු කාලයයි. මෙම යුගය පැරණි ගෝජොසොන් රාජ්‍යයට අයත් භූමිවලින් පැනනැගුණු විවිධ රාජ්‍යවලින් සමන්විත විය. මේ අතරින් වඩාත් විශාලතම සහ වැදගත්ම රාජ්‍ය වූයේ [[දොංබුයෝ]] සහ [[බුක්බුයෝ]] රාජ්‍යයි.

====බුයෝ සහ අනෙක් උතුරු රාජ්‍ය====
{{Main|බුයෝ රාජධානිය|ඔක්ජෝ|දොංග්යේ}}

[[ගෝජොසොන්|ගෝජොසොන්හි]] බිඳවැටීමෙන් පසු, නූතන [[උතුරු කොරියාව|උතුරු කොරියාවට]] සහ දකුණු [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවට]] අයත් භූමිභාගයේ ආරම්භ වූ [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ]] රාජ්‍යය ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ පමණ සිට 494 දක්වා පැවතිණි. 494දී එහි ශේෂයන් [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝව]] විසින් අවශෝෂණය කරගන්නා ලදී. [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] අතුරින් දෙකක් වූ ගොගුර්යෝ සහ [[බෙක්ජේ]] යන රාජ්‍ය දෙකම තමන් එම රාජ්‍යයේ අනුපාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වා න්නා ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 109–116}}

මූලාශ්‍ර අතර පරතර මෙන්ම පරස්පරතා පැවතිය ද, ක්‍රි.පූ. 86දී [[දොංබුයෝ]] (නැගෙනහිර බුයෝ) පැනනැගි බව පැවසේ. ඇතැම්විට නියම බුයෝව ලෙස [[බුක්බුයෝ]] (උතුරු බුයෝ) සලකනු ලබයි. [[ජොල්බොන්|ජොල්බොන් බුයෝ]] රාජ්‍යය [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] පූර්වජය විය. 538දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය නාමය ''නම්බුයෝ'' (දකුණු බුයෝ) ලෙස වෙනස් කළේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=254242&amp;v=43 Buyeo] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120701173656/http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=254242&amp;v=43 |date=2012-07-01 }} at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt;

[[ඔක්ජෝ]] යනු උතුරු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පිහිටි ‍ගෝත්‍රික රාජ්‍යයකි. එය ද ගෝජොසොන් රාජ්‍යයේ බිඳවැටීමෙන් පසු බිහිවූවකි. ඔක්ජෝව බිඳවැටීමට ප්‍රථම [[ගෝජොසොන්]] රාජ්‍යයේ කොටසක්ව පැවතිණි. අසල්වැසි රාජ්‍යවල මැදිහත්වීම් නිසා එයට කිසිදිනෙක පූර්ණ වර්ධිත රාජ්‍යයක් බවට පත්වීමට හැකියාව ලැබුණේ නැත. ඔක්ජෝව ගොගුර්යෝවේ යටහත් රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. අනතුරුව 5වන සියවසේදී [[ගොගුර්යෝහි මහා ග්වංගෙටෝ|ග්වංගෙටෝ තේවං]] විසින් එය ගොගුර්යෝව වෙත ඈඳාගන්නා ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 128–130}}

[[දොංග්යේ]] යනු උතුරු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පිහිටි තවත් කුඩා රාජධානියකි. දොංග්යේ [[ඔක්ජෝ]] රාජ්‍යයෙන් සීමා වූ අතර පසුව එම රාජ්‍ය දෙකම [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝහි]] වර්ධනය වෙමින් පැවති අධිරාජ්‍යයේ යටහත් රාජ්‍ය බවට පත් විය. දොංග්යේ රාජ්‍යය ද පැරණි [[ගෝජොසොන්]] රාජ්‍යයේ කොටසකි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 130–131}}

====සම්හන්====
{{Main|සම්හන්|මහන් සංයුක්තය|ජින්හන් සංයුක්තය|බ්යොන්හන් සංයුක්තය}}

සම්හන් (삼한, 三韓) යන්න [[මහන් සංයුක්තය|මහන්]], [[ජින්හන්]], සහ [[බ්යොන්හන්]] යන රාජ්‍ය හවුල් තුනෙහි එකතුටයි. සම්හන් පිහිටියේ [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] දකුණු කොටසේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=86824 Samhan]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; සම්හන් රටවල් නීතිය මගින් දැඩිව පාලනය වූ අතර මේ සඳහා ආගම ද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. මේ අතරින් විශාලතම වූ මහන් සංයුක්තය ජනපද 54කින් සමන්විත වූ අතර එය දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සංස්කෘතික අංගයන්හි ප්‍රමුඛත්වය ලබාගත්තේ ය. බ්යොන්හන් සහ ජින්හන් යන සංයුක්ත ජනපද 12 බැගින් සමන්විත වූ අතර සම්හන් තුළ පැවති සම්පූර්ණ ජනපද සංඛ්‍යාව 78කි. 4වන සියවසේ දී ක්‍රමයෙන් [[බෙක්ජේ]], [[සිල්ලා]], සහ [[ගයා සංයුක්තය|ගයා]] රාජ්‍ය විසින් මෙම සම්හන් ආක්‍රමණය කරන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 135–141}}

==කොරියාවේ තුන් රාජධානි==
{{Main|කොරියාවේ තුන් රාජධානි}}

===‍‍ගොගුර්යෝ===
{{Main|‍ගොගුර්යෝ}}

[[Image:History of Korea-476.PNG|thumb|left|200px|ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයේ, ක්‍රි.ව. 476]]
[[Image:Goguryeo tomb mural.jpg|thumb|200px|[[‍ගොගුර්යෝ සොහොන් සංකීර්ණය|‍ගොගුර්යෝ සොහොන් බිතුසිතුවමක්]].]]
[[ගොගුර්යෝ|‍ගොගුර්යෝව]] පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 37දී [[‍ගොගුර්යෝහි දොංම්යොංසොං|ජුමොං]] (මරණාපර නාමය දොංම්යොංසොං ය. එය රාජකීයයකු විසින් ලබා දෙන ලදී).&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=12449 Goguryeo]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; පසුව, [[ගොගුර්යෝහි තේජෝ|තේජෝ රජු]] විසින් රාජ්‍ය සංකේන්ද්‍රගත කරන ලදී. බුදුදහම රාජ්‍ය ආගම ලෙස වැළඳගත් ප්‍රථම කොරියානු රාජ්‍යය වන්නේ ද ගොගුර්යෝව යි. එය සිදු වූයේ 372දී [[ගොගුර්යෝහි සොසුරිම්|සොසුරිම් රජ]] සමයේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=722626 Buddhism in Goguryeo]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lhh goguryeo&quot;&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|pp=199–202}}&lt;/ref&gt;

ගොගුර්යෝව, ගෝර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි. එය ක්‍රමයෙන් කොරියාවේ නූතන නාමය සඳහා ප්‍රභවය විණි.&lt;ref&gt;Fan Ye, ''Book of the Later Han'', volume 85; the ''Dongyi Liezhuan''&lt;/ref&gt;

5වන සියවස වන විට ‍ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයට එළඹි අතර එය නැගෙනහිර ආසියාවේ බලවත් අධිරාජ්‍යයක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Roberts|first1=John Morris|last2=Westad|first2=Odd Arne|title=The History of the World|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199936762|page=443|url=https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&amp;q=koguryo+powerful+empire#v=snippet&amp;q=koguryo%20powerful%20empire&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gardner|first1=Hall|title=Averting Global War: Regional Challenges, Overextension, and Options for American Strategy|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230608733|pages=158-159|url=https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&amp;q=Inner+Mongolia#v=snippet&amp;q=great%20powers&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[මහා ග්වංගෙටෝ]] සහ ඔහුගේ පුත් [[ගොගුර්යෝහි ජංසු|ජංසු]] විසින් සිය රාජ්‍යය මැංචූරියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ, ඇතුළු මොංගෝලියාවේ කොටසක් සහ&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|date=2012|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0253000785|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;pg=PA35#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; රුසියාවේ කොටසක් දක්වා ව්‍යාප්ත කළ අතර&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kotkin|first1=Stephen|last2=Wolff|first2=David|title=Rediscovering Russia in Asia: Siberia and the Russian Far East: Siberia and the Russian Far East|publisher=Routledge|isbn=9781317461296|url=https://books.google.com/books?id=t_DqBgAAQBAJ&amp;q=Koguryo+Siberia+Russia%27s#v=snippet&amp;q=Koguryo%20Siberia%20Russia%27s&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; බෙක්ජේවරුන්ගෙන් නූතන [[සෝල්]] නගරය අත්පත් කරගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|date=2012|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0253000785|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;pg=PA35#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; Goguryeo experienced a golden age under Gwanggaeto and Jangsu,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Hyŏn-hŭi|last2=Pak|first2=Sŏng-su|last3=Yun|first3=Nae-hyŏn|title=New history of Korea|publisher=Jimoondang|isbn=9788988095850|page=201|url=https://books.google.com/books?id=KO8MAQAAMAAJ|language=en|quote=He launched a military expedition to expand his territory, opening the golden age of Goguryeo.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hall|first1=John Whitney|title=The Cambridge History of Japan|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521223522|page=362|url=https://books.google.com/books?id=A3_6lp8IOK8C&amp;q=%22The+reign+of+King+Kwanggaet%27o+is+thought+of+as+Koguryo%27s+golden+age+of+political+might+and+Buddhist+splendor.%22#v=snippet&amp;q=%22The%20reign%20of%20King%20Kwanggaet%27o%20is%20thought%20of%20as%20Koguryo%27s%20golden%20age%20of%20political%20might%20and%20Buddhist%20splendor.%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Embree|first1=Ainslie Thomas|title=Encyclopedia of Asian history|publisher=Scribner|isbn=9780684188997|page=324|url=https://books.google.com/books?id=LtwpAQAAMAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%22Nevertheless%2C+the+reigns+of+Kwanggaet%27o+and+his+successor+Changsu+%28413-491%29+constituted+the+golden+age+of+Koguryo.%22|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cohen|first1=Warren I.|title=East Asia at the Center: Four Thousand Years of Engagement with the World|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231502511|page=50|url=https://books.google.com/books?id=Okjd2rDwb8IC&amp;q=%22Koguryo%27s+Golden+Age%22#v=snippet&amp;q=%22Koguryo%27s%20Golden%20Age%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ඔවුහු සිය රාජ්‍ය සමයේ සිල්ලාව මෙන්ම බෙක්ජේ රාජ්‍ය ද යටත් කරගනිමින් [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] කෙටි එක්සත් කාලසීමාවක් කරා ගෙනයමින් කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ප්‍රමුඛතම රාජ්‍යය බවට ගොගුර්යෝව පත්කළහ.&lt;ref name=&quot;lhh goguryeo&quot;/&gt; ජුංසුගේ වසර 79ක දීර්ඝ පාලන සමය තුළ ‍ගොගුර්යෝවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ අනෙකුත් ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|pages=38-40}}&lt;/ref&gt;

ගොගුර්යෝව පසුකලෙක [[ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධය|‍ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධයේ දී]] දැවැන්ත [[චීනය|චීන]] ආක්‍රමණ ද පරාජයට පත් කළ අතර මෙය [[සුයි රාජවංශය|සුයි හි]] බිඳවැටීමට ද හේතු විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=47|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA47#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en|quote=Koguryŏ was the first to open hostilities, with a bold assault across the Liao River against Liao-hsi, in 598. The Sui emperor, Wen Ti, launched a retaliatory attack on Koguryŏ but met with reverses and turned back in mid-course. Yang Ti, the next Sui emperor, proceeded in 612 to mount an invasion of unprecedented magnitude, marshalling a huge force said to number over a million men. And when his armies failed to take Liao-tung Fortress (modern Liao-yang), the anchor of Koguryŏ's first line of defense, he had a nearly a third of his forces, some 300,000 strong, break off the battle there and strike directly at the Koguryŏ capital of P'yŏngyang. But the Sui army was lured into a trap by the famed Koguryŏ commander Ŭlchi Mundŏk, and suffered a calamitous defeat at the Salsu (Ch'ŏngch'ŏn) River. It is said that only 2,700 of the 300,000 Sui soldiers who had crossed the Yalu survived to find their way back, and the Sui emperor now lifted the siege of Liao-tung Fortress and withdrew his forces to China proper. Yang Ti continued to send his armies against Koguryŏ but again without success, and before long his war-weakened empire crumbled.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nahm&quot;&gt;{{cite book|last1=Nahm|first1=Andrew C.|title=A Panorama of 5000 Years: Korean History|date=2005|publisher=Hollym International Corporation|location=Seoul|isbn=093087868X|page=18|edition=Second revised|quote=China, which had been split into many states since the early 3rd century, was reunified by the Sui dynasty at the end of the 6th century. Soon after that, Sui China mobilized a large number of troops and launched war against Koguryŏ. However, the people of Koguryŏ were united and they were able to repel the Chinese aggressors. In 612, Sui troops invaded Korea again, but Koguryŏ forces fought bravely and destroyed Sui troops everywhere. General Ŭlchi Mundŏk of Koguryŏ completely wiped out some 300,000 Sui troops which came across the Yalu River in the battles near the Salsu River (now Ch'ŏngch'ŏn River) with his ingenious military tactics. Only 2,700 Sui troops were able to flee from Koරea. The Sui dynasty, which wasted so much energy and manpower in aggressive wars against Koguryŏ, fell in 618.}}&lt;/ref&gt;

642දී, බලවත් ජනරාල්වරයකු වූ [[යොන් ගේසොමුන්]] විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කොට ‍ගොගුර්යෝවේ සම්පූර්ණ පාලනය අතට ගත්තේ ය. එයට ප්‍රතිචාර ලෙස, චීනයේ [[ටෑං ටයිෂොං]] අධිරාජයා විසින් ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කළ ද, ඔවුනට පරාජය වී පසුබැසීමට සිදු විය. (බලන්න [[ගොගුර්යෝ-ටෑං යුද්ධයේ ප්‍රථම යුධ ව්‍යාපාරය]]).{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 214–222}}&lt;ref&gt;[http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history/three_kingdoms.htm Three Kingdoms] Asian Info Organization&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=50|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22In+647+and+648+Taizong+again+dispatched+expeditionary+forces+to+invade+Kogury%C5%8F%2C+but+these+attacks%2C+too%2C+were+repulsed+by+Kogury%C5%8F.+Taizong+never+accomplished+his+ambition+to+conquer+Kogury%C5%8F+in+his+lifetime.%22#v=snippet&amp;q=%22In%20647%20and%20648%20Taizong%20again%20dispatched%20expeditionary%20forces%20to%20invade%20Kogury%C5%8F%2C%20but%20these%20attacks%2C%20too%2C%20were%20repulsed%20by%20Kogury%C5%8F.%20Taizong%20never%20accomplished%20his%20ambition%20to%20conquer%20Kogury%C5%8F%20in%20his%20lifetime.%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ටෑං ටයිෂොංගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ ප්‍රත් [[ටෑං ගඔ‍ෂොං]] අධිරාජයා කොරියානු රාජධානියක් වූ [[සිල්ලා|සිල්ලාවේ]] සහාය ලබා ගොගුර්යෝව නැවත ආක්‍රමණය කළේ ය. නමුත් ඔවුනට ගොගුර්යෝවේ බලසම්පන්න හමුදා පරාජය කළ නොහැකි ළුූ අතර 662දී පරාජයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ring|first1=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places|publisher=Routledge|isbn=9781136639791|page=486|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&amp;q=stalwart+defenses#v=snippet&amp;q=stalwart%20defenses&amp;f=false|accessdate=16 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maps&quot;&gt;{{cite book|last1=Injae|first1=Lee|last2=Miller|first2=Owen|last3=Jinhoon|first3=Park|last4=Hyun-Hae|first4=Yi|title=Korean History in Maps|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107098466|page=29|url=https://books.google.com/books?id=46OTBQAAQBAJ&amp;pg=PA29#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=17 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; කෙසේ නමුත්, 666දී ස්වභාවික හේතුවක් නිසා යොන් ගේසොමුන් මියගිය අතර, ඔහුගේ පුතුන් සහ බාලසොයුරා අතර සිහසුන උදෙසා පැවති අරගලය හේතුවෙන් ගොගුර්යෝ රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත්ව ක්‍රමයෙන් දුර්වල විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=51|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22Combined+with+an+internal+schism+among+the+three+sons+of+Y%C5%8Fn+Kae-somun%22#v=snippet&amp;q=%22Combined%20with%20an%20internal%20schism%20among%20the%20three%20sons%20of%20Y%C5%8Fn%20Kae-somun%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695824|page=49|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&amp;q=%22His+death+left+a+power+vacuum+that+his+sons+struggled+to+fill.+Tang+and+Silla+used+this+opportunity+to+advance+toward+Pyongyang+in+668.%22#v=snippet&amp;q=%22His%20death%20left%20a%20power%20vacuum%20that%20his%20sons%20struggled%20to%20fill.%20Tang%20and%20Silla%20used%20this%20opportunity%20to%20advance%20toward%20Pyongyang%20in%20668.%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මෙහි දී ඔහුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං දේශයට]] පලා ගිය ද, ඔහුගේ බාල සොයුරා පලාගියේ සිල්ලාවටයි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=67|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA67#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; 667දී, ටෑං-සිල්ලා සන්ධානය විසින් නැවුම් ස්වරූපයෙන් ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවන ලදී.මේ සඳහා පලාගිය යොන් නම්සෙංගේ සහාය ද හිමි විය. අවසානයේ 668දී, ඔවුනට ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට හැකි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=67|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA67#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=5 August 2016|language=en|quote=Loath to let slip such an opportunity, T'ang mounted a fresh invasion under Li Chi in 667 and Silla launched a coordinated offensive. This time the T'ang army received every possible assistance from the defector Namsaeng, and although Koguryŏ continued to hold out for another year, the end finally came in 668.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 224–225}}

ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමත් සමග, ටෑං සහ සිල්ලා මිත්‍රත්වය අවසන් වූ අතර ඔවුහු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පාලනය සඳහා එකිනෙකා සමග සටන් වැදුණහ. එහි දී, කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රදේශයක් සිය පාලනයට නතු කරගැනීමට සිල්ලාව සමත් වූ අතර, ටෑංවරුනට හිමි වූයේ ගොගුර්යෝවේ උතුරුබිම් පමණකි. කෙසේනමුත්, ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමෙන් වසර 30කට පසු ගොගුර්යෝ සෙන්පතියකු වූ [[දේ ජෝයොං]] විසින් කොරියානු-මොහේ රාජ්‍යයක් වූ [[බල්හේ]] පිහිටුවූ අතර පැරණි ගොගුර්යෝ භූමිවලින් සාර්ථකව ටෑං ආක්‍රමණිකයන් පලවා හැරීමට සමත් විය.
[[Image:백제 금동대향로.jpg|thumb|170px|[[බෙක්ජේහි රන් ආලේපිත ලෝකඩ සුවඳ දාහකය|බෙක්ජේහි රන්ආලේපිත-ලෝකඩ සුවඳ දාහකයක්]].]]

===බෙක්ජේ===
{{Main|බෙක්ජේ}}

ක්‍රි.පූ. 18දී, [[ගොගුර්යෝහි දොංම්යොං|ගොගුර්යෝවේ ආරම්භකයාගේ]] තෙවන පුත්‍රයා වූ [[බෙක්ජේහි ඔන්ජෝ|ඔන්ජෝ]] නම් වූ ගොගුර්යෝ කුමාරයකු විසින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;mcc 3kingdoms&quot;&gt;Marshall Cavendish Corporation (2007, pp. 886–889)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pratt|first1=Chairman Department of East Asian Studies Keith|last2=Pratt|first2=Keith|last3=Rutt|first3=Richard|title=Korea: A Historical and Cultural Dictionary|publisher=Routledge|isbn=9781136793936|page=135|url=https://books.google.com/books?id=r15cAgAAQBAJ&amp;q=%22prince+of+Koguryo%22#v=snippet&amp;q=%22prince%20of%20Koguryo%22&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yu|first1=Chai-Shin|title=The New History of Korean Civilization|publisher=iUniverse|isbn=9781462055593|page=27|url=https://books.google.com/books?id=TYKNdiDCGLAC&amp;pg=PA27#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=28|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22son+of+Chumong%22#v=snippet&amp;q=%22son%20of%20Chumong%22&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

[[සංගුඕ ෂි]] සඳහන් කරන්නේ බෙක්ජේ යනු [[හන් ගඟ (කොරියාව)|හන් ගංගා]] ද්‍රෝණියේ (වර්තමාන [[සෝල්]] ප්‍රදේශය අසල) පිහිටි [[මහන් සංයුක්තය|මහන් සංයුක්තයේ]] පිහිටි රාජ්‍යයක් බවයි. එය අර්ධද්වීපයේ නිරිතදිග පෙදෙස් ([[චුංචොං]] සහ [[ජොල්ලා]] පළාත්) දක්වා ව්‍යාප්ත වී දේශපාලන සහ යුධ බලය අතින් ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට සමත් විය. එහි දී, බෙක්ජේ රාජ්‍යයට, ගොගුර්යෝව සහ අසල්වැසි චීන හමුදා සමග දරුණ සටන්වල නියැලීමට සිදු විය.

4වන සියවසේ දී, [[බෙක්ජේහි ග්‍යුන්චොගෝ|ග්‍යුන්චොගෝ රජ]] සමයේ දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය උච්චස්ථානයට පත් වූ අතර, එය සියලු මහන් ජනපද සිය රාජ්‍යයට අවශෝෂණය කරගත්තේ ය. එසේම එය බටහිර කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ‍බොහෝ පෙදෙස් (මේ අතරට නූතන [[ග්යොංගි]], [[චුංචොං]], සහ [[ජොල්ලා]] යන පළාත් මෙන්ම, [[හ්වංහේ]] සහ [[ගංග්වොන්-දෝ (දකුණු කොරියාව)|ගංග්වොන්හි]] කොටසක් ද අයත් විය) සිය පාලනයට නතුකොටගෙන මධ්‍යගත රජයක් පිහිටුවී ය. බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය ව්‍යාප්ති සමයේ දී, චීනයේ [[දකුණු රාජවංශ]] සමග මුහුදු සබඳතා පැවැත් වූ අතර එය චීන සංස්කෘතිය සහ තාක්ෂණය ද උගත්තේ ය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 202–206}} බෙක්ජේහි නාවික හැකියාව, එය නැගෙනහිර ආසියාවේ [[ෆීනීෂයාව]] බවට පත්කළේ ය. බුදු දහම නැගෙනහිර ආසියාවේ ව්‍යාප්ත කිරීමට ද එය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=9781136875908|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&amp;q=%22Of+vital+importance+for+the+dissemination+of+Buddhism+throughout+East+Asia%2C+however%2C+was+Paekche%27s+nautical+skill%2C+which+made+the+kingdom+the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia.%22#v=snippet&amp;q=%22Of%20vital%20importance%20for%20the%20dissemination%20of%20Buddhism%20throughout%20East%20Asia%2C%20however%2C%20was%20Paekche%27s%20nautical%20skill%2C%20which%20made%20the%20kingdom%20the%20Phoenicia%20of%20medieval%20East%20Asia.%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

බෙක්ජේ රාජ්‍යය සංස්කෘතිය ව්‍යාප්තිය සඳහා බෙහෙවින් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. ඒ අතර [[චීන අක්ෂර]], [[බුදු දහම|බුදුදහම]], යකඩ තැනීම, සංකීර්ණ [[කුඹල් කර්මාන්තය]], සහ පැරණි [[ජපානය|ජපානයට]] අවමංගල්‍ය උත්සව සහිත් භූමදාන ක්‍රමය හඳුන්වා දීම ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;[http://theseoultimes.com/ST/?url=/ST/db/read.php?idx=580 Korean Buddhism Basis of Japanese Buddhism], Seoul Times, 2006-06-18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.asiasocietymuseum.org/buddhist_trade/koreajapan.html Buddhist Art of Korea &amp; Japan], Asia Society Museum&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.japan-guide.com/e/e2046.html Kanji], JapanGuide.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Pottery - MSN Encarta &lt;!-- BOT GENERATED TITLE --&gt;|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/query?id=1257012851343397|archivedate=2009-10-31|url-status=dead|access-date=2016-09-16|archive-date=2009-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html}} &quot;The pottery of the Yayoi culture (300? BC-AD 250?), made by a '''Mongol people''' who came from Korea to Kyūshū, has been found throughout Japan. &quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.japanvisitor.com/index.php?cID=359&amp;pID=334&amp;cName=Japanese History of Japan], JapanVisitor.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html Archived] 2009-10-31.&lt;/ref&gt; මෙහි වෙනත් සංස්කෘතික සම්බන්ධතා ලෙස බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළ විට බෙක්ජේ රාජකීයයන් ජපානය වෙත පලා යාම දැක්විය හැක. 660දී සිල්ලා සහ [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශ]] හමුදා සන්ධානයක් මගින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පරාජයට පත්කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://baekje.chungnam.net/english/index.jsp Baekje history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214055517/http://baekje.chungnam.net/english/index.jsp |date=2009-02-14 }}, Baekje History &amp; Culture Hall&lt;/ref&gt;

===සිල්ලා===
{{Main|සිල්ලා}}
[[Image:Hwangnyongsa Pagoda miniature.jpg|200px|thumb|මොංගෝලියානුවන් විසින් විනාශ [[හ්වංන්‍යොංසා]] විහාරයේ කළ මීටර 80ක් උස ප්‍රසිද්ධ ස්තූපයේ ප්‍රමාණයෙන් කුඩා අනුරුවක්.]]
පුරාවෘත්ත අනුව, ක්‍රි.පූ. 57දී [[බක් හ්යොක්ගොසේ|බක් හ්යොක්ගොසේගේ]] නායකත්වය යටතේ [[සිල්ලා]] රාජධානිය ගිනිකොනදිග කොරියාවේ [[ජින්හන් සංයුක්තය|ජින්හන් සංයුක්තයේ]] පිහිටි ප්‍රධාන ප්‍රදේශ හය එක්සත් කිරීම අරඹන ලදී. එහි භූමි ප්‍රදේශයට නූතන [[බුසන්]] වරාය නගරය ද අයත් වූ අතර, පසුකලෙක, විශේෂයෙන්ම [[එක්සත් සිල්ලා]] යුගයේ දී, සිල්ලාව ජපන් මුහුදු කොල්කරුවන් පරාජය කරමින් සිය නාවික බලය වැඩිකරගත්තේ ය.&lt;ref&gt;Kenneth B. Lee (1997, pp. 48–49)&lt;/ref&gt;

සිල්ලවෙන් හමු වූ නිර්මාණ, විශේෂයෙන්ම ඔවුනටම අනන්‍ය වූ රන් ලෝහ කර්මාන්තය උතුරු සංචාරක ස්ටෙප්ස් ආභාසය පෙන්වන අතර ගොගුර්යෝ සහ බෙක්ජේවලට වඩා අඩු චීන ආභාසයක් පෙන්වයි.&lt;ref&gt;Sarah M. Nelson, (1993, pp. 243–258)&lt;/ref&gt; සිල්ලාව [[නක්දොං ගඟ|නක්දොං ගංගා]] නිම්නය අල්ලා ගනිමින් සිය රාජ්‍යය ශීඝ්‍රයෙන් පුළුල් කළ අතර නාගරික රාජ්‍ය එක්සත් කරන ලදී.

2වන සියවස වන විට යාබද නගර අත්පත් කරගනිමින් සහ සිය බලය පතුරුවමින් සිල්ලාව විශාල රාජ්‍යයක් බවට පත්ව තිබිණි. සිල්ලාව තවදුරටත් බලවත් වූ අතර 562දී [[ගයා සංයුක්තය]] ඈඳාගන්නා ලදී. සිල්ලාව නිතරම ගොගුර්යෝ, බෙක්ජේ සහ ජපන් රාජ්‍යයන්ගේ පීඩනයට ලක් විය. එසේම තවත් සමහර අවස්ථාවන්හි දී, එය බෙක්ජේ සහ [[ගොගුර්යෝ]] රාජ්‍ය සමග මිත්‍ර සම්බන්ධතා මෙන්ම යුද්ධ ද සිදු කර ඇත.

660දී, [[සිල්ලාහි මුයොල්]] රජු සිය හමුදාවන්ට [[බෙක්ජේ]] වෙත පහරදීමට අණකළේ ය. [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං]] දේශයේ සහාය ලත් සෙන්පති [[කිම් යු-ෂින්]] බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළේ ය. 661දී සිල්ලාව සහ ටෑං එක්ව [[ගොගුර්යෝ]] රාජ්‍යයට එරෙහිව යුධ ව්‍යාපාරයක් දියත් කළ ද, ඔවුන් අතර විරසක ඇති විය. මුයොල්ගේ පුත්‍රයා සහ කිම්ගේ බෑනා වූ [[සිල්ලාහි මුන්මු|මුන්මු]] රජු, 667දී නැවත ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවා ගොගුර්යෝව බිඳ හෙලන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 222–225}}

===ගයා===
{{Main|ගයා සංයුක්තය}}

[[ගයා සංයුක්තය|ගයා]] යනු දකුණුදිග [[කොරියාව|කොරියාවේ]] [[නක්දොං ගඟ|නක්දොං ගංගා]] නිම්නයේ පිහිටා තිබූ කුඩා රාජධානිවලින් සමන්විත වූ සංයුක්ත රාජ්‍යයකි. එය [[සම්හන්]] යුගයේ [[බ්යොන්හන් සංයුක්තය|බ්යොන්හන් සංයුක්තයෙන්]] බැහැරව පැනනැගුණකි. ගයාහි තැනිතලා යකඩවලින් පොහොසත් වූ නිසා ඔවුනට යකඩ උපකරණ අපනයනය කළ හැකි වූ අතර කෘෂිකර්මාන්තය ද දියුණු විය. මුල් සියවස්වල දී, මෙම සංයුකත් රාජ්‍යයට නායකත්වය සැපයුවේ [[ගිම්හේ]] ප්‍රදේශයේ [[ගුම්ග්වන් ගයා]] රාජ්‍යය විසිනි. කෙසේනමුත් 5වන සියවස වන විට එහි ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට [[ගොර්යොං]] ප්‍රදේශයේ [[දේගයා]] රාජ්‍යය සමත් විය.

අවට පිහිටි තුන් රාජධානි සමග නිරන්තර යුද්ධයක පැටලීම නිසා ගයාවට එක්සත් රාජ්‍යයක් ලෙස වර්ධනය විය නොහැකි විය. 562දී එය [[සිල්ලා]] රාජ්‍යයට ඈඳාගැනිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 159–162}}

==උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය==
{{Main|උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගය}}

උතුරු-දකුණු රාජ්‍ය යන වදන [[පසුකාලීන සිල්ලා]] සහ [[බල්හේ]] රාජ්‍ය සඳහා භාවිත වන්නකි. මෙකල කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රමාණයක් සිල්ලාව විසින් පාලනය කළ අතර, බල්හේ රාජ්‍යය [[මැංචූරියාව]] තෙක් විහිදිණි. මේ කාලයේ, විශේෂයෙන්ම පසුකාලීන සිල්ලා යුගයේ දී සංස්කෘතිය, සහ තාක්ෂණය යන අංශවල සංවර්ධනය කැපී පෙනිණි.

===පසුකාලීන සිල්ලා===
{{Main|පසුකාලීන සිල්ලා|සිල්ලා-ටෑං යුද්ධය}}
[[File:Korea-Gyeongju-Bulguksa-33.jpg|thumb|200px|[[බුල්ගුක්සා]] විහාරය, මෙය [[යුනෙස්කෝ]] [[ලෝක උරුම ස්ථානය|ලෝක උරුම ස්ථානයකි]].]]
එක්සත් කිරීමේ යුද්ධ මාලාවෙන් පසු, [[ටෑං රාජවංශය]] විසින් පැරණි [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] මුරපොලවල් ස්ථාපනය කළ අතර [[බෙක්ජේ|බෙක්ජේහි]] පාලන ප්‍රජාවන් ස්ථාපනයට උත්සාහ දරන ලදී. 671දී බෙක්ජේ සහ උතුරුදිග කොරියානු ප්‍රදේශවල දී, සිල්ලාව ටෑං හමුදාවලට පහර දුන්නේ ය. අනතුරුව 674දී ටෑං රාජ්‍යය සිල්ලාව ආක්‍රමණය කළ ද, 676වන විට ටෑං හමුදා අර්ධද්වීපයෙන් ඉවතට පලවා හැර කොරියානු අර්ධද්වීපය සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ එක්සත් කිරීමට සිල්ලාව සමත් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 241–242}}

පසුකාලීන සිල්ලාව කලාවේ සහ සංස්කෘතියේ ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස සැලකෙයි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=DuBois|first1=Jill|title=Korea|publisher=Marshall Cavendish|isbn=9780761417866|page=22|url=https://books.google.com/books?id=JklBlOQhkTcC&amp;q=%22golden+age+of+art+and+culture%22#v=snippet&amp;q=%22golden%20age%20of%20art%20and%20culture%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Randel|first1=Don Michael|title=The Harvard Dictionary of Music|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674011632|page=273|url=https://books.google.com/books?id=02rFSecPhEsC&amp;q=%22golden+age+of+artistic+and+cultural+achievement%22#v=snippet&amp;q=%22golden%20age%20of%20artistic%20and%20cultural%20achievement%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hopfner|first1=Jonathan|title=Moon Living Abroad in South Korea|publisher=Avalon Travel|isbn=9781612386324|page=21|url=https://books.google.com/books?id=MhwXBQAAQBAJ&amp;q=%22cultural+and+political+golden+age%22#v=snippet&amp;q=%22cultural%20and%20political%20golden%20age%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මෙම යුගයේ දී, පසුකාලීන සිල්ලාව සහ [[:en:Abbasid Caliphate|අබ්බාසිද් කාලිෆේට්]] අතර දුරබැහැර වෙළඳාම පැවති බව පර්සියානු භූගෝල විද්‍යාඥයකු වූ [[:en:Ibn Khordadbeh|ඉබ්න් ඛොර්දාද්බෙහ්]] සිය ''[[:en:Book of Roads and Kingdoms (ibn Khordadbeh)|මාවත් සහ රාජධානි ග්‍රන්ථයේ]]'' සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Bird2014&quot;&gt;{{cite book|author=Isabella Bird|title=Korea and Her Neighbours.: A Narrative of Travel, with an Account of the Recent Vicissitudes and Present Position of the Country. With a Preface by Sir Walter C. Hillier.|url=https://books.google.com/books?id=hHeKAgAAQBAJ|date=9 January 2014|publisher=Adegi Graphics LLC|isbn=978-0-543-01434-4|chapter=1}}&lt;/ref&gt; [[බුල්ගුක්සා]] විහාරය සහ [[සොක්ගුරාම්]] ගුහාව වැනි [[ලෝක උරුම ස්ථානය|ලෝක උරුම]] බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන, සංකීර්ණ කොරියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය සහ බුදු දහමේ ආභාසය පිළිබඳ වැදගත් උදාහරණ ලෙස සැලකිය හැක.&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/736 Seokguram Grotto and Bulguksa Temple], UNESCO&lt;/ref&gt; මෙම යුගයේ වෙනත් රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලත්, කලා සහ ගෘහනිර්මාණ ලෙස [[හ්වංන්‍යොංසා]] විහාරය සහ [[බුන්හ්වංසා]] විහාරය ද දැක්විය හැක.

පසුකාලීන සිල්ලාව, මධ්‍යකාලීන [[නැගෙනහිර ආසියාව|නැගෙනහිර ආසියාවේ]] [[ෆීනීෂියාව|ෆීනීෂියාවක්]] බඳු වූ [[බෙක්ජේ|බෙක්ජේහි]] නාවික පරාක්‍රමය අත්පත්කරගෙන&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=9781136875908|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&amp;q=%22the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia%22#v=snippet&amp;q=%22the%20Phoenicia%20of%20medieval%20East%20Asia%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; 8වන සහ 9වන සියවස්වල නැගෙනහිර ආසියානු මුහුදුවල ප්‍රමුඛත්වය ගත්තේ ය. එසේම [[ජං බොගෝ]] කාලයේ චීනය, කොරියාව සහ ජපානය අතර වෙළඳාමේ ප්‍රමුඛත්වය හිමිකරගත්තේ ය. මීට අමතරව, සිල්ලා ජනයා මුහුදෙන් එහා චීනයේ [[ෂැන්ඩොං අර්ධද්වීපය|ෂැන්ඩොං අර්ධද්වීපයේ]] සහ [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] මුවදොරේ ජනාවාස පිහිටුවූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gernet|first1=Jacques|title=A History of Chinese Civilization|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521497817|page=291|url=https://books.google.com/books?id=jqb7L-pKCV8C&amp;q=%22Korea+held+a+dominant+position+in+the+north-eastern+seas%22#v=snippet&amp;q=%22Korea%20held%20a%20dominant%20position%20in%20the%20north-eastern%20seas%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Reischauer|first1=Edwin Oldfather|title=Ennins Travels in Tang China|publisher=John Wiley &amp; Sons Canada, Limited|isbn=9780471070535|pages=276–283|url=https://books.google.com/books/about/Ennin_s_Travels_in_T_ang_China.html?id=HXqEAAAACAAJ|accessdate=21 July 2016|language=en|quote=From what Ennin tells us, it seems that commerce between East China, Korea and Japan was, for the most part, in the hands of men from Silla. Here in the relatively dangerous waters on the eastern fringes of the world, they performed the same functions as did the traders of the placid Mediterranean on the western fringes. This is a historical fact of considerable significance but one which has received virtually no attention in the standard historical compilations of that period or in the modern books based on these sources. . . . While there were limits to the influence of the Koreans along the eastern coast of China, there can be no doubt of their dominance over the waters off these shores. . . . The days of Korean maritime dominance in the Far East actually were numbered, but in Ennin's time the men of Silla were still the masters of the seas in their part of the world.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695824|page=3|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&amp;q=%22Greater+Silla+dominated+the+Yellow+Sea%2C+the+East+China+Sea%2C+and+the+South+%28Korea%29+Sea+with+trade+between+Tang+China+and+Nara-Heian+Japan.%22#v=snippet&amp;q=%22Greater%20Silla%20dominated%20the%20Yellow%20Sea%2C%20the%20East%20China%20Sea%2C%20and%20the%20South%20(Korea)%20Sea%20with%20trade%20between%20Tang%20China%20and%20Nara-Heian%20Japan.%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Seth|first1=Michael J.|title=A Concise History of Korea: From the Neolithic Period Through the Nineteenth Century|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780742540057|page=65|url=https://books.google.com/books?id=Qe4PoOd89XIC&amp;q=%22Koreans+dominated+the+commerce+of+Northeast+Asia+in+the+eighth+and+ninth+centuries%22#v=snippet&amp;q=%22Koreans%20dominated%20the%20commerce%20of%20Northeast%20Asia%20in%20the%20eighth%20and%20ninth%20centuries%22&amp;f=false|accessdate=21
 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

මෙකල බුදුදහම ප්‍රචලිත විය. චීන බෞද්ධයන් අතර කොරියානු බෞද්ධයන්ට විශේෂ ගෞරවයක් හිමි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mun|first1=Chanju|last2=Green|first2=Ronald S.|title=Buddhist Exploration of Peace and Justice|publisher=Blue Pine Books|isbn=9780977755301|page=147|url=https://books.google.com/books?id=au1oD1kKv94C&amp;q=%22Korean+Buddhist+monks+such+as+Woncheuk%2C+Wonhyo+and+Uisang+enjoyed+a+very+high+fame+among+Chinese+Buddhists%22#v=snippet&amp;q=%22Korean%20Buddhist%20monks%20such%20as%20Woncheuk%2C%20Wonhyo%20and%20Uisang%20enjoyed%20a%20very%20high%20fame%20among%20Chinese%20Buddhists%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; එසේම ඔවුහු චීන බුදුදහම සඳහා ද දායක වූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=McIntire|first1=Suzanne|last2=Burns|first2=William E.|title=Speeches in World History|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438126807|page=87|url=https://books.google.com/books?id=L-6ghsWDMTAC&amp;q=%22Korean+thinkers+made+reciprocal+contributions+to+Chinese+Buddhism%22#v=snippet&amp;q=%22Korean%20thinkers%20made%20reciprocal%20contributions%20to%20Chinese%20Buddhism%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මේ අතරින්: [[වොන්ච්‍යුක්]], [[වොන්හ්යෝ]], [[උයිසං]], [[කිම් හ්වාසං|මුසං]],&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Jr|first1=Robert E. Buswell|last2=Jr|first2=Donald S. Lopez|title=The Princeton Dictionary of Buddhism|publisher=Princeton University Press|isbn=9781400848058|page=187|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&amp;pg=PA187#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Poceski|first1=Mario|title=Ordinary Mind as the Way: The Hongzhou School and the Growth of Chan Buddhism|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198043201|page=24|url=https://books.google.com/books?id=5fwRXrVPh-cC&amp;pg=PA24#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Wu|first1=Jiang|last2=Chia|first2=Lucille|title=Spreading Buddha's Word in East Asia: The Formation and Transformation of the Chinese Buddhist Canon|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231540193|page=155|url=https://books.google.com/books?id=IX7ICgAAQBAJ&amp;pg=PA155#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Wright|first1=Dale S.|title=The Zen Canon: Understanding the Classic Texts|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199882182|url=https://books.google.com/books?id=JfHQCwAAQBAJ&amp;pg=PT124#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; සහ සිල්ලා කුමාරයකු වූ [[කිම් ග්යෝ-ගක්]] යන පිරිස [[ජියුහුවා කන්ද]] චීන බුදු දහමේ [[චීනයේ පූජනීය කඳු|පූජනීය කඳු]] සතරෙන් එකක් බවට පත්කිරීමට මූලික වූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Su-il|first1=Jeong|title=The Silk Road Encyclopedia|publisher=Seoul Selection|isbn=9781624120763|url=https://books.google.com/books?id=UgOwDAAAQBAJ&amp;pg=PT668#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Nikaido|first1=Yoshihiro|title=Asian Folk Religion and Cultural Interaction|publisher=Vandenhoeck &amp; Ruprecht|isbn=9783847004851|page=137|url=https://books.google.com/books?id=TozUCgAAQBAJ&amp;pg=PA137#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Leffman|first1=David|last2=Lewis|first2=Simon|last3=Atiyah|first3=Jeremy|title=China|publisher=RoughGuides|isbn=9781843530190|page=519|url=https://books.google.com/books?id=dA_QbQiZkB4C&amp;pg=PA519#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Leffman|first1=David|title=The Rough Guide to China|publisher=Penguin|isbn=9780241010372|url=https://books.google.com/books?id=FjqJAwAAQBAJ&amp;pg=PT509#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=DK Eyewitness Travel Guide: China|publisher=Penguin|isbn=9781465455673|page=240|url=https://books.google.com/books?id=rm7XCwAAQBAJ&amp;pg=PA240#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

8වන සියවස අගභාගය වන විට සිල්ලාව තුළ දේශපාලන අර්බුද හටගැනිණි. මෙය සිල්ලාව ඉන් අනතුරුවට බෙහෙවින් දුර්වල කළේ ය. පැරණි ‍බෙක්ජේවලින් පැවතෙන්නන් විසින් [[හුබෙක්ජේ]] ස්ථාපනය කරන ලදී. උතුරින්, ගොගුර්යෝව ප්‍රාණවත් කරමින් කැරලි ඇති විය. මෙය [[පසුකාලීන තුන් රාජධානි|පසුකාලීන තුන් රාජධානි සමයේ]] ආරම්භය‍ ලෙස සැලකේ.

935දී [[සිල්ලාහි ග්යොංසුන්|ග්යොංසුන් රජු]] [[ගෝර්යෝ|ගෝර්යෝවට]] යටත් වන තෙක් තවත් අවුරුදු 267ක් පසුකාලීන සිල්ලාව පැවතිණි. ඉන් අනතුරුව වසර 992ක් පුරාවට රජවරුන් 56ක් විසින් පාලනය ගෙන ගිය සිල්ලා යුගය අවසන් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 266–269}}

===බල්හේ===
{{Main|බල්හේ}}

[[Image:Pressapochista4.jpg|thumb|170px|[[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය|කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] ඇති බල්හේ කැටයම් සහිත ශිලා ලේඛනයක්]]
[[බල්හේ]] රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ 698දී, එනම් ගොගුර්යෝ බිඳ වැටී වසර තිහකට පසුව ය. මෙය පැරණි ගොගුර්යෝහි උතුරු පෙදෙසේ පිහිටුවන ලද්දේ පැරණි ගොගුර්යෝ සෙන්පතියකු වූ [[දේ ජෝයොං]] විසිනි.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=14170 Dae Joyeong]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; බල්හේ රාජ්‍යය විසින් [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] උතුරු පෙදෙස්, මැංචූරියාවේ කොටසක් (එයට ඉතිහාසයේ වැඩි කලක් [[ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය|ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය]] අයත් නොවී ය) අයත් වූ අතර, එය නූතන [[:en:Primorsky Krai|රුසියානු ප්‍රිමෝර්ස්කි ක්‍රේ]] දක්වා ව්‍යාප්ත විය. බල්හේ තමන් ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යයක් ලෙස හඳුන්වා ගත්තේ ය. එය [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශයේ]] සංස්කෘතිය වැළඳගත්තේ ය. විශේෂයෙන්ම රාජ්‍ය ව්‍යුහය, සහ භූ දේශපාලන පද්ධතිය අනුගමනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|pp=244–248}}&lt;/ref&gt;

සාපේක්ෂව සාමකාමී, ස්ථාවර රාජ්‍ය සමයක බල්හේ දියුණුවට පත් විය. විශේෂයෙන්ම මෙය සිදු වූයේ තුන්වන [[බල්හේ හි මුන්|මුන්]] (737–793) සහ [[බල්හේ හි සොන්|සොන්]] යන රජවරුන්ගේ සමයේ ය. කෙ‍සේනමුත්, 10වන සියවස වන විට බල්හේ රාජ්‍යය බෙහෙවින් දුර්වල වූ අතර 926දී [[ඛිටන් ජනයා|ඛිටන්]] [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් බල්හේ ආක්‍රමණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;/&gt; බල්හේ හි අවසන් කිරුළහිමි කුමරු වූ [[දේ ග්වං-හ්යොන්]] ඇතුළු දසදහස් ගණන් අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝ වෙත සංක්‍රමණය වූහ.&lt;ref name=&quot;Goryeosa&quot; /&gt; ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය දෙක අතර ජාතික ඒකාබද්ධතාවක් ඇති කරමින් [[දේ ග්වං-හ්යොන්|දේ ග්වං-හ්යොන්ව]], [[වං ගොන්]] විසින් සිය රාජකීය පවුලට ඇතුළත් කරගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Balhae&quot; /&gt;

බල්හේ රාජ්‍යයෙන් ඓතිහාසික වාර්තා කිසිවක් හමු නොවේ. එසේම ලියාඕවරුන් බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් ඉතිරි කර නැත. [[ගෝර්යෝ]] රාජ්‍යය විසින් ඇතැම් බල්හේ බිම් අවශෝෂණය කරගෙන එහි අවතැන්වූවන් පිළිගත්ත ද, එහි බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් නැත. [[සම්ගුක් සගි]] (&quot;රාජධානි තුනේ ඉතිහාසය&quot;), නැමැති ග්‍රන්ථයේ බල්හේ පිළිබඳ ඡේදයක් අන්තර්ගත වේ. නමුත් එහි බල්හේ රාජවංශ ඉතිහාසය පිළිබඳ සඳහන් නොවේ. 18වන සිය‍වසේ [[ජොසොන්]] රාජවංශ ඉතිහාසඥයකු වූ [[යු ද්‍යුක්ගොං]] කොරියානු ඉතිහාසයේ කොටසක් ලෙස බල්හේ රාජ්‍යය පිළිබඳ ක්‍රමවත් අධ්‍යයනයක් කර, මෙම යුගය සඳහා &quot;උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය යුගය&quot; යන නාමය යෙදී ය.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;/&gt;

===පසුකාලීන තුන් රාජධානි===
{{Main|පසුකාලීන තුන් රාජධානි}}
පසුකාලීන තුන් රාජධානි යටතට (ක්‍රිව. 900 – 936) [[සිල්ලා]], [[හුබෙක්ජේ]] (&quot;පසුකාලීන [[බෙක්ජේ]]&quot;), සහ [[තේබොං]] (හුගොගුර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි, &quot;පසුකාලීන [[ගොගුර්යෝ]]&quot;) යන රාජ්‍යයි.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=260575&amp;v=43 Later Three Kingdoms] at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt; මෙහි පසුව සඳහන් රාජධානි ද්විත්වය, [[පසුකාලීන සිල්ලා|පසුකාලීන සිල්ලාවේ]] බලය පරිහානියට යමින් පැවති අවධියේ බිහි විය. ඒවා බෙක්ජේ සහ ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වයි.

[[තේබොං]] (පසුකාලීන ගොගුර්යෝ) පිහිටුවන ලද්දේ බෞද්ධ භික්ෂුවක් වූ [[ගුං යේ]] විසිනි. සත්‍ය වශයෙන්ම ගුං යේ යනු සිල්ලාහි ග්යොංමුන් රජුගේ පුත්‍රයෙකි. ගුං යේ ඉපදුණු විට, ඔහු සිල්ලාවේ බිඳවැටීමට හේතු වන බවට අනාවැකියක් ප්‍රකාශ වූ නිසා ග්යොංමුන් අළුත උපන් බිළිඳාව මරා දැමීමට අණකළේ ය. නමුත් ගුං යේගේ පාලිකාව ඔහුව රැගෙන පලාගොස් හදාවඩා ගත්තා ය.&lt;ref&gt;[http://world.kbs.co.kr/english/program/program_koreanstory_detail.htm?No=35144 Koreans in History/People/Program/KBS World Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301170726/http://world.kbs.co.kr/english/program/program_koreanstory_detail.htm?No=35144 |date=2012-03-01 }}. World.kbs.co.kr. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt; එතරම් ජනප්‍රිය නොවූ ගුං යේව, 918දී [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් බලයෙන් පහකරන ලදී. සිය ජනතාව අතර ජනප්‍රිය වූ වං ගොන් මුළු අර්ධද්වීපයම එක් රජයක් යටතේ එක්සත් කිරීමට තීරණය කළේ ය. 934දී ඔහු පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යයට පහර දුන් අතර එයට පසු වර්ෂයේ සිල්ලාව ද යටත් විය. 936දී, ගොර්යෝ රාජ්‍යය විසින් [[හුබෙක්ජේ]] ආක්‍රමණය කරන ලදී..&lt;ref&gt;[http://koreanhistory.info/Koryo.htm Goryeo Dynasty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170619144349/http://koreanhistory.info/Koryo.htm |date=2017-06-19 }}, Korean History information!&lt;/ref&gt;

==කොරියාවේ ගෝර්යෝ රාජවංශය==
{{Main|ගෝර්යෝ}}
{{See also|ගෝර්යෝ හමුදා පාලනය|යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව}}

[[File:Korea - Seoul - National Museum - Incense Burner 0252-06a.jpg|thumb|120px|left|කොරියානු [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශ (918–1392) සෙලඩොන් [[සුවඳ දාහකය]]ක්, පිළිහුඩු වර්ණ [[සෙරමික් යටිඔපය|යටිඔපය]] සහිතයි.]]
[[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 918දී වන අතර එය 936වන විට කොරියාවේ පාලක රාජවංශය බවට පත් විය. &quot;ගෝර්යෝ&quot; යන්න නම් කරන ලද්දේ, [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් ගොගුර්යෝවෙන් පැවත එන්නක් ලෙස ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ryu|first1=Howard Jisoo|title=Orderly Korea Unification: With the Guarantee of Stability in East Asia|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781462803323|page=145|url=https://books.google.com/books?id=ZrZ-PuddnnYC&amp;q=Goguryeo+descent#v=snippet&amp;q=Goguryeo%20descent&amp;f=false|accessdate=18 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=박|first1=종기|title=고려사의 재발견: 한반도 역사상 가장 개방적이고 역동적인 500년 고려 역사를 만나다|date=August 24, 2015|publisher=휴머니스트|isbn=9788958629023|url=https://play.google.com/store/books/details?id=Qn6TCgAAQBAJ&amp;rdid=book-Qn6TCgAAQBAJ&amp;rdot=1&amp;source=gbs_vpt_read&amp;pcampaignid=books_booksearch_viewport}}&lt;/ref&gt; එය [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=266}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Rossabi|first1=Morris|title=China Among Equals: The Middle Kingdom and Its Neighbors, 10th-14th Centuries|publisher=University of California Press|isbn=9780520045620|page=323|url=https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&amp;q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22#v=snippet&amp;q=%22As%20the%20self-proclaimed%20successor%20to%20Koguryo%20and%20the%20protector%20of%20Parhae%20refugees%2C%20many%20of%20them%20of%20Koguryo%20origin%2C%20Koryo%20considered%20the%20northern%20territories%20in%20Manchuria%20its%20rightful%20legacy.%22&amp;f=false|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; වං ගොන් සිය නිවහන වූ [[ගේසොං]] නගරය, නව රාජවංශයේ අගනුවර ටලස නම්කරන ලදී. මෙම රාජවංශය විසින් 1392 තෙක් පාලනය ගෙන යන ලදී. මෙය &quot;කොරියාව&quot; යන ඉංග්‍රීසි නාමයේප්‍රභවය ලෙස ද සැලකෙයි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 120–121}}&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=151665 Korea]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; 1170 සහ 1270 අතර කාලයේ රජය පාලනය කරන ලද්දේ [[ගෝර්යෝ හමුදා පාලනය|හමුදා නායකයන්]] විසිනි.

මෙම යුගයේ නීති සම්පාදනය සිදු වූ අතර සිවිල් සේවා පද්ධතියක් හඳුන්වා දුණි. [[බුදු දහම|බුදුදහම]] වැජඹුණු අතර අර්ධද්වීපය පුරාම එය ප්‍රචලිත විය. 12වන සහ 13වන සියවස් තුළ [[සෙලඩොන්]] කුඹල් කර්මාන්තය ප්‍රචලිත විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 360–361}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 122–123}} මෙකල ගෝර්යෝවේ සංස්කෘතික ජයග්‍රහණයන් ලෙස [[ත්‍රිපිටක කොරියානා]] ලී අච්චු 81,258ක් තුළට නිර්මාණය කිරීම,{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 309–312}} ලෝහ චල මුද්‍රණ ක්‍රමය හැඳින්විය හැක.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korean Classics : Asian Collections: An Illustrated Guide (Library of Congress - Asian Division)|url=https://www.loc.gov/rr/asian/guide/guide-korean.html|website=Library of Congress|publisher=United States Congress|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gutenberg Bible|url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item100565.html|website=British Library|publisher=The British Library Board|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korea, 1000–1400 A.D. {{!}} Chronology {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History {{!}} The Metropolitan Museum of Art|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/07/eak.html|website=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=The Metropolitan Museum of Art|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Movable type - Oxford Reference|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100213284|website=Oxford Reference|publisher=Oxford University Press|accessdate=19 August 2016|doi=10.1093/oi/authority.20110803100213284}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ebrey|first1=Patricia Buckley|last2=Walthall|first2=Anne|title=East Asia: A Cultural, Social, and Political History|publisher=Cengage Learning|isbn=1285528670|url=https://books.google.com/books?id=QfkWAAAAQBAJ&amp;q=%22Korea+led+the+world+in+inventing+metal+movable-type+printing+in+1234%22#v=snippet&amp;q=%22Korea%20led%20the%20world%20in%20inventing%20metal%20movable-type%20printing%20in%201234%22&amp;f=false|accessdate=19 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1018දී, [[ලියාඕ රාජවංශය|ඛිටන් අධිරාජ්‍යය]] විසින් ගෝර්යෝව ආක්‍රමණය කරන ලදී. නමුත් [[කුජු හි සටන|කුජු හි සටනේ දී]] එය පරාජය කිරීමට [[ගං ගම්-චන්]] සෙන්පතියා සමත් විය. ඛිටන් අධිරාජ්‍යය පරාජයට පත් කිරීමෙන් පසු, සියවසක් පමණ පැවති ස්වර්ණමය යුගයක් ගෝර්යෝව කරා එළැඹියේ ය. මෙම සමයේ දී මුද්‍රණ සහ ප්‍රකාශන කර්මාන්තය වර්ධනය වීම, අධ්‍යාපනය දියුණු වීම සහ දර්ශනය, සාහිත්‍යය, ආගම, සහ විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත වීම වැනි විශිෂ්ට සංවර්ධනයන් රැසක්ම සිදු විය; 1100 වන විට, ප්‍රසිද්ධ විද්වතුන් සහ විද්‍යාඥයන් බිහි කළ විශ්වවිද්‍යාල 12ක් පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=61|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA61#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bowman|first1=John|title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231500043|page=202|url=https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&amp;q=%22The+Mongolian-Khitan+invasions+of+the+late+tenth+century+challenge+the+stability+of+the+Koryo+government%2C+but+a+period+of+prosperity+follows+the+defeat+of+the+Khitan+in+1018.%22#v=snippet&amp;q=%22The%20Mongolian-Khitan%20invasions%20of%20the%20late%20tenth%20century%20challenge%20the%20stability%20of%20the%20Koryo%20government%2C%20but%20a%20period%20of%20prosperity%20follows%20the%20defeat%20of%20the%20Khitan%20in%201018.%22&amp;f=false|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1231දී, [[මොංගෝලියානුවන්]] සිය [[කොරියාවේ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ|කොරියානු ආක්‍රමණ]] මෙහෙයවන ලදී. වසර 39ක් තුළ, ප්‍රධාන යුධ ව්‍යාපාර හතක් මෙහෙයවූ නමුත් කොරියාව ආක්‍රමණය කිරීමට අපොහොසත් විය.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=72|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA72#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; දශක ගණනක සටන් අවසන් කරමින්, කොන්දේසි සහිතව යටත් වීම සඳහා ගෝර්යෝව සිය [[ගෝර්යෝහි වොන්ජොං|කිරුළහිමි කුමරුන්ව]] [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන්]] අගනුවර මොංගෝලියානුවන් වෙත පිටත් කළේ ය; මෙය පිළිගත් [[කුබ්ලයි ඛාන්]] සිය දියණියන්ගෙන් කෙනෙක් කොරියානු කිරුළහිමි කුමරුට සරණපාවා දුන්නේ ය.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot; /&gt; අනතුරුව ඉදිරි වසර 80ක කාලය තුළ ගෝර්යෝව පැවතියේ මොංගෝලියානුවන් පාලනය කළ [[චීනය|චීනයේ]] [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන් රාජවංශයේ]] [[යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව|යටත් රාජ්‍යයක්]] ලෙසයි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 343–350}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=142–145}} වසර 80 තුළ මෙම ජාතීන් අතර සම්බන්ධතා ශක්තිමත් වූ අතර කොරියාවේ ඉන්පසු රජ වූ සියලු රජවරුන් විවාහ වූයේ මොංගෝලියානු කුමරියන් සමගයි.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot; /&gt; යුවාන් රාජවංශයේ [[ගි අධිරාජිනිය|අවසාන අධිරාජිනිය]] ද කොරියානු කුමරියකි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Currie|first1=Lorenzo|title=Through the Eyes of the Pack|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781493145164|page=181|url=https://books.google.com/books?id=hONCAwAAQBAJ&amp;pg=PA181#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1350දී, අභ්‍යන්තර බල අරගල නිසා යුවාන් රාජවංශය ශීඝ්‍රයෙන් පරිහානියට පත් විය. මේ නිසා [[ගෝර්යෝහි ගොංමින්|ගොංමින්]] රජුට ගෝර්යෝ රජයේ නොයෙකුත් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට අවස්ථාව හිමි විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 351–353}} ගොංමින් හට නොයෙකුත් ගැටලු විසඳීමට සිදු විය. ඒ අතර ප්‍ර-මොංගෝලියානු වංශවතුන් සහ යුධ නිලධාරීන් ඉවත් කිරීම, ඉඩම් අයිතිය පිළිබඳ ගැටලුව, බෞද්ධ සහ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන් අතර මතභේද දුරලීම ආදිය ඒ අතර විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 152–155}} මෙම කලබලකාරී සමය තුළ, ගෝර්යෝව අවස්ථානුකූලව 1356දී [[ලියාඕයෑං]] ආක්‍රමණය කරන ලදී. එසේම 1356 සහ 1360දී විශාල [[ගෝර්යෝවේ රතු ජටා ආක්‍රමණ|රතු ජටාකරුව්නගේ ආක්‍රමණ]] ද්විත්වයක් මැඬලන ලදී. 1364දී, [[චෝ යොං]] සෙන්පතියා විසින් ආක්‍රමණික මොංගෝලියානු [[ටුමෙන් (ඒකකය)|ටුමෙනය]] පරදවා ගෝර්යෝව පාලනයට මොංගෝලියානුවන් දැරූ අවසාන උත්සාහය ද ව්‍යර්ථ කරන ලදී. 1380 දශකයේ ගෝර්යෝව සිය අවධානය [[වොකෝවු]] තර්ජනය වෙත යොමු කළ අතර [[චෝ මුසොන්]] විසින් මුහුදු කොල්ලකාර නැව් සියගණනක් විනාශ කිරීම සඳහා [[කොරියාවේ නාවික ඉතිහාසය|නාවික කාලතුවක්කු හමුදාව]] නිර්මාණය කරන ලදී.

1392 වන තෙක් ‍ගෝර්යෝ රාජවංශය පැවතිණි. 1388දී කුමන්ත්‍රණයක් මගින් [[ජොසොන්]] රාජවංශයේ ආරම්භකයා වූ [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|ජෝසොන්හි තේජෝ]] බලය සියතට ගත් අතර, රජවරුන් දෙදෙනකු පසුපස හිඳ රාජ්‍යය මෙහෙයවීමෙන් පසු ඔහු විසින් 1392දී ජෝසොන් රාජවංශය පිහිටුවන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 369–370}}

==කොරියාවේ ජොසොන් රාජවංශය==
{{Main|ජොසොන්}}
[[File:조선 태조.JPG|thumb|left|[[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|තේජෝ රජුගේ]] උඩුකය]]
[[Image:Gyeongbok-gung palace-05 (xndr).jpg|thumb|250px|[[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගය]]
[[File:Joseon plate mail in Gyeongbokgung Palace.jpg|thumb|කොරියානු ලෝහ සන්නාහයක්]]

===දේශපාලන ඉතිහාසය===
1392දී, පසුකලෙක තේජෝ යනුවෙන් හැඳින්වුණු [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|යි සොං-ග්යේ]] සෙන්පතියා විසින් [[ජොසොන්]] රාජවංශය (1392–1897) පිහිටුවන ලදී. එය පැරණි රාජධානියක් වූ [[ගෝජොසොන්]] සඳහා ගෞරවයක් ලෙස නම්කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;naver1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;සාහිත්‍යමය &quot;පැරණි ජොසොන්&quot;, යන වදන ක්‍රි.ව. 13වන සියවසේ දී පළමුවරට භාවිත වූයේ පුරාතන රාජධානිය, [[විමන් ජොසොන්]] රාජ්‍යයෙන් වෙන්කර දැක්වීමට භාවිත වූ අතර, දැන් එම වදන ජොසොන් රාජවංශයෙන් පුරාතන රාජ්‍යය වෙන්කර දැක්වීමට භාවිතා වේ.&lt;/ref&gt; මෙය [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]] පදනම් කරගත් චින්තනය ආශ්‍රයෙන් ගොඩනැගුණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=160–163}} ජොසොන් රාජවංශය පුරා පැතිර තිබූ දර්ශනය [[කොරියානු කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව කොන්ෆියුසියානුවාදය]] නම් වූ අතර, එය ධනවත්, සහ බලවත් තනතුරු හෙබ වූ විද්වතුන් වූ [[සොන්බි]] පාන්තිකයන් සඳහා එය පරමාදර්ශය විය.

තේජෝ විසින් අගනුවර [[සෝල්|හන්යං]] (වර්තමාන [[සෝල්]]) වෙත ගෙනගිය අතර [[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගය ඉදිකරන ලදී. 1394දී ඔහු විසින් [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය]] රටේ නිල ආගම ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. එසේම ශක්තිමත් වංශවතුන්ගෙන් සැදුම්ලත් රාජ්‍යයක් බිහිකරන ලදී. ඔහුගේ පුත්‍රයා සහ මුණුපුරා වූ, [[ජෝසුන්හි තේජොං රජ|තේජොං රජු]] සහ [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] යන රජවරු, රාජවංශයේ මුල්කාලයේ නොයෙකුත් පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කර රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කරන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 371–375}}

15වන සහ 16වන සියවස්වල, සහ විද්‍යාව දියුණු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;JoseonGold&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=86|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA86#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=27 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ඒ අතරින් වඩාත් වැදගත් පාලකයකු වූ [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] (රාජ්‍ය සමය.1418–50), විසින් කොරියානු මර්ණමාලාව වූ [[හංගුල්]] ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. මෙම ස්වර්ණමය යුගය&lt;ref name=&quot;JoseonGold&quot; /&gt; තුළ සංස්කෘතික, සහ විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයන්හි වැදගත් සංවර්ධනයන් සිදු විය. එහි දී මුද්‍රණය, [[වර්ෂාමානය|කාලගුණ විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ]], තාරකා විද්‍යාව, දින දර්ශන විද්‍යාව, [[පෝසිලේන්|සිරිමැටි කලාව]], යුධ තාක්ෂණය, භූගෝල විද්‍යාව, සිතියම් විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ කෘෂිකර්ම විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රයන්හි අසමසම නිර්මාණ බිහි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Selin|first1=Helaine|title=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Westen Cultures|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=9789401714167|pages=505–506|url=https://books.google.com/books?id=GzjpCAAAQBAJ&amp;pg=PA505#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=27 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

මාලිගයේ අභ්‍යන්තර අරගල, ජනතා අසහනය සහ වෙනත් දේශපාලන අරගල නිසා රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත් වූ අතර 1592 සහ 1598 වර්ෂවල සිදු වූ [[ඉම්ජින් යුද්ධය|ජපන් ආක්‍රමණ]] මෙම තත්ත්වය තීවුකළේ ය. [[ටොයොටොමි හිදෙයොෂි]] සිය හමුදා මෙහෙයවමින් කොරියාව ඇතුළු [[ආසියාව|ආසියානු මහාද්වීපය]] ආක්‍රමණයට උත්සාහ දැරූ නමුත්, [[මිං චීනය|මිං චීනයේ]] ආධාර ලබා කොරියානු හමුදා ඔවුන්ව පරාජයට පත් කළහ. මෙම යුද්ධයේ දී, නාවික සෙන්පති [[යි සුන්-සින්]]ගේ නැගී ඒම සහ [[කැස්බෑ නැව|කැස්බෑ නැව්වල]] දායකත්වය කැපීපෙනිණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 190–195}}

යුද්ධයෙන් පසු කොරියාව නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වීමට උත්සාහ දරන විට [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|1627දී]] සහ [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|1636දී මැංචු ආක්‍රමණ]] එල්ල විය. එකිනෙකට වෙනස් විදේශ ප්‍රතිපත්තීන් නිසා රාජසභාව බෙදීමට ලක් වූ අතර සිහසුනට උරුමකරු නම්කිරීම ද බොහෝ දේශපාලන අරගලවලින් පසුව සිදු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 413–416}}

18වන සියවසේ [[ජෝසුන්හි යොංජෝ රජ|යොංජෝ]] සහ [[ජෝසුන්හි ජොංජෝ රජු|ජොංජෝ]] යන රජවරුන්ගේ සමය සාමාකාමී යුගයක් වූ අතර ඔවුහු ජොසොන් රාජවංශයේ පුනරුදයක් ඇතිකරමින් ඉහළ නිලතල දැරූ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන්ගේ බලතල ලිහිල් කිරීමට දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කළහ.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=421–424}}{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 421–424}}

කෙසේනමුත්, රජයේ දූෂණ සහ සමාජයීය අසහනය ඉන්පසු වර්ෂවල රජයන්නට විය. මෙය නොයෙකුත් සිවිල් පිබිදීම් සහ කැරැලි සඳහා හේතු විය. 19වන සියවසේ අගභාගයේ රජය විසින් විවිධ ප්‍රතිසංස්කරණ ඉවත් කරන ලදී. නමුත් දැඩි හුදකලා ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කෙරිණි. මෙය කොරියාව සඳහා &quot;[[තවුස් රාජධානිය]]&quot; යන අන්වර්ථ නාමය පටබැඳීමට හේතු විය. මෙම ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රධාන වශයෙන්ම බටහිර [[අධිරාජ්‍යවාදය|අධිරාජ්‍යවාදයෙන්]] බේරීම සඳහා වුවත්, මෙය දිගු ජොසොන් රාජවංශය විවෘත වෙළඳාම සඳහා විවෘත වීමට පෙර [[ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|ජපන් පාලන]] යුගයක් සඳහා හේතු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 469–470}}

===සංස්කෘතිය සහ සමාජය===
[[Image:Koreans oldest pic 3.jpg|150px|thumb|1863දී ගන්නා ලද [[යැංබැන්]] කොරියානුවන් නිරූපිත පැරණිතම ඡායාරූපවලින් එකක්]]
කොරියාවේ සංස්කෘතිය [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව-කොන්ෆියුසියානුවාදී]] දර්ශනය මත පදනම් වූ, සදාචාරය, ධාර්මිකතාව, සහ ප්‍රායෝගික සදාචාර ප්‍රතිපත්ති අනුව හැඩගැසුණකි. විද්වත් අධ්‍යාපනය කෙ‍රෙහි පැවති පුළුල් ප්‍රතිචාර නිසා පෞද්ගලික ශාස්ත්‍රාල සහ අධ්‍යාපන ආයතන බිහි විය. ඉතිහාසය, භූගෝල විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව, සහ කොන්ෆියුසියානු මූලධර්ම පිළිබඳ නොයෙකුත් ග්‍රන්ථ ලියැවිණි. සිතුවම් ශිල්පය, විචිත්‍ර අක්ෂර කලාව, සංගීතය, නර්තනය, සහ [[පෝසිලේන්|සිරිමැටි කලාව]] වැනි කලාවන් දියුණු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 391–401}}

මෙම යුගයේ සිදු වූ වඩාත් වැදගත්ම සංස්කෘතික සිදුවීම ලෙස 1446දී [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] විසින් කොරියානු වර්ණමාලාව වූ ''[[හුන්මින් ජොංගොම්]]'' (පසුකලෙක ''[[හංගුල්]]'' ලෙස හඳුන්වන ලදී) ප්‍රකාශයට පත්කිරීම දැක්විය හැක.&lt;ref&gt;[http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/001.html Hangul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707183351/http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/001.html |date=2017-07-07 }}, The National Institute of the Korean Language&lt;/ref&gt; මෙම යුගය තුළ වෙනත් විවිධ සංස්කෘතික, විද්‍යාත්මක, සහ තාක්ෂණික සංවර්ධනයන් ද සිදු විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=168–173}}

ජොසොන් රාජවංශ සමයේ, පැවති සමාජ ධූරාවලිය කොරියාවේ සමාජ සංවර්ධනයට හේතු විය. එම ධූරාවලිය තුළ රජු සහ රාජකීය පවුල මුලසුන හෙබවූහ. එහි ඊළඟට සිවිල් හෝ යුධ නිලධාරී කණ්ඩායම් සහ කුලී ගොවීන්ගේ හා වහලුන්ගේ සේවය ලබා ගෙන රජය වෙනුවෙන් සේවය කළ ''[[යැංබැන්]]'' නැමැති ඉඩම් හිමියන් ද වූහ.

මධ්‍යම පාන්තිකයන් වූ ''ජුංගින්'' ජනයා, ලිපිකරුවන්, වෛද්‍ය නිලධාරීන්, විද්‍යාවට අදාළ ක්ෂේත්‍රයේ කාර්මිකයන්, සිත්තරුන් සහ සංගීතඥයන් වැනි විවිධ ක්ෂේත්‍රවල විශේෂඥයන් වූහ. ගොවීන් වැනි සාමාන්‍ය ජනයා කොරියාවේ වැඩිම පිරිසක් සිටි පන්තිය ලෙස සැලකෙයි. ඔවුනට බදු ගෙවීම, ශ්‍රමය සැපයීම, සහ යුධහමුදාවේ සේවය කිරීම වැනි වගකීම් පැවතිණි. රජයට බදු ගෙවීමෙන් පසු, ඔවුනට බිම් අස්වැද්දීමට සහ වගාකිරීමට අවසර හිමි විය. සමාජයේ පහළම පන්තියට කුලී ගොවීන්, වහලුන්, විනෝදය ගෙනදෙන්නන්, කම්කරුවන්, කාර්මිකයන්, වෛශ්‍යාවන්, යකැදුරුවරුන්, රස්තියාදුකාරයන්, වසලයන්, සහ අපරාධකරුවන් අයත් වූහ. වහල් තත්ත්වය ප්‍රවේණික උරුමයක් වුව ද, ඔවුන්ව නිල වශයෙන් ප්‍රකාශිත මිල ගණන් අනුව විකිණීමට හෝ නිදහස් කිරීමට හැකි විය. නමුත් ඔවුනට අයහපත් ලෙස සැලකීම තහනම් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 387–389}}

17වන සියවසේ අගභාගයේ දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සමාජයීය වෙනස්කම් සිදුවීමත් සමග මෙම ''යැංබැන්'' මූලික කරගත් පද්ධතිය වෙනස් වන්නට විය. 19වන සියවසවන විට, නව වෙළඳ කණ්ඩායම් බිහි වූ අතර සමාජ සචලතාව හේතුවෙන් ''යැංබැන්'' පන්තිය ව්‍යාප්ත විය. මෙලෙසින් පැරණි පන්ති පද්ධතිය දුර්වල වන්නට විය. 1801දී කොරියානු රජය විසින් රජයේ වහලුන්ට නිදහස ප්‍රදානය කරන ලදී. 1894 වනවිට මෙම සමාජ පන්ති ක්‍රමය කොරියාවෙන් අතුගා දැමිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 435–437}}

===විදේශීය ආක්‍රමණ===
{{Main|කොරියාවේ ජපන් ආක්‍රමණ (1592–1598)|කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|කොරියාවට එරෙහි ප්‍රංශ යුධ ව්‍යාපාරය (1866)|ගෝමුන් දූපතේ සිද්ධිය}}

[[Image:KoreanEmbassy1655KanoTounYasunobu.jpg|thumb|300px|[[ජොසොන් ටොංසින්සා|ජපානය වෙත කොරියානු දූතගමන්]], 1655, කානෝ ටොවුන් යසුනෝබුගේ යැයි විශ්වාස කෙරේ; [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය]].]]

කොරියාවට [[කොරියාවේ ජපන් ආක්‍රමණ (1592–1598)|1592 සිට 1598 දක්වා ජපන් ආක්‍රමණ]] ද්විත්වයකට මුහුණදීමට සිදු විය. (''[[ඉම්ජින් යුද්ධය]]'' හෙවත් ''සත් වාර්ෂික යුද්ධය'') යුද්ධයට පෙර කොරියාව විසින් ජපානයේ කොරියාව ආක්‍රමණය පිළිබඳ සොයා බැලීමට රාජ දූතයන් කණ්ඩායම් දෙකක් පිටත්කර හරින ලදී. කෙසේනමුත් ඔවුන්ගෙන් ලැබුණේ එකිනෙකට වෙනස් වාර්තා 2කි. මේ හේතුවෙන් දේශපාලඥයින් කණ්ඩායම්වලට බෙදෙන විට පූර්ව ආරක්ෂක පියවර පිළිබඳ යොමු වූයේ අඩු අවධානයකි.

මෙම තත්ත්වය නිසා නාවික සෙන්පති [[යි සුන්-සින්]]ට ප්‍රමුඛත්වය හිමි විය. ඔහු පසුකලෙක ජපන් ආක්‍රමණවල දී, ඔහු විසින් සිය යකඩ උල් සහ කාලතුවක්කු සවිකරන ලද, [[කැස්බෑ නැව|කැස්බෑ නැව්]] ආධාරයෙන් ජපන් හමුදා පහසුවෙන් පරාජය කරන ලදී{{sfn|Hawley|2005|p=195f}}{{sfn|Turnbull|2002|p=244}}&lt;ref name=&quot;Roh 2004, 13&quot;&gt;Roh, Young-koo: &quot;Yi Sun-shin, an Admiral Who Became a Myth&quot;, ''The Review of Korean Studies'', Vol. 7, No. 3 (2004), p.13&lt;/ref&gt;). එසේම [[හ්වාචා]] භාවිතය නිසා ජපනුන්ගේ ගොඩබිම් ආක්‍රමණ වැළැක්වීම පහසු විය.

අනතුරුව, [[කොරියාවේ පළමු මැංචු ආක්‍රමණය|1627දී]] සහ [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|නැවත 1636දී මැංචු ආක්‍රමණ එල්ල විය]]. ඉන් අනතුරුව කොරියාවට [[ක්විං]] අධිරාජ්‍යයේ අධිශ්වරභාවය පිළිගැනීමට සිදු විය. කොරියානුවන් චීනය වෙත යටහත්ව කටයුතු කළ ද, මිංවරුනට මෙන් නොව මැංචුවරුන්ට ඔවුන් සැලකූයේ අවඥාසහගතව ය.

19වන සියවසේ දී, ජොසොන් රාජ්‍යය චීනය හැර සෙසු ජාතීන්ට දේශසීමා වසා දැමීමෙන් වි‍දේශ බලපෑම් අවම කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. 1853දී [[:en:USS South America|USS සවුත් ඇමරිකා]] නම් වූ ඇමරිකානු කාලතුවක්කු නැව, දින 10ක් සඳහා [[බුසන්]] වෙත ළඟා වූ අතර, දේශීය නිලධාරීන් සමග සබඳතා පැවැත්වීඹ ඔවුන්ගේ අරමුණ විය. 1855දී සහ 1865දී ඇමරිකන් නැව් කිහිපයක්ම කොරියාවේ දී කැඩුණු අතර, එහි දී ඔවුනට හොඳින් සලකා මව්බිම් බලා යාම පිණිස චීනය වෙත පිටත්කර හරින ලදී. ක්විං චීනය සහ [[පළමු අබිං යුද්ධය|පළමු]] හා [[දෙවන අබිං යුද්ධය|දෙවන අබිං යුද්ධ]] ඇතුළු විදේශ ආක්‍රමණ සහ ගිවිසුම් පිළිබඳ ජොසොන් රාජසභාව දැඩි අවධානයක් යොමුකළහ. මේ හේතුවෙන් බටහිර සමග ඔවුන් පැවැත් වූ විනිමය සබඳතා සෙමින් සිදුවීමේ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කෙරිණි.

1866දී, නොයෙකුත් වධහිංසා පැමිණුන ද, කොරියානුවන් විශාල ප්‍රමාණයක් කතෝලික ආගම වැළඳගත් අතර, ජොසොන් රාජසභාව විසින් ප්‍රංශ කතෝලික මිෂනාරිවරුන් සහ ආගම වැළඳගත් කොරියානුවන්ව සමූලඝාතනය කරන ලදී. එම වර්ෂයේ අවසාන කාලයේ, ප්‍රංශ ජතිකයින් විසින් ගංග්හ්වා දිවයින ආක්‍රමණය කර එහි භූමිය අත්පත් කරගන්නා ලදී. කොරියානු හමුදාව දැඩි පරාජයට ලක් වූ නමුත්, ප්‍රංශ ජාතිකයෝ එම දූපත අත්හලහ.

1866දී, ''ජනරාල් ෂර්මන්'' නම් වූ ඇමරිකාවට අයත් සන්නාහ වෙළඳ රුවල් නැව කොරියාව වෙළඳාමට විවෘත කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. වැරදි නිවේදනයකින් පසු, නැව ගඟ දිගේ ඉහළට යාත්‍රා කොට ප්යොංග්යෑං අසල නැංගුරම් ලන ලදී. කොරියානු නිලධාරීන් විසින් ඔවුනට පිටවීමට නියෝග කරනු ලැබූ විට, ඇමරිකන් නැවියන් කොරියානු ස්වදේශිකයන් සිව්දෙනකු මරා දැමූ අතර, යුධ නිලධාරියකුව පැහැරගෙන දින හතරක් පුරා පැවති සටනකට මඟපෑදී ය. නැව විනාශ කිරීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයන් දෙකකින් පසු, අවසානයේ කොරියානු [[ගිනි නැව්]] විසින් එම නැව ගිනිතබා පුපුරුවා හරින ලදී.
{{Wikisource|Littell's Living Age/Volume 129/Issue 1662/A Glimpse of the Korea|1876 බ්‍රිතාන්‍ය නැවක් කොරියාව වෙත කළ සංචාරය පිළිබඳ විස්තරය}}
මෙම සිදුවීම පසුකාලීනව සිදු වූ [[:en:USS Pueblo (AGER-2)|USS පුවෙබ්ලෝ]] සිදුවීමට හේතුපාදක වී යැයි DPRK සලකනු ලබයි.

මෙයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස, එක්සත් ජනපදය යුධමය ක්‍රියාමාර්ගයක් වශයෙන්, 1871දී පසුබැසීමට ප්‍රථම ගංග්හ්වා දිවයිනේ කොරියානුවන් 243 දෙනකු ඝාතනය කළේ ය. මෙම සිද්ධිය කොරියාවේ [[සින්මියැංග්යෝ]] ලෙස හඳුන්වයි. වසර පහකට පසු, සිය හුදකලා ප්‍රතිපත්තිය අවසන් කරමින් කොරියාව, ජපානය සමග වෙළඳ ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලද අතර, 1882දී එක්සත් ජනපදය සමග ද ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලදී.

1885දී, [[එක්සත් රාජධානිය]] විසින් [[ගොමුන් දූපතේ සිද්ධිය|ගොමුන් දූපත]] අල්ලාගත් අතර, 1887දී ඔවුන් පසුබසින ලදී.

ගතානුගතික රාජසභාව සහ ප්‍රතිසංස්කරණ පාර්ශ්වය අතර පැවති ඝට්ටනය 1884දී [[ගස්පින් කුමන්ත්‍රණය|ගස්පින් කුමන්ත්‍රණයට]] හේතු විය. ප්‍රතිසංස්කරණකරුවන් අපේක්ෂා කළේ කොරියානුවන්ගේ සමාජ අසමානතාවය ප්‍රතිසංස්කරණය කොට සමාජ සමානාත්මතාව ඇති කර, [[යැංබැන්]] පාන්තිකයන්ගේ වරප්‍රසාද අහෝසි කිරීමටයි. පතිසංස්කරණවාදීන්ට ජපානයේ සහාය ද හිමි විය. නමුත් මින් අගබිසවගේ ආරාධනය පරිදි පැමිණි ක්විං හමුදා ඔවුනට බාධා සිදුකළහ. මෙම චීන හමුදා පිටව ගිය ද, එහි ජනරාල්වරයා වූ [[යුවාන් ෂිකායි]] 1885-1894 අතරකාලයේ කොරියාවේ නතර වී එහි කොරියානු සබඳතා මෙහෙයවී ය. 1885දී චීනය විසින් පාලනය කළ, ටෙලිග්‍රාෆ් සබඳතාව කොරියාවට ලබා දී කොරියාව සහ චීනය යා කරන ලදී. චීනයේ අවසරය පරිදි කොරියාව තුළ රුසියානු (1884), ඉතාලි (1885), ප්‍රංශ (1886), එක්සත් ජනපද, ජපන් තානාපති කාර්යාල පිහිටුවන ලදී. චීනය ටෝකියොවෙන් හැර බටහිර රටවලින් තානාපති කාර්යාල වෙත ලැබුණු හුවමාරු අවහිර කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. ක්විං රජය විසින් ණය ලබාදෙන ලදී. ජපන් වෙළඳුන්ව අවහිර කරමින් චීනය සිය වෙළඳාම දියුණු කොට කොරියාවේ වෙළඳාමේ මූලිකත්වය ගත්තේ ය. 1888 සහ 1889 වර්ෂවල චීන ප්‍රතිරෝධී කැරලි ඇති විය. මෙහි දී චීන වෙළඳසැල් ගිනිතබන ලදී. ජපානය ක්‍රමයෙන් විශාලතම විදේශ ප්‍රජාව සහ විශාලතම වෙළඳ සහකරු බවට පත් විය.{{sfn|Seth|2010|p=225}}

[[මෙයිජි යුගය|ශීඝ්‍ර නවීකරණයට ලක් වූ ජපානය]] 1876දී කොරියාවට එහි වරායයන් විවෘත කරන ලෙස නියෝගකළේ ය. [[පළමු චීන-ජපන් යුද්ධය|චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895) මෙය ක්විං අධිරාජ්‍යයට සිදුකළ මහත් පහරක් විය. 1895දී, ජපනුන් විසින් රුසියානු සහාය ලබාගැනීමට තැත්කළ [[කොරියාවේ මියොං‍සොං අධිරාජිනිය|මියොංසොං අධිරාජිනියගේ]] ඝාතනය සිදු කළ අතර,{{sfn|Schmid|2002 |p=72}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|p=43}} ඔවුහු රුසියානුවන්ට කොරියාවෙන් පසුබැසීමට නියෝග කළහ.

==නූතන ඉතිහාසය==
{{anchor|නූතන}}

===කොරියානු අධිරාජ්‍යය (1897–1910)===
{{Main|කොරියානු අධිරාජ්‍යය}}
{{Further|ග්වංමු ප්‍රතිසංස්කරණය}}

[[ප්‍රථම චීන-ජපන් යුද්ධය|චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895), චීනය සහ ජපානය අතර 1895දී [[ෂිමොනොසෙකි ගිවිසුම]] ඇති විය. එමගින් කොරියාව සහ චීනය අතර පැවති සම්ප්‍රදායික සබඳතා අහෝසි කිරීමට නියම විණි. මෙහි ප්‍රතිඵලවක් ලෙස ජොසොන් රාජ්‍යයට සම්පූර්ණ නිදහස හිමි වූ අතර, මෙම යුගය පුරා පැවති පැරණි දේශපාලන බලපෑම් අවසන් විය.

1897දී, ජොසොන් රාජ්‍යය [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය]] ලෙස නම්කෙරුණු අතර, ගෝජොං රජු, [[කොරියාවේ ගෝජොං|ගෝජොං අධිරාජයා]] ලෙස හැඳින්විණි. ගෘහස්ථ ප්‍රතිසංස්කරණ, යුධ හමුදා ශක්තිමත් කිරීම, වානිජ්‍යය සහ කර්මාන්ත සංවර්ධනය, සහ ඉඩම් හිමිකම් සමීක්ෂණය මගින් අධිරාජ්‍යයේ රජය ශක්තිමත් කිරීමට අරමුණු කෙරිණි. [[නිදහස් සමාජය]] වැනි සංවිධාන ජොසොන් ජනයාගේ අයිතිවාසිකම් ඉල්ලා සිටීමට නොයෙකුත් පෙළපාලි සංවිධානය කළ අතර, නමුත් රජයේ ඒකාධිකාර බලය හමුවේ ඒවා විසිරුවා හැරිණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|pp= 51-55}}

[[රුසියානු-ජපන් යුද්ධය|රුසියානු-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1904–1905) ජපානය විසින් පරාජය කරන තෙක්ම, අධිරාජ්‍යය තුළ රුසියානු බලපෑම ශක්තිමත් විය. ගෝජොං අධිරාජයාගේ නියමය හෝ මුද්‍රාව නොමැතිව ඇති වූ [[ඉයුල්සා ගිවිසුම|1905 ආරක්ෂක ගිවිසුම]] මගින් 1905 නොවැම්බර් 17වන දින කොරියාව, ජපානයේ ආරක්ෂක රාජ්‍යයක් බවට පත් විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|pp= 58-61}}{{sfn|Lee Ki-baik|1984|pp= 309–317}}

මෙම ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසු, නොයෙකුත් විද්වත්හු නිදහස් ව්‍යාපාර ලෙස විවිධ සංවිධාන ගොඩනැගූහ. 1907දී, ආරක්ෂක ගිවිසුමට එරෙහිව කටයුතු කිරීම සඳහා [[1899 සහ 1907 හේග් සම්මුති|දෙවන හේග් සම්මුතිය]] වෙත [[හේග් රහස් දූත ව්‍යාපාරය|රහස් දූතයින්]] පිටත්කර හැරි බව හෙළිවීමෙන් පසු ජපනුන් විසින් ගෝජොංහට සිහසුන අත්හැරීමට නියෝග කරන ලදී. මෙමගින් සිහසුන ගෝජොං‍ගේ පුත්‍රයා වූ [[කොරියාවේ සුන්ජොං අධිරාජයා|සුන්ජොං අධිරාජයාට]] හිමි විය. 1909දී, නිදහස් ක්‍රියාකාරියකු වූ [[අන් ජුං-ග්‍යුන්]] විසින් [[කොරියාවේ නේවාසික-ජනරාල්වරයා|කොරියාවේ හිටපු නේවාසික-ජනරාල්වරයා]] වූ [[ඉටෝ හිරොබුමි]] ඝාතනය කරන ලද්දේ, ඉටෝ කොරියානු දේශපාලනයට ඇඟිලි ගැසීම නිසායි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;&gt;{{harvnb|Hoare|Pares|1988|pp= 50–67}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.korea.net/news.do?mode=detail&amp;guid=45163 An Jung-geun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190101100357/http://www.korea.net/news.do?mode=detail&amp;guid=45163 |date=2019-01-01 }}, Korea.net&lt;/ref&gt; මේ හේතුවෙන් ජපන්නු සියලු දේහපාලන සංවිධාන තහනම් කර කොරියාව ඈඳාගැනීමට සැලසුම් කළහ.

===ජපන් පාලනය (1910–1945)===
{{Main|ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය}}
[[File:Korean Liberation Army.JPG|thumb|220px|alt=Korean Liberation Army alt text|[[කොරියානු විමුක්ති හමුදාව]].]]
1910දී [[ජපන් අධිරාජ්‍යය|ජපානය]] විසින් [[ජපන්-කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම]], මගින් [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය|කොරියාව]] උපක්‍රමශීලීව ඈඳාගන්නා ලදී. එමගින් 1965දී මීට පෙර කොරියාව, ජපානය සමග ඇතිකරගත් සියලු ගිවිසුම් නිෂ්ප්‍රභ කෙරිණි. එම ගිවිසුම් කොරියාවේ දී අනුමත නොවීම සහ කොරියානු අධිරාජයා එය මුද්‍රාව තබා සනාථ නොකිරීම ආදී සාධක එයට හේතු වශයෙන් ජපනුන් විසින් ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Kawasaki|first=Yutaka|title=Was the 1910 Annexation Treaty Between Korea and Japan Concluded Legally?|journal=Murdoch University Journal of Law|volume=3|issue=2|date=July 1996|url=http://www.murdoch.edu.au/elaw/issues/v3n2/kawasaki.html|accessdate=2007-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/05/11/2010051101277.html Japan's Annexation of Korea 'Unjust and Invalid'], Chosun Ilbo, 2010-05-11. Retrieved 2010-07-05.&lt;/ref&gt; කොරියාව, [[ජපානය]] විසින් පාලනය කරන ලද්දේ [[කොරියාවේ අග්‍රාණ්ඩුකාරයා|අග්‍රාණ්ඩුකාරයකු]] විසිනි. මෙය 1945 අගෝස්තු 15, ජපානය [[දෙවන ලෝක යුද්ධයේ මිත්‍ර පාර්ශ්වය|මිත්‍ර පාර්ශ්ව හමුදාවලට]] යටත්වන තෙක්ම පැවති අතර, ඉන් අනතුරුව ජොසොන් රාජවංශයේ සිට පරමාධිපත්‍ය බලය [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය]] වෙත පැවරිණි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt;

ඈඳාගැනීමෙන් පසු, ජපානය කොරියානු සම්ප්‍රදායයන් සහ සංස්කෘතිය යටපත් කරමින්, ජපනුන්ගේ වාසිය සඳහා නීති සම්පාදනය කළේ ය.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt; යුරෝපීය-ආරේ [[ප්‍රවාහනය|ප්‍රවාහන]] සහ [[සන්නිවේදනය|සන්නිවේදන]] ජාල දේශය පුරා ස්ථාපනය කරමින් ශ්‍රමය සහ සම්පත් උරාගන්නා ලදී. මෙම ජාලයන් බොහෝමයක් කොරියානු යුද්ධයේ දී විනාශ විය. බැංකු පද්ධතිය ශක්තිමත් කළ අතර කොරියානු මුදල් භාවිතය තහනම් කරන ලදී. ජපනුන් විසින් [[ජොසොන්]] ධුරාවලිය ඉවත් කරන ලද අතර [[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් විනාශ කර එහි රජයේ කාර්යාල ගොඩනැගිල්ලක් ස්ථාපනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=722442 After the reconstruction Gyeongbok Palace of 1865–1867]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;

1919 ජනවාරි මස, [[ගෝජොං අධිරාජයා]] මියයාමත් සමග (වසදීමෙන් සිදු වූ බවට කටකතා පැතිරිණි), 1919 මාර්තු 1වන දා සිට ජපන් ආක්‍රමණිකයන්ට එරෙහි පෙළපාලි රටපුරා පැනැගිණි. ([[මාර්තු 1 ව්‍යාපාරය]]). හමුදාව මගින් මෙම ව්‍යාපාරය යටපත් කෙරුණු අතර, එහිදී ජපන් සොල්දාදුවන් විසින් 7,000ක් පමණ ජනයා මරාදමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/eb/article-9050797?query=march%20first%20movement&amp;ct= March 1st Movement]&lt;/ref&gt; ජපන් වාර්තාවල ජනසහභාගීත්වය මිලියන බාගයකට වඩා අඩු ලෙස සඳහන් වුව ද, මිලියන 2ක පමණ ජනයා සාමකාමී, ප්‍ර-විමුක්ති පෙළපාලිවලට සහභාගී වන්නට ඇතැයි අනුමාන කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Ki-Baik 340&quot;&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|pp=340–344}}&lt;/ref&gt; මෙම ව්‍යාපාරයට, 1919 එක්සත් ජනපද ජනපති [[වුඩ්රෝ විල්සන්|වුඩ්රෝ විල්සන්]] විසින් යුරෝපීයයන්ගේ යටත් විජිත පාලනය අවසන් කර ස්වෛරී රාජ්‍ය ලෙස නැගී සිටීමට තමන් සහාය දෙන බවට සිදු කළ ප්‍රකාශය ද පෙළඹවීමක් ඇතිකළේ ය.&lt;ref name=&quot;Ki-Baik 340&quot;/&gt; විල්සන් කොරියානු නිදහස පිළිබඳ කිසිදු ප්‍රකාශයක් රක නොමැත. නමුත් සමහරවිට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ප්‍ර-ජපන් පාර්ශ්ව, කොරියානු අර්ධද්වීපය හරහා චීනය වෙත වෙළඳ ආක්‍රමණ සිදු කිරීමට අපේක්ෂා කරන්නට ඇත.

මාර්තු 1 ව්‍යාපාරයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස චීනයේ [[ෂැංහයි]] නුවර, [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය]] ස්ථාපනය කෙරිණි. මෙමගින් විමුක්ති ප්‍රයත්න සහ ජපන් පාලනයට එරෙහි ප්‍රතිරෝධීන් මෙහෙයවන ලදී. ප්‍රාදේශීය රජයේ ඇතැම් ජයග්‍රහණ ලෙස, 1920 [[චිංෂැන්ලිහි සටන]] සහ 1932 [[යූන් බොං-ගිල්|චීනයේ ජපන් යුධ නායකත්වයට පහර දීම]] ආදිය දැක්විය හැක. 1919 සහ 1948 අතර කාලයේ ප්‍රාදේශීය රජයට, කොරියානු ජනයා අතර නීත්‍යානුකූල රජය ලෙසට පිළිගැනීම හිමි විය. මෙහි නීත්‍යානුකූලභාවය [[දකුණු කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුව]] බිහිවීමට පූර්විකාව සැපයී ය.&lt;ref&gt;[http://korea.assembly.go.kr/res/low_01_read.jsp?boardid=1000000035 Constitution of the Republic of Korea: Preamble], The [[National Assembly of the Republic of Korea]]. (In English)&lt;/ref&gt;

[[ග්වංජු ශිෂ්‍ය නිදහස් ව්‍යාපාරය|1929 නොවැම්බර් සිට සිදු වූ දීපව්‍යාප්ත ශිෂ්‍ය පිබිදීම්]] වැනි ජපන්-විරෝධී පිබිදීම් නිසා, 1931දී හමුදා පාලනය තවදුරටත් ශක්තිමත් කෙරිණි. 1937දී [[චීන-ජපන් යුද්ධය (1937-1945)|චීන-ජපන් යුද්ධය]] ව්‍යාප්ත වීමේ දී සහ [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී]] ජපානය විසින් කොරියාව ජාතියක් ලෙස මූලෝත්පාටනයට උත්සාහ ගත්තේ ය. තවදුරටත් පැවති [[කොරියාවේ සංස්කෘතිය|කොරියානු සංස්කෘතිය]] නීතිවිරෝධී වන්නට විය. ජපන් [[ෂින්ටෝ]] විහාර වන්දනාව අනිවාර්ය කෙරිණි. කොරියානු භාෂාව සහ ඉතිහාසය ඉගැන්වීම වැළැක්වීමට පාසල් විෂයමාලා අන්තගාමී ලෙස වෙනස් කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt; කොරියානු භාෂාව තහනම් කෙරුණු අතර, කොරියානුවන්හට ජපන් නම් වැළඳ ගැනීමට බලකෙරිණි.{{sfn|Miyata|1992}} කොරියානු බසින් පුවත්පත් මුද්‍රණය තහනම් කෙරිණි. නොයෙකුත් කොරියානු සංස්කෘතික නිර්මාණ විනාශ කිරීම හෝ ජපානයට ගෙන යාම සිදු විය.&lt;ref name=&quot;Newsweek&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/48765/output/print |title=Korea: A Tussle over Treasures&amp;nbsp;— Who rightfully owns Korean artifacts looted by Japan? |publisher=[[Newsweek]] |accessdate=2008-06-06 |author=Kay Itoi |author2=B. J. Lee |date=2007-10-17}}&lt;/ref&gt; දකුණු කොරියානු රජයේ විමර්ශනයකට අනුව, සංස්කෘතික වස්තූන් 75,311ක් කොරියාවෙන් ගෙනගොස් ඇත.&lt;ref name=&quot;Newsweek&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2010/01/148_36696.html Lost treasures make trip home], Korea Times, 2008-12-28.&lt;/ref&gt;

ඇතැම් [[කොරියානුවන්|කොරියානුවෝ]] [[කොරියානු අර්ධද්වීපය]] අත්හැර [[මැංචූරියාව]] සහ [[ප්‍රිමෝර්ස්කි ක්‍රේ]] වෙත පලාගියහ. මැංචූරියාවේ කොරියානුවෝ [[දොංනිප්ගුන්]] (විමුක්ති හමුදාව) නම් වූ ප්‍රතිරෝධී කණ්ඩායම් නිර්මාණය කළ අතර, ඔවුන් [[ගරිල්ලා]] සටන්ක්‍රම උපයෝගී කරගනිමින් ජපන් හමුදාවන්ට පහර දෙමින් චීන-කොරියා දේශසීමාව අවට සැරිසැරූහ. 1940 දශකයේ දී, ඔවුන්ගෙන් සමහරක් ප්‍රතිසංවිධානය වී [[කොරියානු විමුක්ති හමුදාව]] ගොඩනගන ලදී. මෙය චීනය සහ අග්නිදිග ආසියාවේ ප්‍රදේශ සමග පක්ෂව කටයුතු කරන ලදී. කොරියානුවෝ දසදහස් ගණනින් [[ජනතා විමුක්ති හමුදාව]] සහ [[ජාතික විප්ලවවාදී හමුදාව]] සමග සම්බන්ධ වූහ.

[[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී]], නිවෙස්වල සිටි කොරියානුවන්ට ජපන් හමුදාවන්ට සහාය වීමට සිදු විය. පිරිමින් දසදහස් ගණනින්{{sfn|Yamawaki|1994|}} ජපන් හමුදාවට බලෙන් බඳවා ගැනිණි. චීන සහ කොරියානු කාන්තාවන් හා ගැහැනු ළමුන් 200,000ක් පමණ ජපන් සෙබලුන්ගේ විනෝදය ගෙනදෙන්නියන් සහ ලිංගික වහලියන් ලෙස යොදාගන්නා ලදී. පැරණි කොරියානු &quot;විනෝදය ගෙනදෙන්නියන්&quot; තවමත් තමන්ට වූ පීඩා වෙනුවෙන් ජපන් රජයෙන් වන්දි ඉල්ලා සිටිති.&lt;ref&gt;[http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html Japan court rules against 'comfort women'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060922051632/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html |date=2006-09-22 }}, CNN, 2001-03-29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2006/10/15/congress_backs_off_of_wartime_japan_rebuke/ Congress backs off of wartime Japan rebuke], The Boston Globe, 2006-10-15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Comfort-Women.org |url=http://www.comfort-women.org/ |access-date=2016-09-16 |archive-date=2009-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091103220622/http://www.comfort-women.org/ }}&lt;/ref&gt;

===ආගම සහ දර්ශනය===

''මින්ජොක්'' වටා මධ්‍යගත වූ, [[ජනවර්ගත්වය|ජනවාර්ගිකව]] හෝ [[ජාතිය|ජාතිය අනුව]] අර්ථ දැක්වූ [[කොරියානුවන්|කොරියානු ජාතිය]] පිළිබඳ වූ, [[කොරියානු දේශාභිමානී කථාලේඛනය]] ([[:en:Korean nationalist historiography|Korean nationalist historiography]]) ඉස්මතු වූයේ විසිවන සියවසේ මුල්භාගයේ [[ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|ජපන් පාලනයෙන්]] [[කොරියානු නිදහස]] දිනාගැනීමට අවශ්‍ය වූ විද්වතුන් අතරයි. එමගින් ජාතික උපඥානය ජනිත කරවීම අරමුණු කෙරිණි. එහි පළමු යෝජකයා වූයේ, පත්‍ර කලාවේදියකු සහ නිදහස් ක්‍රියාකාරියකු වූ [[ෂින් චේහෝ]] (1880-1936) ය. ඔහුගේ විවාදාත්මක ''ඉතිහාසය නව කියැවීම'' (''[[දොක්සා සිලොන්]]'') ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණේ 1908දී, එනම් [[1905 ජපන්-කොරියා ගිවිසුම|කොරියාව ජපානයේ ආරක්ෂක ආරජ්‍යයක් බවට පත්ව]] වසර තුනකට පසු ය. එමගින් ෂින් අර්ථ දැක්වූයේ කොරියානු ඉතිහාසය යනු කොරියානු අර්ධද්වීපය පමණක් නොව [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] විශාල කොටසක් පාලනය කළ [[දංගුන්]] දෙවිඳුන්ගෙන් පැවත එන ''මින්ජොක්'' නම් වූ ජනවර්ගයේ ඉතිහාසය බවයි. ෂින් සහ [[පාක් ඉයුන්-සික්]] (1859–1925) සහ [[චෝයි නම්-සොන්]] (1890–1957) වැනි කොරියානු විද්වත්හු, 1910 සහ 1920 දශකවල මෙම තේමාවන් සංවර්ධනයට උරදුන්හ. ඔවුහු අතීතයේ පැවති ක්‍රම දෙකක් වූ: චීනයේ යටත් වැසියකු ලෙස ලෝකය දුටු [[ජොසොන්|ජොසොන් කොරියාවේ]] [[යැංබැන්|විද්වත් වංශවතුන්ගේ]], [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව-කොන්ෆියුසියානුවාදී]] ඉතිහාසලේඛය සහ කොරියාව පරාධීන සහ සංස්කෘතිකව පසුගාමී රාජ්‍යයක් ලෙස නිරූපිත ජපන් යටත්විජිත ඉතිහාස වාර්තා දෝෂදර්ශනයට ලක්කළහ. මෙම පූර්වයුධ ජාතිකවාදී ඉතිහාසඥයන්ගේ නිර්මාණ, [[උතුරු කොරියාව|උතුරු]] මෙන්ම [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියානු]] පශ්චාත් යුධ ඉතිහාස වාර්තාකරණය හැඩගැස්වීමට බෙහෙවින් ඉවහල් විය. මෙම රාජ්‍ය තන්ත්‍රයන් දෙකෙහිම චින්තනයේ වෙනස්කම් තිබුණ ද, 1960 දශකයේ සිට මෙම රටවල් දෙකෙහිම ඉතිහාසලේඛන ජාතිකවාදී මුහුණුවරක් ගත්තේ ය.

ආසියාවේ රෙපරමාදු (එවැන්ජලිකවාදී) ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි ව්‍යාපාරය වෙනත් කිසිදු ප්‍රදේශයකට වඩා කොරියාව තුළ බෙහෙවින් සාර්ථකව සිදු විය. ඇමරිකන් ප්‍රෙස්බිටීරියානුවන් සහ මෙතෝදිස්තවාදීන් 1880 දශකයේ පැමිණි අතර ඔවුන්ව හොඳින් පිළිගනු ලැබිණි. මේ කාලයේ කොරියාව පැවතියේ ජපන් පාලනය යටතේයි. ජපන් භාෂාව සහ ෂින්ටෝ ආගම ව්‍යාප්ත වීමට විරුද්ධව, කිතුදහම ජාතිකවාදීන්ගේ මූලධර්මයක් ලෙස සැලකිණි.&lt;ref&gt;Danielle Kane,  and Jung Mee Park, &quot;The Puzzle of Korean Christianity: Geopolitical Networks and Religious Conversion in Early Twentieth-Century East Asia,&quot; ''American Journal of Sociology'' (2009) 115#2 pp 365-404&lt;/ref&gt;  1914දී මිලියන 16ක ජනයා අතුරින්, 86,000ක් ප්‍රොතෙස්තන්ත ආගමිකයන් වූ අතර, 79,000ක් කතෝලිකයන් විය. 1934වන විට, එම සංඛ්‍යාව 168,000 සහ 147,000ක් විය. මේ අතුරින් ප්‍රෙස්බිටීරියන් මිෂනාරිවරුන් විශේෂයෙන් සාර්ථක විය. ප්‍රොතෙස්තන්තවරු කොන්ෆියුසියානු පාරම්පරික චාරිත්‍ර සඳහා ආදේශක ලෙස කොන්ෆියුසියානු-පදනම් වූ ක්‍රිස්තියානි අවමංගල චාරිත්‍ර හඳුන්වා දුන්හ.&lt;ref&gt;Kenneth Scott Latourette, ''A history of the expansion of Christianity: Volume VII: Advance through Storm: A.D. 1914 and after, with concluding generalizations'' (1945) 7:401-7&lt;/ref&gt;

===බෙදීම සහ කොරියානු යුද්ධය (1945–1953)===
{{Main|කොරියාව බෙදීම}}
[[Image:Prison Release of Korean activists.JPG|thumb|left|200px|කොරියාවේ නිදහස ලැබීම]]
[[Image:Lopez scaling seawall.jpg|thumb|right|200px|[[කොරියානු යුද්ධය|කොරියානු යුද්ධයේ]] තීරණාත්මක අවස්ථාවක, ඇමරිකන් මැරීන් භටයින් [[ඉන්චොන්|ඉන්චොන්හි]] බැම්මක් මතින් නගින අයුරු]]

1943 නොවැම්බර් 22, [[කයිරෝ සම්මුතිය (1943)|කයිරෝ සම්මුතිය]] අනුව, &quot;යථා කාලයේ දී කොරියාව නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට පත්වනු ඇත” යනුවෙන් එකඟ විය;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=581}}&lt;ref&gt;[http://timelines.com/perspectives/161a29f9e4be8f94fbe6e8d306d4e9a2 Cairo Conference is held] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130413142214/http://timelines.com/perspectives/161a29f9e4be8f94fbe6e8d306d4e9a2 |date=2013-04-13 }}, Timelines; [http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/timeline/factfiles/nonflash/a1140364.shtml Cairo Conference], BBC&lt;/ref&gt; 1945 පෙබරවාරි මස [[යාල්ටා|යාල්ටාහි]] පැවති රැස්වීමක දී, කොරියාව වෙනුවෙන් සිව්-බල භාරකාරීත්වයක් ස්ථාපනයට එකඟත්වය පල විය.&lt;ref&gt;[http://avalon.law.yale.edu/wwii/yalta.asp Yalta Conference]&lt;/ref&gt; 1945 අගෝස්තු 9, [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට්]] යුධටැංකි [[සයිබීරියාව|සයිබීරියාවේ]] සිට උතුරු කොරියාව වෙත ඇතුළු විය. 1945 අගෝස්තු 15, ජපානය මිත්‍ර හමුදාවන්ට යටත් විය.

කොන්දේසි විරහිතව ජපානයේ යටත් වීම, ලෝක දේශපාලන, සහ චිව්තන ක්ෂේත්‍රයේ විපර්යාසයක් සඳහා හේතු විය. මෙය කොරියාව කලාප දෙකකට බෙදීමට හේතු විය. 1945 සැප්තැම්බර් 8සිට එම බෙදීම සිදු වූ අතර, අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටස [[එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපද]] සහාය ලද අතර [[සෝවියට් සංගමය]] උතුරු කොටසට සහාය දැක්වී ය. සමාජවාදී ස්වරූපයක් ඇති බවට වූ ඇමරිකානු මතය නිසා ප්‍රාදේශීය රජය නොසලකා හැරිණි.{{sfn|Robinson|2007|pp= 107–108}} මෙම බෙදීම තාවකාලික එකක් ලෙස සැලකුණු අතර, එහි ජනයා එක්සත් කර එක්සත් කොරියාවක් ගොඩනැගීමට පළමු උත්සාහය, එක්සත් ජනපදය, [[එක්සත් රාජධානිය]], [[සෝවියට් සංගමය]], සහ [[චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)|චීන සමූහාණ්ඩුව]] විසින් දරන ලදී.

1945 දෙසැම්බර් මස, කොරියාවේ අනාගතය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීම සඳහා සමුළුවක් [[මොස්කව්]] නුවර පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;[http://avalon.law.yale.edu/20th_century/decade19.asp Moscow conference]&lt;/ref&gt; පස් අවුරුදු භාරකාරීත්වයක් පිළිබඳ සාකච්ඡා වූ අතර, ඒකාබද්ධ සෝවියට්-ඇමරිකන් කොමිසමක් ස්ථාපිත කෙරිණි. කොමිසම [[සෝල්|සෝල්හි]] පැවැත්වුණ ද, ජාතික රජයක් ස්ථාපනය පිළිබඳ නොයෙකුත් අවහිරතාවන් ඇති විය. 1947 සැප්තැම්බර් මස, විසඳුමක් නොවූ හෙයින්, [[එක්සත් ජනපදය]] විසින් මෙම කොරියානු ප්‍රශ්නය [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා සම්මේලනය]] වෙත ඉදිරිපත් කළේ ය.

[[සීතල යුද්ධය|සීතල යුද්ධයේ]] දේශපාලන පසුබිමත් සමග, ඒකාබද්ධ, නිදහස් කොරියාවක් සඳහා වූ අවශ්‍යතාව වියැකී ගියේ ය. ප්‍රති-කොමියුනිස්ට්වාදීන් භාරකාරීත්ව සැලසුමට දැක්වූ විරෝධය, 1948දී ආර්ථික, දේශපාලන සහ සමාජ අංශවලින් එකිනෙකින් වෙනස් වූ නව රාජ්‍ය දෙකක් බිහිවීමට හේතු විය. 1948 දෙසැම්බර් මස 12වන දින, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] මහා මණ්ඩලයේ දී, [[දකුණු කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුව]] කොරියාවේ එකම නීත්‍යානුකූල රජය ලෙස ප්‍රකාශ කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/043/66/IMG/NR004366.pdf?OpenElement Resolution 195, UN Third General Assembly]&lt;/ref&gt;

1950 ජූනි 25දින, රක්සත් රාජ්‍යයක් බිහිකිරීමේ අරමුණින් උතුරු කොරියාව දකුණ ආක්‍රමණය කිරීම සඳහා 38වන සමාන්තර රේඛාව කඩකිරීම නිසා [[කොරියානු යුද්ධය]] ඇති විය. යුද්ධයෙන් පසු 1954 [[ජිනීවා සමුළුව (1954)|ජිනීවා සමුළුව]] එක්සත් කොරියාවක් සඳහා විසඳුමක් ලබාදීමට අපොහොසත් විය.

===බෙදුණු කොරියාව (1953–වර්තමානය)===
{{main|උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය|දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය}}
ඇමරිකානු සහාය සහ බලපෑම ඇතිව [[:en:Syngman Rhee|සිංමන් රීගෙන්]] ඇරඹී පීඩාකාරී රජයන් මාලාවක් දකුණු කොරියාවේ බලයට පත් විය. 1987දී මෙම රට ක්‍රමයෙන් වෙළඳපොල දිශාගත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා පැවති ජනප්‍රිය ඉල්ලීම නිසා, එහි ආර්ථිකය ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වී 2000 දශකය වන විට සංවර්ධිත ආර්ථිකයක් බවට පත් විය. සෝවියට් බලපෑම නිසා, උතුරු කොරියාව ප්‍රවේණික නායකත්වයක් සහිත සමාජවාදී රජයක් ස්ථාපනය කළේ ය. මෙය චීනය සහ සෝවියට් සංගමය සමග බැඳී පැවතිණි. 1994 සිය මරණය තෙක්ම, කිම් ඉල්-සුං රටේ අසහාය නායකයා බවට පත් වූ අතර ඔහුගෙන් පසුව ඔහුගේ පුත් කිම් ජොං-ඉල් බලයට පත් විය. 2011දී සිය පියා වූ කිම් ජොං-ඉල්ගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ පුත් කිම් ජොං-උන් රටේ නායකත්වයට පත් විය. 1991දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමත් සමග, උතුරු කොරියානු ආර්ථිකය බෙහෙවින් පරිහානියට පත් විය. එම රට අදටත් අන්තර්ජාතික ආහාර ආධාර, සහ චීනය සමග වෙළඳාම මත දැඩිව රඳාපවතියි.{{Citation needed|date=March 2016}}

''පශ්චාත්-යුධ සමය සඳහා [[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] සහ [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] බලන්න.''

==මේවාත් බලන්න==
* කොරියානු රජවරුන්ගේ පවුල් ගස්: [[සිල්ලා රජවරුන්ගේ පවුල් ගස|සිල්ලා]]; [[ගෝර්යෝ රාජධානියේ පවුල් ගස|ගෝර්යෝ]]; [[යි ගෘහය#යි ගෘහයේ පවුල් ගස|ජොසොන්]]
*[[ජපන් සංස්කෘතිය කෙරෙහි කොරියානු ආභාසය]]
*[[කොරියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව]]
*[[කොරියාවේ යුධ ඉතිහාසය]]
*[[දකුණු කොරියාවේ ජාතික වස්තුව]]
*[[ප්‍රාග්-ඓතිහාසික කොරියාව]]

&lt;!-- begin modified notes + bibliography --&gt;

==සටහන්==
&lt;!-- examples 
*general rule
lee97 &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee|1997|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee|1997|p=847}}
leeha &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee|Ha|Sorensen|2013|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee|Ha|Sorensen|2013|p=847}}
*special rulesleeki &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|1984|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Ki-baik|1984|p=847}}leeyu &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=847}}
--&gt;

{{reflist|40em}}

==ග්‍රන්ථ නාමාවලිය==

පොත් පෙළගස්වා ඇත්තේ කතුවරයාගේ පවුල් නාමය, එනම් ඉංග්‍රීසි බසින් කියැවෙන අවසන් නාමය... අනුපිළීවෙලට වන අතර කොරියානු නමක නම් මුලින් කියැවෙන කොටස අනවයි.

===සමීක්ෂණ===
{{Refbegin|40em}}

*{{cite book|author=Association of Korean History Teachers |title=Korea through the Ages, Vol 1 Ancient|year=2005a|location=Seoul | publisher=[[Academy of Korean Studies]]|isbn=9788-9710-5545-8|ref=harv}}
*{{cite book|author=Association of Korean History Teachers |title=Korea through the Ages, Vol. 2 Modern|year=2005b|location=Seoul | publisher=[[Academy of Korean Studies]]|isbn=9788-9710-5546-5|ref=harv}}
* Buzo, Adrian. ''The Making of Modern Korea'' (Routledge, 2002) [http://www.questia.com/read/108111755/the-making-of-modern-korea online]
* Cha M. S.; Kim N. N. &quot;Korea's first industrial revolution, 1911–1940,&quot; ''Explorations in Economic History'' (2012) 49#1 pp 60–74
*{{cite book|last=Connor|first=Mary E. |title=The Koreas, A global studies handbook|year=2002|page=307|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781-5760-7277-6|ref=harv}}
*{{cite book|last1=Eckert|first1= Carter J.|last2=Lee|first2=Ki-Baik |title=	Korea, old and new: a history|series=Korea Institute Series|publisher=Published for the Korea Institute, Harvard University by Ilchokak|year=1990|isbn=9780-9627-7130-9|page=454|ref=harv}}
*{{cite book|last= Hoare|first=James|first2=Susan|last2=Pares|title=Korea: an introduction|year=1988|location=New York| publisher=Routledge|isbn=9780-7103-0299-1|ref=harv}}
*{{cite book|last=Hwang|first= Kyung-moon|title=A History of Korea, An Episodic Narrative|year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364530|page=328|ref=harv}}
*{{cite book|author=Lee Ki-baik |year=1984|title=A new history of Korea|location=Cambridge| publisher=Harvard University Press|isbn=9780-6746-1576-2|ref=harv}}
*{{cite book|last=Lee|first=Kenneth B.|year=1997|title=Korea and East Asia: the story of a Phoenix|location=Santa Barbara| publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780-2759-5823-7|ref=harv}}
* Lee, Yur-Bok and Wayne Patterson. ''One Hundred Years of Korean-American Relations, 1882-1982'' (1986) [http://www.questia.com/read/97608442/one-hundred-years-of-korean-american-relations-1882-1982 online]
*{{cite book|last1=Lee|first1=Hyun-hee|last2=Park|first2=Sung-soo|last3=Yoon|first3= Nae-hyun|year=2005|title=New History of Korea|location=Paju| publisher=Jimoondang|isbn=9788-9880-9585-0|ref={{harvid|Lee Hyun-hee|2005}} }}
*{{cite book|editor1-last=Lee|editor1-first=Hong-yung|editor2-first=Yong-Chool|editor2-last= Ha|editor3-first=Clark W.|editor3-last= Sorensen |year=2013|title=Colonial Rule and Social Change in Korea, 1910-1945| publisher=University of Washington Press|page=379|isbn=9780-2959-9216-7|ref=harv}}
*{{cite book|last1=Nahm|first1=Andrew C.|first2=James|last2= Hoare|title=Historical dictionary of the Republic of Korea|year=2004|location=Lanham|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780-8108-4949-5|ref=harv}}
*{{cite book|last=Nelson|first=Sarah M. |title=The archaeology of Korea |year=1993|location=Cambridge| publisher= Cambridge University Press|page=1013 |isbn=9780-5214-0783-0|ref=harv}}
*{{cite book|last=Pratt|first=Keith|title=Everlasting Flower: A History of Korea|year=2007|publisher=Reaktion Books|isbn=9781861893352|page=320|ref=harv}}
*{{cite book|last=Robinson|first=Michael Edson |title=Korea's twentieth-century odyssey |year=2007|location=Honolulu| publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780-8248-3174-5|ref=harv}}
*{{cite book|last=Schmid|first=Andre|authorlink=Andre Schmid (academic) |title=Korea Between Empires, 1895–1919|year=2002|location=New York| publisher=Columbia University Press|isbn= 9780-2311-2538-3|ref=harv}}  
&lt;!-- 9780-2311-2539-0 --&gt;
*{{cite book|last=Seth|first=Michael J.|title=A Concise History of Korea|year=2006|location=Lanham| publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780-7425-4005-7|ref=harv}}
*{{cite book|last=Seth|first=Michael J. |title=A History of Korea: From Antiquity to the Present|year=2010|location=Lanham| publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780-7425-6716-0|page=520|ref=harv}}
*{{cite book|last=Sin|first=Hyong-sik |title=A Brief History of Korea|edition=2nd|series=The Spirit of Korean Cultural Roots|volume=1|year=2005|publisher=[[Ewha Woman's University]] Press|location=Seoul|isbn=9788-9730-0619-9|ref=harv}}
*{{cite book|last=Yang|first=Sung-chul |title=The North and South Korean political systems: A comparative analysis|year=1999|location=Seoul| publisher=Hollym|isbn=9781-5659-1105-5|ref=harv}}

{{Refend}}

===ඉතිහාසලේඛය===
{{Refbegin|40em}}

* {{cite book|last=Em|first=Henry H. |title=The Great Enterprise: Sovereignty and Historiography in Modern Korea|publisher=Duke University Press|year=2013|page=272|isbn=9780-8223-5372-0|ref=harv}}&lt;br&gt; Examines how Korean national ambitions have shaped the work of the country's historians.
* Hong Sung-gi. &quot;Trends in Western historiography on Korea,&quot; ''Korea Journal'' (1999) 39#3 pp 377
* Kim, Duol, and Ki-Joo Park. &quot;	A Cliometric Revolution in the Economic History of Korea: A Critical Review,&quot; ''Australian Economic History Review'' (2012) 52#1 pp 85–95
*{{cite journal|last= Yuh|first=Leighanne|title=The Historiography of Korea in the United States|journal=International Journal of Korean History|year=2010|volume=15#2|pages=127–144|ref=harv}}
{{Refend}}

===ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර===
* Lee, Peter H. and Wm. Theodore De Bary, eds. ''Sources of Korean Tradition'' (1997) පිටු 472 [http://www.questia.com/library/99673648/sources-of-korean-tradition online]

===මෙම පිටුවෙහි භාවිත වෙනත් පොත්===
{{Refbegin|40em}}

*{{cite book|last=Cwiertka|first=Katarzyna J.|authorlink= Katarzyna J. Cwiertka |title=Cuisine, Colonialism, and Cold War: Food in Twentieth-Century Korea|publisher=Reaktion Books and University of Chicago Press|year=2012|page=237|isbn=9781-7802-3025-2|ref=harv}}&lt;br&gt; Scholarly study of how food reflects Korea's history

*{{cite book|last=Hawley|first=Samuel|authorlink=Samuel Hawley |title=The Imjin War. Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China|year=2005|publisher=The Royal Asiatic Society, Korea Branch, Seoul|isbn=89-954424-2-5|ref=harv}}

*{{cite book|last1=Kim|first1=Byung-Kook|first2=Ezra F.|last2=Vogel|authorlink1=Kim Byung-Kook|authorlink2=Ezra F. Vogel, eds.  |title=The Park Chung Hee Era: The Transformation of South Korea|publisher=Harvard University Press|year=2011|page=744|isbn=9780-6740-5820-0|ref=harv}}&lt;br&gt; Studies of on modernization under Park, 1961–1979.

*{{cite book| last=Peterson|first=Mark|authorlink1= Mark Peterson (academic)|first2=Phillip|last2=Margulies|authorlink2=Phillip Margulies |title=A Brief History of Korea|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=9781-4381-2738-5|page=328|ref=harv}}

*{{cite book|last=Stark|first=Miriam T.|authorlink=Miriam T. Stark |title=Archaeology Of Asia|year=2005|location=Boston| publisher=Blackwell Publishing|isbn=1-4051-0212-8|ref=harv}}

*{{cite book| last=Turnbull|first=Stephen|authorlink=Stephen Turnbull (historian) |title=Samurai Invasion. Japan’s Korean War 1592–98|location=London|year=2002|publisher=Cassell &amp; Co|isbn=0-304-35948-3|ref=harv}}

{{Refend}}

===චීන/ජපන්/කොරියානු පොත්===
{{Refbegin|40em}}
*{{cite book|author=Byeon Tae-seop (변태섭) |title=韓國史通論 (Hanguksa tongnon) (Outline of Korean history), 4th ed.|year=1999|isbn=89-445-9101-6|publisher=Samyeongsa|location=Seoul|ref=harv|language=ko}}

*{{cite book|last=Yamawaki|first=Keizo|authorlink= Keizo Yamawaki (山脇 啓造)|year=1994 |title=Japan and Foreign Laborers: Chinese and Korean Laborers in the late 1890s and early 1920s (近代日本と外国人労働者―1890年代後半と1920年代前半における中国人・朝鮮人労働者問題) |location=Tokyo|publisher=Akashi-shoten (明石書店)|isbn=4-7503-0568-5|ref=harv|language=ja}}

*{{cite book|last=Miyata|first=Setsuko|authorlink=Miyata, Setsuko (宮田 節子) |year=1992|title=Creating Surnames and Changing Given Names (創氏改名)|location=Tokyo|publisher=Akashi-shoten (明石書店)|isbn=4-7503-0406-9|ref=harv}}
{{Refend}}

&lt;!-- end modified notes+bibliography --&gt;

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.history.go.kr/ කොරියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ජාතික ආයතනය.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613160801/http://www.history.go.kr/default.htm |date=2007-06-13 }}
*[http://www.koreanhistory.or.kr/eng/index.jsp මාර්ගගත කොරියානු ඉතිහාසය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213042851/http://www.koreanhistory.or.kr/eng/index.jsp |date=2014-02-13 }}, කොරියානු ඉතිහාස තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය
*[http://www.koreaorbit.com/history-of-korea/history-of-korea-dynasties.html කොරියානු රාජවංශ කාල‍රේඛාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170103235948/http://www.koreaorbit.com/history-of-korea/history-of-korea-dynasties.html |date=2017-01-03 }}
*[http://kyujanggak.snu.ac.kr/kiks/index.do ක්‍යුජංගක් ලේඛනාගාරය], කොරියානු සම්භාව්‍ය කෘතීන්හි චීන බසින් ලියැවුණු මුල්කෘතිවල pdf ගොනු
*[http://www.hawaii.edu/korea/biblio/BiblioOpen.html කොරියානු ඉතිහාසය :ග්‍රන්ථාවලිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110630001159/http://www.hawaii.edu/korea/biblio/BiblioOpen.html |date=2011-06-30 }}, කොරියානු අධ්‍යයන මධ්‍යස්ථානය, මැනෝආහි හවායි විශ්වවිද්‍යාලය
*[http://rki.kbs.co.kr/english/korea/korea_history_detail.htm කොරියාවේ ඉතිහාසය], KBS වර්ල්ඩ්
*[http://www.wdl.org/en/item/2374 History of Corea, Ancient and Modern; with Description of Manners and Customs, Language and Geography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151201235842/http://www.wdl.org/en/item/2374/ |date=2015-12-01 }} by [[:en:John Ross (missionary)|John Ross]], 1891

&lt;!-- Do not remove interwiki links before solving for conflicts --&gt;

{{DEFAULTSORT:History Of Korea}}
[[Category:කොරියාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:ඉතිහාසය - ලෝක]]</text>
      <sha1>e1e2plcpmnpgy1jfo5r6c95lvwsk3fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රයිවට් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70446</id>
    <revision>
      <id>793820</id>
      <parentid>771868</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T10:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>793820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108501" sha1="t9xuchgz81cbrlqz9gx9cccqv7zd7uj" xml:space="preserve">'''ප්‍රයිවට් හෙවත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර්''' එකක් යනු [[ටොරෙන්ට්]] [[වෙබ්]] අඩවියක් වන අතර, එහි පොදු ටොරෙන්ට් අඩවියක මෙන් ටොරෙන්ට් ඩවුන්ලෝඩ් කිරීමට හැකි නමුත්, ඒසඳහා ලියාපදිංචි විය යුතුය. එනම් ප්‍රයිවට් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වෙබ් අඩවියක් (Private Torrent Tracker Web Site) වෙත පිවිස එහි තොරතුරු දැන ගැනීම හා එහි අඩංගු ටොරෙන්ට් ෆයිල් බාගත කිරීම සදහා එම අඩවියේ සාමාජිකයෙකු වීම අත්‍යාවශ්‍ය වේ. සාමාන්‍යයෙන් මෙවැනි ටොරෙන්ට් සයිට් එකක සාමාජිකයෙකු ලෙස ලියාපදිංචි වීම සදහා දැනට එහි ලියාපදිංචි සාමාජිකයෙකුගෙන් ආරාධනාවක් ලැබිය යුතුය. පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවියක් ඇතුලත ඊට ආවේණික නීති රීති පද්ධතියක් පවතින අතර, ඒ අනුව කොතරම් ප්‍රමාණයක් බාගත කළ හැකිද?, කුමණ ආකාරයේ දෑ උඩුගත කල හැකිද? උඩුගත හා බාගත අනුපාත කෙසේ විය යුතුද? බාගත කරන ලද දෑ කොතරම් කාලයක් අනිවාර්යයෙන් සීඩ් කල යුතුද යනාදිය ප්‍රධාන වශයෙන් අඩංගුවේ. මෙය නීති රීතී [[වෙබ්]] අඩවියෙන් අඩවියට වෙනස් වේ.   

== පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල ලක්ෂණ ==
*'''වේගය (Speed)''' - පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් (Private Torrent Tracker) වල සාමාජිකයින්ට හැකි උපරිමයෙන් ටොරෙන්ට් සීඩ් කිරීම සදහා නීතී රීති පනවා ඇත. එනම් උඩුගත හා බාගත කිරීමේ අනුපාතයන් (Upload/Download ratio) හදුන්වා දී ඇති අතර, බාගත (Download) කල ප්‍රමාණය හෝ නියම කරනලද ප්‍රමාණයක් නැවත උඩුගත (upload)  කිරීම අවශ්‍යවේ. ඒ අනුව බාගත කරන ටොරෙන්ට් වල වේගය සාමාන්‍ය පොදු ටොරෙන්ට් අඩවි වලට වඩා වැඩි වේ. තවද මෙහි සාමාජිකයින් සීඩ්බොක්ස් (Seedbox)  නැමැති අධිවේගී [[අන්තර්ජාලය|අන්තර්ජාල]] පහසුකම් සහිත දුරස්ථ පරිගණක මගින් උඩුගත කරන අතර ඒමගින් භාගත කිරීම ක්ෂණිකව කිරීමට අවශ්‍ය වේගය ලබාදෙයි.
*'''රදවා තබා ගැනීම''' ('''Retention)''' - පනවා ඇති නීතිරීති හා වෙනත් දිරි දීමනා මගින් පොදු ටොරෙන්ට් අඩවි වලට සාපේක්ෂව ඉතා වැඩි කාලයක් ටොරෙන්ට් සීඩ් කිරීමට මෙයි සාමාජිකයින් විසින් උත්සහ කරයි. විශේෂයෙන් සමහර ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි මගින් බාගත කරන ලද ටොරෙන්ට් අනිවාර්යෙන් සීඩ් කිරීමට අවශ්‍ය නිශ්චිත  කාලසීමාවක්ද නියම කර ඇත. එමනිසා පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවි වල ඇති ටොරෙන්ට් ඉතා වැඩි කාලයක් සක්‍රීයව පවතී.
*'''තේරීම් (Selection)''' - සමහර අන්තර්ගතයන් වෙනත් පොදු ටොරෙන්ට් අඩවිවල දක්නට නොලැබෙන අතර, සමහර අවස්ථාවල නීත්‍යානුකූල ආකාරයෙන් එම අන්තර්ගතයන් මිලදී ගැනීමට පවා නොහැකි ඉතා දුර්ලබ දෑ පවා විශේෂිත වූ පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල දක්නට ඇත.
*'''තත්ව පාලනය'''  ('''Quality control)''' - පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල දක්නට ලැබෙන වඩාත් විශේෂිත ලක්ෂණය වන්නේ එහි පවතින අන්තර්ගතයන් තත්වයෙන් උසස් වීමයි. එනම් එහි ටොරෙන්ට් උඩුගත කිරීමට වෙනමම නීති සමුදායක් පවතින අතර, ඊට අනුකූල ලෙස ටොරෙන්ට් උඩුගත කල යුතුවේ. උදාහරණයක් ලෙස පෞද්ගලික සංගීත ටොරෙන්ට් අඩවි මගින් ඉතා පහත් තත්වයේ (Low Quality)  සිංදු ලබා නොදෙන ලෙසත්, පෞද්ගලික චිත්‍රපට ටොරෙන්ට් අඩවි මගින් ඉතා උසස් තත්වයේ (High Quality) චිත්‍රපට ලබාදෙන ආකායෙන් මෙම නීති පනවා ඇත. මෙම නීති බලාත්මක කිරිම සදහා වෙනම සාමාජිකයින්ගෙන් සමන්විත කාර්ය මණ්ඩලයන් පිහිටුවා ඇති අතර, ඔවුන් මගින් සාමාජිකයින් උඩුගත කරන ලද ටොරෙන්ට් පරීක්ෂා කරනු ලබයි.
*'''ආරක්ෂාව''' ('''Security)''' -  බොහොමයක් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවි වල ඉතා කුඩා සාමාජිකයින් සංඛ්‍යාවක් ඇති නිසා විවිධ රටවල් වල නීති බලාත්මක කරන ආයතනයන් (Law Enforcement Agencies) ඉතා වැඩි පුද්ගලයින් ප්‍රමාණයක් භාවිත කරන පොදු ටොරෙන්ට් අඩවි (Public Torrent Sites) හා එම අඩවි භාවිත කරන පුද්ගලයන් වෙත වැඩි අවධානයක් යොමු කරයි. එසේම පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවියක සාමාජිකයෙකු වීමට දැනට එම අඩවියේ සාමාජිකයෙක් ගෙන් ආරාධනාවක් (Invite) අවශ්‍ය නිසා, සෑම සාමාජිකයෙක්ම වෙනත් සාමාජිකයෙක්ගේ වගකීමට යටත් වේ.

==ආරක්ෂිතභාවය ==
සමහර දූෂිත ටොරෙන්ට් අඩවි එහි පරීශීලක තොරතුරු විවිධ ලාභ ප්‍රයෝජන පිණිස බාහිර පාර්ශව වෙත විකුණනු ලබයි. ඒ අනුව පහත කරුණු වැදගත්වේ.&lt;ref name=&quot;www.reddit.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/45iuq2/this_is_why_you_dont_use_public_trackers_kids/|date=|title=දිස් ඉස් වයි යූ ඩෝන්ට් යූස් පබ්ලික් ට්‍රැකර්ස් කිඩ්ස්|publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;
* එකම මුරපදයන් (Common Password) විවිධ වෙබ් අඩවි සදහා භාවිත නොකිරීම. මෙය ඉතා සුලභව දක්නට ලැබෙන පොදු තත්වයක් වන අතර, සමහර වෙබ් අඩවි මගින් මෙම මුරපදයන් භාවිත කර පරිශීලක තොරතුරු විවිධ දූෂිත දෑ සදහා භාවිත කරණු ලබයි. එසේම භාවිත කරන මුරපදය (Password) සෑම විටම කැපිටල්, සිම්පල්, ඉලක්කම් හා විවිධ සංකේත සහිත මුරපදයක් විය යුතුය. එවැනි මුරපදයන් මතක තබා ගැනීමට අපහසු නම්, මුරපද කළමණාකරන මෘදුකාංගයක (Password Management Software) සහය ලබා ගැනීම කල හැක. (උදා : [https://www.lastpass.com LastPass] හෝ [http://keepass.info KeePass])  &lt;ref name=&quot;www.reddit.com2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/4s4b7m/psa_ensure_your_passwords_are_unique/|date=|title=එන්ෂුවර් යුවර් පාස්වර්ඩ්ස් ආ යුනීක්|publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.reddit.com3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/32jasl/reminder_use_a_different_password_for_each/|date=|title=රිමයින්ඩර් යූස් අ ඩිෆරන්ට් පාස්වර්ඩ් ෆෝර් ඊච්|publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;
* පෞද්ගලික තොරතුරු ලබා දීම නොදීම. එනම් වෙබ් අඩවිය භාවිත කරන්නා පෞද්ගලිකව හදුනාගත හැකි තොරතුරු, විශේෂිත ඊමේල් ලිපිනයන් හා පරිශිලකයන් හසුකර ගත හැකි කුමන හෝ ආකාරයේ තොරතුරු භාවිත නොකල යුතුවේ. පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් හසුරවන පුද්ගලයන් කොතරම් විශ්වාසදායක වූවත්, විවිධ නීති බලාත්මක කරන රාජ්‍ය ආයතන (Law Enforcement Agencies) හා හැකර්වරු අතට මෙම තොරතුරු යෑමේ හැකියාව පවතී. එසේම තමාගේ ආරක්ෂිතබව පිලිබදව තවදුරටත් සිතන්නේ නම්, ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි වල ලියාපදිංචි වීම සදහා වෙනමම සකසන ලද විද්යුත් තැපැල් ලිපිනයන් (Separate Email Address) භාවිත කිරීම හා VPN හෝ Seedbox එකක් හරහා ටොරෙන්ට් බාගත කිරිම උචිත වේ.  &lt;ref name=&quot;www.reddit.com4&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/3u3b2o/psa_bitgamerch_still_hacked_plaintext_passwords//|date=|title=PSA: Bitgamer.ch still hacked, plaintext passwords exposed|publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.reddit.com5&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/11zw0o/lets_talk_about_security_for_a_minute_seedboxes/|date=|title=ලෙට්ස් ටෝක් අබවුට් සිකියුරිටි ෆෝ අ මිනිට් සීඩ්බොක්සස්|publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.reddit.com6&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/10421n/revtt_hacked_password_dump_on_tpb/|date=|title=හැක්ඩ් පාස්වර්ඩ් ඩම්ප් ඔන්...|publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.reddit.com7&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/5ey20n/nostream_emails_leaked/?ref=search_posts|date=|title=නෝස්ට්‍රීම් ඊමේල් ලීක්ඩ්...|publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/2dotd0/abtorrentsme_hacked&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/2bobtu/psa_blackcatsgamesnet_hacked_user_database_stolen&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වර්ග==
පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි වල අන්තර්ගතය අනුව (Content-wise) වර්ග දෙකක් දක්නට ලැබේ. එනම් විශේෂිත (Specialized) අන්තර්ගතයන්  අඩංගු හා විශේෂිත නොවන  (General) අන්තර්ගතයන් අඩංගු ආකාර වේ. ඉන් විශේෂිත අන්තර්ගතයන් අඩංගු ආකාරය යනු, සංගීත ටොරෙන්ට් පමණක් අඩංගු ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි, චිත්‍රපට පමණක් අඩංගු ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි, රූපවාහිනී නාට්‍ය පමණක් අඩංගු ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි යනාදිය වේ. මෙවැනි පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් එම ක්ෂ්ත්‍රය පිලිබද හොදම ටොරෙන්ට් අඩවි ලෙස සාමාන්‍යයෙන් පිලිගනී.&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/1x0usm/best_trackers_for_each_media_category&lt;/ref&gt; විශේෂිත නොවන අන්තර්ගතයන් අඩංගු පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවි යනු ඕනෑම ක්ෂේත්‍රයන් පිලිබද අන්තර්ගතයන් (Content) අඩංගු අඩවි වේ. මෙම එක් අඩවියකින් චිත්‍රපට, රූපවාහිනී නාට්‍ය, සංගීත, නිල් චිත්‍රපට හා මෘදුකංග බාගත කිරීමේ හැකියාව පවතින අතර එය එක් ක්ෂ්ත්‍රයකට පමණක් සීමා නොවේ.&lt;ref name=&quot;www.reddit.com8&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/46aejh/rtrackers_frequently_asked_questions/|date=|title=ෆ්‍රීක්වන්ට්ලි ආස්ක්ඩ් ක්වෙස්ෂන් |publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt; 

* '''කොළ ට්‍රැකර්''' - කොළ කල්ලිය යනු ටොරෙන්ට් අඩවි අතර ඉහල පිළිගැනීමක් සහිත අඩවි වන අතර ඔවුන්ගේ ක්ෂේත්‍රයන් පිලිබදව හා එහි අන්තර්ගතයන් පිළිබදව ටොරෙන්ට් සමාජය තුල වැඩි පිලිගැනීමක් ඇත. මෙවැනි එක් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවියක නීති කැඩූ විට කොළ කල්ලියේ සිටින සියලුම අඩවි වල හා ඊට සහය දක්වන වෙනත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවි වල පවතින ගිනුම් තහනම් කරනු ලබයි. කොළ කල්ලියට උදාහරණ වන්නේ ටොරෙන්ට් සමාජයේ ශුද්ධ ත්‍රිත්වය ලෙස සැළකෙන PassThePopcorn.me, BroadcasThe.Net, HDBits.org යන අඩවි වේ.
* '''කහ ට්‍රැකර්''' - කහ ට්‍රැකර්, කොළ ට්‍රැකර් සදහා විකල්පයන් ලෙස හදුනා ගැනීමට හැකිය. එමෙන්ම කහ ට්‍රැකර් සෑම විටම කොළ ට්‍රැකර් සමග ඉතා හොද සම්බන්ධයක් පවත්වාගැනීමට උත්සහ කරයි. එසේම කොළ ටැකර් එක ගිණුමක් තහනමට ලක්වූ විට, මෙම කහ ට්‍රැකව්වලද බොහෝවිට තහනමට ලක්වේ. අනිකුත් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල ලියපදිංචි වීමට අවශ්‍ය සාක්ෂි ලෙස මෙම ට්‍රැකර් වල ගිනුම් පිලිගනී.
* '''රතු ට්‍රැකර්'''  - ටොරෙන්ට් සමාජය තුල දූෂිත ගනයේ ලා සැලකෙන මෙම ට්‍රකර් සදහා හොදම උදාහරණය වන්නේ කුප්‍රකට IPT වේ. මෙම ට්‍රකර් මෙහෙයවන බොහොමයක් පුද්ගලයින් විසින් අනිකුත් ටොරෙන්ට් අඩවි සදහා DDOS ආකාරයේ ප්‍රහාර දියත් කිරීමටත්, භාගත කිරීමට මුදල් අය කිරීමත්, පොදු මුරපදයන් භාවිත කරණ ගිනුම් වලට රහසිගතව ඇතුලු වී අන්තර්ගතයන් සොරකම් කිරිම් කරනු ලබයි. ටොරෙන්ට් සමාජය තුල මෙවැනි  පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවි සදහා පිලිගැනීමක් නොමැත.&lt;ref name=&quot;www.reddit.com9&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/1zfy9n/staff_of_ipt_td_and_tt_are_behind_the_recent_ddos/|date=|title=ස්ටාෆ් ඔෆ් අයිපීටී ටීඩී ඇන්ඩ් ටීටී ආ බිහයින්ඩ් ද රීසන්ට් ඩීඩීඕඑස් |publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.reddit.com10&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/2k5kbm/ptp_and_btn_under_attack_by_iptorrents_staff/|date=|title=ptp ඇන්ඩ් btn අන්ඩර් ඇටෑක් බයි අයිපී ටොරන්ට් ස්ටාෆ් |publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.reddit.com11&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/2slsfe/and_the_ipt_co_scams_just_keep_on_coming_the_3/|date=|title=ipt co ස්කෑම්ස් ජස්ට් කීප් ඔන් කමින් ද 3|publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.reddit.com12&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/30t7us/evidence_of_matthers_trading_activites_and_ddos/?ref=search_posts|date=|title=එවිඩන්ස් ඔෆ් matthers ට්‍රේඩිං ඇක්ටිවිටීස් ඇන්ඩ් ddos|publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;  
* '''සුදු ට්‍රැකර්''' - බොහෝවිට ලියාපදිංචි වීම සදහා ආරාධනයක් (Invites) අවශ්‍ය නොවන විවෘත හෝ අනිත් ට්‍රැකර් සමග සම්බන්දයක් නොමැති පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි වේ. කුඩා සමාජික සංඛ්‍යාවක් ඇති හා අලුතින් පිහිටුවා ගන්න ලද පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවිද මේ යටතට අදාළ වේ. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|'''සංගීත (Music)'''
|'''චිත්‍රපට (ප්‍රධාන දහරාවේ)'''
|'''රූපවාහිණි නාට්‍ය (TV Shows)'''
|'''උසස් තත්වයේ (HD)'''
|'''චිත්‍රපට (අප්‍රකට)'''
|'''පරිගණක ක්‍රීඩා (Games)'''
|'''විද්‍යුත් පොත් (e-Books)'''
| '''විද්‍යුත් අධ්‍යාපන (e-Learning)'''
|'''නිල් චිත්‍රපට (Porn)'''
|'''සජිවීකරණ'''
|'''Scene'''
|'''විශේෂිත නොවන (General) '''
|-
|'''ස්ථරය 1 - අත්‍යවශ්‍ය'''
|[https://redacted.ch RED] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170603010025/https://redacted.ch/ |date=2017-06-03 }}
| style=&quot;background-color:#99ff99&quot; |[https://passthepopcorn.me PTP]
| style=&quot;background-color:#99ff99&quot; |[https://broadcasthe.net BTN]
| style=&quot;background-color:#99ff99&quot; |[https://hdbits.org HDB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061127110247/http://hdbits.org/ |date=2006-11-27 }}
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://karagarga.in KG]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://gazellegames.net GGn]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://bibliotik.org Bib]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[http://www.bitme.org BitMe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315043153/http://www.bitme.org/ |date=2017-03-15 }}
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[http://www.empornium.me Emp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319162729/https://www.empornium.me/ |date=2017-03-19 }}
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://animebytes.tv AB]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://thegft.org GFT]
| style=&quot;background-color:#ff9999&quot; |[https://www.iptorrents.com IPT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206213155/https://www.iptorrents.com/ |date=2016-02-06 }}
|-
|'''ස්ථරය 2 - විකල්ප'''
|[http://apollo.rip/ APL]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://tehconnection.eu TehConnection]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://www.morethan.tv MTV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602213914/https://www.morethan.tv/ |date=2017-06-02 }}
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://awesome-hd.me AHD]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[http://cinematik.net Cinematik]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://ultimategamer.club UGC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008141816/https://ultimategamer.club/ |date=2017-10-08 }}
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://www.myanonamouse.net MAM]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[http://bitspyder.net BitSpyder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161113054625/http://www.bitspyder.net/ |date=2016-11-13 }}
|[http://pornolab.net/ Pornolab]
|[https://bakabt.me/ BakaBT]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://sceneaccess.eu SCC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170926202130/https://sceneaccess.eu/ |date=2017-09-26 }}
|[https://alpharatio.cc AR]{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''ස්ථරය 3 - උපස්ථ'''
| style=&quot;background-color:#99ff99&quot; |[https://waffles.ch Waffles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125233844/https://waffles.ch/ |date=2016-11-25 }}
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[http://piratethenet.org PTN]{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
| style=&quot;background-color:#ff9999&quot; |[https://freshon.tv Freshon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722140852/http://www.freshon.tv/ |date=2018-07-22 }}
| style=&quot;background-color:#ff9999&quot; |[https://hd-torrents.org HD-T] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516194338/http://hd-torrents.org/ |date=2017-05-16 }}
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[http://www.secret-cinema.net SecretCinema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810144547/http://www.secret-cinema.net/ |date=2017-08-10 }}
| style=&quot;background-color:#ff9999&quot; |[https://Bitgamer.ch BitGamer]
|[http://thegeeks.bz/ TheGeeks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224034129/http://thegeeks.bz/ |date=2018-02-24 }}
|[https://pornbay.org/ Pornbay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202034147/https://pornbay.org/ |date=2016-12-02 }}
|[http://animetorrents.me/ AnimeTorrents]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://www.digitalhive.org DH]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://pretome.info PreToMe]
| style=&quot;background-color:#ffffbb&quot; |[https://baconbits.org bB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170303083431/http://www.baconbits.org/ |date=2017-03-03 }}
|}
* '''ශ්‍රව්‍ය පොත්''': MyAnonamouse
* '''පියෝනා කෝඩ්''': MyAnonamouse
* '''Comics''': 32pag.es
* '''විද්යුත් ඉගැන්වීම්''': TheOccult (fringe), ThePlace and BitSeduce (seduction), TheVault (business)
* '''පැරණි නාට්‍ය''': MySpleen
* '''‍අප්‍රකට චිත්‍රපට''': Cinemageddon
* '''පැරණි නට්‍ය/චිත්‍රපට''': ILoveClassics
* '''x264 මාධ්‍යය''': x264.me
* '''සජීවීකරණය කරන ලද නිල් චිත්‍රපට''': Oppaitime
* '''කොරියානු නිල් චිත්‍රපට''': Sinderella
* '''ජපාන නිල් චිත්‍රපට (JAV)''': yourexotic
* '''ජපාන පොප්''': Jpopsuki
* '''ත්‍රිමාන මෘදුකාංග, ග්‍රාපික සැලසුම්, ''': CGpeers
* '''ඇස්බැන්දුම්''': ArtOfMisdirection, MagicTorrents

== සම්බන්ධ වීම ==
පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වෙබ් අඩවියකට සම්බන්ධ වීමේදී පරිශීලකයෙකු විසින් ඔහුගේ අවශ්‍යතාවයන් මොනවාද යන්නත්, දැනට එම අවශ්‍යතාවන් සපුරා ගැනීමට යොදා ගන්නා ක්‍රම මොනවද යන්න සලකා බැලීය යුතුය. අනවශ්‍ය පරිදි පෞද්ගලික ට්‍රැකර් සදහා ලියාපදිංචි වීම කාලය නාස්ති කිරීමක් මෙන්ම, තවත් අයෙකුට ලියාපදිංචි වීමට ඇති  සීමීත අවස්ථාව නැති කිරිමක් ලෙස සැළකෙන බැවින් අවශ්‍යතාවයන් සැපිරිය හැකි පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වෙබ් අඩවියන් හදුනා ගැනීම කල යුතුය. අයෙකුට උසස් තත්වයේ (High Quality) චිත්‍රපට නැරඹිමට අවශ්‍ය නම් හෝ තත්වයෙන් උසස් පුළුල් පරාසයක සංගීත රසවිදීමට අවශ්‍යනම් හෝ සෑම විටම විද්‍යුත් අධ්‍යාපන සඟරා හෝ පොත්පත් කියවීමට ඇල්මක් දක්වන පුද්ගලයෙක් නම් හා දැනට එම අවශ්‍යතාව සපුරා ගනීමට හැකියාවක් නොමැති නම්, මෙම විශේෂිතකරණයවූ ප්‍රයිවට් ට්‍රැකර් සදහා යොමුවීම උචිත වේ. එහෙත් එවැනි අවශ්‍යතාවයක් නොමැති අයෙකුට දැනට එම අවශ්‍යතාවය සපුරා ගන්නා ක්‍රමය හෝ විශේෂිතකරණය නොවූ (General) ප්‍රයිවට් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් සදහා සම්බන්ධ විය හැක.

IPT වැනි කුප්‍රකට පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවි සදහා සම්බන්ධවී ලියාපදිංචි වීම ඉතා පහසු කාර්යයකි. එහෙත් හොද තත්වයේ පිළිගත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් සදහා ලියාපදිංචිවීම පහසු නොවේ. What.CD නැමැති සංගීත වෙබ් අඩවිය ප්‍රංශ බලධාරීන් විසින් වසා දැමීමෙන් පසු පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් සදහා නව සාමාජිකයින්ට සම්බන්ධ වීමට ඇති අවස්ථාව විශාල වශයෙන් මග හැරි ඇත. දැනට MyAnonamouse නැමැති පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරය මගින් පවත්වන සම්මුඛ පරීක්ෂණ (Interview) වලට සහභාගී වී එහි සාමාජිකත්වල ලබාගත් පසු, එහි පරිශීලක මට්ටමකට (User Class) ලගාවී ආරාධනා ෆෝරම (Invite forum) මගින් අනිකුත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් සදහා සම්බන්ධවිය හැක. නමුත් MyAnonamouse නැමැති පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයේ ඇති ආරාධනා ෆෝරමය උසස් තත්වයේ නොවන අතර, බොහොමයක් හොද තත්වයේ පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් මෙහි ආරාධනා කිරීම් සිදු නොකරයි. එයට හේතුව වන්නේ MyAnonamouse ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයට සම්මුඛ පරීක්ෂණ මගින් ඉතා පහසුවෙන් ලියාපදිංචි වීමට හැකිවීමයි.

කෙසේ නමුත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි සදහා සම්බන්ධ වීමට බලාපොරොත්තු වන අයෙකුට පහත සදහන් ක්‍රම අනුගමනය කිරීමෙන් ලියාපදිංචි විය හැක.

* '''විවෘත ලියාපදිංචිය''' '''(Open Sign up)''' - පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් අඩවියක ගිණුමක් සෑදීමේ පහසුම ක්‍රමය ලෙස විවෘත ලියාපදිංචිය හැදින්විය හැකිය. මෙහිදි ඕනෑම අයෙකුට බාදාවකින් තොරව ලියාපදිංචි වීමට හැකියාව ඇත. විශේෂ කාලපරිජේදවල විවිධ ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවියන් තමන්ගේ සාමාජිකයින් වර්ධනය කිරීමේ පහසු ක්‍රමයක් ලෙසද මෙය හදුනා ගත හැක. opentrackers.org, opentrackers.net, btracs.com, reddit/r/OpenSignups වෙබ් අඩවි මගින් විවෘත ලියාපදිංචි කිරීම් හදුනා ගැනීමට උපකාරීවේ. වර්තමානයේ බොහොමයක් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් ආරක්ෂක හේතුමත විවෘත ලියාපදිංචි කිරීම් නොකරන අතර, එසේම විවෘත ලියාපදිංචියට යොමුවන පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් එතරම් උසස් තත්වයේ ඒවා නොවේ.
* '''ගෙවා ලියාපදිචි වීම''' '''(Pay 2 Join)''' - සමහර පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් සදහා ලියාපදිංචි වීමට මුදල් අය කරනු ලබයි (උදා: IPT හා HD-T ) මෙමගින් විවෘත ලියාපදිංචිය ලෙස නොව, අනවශ්‍ය පුද්ගලයින් ලියාපදිචිවීම වැලැක්වීමට කරනු ලබන උපක්‍රමයක් ලෙසද දැක්විය හැක. එහෙත් ඕනෑම අයකුට අදාල මුදල ගෙවා ලියාපදිචි වීමට හැකියාව ඇති නිසා විවිධ නීතී බලාත්මක කරන ආයතන (Law Enforcement Agencies) හා ඒවාට සහය දක්වන පුද්ගලයින් පවා මෙලෙස වෙබ් අඩවි තුලට ඇතුලුවීමේ අවධානමක් පවතී. එසේම මෙවැනි මුදල් ගෙවා ලියාපදිංචි සිදුකරන පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් සදහා ඇත්තේ ඉතා අඩු පිලිගැනීමකි.
* '''ඉල්ලුම් පත්‍රය (Applications) '''- සමහර පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් විශේෂ ප්‍රශ්නාවලියක් සහිත ඉල්ලුම්පත්‍ර උපයෝගී කර ගනිමින් සාමාජිකයින් බදවා ගැනී.(උදා: PTN, AnimeBytes හා 32pages)  එනම් එම ඉල්ලුම් පත නිසි පරිදි පුරවා යැවීම හා එම ඉල්ලුම්පත ලැබුන පසු අදාල ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවියේ කර්ය මණ්ඩලය එය අධ්‍යනය කර, අදාල ඉල්ලුම්කරුවාට විද්‍යුත් ලිපියක් මාර්ගයෙන් ආරාධනා (Invite) කරනු ලබයි. බොහෝවිට මෙම ඉල්ලුම්පතක ලියාපදිංචි වී ඇති අනිකුත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි වල විස්තර, අන්තර්ජාල සම්බන්න්ධතාවයේ වේගය, කොතරම් ටොරෙන්ට් ප්‍රමාණයක් දැනට සීඩ් කරනවාද යන්න, ටොරෙන්ට් සම්බන්ධයෙන් පවතින දැනුම හා ආරාධනා (Invite) කිරීමට අවශ්‍ය විද්‍යුත් ලිපිනයන් අසනු ලබයි.
* '''සම්මුඛ පරීක්ෂණ ''' '''(Interview)''' - පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් කුඩා ප්‍රමාණයක් මෙම ක්‍රමය භාවිත කරන අතර, මෙහිදී එම ට්‍රැකර් එකට විශේෂිත වූ IRC නාලිකාවකට සම්බන්ධ වී ඒ මොහොතේම අසන ප්‍රශ්න සදහා පිළිතුරු ලබාදිය යුතුය. අසනු ලබන ප්‍රශ්න සදහා හොදින් පිලිතුරු ලබාදුන් අපේක්ෂකයන්ට එම ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවියට ලියාපදිංචිවීමට අවස්ථාව ලබා දෙයි. මෙවැනි සම්මුඛ පරීක්ෂණ කර සාමාජිකයින් බදවා ගන්නා ප්‍රධාන ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවියක් ලෙස [[:en:What.CD|What.CD]] ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලුවේය. What.CD IRC නාලිකාව මගින් සංගීතය හා සම්බන්ධ විවිධ ප්‍රශ්න මාලාවක් අසනු ලැබූ අතර, ඒ සදහා සූදානම් වීමට වෙනමම වෙබ් අඩවියක්ද නිර්මාණය කර තිබිණි.&lt;ref name=&quot;www.reddit.com13&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.whatinterviewprep.com/prepare-for-the-interview/|date=|title=ප්‍රිපෙයා ෆෝ දි ඉන්ටර්වීව්|publisher=www.whatinterviewprep.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt; අසනු ලබන අනිකුත් ප්‍රශ්ණ අතර ලියාපදිංචිවී ඇති අනිකුත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි වල විස්තර, අන්තර්ජාල සම්බන්න්ධතාවයේ වේගය, කොතරම් ටොරෙන්ට් ප්‍රමාණයක් දැනට සීඩ් කරනවාද යන්න, ටොරෙන්ට් සම්බන්ධයෙන් පවතින දැනුම  හා ආරාධනා (Invite) කිරීමට අවශ්‍ය විද්‍යුත් ලිපිනයන්ද වේ.
* '''ආරාධනා ෆෝරමයන් (Invite Forum)''' - මෙහිදී  පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර්යක ලියාපදිංචි වී එහි කිසියම් පරිශීලන මට්ටමකට (User Class) ලගාවූ පසු, එම වෙබ් අඩවියේ පවතින විශේෂ කොටසක අනිත් ට්‍රකර් වලට ලියාපදිචි වීම සදහා අවශ්‍ය ආරාධනාවන් කිරීමට පහසුම් සපයා ඇත. ඒ අනුව ආරාධනා ෆෝරමයන් අදාල පුද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවියේ ලියාපදිංචී වූ සෑම සාමාජිකයෙකුටම දර්ශනය නොවන අතර, එක් ට්‍රැකරය ලියාපදිචි වී නිශ්චිත පරිශීලක මට්ටමක් (User Class) පසු කලවිට, වෙනත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල කාර්ය මණ්ඩල විසින් තමන්ගේ ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වෙත එකී පරිශීලකයින්ට නිල වශයෙන් ආරාධනා කරනු ලබයි. මෙය ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් සමාජ තුල ඉහලින් පිළිගත් ක්‍රමයක් වන අතර, බොහොමයක් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් අනුගමන කරන ක්‍රමයද වේ. මෙය තෙවන පාර්ශවයන් විසින් පවත්වාගෙන යන ආරාධනා ෆෝරමයන් නොවිය යුතුය.

== පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වලදී නොකලයුතු දෑ ==
පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයකට සම්බන්ධවී මුලින්ම කලයුතු ක්‍රි‍යාව වන්නේ එහි නීතිරීති පිලිබද අවබෝධයක් ලබා ගැනීමයි. සෑම පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයකටම ඊට ආවේනික නීතිරීතී සමුදායක් පවතින අතර, පහත දැක්වෙන නීතීන් සෑම ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයකටම පොදු නීති, රත්‍රං නීති හෙවත් Golden Rules ලෙස හදුන්වයි. පහතින් ඇති එක් ක්‍රියාවක් හෝ ක්‍රියාවන් කිහිපයක් කිරීම තුලින් එකී පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයේ ලියාපදිංචි කරන ලද ගිණුම තහනමට ලක්වීමත්, ඉහත සදහන් කල කොල හා කහ පාටින් දක්වන ලද ට්‍රැකර්වල පවතින ගිණුම් සියල්ලද තහනමකට (Global ban) ලක්වීමටත් හැකියාව ඇත.

* '''ආරාධනා මිලදී ගැනීම (Invite Buying)'''  - කිසිදු අවස්ථාවක අරාධනා මිලට ගැනීම නොකල යුතුය. පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල කාර්ය මණ්ඩල මගින් විවිධ ක්‍රම උපයෝගී කර මෙවැනි ආරාධනා මිලදී ගන්නා පුද්ගලයින් හසු කර ගනී.
* '''ආරාධනා හුවමාරු කිරීම (Invite Trading)''' - පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයක ආරධනාවක් ලබා ගැනීමේ අරමුනින්, තමන් දැනට ලියාපදිංචි වී ඇති වෙනත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර්යක ආරාධනා ලබාදීම/ ආරාධනා  හුවමාරු (Invite Trading) කිරීම නොකල යුතුය.
* '''ආරාධනා විකිණිම  (Invite Selling)''' - තමාට අදාල පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර්ය මගින් ලබා දී ඇති ආරාධනා විකිණිම නොකල යුතුය.
* '''සාවද්‍ය උඩුගත කිරීම''' '''(Ratio Cheating)''' - පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර වල එක් එක් සාමාජිකයා විසින් බාගත කිරීම් හා උඩුගත කිරීමේ සංඛ්‍යා පවත්වාගෙන යනු ලබයි. එසේ පවත්වාගෙන යන සංඛ්‍යා විවිධ ක්‍රම මගින් වෙනස් කිරීමට හා සාවද්‍ය සංඛ්‍යා සැපයීමට නොකල යුතුය. මෙහිදී මතක තබා ගත යුතු වැදගත් කරුණක් වන්නේ අදාල ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවිය විසින් අනුමත කරන ලද ටොරෙන්ට් බාගත කරන මෘදුකාගයක් (Approved Torrent Client Software) බාවිත කිරීමයි. අනුමත නොකරන ලද ටොරෙන්ට් බාගත කිරිමේ මෘදුකාංග බාවිත කිරිම මගින් ගිණුම තහනමකට ලක්වීමටද හැකියාව ඇත.
* '''එක් ගිණුමකට වඩා ලියාපදිංචි කිරීම'''  - බොහොමයක් පිළිගත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වෙබ් අඩවි වල පවතින නීතියක් වනුයේ ජීවිතකාලය තුලම එක් ගිණුමක් තබා ගත යුතු යන්නයි (One account per person per lifetime). මෙහිදී පැවති ගිණුම තහනම් කලද වෙනත් ගිණුමක් නැවත ලියාපදිංචීවිම නොකල යුතුය. එලෙස ලියාපදිංචි කිරීම තුලින් තමාට ආරාධනා (Invite)  කල පුද්ගලයාගේ ගිණුමද තහනමකට ලක්විය හැක. 
* '''නොහදුනන පුද්ගලයින්ට ආරාධනා කිරීම''' - සෑම විටම තමන් හදුනන පුද්ගලයින්ට පමණක් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර්යක සාමාජිකයෙකු වීමට ආරාධනා (Invite)  කිරීම වැදගත්වේ. එසේම තමන් ආරාධනා කරන පුද්ගලයාගේ ක්‍රියා කලාපය පිලිබදව වගකීමටද සිදුවේ. එලෙස ආරාධනා කරන ලද නව සාමාජිකයා නීති රීති කඩ කලවිට, ආරාධනය කල පුද්ගලයාගේද ගිණුම තහනම් කරයි.
* '''තෙවන පාර්ශවයන්ගේ ආරාධනා ෆෝරම  (Third Party Invite Forum)  වලට සම්බන්ධ වීම.'''  - සෑම විටම පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් ෆෝරම වල ඇති ආරාධනා ෆෝමයන් පාවිච්චි කර වෙනත් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරන්ගේ ආරාධනා (Invite)  ලබා ගැනීම කලයුතුය. මෙම ෆෝරම වල ඇති වෙනත් ට්‍රැකරයක කාර්ය මණ්ඩලය විසින් නිල වශයෙන් කරනු ලබන ආරාධනාවන් පිළිගැනීම සෑම විටම සිදු කල යුතුය. තෙවන පාර්ශවයන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වෙබ් අඩවි වලින් ආරාධනාවන් ලබා ගැනීම හෝ සාමාජිකයෙකු ලෙස ක්‍රියා කිරීම තමාගේ මෙන්ම තමාට සම්බන්ධ අන් අයගේ ගිණුම්ද තහනම් වීමට හේතුවකි. උදාහරණයක් ලෙස /ptg/, torrent-invites.com, torrentinvites.org, invitescene.com වැනි තෙවන පාර්ශවන් විසින් පවත්වාගෙන යන ආරාධනා හුවමාරු (Invite Trading) කරන වෙබ් අඩවි වලට පිවිසීම, එහි සාමාජිකයෙකු ලෙස ක්‍රියා කිරීම හෝ ඒ හා සම්බන්ධ ඕනෑම කර්යයකට සම්බන්ධ වීම මගින් තමාගේ සාමාජිකත්වය මෙන්ම තමාට ආරාධනා කල අයගේද සාමාජිකත්වය අහිමිවේ.
* '''ප්‍රයිවට් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල කාර්ය මන්ඩල සමග වාද කිරීම''' - ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිය බැවින් වාද කර පලක් නොමැත. සෑම විටම ඔවුන් නිවැරදි ලෙස සැලකීමට සිදුවේ.

== විවිධ ආර්ථික ක්‍රම  ==
සාමාජිකයින්ට ටොරෙන්ට් සීඩ් කිරීමට දිරි දීමත්, නව අන්තර්ගතයන් වෙබ් අඩවිය තුලට ආකර්ශණ කර ගැනීම හා දිරි ගැන්වීමේ අරමුණින් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් විවිධ ආර්ථික ක්‍රම (Tracker Economy) හදුන්වා දි ඇත. මෙහිදි උඩුගත කිරිමේ හා බාගත කිරිමේ අනුපාත (Upload / Download Ratio) වැදගත් කාර්යයක් ඉටු කරයි. බොහොමයක් ප්‍රයිවට් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් තම සාමාජිකයින් බාගත කරන ලද ප්‍රමාණයන් හා සීඩ් හෙවත් උඩුගත කරන ලද ප්‍රමාණයන් පිලිබද සංඛ්‍යා තබා ගනී. මෙහිදී විවිධ පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් සදහා ඊට ආවේණික උඩුගත කිරිමේ හා බාගත කිරිමේ අනුපාත නීතී පවතින අතර, සාමාන්‍යයෙන් අවම වශයෙන් 1:1 අනුපාතයට උඩුගත කිරිමේ හා බාගත කිරීම් අනුපාතය තබා ගැනීම වඩා යෝග්‍යවේ. එනම් එක් ගිගා බයිට් එක් බාගත (Download) කලහොත්, ඒහා සමාන ලෙස එක්  ගිගා බයිටයක් උඩුගත (Upload)  කිරීම අවම වශයෙන් කල යුතුය. එලෙස නියමිත අගයට පවත්වාගෙන යා නොහැකි නම් ගිණුම අත්හිටුවයි. මෙය බොහෝවිට ස්වංක්‍රීයව සිදුවේ.

කුමන ආර්ථික ක්‍රමයක් උචිතද යන්න පිලිබදව ප්‍රකාශ කිරීම  අපහසුවේ. පහත දැක්වෙන සෑම ආර්ථික ක්‍රමයකට අදාලව ඉතා සාර්ථක පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් දක්නට ලැබේ.

* '''අනාර්ථික හෙවත් අනුපාත නොමැති (Ratio less)''' - මෙහිදී දක්නට ලැබෙන ප්‍රධන කරුණ වන්නේ උඩුගත කිරිමේ හා බාගත කිරිමේ අනුපාත නොමැති වීමයි. එහෙත් සාමාජිකයින් ටොරෙන්ට් උඩුගත කිරීමට දිරි ගෙන්වීමට අවම උඩුගත කිරීමේ කාල සීමාවන් හා සීඩ් කිරීම මත පදනම්වූ ප්‍රසාද ලකුණු ක්‍රමයක් (Bonus Point System) හදුන්වා දී ඇත. මෙවැනි පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් දුලබ අතර, ඉතා සාර්ථක උඩුගත කිරිමේ හා බාගත කිරිමේ අනුපාත නොමැති පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරය ලෙස BroadcasThe.Net (BTN) හදුන්වා දිය හැක.
* '''මෘදු ආර්ථික (Soft economy)''' - උඩු ගත කිරිමට පහසුවන ආකාරයට විවිධ ක්‍රම හදුන්වාදී ඇත. වඩාත් ජනප්‍රිය ක්‍රමය ලෙස Freeleech ටොරෙන්ට් හෙවත් නිදහස් බාගත කිරීම් හදුන්වාදිය හැක. මෙහිදී නිදහස් බාගත කිරිමේ ටොරෙන්ටුවක් භාගත කල විට ඊට අදාල බාගත කිරීමේ සංඛ්‍යා සටහන් (Download stats) නොවන අතර, උඩුගත කිරීමේ සංඛ්‍යා (Upload Stats) පමණයක් සටහන් වේ. මෙවැනි නිදහස් බාගත කිරීම් ඇති පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් ඉතා සුලබ වන අතර උදාහරණ ලෙස IPT, SHD, SCC, bB, AB හා MAM දැක්විය හැක. එසේම මෘදු ආර්ථිකයක් දක්නට ලැබෙන පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල දක්නට ලැබෙන තවත් ක්‍රමයක් වනුයේ කිසියම් ප්‍රසාද ලකුණු ක්‍රමයක් (Bonus Point System) හදුන්වා දී තිබීමයි. මෙහිදී උඩුගත කිරීමේ හෙවත් සීඩ් කරන ටොරෙන්ට් සංඛ්‍යාව, සීඩ් කරන ටොරෙන්ට් වල අඩංගු දත්ත(ගිගා බයිට්) ප්‍රමාණ්ය හෝ සීඩ් කරනු ලබූ කාලය පදනම් කර ගනින්මින් එක් එක් ට්‍රැකර් අවවි මගින් තමන්ටම අවේනික ප්‍රසාද ලකුණු ක්‍රම හදුන්වා දී ඇත. මෙවැනි ප්‍රසාද ලකුණු ක්‍රම ඇති පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර්  සුලබ වන අතර උදාහරණ ලෙස IPT, PTP, AHD දැක්විය හැක. 
* '''දැඩි ආර්ථික (Hard economy)''' - ඉහත සදහන් කරන ලද ප්‍රසාද ලකුණු ක්‍රම හෝ නිදහස් බාගත කිරීමේ (Freeleech) ටොරෙන්ට් නොමැති, උඩු ගත කිරීමට අපහසු ආර්ථික වේ. මෙවැනි පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් සදහා උඩුගත කිරිම අපහසු වන නිසා සාමාජිකයින් අධිවේගී අන්තර්ජාල පහසුකම් සහිත සර්වර් වල ස්ථාපන කරන ලද සීඩ්බොක්ස් (Seedbox) භාවිත කරනු ලබයි. එසේම මෙවැනි ආර්ථිකයක් පවතින පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල උඩුගත හා බාගත කිරීමේ අනුපාත සකස් කිරීමට අදාල ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවිය වෙත මුදල් පරිත්‍යාග (Donate) කිරීම්ද කරනු ලබයි. මෙලෙස පරිත්‍යාග  කරනු ලබන මුදල් අදල පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රකරය පවත්වාගෙන යාමට යොදවයි. මෙවැනි ආර්ථික පවතින සාර්ථක පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රකර් වල සාමාජිකයින් සෑම විටම තම උඩුගත/බාගත අනුපාත නිසි මට්ටමට සකස් කිරීම සදහා දැනට ටොරෙන්ට් අඩවියේ නොමැති අන්තර්ගතයන් උඩුගත කිරිමට උත්සහ කරයි. (උදා -  Bibliotik)

== උඩුගත / බාගත අනුපාතය සකස්කිරීම ==
ඉහතින් සදහන් කල ආර්ථික ක්‍රමයන්හි රදා පැවතීමට සෑම විටම බාගත කරන ලද ටොරෙන්ට් සීඩ් කිරීම හෙවත් උඩුගත කිරීම අත්‍යාවශ්‍යවේ. එහෙත් දැඩි ආර්ථික (Hard economy) සහිත ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයන් මෙන්ම, ඉතා අඩු [[අන්තර්ජාලය|අන්තර්ජාල]] වේගයක් සහිත හෝ අන්තර්ජල සේවා සපයන්නා විසින් දෙනු ලබන දත්ත පරිමාවන් සීමා කර ඇති (Limited Bandwidth) [[ශ්‍රී ලංකාව]] වැනි රටකට සීඩ් කිරීම පහසු නොවේ. එවැනි අවස්ථාවකදී තම උඩුගත/ බාගත අනුපාත (Upload / Download Ratio) සකස් කිරීමට පහත ක්‍රම යොදා ගනී.
* '''සීඩ්බොක්ස් බාවිත කිරීම (Using a Seedbox)''' -  අධිවේගී අන්තර්ජාල පහසුකම් සහිත සර්වර් වල ස්ථාපන කරන ලද ටොරෙන්ට් උඩුගත කිරීමේ මෙවලමකි. අධික වේගයක් සහිත අන්තර්ජාල පහසුකම් පවතින බැවින් වැඩි උඩුගත කිරීම් ප්‍රමාණයක් කල හැක. සීඩ්බොක්ස් සපයන විවිධ වෙඩ් අවඩි ඇති අතර ඔවුන්ගෙන් මුදල් ගෙවා මිලදී ගැනිම හෝ තමාට එවැනි අධීවේගී අන්තර්ජාල පහසුකම් සහිත සර්වරයක් ඇති නම්, එයට ටොරෙන්ට් බාගත කිරීමට අවශ්‍ය මෘදුකාංග ස්ථාපනය කිරීම මගින් ටොරෙන්ට් සීඩ් කල හැක. සීඩ්බොක්ස් සේවාවන් ඉහල ගුණත්වයකින් යුතුව සපයන්නන් අතර [https://www.feralhosting.com/ Feral Hosting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161216172706/https://www.feralhosting.com/ |date=2016-12-16 }},  [https://whatbox.ca/ Whatbox], [https://bytesized-hosting.com Bytesized Hosting] හා [http://pulsedmedia.com/ Pulsed Media] ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගන්නා නමුත් ඔවුන් විසින් සපයන ගුණාත්වයෙන් උසස් සේවාව නිසා සාපේක්ෂව මිල තරමක් ඉහළ මට්ටමක පවතී.&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/seedboxes/comments/5iayga/whatbox_did_something_that_will_make_me_never&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/seedboxes/comments/5dk0o0/feral_status_has_changed&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/seedboxes/comments/2svq9s/bytesizeds_streambox/&lt;/ref&gt; දැනටමත් අධිවේගී අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවයක් සහිත සර්වර් පරිගණකයක් හිමි අයෙකුට ටොරෙන්ට් බාගත කිරිමට අවශ්‍ය මෘදුකාංග ස්ථාපනය කිරීමට අවශ්‍ය මගපෙන්වීම්  හෝ සීඩ් බොක්ස් පිලිබදව වැඩිදුර තොරතුරු දැන ගැනීමට අවශ්‍ය අයෙකුට එකී තොරතුරු හා මගපෙන්වීම්  [https://www.reddit.com/r/seedboxes /r/seedboxes] වෙබ් අඩවියට පිවිසීම තුලින් ලබා ගත හැක.
* '''ඉල්ලීම් පිරවීම (Filling requests)''' - එනම් දැනට ටොරෙන්ට් අඩවියේ නොමැති අන් සාමාජිකයින් විසින් ඉල්ලා ඇති අන්තර්ගතයන් ටොරෙන්ට් අඩවිය වෙත උඩුගත කිරීම වේ. මෙහිදි අදාල ඉල්ලීම කල පුද්ගලයා විසින්, ඉල්ලීම පුරවන පුද්ගලයාට විවිධ දීමනා දෙනු ලබයි. බොහෝ විට මේවා ප්‍රසාද ලකුණු (Bonus Points) හෝ උඩුගත කිරිමේ ලකුණු වේ.
* '''ටොරෙන්ට් අඩවියේ නොමැති දෑ උඩු ගත කිරීම (Uploading your content)''' - එනම් දැනට ටොරෙන්ට් අඩවියේ නොමැති අන්තර්ගතයන් ටොරෙන්ට් අඩවිය වෙත උඩුගත කිරීම වේ. ඉහත සදහන් ඉල්ලීම් ඉටු කිරීමේදී මෙන් අතිරේක දිරි දීමනා නොලැබේ. නව අන්තර්ගතයන් උඩුගත කිරීමේදී විශේෂයෙන් ට්‍රැකරයේ උඩුගත කිරීමේ නීතිරීති පිළිබද සැලකිලිමත් විය යුතුය.

== ප්‍රසිද්ධ පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් අඩවි ==
අන්තර්ජාලයේ පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇත. ඒවා විවිධ පරමාර්ථ සදහා පිහිටුවාගෙන ඇති අතර, පහත දැක්වෙන පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් ටොරෙන්ට් සමාජය තුල ප්‍රසිද්ධිය උසුලයි.

; [https://hdbits.org HDBits]{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (''HDB'') : ඉතා හොද තත්වයේ (HD Quality) චිත්‍රපට හා රුපවාහිණි නාට්‍ය අඩංගුවේ. වීඩියෝ සම්මතය 720p සිට ඉහළ තත්වයේ පවතින චිත්‍රපට හා රුපවාහිණි නාට්‍ය පමණක් ඇති අතර ටොරෙන්ට් සමාජයේ ඉතා ඉහල පිළිගැනීමක් ඇති සම්බන්ධවීමට ඉතා අපහසු ට්‍රැකරයකි. චිත්‍රපට Encode කිරීම සදහා ප්‍රසිද්ධ බොහෝදෙනෙක් මෙහි සාමාජිකයින්වේ. ඉතා දුර්ලභ හා ඉතා සීමිත කාලමාවකදී PTP, BTN, AHD, SDBits, CN, KG යන පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වලින් සාමාජිකයින් බදවාගෙන ඇත. මෙම සාමාජිකයින් බදවාගැනීම සිදුකර ඇත්තේ එම ට්‍රැකරයන්හි වැඩිම පරිශීලක මට්ටමේ (Highest User class) ඇති සාමාජිකයින්ගෙනි. දැනට ලියාපදිංචි සාමාජිකයිට නව සාමාජිකයින් බදවා ගැනීමට අවශ්‍ය ආරාධනා (Invites) ලබා ගැනීම සදහා උඩුගත හෙවත් සීඩ් කිරීමේ ප්‍රමුඛතාව මත ක්‍රමයක් සකස්කර ඇත. මෙම ට්‍රැකරයට සම්බන්ධවීමට වසර ගනණාවක පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් පිලිබද අත්දැකීම් හා සාමාජිකයින් අතර විශ්වාසය ගොඩනගා තිබිය යුතුය. 2016 දෙසැම්බර් මාසය වන විට සාමාජිකයින් 18,000 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ලියාපදිංචි වී  ඇත.

; [http://artofmisdirection.com Art of Misdirection] (''AOM'') : 500කට ආසන්න කුඩා වෘත්තීය ඇස්බැන්දුම් ශිල්පීන් (Professional Magician) වන සාමාජිකයින් ගෙන් සමන්විත වන පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවියකි. සම්බන්ධවීමට ඉතා අපහසු ටොරෙන්ට් අඩවියක් වන අතර 2008 දී අත්වැරදීමකින් විවෘත ලියාපදිංචියකට (Open Sign up) යන ලදී. පසුව එම අත්වැරදීම නිවැරදි කලේ , අලුතින් ලියපදිංචී වූ සියලුදෙනාගේම ගිනුම් තහනම් කරමිනි.&lt;ref&gt;http://www.businessinsider.de/inside-art-of-misdirection-ultra-exclusive-private-torrent-tracker-magical-pirates-invites-2016-11 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161206173558/http://www.businessinsider.de/inside-art-of-misdirection-ultra-exclusive-private-torrent-tracker-magical-pirates-invites-2016-11 |date=2016-12-06 }} 16&lt;/ref&gt;

; [https://broadcasthe.net Broadcast the Net] (''BTN'') : රුපවාහිණි නාට්‍ය සහිත ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයක් වන අතර සාමාන්‍ය පිළිගැනීම අනුව රූපවාහිණි නාට්‍ය සදහා දැනට පවතින හොදම ට්‍රැකරය මෙන්ම අන්තර්ගතය අනුව අනිකුත් කිසිදු රුපවාහිණි නාට්‍ය ට්‍රැකරයකට සමකල නොහැක.  මෙය පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් සමාජයේ ඉතා ඉහල පිළිගැනීමක් ඇති ට්‍රැකරයකි. PTP  ට්‍රැකරයේ ඇති ආරාධනා ෆෝරම (Invite Forum) මගින් සාමාජිකයින් පිටතින් බදවා ගැනීම තවමත් සිදු කරන අතර, ලියාපදිංචි සාමාජිකයිට නව සාමාජිකයින් බදවා ගැනීමට අවශ්‍ය ආරාධනා (Invites) ලබා ගැනීම සදහා වෙන්දේසි ක්‍රියාත්මක කරයි (මෙම වෙන්දේසියේදී සැබෑ මුදල් භාවිතා නොවේ). මෙයිදී වෙන්දේසියට සහභාගීවීමට පැරණි එසේම වැඩි පරිශීලක මට්ටමකට (Highest User class) හිමිකම් කිවයුතු අතර, ඔහු සතුව ටොරෙන්ට් සීඩ් කිරිමෙන් උපයා ගන්නා ලද ප්‍රසාද දීරි දීමනා (Bonus Points) රැසක් තිබිය යුතුය. 2016 දෙසැම්බර් මාසය වන විට සාමාජිකයින් 34,500 කට ආසන්න ප්‍රමාණක් ලියාපදිංචි වී ඇත. සම්බන්ධ වීමට අපහසු ටැකරයකි. වෙනත් ට්‍රැකරයක නිල ආරාධනා ෆෝරමයකින් (Official Invite Forum) සම්බන්ධ වන අයවලුන් පහත සදහන් සුදුසුකම් සපුරා තිබිය යුතුය.
* සාමාජිකත්වය අවම වශයෙන් මාස 6ක් විය යුතුය.
* පෙර ලියාපදිංචි වී ගිණුමක් නොතිබිය යුතුය.
* ඊජිප්තු පුරවැසියෙකු නොවිය යුතුයි (සාවද්‍ය උඩුගත කිරීම් [Ratio cheat] විශාල ප්‍රමාණයක් කිරීම නිසා ඊජිප්තු IP range තහනම් කර ඇත.)

; [https://passthepopcorn.me Pass the Popcorn] (''PTP'') : විශාලතම හා උසස් චිත්‍රපට එකතුවක් සහිත ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරය වන අතර සාමන්‍ය පිළිගැනීම අනුව අනිකුත් චිත්‍රපට ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි අතර අසම සම ස්ථානයක ඇත. මෙය පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් සමාජයේ ඉතා ඉහල පිළිගැනීමක් ඇති ට්‍රැකරයකි. චිත්‍රපට උසස් තත්වයෙන් එන්කෝඩ් (Encode) කිරීම සදහා අවශ්‍ය මගපෙන්වීම් හා ඉගැන්වීම් (Tutorials and Guidance) මෙහි විවිධ සාමාජිකයින් විසින් සකස් කර ඇත. නිදහස් බාගත කිරිම්  (Freeleech) හා සීඩ් කිරීම මත පදනම් වූ ප්‍රසාද ලකුණු ක්‍රමයක් (Bonus Point System) බාවිත කරන බැවින් උඩුගත / බාගත අනුපාතයන් (Upload / Download Ratio) පවත්වාගෙන යාමට හා සීඩ් කිරීමට පහසුය. What.CD වසා දැමීමෙන් පසු නව සාමාජික ලියාපදිංචිය තාවකාලිකව නවතා දමා ඇත. මීට පෙර Animebyt.es, AHD, BTN, HDB යන ට්‍රැකරයන්ගේ ඇති නිල ආරාධනා ෆ්‍රෝරම  (Official Invite Forum)  මගින් සාමාජිකයින් බදවා ගැනීම සිදු කල අතර, දැනට ලියාපදිංචිවී ඇති සාමාජිකයින්ට ආරාධනා (Invites) සීමිත ප්‍රමාණයක් නිකුත් කර ඇති නමුත් වෙබ් අඩවියේ ඇති උපරිම පරිශිලක සීමාවන් (Maximum Enabled Users) දැනටමත් ඉක්මවා ඇති නිසා සාමාන්‍ය පරිශීලකයන්ට මෙම ආරාධනා (Invites) භාවිත කල නොහැක. 2016 දෙසැම්බර් මාසය වන විට සාමාජිකයින් 35,500 කට ආසන්න ප්‍රමාණක් ලියාපදිංචි වී ඇත. 

; [https://redacted.ch Redacted] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170603010025/https://redacted.ch/ |date=2017-06-03 }} (''RED'') : What.CD ට්‍රැකරය වසා දැමීමෙන් පසු, එහි අඩුව පිරවීම සදහා නව ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයක් ලෙස මම සංගීත ටොරෙන්ට් අඩවිය ඇරඹිනි. නව පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරක් බැවින් 2016 දෙසැම්බර් මාසය වන විට ලියාපදිංචි සාමාජිකයින් 12,500 කට ආසන්න ප්‍රමාණක් ඇත. ආරාධනා (Invites) සොයා ගැනීම තරමක් අපහසු උවත් BTN, HDB, PTP  යන පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් අඩවි වල ඇති ආරධනා ෆෝරම වලින් ආරාධනා  (Invites) නිකුත් කරයි. 15/01/2017 වන දින සිට සම්මුඛ පරීක්ෂණ (IRC Interview) මගින් සාමාජිකයින් බදවා ගැනීමට වෙනම වෙබ් පිටුවක් ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://interview.passtheheadphones.me/ |access-date=2017-01-18 |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118110913/https://interview.passtheheadphones.me/ }}&lt;/ref&gt; පෙර පැවැති වෙබ් ලිපිනය වන  [https://passtheheadphones.me Pass the Headphones] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202211006/https://passtheheadphones.me/ |date=2016-12-02 }} (''PTH'') සිට නව වෙබ් ලිපිනයට 20/02/2017 දින මාරුවන ලදී.&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/5v2goo/pth_now_known_as_red&lt;/ref&gt; 

; [https://bibliotik.me Bibliotik] (''BiB'') : විශාල ප්‍රමාණ්යේ විද්‍යුත් පොත් ට්‍රැකරකි. 

; [https://animebyt.es Animebytes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109064321/https://animebyt.es/ |date=2021-11-09 }} (''AB'') : විශාල ප්‍රමාණයේ සජීවිකරණ කරන ලද චිත්‍රපට හා රූපවාහිනී නාට්‍ය එකතුවක් අඩංගු ටොරෙන්ට් අඩංගුවේ.
 
; [https://iptorrents.com IPTorrents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206213155/https://www.iptorrents.com/ |date=2016-02-06 }} (''IPT'') : විශේෂිත ටොරෙන්ට් අන්තර්ගතයන් නොමැති (General Content) සෑම ආකාරයේම ටොරෙන්ට් අඩංගු වන විශාල සාමාජික සංඛ්‍යාවක් සහිත ට්‍රැකරයකි. ටොරෙන්ට් සමාජය තුල පිලිගත් අනිකුත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවි සදහා DDOS ආකාරයේ ප්‍රහාරද, සාමාජිකයින් කරනු ලබන මුදල් පරිත්‍යාග මගින් ලාබ ඉපයීම්ද, වෙබ් අඩවිය ඇතුලත විවිධ ලොතරයි ක්‍රම ක්‍රියාත්මක කිරීම තුලින් මුදල් / ලාබ ඉපයීම් හා අනිකුත් ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි වල සාමාජිකයින් අනාරක්ෂිත වන ආකරයෙන් අන්තර්ගතයන් සොරකම් කිරීම (Stealing Peers) සදහා කුප්‍රකට වේ.  මෙම අඩවිය මෙහෙයවන පුද්ගලයා විසින් TorrenTing, Torrentday, SceneTime යන නම් වලින් තවත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් ආරම්භ කර මුදල් ඉපයිමේ පරමාර්ථයෙන් කුප්‍රකටව සිදු කරයි.&lt;ref name=&quot;www.reddit.com14&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reddit.com/r/trackers/comments/2g9rpa/why_we_havent_gone_far_enough_with_ipt/|date=|title=වයි වී හැවන්ඩ් ගෝන් ෆාර් ඉනෆ් විත් අයිපීටී|publisher=www.reddit.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/2k5kbm/ptp_and_btn_under_attack_by_iptorrents_staff/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/2slsfe/and_the_ipt_co_scams_just_keep_on_coming_the_3/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/1zfy9n/staff_of_ipt_td_and_tt_are_behind_the_recent_ddos/&lt;/ref&gt;  ආරාධනා සොයා ගැනීම ඉතා පහසු වන අතර, අවශ්‍ය නම් ආරාධනා (Invites) මුදල් ගෙවා මිලට ගැනීමට හැක. ප්‍රයිවට් ට්‍රැකර් සමාජයේ පිළිකුලට ලක්වූ ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයකි. 

; [http://waffles.ch/ Waffles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125233844/https://waffles.ch/ |date=2016-11-25 }} (''WFM/WCH'') : දැනට අකර්මන්‍යව පවතින ඉහල පිලිගැනීමක් පැවති පෞද්ගලික සංගීත ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරකි. මෙය What.CD ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවියට විකල්පයක් ලෙස තිබූ ට්‍රැකරය වන අතර පසුව ඇතිවූ මූල්‍යමය හා අනිකුත් ගැටලු නිසා තාවකාලිකව වසා දැමුනි.  

; [https://tehconnection.eu TehConnection] (''TehC or TC'') : සාමන්‍ය ප්‍රමාණයේ පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවියක් වන අතර චිත්‍රපට ටොරෙන්ට් අඩංගුවේ. මෙය PTP ට්‍රැකරය ඇති විකල්ප ටොරෙන්ට් අඩවිය ලෙස සැලකේ. නිදහස් බාගත කිරීම් ඇති නිසා සීඩ් කිරීම පහසුය. 2016 දෙසැම්බර් මාසය වන විට සාමාජිකයින් 12,500 කට ආසන්න ප්‍රමාණක් ලියාපදිංචි වී ඇත. 2017/09/19 දින කැනේඩියානු නීති බලාත්මක කරන ආයතන මගින් (Canadian Law Enforcement Agencies)  මගින් මෙම අඩවියට සම්බන්ධ සර්වර් පරිගනක (Front Proxy Servers) සිය බාරයට ගැනීමත් සමග, මෙම වෙබ් අඩවිය වසා දමන ලදී.&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/70zww5/tehconnection_gone_more_news_soon&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/71rxxk/tehconnection_has_beein_seized/&lt;/ref&gt;

; [https://freshon.tv Freshon.tv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722140852/http://www.freshon.tv/ |date=2018-07-22 }} (''TvT or TvT.ro'') : සාමන්‍ය ප්‍රමාණයේ පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවියක් වන අතර රූපවාහිනි නාට්‍ය පමණක් ඇත. ආරාධනා (Invites) සොයා ගැනීම පහසු වන අතර දැනට ලියාපදිංචි වී ඇති සාමාජිකයින්ගේ සාමාජික මට්ටම (User Class) අනුව ආරාධනා (Invites)  සෑම මසකම එකත් -  තුනත් අතර ප්‍රමාණයක් නිකුත් කරයි.  මෙය BTN ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයේ විකල්පයක් ලෙස සැලකේ. 2015 වසරේදී මෙම වෙබ් අඩවිය පාලනය කරන කාර්ය මණ්ඩලයේ අයෙකු විසින් [https://hdbits.org/ HDBits] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061127110247/http://hdbits.org/ |date=2006-11-27 }} පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයේ ආරාධනා (Invites) මුදලට විකිණීම හා DDOS ආකාරයේ ප්‍රහාර දියත් කිරීම නිසා පිළිගැනීම තරමක් අඩුය.&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/30t7us/evidence_of_matthers_trading_activites_and_ddos&lt;/ref&gt; 2016 දෙසැම්බර් මාසය වන විට සාමාජිකයින් 18,000 කට ආසන්න ප්‍රමාණක් ලියාපදිංචි වී ඇත. 2017 මැයි 19 වන දින මෙම ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරය වසා දැමුණු අතර ඊට හේතු ලෙස ඔවුන් දක්වා තිබුනේ මෙම ටොරෙන්ට් ට්‍රකරය කරගෙන යාමට අවශ්‍ය තරම් නිදහස් කාලයක්(Freetime), එහි ඉහළ කාර්ය මණ්ඩලයට නොමැති වීමයි.&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/6bvo91/looks_like_freshontv_is_closing_too/&lt;/ref&gt; වසාදමන අවස්ථාව වන විට සාමාජිකයින් 18,250 කගෙන් සමන්විතව තිබූ අතර, ඔවුන් සදහා  [https://www.morethan.tv/ MoreThan.Tv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602213914/https://www.morethan.tv/ |date=2017-06-02 }} [https://nebulance.io/ Nebulance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170603210915/https://nebulance.io/ |date=2017-06-03 }} [https://privatehd.to/ PrivateHD] යන පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් මගින් සාමාජිකත්වය ලබා දීමට කැමැත්ත පළ කරන ලදී.&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/6bwmez/privatehd_for_freshon_refugees/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/6bvtt4/freshon_refugees_are_welcome_to_join_nebulance/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/6bw5qb/morethantv_is_opening_recruitment_to_all_freshon/&lt;/ref&gt;

; [https://www.morethan.tv MoreThan.Tv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602213914/https://www.morethan.tv/ |date=2017-06-02 }} (''MTV'') : කුඩා  ප්‍රමාණයේ නව පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවියක් වන අතර රූපවාහිනි නාට්‍ය පමණක් ඇත. නව සාමාජිකයින් බදවා ගැනීම සදහා දැනට ලියපදිංචි වී සිටින සාමාජිකයින්ට ආරාධනා නිකුත් කර ඇති අතරම, විශේෂ අවස්ථාවලදී අන්තර්ජාලය ඔස්සේ කරන සම්මුඛ සාකච්ජා (IRC Interview) ඔස්සේද ආරාධනා නිකුත් කරයි.&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/5hs4nz/morethantv_will_have_holiday_irc_interviews_this/&lt;/ref&gt; 

; [[:en:What.CD|What.CD]] (''WCD'') : ඉතා විශාල සංගීත ටොරෙන්ට් සහිත පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවියකි. ඉතා ඉහළ පිලිගැනීමක් තිබූ අතර, මෙම අඩවිය මගින් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවි අතර අවුරුදු 9කට වැඩි නොමැකෙන මතක සටහනක් තැබුවේය. බොහොමයක් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් අදටත් මෙම අඩවිය මගින් නිර්මානය කරන ලද Ocelot&lt;ref name=&quot;www.reddit.com15&quot;&gt;{{cite web|url=https://torrentfreak.com/what-cd-debuts-lightweight-tracker-for-its-5-million-peers-101014/|date=|title=Ocelot|publisher=torrentfreak.com|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt; නමින් හැදින්වෙන සාමාජිකයින් ඇතුලතින් සම්බන්ද කිරීමේ මෘදුකාංගයද (Back-end Tracker), ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි සදහා අවශ්‍ය වන Gazelle&lt;ref name=&quot;www.reddit.com16&quot;&gt;{{cite web|url=https://whatcd.github.io/Gazelle/|date=|title=Gazelle|publisher=whatcd.github.io|accessdate=15 දෙසැම්බර් 2016}}&lt;/ref&gt; නැමැති පරිශීලක අතුරු මුහුනතද (Front-end Tracker) භාවිත කරයි. ප්‍රයිවට් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වලට සම්බන්ධවන නවකයින්ට මෙම ට්‍රැකරය  විශේෂ වූයේ, මෙමගින් ඕනෑම අයෙකුට වෙබ් අඩවිය මගින් පවත්වනු ලබන සම්මුඛ පරීක්ෂණ (IRC Interview) වලට සහභාගි වී සමත්වීම තුලින් මෙහි ලියාපදිංචිය ලබා ගැනීමට තිබූ අවස්ථාව නිසාය. එසේම එලෙස ලියාපදිංචි වූ සාමාජිකයිට නිශ්චිත පරිශිලන මට්ටමක් (User Class) පසුකල පසු අනිකුත් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයන් හා සම්බන්ධ වීමට උසස් තත්වයේ ආරාධනා ෆෝරමක්ද (Invite Forum) තිබිණි. මෙහි තිබූ සමහර සංගීත අන්තර්ගතයන් (Music Contents) මිලදී ගෙනීමට පවා නොමැති අතිශය දුර්ලබ ඒවා වු අතර, සමහරෙක් මෙම ටොරෙන්ට් අඩවිය ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ මහා පුස්තකාලයට සමකිරීමට පෙළබී සිටියහ. තවද මෙහි උසස් තත්වයේ සංගීතයන් සකස් කිරිමට අවශ්‍ය විවිධ මුදුකාංග මෙන්ම ඊට අවශ්‍ය උසස් තත්වයේ මගපෙන්වීම් හා ඉගැන්වීම්ද (Tutorials and Guidance) මෙහි විවිධ සාමාජිකයින් විසින් සකස් කර තිබුණි. 2016 නොවැම්බර් 17 වන දින ප්‍රංශ රජයේ නීති බලාත්මක කරන ආයතන (French Law Enforcement Agencies)  මගින් මෙම අඩවියට සම්බන්ධ සර්වර් පරිගනක (Front Proxy Servers) සිය බාරයට ගැනීමත් සමග, මෙම  වෙබ් අඩවිය වසා දමන ලදී. වසා දමන දින වනවිට ගායකයින් (Artists) 885, 628ක් දෙනෙක් විසින් ගායනා කරන ලද ගීත එකතූන් (Music Album) 1,092,232ක් සහිත ටොරෙන්ට් 2,675,527 හා ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවියේ ලියාපදිංචි සාමාජිකයින් 144,608ක්ද විය.   

; [http://www.bitmetv.org/ BitMeTV] (''BMTV'')
: 2005 මාර්තු මාසයේ ආරම්භ කරන ලද මෙම පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයේ අඩංගු වන්නේ රූපවාහිනී නාට්‍යවේ. 2016 දෙසැම්බර් මාසය වන විට සාමාජිකයින් 14,000 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සිටින මෙම අඩවිය, BTN ටොරෙන්ට් අඩවියේ ආගමනයත් සමග පිලිගැනීම අඩුවිය. ආරාධනා (Invites) සොයා ගැනීම මෙන්ම සීඩ් කිරීමද අපහසු දැඩි ආර්ථිකයක් (Hard economy) සහිත ට්‍රැකරයකි. දැනට සිටින සාමාජීකයින්ට, නව සාමාජිකයින් බදවා ගැනීම සදහා ආරාධනා නිකුත් කර ඇති අතර නිල ආරාධනා ෆෝරම (Official Invite Forum) මගින්ද නව සාමාජිකයින් බදවා ගනී. එහෙත් එම නිල ආරාධනා ෆෝරම සක්‍රීය මට්ටමක නොපවතී.

; [https://www.torrentleech.org TorrentLeech] (''TL'')
: IPT මෙන් විශාල සාමාජික සංඛ්‍යාවකගෙන් සමන්විත මෙම ට්‍රැකරය, විශේෂිත ටොරෙන්ට් අන්තර්ගතයන් නොමැති (General Content) සෑම ආකාරයේම ටොරෙන්ට් අඩංගු වේ. (නිල් චිත්‍රපට අඩංගු නොවේ). අවුරුද්දේ කිහිප වාරයක්ම විවෘත ලියාපදිංචිය (Open Sign up) මගින් නව සාමාජිකයින් බදවා ගැනීම සිදුකරන අතර, එසේ විවෘත ලියාපදිංචිය සිදු කරන අවස්ථා ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිය හා Twitter ගිනුම ඔස්සේ දන්වයි. අවසන් වරට විවෘත ලියාපදිංචියක් සිදුකරන ලද්දේ 2017 මැයි මස 17 වන දිනය.&lt;ref&gt;https://www.reddit.com/r/trackers/comments/6bpy7h/torrentleech_opened_invites_for_extratorrent_code/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.torrentleech.org&lt;/ref&gt; දැනට ලියාපදිංචි සාමාජිකයින්ටත් තම නව සාමාජිකයින් බදවා ගැනීම සදහා අවශ්‍ය ආරාධනා (Invites) නිරතුරුවම නිකුත් කරයි. විශාල සාමාජිකයින් ප්‍රමාණයක් සිටියත්, නිදහස් බාගත කිරීම් (Freeleech) නොමැති නිසා නව සාමාජිකයින්ට උඩුගත කිරීම හෙවත් සීඩ් කිරීම තරමක් අපහසුය. විශේෂීකර්ණය නොවූ අන්තර්ගතයන් (General Content) සහිත පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයන් අතර, එකී අන්තර්ගතයන් වැඩි කාලයක් රදවා තබා ගැනීමට (Retention) මෙන්ම එම පැරණි අන්තර්ගතයන් පවා වැඩි වේගයකින් යුක්තව බාගත කිරීම (High Download Speed) කල හැකිබවට ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි

; [https://revolutiontt.me RevolutionTT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810053348/http://www.revolutiontt.me/ |date=2013-08-10 }} (''RevTT'')
:  විශේෂිත ටොරෙන්ට් අන්තර්ගතයන් නොමැති (General Content) සෑම ආකාරයේම ටොරෙන්ට් අඩංගු වේ. දැනට ලියාපදිංචි වී ඇති සාමාජිකයින්ට ආරාධනා (Invites) නිකුත් කිරීම මගින් නව සාමාජිකයින් බදවා ගනී. නිදහස් බාගත කිරීම් (Freeleech) නොමැති නිසා නව සාමාජිකයින්ට උඩුගත කිරීම හෙවත් සීඩ් කිරීම තරමක් අපහසුය.

; [http://www.empornium.me Empornium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319162729/https://www.empornium.me/ |date=2017-03-19 }} ''(EMP)''
:  නිල් චිත්‍රපට (Porn) ටොරෙන්ට් අඩංගුවේ. ආරාධනා (Invites) සොයා ගැනීම ඉතා අපහසුවී ඇත්තේ ඔවුන් විසින් නව ආරාධනා (Invites) දැනට ලියාපදිංචි වී සිටින සාමාජිකයින් කිසිවෙකුටත් නිකුත් නොකිරීම නිසාය. අවසන් වරට විවෘත ලියාපදිංචියක්(Open Sign up) 2014 දෙසැම්බර් මාසයේ සිදුකර ඇති අතර, එයින් පසු නව සාමාජිකයින් ලියාපදිංචිය නවතා ඇත. නිල් චිත්‍රපට සහිත නිකුත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් සමග සැසදීමේදී, මෙහි වැඩි නිල් චිත්‍රපට අන්තරගතයන් ප්‍රමාණයක් පවතී.  නිදහස් බාගත කිරීම් (Freeleech) පවතින නිසා සීඩ් කිරීම පහසුවේ. 2016 දෙසැම්බර් මාසය වන විට සාමාජිකයින් 103,000 කට ආසන්න ප්‍රමාණක් ලියාපදිංචි වී ඇත.

; [https://avistaz.to/ Avistaz]
: ආසියානු චිත්‍රපට හා රුපවාහිනී නාට්‍ය සදහා විශේෂීකරණය වූ පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයකි. මෙහි වැඩි වශයෙන් දකුණු කොරියාණු, චීන හා ජපාන චිත්‍රපට හා රුපවාහිනී නාට්‍ය අඩංගුවේ. නව සමාජිකයින් බදවා ගැනීම සදහා දැන්ට ලියාපදිංචී වී සිටින සාමාජිකයින්ට ආරාධනා නිකුත් කිරීම මගින් සිදු කරයි. නිදහස් බාගත කිරීම් (Freeleech) ඇති නිසා උඩුගත හෙවත් සීඩ් කිරීම පහසුවේ. 2016 දෙසැම්බර් මාසය වන විට සාමාජිකයින් 137,000 කට ආසන්න ප්‍රමාණක් ලියාපදිංචි වී ඇත.

; [Sinderella] ''S''
: ආසියානු නිල් ච්ත්‍රපට (Porn) සදහා විශේෂීකරණය වූ, වැඩි වශයෙන් දකුණු කොරියානූ හා ජපාන නිල් චිත්‍රපට (JAV) අඩංගු පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයකි.2016 දෙසැම්බර් මාසය වන විට සාමාජිකයින් 5,500 කට ආසන්න ප්‍රමාණක් ලියාපදිංචි වී ඇති අතර, නවක සාමාජිකයින්ට ලියාපදිංචී වීමට ඉතා අපහසු ට්‍රැකරයකි. මෙම වෙබ් අඩවියේ වෙබ් ලිපිනය ප්‍රසිද්ධියට පත්කිරීම සාමාජිකයින්ට තහනම් කර ඇත. නිදහස් බාගත කිරීම් (Freeleech) ඇති නිසා උඩුගත හෙවත් සීඩ් කිරීම පහසුවේ.

; [https://awesome-hd.me Awesome-HD] ''(AHD)''
:උසස් තත්වයේ එනම් HD තත්වයේ චිත්‍රපට පමණක් මෙම පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවියෙහි දක්නට ඇත. HDBits ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවියට විකල්පයක් ලෙසද මෙය හදුනා ගන්නා අතර, ප්‍රසාද ලකුණු හා නිදහස් බාගත කිරිම් (Freeleech) නිසා උඩුගත හෙවත් සීඩ් කිරීම පහසුවේ. නව සාමාජිකත්වය ලබා ගැනිමට එතරම් අපහසු නොවන අතර, සිටින සාමාජිකයින්ට ආරාධනා නිකුත් කිරීම හෝ වෙනත් ටැකර් වල ඇති ආරාධනා ෆෝර්ම මගින් සාමාජිකයි බදවා ගනි.
:

== ට්‍රැකර් ෆෝරම ==
ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයක ප්‍රධාන කර්යය ලෙස ටොරෙන්ට් මගින් පරිශීලකයින්ට අවශ්‍ය චිත්‍රපට, රූපවාහිනි නාට්‍ය හා වෙනත් දෑ බාගත කිරීමට ඉඩ සැලසීම වුවත් සෑම පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයකම ෆෝරමයක් දක්නට ඇත. මෙම ෆෝරමය මගින් පරිශීලකයින්ට විවිධ නිවේදන, යාවත්කාලින කිරීම් සම්බන්ධයෙන් දැනුවත් කිරීම, විවිධ තරග සංවිධානය, නව අදහස් හා යෝජනා චෝදනා  ඉදිරිපත් කිරීමට ඉඩ සැලසීම, වෙනත් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල ආරාධනා අර්පනය (Invite Offer)  කිරීම,  ටොරෙන්ට් හා වෙනත් ගැටලු සදහා උපදෙස් හා මගපෙන්වීම් ලබාදීම වැනී විවිධ කාර්යයන් සිදු කරයි. එසේම සෑම පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයකම  IRC නාලිකාවක් (IRC Channel) පවතින අතර, එයට සම්බන්ධවූ විට සජීවීව අනිකුත්  සාමාජිකයින් සමග අදහස් හුවමාරු කිරීමට හැකියාව ඇත. මේ සෑමවිටකදීම තමාගේ පෞද්ගලික විස්තර හෙලිදරව් කිරීමෙන් වැළකී සිටිය යුතුවේ.

FSC හා PTN  වැනි ට්‍රැකරයන් ප්‍රධාන වශන්යෙන් ෆෝරමයන් මුල් කර ගනිමින් (Community Based) කටයුතු කලත්, ඔවුන්ගේ ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි තරමක් අක්‍රීය මට්ටමක පවතී. කෙසේ නමුත් ට්‍රැකර ෆෝරමයන් තුල සක්‍රීය වීම මගින් ටොරෙන්ට් සමාජයේ පිළිගත් පුද්ගලයෙකු වීමටත්, ආරාධනා සොයා ගැනීමට අපහසු ඕනෑම පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයක උවත් ඉතා පහසුවෙන් ආරාධනා සොයා ගැනීමටත් හැකියාව පවතී. 

'''සැලකිය යුතුයි :''' '''පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් ට්‍රැකරයෙන් පිටත, වෙනත් තෙවන පාර්ශවන් විසින් පවත්වාගෙන යන ටොරෙන්ට් හා සම්බන්ධ ෆෝරමයන් වලට පිවිසීම, එහි සාමාජිකයෙකු ලෙස ක්‍රියා කිරීම හෝ වෙනත් ඕනෑම ආකාරයකින් සම්බන්ධවීම,  තමාගේ සාමාජිකත්වය මෙන්ම තමාට ආරාධනා කල අයගේද සාමාජිකත්වය අහිමිවීමට හේතුවකි. බොහෝවිට මෙවනි තෙවන පාර්ශයෙන් විසින් පවත්වාගෙන යන ෆෝරම  මගින් ටොරෙන්ට් සමාජය විසින් පොදුවේ පිළිගත් නිතීරීති උල්ල්ංඝනය වන ලෙස කටයුතු කිරීම දැකිය හැක.'''

කෙසේ නමුත් ප්‍රයිවට් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් පිළිබද නවතම තොරතුරු [https://www.reddit.com/r/trackers/ /r/trackers] වෙබ් අඩවියට පිවිසීම තුලින් දැනගත හැකි අතර, බොහොමයක් ප්‍රසිද්ධ ප්‍රයිවට් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල කාර්යය මණ්ඩලයන් මෙහි සක්‍රියව කටයුතු කරයි. ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වල අභ්‍යන්තර ෆෝරම වලින් පිටත අනුමත කරන ලද, ප්‍රයිවට් ටොරෙන්ට් ට්‍රැකර් වලට සම්බන්ධ තොරතුරු දැනගත හැකි එකම වෙබ් අඩවිය [https://www.reddit.com/r/trackers/ /r/trackers]පමණි.

== පරිත්‍යාග සිදු කිරීම. ==
පිළිගත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවි නඩත්තු කරන පුද්ගලයින් හා කාර්යමණ්ඩල කිසිදු ලාභ පරමාර්ථයකින් හෝ වැටුප් ලබා ගැනීමකින් තොරව තම ශ්‍රම දායකත්වය ලබාදෙන නමුත්, ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි මගින් බෙදා හරිනු ලබන්නේ නීත්‍යානුකූල නොවන අයිතම බැවින් ටොරෙන්ට් අඩවි වල හිමි කරුවන් විවිධ ආරක්ෂක ක්‍රම අනුගමනය කරමින් එම ටොරෙන්ට් අඩවිය තිබෙන සැබෑ පරිගණක සර්වර් සැගවීමට අවශ්‍යවේ. මේ නිසා වැඩි වශයෙන් පරිගණක සර්වර් භාවිත කරමින් එකී ප්‍රධාන සර්වරය සැගවීමට ප්‍රොක්සි සර්වර් (Proxy Server) ලෙස භාවිත කිරිමටද සිදුවේ. ඒ අනුව ටොරෙන්ට් අඩවියක් පවත්වාගෙන යාමට හා නඩත්තු කටයුතු කිරීමට අවශ්‍ය පරිගනක සර්වර් සදහා මුදල් වැයවේ. 

මෙලෙස ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවිය පවත්වාගෙන යාම පිණිස අවශ්‍යවන පරිගණක සර්වර් මිලට ගැනීමට අවශ්‍යවන මුදල් හා ඒවා පවත්වාගෙන යාමට අවශ්‍ය මුදල්, එම ටොරෙන්ට් අඩවියේ ලියාපදිංචි සාමාජිකයින් විසින් පරිත්‍යාග ලෙස ලබා දෙයි. වර්තමානයේ විවිධ රජයේ නීති බල ගැන්වීමේ ආයතන (Law Enforcement Agencies) වල ක්‍රියාකරිත්වයන් නිසා බොහොමයක් ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි [[පේපැල්]] ([[PayPal]]) ගිණුම් බාවිත කිරීම නවතා දමා වැඩි ආරක්ෂාවක් සහිත බිට්කොයින් (Bitcoin) නැමැති විද්යුත් මුදල් එකක වලින් පරිත්‍යාග ලබා ගැනීමට පෙළබී ඇත. මෙලෙස කරනු ලබන මුදල් පරිත්‍යාග එකී ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවියේ අනාගතය පිලිබදව තීරණය කරන ප්‍රධාන සාධකයක්ද වන බැවින්,  සාමාජික අරමුදල් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි වලට අතිශයින්ම වැදගත් වෙන උපාංගයකි. එම නිසා හැකි අවස්ථාවන් වලදී ඔබ භාවිත කරන පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි සදහා මුදල් පරිත්‍යාග සිදු කිරීම තුලින් එම වෙබ් අඩවිය තව දුරටත් පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වීමේ යුතුකමක්ද ඇත.

කෙසේ නමුත් පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවියකට මුදල් පරිත්‍යාග සිදු කිරීමට ප්‍රථම එහි හිමිකරු හෝ කාර්ය මණ්ඩලය විසින් එකී සාමාජිකයින්ගේ මුදල් පරිත්‍යාග තම පෞද්ගලික ලාබ ප්‍රයෝජන සදහා යොදා නොගන්නා බවට විශ්වාසයක් ඇති ටොරෙන්ට් වෙබ් අඩවි සදහා ලබා දිය යුතුය. එසේම නව පෞද්ගලික ටොරෙන්ට් අඩවි සදහා පරිත්‍යාග සිදු කිරීමේදී සැලකිලිමත් විය යුත්තේ බොහෝ වංචනිකයින් ටොරෙන්ට් අඩවි නිර්මාණය කරමින් මුදල් ලබා ගැනීමට උත්සහ කිරීම නිසාය.

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}</text>
      <sha1>t9xuchgz81cbrlqz9gx9cccqv7zd7uj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:British Museum</title>
    <ns>10</ns>
    <id>71408</id>
    <revision>
      <id>793818</id>
      <parentid>792451</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>793818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17280" sha1="7vpndmid0bdq81729n9sqmjirivybut" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = British Museum
|state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
|title = [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය]]
|bodyclass = hlist
|groupstyle = text-align: left;

| group1 = ගොඩනැගිලි
| list1  =
* [[Queen Elizabeth II Great Court|මහා අංගණය]]
* [[රජුගේ පුස්තකාලය]]
* [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාර කියවීමේ කාමරය|වෘත්තාකාර කියවීම් කාමරය]]

| group2 = දෙපාර්තමේන්තු&lt;br /&gt;සහ භාණ්ඩ
| list2  = {{Navbox|subgroup| groupstyle = text-align: left;background-color: #eee;
| group1 = [[British Museum Department of Africa, Oceania and the Americas|අප්‍රිකාව, ඕෂනියාව&lt;br/&gt;සහ ඇමරිකා]]
| list1  =
* [[Akan Drum]]
* [[Apapa Hoard]]
* [[Aubin Codex]]
* [[බෙනින් ලෝකඩ ප්‍රතිම]]
* [[Benin ivory mask]]
* [[Briggs Enigma]]
* [[Bronze Head from Ife]]
* [[Bronze Head of Queen Idia]]
* [[Codex Kingsborough]]
* [[Codex Waecker-Gotter]]
* [[Codex Zouche-Nuttall]]
*[[Copán Bench Panel]]
* [[Crystal skull]]
* [[Deity Figure from Rarotonga]]
* [[Double-headed serpent]]
* [[ඉතියෝපියානු කුරුසය]]
* [[Fenton Vase]]
* [[Gweagal shield]]
* [[Heva Tūpāpāʻu]]
* [[Hoa Hakananai'a]]
* [[Archaeology of Igbo-Ukwu|Igbo-Ukwu]]
* [[Ikom monoliths|Ikom monolith]]
* [[La Bouche du Roi (artwork)]]
* [[Luzira Head]]
* [[Kayung totem pole]]
* [[කූ]] රුව 
* [[Mahiole]]
* [[Mangareva Statue]]
* [[Relocation of moai|Moai Hava]]
* [[Ndop (Kuba)|Ndop figures]] 
* [[Paracas textile]]
* [[Rongorongo text J]]
* [[Rongorongo text K]]
* [[Rongorongo text L]]
* [[Statue of A'a from Rurutu]]
* [[Taíno ritual seat]]
* [[Te Rā (sail)]]
* [[Teotihuacan Ocelot]]
* ''[[Throne of Weapons]]''
* ''[[Tree of Life (Kester)|Tree of Life]]''
* [[Tulum Stela 1]]
* [[Yaxchilan Lintel 24]]
* [[Zemi Figures from Vere, Jamaica]]

| group2 = [[British Museum Department of Ancient Egypt and Sudan|පුරාතන ඊජිප්තුව&lt;br/&gt;සහ සූඩානය]]
| list2  =
* [[Abbott Papyrus]]
* [[ඇබයිඩොස් රාජාවලිය (දෙවන රැම්සීස්)]]
* [[අමර්ණ ලිපි]]
* [[අමෙන්හොටෙප් III]]
* [[Battlefield Palette]]
* [[Chester Beatty Medical Papyrus]]
* [[Colossal quartzite statue of Amenhotep III]]
* [[Colossal red granite statue of Amenhotep III|Colossal head of Amenhotep III]]
* [[Dramatic Ramesseum Papyrus]]
* [[ඊජිප්තියානු ගණිතමය හම් පොතනුව]]
* [[El-Amra clay model of cattle]]
* [[Gayer-Anderson cat]]
* [[Gebelein predynastic mummies]]
* [[ගීසා හි මහා ස්ෆින්ක්සය|ගීසා මහා ස්ෆින්ක්සයේ]] රැවුල
* [[Greenfield papyrus]]
* [[Hamadab Stela]]
* [[Hathor]] Capital
* Mummy of [[Henutmehyt]]
* [[Hornedjitef]]
* [[Instruction of Any]]
* [[Hunters Palette]]
* [[Katebet]]
* [[Khaemweset]]
* [[ලන්ඩන් වෛද්‍ය පැපිරසය]]
* [[MacGregor plaque]]
* [[Min Palette]]
* [[Nenkhefetkai]]
* [[Nubkheperre Intef]]
* [[Obelisks of Nectanebo II]]
* Sarcophagos of [[Nectanebo II]]
* Sarcophagos of [[Pahemnetjer]]
* [[Papyrus of Ani]]
* [[Papyrus Anastasi I]]
* [[Papyrus D’Orbiney]]
* [[Papyrus Harris I]]
* [[Papyrus Harris 500]]
* [[Papyrus Hood]]
* [[Papyrus Lansing]]
* [[Papyrus Oxyrhynchus 90]]
* [[Papyrus Salt 124]]
* [[Paser Crossword Stela]]
* [[Phoenician Harpocrates statues]]
* [[Prudhoe Lions]]
* [[Ramesses VI]] Sarcophagus
* [[රයින්ඩ් ගණිතමය පැපිරසය]]
* [[Rhind Mathematical Papyrus 2/n table]]
* [[Rosemarie and Dietrich Klemm Collection]]
* [[රොසෙටා පාෂාණය]]
* [[Sekhmet statues]]
* [[Shabaka Stone]]
* [[Sphinx of Taharqo]]
* [[Statues of Amun in the form of a ram protecting King Taharqa|Amun in the form of a ram protecting King Taharqa]]
* [[Statue of Horemheb and Amenia]]
* [[Tale of Two Brothers]]
* [[Tomb of Nebamun]]
* [[Unlucky Mummy]]
* [[Younger Memnon]]

| group3 = [[British Museum Department of Asia|ආසියාව]]
| list3  =
* [[Admonitions Scroll]]
* [[අහින් පොෂ්]] ස්තූප පුරාවස්තූන්
* [[Aphsad inscription of Ādityasena]]
* [[අමරාවතී කිරිගරුඬ කැටයම්]]
* [[ධාර් හි අම්බිකා ප්‍රතිමාව]]
* [[Amitābha Buddha from Hancui]]
* [[බිමාරාන් කරඬුව]]
* [[Buddhapad Hoard]]
* [[Cracked Ice screen]]
* [[David Vases]]
* [[Dhaneswar Khera Buddha image inscription]]
* ''[[කනගාවා එපිට මහා රළ]]''
* [[Gudivada]] Stupa relics
* [[Hephthalite silver bowl]]
* [[Huixian Bronze Hu]]
* [[Jade terrapin from Allahabad]]
* [[Kakiemon elephants (British Museum)|Kakiemon elephants]]
* [[Kang Hou gui]]
* [[කණිෂ්ක කරඬුව]]
* [[Klang Bell]]
* [[Kulu Vase]]
* [[Manikyala Stupa]] relics
* [[මථුරා සිංහ කුළුණු ශීර්ෂය]]
* [[Miraculous Image of Liangzhou]]
* [[Mogao Christian painting]]
* [[Moon jar]]
* [[Percival David Foundation of Chinese Art]]
* [[අශෝක ස්තම්භ#මහා ස්තම්භලේඛ|අශෝක ස්තම්භය, මීරට්]]
* [[Sambas Treasure]]
* [[සාංචි යක්ෂි රුව]]
* [[ගන්ධාරයෙන් හමුවූ හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව|ගන්ධාර හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව]]
* [[සුල්තාන්ගන්ජ් බුද්ධ ප්‍රතිමාව]]
* [[Stamp seal (BM 119999)]]
* [[Tang dynasty tomb figures of Liu Tingxun]]
* [[Taxila copper plate]]
* [[තාරා දේවි පිළිමය|තාරා ප්‍රතිමාව]]
* [[Thanjavur Shiva]]
* [[Vishnu Nicolo Seal]]
* [[Wardak Vase]]
* One of the [[Yixian glazed pottery luohans]]

| group4 = [[British Museum Department of Greece and Rome|ග්‍රීසිය&lt;br/&gt;සහ රෝමය]]
| list4  =
* [[ඇබර්ඩීන් හිස]]
* [[Aegina Treasure]]
* [[Aineta aryballos]]
* [[Apollo of Cyrene]]
* [[Apotheosis of Homer]]
* [[Archangel ivory]]
* [[Arcisate Treasure]]
* [[Armento Rider]]
* [[Arundel Head]]
* [[Asclepius of Milos]]
* [[Barber Cup and Crawford Cup]]
* [[Bassae Frieze]]
* [[Beaurains Treasure]]
* [[Blacas Cameo]]
* [[Boscoreale Treasure]]
* [[Boy with Thorn]]
* [[Braganza Brooch]]
* [[Bronze votive figure from Pizzidimonte]]
* [[Bronze Head of Hypnos from Civitella d'Arna|Bronze head of Hypnos]]
* [[Burgon vase]]
* [[Bursa Treasure]]
* [[කැම්පෝ යෙමිනි වීනස්]]
* [[Caubiac Treasure]]
* [[Chaourse Treasure]]
* [[Chatsworth Head]]
* [[Chatuzange Treasure]]
* [[Choiseul-Gouffier Apollo]]
* [[Colossal Head of Faustina the Elder from Sardis]]
* [[Demeter of Knidos]]
* [[Didyma]] statues
* [[Dionysus Sardanapalus]]
* ''[[කවපෙත්ත විසිකරන්නා]]''
* [[Elgin Amphora]]
* [[එල්ජින් කිරිගරුඬ කැටයම්]]
* [[Euphorbos plate]]
* [[Farnese Diadumenos]]
* [[François Tomb]]
* [[Guilford Puteal]]
* [[Harpy Tomb]]
* [[Herculean Sarcophagus of Genzano]]
* [[Isis Tomb, Vulci|Isis Tomb]]
* [[Jennings Dog]]
* [[නිඩොස් හි සිංහයා]]
* [[Lycurgus Cup]]
* [[Macmillan aryballos]]
* [[Mâcon Treasure]]
* [[Mainz Gladius]]
* Statue of [[Mausolus]] and [[Artemisia II of Caria]]
* [[Meidias Hydria]]
* [[Meroë Head]]
* [[Minoan Bull-leaper]]
* [[Nereid Monument]]
* [[Oscan Tablet]]
* [[Oxyrhynchus Papyri|Papyri of Oxyrhynchus]]
** [[Papyrus Oxyrhynchus 84|84]]
** [[Papyrus Oxyrhynchus 85|85]]
** [[Papyrus Oxyrhynchus 102|102]]
** [[Papyrus Oxyrhynchus 103|103]]
* [[Paramythia Hoard]]
* [[Pericles with the Corinthian helmet|Pericles bust]]
* [[Petelia Gold Tablet]]
* [[Piranesi Vase]]
* [[Portland Vase]]
* [[Priene inscription of Alexander the Great|Priene dedicatory inscription]]
* [[Alexander the Great's edict to Priene|Priene edict inscription]]
* [[Rondanini Faun]]
* [[San Sosti Axe-Head]]
* [[Sant'Angelo Muxaro Patera]]
* [[Sarcophagus of Seianti Hanunia Tlesnasa]]
* [[Satala Aphrodite]]
* [[Strangford Apollo]]
* [[ආර්ටිමිස් දේවස්ථානය]]ට අයත් ස්තම්භ බෙරය
* [[Tomb of Payava]]
* [[Tourdan Situla]]
* Townley collection
** [[Townley Antinous|Antinous]]
** [[Townley Caryatid|Caryatid]]
** [[Townley Discobolus|Discobolus]]
** [[Townley Hadrian|Hadrian]]
** [[Townley Vase|Vase]]
** [[Townley Venus|Venus]]
* Column from [[Treasury of Atreus]]
* [[Uerdingen Hoard]]
* [[Vaison Diadumenos]]
* [[Warren Cup]]
* [[Xanten Horse-Phalerae]]

| group5 = [[British Museum Department of the Middle East|මැද පෙරදිග]]
| list5  =
* [[Adam and Eve cylinder seal]]
* [[Ain Sakhri figurine]]
* [[Amarna letter EA 9]]
* [[Amarna letter EA 19]]
* [[Amarna letter EA 26]]
* [[Amarna letter EA 35]]
* [[Amarna letter EA 147]]
* [[Amarna letter EA 161]]
* [[Amran Tablets]]
* [[Ayn Ghazal statues]]
* [[Antiochus cylinder]]
* [[Assyrian lion weights]]
* [[Assyrian statue (BM 124963)]]
* [[Azekah Inscription]]
* [[Babylonian Chronicles]]
* [[Babylonian Map of the World]]
* [[Balawat Gates]]
* [[Blacas ewer]]
* [[Black Obelisk of Shalmaneser III]]
* [[බර්නී උන්නතය]]
* [[Blau Monuments]]
* [[Carchemish Phoenician inscription]]
* [[Carthage Tariff]]
* [[Carthage tower model]]
* [[Cave of Nicanor]]
* [[Complaint tablet to Ea-nāṣir]]
* [[Copper Bull]]
* [[Cylinders of Nabonidus]]
* [[සයිරස් සිලින්ඩරය]]
* [[East India House Inscription]]
* [[Enlil-bānī land grant kudurru]]
* [[Estate of Takil-ana-ilīšu kudurru]]
* [[Gilgamesh flood myth|Flood tablet (Gilgamesh)]]
* [[God on the Winged Wheel coin]]
* [[Hedwig glass]]
* [[Idalion bilingual]]
* [[Idalion Temple inscriptions]]
* [[Jar of Xerxes I]]
* [[Kition Necropolis Phoenician inscriptions]]
* [[Kurkh Monoliths]]
* [[Lachish letters]]
* [[Lachish reliefs]]
* [[Lakh Mazar]]
* [[Lamassu]]
* [[Land grant to Ḫasardu kudurru]]
* [[Land grant to Marduk-zākir-šumi kudurru]]
* [[Library of Ashurbanipal]]
* ''[[අෂුර්බනිපාල්ගේ සිංහ දඩයම|අශුර්බනිපාල්ගේ සිංහ දඩයම]]''
* [[Lyres of Ur]]
* [[Musicians plate]]
* [[Nabonidus Chronicle]]
* [[Nebo-Sarsekim Tablet]]
* [[Nimrud ivories]]
* [[Oxus Treasure]]
* [[Phoenician metal bowls]]
* [[Palmer Cup]]
* [[Plastered human skulls]]
* [[Punic-Libyan bilinguals]]
* [[Ram in a Thicket]]
* [[Rassam cylinder]]
* [[Royal Game of Ur]]
* [[Royal Steward inscription]]
* [[Sennacherib's Annals|Taylor Prism]]
* [[Son of Baalshillek marble base]]
* [[Standard of Ur]]
* [[Statue of Ashurnasirpal II]]
* [[Stela of Ashurnasirpal II]]
* [[Stela of Shamshi-Adad V]]
* [[Statue of Idrimi]]
* [[Tablet of Shamash]]
* [[Tamassos bilinguals]]
* [[Tell al-'Ubaid Copper Lintel]]
* [[Tell Brak Head]]
* [[Tell el-Ajjul gold hoards]]
* Two of the [[Tripolitania Punic inscriptions]]
* [[Venus tablet of Ammisaduqa]]
* [[Ur Box inscription]]
* [[Uruk Trough]]
* [[White Obelisk]]
* [[Ziwiye hoard]]

| group6 = [[British Museum Department of Prehistory and Europe|ප්‍රාග්ඓතිහාසික&lt;br/&gt;සහ යුරෝපය]]
| list6  =
* [[Ædwen's brooch]]
* [[The Armada Service]]
* [[Asante Ewer]]
* Part of the [[Asyut Treasure]]
* [[Artres Treasure]]
* [[Basse Yutz Flagons]]
* [[Battersea Cauldron]]
* [[Battersea Shield]]
* [[Beeston Tor Hoard]]
* [[Bell Shrine of St. Cuileáin]]
* [[Bell Shrine of Conall Cael]]
* [[Bergamo Treasure]]
* [[Belluno Treasure]]
* [[Borradaile Triptych]]
* [[Breadalbane Brooch]]
* [[Miniature altarpiece (WB.232)|Boxwood altar]]
* [[Canterbury Astrolabe Quadrant]]
* [[Capheaton Treasure]]
* [[Carthage Treasure]]
* [[Corbridge Lanx]]
* [[Cordoba Treasure]]
* [[Cuerdale Hoard]]
* [[Desborough Mirror]]
* [[Domagnano Treasure]]
* [[Dowris Hoard]]
* [[Dunaverney flesh-hook]]
* [[Dunstable Swan Jewel]]
* [[Empress pepper pot]]
* [[Esquiline Treasure]]
* [[First Cyprus Treasure]]
* [[Folkton Drums]]
* [[Forsbrook Pendant]]
* [[Franks Casket]]
* [[Fuller Brooch]]
* [[Ghisi Shield]]
* [[Gray's Inn Lane Hand Axe]]
* [[Great Torc from Snettisham]]
* [[Guilden Morden boar]]
* [[Guisborough Helmet]]
* [[Hinton St Mary Mosaic]]
* [[Holy Thorn Reliquary]]
* [[Hoxne Hoard]]
* [[Icon of the Triumph of Orthodoxy]]
* [[Ipswich Hoard]]
* [[John Grandisson Triptych]]
* [[Kells Crozier]]
* [[Kendrick's Cave Decorated Horse Jaw]]
* [[Kirkoswald hoard]]
* [[Khachkar]]
* [[Lacock Cup]]
* [[Lampsacus Treasure]]
* [[Langdon Bay hoard]]
* [[Lewis chessmen]]
* [[Game pieces of the Lewis chessmen hoard]]
* [[Lilleberge Viking Burial]]
* [[Lindow Man]]
* [[Little Thetford flesh-hook]]
* [[Llanllyfni lunula]]
* [[Lochar Moss Torc]]
* [[Londesborough Brooch]]
* [[Lothair Crystal]]
* One of the [[Magdeburg Ivories]]
* [[Martynivka Treasure]]
* [[Mammoth spear thrower]]
* [[Mechanical Galleon]]
* [[Meyrick Helmet]]
* [[Mildenhall Treasure]]
* [[Milton Keynes Hoard]]
* [[Miniature altarpiece (WB.232)]]
* [[Moel Hebog shield]]
* [[Mold gold cape]]
* [[Montastruc decorated stone (Palart 518)]]
* [[Mooghaun North Hoard]]
* [[Ourense Torcs]]
* [[Oxborough Dirk]]
* [[Penrith Hoard]]
* [[Pentney Hoard]]
* [[Prunay Vase]]
* [[Reliquary of Saint Eustace]]
* [[Reliquaries of Saint Thomas Becket]]
* [[Rhos Rydd Shield]]
* [[Ribchester Helmet]]
* [[Rillaton gold cup]]
* [[Ringlemere Cup]]
* [[Robin Hood Cave Horse]]
* [[Royal Gold Cup]]
* [[Saint-Denis Crystal]]
* [[Savernake Horn]]
* [[Seax of Beagnoth]]
* [[Sedgeford Torc]]
* [[Sheffield Cross]]
* [[Ship's chronometer from HMS Beagle]]
* [[Shorwell helmet]]
* [[Shropshire bulla]]
* [[Sintra Collar]]
* [[Snettisham Hoard]]
* [[Snettisham Jeweller's Hoard]]
* [[Staffordshire Moorlands Pan]]
* [[Stony Stratford Hoard]]
* [[Strickland Brooch]]
* [[Sutton Hoo trove]]
* [[Sutton Hoo helmet]]
* [[Sutton Hoo purse-lid]]
* [[Sutri Treasure]]
* [[Sweet Track]]
* ''[[Swimming Reindeer]]''
* [[Taplow Barrow]]
* [[Thetford Hoard]]
* [[Tromsø Burial]]
* [[Tudor Heart Pendant]]
* [[Vale of York Hoard]]
* [[Vindolanda tablets|Vindolanda Tablets]]
* [[Undley bracteate]]
* [[Waddesdon Bequest]]
* [[Wandsworth Shield]]
* [[Waterloo Helmet]]
* [[Water Newton Treasure]]
* [[Wernher Triptych]]
* [[Witcham Gravel helmet]]
* [[Winchester Hoard]]
* [[Witham Shield]]
* [[Wolverine pendant of Les Eyzies]]

| group7 = [[British Museum Department of Prints and Drawings|මුද්‍රණ සහ&lt;br/&gt;රේඛා චිත්‍ර]]
| list7  =
* ''[[Allegory of Abundance]]''
* ''[[The Ancient of Days]]''
* ''[[The Disasters of War]]''
* ''[[Dürer's Rhinoceros]]''
* ''[[Epifania (Michelangelo drawing)|Epifania]]''
* ''[[The Fall of Phaeton (Michelangelo)]]''
* ''[[Head of a Walrus]]''
* ''[[I Modi]]''
* ''[[Isabella Brant (drawing)|Isabella Brant]]''
* ''[[John White (colonist and artist)]]''
* ''[[Libro de' Disegni]]''
* ''[[Portrait of a Young Woman (van der Weyden)]]''
* ''[[Study for the Madonna of the Cat]]''
* ''[[The Tale of The Flopsy Bunnies#Illustrations|The Tale of the Flopsy Bunnies]]''
* ''[[Triumphal Arch (woodcut)|Triumphal Arch]]''
* ''[[Vollard Suite]]''

| group8 = වෙනත්
| list8 =
* [[British Museum Department of Coins and Medals|කාසි සහ පදක්කම්]]
* [[British Museum Department of Conservation and Scientific Research|සංරක්ෂණය සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ]]
* [[British Museum Department of Libraries and Archives|පුස්තකාල සහ ලේඛනාගාර]]
* [[Portable Antiquities Scheme|ජංගම පුරාවස්තු සහ නිධාන]]
* ''[[A History of the World in 100 Objects]]''
}}

| group3 = ප්‍රදර්ශන
| list3  =
* ''[[The Citi Exhibition: Manga]]''
* ''[[Hajj: Journey to the Heart of Islam]]''
* ''[[Shakespeare: Staging the World]]''

| group4 = වෙනත්
| list4  =
* [[Blythe House]]
* [[බ්‍රිතානය කෞතුකාගාර පනත]]
* [[Dingwall Beloe Lecture Series|Dingwall Beloe Lectures]]
* [[List of films shot at the British Museum|Films shot at the British Museum]]
* [[Private Case]]
* [[British Museum#Contested artefacts|Repatriation controversy]]
* [[Secretum (British Museum)|Secretum]]
* Staff
** [[List of directors of the British Museum|Directors]]
** [[The British Museum Friends|Friends]]
** [[List of keepers of the British Museum|Keepers]]
** [[Royal Commission on the British Museum]]
** [[List of trustees of the British Museum|Trustees]]

| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Category}} [[:Category:බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|ප්‍රවර්ගය]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
{{Collapsible option}}
[[Category:British Museum templates]]
[[Category:United Kingdom buildings and structures navigational boxes]]
[[Category:Museum navigational boxes]]
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7vpndmid0bdq81729n9sqmjirivybut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දෙවෙනි ඉනිම (ටෙලි නාට්‍යය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74084</id>
    <revision>
      <id>793774</id>
      <parentid>791645</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nissanka97</username>
        <id>76250</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>793774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4251" sha1="29e5k6ked6o21twp4y7ik1fjv8p2myh" xml:space="preserve">{{Infobox television
| show_name = දෙවෙනි ඉනිම
| image =
| creator = සාරංග මෙන්ඩිස් නිෂ්පාදන
| developer = සාරංග මෙන්ඩිස්
| writer = [[සමන් එදිරිමුණි]]
| director = [[සාරංග මෙන්ඩිස්]] 
| producer = [[චාමිකා මෙන්ඩිස්]]
| theme_music_composer = [[නිමේෂ් කුලසිංහ]]
| based_on = [[One Tree Hill (TV series)|One Tree Hill]]
| starring = [[දෙවෙනි ඉනිම#රංගනය|පහත බලන්න]]
| opentheme = ලංවෙලා වස්සානයේ - [[යශෝධා ප්‍රියදර්ශනී]] 
| country = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| language = [[සිංහල]]
| num_seasons = 2
| num_episodes = 2373
| location = [[දියගල බෝයිස් ටවුන්]]
| runtime = 20 mins 
| distributor = [[දෙරණ TV]]
| network = [[දෙරණ TV]]
| first_aired = {{start date|2017|2|06|df=y}}
| last_aired =  {{end date|2026|6|04|df=y}}
| website = 
| name = දෙවෙනි ඉනිම
}}  

'''දෙවෙනි ඉනිම'''
2017 පෙබරවාරි 06 සිට 2026 ජූනි 4 දක්වා [[ටීවී දෙරණ]] ඔස්සේ විකාශය වූ ටෙලි නාට්‍යයකි. එය සතියේ දිනවල රාත්‍රී 8.30 ට විකාශය විය. 

*'''අධ්‍යක්ෂණය''' - [[සාරංග මෙන්ඩිස්]]
*'''තිර රචනය''' - [[සමන් එදිරිමුණි]]
*'''නිෂ්පාදනය''' - [[චාමිකා මෙන්ඩිස්]]
*'''සංගීතය''' - [[නිමේෂ් කුලසිංහ]]
*'''ඇරඹුම් තේමාව''' - ළං වෙලා වස්සානයේ - [[යශෝධා ප්‍රියදර්ශනී]]
*'''රට''' - [[ශ්‍රී ලංකාව]]
*'''භාෂාව''' - [[සිංහල]]
*'''පසුතලය''' - [[දියගල බෝයිස් ටවුන්]]
*'''කථාවාර ගණන''' - 2
*'''කථාංග ගණන''' - 2373
*'''විකාශනය''' - [[ටීවී දෙරණ]]
*'''මුල් නාලිකාව''' - [[ටීවී දෙරණ]]
*'''ධාවන කාලය''' - මිනිත්තු 20
*'''මුල් ධාවනය''' - 2017 පෙබරවාරි 6 සිට 2026 ජූනි 4 දක්වා

==දෙවන කතාංගයේ සිටින අය ==
* [[රවීන් කනිෂ්ක]]
* [[හිමාලි සයුරංගි]]
* [[සනත් ගුණතිලක]] ( ගරු රගපෑම් )
* තත්සරණි පියුමිකා
* ඉෂාර මධුෂාන් 
* [[කමල් දේශප්‍රිය]]
* [[නෙතලි නානායක්කාර]]
* [[රිචඩ් වීරක්කොඩි]]
* [[රංගන ප්‍රේමරත්න]]
* නිල්මිණි කෝට්ටේගොඩ


'''මුල් කතාංගයේ සිටි අය'''

* [[බිමල් ජයකොඩී]]
* [[ශනුද්‍රි ප්‍රියසාද්]]
* [[නයනතාරා වික්‍රමාරච්චි]]
* කෙෂාන් ශෂේන්ද්‍ර
* [[නෙත්මි රොෂෙල්]]
* [[පාලිත සිල්වා]]
* [[ධර්මප්‍රිය ඩයස්]]
* [[රෙක්ස් කොඩිප්පිලි]]
* සහන් රන්වල
* අංජලී ලියනගේ
* [[අංජුලා රාජපක්ෂ]]
* දේව් සුරේන්ද්‍ර 
* සුදත් ඇන්තනී 
* [[හිමායා බණ්ඩාර]]
* සමන්ති ලැනරෝල්
* තුසිත ලක්නාත්
* එමාෂා සෙනෙවිරත්න 
* විදූෂි උත්තරා
* සචින් චතුරංග 
* මනීෂා චංචලා
* [[බුද්ධික ජයරත්න ( නළු )]]
* තුසිත ධනුෂ්ක 
* [[මිලින්ද මඩුගල්ල]]
* බොනිෆස් ජයශාන්ත</text>
      <sha1>29e5k6ked6o21twp4y7ik1fjv8p2myh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:රටේ දත්ත ඇකිමේනීය අධිරාජ්‍යය</title>
    <ns>10</ns>
    <id>88511</id>
    <revision>
      <id>793798</id>
      <parentid>482553</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>[[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name), හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] විසින් Achaemenid_plaque_from_Persepolis.JPG ගොනුවේ නම [[c:File:Plaque_of_Lapis-Lazuli_-_Persepolis_-_Ach</comment>
      <origin>793798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1159" sha1="1dbjw9kkj4aiehfmnzadn2xjmhbn2q6" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ඇකිමේනීය අධිරාජ්‍යය
| shortname alias = පර්සියානු අධිරාජ්‍යය
| flag alias = Standard of Cyrus the Great (White).svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
| flag alias-red = Standard of Cyrus the Great.svg
| flag alias-falcon = Achaemenid Falcon.svg
| flag alias-plaque = Plaque of Lapis-Lazuli - Persepolis - Achaemenid - National Museum of Iran - Inv. number 2436.jpg
&lt;noinclude&gt;
| cat = ඇකිමේනීය අධිරාජ්‍යය
| var1 = red
| var2 = falcon
| var3 = plaque
| redir1 = පළමු පර්සියානු අධිරාජ්‍යය
| related1 = ඉරානය
| related2 = පර්සියාව
| related3 = කජාර් රාජවංශය
| related4 = පහ්ලවී රාජවංශය
| related5 = සැසේනියානු අධිරාජ්‍යය
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;[[Category:Country data templates of former countries|Achaemenid Empire]][[Category:Country data templates of Iran|Achaemenid Empire]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1dbjw9kkj4aiehfmnzadn2xjmhbn2q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Switcher</title>
    <ns>10</ns>
    <id>88959</id>
    <revision>
      <id>793792</id>
      <parentid>727569</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T00:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>793792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="1gg82okjg13uer736zojnguti6qjvxu" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{safesubst:#invoke:switcher|main}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{ප්‍රලේඛනය}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1gg82okjg13uer736zojnguti6qjvxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පෙෂාවර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91508</id>
    <revision>
      <id>793749</id>
      <parentid>486961</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357712266|Peshawar]]&quot;</comment>
      <origin>793749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18316" sha1="9koulfpha9vka6hhmrbgbuay0amuqd9" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| name                     = පෙෂාවර්
| other_name               = 
| native_name              = {{hlist|{{lang|ur|{{Nastaliq|پشاور}}}}|{{lang|ps|پېښور}}|{{lang|hnd|{{Nastaliq|پشور}}}}}}
| settlement_type          = [[ජනගහණය අනුව පාකිස්තානයේ නගර ලැයිස්තුව|නාගරිකය]]
| image_skyline            = {{multiple image
| border                   = infobox
| total_width              = 280
| image_style              = border:1;
| perrow                   = 1/2/2/2/1
| caption_align            = center
| image1                   = Islamia College Peshawar (Public Sector University), Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan cropped.jpg
|caption1                  = [[ඉස්ලාමියා කොලීජි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| image2                   = Scenery_of_Peshawar.jpg
|caption2                  = [[පෙෂාවර් නිම්නය|නගරයේ පිටත]]
| image3                   = Bala Hisar Fort.jpg
|caption3                  = [[බාලා හිසාර්, පෙෂාවර්|බාලා හිසාර්]]
| image4                   = MKmosque.jpg
|caption4                  = [[මහබත් ඛාන් මස්ජිදය]]
| image5                   = Sethi_House_Peshawar.jpg
|caption5                  = [[සේථි මොහල්ලා]]
| image6                   = Ghanta Ghar Peshawar.jpg
| caption6                 = [[කනිංහැම් ඔරලෝසු කුළුණ]]
| image7                   = University_of_Peshawar.jpg
| caption7                 = [[පෙෂාවර් විශ්වවිද්‍යාලය]]
| image8                   = Bab-e-Khyber.jpg
|caption8                  = [[බබ්-ඉ-ඛයිබර්]]
}}
| image_caption            = 
| imagesize                = 300px
| image_flag               = Peshawar City Flag.png
| image_seal               = 
| image_shield             = 
| nickname                 = City of Flowers&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nation.com.pk/02-Mar-2018/peshawar-the-city-of-flowers |title=Peshawar – The city of flowers |date=2 March 2018 |website=The Nation |access-date=13 June 2020 |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016140320/https://nation.com.pk/02-Mar-2018/peshawar-the-city-of-flowers |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| motto                    = 
| image_map                = 
| map_caption              = 
| pushpin_map              = Khyber Pakhtunkhwa#Pakistan
| pushpin_relief           = 
| pushpin_label_position   = right
| pushpin_map_caption      = Location within Khyber Pakhtunkhwa##Location within Pakistan
| coordinates              = {{coord|34|00|52|N|71|34|03|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type         = Country
| subdivision_name         = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1        = [[Administrative units of Pakistan|Province]]
| subdivision_type2        = [[List of districts in Khyber Pakhtunkhwa|District]]
| subdivision_name1        = {{flag|Khyber Pakhtunkhwa}}
| subdivision_name2        = [[Peshawar District]]
| established_title        = 
| seat_type                = 
| seat                     = 
| parts_type               = [[Union councils of Pakistan|Union councils]]
| parts                    = 92
| government_footnotes     = &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.samaa.tv/news/2021/12/kps-new-lg-system-structure-powers-and-voting-process/ |title=KP's new LG system: structure, powers, and voting process |date=17 December 2021 |access-date=5 January 2022 |publisher=SAMAA TV |archive-date=5 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105174410/https://www.samaa.tv/news/2021/12/kps-new-lg-system-structure-powers-and-voting-process/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.lgkp.gov.pk/districts/district-peshawar/ |title=District Peshawar |access-date=18 January 2022 |website=Department of Local Government, [[Government of Khyber Pakhtunkhwa]] |archive-date=18 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182717/https://www.lgkp.gov.pk/districts/district-peshawar/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| government_type          = [[Mayor–council government|Mayor–council]]
| governing_body           = [[Local government in Pakistan#District|District government]]
| leader_title             = [[Mayor of Peshawar|Mayor]]
| leader_name              = Zubair Ali&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.dawn.com/news/1664848 |title=Major upset for PTI as JUI-F wins Peshawar mayor seat |date=21 December 2021 |access-date=5 January 2022 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|location=[[Pakistan]] |archive-date=5 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105082956/https://www.dawn.com/news/1664848 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| leader_party             = [[Jamiat Ulema-e-Islam (F)|JUI-F]]
| leader_title1            = 
| leader_name1             = 
| unit_pref                = 
| area_footnotes           = 
| area_metro_km2           = 1257
| area_total_km2           = 215
| area_land_km2            = 
| area_water_km2           = 
| area_water_percent       = 
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 331
| elevation_max_m          = 450
| elevation_min_m          = 
| total_type               = City
| population_total         = 1,905,975
| population_as_of         = [[2023 Census of Pakistan|2023]]
| population_rank          = [[List of cities in Pakistan by population|8th, Pakistan]]
| population_footnotes     = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |title=Pakistan: Provinces and Major Cities – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |publisher=citypopulation.de |access-date=10 May 2020 |archive-date=4 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004170407/http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2   = auto
| population_note          = 
| population_demonym       = Peshawari
| postal_code_type         = Postal code
| postal_code              = 25000
| area_code                = 091 (+92)
| blank_name_sec1          = Languages
| blank_info_sec1          = [[Pashto]], [[Hindko]]
| website                  = {{URL|https://cmgp.gkp.pk/}}
| footnotes                = 
| timezone1                = [[Pakistan Standard Time|PKT]]
| utc_offset               = +5:00
| timezone_DST             = 
| utc_offset_DST           = 
}}
'''පෙෂාවර්''' {{විස්තරාත්මක සටහන්|English pronunciation: {{IPAc-en|p|@|'|S|ɑː|w|ər}};&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Peshawar |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518050547/https://www.lexico.com/definition/Peshawar |url-status=dead |archive-date=18 May 2021 |title=Peshawar |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}&lt;/ref&gt; {{langx|ur|پشاور}} {{IPA|ur|pɪˈʃaː.ʋər||UR_Peshawar2.ogg}}; {{langx|ps|پېښور}} {{IPA|ps|peˈʂə.wər, peˈʃə.wər, peˈçə.wər, peˈxə.wər||PK_Peshawar.ogg}}; {{langx|hnd|پشور}} {{IPA|hnd|pɪˈʃɔːɾ||HK_Peshawar.ogg|pronunciation}}|name=naming}} යනු පාකිස්තානයේ  ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා  පළාතේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි . එය අටවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත පාකිස්තාන නගරය වන අතර එහි ජනගහනය මිලියන 1.9 ඉක්මවයි. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=2023 Census KP |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/KP.pdf |website=Pakistan Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nwfp&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=NWFP Introduction |url=http://www.nwfp.gov.pk/AIS-page.php?pageName=Introduction&amp;DistId=1&amp;DeptId=1&amp;LangId=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071030055502/http://www.nwfp.gov.pk/AIS-page.php?pageName=Introduction&amp;DistId=1&amp;DeptId=1&amp;LangId=1 |archive-date=30 October 2007 |access-date=12 December 2007 |publisher=Government of Khyber-Pakhtunkhwa}}&lt;/ref&gt; එය රටේ වයඹ දෙසින්, ඛයිබර් දුර්ගයෙහි නැගෙනහිරින් පිහිටි පුළුල් ප්‍රදේශයක් වන පෙෂාවර් නිම්නයේ පිහිටා ඇත.

පෙෂාවර් හි වාර්තාගත ඉතිහාසය අවම වශයෙන් ක්‍රි.පූ. හයවන සියවස දක්වා දිවෙන අතර, එය දකුණු ආසියාවේ අඛණ්ඩව ජනාවාස වූ පැරණිතම නගරවලින් එකක් බවට පත් කරයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 July 2010 |title=Peshawar: Oldest Living City in South Asia |url=https://www.dawn.com/news/880603/peshawar-oldest-living-city-in-south-asia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508143831/https://www.dawn.com/news/880603/peshawar-oldest-living-city-in-south-asia |archive-date=8 May 2021 |access-date=9 May 2021 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Nadiem |first=Ihsan H. |url=https://books.google.com/books?id=9_1tAAAAMAAJ&amp;q=peshawar+history |title=Peshawar: Heritage, History, Monuments |date=2007 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-1971-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ගාන්ධාර|පුරාණ ගන්ධාරයේ]] ප්‍රධාන නගරවලින් එකක් වූ පෙෂාවර්, ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේ [[කනිශ්ක|මහා කණිෂ්ක]] රජුගේ පාලන සමයේදී [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය|කුෂාණ අධිරාජ්‍යයේ]] අගනුවර ලෙස භාවිතා විය. &lt;ref name=&quot;Baloch2004&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Baloch |first=Sikandar Khan |title=In the Wonderland of Asia, Gilgit &amp; Baltistan |date=2004 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=9789693516142 |page=124 |language=en |quote=Within the next decade, emerged the great kingdom of Gandhra under the great Kushan king Kaniskha (125-160 AD). The seat of his central government was Purushpura which is today known as Peshawar.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Chaurasia2002&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Chaurasia |first=Radhey Shyam |title=History of Ancient India: Earliest Times to 1000 A.D. |date=2002 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=9788126900275 |page=148 |language=en |quote=Kanishka's coins have been found as far as Ghaznipur and Gorakhpur. These point to the wide extent of his Indian dominion which stretched from Gandhara to Banaras. The eastern portion of this empire was governed by Mahakshatrapa and a Kshatrapa while the northern portion by military governors. He fixed his capital at Purushpura or Peshawar which he adorned with many noble buildings.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |title=The Listener, Volume 39 |date=1948 |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |page=27 |language=en |quote=Of course the Kushan capital established by Kanishka in India was at Purushpura—Peshawar—not Mathura, where the Saka satraps had held sway and probably continued under the overlordship of the Kushans.}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 1001 දී ඝස්නවිද්වරුන් හින්දු ෂාහිවරුන්ගෙන් පෙෂාවර් යටත් කර ගැනීමෙන් පසු විවිධ මුස්ලිම් අධිරාජ්‍ය නගරය පාලනය කළේය. එය මූඝල් අධිරාජ්‍යයේ වැදගත් වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර පසුව 1776 සිට 1823 දී [[සික් අධිරාජ්‍යය]] විසින් නගරය අල්ලා ගන්නා තෙක් දුර්රානි අධිරාජ්‍යයේ ශීත අගනුවර ලෙස සේවය කළේය. 1849 දී, නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම විසින් නගරය අල්ලා ගන්නා ලද අතර පසුව බ්‍රිතාන්‍ය රාජ් හි කොටසක් බවට පත්විය. 1901 දී, පෙෂාවර් පන්ජාබ් පළාතේ වයඹ දිග දිස්ත්‍රික්කවලින් නිර්මාණය කිරීමෙන් පසු වයඹ මායිම් පළාතේ අගනුවර බවට පත්විය. 1947 දී [[ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීම|බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාව බෙදීමෙන්]] පසුව, එය පකිස්ථානයේ කොටසක් බවට පත්විය.

පෙෂාවර් යනු කලාපයේ ප්‍රධාන [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]], [[දේශපාලනය|දේශපාලනික]] සහ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයකි. යටත් විජිත සමයේදී සහ නිදහසින් පසු මුල් වසරවල පෙෂාවර්හි ''ප්‍රධාන භාෂාව'' වූයේ හින්ද්කෝ ය ; &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ඊළඟ දශකවලදී, වේගවත් [[නාගරීකරණය]] සහ පළාතේ ග්‍රාමීය සහ ගෝත්‍රික ප්‍රදේශවලින් සංක්‍රමණය වීමේ ඉහළ අනුපාතය මෙන්ම සෝවියට්-ඇෆ්ඝන් යුද්ධයෙන් පසු ඇෆ්ඝන් සරණාගතයින්ගේ ආගමනය, පෙෂාවර් හින්ද්කෝ සිට පෂ්ටෝ භාෂාව කතා කරන නගරයක් බවට පරිවර්තනය කළේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Nadiem |first=Ihsan H. |author-link=Ihsan H. Nadiem |url=https://books.google.com/books?id=9_1tAAAAMAAJ&amp;q=Peshawaris+hindko |title=Peshawar: Heritage, History, Monuments |date=2007 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-1971-6 |pages=15 |language=en |quote=With the influx of these refugees the language pattern of the Peshawar City also changed drastically as they managed to assimilate in the local populace with comparative ease... Pashto-speaking population overwhelmingly dominating the Hindko or Peshawari-speaking populace (also known as Khaari–urban) in the city.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Dani |first=Ahmad Hasan |author-link=Ahmad Hasan Dani |url=https://books.google.com/books?id=9yduAAAAMAAJ |title=Peshawar: Historic City of the Frontier |date=1995 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-0554-2 |pages=12 |language=en |quote=The Afghan migration to the city of Peshawar has completely changed the character of the city. Peshawar, which was regarded as a ‘Khar’ (city)—a home of town dwellers engaged in trade and business—by the rurally oriented Pathans, is no longer the same today. The Pathans, or rather the Afghans, have made Peshawar as their own city. The [[Hindko language]], which was the common lingua franca of the [[Peshawaris]], as it was the language of the business class, has almost lost its place. Pashto has now become more dominant and so has increased the number of Pathans in the city.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:alimia&quot; /&gt; අද පෙෂාවර් බොහෝ දුරට පෂ්තුන්වරුන්ගෙන් සමන්විත වේ, නමුත් පෙෂෝරිස් ලෙස හැඳින්වෙන මුල් නාගරික ජනගහනය තවමත් පැරණි නගරයේ මධ්‍යම ප්‍රදේශවල සැලකිය යුතු පැවැත්මක් ඇත. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=PAKISTAN: THE PASHTUN LOSE PATIENCE |url=https://www.a2globalrisk.com/analysis/asia-pacific/pakistan--the-pashtun-lose-patience |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028153617/https://www.a2globalrisk.com/analysis/asia-pacific/pakistan--the-pashtun-lose-patience |archive-date=28 October 2019 |access-date=30 October 2019 |website=a2globalrisk.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:alimia&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Alimia |first=Sanaa |title=Refugee Cities: How Afghans Changed Urban Pakistan |date=2022 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-1-5128-2279-3 |pages=85–9 |language=en |chapter=Peshawar's Afghan Transformation |quote= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=8R5oEAAAQBAJ&amp;pg=PA85}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Languages |url=https://kp.gov.pk/page/languages |access-date=21 August 2025 |website=Khyber Pakhtunkhwa Official Web Portal |quote=Hindko, (a Punjabi dialect) is spoken in the majority in Hazara Division and also in the central old city areas of Nowshera, Kohat, and Peshawar city.}}&lt;/ref&gt;{{සටහන් ලැයිස්තුව}}{{PeshawarTopics}}{{Neighbourhoods of Peshawar}}{{PakistanCities}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[ප්‍රවර්ගය:උර්දු-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description is different from Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>9koulfpha9vka6hhmrbgbuay0amuqd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793750</id>
      <parentid>793749</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>793750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18387" sha1="te7l78v1aj5t96mrcfdk5q3i8an0ee4" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| name                     = පෙෂාවර්
| other_name               = 
| native_name              = {{hlist|{{lang|ur|{{Nastaliq|پشاور}}}}|{{lang|ps|پېښور}}|{{lang|hnd|{{Nastaliq|پشور}}}}}}
| settlement_type          = [[ජනගහණය අනුව පාකිස්තානයේ නගර ලැයිස්තුව|නාගරිකය]]
| image_skyline            = {{multiple image
| border                   = infobox
| total_width              = 280
| image_style              = border:1;
| perrow                   = 1/2/2/2/1
| caption_align            = center
| image1                   = Islamia College Peshawar (Public Sector University), Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan cropped.jpg
|caption1                  = [[ඉස්ලාමියා කොලීජි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| image2                   = Scenery_of_Peshawar.jpg
|caption2                  = [[පෙෂාවර් නිම්නය|නගරයේ පිටත]]
| image3                   = Bala Hisar Fort.jpg
|caption3                  = [[බාලා හිසාර්, පෙෂාවර්|බාලා හිසාර්]]
| image4                   = MKmosque.jpg
|caption4                  = [[මහබත් ඛාන් මස්ජිදය]]
| image5                   = Sethi_House_Peshawar.jpg
|caption5                  = [[සේථි මොහල්ලා]]
| image6                   = Ghanta Ghar Peshawar.jpg
| caption6                 = [[කනිංහැම් ඔරලෝසු කුළුණ]]
| image7                   = University_of_Peshawar.jpg
| caption7                 = [[පෙෂාවර් විශ්වවිද්‍යාලය]]
| image8                   = Bab-e-Khyber.jpg
|caption8                  = [[බබ්-ඉ-ඛයිබර්]]
}}
| image_caption            = 
| imagesize                = 300px
| image_flag               = Peshawar City Flag.png
| image_seal               = 
| image_shield             = 
| nickname                 = City of Flowers&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nation.com.pk/02-Mar-2018/peshawar-the-city-of-flowers |title=Peshawar – The city of flowers |date=2 March 2018 |website=The Nation |access-date=13 June 2020 |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016140320/https://nation.com.pk/02-Mar-2018/peshawar-the-city-of-flowers |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| motto                    = 
| image_map                = 
| map_caption              = 
| pushpin_map              = Khyber Pakhtunkhwa#Pakistan
| pushpin_relief           = 
| pushpin_label_position   = right
| pushpin_map_caption      = Location within Khyber Pakhtunkhwa##Location within Pakistan
| coordinates              = {{coord|34|00|52|N|71|34|03|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type         = Country
| subdivision_name         = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1        = [[Administrative units of Pakistan|Province]]
| subdivision_type2        = [[List of districts in Khyber Pakhtunkhwa|District]]
| subdivision_name1        = {{flag|Khyber Pakhtunkhwa}}
| subdivision_name2        = [[Peshawar District]]
| established_title        = 
| seat_type                = 
| seat                     = 
| parts_type               = [[Union councils of Pakistan|Union councils]]
| parts                    = 92
| government_footnotes     = &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.samaa.tv/news/2021/12/kps-new-lg-system-structure-powers-and-voting-process/ |title=KP's new LG system: structure, powers, and voting process |date=17 December 2021 |access-date=5 January 2022 |publisher=SAMAA TV |archive-date=5 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105174410/https://www.samaa.tv/news/2021/12/kps-new-lg-system-structure-powers-and-voting-process/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.lgkp.gov.pk/districts/district-peshawar/ |title=District Peshawar |access-date=18 January 2022 |website=Department of Local Government, [[Government of Khyber Pakhtunkhwa]] |archive-date=18 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182717/https://www.lgkp.gov.pk/districts/district-peshawar/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| government_type          = [[Mayor–council government|Mayor–council]]
| governing_body           = [[Local government in Pakistan#District|District government]]
| leader_title             = [[Mayor of Peshawar|Mayor]]
| leader_name              = Zubair Ali&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.dawn.com/news/1664848 |title=Major upset for PTI as JUI-F wins Peshawar mayor seat |date=21 December 2021 |access-date=5 January 2022 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|location=[[Pakistan]] |archive-date=5 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105082956/https://www.dawn.com/news/1664848 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| leader_party             = [[Jamiat Ulema-e-Islam (F)|JUI-F]]
| leader_title1            = 
| leader_name1             = 
| unit_pref                = 
| area_footnotes           = 
| area_metro_km2           = 1257
| area_total_km2           = 215
| area_land_km2            = 
| area_water_km2           = 
| area_water_percent       = 
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 331
| elevation_max_m          = 450
| elevation_min_m          = 
| total_type               = City
| population_total         = 1,905,975
| population_as_of         = [[2023 Census of Pakistan|2023]]
| population_rank          = [[List of cities in Pakistan by population|8th, Pakistan]]
| population_footnotes     = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |title=Pakistan: Provinces and Major Cities – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |publisher=citypopulation.de |access-date=10 May 2020 |archive-date=4 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004170407/http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2   = auto
| population_note          = 
| population_demonym       = Peshawari
| postal_code_type         = Postal code
| postal_code              = 25000
| area_code                = 091 (+92)
| blank_name_sec1          = Languages
| blank_info_sec1          = [[Pashto]], [[Hindko]]
| website                  = {{URL|https://cmgp.gkp.pk/}}
| footnotes                = 
| timezone1                = [[Pakistan Standard Time|PKT]]
| utc_offset               = +5:00
| timezone_DST             = 
| utc_offset_DST           = 
}}
'''පෙෂාවර්''' {{විස්තරාත්මක සටහන්|English pronunciation: {{IPAc-en|p|@|'|S|ɑː|w|ər}};&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Peshawar |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518050547/https://www.lexico.com/definition/Peshawar |url-status=dead |archive-date=18 May 2021 |title=Peshawar |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}&lt;/ref&gt; {{langx|ur|پشاور}} {{IPA|ur|pɪˈʃaː.ʋər||UR_Peshawar2.ogg}}; {{langx|ps|پېښور}} {{IPA|ps|peˈʂə.wər, peˈʃə.wər, peˈçə.wər, peˈxə.wər||PK_Peshawar.ogg}}; {{langx|hnd|پشور}} {{IPA|hnd|pɪˈʃɔːɾ||HK_Peshawar.ogg|pronunciation}}|name=naming}} යනු පාකිස්තානයේ  ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා  පළාතේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි . එය අටවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත පාකිස්තාන නගරය වන අතර එහි ජනගහනය මිලියන 1.9 ඉක්මවයි. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=2023 Census KP |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/KP.pdf |website=Pakistan Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nwfp&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=NWFP Introduction |url=http://www.nwfp.gov.pk/AIS-page.php?pageName=Introduction&amp;DistId=1&amp;DeptId=1&amp;LangId=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071030055502/http://www.nwfp.gov.pk/AIS-page.php?pageName=Introduction&amp;DistId=1&amp;DeptId=1&amp;LangId=1 |archive-date=30 October 2007 |access-date=12 December 2007 |publisher=Government of Khyber-Pakhtunkhwa}}&lt;/ref&gt; එය රටේ වයඹ දෙසින්, ඛයිබර් දුර්ගයෙහි නැගෙනහිරින් පිහිටි පුළුල් ප්‍රදේශයක් වන පෙෂාවර් නිම්නයේ පිහිටා ඇත.

පෙෂාවර් හි වාර්තාගත ඉතිහාසය අවම වශයෙන් ක්‍රි.පූ. හයවන සියවස දක්වා දිවෙන අතර, එය දකුණු ආසියාවේ අඛණ්ඩව ජනාවාස වූ පැරණිතම නගරවලින් එකක් බවට පත් කරයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 July 2010 |title=Peshawar: Oldest Living City in South Asia |url=https://www.dawn.com/news/880603/peshawar-oldest-living-city-in-south-asia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508143831/https://www.dawn.com/news/880603/peshawar-oldest-living-city-in-south-asia |archive-date=8 May 2021 |access-date=9 May 2021 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Nadiem |first=Ihsan H. |url=https://books.google.com/books?id=9_1tAAAAMAAJ&amp;q=peshawar+history |title=Peshawar: Heritage, History, Monuments |date=2007 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-1971-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ගාන්ධාර|පුරාණ ගන්ධාරයේ]] ප්‍රධාන නගරවලින් එකක් වූ පෙෂාවර්, ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේ [[කනිශ්ක|මහා කණිෂ්ක]] රජුගේ පාලන සමයේදී [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය|කුෂාණ අධිරාජ්‍යයේ]] අගනුවර ලෙස භාවිතා විය. &lt;ref name=&quot;Baloch2004&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Baloch |first=Sikandar Khan |title=In the Wonderland of Asia, Gilgit &amp; Baltistan |date=2004 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=9789693516142 |page=124 |language=en |quote=Within the next decade, emerged the great kingdom of Gandhra under the great Kushan king Kaniskha (125-160 AD). The seat of his central government was Purushpura which is today known as Peshawar.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Chaurasia2002&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Chaurasia |first=Radhey Shyam |title=History of Ancient India: Earliest Times to 1000 A.D. |date=2002 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=9788126900275 |page=148 |language=en |quote=Kanishka's coins have been found as far as Ghaznipur and Gorakhpur. These point to the wide extent of his Indian dominion which stretched from Gandhara to Banaras. The eastern portion of this empire was governed by Mahakshatrapa and a Kshatrapa while the northern portion by military governors. He fixed his capital at Purushpura or Peshawar which he adorned with many noble buildings.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |title=The Listener, Volume 39 |date=1948 |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |page=27 |language=en |quote=Of course the Kushan capital established by Kanishka in India was at Purushpura—Peshawar—not Mathura, where the Saka satraps had held sway and probably continued under the overlordship of the Kushans.}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 1001 දී ඝස්නවිද්වරුන් හින්දු ෂාහිවරුන්ගෙන් පෙෂාවර් යටත් කර ගැනීමෙන් පසු විවිධ මුස්ලිම් අධිරාජ්‍ය නගරය පාලනය කළේය. එය මූඝල් අධිරාජ්‍යයේ වැදගත් වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර පසුව 1776 සිට 1823 දී [[සික් අධිරාජ්‍යය]] විසින් නගරය අල්ලා ගන්නා තෙක් දුර්රානි අධිරාජ්‍යයේ ශීත අගනුවර ලෙස සේවය කළේය. 1849 දී, නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම විසින් නගරය අල්ලා ගන්නා ලද අතර පසුව බ්‍රිතාන්‍ය රාජ් හි කොටසක් බවට පත්විය. 1901 දී, පෙෂාවර් පන්ජාබ් පළාතේ වයඹ දිග දිස්ත්‍රික්කවලින් නිර්මාණය කිරීමෙන් පසු වයඹ මායිම් පළාතේ අගනුවර බවට පත්විය. 1947 දී [[ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීම|බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාව බෙදීමෙන්]] පසුව, එය පකිස්ථානයේ කොටසක් බවට පත්විය.

පෙෂාවර් යනු කලාපයේ ප්‍රධාන [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]], [[දේශපාලනය|දේශපාලනික]] සහ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයකි. යටත් විජිත සමයේදී සහ නිදහසින් පසු මුල් වසරවල පෙෂාවර්හි ''ප්‍රධාන භාෂාව'' වූයේ හින්ද්කෝ ය ; &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ඊළඟ දශකවලදී, වේගවත් [[නාගරීකරණය]] සහ පළාතේ ග්‍රාමීය සහ ගෝත්‍රික ප්‍රදේශවලින් සංක්‍රමණය වීමේ ඉහළ අනුපාතය මෙන්ම සෝවියට්-ඇෆ්ඝන් යුද්ධයෙන් පසු ඇෆ්ඝන් සරණාගතයින්ගේ ආගමනය, පෙෂාවර් හින්ද්කෝ සිට පෂ්ටෝ භාෂාව කතා කරන නගරයක් බවට පරිවර්තනය කළේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Nadiem |first=Ihsan H. |author-link=Ihsan H. Nadiem |url=https://books.google.com/books?id=9_1tAAAAMAAJ&amp;q=Peshawaris+hindko |title=Peshawar: Heritage, History, Monuments |date=2007 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-1971-6 |pages=15 |language=en |quote=With the influx of these refugees the language pattern of the Peshawar City also changed drastically as they managed to assimilate in the local populace with comparative ease... Pashto-speaking population overwhelmingly dominating the Hindko or Peshawari-speaking populace (also known as Khaari–urban) in the city.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Dani |first=Ahmad Hasan |author-link=Ahmad Hasan Dani |url=https://books.google.com/books?id=9yduAAAAMAAJ |title=Peshawar: Historic City of the Frontier |date=1995 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-0554-2 |pages=12 |language=en |quote=The Afghan migration to the city of Peshawar has completely changed the character of the city. Peshawar, which was regarded as a ‘Khar’ (city)—a home of town dwellers engaged in trade and business—by the rurally oriented Pathans, is no longer the same today. The Pathans, or rather the Afghans, have made Peshawar as their own city. The [[Hindko language]], which was the common lingua franca of the [[Peshawaris]], as it was the language of the business class, has almost lost its place. Pashto has now become more dominant and so has increased the number of Pathans in the city.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:alimia&quot; /&gt; අද පෙෂාවර් බොහෝ දුරට පෂ්තුන්වරුන්ගෙන් සමන්විත වේ, නමුත් පෙෂෝරිස් ලෙස හැඳින්වෙන මුල් නාගරික ජනගහනය තවමත් පැරණි නගරයේ මධ්‍යම ප්‍රදේශවල සැලකිය යුතු පැවැත්මක් ඇත. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=PAKISTAN: THE PASHTUN LOSE PATIENCE |url=https://www.a2globalrisk.com/analysis/asia-pacific/pakistan--the-pashtun-lose-patience |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028153617/https://www.a2globalrisk.com/analysis/asia-pacific/pakistan--the-pashtun-lose-patience |archive-date=28 October 2019 |access-date=30 October 2019 |website=a2globalrisk.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:alimia&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Alimia |first=Sanaa |title=Refugee Cities: How Afghans Changed Urban Pakistan |date=2022 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-1-5128-2279-3 |pages=85–9 |language=en |chapter=Peshawar's Afghan Transformation |quote= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=8R5oEAAAQBAJ&amp;pg=PA85}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Languages |url=https://kp.gov.pk/page/languages |access-date=21 August 2025 |website=Khyber Pakhtunkhwa Official Web Portal |quote=Hindko, (a Punjabi dialect) is spoken in the majority in Hazara Division and also in the central old city areas of Nowshera, Kohat, and Peshawar city.}}&lt;/ref&gt;

==සටහන්==
{{සටහන් ලැයිස්තුව}}

=ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist}}

{{PeshawarTopics}}{{Neighbourhoods of Peshawar}}{{PakistanCities}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[ප්‍රවර්ගය:උර්දු-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description is different from Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>te7l78v1aj5t96mrcfdk5q3i8an0ee4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793751</id>
      <parentid>793750</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* ආශ්‍රේයයන්= */</comment>
      <origin>793751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18388" sha1="tdlnnrjlmsh91cps8k3t1j6k6kl5lw1" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| name                     = පෙෂාවර්
| other_name               = 
| native_name              = {{hlist|{{lang|ur|{{Nastaliq|پشاور}}}}|{{lang|ps|پېښور}}|{{lang|hnd|{{Nastaliq|پشور}}}}}}
| settlement_type          = [[ජනගහණය අනුව පාකිස්තානයේ නගර ලැයිස්තුව|නාගරිකය]]
| image_skyline            = {{multiple image
| border                   = infobox
| total_width              = 280
| image_style              = border:1;
| perrow                   = 1/2/2/2/1
| caption_align            = center
| image1                   = Islamia College Peshawar (Public Sector University), Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan cropped.jpg
|caption1                  = [[ඉස්ලාමියා කොලීජි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| image2                   = Scenery_of_Peshawar.jpg
|caption2                  = [[පෙෂාවර් නිම්නය|නගරයේ පිටත]]
| image3                   = Bala Hisar Fort.jpg
|caption3                  = [[බාලා හිසාර්, පෙෂාවර්|බාලා හිසාර්]]
| image4                   = MKmosque.jpg
|caption4                  = [[මහබත් ඛාන් මස්ජිදය]]
| image5                   = Sethi_House_Peshawar.jpg
|caption5                  = [[සේථි මොහල්ලා]]
| image6                   = Ghanta Ghar Peshawar.jpg
| caption6                 = [[කනිංහැම් ඔරලෝසු කුළුණ]]
| image7                   = University_of_Peshawar.jpg
| caption7                 = [[පෙෂාවර් විශ්වවිද්‍යාලය]]
| image8                   = Bab-e-Khyber.jpg
|caption8                  = [[බබ්-ඉ-ඛයිබර්]]
}}
| image_caption            = 
| imagesize                = 300px
| image_flag               = Peshawar City Flag.png
| image_seal               = 
| image_shield             = 
| nickname                 = City of Flowers&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nation.com.pk/02-Mar-2018/peshawar-the-city-of-flowers |title=Peshawar – The city of flowers |date=2 March 2018 |website=The Nation |access-date=13 June 2020 |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016140320/https://nation.com.pk/02-Mar-2018/peshawar-the-city-of-flowers |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| motto                    = 
| image_map                = 
| map_caption              = 
| pushpin_map              = Khyber Pakhtunkhwa#Pakistan
| pushpin_relief           = 
| pushpin_label_position   = right
| pushpin_map_caption      = Location within Khyber Pakhtunkhwa##Location within Pakistan
| coordinates              = {{coord|34|00|52|N|71|34|03|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type         = Country
| subdivision_name         = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1        = [[Administrative units of Pakistan|Province]]
| subdivision_type2        = [[List of districts in Khyber Pakhtunkhwa|District]]
| subdivision_name1        = {{flag|Khyber Pakhtunkhwa}}
| subdivision_name2        = [[Peshawar District]]
| established_title        = 
| seat_type                = 
| seat                     = 
| parts_type               = [[Union councils of Pakistan|Union councils]]
| parts                    = 92
| government_footnotes     = &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.samaa.tv/news/2021/12/kps-new-lg-system-structure-powers-and-voting-process/ |title=KP's new LG system: structure, powers, and voting process |date=17 December 2021 |access-date=5 January 2022 |publisher=SAMAA TV |archive-date=5 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105174410/https://www.samaa.tv/news/2021/12/kps-new-lg-system-structure-powers-and-voting-process/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.lgkp.gov.pk/districts/district-peshawar/ |title=District Peshawar |access-date=18 January 2022 |website=Department of Local Government, [[Government of Khyber Pakhtunkhwa]] |archive-date=18 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182717/https://www.lgkp.gov.pk/districts/district-peshawar/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| government_type          = [[Mayor–council government|Mayor–council]]
| governing_body           = [[Local government in Pakistan#District|District government]]
| leader_title             = [[Mayor of Peshawar|Mayor]]
| leader_name              = Zubair Ali&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.dawn.com/news/1664848 |title=Major upset for PTI as JUI-F wins Peshawar mayor seat |date=21 December 2021 |access-date=5 January 2022 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|location=[[Pakistan]] |archive-date=5 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105082956/https://www.dawn.com/news/1664848 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| leader_party             = [[Jamiat Ulema-e-Islam (F)|JUI-F]]
| leader_title1            = 
| leader_name1             = 
| unit_pref                = 
| area_footnotes           = 
| area_metro_km2           = 1257
| area_total_km2           = 215
| area_land_km2            = 
| area_water_km2           = 
| area_water_percent       = 
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 331
| elevation_max_m          = 450
| elevation_min_m          = 
| total_type               = City
| population_total         = 1,905,975
| population_as_of         = [[2023 Census of Pakistan|2023]]
| population_rank          = [[List of cities in Pakistan by population|8th, Pakistan]]
| population_footnotes     = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |title=Pakistan: Provinces and Major Cities – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |publisher=citypopulation.de |access-date=10 May 2020 |archive-date=4 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004170407/http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2   = auto
| population_note          = 
| population_demonym       = Peshawari
| postal_code_type         = Postal code
| postal_code              = 25000
| area_code                = 091 (+92)
| blank_name_sec1          = Languages
| blank_info_sec1          = [[Pashto]], [[Hindko]]
| website                  = {{URL|https://cmgp.gkp.pk/}}
| footnotes                = 
| timezone1                = [[Pakistan Standard Time|PKT]]
| utc_offset               = +5:00
| timezone_DST             = 
| utc_offset_DST           = 
}}
'''පෙෂාවර්''' {{විස්තරාත්මක සටහන්|English pronunciation: {{IPAc-en|p|@|'|S|ɑː|w|ər}};&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Peshawar |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518050547/https://www.lexico.com/definition/Peshawar |url-status=dead |archive-date=18 May 2021 |title=Peshawar |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}&lt;/ref&gt; {{langx|ur|پشاور}} {{IPA|ur|pɪˈʃaː.ʋər||UR_Peshawar2.ogg}}; {{langx|ps|پېښور}} {{IPA|ps|peˈʂə.wər, peˈʃə.wər, peˈçə.wər, peˈxə.wər||PK_Peshawar.ogg}}; {{langx|hnd|پشور}} {{IPA|hnd|pɪˈʃɔːɾ||HK_Peshawar.ogg|pronunciation}}|name=naming}} යනු පාකිස්තානයේ  ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා  පළාතේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි . එය අටවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත පාකිස්තාන නගරය වන අතර එහි ජනගහනය මිලියන 1.9 ඉක්මවයි. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=2023 Census KP |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/KP.pdf |website=Pakistan Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nwfp&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=NWFP Introduction |url=http://www.nwfp.gov.pk/AIS-page.php?pageName=Introduction&amp;DistId=1&amp;DeptId=1&amp;LangId=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071030055502/http://www.nwfp.gov.pk/AIS-page.php?pageName=Introduction&amp;DistId=1&amp;DeptId=1&amp;LangId=1 |archive-date=30 October 2007 |access-date=12 December 2007 |publisher=Government of Khyber-Pakhtunkhwa}}&lt;/ref&gt; එය රටේ වයඹ දෙසින්, ඛයිබර් දුර්ගයෙහි නැගෙනහිරින් පිහිටි පුළුල් ප්‍රදේශයක් වන පෙෂාවර් නිම්නයේ පිහිටා ඇත.

පෙෂාවර් හි වාර්තාගත ඉතිහාසය අවම වශයෙන් ක්‍රි.පූ. හයවන සියවස දක්වා දිවෙන අතර, එය දකුණු ආසියාවේ අඛණ්ඩව ජනාවාස වූ පැරණිතම නගරවලින් එකක් බවට පත් කරයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 July 2010 |title=Peshawar: Oldest Living City in South Asia |url=https://www.dawn.com/news/880603/peshawar-oldest-living-city-in-south-asia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508143831/https://www.dawn.com/news/880603/peshawar-oldest-living-city-in-south-asia |archive-date=8 May 2021 |access-date=9 May 2021 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Nadiem |first=Ihsan H. |url=https://books.google.com/books?id=9_1tAAAAMAAJ&amp;q=peshawar+history |title=Peshawar: Heritage, History, Monuments |date=2007 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-1971-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ගාන්ධාර|පුරාණ ගන්ධාරයේ]] ප්‍රධාන නගරවලින් එකක් වූ පෙෂාවර්, ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේ [[කනිශ්ක|මහා කණිෂ්ක]] රජුගේ පාලන සමයේදී [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය|කුෂාණ අධිරාජ්‍යයේ]] අගනුවර ලෙස භාවිතා විය. &lt;ref name=&quot;Baloch2004&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Baloch |first=Sikandar Khan |title=In the Wonderland of Asia, Gilgit &amp; Baltistan |date=2004 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=9789693516142 |page=124 |language=en |quote=Within the next decade, emerged the great kingdom of Gandhra under the great Kushan king Kaniskha (125-160 AD). The seat of his central government was Purushpura which is today known as Peshawar.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Chaurasia2002&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Chaurasia |first=Radhey Shyam |title=History of Ancient India: Earliest Times to 1000 A.D. |date=2002 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=9788126900275 |page=148 |language=en |quote=Kanishka's coins have been found as far as Ghaznipur and Gorakhpur. These point to the wide extent of his Indian dominion which stretched from Gandhara to Banaras. The eastern portion of this empire was governed by Mahakshatrapa and a Kshatrapa while the northern portion by military governors. He fixed his capital at Purushpura or Peshawar which he adorned with many noble buildings.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |title=The Listener, Volume 39 |date=1948 |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |page=27 |language=en |quote=Of course the Kushan capital established by Kanishka in India was at Purushpura—Peshawar—not Mathura, where the Saka satraps had held sway and probably continued under the overlordship of the Kushans.}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 1001 දී ඝස්නවිද්වරුන් හින්දු ෂාහිවරුන්ගෙන් පෙෂාවර් යටත් කර ගැනීමෙන් පසු විවිධ මුස්ලිම් අධිරාජ්‍ය නගරය පාලනය කළේය. එය මූඝල් අධිරාජ්‍යයේ වැදගත් වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර පසුව 1776 සිට 1823 දී [[සික් අධිරාජ්‍යය]] විසින් නගරය අල්ලා ගන්නා තෙක් දුර්රානි අධිරාජ්‍යයේ ශීත අගනුවර ලෙස සේවය කළේය. 1849 දී, නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම විසින් නගරය අල්ලා ගන්නා ලද අතර පසුව බ්‍රිතාන්‍ය රාජ් හි කොටසක් බවට පත්විය. 1901 දී, පෙෂාවර් පන්ජාබ් පළාතේ වයඹ දිග දිස්ත්‍රික්කවලින් නිර්මාණය කිරීමෙන් පසු වයඹ මායිම් පළාතේ අගනුවර බවට පත්විය. 1947 දී [[ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීම|බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාව බෙදීමෙන්]] පසුව, එය පකිස්ථානයේ කොටසක් බවට පත්විය.

පෙෂාවර් යනු කලාපයේ ප්‍රධාන [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]], [[දේශපාලනය|දේශපාලනික]] සහ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයකි. යටත් විජිත සමයේදී සහ නිදහසින් පසු මුල් වසරවල පෙෂාවර්හි ''ප්‍රධාන භාෂාව'' වූයේ හින්ද්කෝ ය ; &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ඊළඟ දශකවලදී, වේගවත් [[නාගරීකරණය]] සහ පළාතේ ග්‍රාමීය සහ ගෝත්‍රික ප්‍රදේශවලින් සංක්‍රමණය වීමේ ඉහළ අනුපාතය මෙන්ම සෝවියට්-ඇෆ්ඝන් යුද්ධයෙන් පසු ඇෆ්ඝන් සරණාගතයින්ගේ ආගමනය, පෙෂාවර් හින්ද්කෝ සිට පෂ්ටෝ භාෂාව කතා කරන නගරයක් බවට පරිවර්තනය කළේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Nadiem |first=Ihsan H. |author-link=Ihsan H. Nadiem |url=https://books.google.com/books?id=9_1tAAAAMAAJ&amp;q=Peshawaris+hindko |title=Peshawar: Heritage, History, Monuments |date=2007 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-1971-6 |pages=15 |language=en |quote=With the influx of these refugees the language pattern of the Peshawar City also changed drastically as they managed to assimilate in the local populace with comparative ease... Pashto-speaking population overwhelmingly dominating the Hindko or Peshawari-speaking populace (also known as Khaari–urban) in the city.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Dani |first=Ahmad Hasan |author-link=Ahmad Hasan Dani |url=https://books.google.com/books?id=9yduAAAAMAAJ |title=Peshawar: Historic City of the Frontier |date=1995 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-0554-2 |pages=12 |language=en |quote=The Afghan migration to the city of Peshawar has completely changed the character of the city. Peshawar, which was regarded as a ‘Khar’ (city)—a home of town dwellers engaged in trade and business—by the rurally oriented Pathans, is no longer the same today. The Pathans, or rather the Afghans, have made Peshawar as their own city. The [[Hindko language]], which was the common lingua franca of the [[Peshawaris]], as it was the language of the business class, has almost lost its place. Pashto has now become more dominant and so has increased the number of Pathans in the city.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:alimia&quot; /&gt; අද පෙෂාවර් බොහෝ දුරට පෂ්තුන්වරුන්ගෙන් සමන්විත වේ, නමුත් පෙෂෝරිස් ලෙස හැඳින්වෙන මුල් නාගරික ජනගහනය තවමත් පැරණි නගරයේ මධ්‍යම ප්‍රදේශවල සැලකිය යුතු පැවැත්මක් ඇත. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=PAKISTAN: THE PASHTUN LOSE PATIENCE |url=https://www.a2globalrisk.com/analysis/asia-pacific/pakistan--the-pashtun-lose-patience |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028153617/https://www.a2globalrisk.com/analysis/asia-pacific/pakistan--the-pashtun-lose-patience |archive-date=28 October 2019 |access-date=30 October 2019 |website=a2globalrisk.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:alimia&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Alimia |first=Sanaa |title=Refugee Cities: How Afghans Changed Urban Pakistan |date=2022 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-1-5128-2279-3 |pages=85–9 |language=en |chapter=Peshawar's Afghan Transformation |quote= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=8R5oEAAAQBAJ&amp;pg=PA85}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Languages |url=https://kp.gov.pk/page/languages |access-date=21 August 2025 |website=Khyber Pakhtunkhwa Official Web Portal |quote=Hindko, (a Punjabi dialect) is spoken in the majority in Hazara Division and also in the central old city areas of Nowshera, Kohat, and Peshawar city.}}&lt;/ref&gt;

==සටහන්==
{{සටහන් ලැයිස්තුව}}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist}}

{{PeshawarTopics}}{{Neighbourhoods of Peshawar}}{{PakistanCities}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[ප්‍රවර්ගය:උර්දු-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description is different from Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>tdlnnrjlmsh91cps8k3t1j6k6kl5lw1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793757</id>
      <parentid>793751</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>793757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19162" sha1="nej8i0w42151tyuneqb9nc9x7vsr2l0" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| name                     = පෙෂාවර්
| other_name               = 
| native_name              = {{hlist|{{lang|ur|{{Nastaliq|پشاور}}}}|{{lang|ps|پېښور}}|{{lang|hnd|{{Nastaliq|پشور}}}}}}
| settlement_type          = [[ජනගහණය අනුව පාකිස්තානයේ නගර ලැයිස්තුව|නාගරිකය]]
| image_skyline            = {{multiple image
| border                   = infobox
| total_width              = 280
| image_style              = border:1;
| perrow                   = 1/2/2/2/1
| caption_align            = center
| image1                   = Islamia College Peshawar (Public Sector University), Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan cropped.jpg
|caption1                  = [[ඉස්ලාමියා කොලීජි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| image2                   = Scenery_of_Peshawar.jpg
|caption2                  = [[පෙෂාවර් නිම්නය|නගරයේ පිටත]]
| image3                   = Bala Hisar Fort.jpg
|caption3                  = [[බාලා හිසාර්, පෙෂාවර්|බාලා හිසාර්]]
| image4                   = MKmosque.jpg
|caption4                  = [[මහබත් ඛාන් මස්ජිදය]]
| image5                   = Sethi_House_Peshawar.jpg
|caption5                  = [[සේථි මොහල්ලා]]
| image6                   = Ghanta Ghar Peshawar.jpg
| caption6                 = [[කනිංහැම් ඔරලෝසු කුළුණ]]
| image7                   = University_of_Peshawar.jpg
| caption7                 = [[පෙෂාවර් විශ්වවිද්‍යාලය]]
| image8                   = Bab-e-Khyber.jpg
|caption8                  = [[බබ්-ඉ-ඛයිබර්]]
}}
| image_caption            = 
| imagesize                = 300px
| image_flag               = Peshawar City Flag.png
| image_seal               = 
| image_shield             = 
| nickname                 = පුෂ්ප පුර&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nation.com.pk/02-Mar-2018/peshawar-the-city-of-flowers |title=Peshawar – The city of flowers |date=2 March 2018 |website=The Nation |access-date=13 June 2020 |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016140320/https://nation.com.pk/02-Mar-2018/peshawar-the-city-of-flowers |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| motto                    = 
| image_map                = 
| map_caption              = 
| pushpin_map              = Khyber Pakhtunkhwa#Pakistan
| pushpin_relief           = 
| pushpin_label_position   = right
| pushpin_map_caption      = ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා තුළ පිහිටීම##පාකිස්තානය තුළ පිහිටීම
| coordinates              = {{coord|34|00|52|N|71|34|03|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type         = රට
| subdivision_name         = {{ධජය|පාකිස්තානය}}
| subdivision_type1        = [[පාකිස්තානයේ පරිපාලන ඒකක|පළාත]]
| subdivision_type2        = [[ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා හි දිස්ත්‍රික්ක ලැයිස්තුව|දිස්ත්‍රික්ක]]
| subdivision_name1        = {{flag|ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා}}
| subdivision_name2        = [[පෙෂාවර් දිස්ත්‍රික්කය]]
| established_title        = 
| seat_type                = 
| seat                     = 
| parts_type               = [[පාකිස්තානයේ ඒකාබද්ධ මණ්ඩල|ඒකාබද්ධ මණ්ඩල]]
| parts                    = 92
| government_footnotes     = &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.samaa.tv/news/2021/12/kps-new-lg-system-structure-powers-and-voting-process/ |title=KP's new LG system: structure, powers, and voting process |date=17 December 2021 |access-date=5 January 2022 |publisher=SAMAA TV |archive-date=5 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105174410/https://www.samaa.tv/news/2021/12/kps-new-lg-system-structure-powers-and-voting-process/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.lgkp.gov.pk/districts/district-peshawar/ |title=District Peshawar |access-date=18 January 2022 |website=Department of Local Government, [[Government of Khyber Pakhtunkhwa]] |archive-date=18 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182717/https://www.lgkp.gov.pk/districts/district-peshawar/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| government_type          = [[නගරාධිපති–මණ්ඩල රජය|නගරාධිපති–මණ්ඩලය]]
| governing_body           = [[පාකිස්තානයේ ප්‍රාදේශීය රජය#දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික් රජය]]
| leader_title             = [[පෙෂාවර් නගරාධිපති|නගරාධිපති]]
| leader_name              = සුබයිර් අලි&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.dawn.com/news/1664848 |title=Major upset for PTI as JUI-F wins Peshawar mayor seat |date=21 December 2021 |access-date=5 January 2022 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|location=[[Pakistan]] |archive-date=5 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105082956/https://www.dawn.com/news/1664848 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| leader_party             = [[Jamiat Ulema-e-Islam (F)|JUI-F]]
| leader_title1            = 
| leader_name1             = 
| unit_pref                = 
| area_footnotes           = 
| area_metro_km2           = 1257
| area_total_km2           = 215
| area_land_km2            = 
| area_water_km2           = 
| area_water_percent       = 
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 331
| elevation_max_m          = 450
| elevation_min_m          = 
| total_type               = City
| population_total         = 1,905,975
| population_as_of         = [[2023 පාකිස්තානයේ ජනලේඛන|2023]]
| population_rank          = [[List of cities in Pakistan by population|8වන, පාකිස්තානය]]
| population_footnotes     = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |title=Pakistan: Provinces and Major Cities – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |publisher=citypopulation.de |access-date=10 May 2020 |archive-date=4 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004170407/http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2   = auto
| population_note          = 
| population_demonym       = පෙෂාවරී
| postal_code_type         = තැපැල් කේතය
| postal_code              = 25000
| area_code                = 091 (+92)
| blank_name_sec1          = Languages
| blank_info_sec1          = [[පෂ්ටෝ]], [[හින්ද්කෝ]]
| website                  = {{URL|https://cmgp.gkp.pk/}}
| footnotes                = 
| timezone1                = [[Pakistan Standard Time|PKT]]
| utc_offset               = +5:00
| timezone_DST             = 
| utc_offset_DST           = 
}}
'''පෙෂාවර්''' {{විස්තරාත්මක සටහන්|English pronunciation: {{IPAc-en|p|@|'|S|ɑː|w|ər}};&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Peshawar |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518050547/https://www.lexico.com/definition/Peshawar |url-status=dead |archive-date=18 May 2021 |title=Peshawar |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}&lt;/ref&gt; {{langx|ur|پشاور}} {{IPA|ur|pɪˈʃaː.ʋər||UR_Peshawar2.ogg}}; {{langx|ps|پېښور}} {{IPA|ps|peˈʂə.wər, peˈʃə.wər, peˈçə.wər, peˈxə.wər||PK_Peshawar.ogg}}; {{langx|hnd|پشور}} {{IPA|hnd|pɪˈʃɔːɾ||HK_Peshawar.ogg|pronunciation}}|name=naming}} යනු පාකිස්තානයේ  ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා  පළාතේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි . එය අටවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත පාකිස්තාන නගරය වන අතර එහි ජනගහනය මිලියන 1.9 ඉක්මවයි. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=2023 Census KP |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/KP.pdf |website=Pakistan Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nwfp&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=NWFP Introduction |url=http://www.nwfp.gov.pk/AIS-page.php?pageName=Introduction&amp;DistId=1&amp;DeptId=1&amp;LangId=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071030055502/http://www.nwfp.gov.pk/AIS-page.php?pageName=Introduction&amp;DistId=1&amp;DeptId=1&amp;LangId=1 |archive-date=30 October 2007 |access-date=12 December 2007 |publisher=Government of Khyber-Pakhtunkhwa}}&lt;/ref&gt; එය රටේ වයඹ දෙසින්, ඛයිබර් දුර්ගයෙහි නැගෙනහිරින් පිහිටි පුළුල් ප්‍රදේශයක් වන පෙෂාවර් නිම්නයේ පිහිටා ඇත.

පෙෂාවර් හි වාර්තාගත ඉතිහාසය අවම වශයෙන් ක්‍රි.පූ. හයවන සියවස දක්වා දිවෙන අතර, එය දකුණු ආසියාවේ අඛණ්ඩව ජනාවාස වූ පැරණිතම නගරවලින් එකක් බවට පත් කරයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 July 2010 |title=Peshawar: Oldest Living City in South Asia |url=https://www.dawn.com/news/880603/peshawar-oldest-living-city-in-south-asia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508143831/https://www.dawn.com/news/880603/peshawar-oldest-living-city-in-south-asia |archive-date=8 May 2021 |access-date=9 May 2021 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Nadiem |first=Ihsan H. |url=https://books.google.com/books?id=9_1tAAAAMAAJ&amp;q=peshawar+history |title=Peshawar: Heritage, History, Monuments |date=2007 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-1971-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ගාන්ධාර|පුරාණ ගන්ධාරයේ]] ප්‍රධාන නගරවලින් එකක් වූ පෙෂාවර්, ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේ [[කනිශ්ක|මහා කණිෂ්ක]] රජුගේ පාලන සමයේදී [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය|කුෂාණ අධිරාජ්‍යයේ]] අගනුවර ලෙස භාවිතා විය. &lt;ref name=&quot;Baloch2004&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Baloch |first=Sikandar Khan |title=In the Wonderland of Asia, Gilgit &amp; Baltistan |date=2004 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=9789693516142 |page=124 |language=en |quote=Within the next decade, emerged the great kingdom of Gandhra under the great Kushan king Kaniskha (125-160 AD). The seat of his central government was Purushpura which is today known as Peshawar.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Chaurasia2002&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Chaurasia |first=Radhey Shyam |title=History of Ancient India: Earliest Times to 1000 A.D. |date=2002 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=9788126900275 |page=148 |language=en |quote=Kanishka's coins have been found as far as Ghaznipur and Gorakhpur. These point to the wide extent of his Indian dominion which stretched from Gandhara to Banaras. The eastern portion of this empire was governed by Mahakshatrapa and a Kshatrapa while the northern portion by military governors. He fixed his capital at Purushpura or Peshawar which he adorned with many noble buildings.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |title=The Listener, Volume 39 |date=1948 |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |page=27 |language=en |quote=Of course the Kushan capital established by Kanishka in India was at Purushpura—Peshawar—not Mathura, where the Saka satraps had held sway and probably continued under the overlordship of the Kushans.}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 1001 දී ඝස්නවිද්වරුන් හින්දු ෂාහිවරුන්ගෙන් පෙෂාවර් යටත් කර ගැනීමෙන් පසු විවිධ මුස්ලිම් අධිරාජ්‍ය නගරය පාලනය කළේය. එය මූඝල් අධිරාජ්‍යයේ වැදගත් වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර පසුව 1776 සිට 1823 දී [[සික් අධිරාජ්‍යය]] විසින් නගරය අල්ලා ගන්නා තෙක් දුර්රානි අධිරාජ්‍යයේ ශීත අගනුවර ලෙස සේවය කළේය. 1849 දී, නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම විසින් නගරය අල්ලා ගන්නා ලද අතර පසුව බ්‍රිතාන්‍ය රාජ් හි කොටසක් බවට පත්විය. 1901 දී, පෙෂාවර් පන්ජාබ් පළාතේ වයඹ දිග දිස්ත්‍රික්කවලින් නිර්මාණය කිරීමෙන් පසු වයඹ මායිම් පළාතේ අගනුවර බවට පත්විය. 1947 දී [[ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීම|බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාව බෙදීමෙන්]] පසුව, එය පකිස්ථානයේ කොටසක් බවට පත්විය.

පෙෂාවර් යනු කලාපයේ ප්‍රධාන [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]], [[දේශපාලනය|දේශපාලනික]] සහ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයකි. යටත් විජිත සමයේදී සහ නිදහසින් පසු මුල් වසරවල පෙෂාවර්හි ''ප්‍රධාන භාෂාව'' වූයේ හින්ද්කෝ ය ; &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ඊළඟ දශකවලදී, වේගවත් [[නාගරීකරණය]] සහ පළාතේ ග්‍රාමීය සහ ගෝත්‍රික ප්‍රදේශවලින් සංක්‍රමණය වීමේ ඉහළ අනුපාතය මෙන්ම සෝවියට්-ඇෆ්ඝන් යුද්ධයෙන් පසු ඇෆ්ඝන් සරණාගතයින්ගේ ආගමනය, පෙෂාවර් හින්ද්කෝ සිට පෂ්ටෝ භාෂාව කතා කරන නගරයක් බවට පරිවර්තනය කළේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Nadiem |first=Ihsan H. |author-link=Ihsan H. Nadiem |url=https://books.google.com/books?id=9_1tAAAAMAAJ&amp;q=Peshawaris+hindko |title=Peshawar: Heritage, History, Monuments |date=2007 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-1971-6 |pages=15 |language=en |quote=With the influx of these refugees the language pattern of the Peshawar City also changed drastically as they managed to assimilate in the local populace with comparative ease... Pashto-speaking population overwhelmingly dominating the Hindko or Peshawari-speaking populace (also known as Khaari–urban) in the city.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Dani |first=Ahmad Hasan |author-link=Ahmad Hasan Dani |url=https://books.google.com/books?id=9yduAAAAMAAJ |title=Peshawar: Historic City of the Frontier |date=1995 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-0554-2 |pages=12 |language=en |quote=The Afghan migration to the city of Peshawar has completely changed the character of the city. Peshawar, which was regarded as a ‘Khar’ (city)—a home of town dwellers engaged in trade and business—by the rurally oriented Pathans, is no longer the same today. The Pathans, or rather the Afghans, have made Peshawar as their own city. The [[Hindko language]], which was the common lingua franca of the [[Peshawaris]], as it was the language of the business class, has almost lost its place. Pashto has now become more dominant and so has increased the number of Pathans in the city.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:alimia&quot; /&gt; අද පෙෂාවර් බොහෝ දුරට පෂ්තුන්වරුන්ගෙන් සමන්විත වේ, නමුත් පෙෂෝරිස් ලෙස හැඳින්වෙන මුල් නාගරික ජනගහනය තවමත් පැරණි නගරයේ මධ්‍යම ප්‍රදේශවල සැලකිය යුතු පැවැත්මක් ඇත. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=PAKISTAN: THE PASHTUN LOSE PATIENCE |url=https://www.a2globalrisk.com/analysis/asia-pacific/pakistan--the-pashtun-lose-patience |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028153617/https://www.a2globalrisk.com/analysis/asia-pacific/pakistan--the-pashtun-lose-patience |archive-date=28 October 2019 |access-date=30 October 2019 |website=a2globalrisk.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:alimia&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Alimia |first=Sanaa |title=Refugee Cities: How Afghans Changed Urban Pakistan |date=2022 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-1-5128-2279-3 |pages=85–9 |language=en |chapter=Peshawar's Afghan Transformation |quote= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=8R5oEAAAQBAJ&amp;pg=PA85}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Languages |url=https://kp.gov.pk/page/languages |access-date=21 August 2025 |website=Khyber Pakhtunkhwa Official Web Portal |quote=Hindko, (a Punjabi dialect) is spoken in the majority in Hazara Division and also in the central old city areas of Nowshera, Kohat, and Peshawar city.}}&lt;/ref&gt;

==සටහන්==
{{සටහන් ලැයිස්තුව}}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist}}

{{PeshawarTopics}}{{Neighbourhoods of Peshawar}}{{PakistanCities}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[ප්‍රවර්ගය:උර්දු-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description is different from Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>nej8i0w42151tyuneqb9nc9x7vsr2l0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Gandhara</title>
    <ns>10</ns>
    <id>94801</id>
    <revision>
      <id>793770</id>
      <parentid>793744</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>793770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4860" sha1="jb7oab814zwuqmlmqk3oq1twksuietz" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Gandhara
| title     = [[ගන්ධාර|ගන්ධාරය]]
| state        = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
|image =
| group1 =ඉතිහාසය
| list1  =
* [[ගන්ධාර (රාජධානිය)|ගන්ධාර රාජධානිය]]
* [[ඇකිමේනීය ඉන්දු නිම්න ආක්‍රමණය]]
* [[ඉන්දියාවේ ග්‍රීක ආක්‍රමණ]]
* [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]]
* [[ග්‍රීක-බැක්ට්‍රියානු රාජධානිය]]
*[[ඉන්දු-ග්‍රීක රාජධානිය]]
* [[ඉන්දු-සිතියානුවෝ]]
* [[Indo-Parthians]]
* [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය]]
* [[Alchon Huns]] 
* [[Turk Shahis]]
* [[Hindu Shahi]]s
* [[Ghaznavid Empire]]

| group2 = සංස්කෘතිය
| list2  =
* [[ග්‍රීක-බෞද්ධ කලාව]]
* [[ග්‍රීක-බුද්ධාගම්]]
* [[Hellenistic influence on Indian art]]
* [[Silk Road transmission of Buddhism]]
* [[:Commons:Category:Art of Gandhara by museum|කෞතුකාගාරය අනුව ගන්ධාර කලාව]]

| group3 = පුරාවිද්‍යාව
| list3 =
{{Navbox|child
| group1 = [[පෙශාවර්]] ද්‍රෝණිය
| list1  =
* [[තඛ්ත්-ඉ-බාහි]]
* [[සාහ්ර්-ඉ-බහ්ලොල්]]
* [[බාහෝ ඪේරි]]
* [[අසීස් ඪේරි]]
* [[ශාජි-කී-ඪේරි]]
* [[කණිෂ්ක ස්තූපය]]
* [[ලෝරියාන් තංගයි]]
* [[ජමාල් ගර්හි]]
* [[:Commons:Category:Yusufzai|යුසුෆ්සායි‎]]
* [[:Commons:Category:Sikri Yusufzai stupa|සික්රි යුසුෆ්සායි]]
* [[බුත්කාර ස්තූපය]]
* [[භාමාලා ස්තූපය|භාමාලා]]
* [[:Commons:Category:Aziz Dheri Stupa|අසීස් ඪේරි]]
* [[:Commons:Category:Shingardara stupa|ශින්ගාර්දාරා]] 
* [[:Commons:Category:Ali Masjid Stupa|අලි මස්ජිදය]]
* [[:Commons:Category:Sphola Stupa|ස්ඵෝලා]] 
* [[අහින් පොෂ්]]
* [[:Commons:Category:Ancient art of the Swat valley|ස්වාට්]]
* [[සයිදු ශරීෆ් ස්තූපය|සයිදු ශරීෆ්]]
* [[:File:Early stupa 6 meters in diameter with fallen umbrella on side in Chakpat near Chakdara.jpg|චක්පට්]]
* [[බාරීකොට්]]
* [[චාර්සද්දා]]
* [[පුෂ්කලාවතී]]
* [[රාණිගට්]]
* [[හෂ්ට්නගර්]]
* [[සික්රි ස්තූපය]]

| group2 = [[තක්ෂිලා]]
| list2  =
* [[සිර්කප්]]
*[[ධර්මරාජික]]
*[[ජෝලියන්]]
*[[Kalawan]]
*[[Mohra Muradu]]
*[[Jandial]]
*[[කුණාල ස්තූපය]]
*[[:File:Lalchak Monastery in Taxila.jpg|ලාල්චක් ආරාමය]]
* [[:Commons:Category:Badalpur Buddhist stupa and monastery|බදල්පූර්]]
* [[:Commons:Category:Buddhist remains around Bhallar stupa, Taxila|භල්ලර්]]
* [[Mankiala stupa|Mankiala]] 
* [[Bhir Mound]]

| group3 = නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
| list3  =
* [[හඩ්ඩා, ඇෆ්ඝනිස්තානය|හඩ්ඩා]]
**[[තාපා ශෝටර්]]
**[[Chakhil-i-Ghoundi Stupa|Chakhil-i-Ghoundi]]
**[[Commons:Category:Tapa-i Kafariha Monastery|තාපා-ඉ කෆාරිහා]]
*[[Shotorak monastery|Shotorak]]
*[[Paitava]]
*[[බිමාරාන්]]
* [[මෙස් අයිනක්]]
* [[ෆොන්ඩුකිස්තාන් ආරාමය|ෆොන්ඩුකිස්තාන්]]
* [[Khair Khaneh]]
* [[Sphola Stupa]]
* [[Tapa Sardar]]
* [[Tepe Narenj]]
* [[Tepe Maranjan]]
}}
| group4 = කෞතුක වස්තූන්
| list4  =
* [[තක්ෂිලාවේ අරමයික අභිලේඛනය]]
* [[බිමාරාන් කරඬුව]]
* [[කණිෂ්ක කරඬුව]]
* [[Stone palettes]]
* [[බාමියන් බුද්ධ ප්‍රතිමා]]
* [[Buner reliefs]]
* [[සප්තඍෂි තිලා ප්‍රතිමාව]]
* [[Post-Mauryan coinage of Gandhara]]
* [[Kabul hoard]]
* [[Shinkot casket]]
* [[Rukhuna reliquary]]
* [[Treasure of Begram]]
* [[Wardak Vase]]
* [[Standing Buddha]]
* ''[[Brussels Buddha]]''
* [[Bajaur casket]]
* [[Silver Reliquary of Indravarman]]
* [[Hephthalite silver bowl]]
* [[Gardez Ganesha]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
	
[[Category:India templates]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම පිළිබඳ සැකිලි]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jb7oab814zwuqmlmqk3oq1twksuietz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793810</id>
      <parentid>793770</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>793810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4889" sha1="8rolotdckcdt2l3yovhzekx1lc1a40r" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Gandhara
| title     = [[ගන්ධාර|ගන්ධාරය]]
| state        = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
|image =
| group1 =ඉතිහාසය
| list1  =
* [[ගන්ධාර (රාජධානිය)|ගන්ධාර රාජධානිය]]
* [[ඇකිමේනීය ඉන්දු නිම්න ආක්‍රමණය]]
* [[ඉන්දියාවේ ග්‍රීක ආක්‍රමණ]]
* [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]]
* [[ග්‍රීක-බැක්ට්‍රියානු රාජධානිය]]
*[[ඉන්දු-ග්‍රීක රාජධානිය]]
* [[ඉන්දු-සිතියානුවෝ]]
* [[Indo-Parthians]]
* [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය]]
* [[Alchon Huns]] 
* [[තුර්ක් ශාහිවරු]]
* [[Hindu Shahi]]s
* [[Ghaznavid Empire]]

| group2 = සංස්කෘතිය
| list2  =
* [[ග්‍රීක-බෞද්ධ කලාව]]
* [[ග්‍රීක-බුද්ධාගම්]]
* [[Hellenistic influence on Indian art]]
* [[Silk Road transmission of Buddhism]]
* [[:Commons:Category:Art of Gandhara by museum|කෞතුකාගාරය අනුව ගන්ධාර කලාව]]

| group3 = පුරාවිද්‍යාව
| list3 =
{{Navbox|child
| group1 = [[පෙශාවර්]] ද්‍රෝණිය
| list1  =
* [[තඛ්ත්-ඉ-බාහි]]
* [[සාහ්ර්-ඉ-බහ්ලොල්]]
* [[බාහෝ ඪේරි]]
* [[අසීස් ඪේරි]]
* [[ශාජි-කී-ඪේරි]]
* [[කණිෂ්ක ස්තූපය]]
* [[ලෝරියාන් තංගයි]]
* [[ජමාල් ගර්හි]]
* [[:Commons:Category:Yusufzai|යුසුෆ්සායි‎]]
* [[:Commons:Category:Sikri Yusufzai stupa|සික්රි යුසුෆ්සායි]]
* [[බුත්කාර ස්තූපය]]
* [[භාමාලා ස්තූපය|භාමාලා]]
* [[:Commons:Category:Aziz Dheri Stupa|අසීස් ඪේරි]]
* [[:Commons:Category:Shingardara stupa|ශින්ගාර්දාරා]] 
* [[:Commons:Category:Ali Masjid Stupa|අලි මස්ජිදය]]
* [[:Commons:Category:Sphola Stupa|ස්ඵෝලා]] 
* [[අහින් පොෂ්]]
* [[:Commons:Category:Ancient art of the Swat valley|ස්වාට්]]
* [[සයිදු ශරීෆ් ස්තූපය|සයිදු ශරීෆ්]]
* [[:File:Early stupa 6 meters in diameter with fallen umbrella on side in Chakpat near Chakdara.jpg|චක්පට්]]
* [[බාරීකොට්]]
* [[චාර්සද්දා]]
* [[පුෂ්කලාවතී]]
* [[රාණිගට්]]
* [[හෂ්ට්නගර්]]
* [[සික්රි ස්තූපය]]

| group2 = [[තක්ෂිලා]]
| list2  =
* [[සිර්කප්]]
*[[ධර්මරාජික]]
*[[ජෝලියන්]]
*[[Kalawan]]
*[[Mohra Muradu]]
*[[Jandial]]
*[[කුණාල ස්තූපය]]
*[[:File:Lalchak Monastery in Taxila.jpg|ලාල්චක් ආරාමය]]
* [[:Commons:Category:Badalpur Buddhist stupa and monastery|බදල්පූර්]]
* [[:Commons:Category:Buddhist remains around Bhallar stupa, Taxila|භල්ලර්]]
* [[Mankiala stupa|Mankiala]] 
* [[Bhir Mound]]

| group3 = නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
| list3  =
* [[හඩ්ඩා, ඇෆ්ඝනිස්තානය|හඩ්ඩා]]
**[[තාපා ශෝටර්]]
**[[Chakhil-i-Ghoundi Stupa|Chakhil-i-Ghoundi]]
**[[Commons:Category:Tapa-i Kafariha Monastery|තාපා-ඉ කෆාරිහා]]
*[[Shotorak monastery|Shotorak]]
*[[Paitava]]
*[[බිමාරාන්]]
* [[මෙස් අයිනක්]]
* [[ෆොන්ඩුකිස්තාන් ආරාමය|ෆොන්ඩුකිස්තාන්]]
* [[Khair Khaneh]]
* [[Sphola Stupa]]
* [[Tapa Sardar]]
* [[Tepe Narenj]]
* [[Tepe Maranjan]]
}}
| group4 = කෞතුක වස්තූන්
| list4  =
* [[තක්ෂිලාවේ අරමයික අභිලේඛනය]]
* [[බිමාරාන් කරඬුව]]
* [[කණිෂ්ක කරඬුව]]
* [[Stone palettes]]
* [[බාමියන් බුද්ධ ප්‍රතිමා]]
* [[Buner reliefs]]
* [[සප්තඍෂි තිලා ප්‍රතිමාව]]
* [[Post-Mauryan coinage of Gandhara]]
* [[Kabul hoard]]
* [[Shinkot casket]]
* [[Rukhuna reliquary]]
* [[Treasure of Begram]]
* [[Wardak Vase]]
* [[Standing Buddha]]
* ''[[Brussels Buddha]]''
* [[Bajaur casket]]
* [[Silver Reliquary of Indravarman]]
* [[Hephthalite silver bowl]]
* [[Gardez Ganesha]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
	
[[Category:India templates]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම පිළිබඳ සැකිලි]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8rolotdckcdt2l3yovhzekx1lc1a40r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793817</id>
      <parentid>793810</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>793817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4900" sha1="28s6mtqo4dpoltazp8qekq41abyd1vv" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Gandhara
| title     = [[ගන්ධාර|ගන්ධාරය]]
| state        = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
|image =
| group1 =ඉතිහාසය
| list1  =
* [[ගන්ධාර (රාජධානිය)|ගන්ධාර රාජධානිය]]
* [[ඇකිමේනීය ඉන්දු නිම්න ආක්‍රමණය]]
* [[ඉන්දියාවේ ග්‍රීක ආක්‍රමණ]]
* [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]]
* [[ග්‍රීක-බැක්ට්‍රියානු රාජධානිය]]
*[[ඉන්දු-ග්‍රීක රාජධානිය]]
* [[ඉන්දු-සිතියානුවෝ]]
* [[Indo-Parthians]]
* [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය]]
* [[Alchon Huns]] 
* [[තුර්ක් ශාහිවරු]]
* [[Hindu Shahi]]s
* [[Ghaznavid Empire]]

| group2 = සංස්කෘතිය
| list2  =
* [[ග්‍රීක-බෞද්ධ කලාව]]
* [[ග්‍රීක-බුද්ධාගම්]]
* [[Hellenistic influence on Indian art]]
* [[Silk Road transmission of Buddhism]]
* [[:Commons:Category:Art of Gandhara by museum|කෞතුකාගාරය අනුව ගන්ධාර කලාව]]

| group3 = පුරාවිද්‍යාව
| list3 =
{{Navbox|child
| group1 = [[පෙශාවර්]] ද්‍රෝණිය
| list1  =
* [[තඛ්ත්-ඉ-බාහි]]
* [[සාහ්ර්-ඉ-බහ්ලොල්]]
* [[බාහෝ ඪේරි]]
* [[අසීස් ඪේරි]]
* [[ශාජි-කී-ඪේරි]]
* [[කණිෂ්ක ස්තූපය]]
* [[ලෝරියාන් තංගයි]]
* [[ජමාල් ගර්හි]]
* [[:Commons:Category:Yusufzai|යුසුෆ්සායි‎]]
* [[:Commons:Category:Sikri Yusufzai stupa|සික්රි යුසුෆ්සායි]]
* [[බුත්කාර ස්තූපය]]
* [[භාමාලා ස්තූපය|භාමාලා]]
* [[:Commons:Category:Aziz Dheri Stupa|අසීස් ඪේරි]]
* [[:Commons:Category:Shingardara stupa|ශින්ගාර්දාරා]] 
* [[:Commons:Category:Ali Masjid Stupa|අලි මස්ජිදය]]
* [[:Commons:Category:Sphola Stupa|ස්ඵෝලා]] 
* [[අහින් පොෂ්]]
* [[:Commons:Category:Ancient art of the Swat valley|ස්වාට්]]
* [[සයිදු ශරීෆ් ස්තූපය|සයිදු ශරීෆ්]]
* [[:File:Early stupa 6 meters in diameter with fallen umbrella on side in Chakpat near Chakdara.jpg|චක්පට්]]
* [[බාරීකොට්]]
* [[චාර්සද්දා]]
* [[පුෂ්කලාවතී]]
* [[රාණිගට්]]
* [[හෂ්ට්නගර්]]
* [[සික්රි ස්තූපය]]

| group2 = [[තක්ෂිලා]]
| list2  =
* [[සිර්කප්]]
*[[ධර්මරාජික]]
*[[ජෝලියන්]]
*[[කලවාන්]]
*[[Mohra Muradu]]
*[[Jandial]]
*[[කුණාල ස්තූපය]]
*[[:File:Lalchak Monastery in Taxila.jpg|ලාල්චක් ආරාමය]]
* [[:Commons:Category:Badalpur Buddhist stupa and monastery|බදල්පූර්]]
* [[:Commons:Category:Buddhist remains around Bhallar stupa, Taxila|භල්ලර්]]
* [[Mankiala stupa|Mankiala]] 
* [[Bhir Mound]]

| group3 = නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
| list3  =
* [[හඩ්ඩා, ඇෆ්ඝනිස්තානය|හඩ්ඩා]]
**[[තාපා ශෝටර්]]
**[[Chakhil-i-Ghoundi Stupa|Chakhil-i-Ghoundi]]
**[[Commons:Category:Tapa-i Kafariha Monastery|තාපා-ඉ කෆාරිහා]]
*[[Shotorak monastery|Shotorak]]
*[[Paitava]]
*[[බිමාරාන්]]
* [[මෙස් අයිනක්]]
* [[ෆොන්ඩුකිස්තාන් ආරාමය|ෆොන්ඩුකිස්තාන්]]
* [[Khair Khaneh]]
* [[Sphola Stupa]]
* [[Tapa Sardar]]
* [[Tepe Narenj]]
* [[Tepe Maranjan]]
}}
| group4 = කෞතුක වස්තූන්
| list4  =
* [[තක්ෂිලාවේ අරමයික අභිලේඛනය]]
* [[බිමාරාන් කරඬුව]]
* [[කණිෂ්ක කරඬුව]]
* [[Stone palettes]]
* [[බාමියන් බුද්ධ ප්‍රතිමා]]
* [[Buner reliefs]]
* [[සප්තඍෂි තිලා ප්‍රතිමාව]]
* [[Post-Mauryan coinage of Gandhara]]
* [[Kabul hoard]]
* [[Shinkot casket]]
* [[Rukhuna reliquary]]
* [[Treasure of Begram]]
* [[Wardak Vase]]
* [[Standing Buddha]]
* ''[[Brussels Buddha]]''
* [[Bajaur casket]]
* [[Silver Reliquary of Indravarman]]
* [[Hephthalite silver bowl]]
* [[Gardez Ganesha]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
	
[[Category:India templates]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම පිළිබඳ සැකිලි]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>28s6mtqo4dpoltazp8qekq41abyd1vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නිස්තාර් කැසිම්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103698</id>
    <revision>
      <id>793819</id>
      <parentid>592442</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T09:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>793819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8126" sha1="by6ryb3ww6yzaqkw1mnb6xyc4fvicut" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = Nisthar Cassim
| image = NistharCassimEditor.jpg
| caption = 
| birth_name = 
| birth_date = 1967
| birth_place = [[Sri Lanka]]
| death_date = 
| death_place = 
| other_names = 
| education = 
| occupation = Business Journalist (Editor in Chief), Media Personality
| agent = 
| notable_works = 
| title = 
| party = 
| spouse = 
| partner = 
| children = 
| family = 
| website = http://www.ft.lk
}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''නිස්තාර් කැසිම්''' යනු ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදියෙකු වන අතර, ව්‍යාපාරික, මූල්‍ය සහ ආර්ථික ගැටළු කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන ජාතික [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි භාෂා]] [[පුවත්පත්|දිනපතා පුවත්පතක්]] වන ''Daily FT'' in [[ශ්‍රී ලංකාව|Sri Lanka]] හි කර්තෘ වේ. &lt;ref name=&quot;press&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=Nov 23, 2009 |title=Sri Lanka to start business daily |url=http://www.lbo.lk/fullstory.php?nid=1788504333 |access-date=2010-08-18 |website= |publisher=Lanka Business Online}}&lt;/ref&gt;

ඔහු කලින් [[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකාව)|ද ඩේලි මිරර්]] සහ ද බොටම් ලයින් හි කර්තෘවරයා විය. &lt;ref name=&quot;press&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=Nov 23, 2009 |title=Sri Lanka to start business daily |url=http://www.lbo.lk/fullstory.php?nid=1788504333 |access-date=2010-08-18 |website= |publisher=Lanka Business Online}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.lbo.lk/fullstory.php?nid=1788504333 &quot;Sri Lanka to start business daily&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722145721/http://www.lbo.lk/fullstory.php?nid=1788504333 |date=2011-07-22 }}. Lanka Business Online. Nov 23, 2009&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2010-08-18&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ලමා අවධිය ==
දරුවන් හය දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලක ලෆීර් සහ හුසයිමා කැසිම්ගේ පස්වන දරුවා ලෙස 1967 අගෝස්තු 8 වන දින උපත ලැබූ නිස්තාර් සිය අධ්‍යාපනය ආරම්භ කළේ කොළඹ කේරී විද්‍යාලයෙනි .

කේරි විද්‍යාලයේ සිටියදී ඔහු සියලුම වයස් කාණ්ඩවල ක්‍රිකට් කණ්ඩායම්වල නායකත්වය දැරූ නමුත් උසස් අධ්‍යාපනය සඳහා කොළඹ වෙස්ලි විද්‍යාලයට ගිය නිසා වයස අවුරුදු 19න් පහළ කණ්ඩායමේ ප්‍රධානියා වීමේ අවස්ථාව අහිමි විය. &lt;ref&gt;[http://lmd.lk/archives/2005/September/public.htm Blazing a Trail Among Scribes]&lt;/ref&gt;

== මාධ්‍යවේදියා ==
ඔහුගේ විනෝදාංශය තම වෘත්තීය ජීවිතයට මුවහත් කර ගනිමින්, නිස්තාර් මාධ්‍යවේදියෙකු ලෙස දිගු හා ස්ථාවර වෘත්තියක් ආරම්භ කිරීමට යන්තම් 21 වන විට “සන්” පුවත්පතට සම්බන්ධ විය.

== ලිඛිත මංපෙත ==

* 1988 - &quot;දවස&quot; පුවත්පත් සමූහයේ හිරු පුවත්පත - වෙළඳාම සහ නැව්ගත කිරීම
* 1991 - උපාලි සමූහයේ අයිලන්ඩ් පුවත්පත - ව්‍යාපාරික පිටු අධීක්‍ෂණය කරමින් නැව් අංශය ආරම්භ කරන ලදී.
* 1992–1994 - ශ්‍රී ලංකා එක්ස්පෝ 1992 සහ එක්ස්පෝ 1994 සඳහා සමස්ත මාධ්‍ය හැසිරවීම
* 1995 - ශ්‍රී ලංකා වාණිජ හා කර්මාන්ත මණ්ඩල සම්මේලනයේ අධ්‍යක්ෂ-ප්‍රසිද්ධිය
* 1996/97 - ව්‍යාපාර සංවර්ධන කළමනාකරු - එක්ස්පෝ ඉන්ටර්නැෂනල් සිංගප්පූරුව
* 1997-ජූලි - ඩේලි නිව්ස් - ව්‍යාපාරික අංශය
* 1999 ජූලි - 2005/6 නියෝජ්‍ය කර්තෘ බිස්නස් ඩේලි මිරර්, විජය පුවත්පත් සමාගම
* 2006 මාර්තු - ජූලි 2007 - ප්‍රධාන කර්තෘ ඩේලි මිරර්, විජය පුවත්පත් සමාගම
* 2007 අගෝස්තු සිට 2009 ඔක්තෝබර් - කළමනාකාර කර්තෘ, The Bottom Line, Rivira Media Corporation
* 2009 ඔක්තෝබර් සිට මේ දක්වා, කර්තෘ, ඩේලි ෆිනෑන්ෂල් ටයිම්ස් (ඩේලි එෆ්ටී), විජය පුවත්පත් සමාගම

== සම්මාන සහ ගෞරව ==

* [http://archives.dailymirror.lk/2005/06/16/ft.asp ශ්‍රී ලංකා කර්තෘ සංසදයේ පළමු 'වසරේ ව්‍යාපාරික මාධ්‍යවේදියා' සම්මානය.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130329192633/http://archives.dailymirror.lk/2005/06/16/ft.asp |date=2013-03-29 }}
* [http://www.ft.lk/2011/12/14/daily-ft-editor-among-top-individuals-for-global-commerce-excellence-medals/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140818171258/http://www.ft.lk/2011/12/14/daily-ft-editor-among-top-individuals-for-global-commerce-excellence-medals/ |date=2014-08-18 }} 2011 දෙසැම්බර් 13 වැනි දින පැවති “ගෝලීය වාණිජ විශිෂ්ටතා සම්මාන” උළෙලේදී 'ගෝලීය වාණිජ විශිෂ්ටතා' පදක්කමක් සමඟින් ගෞරවයට පාත්‍ර විය[] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140818171258/http://www.ft.lk/2011/12/14/daily-ft-editor-among-top-individuals-for-global-commerce-excellence-medals/ |date=2014-08-18 }}

== ඩේලි එෆ්.ටී ==
සීමාසහිත විජය නිව්ස්පේපර්ස් විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ කොළඹ ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද Daily FT, නැතහොත් Daily Financial Times, දිනපතා ව්‍යාපාරික පුවත්පතක්, කැසිම්ගේ  වෘත්තීය ජීවිතයේ විශාලතම සන්ධිස්ථානයයි. ඔහු එහි ආරම්භයේ සිටම කර්තෘ ලෙස කටයුතු කර ඇත.

: නිස්ටාර් කැසිම් විශේෂ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ආචාර්ය පිලිප් කොට්ලර් සමඟ [http://www.ft.lk/ftadmin/wp-content/uploads/2011/06/DFT-16-17.pdf සම්මුඛ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822214538/http://www.ft.lk/ftadmin/wp-content/uploads/2011/06/DFT-16-17.pdf |date=2016-08-22 }} සාකච්ඡාවක් පවත්වයි.

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:1967 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]</text>
      <sha1>by6ryb3ww6yzaqkw1mnb6xyc4fvicut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Switcher</title>
    <ns>828</ns>
    <id>110714</id>
    <revision>
      <id>793791</id>
      <parentid>573377</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T00:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>793791</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="548" sha1="1iczkzaecra9uoe5j2icf28qm63ugim" xml:space="preserve">local p = {}

function p.main(frame)
	local args = frame:getParent().args
	local root = mw.html.create('div'):addClass('switcher-container')
	local default = (tonumber(args.default) or 0) * 2 - 1
	for i,v in ipairs(args) do
		if i % 2 == 1 then
			local span = root
				:tag('div')
					:wikitext(args[i])
					:tag('span')
						:addClass('switcher-label')
						:css('display', 'none')
						:wikitext(mw.text.trim(args[i + 1] or ''))
			if i == default then
				span:attr('data-switcher-default', '')
			end
		end
	end
	return root
end

return p</text>
      <sha1>1iczkzaecra9uoe5j2icf28qm63ugim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>List of universities in North Macedonia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130415</id>
    <revision>
      <id>793789</id>
      <parentid>772242</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T00:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>793789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2412" sha1="m63bx46h75jcr7nrqvrgxyrduiq8jyi" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
මෙය '''[[North Macedonia|උතුරු මැසිඩෝනියාව]] තුළ පිහිටි විශ්වවිද්‍යාල ලැයිස්තුවක්''' වෙයි.

== Public විශ්වවිද්‍යාල ==

*  [[Goce Delčev University of Štip]]
*  [[Ss. Cyril and Methodius University of Skopje]]
*  [[Mother Teresa University in Skopje]]
*  [[St. Clement of Ohrid University of Bitola]]
*  [[State University of Tetova]]
*  [[University of Information Science and Technology &quot;St. Paul The Apostle&quot;]]

== Public-Private ලාභ-නොපතන විශ්වවිද්‍යාල ==

* [[International Balkan University]]
* [[South East European University]]

== පෞද්ගලික විශ්වවිද්‍යාල සහ faculties==

* [[Euro-Balkan University]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=Euro-Balkan University Official Website |url=https://www.euba.edu.mk/ |access-date=2024-02-18 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307061557/https://www.euba.edu.mk/ }}&lt;/ref&gt;
* [[European University-North Macedonia|European University]]
* [[FON University]]
* International Vision University &lt;ref&gt;[http://www.vizyon.edu.mk Vision University Official Website]&lt;/ref&gt;
* [[International Slavic University G. R. Derzhavin]]
* [[International University of Struga]]
*  MIT University Skopje
* [[South East European University]]
* [[University American College Skopje]]
* University for Audiovisual Arts - European Film Academy ESRA - Skopje
* University of Studies Struga &quot;EuroCollege&quot;
* [[University of Tourism and Management in Skopje]]
* Faculty of Business Economy (FBE) &lt;ref&gt;[http://www.fbe.edu.mk FBE Official Website]&lt;/ref&gt;  
* [[Euro College|Euro Collage Kumanovo]] 
* Integrated Business Institute (IBI)&lt;ref&gt;{{Citation |title=IBI Official Website |url=http://www.ibi.edu.mk/ |access-date=2024-02-18 |archive-date=2024-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221071415/https://ibi.edu.mk/ }}&lt;/ref&gt;

{{List of universities in Europe}}
{{Universities in North Macedonia}}

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

[[Category:Universities in North Macedonia|*]]
[[Category:North Macedonia education-related lists|Universities]]
[[Category:Lists of universities and colleges in Europe|North Macedonia]]
[[Category:Lists of universities and colleges by country|North Macedonia]]</text>
      <sha1>m63bx46h75jcr7nrqvrgxyrduiq8jyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130827</id>
    <revision>
      <id>793801</id>
      <parentid>634174</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>per [[:c:Commons:Deletion requests/File:The landmark Nelum Pokuna (Lotus Pond) Mahinda Rajapaksa Theatre.JPG|]], හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Krd|Krd]] විසින් [[c:File:The_landmark_Nelum_Pokuna_(Lotus_Pond)_Mahinda_Rajapaksa_Theatre.JPG|The_landmark_Nelum_Pok</comment>
      <origin>793801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37672" sha1="p8f0ayk6lpmdqbq5wremsa3ahe5d2ge" xml:space="preserve">[[File:Vavuniya_Kavadi.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vavuniya_Kavadi.JPG|thumb|වවුනියාවේ කෝවිලක හින්දු බැතිමතුන් කාවාඩියේ යෙදෙති]]
[[ශ්‍රි ලංකාවේ සංස්කෘතික සංදර්ශන|ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතියට]] මූලික වශයෙන් බලපා ඇත්තේ බුදුදහම සහ හින්දු ආගමයි.&lt;ref name=&quot;precol&quot;&gt;{{cite web |title=Pre-Colonial Sri Lankan History |url=http://www.panix.com/~kendra/tea/precolonial_history.html |publisher=panix.com}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රධාන සාම්ප්‍රදායික සංස්කෘතීන් දෙකක නිවහන වේ: [[සිංහල ජනයා|සිංහල]] ([[මහනුවර රාජධානිය|මහනුවර]] සහ [[අනුරාධපුර රාජධානිය|අනුරාධපුර]] කේන්ද්‍රගතව) සහ [[දෙමළ ජනතාව|දෙමළ]] ([[යාපනය රාජධානිය|යාපනය]] කේන්ද්‍රගතව). එතැන් සිට දෙමළ ජනයා සිංහල ජනතාව සමඟ සහජීවනයෙන් ජීවත් වූ අතර, මුල් මිශ්‍රවීම වාර්ගික කණ්ඩායම් දෙක භෞතිකව පාහේ වෙන්කර හඳුනාගත නොහැකි විය.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Nubin|2002|p=97}}&lt;/ref&gt; පුරාණ ශ්‍රී ලංකාව [[අතීත ශ්‍රී ලංකාවේ වාරි කර්මාන්ත|හයිඩ්‍රොලික් ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ]] සහ [[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය|ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ]] ප්‍රතිභාව සඳහා සලකුණු කර ඇත. බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත සංස්කෘතිය ප්‍රදේශවාසීන්ට ද බලපෑම් කර ඇත. සියලුම ශ්‍රී ලාංකීය සංස්කෘතීන් විසින් බෙදා හදා ගන්නා පොහොසත් සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් රටේ දිගු ආයු අපේක්ෂාව, උසස් සෞඛ්‍ය ප්‍රමිතීන් සහ ඉහළ සාක්ෂරතා අනුපාතයෙහි පදනම වේ.&lt;ref name=&quot;nub94&quot;&gt;{{Harvnb|Nubin|2002|p=94}}&lt;/ref&gt; 

=== ආහාර සහ උත්සව ===
[[File:Sri_Lankan_Rice_and_Curry.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sri_Lankan_Rice_and_Curry.jpg|thumb|ශ්‍රී ලංකාවේ බත් සහ ව්‍යංජන]]
කෑම අතර [[බත්|බත් සහ ව්‍යංජන]], [[පිට්ටු]], [[කිරිබත්]], [[රොටි ප්‍රාටා|රොටි]], [[ඉඳි ආප්ප|ඉඳිආප්ප]], [[වටලප්පන්]] (පොල් කිරි, හකුරු, [[කජු]], [[බිත්තරය|බිත්තර]], සහ [[කුරුඳු]] සහ [[සාදික්කා]] ඇතුළු කුළුබඩු වලින් සාදන ලද මැලේ සම්භවයක් ඇති පොහොසත් පුඩිමක්), [[කොත්තු]] සහ [[ආප්ප]] ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;simplysl&quot;&gt;{{Cite book|author=Jayakody, Padmini|title=Simply Sri Lankan|publisher=Lulu.com|page=3|place=Australia|isbn=978-1-4092-1942-2|url=https://books.google.com/books?id=jxq1FlxUi9YC|year=2008}}&lt;/ref&gt; [[කොස්]] සමහර විට සහල් වෙනුවට ගන්නා ආහාරයකි. සාම්ප්‍රදායිකව ආහාර සපයනු ලබන්නේ කෙසෙල් කොළයක් හෝ නෙළුම් කොළයක් මතය. මැදපෙරදිග බලපෑම් සහ භාවිතයන් සාම්ප්‍රදායික මුස්ලිම් කෑමවර්ග දක්නට ලැබෙන අතර ලන්දේසි සහ පෘතුගීසි බලපෑම් දිවයිනේ බර්ගර් ප්‍රජාව ලම්ප්‍රයිස් (කෙසෙල් කොළයක ඔතා පුළුස්සන ලද සහල්), බෲඩර් (ලන්දේසි බිස්කට්) සහ බොලෝ ෆියාඩෝ (පෘතුගීසි පන්නයේ ලේයර් කේක්) වැනි සාම්ප්‍රදායික කෑම වර්ග හරහා ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය ආරක්ෂා කර ගැනීමත් සමඟ දක්නට ලැබේ.{{Citation needed|date=February 2024}}

අප්‍රේල් මාසයේදී ශ්‍රී ලාංකිකයන් [[සිංහල අලුත් අවුරුද්ද|බෞද්ධ හා හින්දු අලුත් අවුරුදු උත්සව]] සමරති.&lt;ref name=&quot;dersl&quot;&gt;{{Cite book|author=Wickremeratne, Swarna|year=2006|title=Buddha in Sri Lanka: remembered yesterdays|publisher=SUNY Press|page=31|isbn=978-0-7914-6881-4|url=https://books.google.com/books?id=QskAmQEACAAJ}}&lt;/ref&gt; [[ඇසළ පෙරහැර]] යනු ජූලි සහ අගෝස්තු මාසවලදී මහනුවරදී පවත්වනු ලබන නැටුම් සහ අලංකාර අලි ඇතුන්ගෙන් සමන්විත සංකේතාත්මක බෞද්ධ උත්සවයකි.&lt;ref name=&quot;esalasl&quot;&gt;{{Cite book|author=Dassanayake, M. B.|year=1970|title=The Kandy Esala perahera: Asia's most spectacular pageant|publisher=Lake House Bookshop|page=7|place=Colombo}}&lt;/ref&gt; ගිනි නැටුම්, කස නැටුම්, [[උඩරට නැටුම්]] සහ විවිධ සංස්කෘතික නැටුම් උත්සවයේ අනිවාර්ය අංග වේ. කිතුනු බැතිමතුන් ජේසුස් ක්‍රිස්තුන් වහන්සේගේ උපත සැමරීම සඳහා දෙසැම්බර් 25 වන දින [[නත්තල]] සමරන අතර ජේසුස් වහන්සේගේ උත්ථානය සැමරීම සඳහා [[පාස්කු උත්සවය]] සමරනු ලබයි. දෙමළ ජනයා [[තෛපොංගල්]] සහ [[මහා ශිවරාත්‍රි උත්සවය|මහා ශිවරාත්‍රි]] සමරන අතර මුස්ලිම්වරු [[හජ්]] සහ [[රාමසාන් උත්සවය|රාමසාන්]] උත්සවය සමරති.

=== දෘශ්‍ය, සාහිත්‍ය සහ රංග කලාව ===
[[File:Two_Women_in_Traditional_Kandyan_Dress_Laugh_While_Waiting_as_Secretary_Kerry_Meets_With_Sri_Lankan_Foreign_Minister_Samaraweera_(16720359423).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Two_Women_in_Traditional_Kandyan_Dress_Laugh_While_Waiting_as_Secretary_Kerry_Meets_With_Sri_Lankan_Foreign_Minister_Samaraweera_(16720359423).jpg|thumb|සාම්ප්‍රදායික උඩරට ඇඳුමින් සැරසුණු කාන්තා නර්තන ශිල්පීන්]]
චිත්‍ර කලා මූවිටෝන් හි [[එස්. එම්. නායගම්]] විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද [[කඩවුණු පොරොන්දුව]] චිත්‍රපටය 1947 දී ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ ආගමනය සනිටුහන් කළේය. [[රන්මුතු දූව]] සිනමාවේ කළු-සුදු සිට වර්ණයට සංක්‍රමණය විය. මෑත වසරවලදී, චිත්‍රපටවල පවුල් නිර්මාණය, සමාජ පරිවර්තනය සහ [[ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාව|හමුදාව]] සහ [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|එල්ටීටීඊය]] අතර වසර ගණනාවක ගැටුම් වැනි විෂයයන් ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;easiancinem&quot;&gt;{{Cite book|author=Dissanayake, Wimal|year=2006|title=Contemporary Asian cinema: popular culture in a global frame, Chapter 8|publisher=Berg|pages=108–119|isbn=978-1-84520-237-8|url=https://books.google.com/books?id=9_PmysZli1cC}}&lt;/ref&gt; ලංකාවේ සිනමා ශෛලිය [[බොලිවුඩ්|බොලිවුඩ් චිත්‍රපටවලට]] සමානයි. 1979 දී, චිත්‍රපට පැමිණීම සර්වකාලීන ඉහළ අගයක් දක්වා ඉහළ ගිය නමුත් එතැන් සිට ක්‍රමානුකූලව අඩුවෙමින් පවතී.&lt;ref name=&quot;denandind&quot;&gt;{{Cite book|author=Lakshman, W. D.|year=2000|title=Sri Lanka's development since independence|publisher=[[Nova Publishers]]|page=253|place=[[New York City|New York]]|isbn=978-1-56072-784-2|url=https://books.google.com/books?id=MLqmdDp3l0oC}}&lt;/ref&gt;    

[[රේඛාව (චිත්‍රපටය)|රේඛාව]] (1956), [[ගම්පෙරළිය (චිත්‍රපටය)|ගම්පෙරළිය]] (1964), [[නිධානය]] (1970) සහ ගොළු හදවත (1968) ඇතුළු ගෝලීය පිළිගැනීමට තුඩු දුන් චිත්‍රපට ගණනාවක් අධ්‍යක්ෂණය කර ඇති [[ලෙස්ටර් ජෙම්ස් පීරිස්|ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස්]] බලගතු සිනමාකරුවෙකි.&lt;ref name=&quot;lstjms&quot;&gt;{{cite news|url=http://asiantribune.com/?q=node/16540|title=Dr. Lester James Peiris, Father of Sri Lankan Cinema, celebrates 90th Birthday|newspaper=[[Asian Tribune]]|access-date=21 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309042437/http://asiantribune.com/?q=node%2F16540|archive-date=9 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලාංකික-කැනේඩියානු කවියෙකු වන [[රියන්සි කෲස්]], ශ්‍රී ලංකාවේ ඔහුගේ ජීවිතය පිළිබඳ වාර්තා චිත්‍රපටයක මාතෘකාව වේ. ඔහුගේ කෘති සිංහල සහ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් පළ වේ. ස්වභාවිකකරණය වූ කැනේඩියානු ජාතික [[මයිකල් ඔන්ඩාචි]] ඔහුගේ ඉංග්‍රීසි භාෂා නවකතා සහ චිත්‍රපට තුනක් සඳහා ප්‍රසිද්ධය.{{Citation needed|date=February 2024}}

ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම සංගීතය පැමිණියේ [[කෝලම්]], [[සොකරි]] සහ [[නාඩගම්]] වැනි නාට්‍ය ප්‍රසංග වලින්ය.&lt;ref name=&quot;cambrmu&quot;&gt;{{Cite book|author=Brandon, James R.|year=1997|title=The Cambridge guide to Asian theatre|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=226–229|place=[[Cambridge]]|isbn=978-0-521-58822-5|url=https://books.google.com/books?id=ttnH5W9qoBAC}}&lt;/ref&gt; බෙර, [[තම්මැට්ටම]], [[දවුල]] සහ රබන් වැනි සාම්ප්‍රදායික සංගීත භාණ්ඩ මෙම නාට්‍යවල රඟ දක්වන ලදී. 1903 දී පටිගත කරන ලද පළමු සංගීත ඇල්බමය වන නූර්ති, [[ශ්‍රී ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාව|රේඩියෝ සිලෝන්]] හරහා නිකුත් විය. [[මහගම සේකර]] සහ [[ආනන්ද සමරකෝන්]] වැනි ගීත රචකයින් ද [[අමරදේව|ඩබ්ලිව්. ඩී. අමරදේව]], [[වික්ටර් රත්නායක]], [[නන්දා මාලනී|නන්දා මාලිනී]] සහ [[ක්ලැරන්ස් විජේවර්ධන]] වැනි සංගීතඥයින් ද ශ්‍රී ලාංකේය සංගීතයේ ප්‍රගමනයට විශාල දායකත්වයක් ලබා දී ඇත.&lt;ref name=&quot;wmrhg&quot;&gt;{{Cite book|author=McConnachie, James|year=2000|title=World music: the rough guide, Volume 2|publisher=Rough Guides|page=230|isbn=978-1-85828-636-5|url=https://books.google.com/books?id=QzX8THIgRjUC}}&lt;/ref&gt; බයිලා සංගීතය කෆීර්වරුන් හෝ අප්‍රිකානු-සිංහල ප්‍රජාව අතර ආරම්භ විය.&lt;ref name=&quot;lnlypnlu&quot;&gt;{{Cite book|author=Atkinson, Brett|year=2009|title=Lonely Planet Sri Lanka|publisher=[[Lonely Planet]]|page=50|isbn=978-1-74104-835-3|url=https://books.google.com/books?id=6QAgHA69_rwC}}&lt;/ref&gt; [[File:Sri_Lanka_traditional_drum.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sri_Lanka_traditional_drum.jpg|thumb|සාම්ප්‍රදායික යක් බෙර වාදනය කරන පහතරට බෙර වාදකයෙක්]]
ශ්‍රී ලාංකේය ශාස්ත්‍රීය නර්තනයේ ප්‍රධාන ශෛලීන් තුනක් තිබේ. ඒවා නම්, [[උඩරට නැටුම්]], [[පහතරට නැටුම්]] සහ [[සබරගමු නැටුම්]] ය. මේ අතරින් උඩරට විලාසිතාව වඩාත් කැපී පෙනේ. එය වෙස් නැටුම්, නයියන්ඩි නැටුම්, උඩැක්කි නැටුම්, පන්තේරු නැටුම් සහ [[වන්නම්]] 18ක් යන උප කාණ්ඩ පහකින් සමන්විත නවීන නර්තන ආකාරයකි.&lt;ref name=&quot;dncen2&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Kandyan dance |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/art/Kandyan-dance}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sldance&quot;&gt;{{Cite book|author=Cummings, Joe|year=2006|title=Sri Lanka|publisher=[[Lonely Planet]]|pages=50–52|isbn=978-1-74059-975-7|url=https://books.google.com/books?id=pq9XaJuzwkQC}}&lt;/ref&gt; පිරිමි නර්තන ශිල්පීන් විසින් විචිත්‍රවත් හිස් පළඳනාවක් පැළඳ සිටින අතර, රිද්මයේ තබා ගැනීමට නර්තන ශිල්පීන්ට සහාය වීම සඳහා [[ගැට බෙරය]] නම් බෙරයක් භාවිතා කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web |date=28 July 2014 |title=Dance of Sri Lanka |url=https://us.lakpura.com/pages/dance |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714003824/http://www.lanka.com/sri-lanka/dance-and-drama-of-sri-lanka-104.html |archive-date=14 July 2014 |publisher=lakpura.com}}&lt;/ref&gt;        

ශ්‍රී ලාංකේය චිත්‍ර හා මූර්ති ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 හෝ 3 වැනි සියවස් දක්වා ඈතට දිව යයි.&lt;ref name=&quot;lklibrform&quot;&gt;{{cite web |title=History of painting and sculpture in Sri Lanka |url=http://lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=3128 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084513/http://lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=3128 |archive-date=4 March 2016 |access-date=20 September 2011 |publisher=lankalibrary.com}}&lt;/ref&gt; [[මහාවංශය]] හි සිතුවම් කලාව පිළිබඳ මුල්ම සඳහන වන්නේ ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වන සියවසේදී සිනබාර් භාවිතයෙන් රෙදි මත මාලිගාවක් ඇඳීමයි. [[දාගැබ්|බෞද්ධ ස්තූපවල]] ධාතු කුටිවල සහ පැවිදි නිවාසවල විවිධ සිතුවම් පිළිබඳ විස්තරයක් වංශකතාවල ඇත.

මුම්බායි හි පාර්සි නාට්‍ය සමාගමක් 19 වැනි සියවසේදී යුරෝපීය සහ ඉන්දියානු නාට්‍ය සම්මුතීන්වල සම්මිශ්‍රණයක් වූ [[නූර්ති]] කොළඹ ප්‍රේක්ෂකයන්ට හඳුන්වා දීමත් සමඟ රංග ශාලා මෙරටට පැමිණියේය.&lt;ref name=&quot;sldance&quot; /&gt; ශ්‍රී ලාංකේය නාට්‍ය හා රංග කලාවේ ස්වර්ණමය යුගය ආරම්භ වූයේ 1956 දී [[එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර]] විසින් රචනා කරන ලද [[මනමේ]] නාට්‍යයේ වේදිකාගත වීමත් සමඟය.&lt;ref name=&quot;theatresl&quot;&gt;{{cite web |title=The Sinhala Theatre of Sri Lanka: A Form of Political Discourse |url=http://www.artsrilanka.org/essays/theatre/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140114210156/http://www.artsrilanka.org/essays/theatre/index.html |archive-date=14 January 2014 |access-date=15 September 2011 |publisher=artsrilanka.org}}&lt;/ref&gt; ඉන් පසුව [[සිංහබාහු]], පබාවතී, මහාසාර, මුදු පුත්තු සහ සුභ සහ යස වැනි ජනප්‍රිය නාට්‍ය මාලාවක් ද එළිදැක්විණි.

ශ්‍රී ලාංකේය සාහිත්‍යය අවම වශයෙන් සහස්‍ර දෙකක්වත් විහිදෙන අතර [[ඍග්වේදයේ අන්තර්ගතය|ඍග්වේදයේ]] ගීතිකා තුළ මූර්තිමත් වූ ආර්ය සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායේ උරුමක්කාරයෙකි.&lt;ref name=&quot;lklinbr&quot;&gt;{{cite web |title=A survey of Sinhalese poetry from ancient times to the modern period |url=http://www.lankalibrary.com/books/sinhala8.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114355/http://www.lankalibrary.com/books/sinhala8.htm |archive-date=4 March 2016 |access-date=15 September 2011 |publisher=lankalibrary.com}}&lt;/ref&gt; [[ථේරවාද බුදු දහම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] සම්ප්‍රදායේ සම්මත ග්‍රන්ථ එකතුව වන පාලි කැනනය, ක්‍රිස්තු පූර්ව 29 තරම් ඈත කාලයේ දී, කෑගල්ල, අලුලේනා ලෙන් විහාරයේදී, ශ්‍රී ලංකාවේ [[ධර්ම සංගායනා|සිව්වන බෞද්ධ සභාවේදී]] ලියා තබන ලදී.&lt;ref name=&quot;alulena&quot;&gt;{{cite web |title=Challenge to Buddha Jayanthi Stamp Selection Board |url=http://www.island.lk/2006/05/31/opinion6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115010/http://www.island.lk/2006/05/31/opinion6.html |archive-date=4 March 2016 |access-date=15 September 2011 |work=The Island}}&lt;/ref&gt; 6 වැනි සියවසේ ලියැවුණු [[මහාවංශය]] වැනි වංශකතා ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශ පිළිබඳ විචිත්‍රවත් විස්තර සපයයි. ජර්මානු දාර්ශනික [[විල්හෙල්ම් ගයිගර්|විල්හෙල්ම් ගයිගර්ට]] අනුව, වංශකතා සිංහල අට්ඨකතා (විවරණය) මත පදනම් වේ.&lt;ref name=&quot;lklinbr&quot; /&gt; දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම ගද්‍ය කෘතිය වන්නේ ක්‍රි.ව. 9 වැනි සියවසේදී සම්පාදනය කරන ලද දම්පිය-අටුවා-ගැටපදයයි.&lt;ref name=&quot;lklinbr&quot; /&gt; [[මධ්‍යතන යුගය|මධ්‍යතන යුගයේ]] ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨතම සාහිත්‍ය කර්තව්‍යයන් අතරට [[ගිරා සන්දේශය]], [[හංස සන්දේශය]] සහ [[සැළලිහිණි සන්දේශය|සැළලිහිණි සංදේශය]] වැනි සන්දේශ කාව්‍ය ඇතුළත් වේ. ශ්‍රී ලාංකේය සාහිත්‍යයේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙස සැලකෙන [[කව්සිළුමිණ]], කාව්‍ය-සේකරය ඇතුළු කාව්‍ය ද [[සද්ධර්ම රත්නාවලිය|සද්ධර්ම-රත්නාවලිය]], [[අමාවතුර]] සහ [[පූජාවලිය|පුජාවලිය]] වැනි ගද්‍ය ද මෙම යුගයේ කැපී පෙනෙන කෘති වේ.&lt;ref name=&quot;lklinbr&quot; /&gt; ප්‍රථම නූතන නවකතාව වන සයිමන් ද සිල්වා විසින් රචිත මීනා 1905&lt;ref name=&quot;sldance&quot; /&gt; හි පළ වූ අතර ඉන් පසුව විප්ලවීය සාහිත්‍ය කෘති කිහිපයක් ද පළ විය. [[මඩොල් දූව]] කතුවරයා වන [[මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ]] ශ්‍රී ලාංකේය සාහිත්‍යයේ කැපී පෙනෙන චරිතය ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;martinw&quot;&gt;{{cite web |title=Martin Wickramasinghe: An icon of world intellectual heritage |url=http://archives.dailynews.lk/2010/07/23/fea01.asp |work=The Daily News}}&lt;/ref&gt; 

=== ක්‍රීඩා ===
[[File:The_clouds_roll_in.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_clouds_roll_in.jpg|thumb|කොළඹ ආර් ප්‍රේමදාස ක්‍රීඩාංගණය]]
ජාතික ක්‍රීඩාව [[වොලිබෝල්]] වන අතර, රටේ ජනප්‍රියම ක්‍රීඩාව [[ක්‍රිකට්]] වේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archives.dailynews.lk/2008/10/02/spo12.asp|title=Can Sri Lanka form an invincible cricket team?|author=Gurusinghe, Nimal|date=2 October 2008|work=The Daily News}}&lt;/ref&gt; [[පාපන්දු ක්‍රීඩාව|පාපන්දු]], නෙට්බෝල් සහ [[ටෙනිස්]] හා [[රග්බි]] ද පුළුල් ජනප්‍රියත්වයක් භුක්ති විඳියි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dawn.com/2011/05/25/rugby-sri-lanka-asias-little-known-rugby-haven.html|title=Rugby: Sri Lanka, Asia's little-known rugby haven|date=25 May 2011|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120408233643/http://dawn.com/2011/05/25/rugby-sri-lanka-asias-little-known-rugby-haven/|archive-date=8 April 2012}}&lt;/ref&gt; බෝට්ටු පැදීම, රළ පැදීම, [[පිහිනීම]], සරුංගල් සර්ෆින්&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kitesurf Sri Lanka |url=http://www.kitesurfingsrilanka.com/ |publisher=kitesurfingsrilanka.com}}&lt;/ref&gt; සහ ස්කූබා කිමිදීම වැනි ජලජ ක්‍රීඩා බොහෝ ශ්‍රී ලාංකිකයින් සහ විදේශීය සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කරයි. ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික සටන් ක්‍රම දෙකක් තිබේ: ඒ චීන අඩි සහ [[අංගම්පොර]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sri Lankan martial arts |url=http://www.sinhalaya.com/srilankatravelguide/ac_martial_arts_lanka.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125023655/http://www.sinhalaya.com/srilankatravelguide/ac_martial_arts_lanka.php |archive-date=25 January 2016 |access-date=15 September 2011 |publisher=sinhalaya.com}}&lt;/ref&gt;   [[File:MuralitharanBust2004IMG.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MuralitharanBust2004IMG.JPG|alt=Muttiah Muralitharan|දකුණ|thumb|231x231පික්|මුත්තයියා මුරලිදරන් ටෙස්ට් ක්‍රිකට් පිටියේ වැඩිම කඩුලු සංඛ්‍යාවක් දවාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Muralitharan&quot;&gt;{{cite web |title=Player Profile: Muttiah Muralitharan |url=http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/49636.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213191453/http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/49636.html |archive-date=13 February 2012 |access-date=30 December 2013 |website=[[ESPNcricinfo]]}}&lt;/ref&gt;]]
[[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]] 1990 දශකයේ ආරම්භයේ සැලකිය යුතු සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගත් අතර, 1996 මාර්තු 17 දින පැවති අවසන් මහා තරඟයේදී [[ඔස්ට්‍රේලියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඕස්ට්‍රේලියාව]] පරාජය කරමින්,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sport.guardian.co.uk/cricketworldcup2007/story/0,,2016636,00.html|title=Sri Lanka light up the world|author=Selvey, Mike|date=18 March 1996|work=[[The Guardian]]|place=London}}&lt;/ref&gt; අවතැන් තත්වයේ සිට [[1996 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය]] ජයග්‍රහණය කිරීමට සමත් විය. ඔවුන් අවසන් මහා තරගයේදී [[ඉන්දියානු ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඉන්දියාව]] පරදවා [[2014 අයිසීසී ලෝක විස්සයි20 තරගාවලිය|2014 ICC ලෝක විස්සයි20 තරගාවලියද]] බංග්ලාදේශයේ ක්‍රීඩා කළේය. මීට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාව [[2007 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|2007]]&lt;ref&gt;{{cite web |author-link=ESPNcricinfo |title=Final: Australia v Sri Lanka at Bridgetown, Apr&amp;nbsp;28, 2007 |url=http://www.cricinfo.com/ci/engine/current/match/247507.html |publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; සහ [[2011 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|2011]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9444277.stm|title=India power past Sri Lanka to Cricket World Cup triumph|author=Sheringham, Sam|date=2 April 2011|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ අනුශූරයන් බවට පත් විය සහ [[2009 වි20 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|2009]] සහ [[2012 අයිසීසී ලෝක විස්සයි20 තරගාවලිය|2012]] දී ICC ලෝක විස්සයි20 තරඟාවලියේ අනුශූරයන් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/wt202009/content/story/410042.html|title=Afridi fifty seals title for Pakistan|author=McGlashan, Andrew|date=21 June 2009|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}&lt;/ref&gt; හිටපු ශ්‍රී ලංකා දඟ පන්දු යවන ක්‍රීඩක [[මුත්තයියා මුරලිදරන්]] විස්ඩන් ක්‍රිකටර්ස් අල්මනාක් විසින් මෙතෙක් බිහිවූ විශිෂ්ටතම ටෙස්ට් තරඟ පන්දු යවන්නා ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/2572069.stm|title=Murali 'best bowler ever'|date=13 December 2002|work=[[BBC]] Sport|place=London}}&lt;/ref&gt; සහ ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින් සිව් දෙනෙකු ශ්‍රේණිගත කර ඇත්තේ 2 වැනි ([[කුමාර් සංගක්කාර|සංගක්කාර]]), 4 වැනි ([[සනත් ජයසූරිය|ජයසූරිය]]), 5 වැනි ([[මහේල ජයවර්ධන|ජයවර්ධන]]) සහ 11 වැනි ([[තිලකරත්න ඩිල්ශාන්|ඩිල්ෂාන්]]) මෙතෙක් වැඩිම එක්දින ලකුණු රැස්කළ පිතිකරුවන් ලෙසය. 2022 ජූනි වන විට, මුත්තයියා මුරලිදරන් ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ වාර්තාගත කඩුලු 800ක් දවාගෙන ඇති අතර, එය 2010 ජූලි මාසයේදී ඉන්දියාවට එරෙහිව පැවති ටෙස්ට් තරඟයකදී ශ්‍රී ලංකාව කඩුලු 10කින් ජයග්‍රහණය කිරීම ඔහු විසින් සිදු කරන ලද ජයග්‍රහණයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Veera |first=Sriram |date=22 July 2010 |title=Murali gets 800, Sri Lanka win by ten wickets |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-sri-lanka-2010-455238/sri-lanka-vs-india-1st-test-456669/match-report |website=[[ESPNcricinfo]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 March 2023 |title=Top 50 Highest Test Wicket Takers in Cricket History |url=https://www.timesofsports.com/cricket/highest-test-wicket-takers/ |website=[[Times of Sports]]}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකාව [[ආසියානු කුසලානය 1986|1986]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 April 1986 |title=John Player Gold Leaf Trophy (Asia Cup) 1985/86 (Final) |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/47/47039.html |publisher=cricketarchive.co.uk}}&lt;/ref&gt; [[ආසියානු කුසලානය 1997|1997]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/151650.html|title=Pepsi Asia Cup, 1997–98|author=Thawfeeq, Sa'adi|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}&lt;/ref&gt; [[ආසියානු කුසලානය 2004|2004]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/134815.html|title=Sri Lanka win the Asia Cup|author=Vasu, Anand|date=1 August 2004|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}&lt;/ref&gt; [[2008 ආසියානු කුසලානය|2008]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/asiacup/content/current/series/298014.html|title=Asia Cup 2008|date=6 July 2008|access-date=15 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307220216/http://www.espncricinfo.com/asiacup/content/current/series/298014.html|archive-date=7 March 2016|publisher=[[ESPNcricinfo]]|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[2014 ආසියානු කුසලානය|2014]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/asia-cup-2014/content/current/series/671665.html|title=Asia Cup 2014|date=8 March 2014|access-date=4 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140921144658/http://www.espncricinfo.com/asia-cup-2014/content/current/series/671665.html|archive-date=21 September 2014|publisher=[[ESPNcricinfo]]|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; සහ [[2022 ආසියානු කුසලානය|2022]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Brilliant Sri Lanka clinch Asia Cup 2022 title |url=https://www.icc-cricket.com/news/2788151 |access-date=12 September 2022 |work=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt; දී ආසියානු කුසලානය දිනාගෙන ඇත. ශ්‍රී ලංකාව වරක් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ ආකෘතීන් තුනේම වැඩිම කණ්ඩායම් ලකුණු සංඛ්‍යාව රඳවා ගෙන සිටියේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sri Lanka National Cricket Team |url=http://www.exzoon.com/sri_lanka_national_cricket_team.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101040927/http://www.exzoon.com/sri_lanka_national_cricket_team.html |archive-date=1 November 2013 |access-date=15 September 2011 |publisher=exzoon.com}}&lt;/ref&gt; රට [[1996 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|1996]] සහ [[2011 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|2011]] දී ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන සම සත්කාරකත්වය දැරූ අතර 2012 ICC ලෝක විස්සයි20 සත්කාරකත්වය දරා ඇත.    

[[ඔලිම්පික්]] ක්‍රීඩා උළෙලේදී ශ්‍රී ලාංකිකයන් පදක්කම් දෙකක් දිනාගෙන ඇත: එක් රිදී පදක්කමක්, [[1948 ගිම්හාන ඔලිම්පික්|1948 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලේ]] දී [[ඩන්කන් වයිට්]] විසින් පිරිමි මීටර් 400 කඩුලු පැන දිවීම සඳහා;&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 June 2008 |title=Duncan White – the greatest Sri Lankan athlete |url=http://archives.dailynews.lk/2008/06/12/spo09.asp |work=The Daily News}}&lt;/ref&gt; සහ රිදී පදක්කමක් [[සුසන්තිකා ජයසිංහ]] විසින් [[2000 ගිම්හාන ඔලිම්පික්|2000 සිඩ්නි ඔලිම්පික් උළෙලේදී]] කාන්තා මීටර් 200 සඳහා ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=20 June 2016 |title=Athlete Susanthika Jayasinghe |url=http://www.olympic.org/susanthika-jayasinghe |publisher=International Olympic Committee}}&lt;/ref&gt; 1973 දී, මුහම්මද් ලාෆීර් ලෝක බිලියඩ් ශූරතාව දිනා ගත් අතර, එය Cue ක්‍රීඩාවකදී ශ්‍රී ලාංකිකයෙකු විසින් කරන ලද ඉහළම දස්කම වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |date=7 June 2010 |title=LKY's prejudice |url=http://print.dailymirror.lk/editorial/106-editorial/12395.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218191441/http://print.dailymirror.lk/editorial/106-editorial/12395.html |archive-date=18 December 2013 |work=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකාව 2012, 2016&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 November 2016 |title=Sri Lanka emerged as world champions |url=http://www.thepapare.com/sri-lanka-mens-champions-carrom-world-championship-2016/ |work=Prepare}}&lt;/ref&gt; වසර වලදී [[කැරම්]] ලෝක ශූරතා දිනාගෙන ඇති අතර සහ 2018 පිරිමි කණ්ඩායම ශූරයන් බවට පත් වූ අතර කාන්තා කණ්ඩායම දෙවන ස්ථානය දිනා ගනී. ශ්‍රී ලංකා ජාතික [[බැඩ්මින්ටන්]] ශූරතාවලිය වාර්ෂිකව 1953 සිට 2011 දක්වා පැවැත්විණි.

[[ශ්‍රී ලංකා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම]] ද කීර්තිමත් [[1995 දකුණු ආසියානු ක්‍රීඩා උළෙල|1995 දකුණු ආසියානු]] රන් කුසලානය දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SAFF Website |url=https://saffederation.org/saff-gold-cup-1995/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918095651/https://saffederation.org/saff-gold-cup-1995/ |archive-date=18 September 2021 |access-date=21 July 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=1995 SAFF Championship;globalsport archive.com |url=https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/saff-gold-cup-1995-sri-lanka/semi-finals/17371/ |access-date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=1995 SAFF Championship |url=https://www.11v11.com/competitions/south-asian-football-federation-(saff)-championship/1995/ |access-date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=1995 SAFF Championship;RSSSF.com |url=https://www.rsssf.org/tabless/saffgold95.html |access-date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lanka hopes to regain supremacy |url=http://archives.dailynews.lk/2009/04/04/spo03.asp |access-date=27 May 2021}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>p8f0ayk6lpmdqbq5wremsa3ahe5d2ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2024 ඔක්තෝබර් ස්පාඤ්ඤයේ ගංවතුර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176238</id>
    <revision>
      <id>793787</id>
      <parentid>790669</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T00:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>793787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53010" sha1="8f88spoxqhnhtu04h6f9eh46d0sathg" xml:space="preserve">{{Cautious translate}}

{{Infobox flood|image location=File:2024-11-02_Voluntaris_per_netejar_camí_de_Sedaví_05.jpg|image name=සෙදවි පාර|name=2024 ඔක්තෝබර් ස්පාඤ්ඤයේ ගංවතුර|duration=29 ඔක්තෝබර් 2024 - සිදුවෙමින් පවතී|total fatalities=161+|missing=&quot;සිය ගණනක්&quot;|areas affected=ස්පාඤ්ඤය (විශේෂයෙන් [[Valencian Community]], [[Castilla–La Mancha]], සහ [[Andalusia]])|cause=[[සීතල පහත වැටීම]]|damages=&quot;සැලකිය යුතු&quot;}}2024 ඔක්තෝබර් 29 වන දින, ඉහළ මට්ටම්වල හුදකලා [[Low-pressure area|අඩු පීඩන කලාපයක්]] නිසා ඇති වූ [[වැස්ස|ධාරානිපාත වර්ෂාව]], [[Valencian Community]], [[Castilla–La Mancha|Castilla-La Mancha]] සහ [[Andalusia]] ඇතුළු ගිනිකොනදිග ස්පාඤ්ඤයේ ප්‍රදේශ කිහිපයකට වසරක [[Precipitation|වර්ෂාපතනයක්]] ගෙන ආවේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇති වූ [[ජලගැල්ම|ගංවතුර]] හේතුවෙන් අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් 161 දෙනෙකු මිය ගිය අතර සැලකිය යුතු දේපල හානි සිදු විය.&lt;ref name=&quot;ib&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.infobae.com/espana/2024/10/30/ultima-hora-de-la-dana-en-valencia-y-castilla-la-mancha-en-directo-95-muertos-decenas-de-desaparecidos-y-cientos-de-kilometros-arrasados-por-el-agua/|title=Ascienden a 161 las muertes por las lluvias e inundaciones en España|last=de Lucas|first=Andrea|date=31 October 2024|work=[[Infobae]]|access-date=31 October 2024|last2=Santos Viñas|first2=María|language=es|last3=Gómez|first3=Nel}}&lt;/ref&gt;

== පසුබිම ==
14 වන සියවසේ සිට [[James I of Aragon|අරගොන්හි I වන ජේම්ස්ගේ]] පාලන සමයේ සිට සමකාලීන යුගය දක්වා [[History of Valencia|වැලෙන්සියා ඉතිහාසය]] පුරා විනාශකාරී ගංවතුර පිළිබඳ වාර්තා වාර්තා වී ඇත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2024 |title=La primera gran riada en la historia de Valencia fue en 1517: derribó tres puentes de cinco y hubo cientos de muertos |url=https://www.elespanol.com/historia/20241030/primera-gran-riada-historia-valencia-derribo-puentes-cientos-muertos/897410435_0.html |access-date=31 October 2024 |website=El Español |language=es}}&lt;/ref&gt; [[1957 Valencia flood|1957 වැලෙන්සියා ගංවතුර]] දින තුනක [[Cold drop|සීතල පහත වැටීමක්]] හේතුවෙන් [[Turia (river)|ටියුරියා ගඟ]] සැලකිය යුතු ලෙස පිටාර ගැලීමට හේතු වූ අතර අවම වශයෙන් මරණ 81 ක් සිදු විය. ව්‍යසනයට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, [[Fifth government of Francisco Franco|ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ෆ්‍රැන්කෝගේ රජය,]] ටුරියා එහි මුල් ගමන් මාර්ගයෙන් කිලෝමීටර් තුනක් දුරින් වැලෙන්සියාවට දකුණින් නැවත හරවා යැවීමේ සැලැස්මක් අනුමත කළේ ය.&lt;ref name=&quot;ABC&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.abc.es/hemeroteca/historico-13-08-2007/abc/Valencia/hasta-aqui-llego-la-riada_164364057827.html|title=Hasta aquí llegó la riada|last=Carrión|first=R.|date=13 August 2007|work=[[ABC (newspaper)|ABC]]|access-date=31 October 2024|last2=Nicasio|first2=B.|language=es|trans-title=This is where the flood came}}&lt;/ref&gt; 2019 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ගංවතුර හේතුවෙන් [[Vega Baja del Segura|වේගා බජා ඩෙල් සේගුරා]] හි පුද්ගලයින් හය දෙනෙකු මිය ගියේය. අනාගත ගංවතුර සිදුවීම් වලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ පියවරක් ලෙස, [[Ximo Puig]] [[Second government of Ximo Puig|රජය]] Valencian හදිසි අවස්ථා ඒකකය Valencian  නීතිගත කළේ ය. ({{බස-es|Unidad Valenciana de Emergencias}}), එය කිසි විටෙකත් ක්‍රියාත්මක නොවීය. [[2023 Valencian regional election|2023 Valencian ප්‍රාදේශීය මැතිවරණයෙන්]] පසුව, [[Carlos Mazón]] ගේ [[ආණ්ඩුව|රජය]] &quot;අතිරික්ත&quot; ලෙස සැලකූ ඒකකය පිහිටුවීම අවලංගු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Martínez |first=Laura |date=30 October 2024 |title=Qué era la Unidad Valenciana de Emergencias, el servicio de coordinación que Mazón suspendió al llegar al Gobierno |url=https://www.eldiario.es/comunitat-valenciana/politica/unidad-valenciana-emergencias-servicio-coordinacion-mazon-suspendio-llegar-gobierno_1_11779165.html |access-date=30 October 2024 |website=[[elDiario.es]] |language=es}}&lt;/ref&gt;

2024 ඔක්තෝබර් 25 වන දින [[State Meteorological Agency|AEMET]] කාලගුණ විද්‍යාඥ Juan Jesús González Alemán අනතුරු ඇඟවූයේ එළඹෙන සීතල පහත වැටීම අධික බලපෑම් කුණාටුවක් බවට පත්වීමේ හැකියාව ඇති බවයි. ඔහුගේ ප්‍රකාශය මුලදී සමාජ මාධ්‍ය වේදිකාවේ [[ට්විටර්|X]] හි [[Media coverage of climate change#Alarmism|උපහාසයට]] සහ චෝදනාවලට ලක් විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2024 |title=Un experto de AEMET avisó hace cinco días del peligro que suponía esta DANA y fue ridiculizado en redes sociales |url=https://www.eldiario.es/rastreador/experto-aemet-aviso-cinco-dias-peligro-suponia-dana-ridiculizado-redes-sociales_132_11778978.html |access-date=31 October 2024 |website=[[elDiario.es]] |language=es}}&lt;/ref&gt;

== ගංවතුර ==

=== Valencia හි ===
[[ගොනුව:Supermercat_Consum_d'Alginet_amb_la_façana_i_part_de_l'edifici_derruït_pel_tornado_(Alginet,_Ribera_Alta).jpg|දකුණ|thumb|200x200පික්|[[වැලෙන්සියා පළාත|Valencia]] හි [[Ribera Alta (comarca)|Ribera Alta]] හි නගරයක් වන [[Alginet]] හි පහසුව සඳහා වෙළඳසැලක [[Façade|මුහුණත]] කඩා වැටීමෙන් මෝටර් රථ කිහිපයකට හානි සිදු විය.]]
2024 ඔක්තෝම්බර් 29 වන දින සිට, &quot;ගෝටා ෆ්‍රියා ([[Cold drop|සීතල පහත වැටීම]])&quot; ස්පාඤ්ඤයේ දකුණු සහ ගිනිකොනදිග ප්‍රදේශයට, මූලික වශයෙන් Valencia ප්‍රදේශයට දැඩි හදිසි ගංවතුරක් ගෙන ආවේය.&lt;ref name=&quot;Art14&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2024 |title=La peor gota fría en décadas devasta Valencia con al menos 70 víctimas mortales, decenas de desaparecidos y pueblos anegados |url=https://elpais.com/espana/comunidad-valenciana/2024-10-30/la-peor-gota-fria-del-siglo-devasta-valencia-con-victimas-mortales-desaparecidos-y-pueblos-anegados.html |access-date=30 October 2024 |website=Artículo 14 |language=es}}&lt;/ref&gt; 06:42 ට, [[State Meteorological Agency|රාජ්‍ය කාලගුණ විද්‍යා ඒජන්සිය]] (AEMET) Valencia හි දකුණට තැඹිලි කාලගුණ අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කළේය. මිනිත්තු 20 කටත් අඩු කාලයකට පසුව, Valencia වරාය එය වසා දමන බව නිවේදනය කළේ ය.&lt;ref name=&quot;Chronology&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Pitarch |first=Sergi |date=30 October 2024 |title=Cronología de una alerta que llegó tarde: &quot;Cuando Utiel y Requena se inundan, se sabe lo que va a pasar después río abajo&quot; |url=https://www.eldiario.es/comunitat-valenciana/cronologia-alerta-llego-tarde-utiel-requena-inundan-pasar-despues-rio-abajo_1_11779079.html |access-date=31 October 2024 |website=[[elDiario.es]] |language=es}}&lt;/ref&gt; 07:36 ට, AEMET Valencian අභ්‍යන්තරය සඳහා රතු කාලගුණ අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කළ අතර එහි පෙර අනතුරු ඇඟවීම ඉහළම මට්ටමට උසස් කරන ලදී. මේ වන විට [[Requena-Utiel|Plana d'Utiel]] ප්‍රදේශයට අධික වර්ෂාවක් පතිත වෙමින් තිබුණි.&lt;ref name=&quot;Chronology&quot; /&gt; 10:30 වන විට, හදිසි සේවා මගින් [[Ribera Alta (comarca)|Ribera]] හි ඔවුන්ගේ වාහනවලින් මිනිසුන් බේරා ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Chronology&quot; /&gt; 

11:30 ට, [[Chiva, Spain|චිවාහි]] මිටියාවත පිටාර ගැලීම සහ නගර සභාව ජලයෙන් යට විය;&lt;ref name=&quot;Chronology2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Pitarch |first=Sergi |date=30 October 2024 |title=Cronología de una alerta que llegó tarde: &quot;Cuando Utiel y Requena se inundan, se sabe lo que va a pasar después río abajo&quot; |url=https://www.eldiario.es/comunitat-valenciana/cronologia-alerta-llego-tarde-utiel-requena-inundan-pasar-despues-rio-abajo_1_11779079.html |access-date=31 October 2024 |website=[[elDiario.es]] |language=es}}&lt;/ref&gt; චිවා {{Convert|500|mm|in}} දිවා කාලයේ වර්ෂාපතනය.&lt;ref name=&quot;Art142&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2024 |title=La peor gota fría en décadas devasta Valencia con al menos 70 víctimas mortales, decenas de desaparecidos y pueblos anegados |url=https://elpais.com/espana/comunidad-valenciana/2024-10-30/la-peor-gota-fria-del-siglo-devasta-valencia-con-victimas-mortales-desaparecidos-y-pueblos-anegados.html |access-date=30 October 2024 |website=Artículo 14 |language=es}}&lt;/ref&gt; 11:45 ට හදිසි සේවා මගින් {{Interlanguage link|Magro (river){{!}}Magro river|es|Río Magro}} ආශ්‍රිතව පිහිටි නගර සභා වෙත අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කරන ලදී . 12:00 ට මැග්‍රෝ [[Utiel|යූටියෙල්]] හි එහි බැංකු පුපුරා ගියේ ය,&lt;ref name=&quot;Chronology2&quot; /&gt; එය 200 වාර්තා කළේ ය. වර්ෂාපතනයේ දී.&lt;ref name=&quot;Euronews&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2024 |title=At least 51 dead in Spain after heavy rain causes flooding |url=https://www.euronews.com/2024/10/30/several-missing-in-spain-after-heavy-rain-causes-flooding |access-date=30 October 2024 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt; 12:20 ට, හදිසි සේවා මගින් පෝයෝ මිටියාවත දිගේ පිහිටි නගර සභාවලට අනතුරු ඇඟවීය. ඊළඟ පැය වන විට කුණාටුවෙන් විපතට පත් මහ නගර සභාවලට විදුලිය හෝ දුරකථන සේවා විසන්ධි විය.&lt;ref name=&quot;Chronology2&quot; /&gt;
[[ගොනුව:Karte_Horta_Sud_2022.png|දකුණ|thumb|239x239පික්|[[Horta Sud]], Valencia හි වඩාත්ම බලපෑමට ලක් වූ [[Comarques of the Valencian Community|''comarques'']] වලින් එකකි]]
13:00 ට, Valencian ජනාධිපති [[Carlos Mazón|Carlos Mazon]] මාධ්‍ය හමුවක් පැවැත්වූ අතර, එහිදී ඔහු කියා සිටියේ කුණාටුවෙහි තීව්‍රතාවය 18:00 කින් අඩු වනු ඇති බවයි. නමුත් 17:35 වන විට, හදිසි සේවා දැනටමත් මැග්‍රෝ සහ [[Júcar|ජුකාර්]] ගංගා පිටාර ගැලීම සම්බන්ධයෙන් අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Chronology3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Pitarch |first=Sergi |date=30 October 2024 |title=Cronología de una alerta que llegó tarde: &quot;Cuando Utiel y Requena se inundan, se sabe lo que va a pasar después río abajo&quot; |url=https://www.eldiario.es/comunitat-valenciana/cronologia-alerta-llego-tarde-utiel-requena-inundan-pasar-despues-rio-abajo_1_11779079.html |access-date=31 October 2024 |website=[[elDiario.es]] |language=es}}&lt;/ref&gt; 18:30 ට, පෝයෝ [[Torrent, Valencia|ටොරන්ට්]] හි ඉවුරු බිඳ දැමූ අතර [[Horta Sud|හෝර්ටා සුඩ්]] හි නගර කිහිපයක් හරහා පහළට ගලා ගියේය. බොහෝ මිනිසුන් මිය ගිය අතර තවත් අය {{Interlanguage link|Autovía V-30|es|V-30}} හි රැකවරණය පතා ඇත හෝ සාප්පු මධ්‍යස්ථානවල. 19:25 ට [[Picanya|පිකානියා]] හි පාලමක් ජලයෙන් විනාශ විය.&lt;ref name=&quot;Chronology3&quot; /&gt; 20:12 ට, [[Generalitat Valenciana|Generalitat Valenciana විසින්]] Valencian පුරවැසියන්ට ගෘහස්ථව සිටින ලෙස උපදෙස් දෙමින් SMS අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කරන ලදී. 20:36 ට ස්පාඤ්ඤ රජයට Valencian ප්‍රජාව තුළ [[Military Emergencies Unit|හමුදා හදිසි අවස්ථා ඒකකයේ]] (UME) මැදිහත්වීම සඳහා ඉල්ලීමක් ලැබුණි.&lt;ref name=&quot;Chronology3&quot; /&gt; 21:00 ට, ගංවතුර &quot;පෙර නොවූ විරූ තත්වයක්&quot; ප්‍රකාශ කිරීමට Mazón නැවත පෙනී සිටියේ ය.&lt;ref name=&quot;Chronology3&quot; /&gt; ඔක්තෝබර් 30 වෙනිදා මධ්‍යම රාත්‍රියට පමණ, Mazón ගේ සමාජ මාධ්‍ය කණ්ඩායම කුණාටුව විසුරුවා හරින බවට ඔහු ප්‍රකාශ කළ ට්විටර් පණිවිඩයක් මකා දැමීය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2024 |title=Mazón borra el tuit en el que el martes afirmaba que el temporal disminuiría de intensidad a las 18.00 horas |url=https://www.eldiario.es/comunitat-valenciana/mazon-borra-tuit-afirmaba-temporal-disminuiria-intensidad-18-00-horas_1_11779403.html |access-date=31 October 2024 |website=[[elDiario.es]] |language=es}}&lt;/ref&gt; 
[[ගොනුව:2024-10-30_Inundacions_Octubre_de_2024_a_l'Horta_Sud_05.jpg|දකුණ|thumb|200x200පික්|2024 ඔක්තෝබර් 30 දින, 1973 New Turia Riverbed ධාරිතාවය දක්වා ඉහළ ගිය අතර, Valencia හි නගරය නිසි ලෙස ඉතිරි කළ නමුත් පුනීල ආචරණයක් හේතුවෙන් දකුණේ නගර සහ තදාසන්න ප්‍රදේශ හරහා ව්‍යසනකාරී ගංවතුර නරක අතට හැරුණි.&lt;ref name=&quot;funnel-1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-10-31 |title=El efecto embudo y el brutal caudal de la rambla del Poyo, claves en el desastre |url=https://www.levante-emv.com/horta/2024/10/31/dana-en-valencia-el-efecto-embudo-y-el-brutal-caudal-de-la-rambla-del-poyo-claves-en-el-desastre-de-las-lluvias-torrenciales-110952711.html |access-date=2024-10-31 |website=[[Levante-EMV]] |language=es}}&lt;/ref&gt;]]
{{Interlanguage link|South Plan|es|Plan Sur}} අතරතුර, [[1957 Valencia flood|1957 දී ව්‍යසනකාරී ලෙස ගංවතුරට ලක්වීමෙන්]] පසුව ඉදිකරන ලද [[Turia (river)|ටුරියා]] සඳහා නව ගංඟා පතුල, [[වැලෙන්සියා|Valencia]] නගරයට නිසි ලෙස සැලකිය යුතු හානියක් වැළැක්වීය,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lasprovincias.es/comunitat/nuevo-cauce-turia-paso-valencia-imagen-nunca-20241030023414-nt.html|title=Así está el nuevo cauce del Turia a su paso por Valencia: una imagen nunca vista|last=Torres|first=Andoni|date=30 October 2024|work=Las Provincias|access-date=30 October 2024|language=es|trans-title=This is how the new Turia's riverbed in Valencia is: a never-seen-before image}}&lt;/ref&gt; එය පුනීල ආචරණයක් හේතුවෙන් නගරවල දස ගනනක් මිය යාමත් සමඟ ගංවතුරට දකුණින් ඇති සියලුම නගරවලට හේතු විය. [[Paiporta]] වැනි, &quot;බිම් ශුන්‍ය&quot; ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;funnel-12&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-10-31 |title=El efecto embudo y el brutal caudal de la rambla del Poyo, claves en el desastre |url=https://www.levante-emv.com/horta/2024/10/31/dana-en-valencia-el-efecto-embudo-y-el-brutal-caudal-de-la-rambla-del-poyo-claves-en-el-desastre-de-las-lluvias-torrenciales-110952711.html |access-date=2024-10-31 |website=[[Levante-EMV]] |language=es}}&lt;/ref&gt; ගංවතුර Horta Sud හි සියලුම ජනගහන මධ්‍යස්ථානවලට මෙන්ම, [[Camp de Túria]] සහ [[Requena-Utiel]] හි බොහෝ ප්‍රදේශවලට බලපෑවේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.articulo14.es/espana-por-la-igualdad/comunidad-valenciana/se-confirma-la-tragedia-al-menos-13-muertos-por-la-dana-en-valencia-20241030.html|title=Se confirma la tragedia: al menos 62 muertos por la DANA en Valencia|last=Lorao|first=David|date=30 October 2024|work=Artículo14|access-date=30 October 2024|language=es|trans-title=Tragedy is confirmed: at least 62 dead because of the cold drop in Valencia|archive-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118164059/https://www.articulo14.es/espana-por-la-igualdad/comunidad-valenciana/se-confirma-la-tragedia-al-menos-13-muertos-por-la-dana-en-valencia-20241030.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.levante-emv.com/opinion/2024/10/30/alarma-sono-tarde-valencia-riada-temporal-muertos-tragedia-lluvia-dana-110875320.html|title=Riada en València: La alarma sonó demasiado tarde|last=Olmos|first=Isabel|date=30 October 2024|work=Levante|access-date=30 October 2024|language=es|trans-title=River overflow in Valencia: the alarm sounded too late}}&lt;/ref&gt;

=== වෙනත් කලාප ===
Andalusia හි, කුණාටුව නායයෑම්&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.elespanol.com/malaga/malaga-ciudad/20241029/estragos-temporal-malaga-causa-fuerte-tormenta-desprendimientos-inundaciones-capital/897160601_0.html|title=Los estragos del temporal en Málaga a causa de la fuerte tormenta: desprendimientos e inundaciones en la capital|last=Jiménez Troyano|first=Andrea|date=29 October 2024|work=[[El Español]]|access-date=30 October 2024|language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.diariosur.es/malaga/lluvias-torrenciales-inundaciones-malaga-imagenes-20241029121638-ga.html|title=Las lluvias torrenciales sobre Málaga, en imágenes|date=29 October 2024|work=[[Diario Sur]]|access-date=30 October 2024|language=es}}&lt;/ref&gt; සහ ගොඩනැගිලි, මාර්ග, පාලම් සහ කෘෂිකාර්මික ඉඩම් වලට හානි සිදු විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://elpais.com/espana/2024-10-29/las-fuertes-lluvias-provocan-importantes-danos-en-el-ejido-y-mas-de-200-incidencias-en-el-resto-de-andalucia.html|title=Granizos como pelotas de golf en El Ejido: &quot;Parecía el fin del mundo&quot;|last=Sánchez|first=Nacho|date=29 October 2024|work=[[El País]]|access-date=30 October 2024|language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.canalsur.es/noticias/andalucia/almeria/una-fuerte-tormenta-de-granizo-destroza-coches-y-arrasa-invernaderos-en-el-ejido/2093259.html|title=Una fuerte tormenta de granizo destroza coches y arrasa invernaderos en El Ejido|date=29 October 2024|work=[[Canal Sur]]|access-date=30 October 2024|language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.diariodealmeria.es/provincia/centenar-incidencias-temporal-lluvia-granizo_0_2002676669.html|title=Más de un centenar de incidencias por el temporal de lluvia y granizo en Almería|last=Europa Press|date=29 October 2024|work=[[Diario de Almería]]|access-date=30 October 2024|language=es|author-link=Europa Press (news agency)}}&lt;/ref&gt; [[Civil Guard (Spain)|සිවිල් ආරක්ෂක]] භටයින් කිහිප දෙනෙකු බේරා ගැනීමට සිදු විය.&lt;ref name=&quot;ABC1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/espana/andalucia/ultima-hora-alerta-lluvias-tormentas-dana-andalucia-20241030084921-dis.html|title=Última hora de la DANA en Andalucía, en directo: inundaciones y carreteras cortadas por lluvias en Sevilla, Huelva, Málaga y Cádiz hoy|date=30 October 2024|work=[[ABC (newspaper)|ABC]]|access-date=30 October 2024|language=Spanish|trans-title=Latest news from the DANA in Andalusia, live: floods and roads cut off by rain in Seville, Huelva, Malaga and Cadiz today}}&lt;/ref&gt; කාලගුණ විද්‍යාඥයින් 2024 ඔක්තෝම්බර් 31 දින ප්‍රදේශ වලට තව දුරටත් කුණාටු ඇති විය හැකි බවට අනාවැකි නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news10.com/news/international/ap-spanish-authorities-report-multiple-victims-from-flash-flooding/|title=Spanish authorities report at least 51 dead from devastating flash floods|last=Wilson|first=Joseph|date=30 October 2024|work=News10 ABC|access-date=30 October 2024}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

අනෙකුත් ප්‍රදේශවලට වඩා අඩු ප්‍රමාණයකට වුවද, [[මුරිකා කලාපය|මුර්සියා කලාපයද]] ගංවතුරෙන් පීඩාවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.laverdad.es/murcia/dana-sustos-danos-20241030003819-nt.html|title=Una DANA con más sustos que daños en la Región de Murcia|date=30 October 2024|work=La Verdad|access-date=30 October 2024|language=Spanish}}&lt;/ref&gt; ගංවතුර [[Aragon]] හි [[Province of Teruel|Teruel]] සහ [[සරගොසා පළාත|Zaragoza]] පළාත්වලට ද ළඟා විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.elmundo.es/aragon/2024/10/30/67221613e85eced91d8b457a.html|title=La DANA irrumpe en Aragón y provoca inundaciones en varias localidades de Teruel y Zaragoza|last=Poveda|first=Ismael|date=30 October 2024|work=El Mundo|access-date=30 October 2024}}&lt;/ref&gt; ගංවතුරේ වේගවත් ගලායාමට ප්‍රතිරෝධය දැක්වීම සඳහා සිවිල් වැසියන් ගස් අල්ලාගෙන සිටින අයුරු, [[Letur|ලෙතූර්]] හි පුද්ගලයන් 30 දෙනෙකු ගංවතුරට කොටු වී සිටින අයුරු, හදිසි ගංවතුර පිළිබඳ ගන්නා ලද වීඩියෝ කිහිපයකින් පෙන්නුම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Flash floods in Spain leave at least 51 people dead |url=https://news.sky.com/story/flash-floods-in-spain-leave-13-people-dead-as-british-couple-describe-mayhem-13244275 |access-date=30 October 2024 |website=Sky News |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ජීවිත හානි ==
ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇති වූ ගංවතුර හේතුවෙන් අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් 161 දෙනෙකු මිය ගිය අතර,&lt;ref name=&quot;ib2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.infobae.com/espana/2024/10/30/ultima-hora-de-la-dana-en-valencia-y-castilla-la-mancha-en-directo-95-muertos-decenas-de-desaparecidos-y-cientos-de-kilometros-arrasados-por-el-agua/|title=Ascienden a 161 las muertes por las lluvias e inundaciones en España|last=de Lucas|first=Andrea|date=31 October 2024|work=[[Infobae]]|access-date=31 October 2024|last2=Santos Viñas|first2=María|language=es|last3=Gómez|first3=Nel}}&lt;/ref&gt; [[වැලෙන්සියා පළාත|වැලෙන්සියා පළාතේ]] 155 ක්,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.elmundo.es/espana/2024/10/31/67231d78a75cca8941e041bc-directo.html|title=Sigue la búsqueda de desparecidos tras unas inundaciones históricas que dejan al menos 155 muertos solo en Valencia|last=Garcés|first=Carlos|date=31 October 2024|work=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|access-date=31 October 2024|last2=Lidón|first2=Inma|language=es|last3=Pina|first3=Marina|last4=Atienza|first4=Héctor|last5=Velloso|first5=Isabel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SKYNEWS&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.sky.com/story/flash-floods-in-spain-leave-13-people-dead-as-british-couple-describe-mayhem-13244275|title=Flash floods in Spain leave at least 72 people dead|date=30 October 2024|access-date=30 October 2024|publisher=[[Sky News]]}}&lt;/ref&gt; [[Castile-La Mancha|ලා මන්චා]] හි තවත් දෙදෙනෙක් සහ [[Andalusia|ඇන්ඩලුසියාවේ]] එක් අයෙක් ද ඇතුළුව.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ideal.es/andalucia/primer-fallecido-andalucia-consecuencia-inundaciones-20241030181350-nt.html|title=Primer fallecido en Andalucía como consecuencia de las inundaciones|date=30 October 2024|work=Ideal|access-date=30 October 2024|language=Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.g24.gal/-/o-goberno-eleva-a-70-os-falecidos-pola-dina-e-decreta-tres-d%C3%ADas-de-loito-oficial|title=A DINA deixa xa 92 mortos só en Valencia; o Goberno decreta tres días de loito oficial|date=30 October 2024|work=G24|access-date=30 October 2024|language=gl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.elconfidencial.com/espana/2024-10-30/dana-valencia-inundaciones-carreteras-cortadas_3993668/|title=Los muertos ascienden a 158 y el temporal pone en alerta máxima a Castellón y al sur de Tarragona|last=López|first=Adriana|date=31 October 2024|work=[[El Confidencial]]|access-date=31 October 2024|last2=Martínez|first2=Marta|language=es|last3=Vargas|first3=Lino}}&lt;/ref&gt; [[Romanians in Spain|ස්පාඤ්ඤයේ රුමේනියානු ප්‍රජාවේ]] සාමාජිකයින් ද ඇතුළුව&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.moroccoworldnews.com/2024/10/366054/spains-devastating-floods-leave-95-dead-hundreds-missing|title=Spain's Devastating Floods Leave 95 Dead, Hundreds Missing|date=31 October 2024|access-date=31 October 2024|publisher=Morocco World News|language=es}}&lt;/ref&gt; ගණනක් අතුරුදහන් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.libertatea.ro/stiri/cinci-romani-dati-disparuti-in-inundatiile-din-spania-anunta-mae-5064586|title=6 români găsiți în viață, 16 români rămân dispăruți în inundațiile din Spania, anunță MAE|last=Otopeanu|first=Cristian|date=30 October 2024|work=[[Libertatea]]|language=ro}}&lt;/ref&gt; ගංවතුර හේතුවෙන් ගොඩනැගිලි සහ යටිතල පහසුකම්වලට සැලකිය යුතු හානියක් සිදු වූ අතර, මෝටර් රථ අතුගා දැමූ අතර [[High-speed train|අධිවේගී දුම්රියක්]] පීලි පැනීමට ලක් වූ නමුත් එහි මගීන් 300 කට ආසන්න පිරිසකට තුවාල සිදු නොවීය.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Flash floods in Spain leave at least 51 people dead |url=https://news.sky.com/story/flash-floods-in-spain-leave-13-people-dead-as-british-couple-describe-mayhem-13244275 |access-date=30 October 2024 |website=Sky News |language=en}}&lt;/ref&gt;

== පසු විපාක ==
ස්පාඤ්ඤ දුම්රිය ක්‍රියාකරු [[Administrador de Infraestructuras Ferroviarias|Administrador de Infraestructuras Ferroviarias විසින්]] තත්ත්වය සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත්වීමට ගතවන තාක් කල් සියලුම Valencia දුම්රිය සේවා අත්හිටුවන බව නිවේදනය කළේ ය.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2024 |title=Dozens killed as heavy rains, flash floods slam Spain |url=https://www.france24.com/en/europe/20241030-several-bodies-found-as-heavy-rains-flash-floods-slam-spain |access-date=30 October 2024 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Madrid–Levante high-speed rail network#Madrid–Cuenca–Motilla del Palancar–Valencia|Valencia සිට Madrid දක්වා අධිවේගී දුම්රිය සේවා]] සහ [[Cercanías Valencia|Valencia හි සියලුම මගී දුම්රිය සේවා]] සඳහා අත්හිටුවීම් මෙයට ඇතුළත් විය. එපමණක් නොව [[Metrovalencia]] සේවාවන් අත්හිටුවන ලද අතර, ගංවතුර සහ පසුකාලීන කඩාවැටීම් හේතුවෙන් කලාපයේ ප්‍රධාන මහාමාර්ග දෙක [[Autovía A-3|වන Autovía A-3/E-901]] සහ [[Autovía A-7|Autovía A-7/E-15]] හි කොටස් අවහිර විය,&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.rtve.es/noticias/20241029/graves-inundaciones-por-dana-directo/16308850.shtml|title=Inundaciones por la DANA, en directo|last=Gonález|first=L|date=29 October 2024|work=Radio-televisión española|access-date=30 October 2024|last2=Quílez|first2=S|language=es|trans-title=Live: floods caused by the cold drop|last3=Gómez|first3=L|last4=Fedriani|first4=I}}&lt;/ref&gt; ගමනාගමනයට නොහැකි වූ වෙනත් විවිධ මාර්ග.&lt;ref&gt;{{Cite tweet|user=DGTes|date=30 October 2024|title=📢⚠️ Actualizamos la información por DANA:⚫️ Valencia, cortadas: A-3, Chiva y Mislata. ➡️A-7, en La Alcudia, y Sagunto. ➡️V-30, Mislata. ➡️V-31 y CV-36, Horno de Alcedo y Silla. ➡️CV-35,Titaguas. ➡️N-3, Villar de Olmos y Utiel. ➡️CV-33, Torrent. ➡️CV-50, Alzira.|number=1851642298146189642}}&lt;/ref&gt;

අධික වර්ෂාපතනය සහ සුළං හේතුවෙන් [[Valencia Airport|Valencia ගුවන් තොටුපළෙන්]] ගුවන් ගමන් 12ක් හරවා යවා ඇති අතර තවත් ගුවන් තොටුපළට පැමිණීම් සහ පිටත්වීම් 10ක් අවලංගු කර ඇත. [[Málaga Airport|මලගා ගුවන් තොටුපළේ දී]], ඔක්තෝබර් 30 දින සාමාන්‍ය සේවා නැවත ආරම්භ වන තෙක්,&lt;ref name=&quot;ABC2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/espana/andalucia/malaga/atascos-retrasos-vuelos-paso-dana-malaga-20241029092435-nts.html|title=Atascos y retrasos en los vuelos por las intensas lluvias y la tormenta de rayos en Málaga|date=29 October 2024|work=[[ABC (newspaper)|ABC]]|access-date=30 October 2024|location=|language=Spanish|trans-title=Traffic jams and flight delays due to heavy rain and lightning in Malaga}}&lt;/ref&gt; ඔක්තෝබර් 29 දින බොහෝ ගුවන් ගමන් අවලංගු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;ABC12&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/espana/andalucia/ultima-hora-alerta-lluvias-tormentas-dana-andalucia-20241030084921-dis.html|title=Última hora de la DANA en Andalucía, en directo: inundaciones y carreteras cortadas por lluvias en Sevilla, Huelva, Málaga y Cádiz hoy|date=30 October 2024|work=[[ABC (newspaper)|ABC]]|access-date=30 October 2024|language=Spanish|trans-title=Latest news from the DANA in Andalusia, live: floods and roads cut off by rain in Seville, Huelva, Malaga and Cadiz today}}&lt;/ref&gt;

දරුණුතම බලපෑමට ලක් වූ ප්‍රදේශවලට ස්පාඤ්ඤ හමුදා 1,000කට අධික සංඛ්‍යාවක් යොදවා ඇත.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2024 |title=More than 50 dead after torrential rain brings flash flooding to Spain |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/spain-valencia-floods-flash-malaga-deaths-latest-b2638081.html |access-date=30 October 2024 |website=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt; අධික සිදුවීම් සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වීම නිසා [[112 (emergency telephone number)|හදිසි ඇමතුම් අංකය]] සංතෘප්ත වීම හේතුවෙන්, බොහෝ අය තමන්ට හෝ තම පවුලේ සාමාජිකයින්ට උපකාර ඉල්ලා සමාජ ජාල වෙත යොමු විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-10-30 |title=Personas atrapadas por la dana piden auxilio por redes sociales con vídeos y mensajes angustiosos |url=https://elpais.com/videos/2024-10-29/personas-atrapadas-por-la-dana-piden-auxilio-por-redes-sociales-con-videos-y-mensajes-angustiosos.html |access-date=2024-10-31 |website=El País |language=es}}&lt;/ref&gt; [[Valencian Community]] හි [[Cheste]] හි [[Circuit Ricardo Tormo]] [[Race track|ධාවන පථය]] සහන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස භාවිතා කරන ලද නමුත් එහි සමහර ප්‍රවේශ මාර්ග ගංවතුරෙන් විනාශ විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Cobb |first=Haydn |date=30 October 2024 |title=MotoGP &quot;committed&quot; on Valencia GP but focus on flooding support effort |url=https://www.motorsport.com/motogp/news/motogp-committed-on-valencia-gp-but-focus-on-flooding-support-effort/10668388/ |access-date=31 October 2024 |website=Motorsport.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-10-30 |title=Valencia Update |url=https://fiaformulae.com/en/news/512031 |access-date=2024-10-31 |website=The Official Home of Formula E |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Gougis |first=Michael |date=2024-10-30 |title=MotoGP: Valencia Facility Damaged In Deadly Floods |url=https://www.roadracingworld.com/news/motogp-valencia-facility-damaged-in-deadly-floods/ |access-date=2024-10-31 |website=Roadracing World Magazine {{!}} Motorcycle Riding, Racing &amp; Tech News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last= |date=30 October 2024 |title=MotoGP, Ricardo Tormo Circuit: &quot;we are assessing the damage ahead of the Grand Prix.&quot; |url=https://www.gpone.com/en/2024/10/30/motogp/ricardo-tormo-circuit-we-are-assessing-the-damage-ahead-of-the-grand-prix.html |access-date=1 November 2024 |website=GPone}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-10-30 |title=Valencia, MotoGp at risk due to flood. What can happen |url=https://sport.quotidiano.net/en/motomondiale/valencia-motogp-rischio-alluvione-rc6gzbtm |access-date=2024-10-31 |website=Quotidiano Sportivo |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-10-30 |title=Valencia circuit assesses Dana storm’s impact on ‘upcoming events’; MotoGP may be at risk |url=https://motociclismo.pt/en/valencia-circuit-assesses-dana-storms-impact-on-upcoming-events-motogp-may-be-at-risk/ |access-date=2024-10-31 |website=Motociclismo |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; නොවැම්බර් 4-7 යන දිනවල පරිපථයේ පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ [[FIA Formula E|FIA ෆෝමියුලා E]] නිල පරීක්ෂණය සහ කාන්තා පරීක්ෂණය අවලංගු කරන ලද අතර, [[Community of Madrid|මැඩ්රිඩ් ප්‍රජාවේ]] [[San Sebastián de los Reyes|සැන් සෙබස්තියන් ඩි ලොස් රෙයිස් හි]] [[Circuito del Jarama|සර්කියුටෝ ඩෙල් ජරාමා]] වෙත ගෙන යන ලදී. ඒවා නොවැම්බර් 5-8 දක්වා කල් තැබිණි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Mackley |first=Stefan |date=1 November 2024 |title=Formula E moves pre-season test to Jarama after Valencia flooding |url=https://www.motorsport.com/formula-e/news/formula-e-jarama-pre-season-test-valencia-flooding/10668824/ |access-date=1 November 2024 |website=Motorsport.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-10-31 |title=Formula E statement following devastating floods in Valencia |url=https://fiaformulae.com/en/news/512188 |access-date=2024-10-31 |website=The Official Home of Formula E |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Golding |first=Nick |date=2024-10-31 |title=Formula E makes vital switch after deadly Spanish flash floods |url=https://racingnews365.com/formula-e-switches-testing-venue-after-deadly-flash-floods-strike-spain |access-date=2024-10-31 |website=RacingNews365 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-10-30 |title=Formula E ‘monitoring situation’ after flash floods impact test venue |url=https://racer.com/2024/10/30/formula-e-monitoring-situation-after-flash-floods-impact-test-venue/ |access-date=2024-10-31 |website=RACER |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Valencia නගර රජය විසින් සියලුම ක්‍රීඩා ඉසව් සහ පාසල් පන්ති ඔක්තෝම්බර් 30 සඳහා අත්හිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2024-10-30/over-95-dead-in-spain-flash-flooding-emergency/104539978|title=Spain declares three days of mourning after at least 95 people killed in flash flooding disaster|date=2024-10-30|work=ABC News|access-date=2024-10-31|language=en-AU}}&lt;/ref&gt; ඔක්තෝබර් 30 වන දින වැලෙන්සියා කලාපයේ කණ්ඩායම් සහභාගී වන [[2024–25 Copa del Rey|Copa del Rey]] හි පාපන්දු තරඟ ඊළඟ සතියට කල් දමන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.marca.com/futbol/copa-rey/2024/10/30/aplazado-pontevedra-levante-copa.html|title=Aplazados el Parla Escuela – Valencia, el Pontevedra – Levante y el Ejea – Hércules de Copa|date=30 October 2024|work=[[Marca (newspaper)|Marca]]|access-date=30 October 2024|location=|language=Spanish|trans-title=The cup games of Parla Escuela – Valencia, Pontevedra – Levante and Ejea – Hércules have been postponed}}&lt;/ref&gt; සෙවිල් පොත් ප්‍රදර්ශනය ඔක්තෝබර් 29 සහ 30 යන දිනවල අත්හිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;ABC13&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/espana/andalucia/ultima-hora-alerta-lluvias-tormentas-dana-andalucia-20241030084921-dis.html|title=Última hora de la DANA en Andalucía, en directo: inundaciones y carreteras cortadas por lluvias en Sevilla, Huelva, Málaga y Cádiz hoy|date=30 October 2024|work=[[ABC (newspaper)|ABC]]|access-date=30 October 2024|language=Spanish|trans-title=Latest news from the DANA in Andalusia, live: floods and roads cut off by rain in Seville, Huelva, Malaga and Cadiz today}}&lt;/ref&gt; [[Real Madrid|රියල් මැඩ්රිඩ්]] සමග [[Valencia CF|වැලෙන්සියා]] ඇතුළුව නොවැම්බර් 2 සහ 3 යන දිනවල පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ වැලෙන්සියා පළාතේ තරඟ පහක් කල් දමන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://as.com/futbol/oficial-el-valencia-real-madrid-aplazado-por-la-dana-n/|title=Oficial: el Valencia-Real Madrid, aplazado por la DANA|last=Valle|first=Conrado|date=31 October 2024|work=[[Diario AS]]|access-date=31 October 2024|location=|language=Spanish|trans-title=Valencia-Real Madrid, moved due to DANA|archive-date=31 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241031235651/https://as.com/futbol/oficial-el-valencia-real-madrid-aplazado-por-la-dana-n/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[Red Eléctrica de España|විදුලි ජාලයට]] බරපතල හානි සිදු වූ අතර, ආරක්ෂිත හේතූන් මත [[Natural gas|ස්වභාවික ගෑස්]] බෙදා හැරීමේ සේවා අත්හිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite tweet|user=generalitat|number=1852018899945992503|title=La Generalitat coordina amb les companyies energètiques els treballs per al restabliment del subministrament Municipis afectats per la #DANA La xarxa elèctrica està greument danyada Talls de subministrament de gas per a garantir la seguretat @GVAinicotur}}&lt;/ref&gt; [[1983 Spanish floods|1983 ස්පාඤ්ඤ ගංවතුර]] අබිබවා, ගංවතුරෙන් ඇති වූ මූල්‍ය හානිය ස්පාඤ්ඤ ඉතිහාසයේ දරුණුතම හානිය වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ලදී. 

== ප්‍රතිචාරය ==
[[Government of Spain|ස්පාඤ්ඤ ආන්ඩුව]] ව්යසනයට ජාතික ප්රතිචාරය සම්බන්ධීකරණය කිරීම සඳහා අර්බුද කමිටුවක් පිහිටුවන ලදී, අගමැති [[Pedro Sánchez|පේද්රෝ සැන්චෙස්]] ප්රසිද්ධියේ හානි වාර්තා සහ අතුරුදහන් වූ පුද්ගලයින්ගේ යාවත්කාලීන කිරීම් නිරීක්ෂණය කිරීම ගැන සඳහන් කළේය. ගලවා ගැනීමේ ප්‍රයත්නයන්ට සහාය වීම සඳහා [[Military Emergencies Unit|මිලිටරි හදිසි අවස්ථා ඒකකය]] Valencia වෙත යොදවා ඇත. [[Andalusia|ඇන්ඩලූසියාවේ]] [[Álora|ඇලෝරා]] හි සිරවී සිටින නිවැසියන් අසල ඉදිමුණු ගංගාවකින් ගොඩ ගැනීමට හදිසි ප්‍රතිචාර දක්වන්නන්ට හෙලිකොප්ටර් භාවිතා කිරීමට අවශ්‍ය විය.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2024 |title=Dozens killed as heavy rains, flash floods slam Spain |url=https://www.france24.com/en/europe/20241030-several-bodies-found-as-heavy-rains-flash-floods-slam-spain |access-date=30 October 2024 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ස්පාඤ්ඤයේ හයවන පිලිපේ රජ|VI වන ෆෙලිපේ රජු]] තම &quot;ඛේදවාචකය පිළිබඳ පාළුව සහ කනස්සල්ල&quot; ප්‍රකාශ කළ අතර &quot; [[Queen Letizia of Spain|රැජින]] සමඟ එක්ව, ආදරණීයයන් අහිමි වූ සහ තම ඥාතීන්ට සිදු වූයේ කුමක්දැයි තවමත් නොදන්නා විපතට පත් සියලුම පවුල් වෙත අපගේ ශෝකය ප්‍රකාශ කිරීමට කැමැත්තෙමු&quot; හමුදා හදිසි ඇමතුම් අංශය සමඟ වීඩියෝ සම්මන්ත්‍රණයක් පැවැත්වීය.&lt;ref&gt;[https://www.abc.es/espana/casa-rey-muestra-desolada-efectos-dana-pesame-20241030112218-nt.html El Rey Felipe VI: «Lo principal es expresar el pésame y la tristeza por tantas pérdidas de vidas humanas»] {{In lang|es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.abc.es/sociedad/rey-reune-videconferencia-ume-zonas-afectadas-dana-20241030195707-vi.html El rey se reúne por videconferencia con la UME en las zonas afectadas por la dana] {{In lang|es}}&lt;/ref&gt; ඔක්තෝබර් 31 සිට නොවැම්බර් 2 දක්වා රට පුරා දින තුනක ශෝක කාලයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.es/espana/gobierno-decreta-luto-oficial-declarara-zona-altamente-20241030151836-nt.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.abc.es%2Fespana%2Fgobierno-decreta-luto-oficial-declarara-zona-altamente-20241030151836-nt.html|title=El Gobierno decreta luto oficial y declarará la zona como «altamente afectada por fenómeno natural»|last=Romero|first=Patricia|date=30 October 2024|work=ABC|access-date=30 October 2024|language=es|trans-title=The government declares official mourning period and will declare the zone as &quot;highly affected by a natural phenomena&quot;}}&lt;/ref&gt;

Valencian ප්‍රාදේශීය සභාපති [[Carlos Mazón]] වාර්තා කළේ ගංවතුර හානි හේතුවෙන් හදිසි ගලවාගැනීම්කරුවන්ට ප්‍රවේශ විය නොහැකි හුදකලා ප්‍රදේශවල ජීවත් වීම නිසා නිවැසියන් ගණනාවක් ගැන ගණන් නොගත් බවයි. [[Utiel]] Ricardo Gabaldon නගරාධිපති වාර්තා කළේ නගරයේ ජල මට්ටම මීටර් තුනක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, නිවැසියන් කිහිප දෙනෙකු ඔවුන්ගේ නිවෙස්වල සිරවී සිටින අතර තවත් කිහිප දෙනෙකු ගණන් නොගත් බවයි. ඔහු ඔක්තෝබර් 29 විස්තර කළේ &quot;මගේ ජීවිතයේ නරකම දවස&quot; ලෙසයි.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2024 |title=More than 50 dead after torrential rain brings flash flooding to Spain |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/spain-valencia-floods-flash-malaga-deaths-latest-b2638081.html |access-date=30 October 2024 |website=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;

ගංවතුරට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ කළමනාකරණය සම්බන්ධයෙන් Mazón පරිපාලනය විවේචනයට ලක්ව ඇත. [[Coalició Compromís|Compromís]] ප්රකාශක {{Interlanguage link|Àgueda Micó|es}}ගංවතුරෙන් සිදු වූ මරණවලට මැසෝන් පුද්ගලිකව වගකිව යුතු  ඔහුගේ වගකීම් පැහැර හරින&quot; බවට ඔහුට චෝදනා කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Cabanillas |first=Ana |date=31 October 2024 |title=Compromís carga contra Mazón y le acusa de &quot;rehuir responsabilidades&quot;: &quot;Hubo muertes por la dana y por la gestión&quot; |url=https://www.elperiodico.com/es/politica/20241031/compromis-carga-mazon-muertes-gestion-111010896 |access-date=31 October 2024 |website=[[El Periódico de Catalunya|El Periódico]] |language=es}}&lt;/ref&gt; Mazón අයත් [[People's Party (Spain)|මහජන පක්ෂයේ]] නායක [[Alberto Núñez Feijóo]], Valencian ජනාධිපතිවරයාගේ හැසිරීම ආරක්ෂා කළ අතර ඒ වෙනුවට Valencians වහා දැනුවත් කිරීමට අපොහොසත් වීම සම්බන්ධයෙන් AEMET වගකිව යුතු විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Riveiro |first=Aitor |date=31 October 2024 |title=Feijóo sale en defensa de Mazón y cuestiona las previsiones de la AEMET sobre la DANA |url=https://www.eldiario.es/politica/feijoo-sale-defensa-mazon-cuestiona-previsiones-aemet-dana_1_11780615.html |access-date=31 October 2024 |website=[[elDiario.es]] |language=es}}&lt;/ref&gt; Feijóo ගේ ප්‍රකාශයන් සිදුවීම් කාලරාමුවට පටහැනි විය: AEMET එහි පළමු රතු කාලගුණ අනතුරු ඇඟවීම 07:36 ට නිකුත් කළේය; 13:00 ට, Mazón කුණාටුවෙහි බරපතලකම අවතක්සේරු කළ අතර එය 18:00 වන විට විසුරුවා හරිනු ඇතැයි කියා සිටියේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Fraguas |first=Toño |date=31 October 2024 |title=Los datos de la AEMET desmienten a Feijóo: la primera alerta se difundió a las 7.36 del martes |url=https://www.eldiario.es/rastreador/datos-aemet-desmienten-feijoo-primera-alerta-envio-7-36-martes_132_11781301.html |access-date=31 October 2024 |website=[[elDiario.es]] |language=es}}&lt;/ref&gt;

ඉතාලි දේශගුණ විද්‍යාඥ ස්ටෙෆානෝ මැටීරියා ගංවතුරේ බරපතලකම [[ගෝලීය තාපනය|දේශගුණික විපර්යාසවල]] බලපෑමට හේතු විය. ඔහු වත්මන් [[මධ්‍යධරණී මුහුද]] විස්තර කළේ &quot; [[Timebomb|කාල බෝම්බයක්]] &quot; ලෙසය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Niranjan |first=Ajit |date=30 October 2024 |title=Spain's deadly floods and droughts are two faces of the climate crisis coin |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/30/spain-deadly-floods-and-severe-droughts-are-two-faces-of-the-climate-change-coin |access-date=31 October 2024 |website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; [[Climate Central]] විසින් කරන ලද විශ්ලේෂණයකට අනුව ගංවතුර ඇතිවීමට බලපා ඇත්තේ [[අත්ලාන්තික් සාගරය|අත්ලාන්තික් සාගරයේ]] [[Effects of climate change on oceans#Rising ocean temperature|උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමයි]].&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=31 October 2024 |title=Analysis: Valencia floods fueled by ocean warming in the Tropical Atlantic linked to climate change |url=https://www.climatecentral.org/climate-shift-index-alert/ocean-csi-spain-floods |access-date=31 October 2024 |website=[[Climate Central]]}}&lt;/ref&gt;

== මේකත් බලන්න ==

* [[2024 European floods|2024 යුරෝපීය ගංවතුර]]
* [[List of deadliest floods|මාරාන්තික ගංවතුර ලැයිස්තුව]]
* [[List of floods in Europe|යුරෝපයේ ගංවතුර ලැයිස්තුව]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* {{Commons-inline}}.</text>
      <sha1>8f88spoxqhnhtu04h6f9eh46d0sathg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2024 කැලිෆෝනියා හි එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176492</id>
    <revision>
      <id>793786</id>
      <parentid>723500</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T19:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thomascampbell123</username>
        <id>79491</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:California Presidential Election Results 2024.svg]] → [[File:2024 United States presidential election in California results map by county.svg]] [[c:Commons:WikiProject Elections and Referendums/USA election map naming conventions]]</comment>
      <origin>793786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8690" sha1="d0jie5uvea7cj89m46ztbopf22yxtdt" xml:space="preserve">{{Main article|2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය}}
{{ඡන්ද විමසීම තොරතුරු පැනලය
| election_name = 2024 කැලිෆෝනියා හි එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය
| country = එක්සත් ජනපදය
| type = ජනාධිපතිවරණය
| opinion_polls = 
| ongoing = yes &lt;!-- Please replace the &quot;ongoing&quot; parameter with the &quot;college_voted&quot; parameter set to &quot;no&quot; by election day, so that the heading &quot;projected electoral vote&quot; will be able to appear. --&gt;
| previous_election = 
| previous_year = 2020
| next_election = 
| next_year = ''2028''
| election_date = නොවැම්බර් 5, 2024
| votes_for_election = 
| needed_votes = 
| map_image = File:2024 United States presidential election in California results map by county.svg
| map_size = 
| map_caption = ප්‍රාන්ත ප්‍රතිඵල
| image_size = 200x200px
| image1 = Kamala Harris Vice Presidential Portrait (cropped).jpg
| nominee1 = [[කමලා හැරිස්]]
| party1 = ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)
| home_state1 = [[කැලිෆෝනියා]]
| running_mate1 = [[ටිම් වෝල්ස්]]
| image2 = Donald Trump official portrait (3x4a).jpg
| nominee2 = [[ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්]]
| party2 = රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)
| home_state2 = [[ෆ්ලොරිඩාව]]
| running_mate2 = [[ජේ. ඩී. වෑන්ස්]]
| image3 = 
| title = ජනාධිපති
| before_election = [[ජෝ බයිඩන්]]
| before_party = [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික්]]
| after_election = {{TBD|2024|11|6}}
| after_party = {{TBD|2024|11|6}}
| candidate1 = 
| flag_image = File:Flag_of_California.svg
}}'''2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරනය කැලිෆෝනියාවේ''' 2024 නොවැම්බර් 5, අඟහරුවාදා පැවැත්වීමට නියමිත අතර, [[2024 United States elections|2024 එක්සත් ජනපද මැතිවරණයේ]] කොටසක් ලෙස, ප්‍රාන්ත 50 සහ [[වොෂින්ටන්, ඩී.සී.|කොලොම්බියා දිස්ත්‍රික්කය]] සහභාගී වනු ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-elections-key-dates-midterms-2020-presidential-house-congress-senate-a8472821.html|title=US elections key dates: When are the 2018 midterms and the 2020 presidential campaign?|last=Kelly|first=Ben|date=August 13, 2018|work=[[The Independent]]|access-date=January 3, 2019}}&lt;/ref&gt; [[කැලිෆෝනියා|කැලිෆෝනියාවේ]] ඡන්දදායකයින් ජනප්‍රිය ඡන්දයක් හරහා [[මැතිවරණමය පර්ෂදය (එක්සත් ජනපදය)|මැතිවරණමය පර්ෂදය]] තුළ ඔවුන් නියෝජනය කිරීමට ඡන්දදායකයින් තෝරා ගනු ඇත. කැලිෆෝනියාවේ මැතිවරණ විද්‍යාලය තුළ මැතිවරණ ඡන්ද 54 ක් ඇත, එය රටේ වැඩිම ඡන්ද සංඛ්‍යාවයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last= |first= |date= |title=Distribution of Electoral Votes |url=https://www.archives.gov/federal-register/electoral-college/allocation.html |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=January 3, 2019 |website=[[National Archives and Records Administration]]}}&lt;/ref&gt;

සංගමයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තය සහ වඩාත්ම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක් වන කැලිෆෝනියාව අද ගැඹුරු [[Blue state|නිල් ප්‍රාන්තයක්]] වන අතර [[1992 United States presidential election in California|1992]] සිට ආරම්භ වන සෑම ජනාධිපතිවරණයකදීම ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට ඡන්දය දී ඇත. [[John Kerry|ජෝන් කෙරී]] එය 9.95%කින් ජයග්‍රහණය කළ [[2004 United States presidential election in California|2004]] හැර අනෙක් සෑම එකකම ඉලක්කම් දෙකකින් එය කර ඇත. 2011 සිට 2017 දක්වා රාජ්‍ය නීතිපති ලෙස සේවය කළ සහ පසුව උප සභාපති ධුරය භාර ගැනීමට පෙර 2017 සිට 2021 දක්වා එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාව නියෝජනය කළ උප ජනාධිපති [[කමලා හැරිස්]] - ස්වදේශික කැලිෆෝනියානු ජාතිකයෙකු සමඟින් කැලිෆෝනියාව අඛණ්ඩව ඉදිරියට යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ජනාධිපති සඳහා ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂකයා. හැරිස් [[1984 United States presidential election|1984]] දී [[රොනල්ඩ් රේගන්|රොනල්ඩ් රේගන්ගෙන්]] පසුව ප්‍රධාන පක්ෂ ජනාධිපතිවරණ ප්‍රවේශ පත්‍රයක පෙනී සිටින පළමු කැලිෆෝනියානු ජාතිකයා ය. තේරී පත් වුවහොත්, ඇය [[හර්බට් හූවර්]], [[Richard Nixon|රිචඩ් නික්සන්]] සහ රේගන්ගෙන් පසු කැලිෆෝනියාවේ සිව්වන ජනාධිපති මෙන්ම එසේ කළ පළමු කැලිෆෝනියානු සහ බටහිර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදිනිය ද වනු ඇත.{{විස්තරාත්මක සටහන්|Although [[Barack Obama]] was born and raised in Hawaii, he would later reside in Illinois, where his political career would have taken place.}}&lt;ref name=&quot;western-nominees&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Wislon |first=Reid |date=August 11, 2020 |title=Kamala Harris makes history — as a Westerner |url=https://thehill.com/homenews/campaign/511601-kamala-harris-makes-history-as-a-westerner/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215223105/https://thehill.com/homenews/campaign/511601-kamala-harris-makes-history-as-a-westerner/ |archive-date=December 15, 2023 |access-date=August 8, 2024 |website=The Hill}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wapo-firsts&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/23/kamala-harris-first/|title=The dizzying array of firsts for Harris if she wins nomination or election|last=Masih|first=Niha|date=July 23, 2024|work=The Washington Post|access-date=August 3, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723130607/https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/23/kamala-harris-first/|archive-date=July 23, 2024}}&lt;/ref&gt;

2024 අප්‍රේල් මාසයේ දී, කැලිෆෝනියාවේ [[American Independent Party|ඇමරිකානු ස්වාධීන පක්ෂය,]] පක්ෂයේ නාමයෝජනා ඉල්ලා නොසිටියද, ස්වාධීන අපේක්ෂක, පරිසර නීතිඥ [[Robert F. Kennedy Jr.|රොබට් එෆ්. කෙනඩි ජූනියර්]] (ප්‍රාන්තයේ පදිංචිව සිටින) එහි ජනාධිපති අපේක්ෂකයා ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 29, 2024 |title=Robert F. Kennedy Jr. will appear on California ballot with this small, far-right party |url=https://amp.sacbee.com/news/politics-government/capitol-alert/article288129125.html |website=Sacramento Bee}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== සටහන් ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;
{{2024 United States elections}}

[[ප්‍රවර්ගය:2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය]]</text>
      <sha1>d0jie5uvea7cj89m46ztbopf22yxtdt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793788</id>
      <parentid>793786</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T00:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>793788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8664" sha1="py8nfncamp8al7ev0t1g65x3nh981v8" xml:space="preserve">{{Main article|2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය}}
{{ඡන්ද විමසීම තොරතුරු පැනලය
| election_name = 2024 කැලිෆෝනියා හි එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය
| country = එක්සත් ජනපදය
| type = ජනාධිපතිවරණය
| opinion_polls = 
| ongoing = yes &lt;!-- Please replace the &quot;ongoing&quot; parameter with the &quot;college_voted&quot; parameter set to &quot;no&quot; by election day, so that the heading &quot;projected electoral vote&quot; will be able to appear. --&gt;
| previous_election = 
| previous_year = 2020
| next_election = 
| next_year = ''2028''
| election_date = නොවැම්බර් 5, 2024
| votes_for_election = 
| needed_votes = 
| map_image = File:2024 United States presidential election in California results map by county.svg
| map_size = 
| map_caption = ප්‍රාන්ත ප්‍රතිඵල
| image_size = 200x200px
| image1 = Kamala Harris Vice Presidential Portrait (cropped).jpg
| nominee1 = [[කමලා හැරිස්]]
| party1 = ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)
| home_state1 = [[කැලිෆෝනියා]]
| running_mate1 = [[ටිම් වෝල්ස්]]
| image2 = Donald Trump official portrait (3x4a).jpg
| nominee2 = [[ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්]]
| party2 = රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)
| home_state2 = [[ෆ්ලොරිඩාව]]
| running_mate2 = [[ජේ. ඩී. වෑන්ස්]]
| image3 = 
| title = ජනාධිපති
| before_election = [[ජෝ බයිඩන්]]
| before_party = [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික්]]
| after_election = {{TBD|2024|11|6}}
| after_party = {{TBD|2024|11|6}}
| candidate1 = 
| flag_image = File:Flag_of_California.svg
}}'''2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරනය කැලිෆෝනියාවේ''' 2024 නොවැම්බර් 5, අඟහරුවාදා පැවැත්වුනු අතර, [[2024 United States elections|2024 එක්සත් ජනපද මැතිවරණයේ]] කොටසක් ලෙස, ප්‍රාන්ත 50 සහ [[වොෂින්ටන්, ඩී.සී.|කොලොම්බියා දිස්ත්‍රික්කය]] සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-elections-key-dates-midterms-2020-presidential-house-congress-senate-a8472821.html|title=US elections key dates: When are the 2018 midterms and the 2020 presidential campaign?|last=Kelly|first=Ben|date=August 13, 2018|work=[[The Independent]]|access-date=January 3, 2019}}&lt;/ref&gt; [[කැලිෆෝනියා|කැලිෆෝනියාවේ]] ඡන්දදායකයින් ජනප්‍රිය ඡන්දයක් හරහා [[මැතිවරණමය පර්ෂදය (එක්සත් ජනපදය)|මැතිවරණමය පර්ෂදය]] තුළ ඔවුන් නියෝජනය කිරීමට ඡන්දදායකයින් තෝරා ගනු ඇත. කැලිෆෝනියාවේ මැතිවරණ විද්‍යාලය තුළ මැතිවරණ ඡන්ද 54 ක් ඇත, එය රටේ වැඩිම ඡන්ද සංඛ්‍යාවයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last= |first= |date= |title=Distribution of Electoral Votes |url=https://www.archives.gov/federal-register/electoral-college/allocation.html |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=January 3, 2019 |website=[[National Archives and Records Administration]]}}&lt;/ref&gt;

සංගමයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තය සහ වඩාත්ම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක් වන කැලිෆෝනියාව අද ගැඹුරු [[Blue state|නිල් ප්‍රාන්තයක්]] වන අතර [[1992 United States presidential election in California|1992]] සිට ආරම්භ වන සෑම ජනාධිපතිවරණයකදීම ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට ඡන්දය දී ඇත. [[John Kerry|ජෝන් කෙරී]] එය 9.95%කින් ජයග්‍රහණය කළ [[2004 United States presidential election in California|2004]] හැර අනෙක් සෑම එකකම ඉලක්කම් දෙකකින් එය කර ඇත. 2011 සිට 2017 දක්වා රාජ්‍ය නීතිපති ලෙස සේවය කළ සහ පසුව උප සභාපති ධුරය භාර ගැනීමට පෙර 2017 සිට 2021 දක්වා එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාව නියෝජනය කළ උප ජනාධිපති [[කමලා හැරිස්]] - ස්වදේශික කැලිෆෝනියානු ජාතිකයෙකු සමඟින් කැලිෆෝනියාව අඛණ්ඩව ඉදිරියට යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ජනාධිපති සඳහා ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂකයා. හැරිස් [[1984 United States presidential election|1984]] දී [[රොනල්ඩ් රේගන්|රොනල්ඩ් රේගන්ගෙන්]] පසුව ප්‍රධාන පක්ෂ ජනාධිපතිවරණ ප්‍රවේශ පත්‍රයක පෙනී සිටින පළමු කැලිෆෝනියානු ජාතිකයා ය. තේරී පත් වුවහොත්, ඇය [[හර්බට් හූවර්]], [[Richard Nixon|රිචඩ් නික්සන්]] සහ රේගන්ගෙන් පසු කැලිෆෝනියාවේ සිව්වන ජනාධිපති මෙන්ම එසේ කළ පළමු කැලිෆෝනියානු සහ බටහිර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදිනිය ද වනු ඇත.{{විස්තරාත්මක සටහන්|Although [[Barack Obama]] was born and raised in Hawaii, he would later reside in Illinois, where his political career would have taken place.}}&lt;ref name=&quot;western-nominees&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Wislon |first=Reid |date=August 11, 2020 |title=Kamala Harris makes history — as a Westerner |url=https://thehill.com/homenews/campaign/511601-kamala-harris-makes-history-as-a-westerner/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215223105/https://thehill.com/homenews/campaign/511601-kamala-harris-makes-history-as-a-westerner/ |archive-date=December 15, 2023 |access-date=August 8, 2024 |website=The Hill}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wapo-firsts&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/23/kamala-harris-first/|title=The dizzying array of firsts for Harris if she wins nomination or election|last=Masih|first=Niha|date=July 23, 2024|work=The Washington Post|access-date=August 3, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723130607/https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/23/kamala-harris-first/|archive-date=July 23, 2024}}&lt;/ref&gt;

2024 අප්‍රේල් මාසයේ දී, කැලිෆෝනියාවේ [[American Independent Party|ඇමරිකානු ස්වාධීන පක්ෂය,]] පක්ෂයේ නාමයෝජනා ඉල්ලා නොසිටියද, ස්වාධීන අපේක්ෂක, පරිසර නීතිඥ [[Robert F. Kennedy Jr.|රොබට් එෆ්. කෙනඩි ජූනියර්]] (ප්‍රාන්තයේ පදිංචිව සිටින) එහි ජනාධිපති අපේක්ෂකයා ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 29, 2024 |title=Robert F. Kennedy Jr. will appear on California ballot with this small, far-right party |url=https://amp.sacbee.com/news/politics-government/capitol-alert/article288129125.html |website=Sacramento Bee}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== සටහන් ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;
{{2024 United States elections}}

[[ප්‍රවර්ගය:2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය]]</text>
      <sha1>py8nfncamp8al7ev0t1g65x3nh981v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සතරදෙනාගේ කල්ලිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181515</id>
    <revision>
      <id>793764</id>
      <parentid>746693</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T16:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>793764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2297" sha1="kr9acsv2v6daj373y8jpbqtln9nohw6" xml:space="preserve">[[ගොනුව:&quot;Gang of Four&quot; on trial in 1980.jpg|thumb|398x398px| 1980 නොවැම්බර් මාසයෙහිදී සතරදෙනාගේ කල්ලිය නඩු විභාගයට මුහුණ දෙමින්. වමේ සිට දකුණට: [[ජං චිං]], [[චං චුවෙන්කියාඕ]], [[යාඕ වෙනියුඈන්]], [[වං හොංවෙං]]]]
'''සතරදෙනාගේ කල්ලිය''' ({{zh|s=四人帮|t=四人幫|p=Sì rén bāng}}) යනු, [[චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය|චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂ]] (CCP) නිලධාරීන් සතරදෙනෙක් වෙතින් සමන්විතවූ [[මාඕවාදී]] [[දේශපාලන පිල| දේශපාලන පිලකි]]. [[සංස්කෘතික විප්ලවය]] (1966–1976) තුලදී ඔවුන් ප්‍රමුඛත්වයට පැමිණියද, සංස්කෘතික විප්ලවය තුලදී සිදුවී තිබූ  සීමාව ඉක්මවීම් සහ අසමර්ථ වීම් සඳහා ඔවුන්ගේ වගකීම නිසාවෙන් රාජ්‍ය-විරෝධී අපරාධ මාලාවක් වෙනුවෙන්  මොවුන්ට විරුද්ධව පසුව චෝදනා එල්ල කෙරිණි. කල්ලියෙහි නායකත්ව චරිතය වූයේ [[ජං චිං]] ([[මාඕ සේතුං]]ගේ අවසාන බිරිඳ) විය. අනෙකුත් සාමාජිකයන් වූයේ [[චං චුවෙන්කියාඕ]], [[යාඕ වෙනියුඈන්]], සහ  [[වං හොංවෙං]] යන්නන් වූහ.&lt;ref name=&quot;Yao Wenyuan&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |url=http://www.economist.com/node/5381892|title= යාඕ වෙනියුඈන් |newspaper=දි  ඉකෝනොමිස්ට්|issn=0013-0613|access-date=2016-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623212046/http://www.economist.com/node/5381892|archive-date=2016-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>kr9acsv2v6daj373y8jpbqtln9nohw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Central Asian history</title>
    <ns>10</ns>
    <id>194145</id>
    <revision>
      <id>793809</id>
      <parentid>793361</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>793809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8395" sha1="6gqwmngx1i9sl7kkxe9fthnnsi5xya9" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Central Asian history
| title     = [[මධ්‍යම ආසියාවේ ඉතිහාසය]]
| state        = &lt;includeonly&gt;collapsed&lt;/includeonly&gt;
| listclass = hlist
|image =
| group1 =පාර්ශ්ව
| list1  =
* [[Mal'ta–Buret' culture]]
* [[Yamnaya culture]]
* [[Afanasievo culture]]
* [[Sintashta culture]]
* [[Vakhsh culture]]
* [[Bactria–Margiana Archaeological Complex]]
* [[සක]]
* [[Andronovo culture]]
* [[Tagar culture]]
* [[Uyuk culture]]
* [[Pazyryk culture]]
* [[Massagetae]]
* [[Medes|Median Empire]]
* [[ඇකිමේනීය අධිරාජ්‍යය]]
* [[මැසඩෝනියානු අධිරාජ්‍යය]]
* [[Seleucid Empire]]
* [[ග්‍රීක-බැක්ට්‍රියානු රාජධානිය]]
* [[Guiyi Circuit]]
* [[යුඒචී]]
* [[Xiongnu]]
* [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය]]
* [[Kushano-Sasanian Kingdom|Kushano-Sasanians]]
* [[Kidarites]]
* [[Alchon Huns]] 
* [[Hephthalites]]
* [[Tocharians]]
* [[Principality of Ushrusana|Ustrushana]]
* [[Principality of Khuttal|Khuttal]]
* [[Ferghana Kingdom|Ferghana]]
* [[First Turkic Khaganate]]
* [[Western Turkic Khaganate|Western Turks]]
* [[තාං රාජවංශය]] ([[Protectorate General to Pacify the West|Anxi Protectorate]])
* [[Ikhshids of Sogdia]]
* [[Tokhara Yabghus]]
* [[තුර්ක් ශාහිවරු]]
* [[Oghuz Yabgu State|Oghuz Yabgus]]
* [[Second Turkic Khaganate]]
* [[Uyghur Khaganate]]
* [[Abbasid Caliphate]]
* [[Tahirid dynasty]]
* [[Saffarid dynasty]]
* [[Samanids]]
* [[Ma'munids]]
* [[Farighunids]]
* [[Ghaznavids]]
* [[Great Seljuq Empire]]
* [[Ghurid dynasty|Ghurid Empire]]
* [[Khwarazmian Empire]]
* [[මොංගෝල අධිරාජ්‍යය]]
* [[Chagatai Khanate]]
* [[Golden Horde]]
* [[Ilkhanate]]
* [[Sufi dynasty]]
* [[Kart dynasty]]
* [[Timurid Empire]]
* [[Principality of Fergana]]
* [[Khanate of Bukhara]]
* [[Durrani Empire]]
* [[Khanate of Khiva]]
* [[Chinese Turkestan]]
* [[Russian Turkestan]]
* [[Soviet Central Asia]]
* [[Chinese Central Asia]]

| group2 = සංස්කෘතිය
| list2  =
* [[Central Asian art]]
* [[සේද මාවත]]
* [[Silk Road transmission of art]]
* [[සේද මාවතේ බුද්ධාගමේ ව්‍යාප්තිය]]
* [[Serindian art]]
* [[Central Asians in ancient Indian literature]]

| group3 = පුරාවිද්‍යාව
| list3 =
{{Navbox|child

| group1= [[දකුණු රුසියාව]]
|list1 =
* [[Sintashta]]
* [[Arzhan culture|Arzhan kurgan]]
* [[Pazyryk burials]]
* [[Salbyk kurgan]]
* [[Filippovka kurgans]]

| group2= [[බටහිර චීනය]]
|list2 =
* [[Bulayïq]]
* [[Kucha]]
* [[Kizil Caves]]
* [[Kizilgaha Caves]]
* [[Kumtura Caves]]
* [[Subashi Temple]]
* [[දුන්හුවං]]
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Niya ruins|Niya]]
* [[Rawak Stupa|Rawak]]
* [[මොගාඕ ලෙන්]]
* [[Tumxuk|Tumshuq]]
* [[Bezeklik Caves]]
* [[දුන්හුවාං ලෙන්]]
* [[Loulan Kingdom|Loulan]]
* [[ඛෝටාන් රාජධානිය|ඛෝටාන්]]
* [[Kashgar]]
* [[Beshbalik]]

| group3= [[මොංගෝලියාව]]
|list3 =
* [[Noin-Ula burial site]]|
* [[Altyn Tamgan Tarhan inscription]]
* [[Bars-Hot]]
* [[Bombogor inscription]]
* [[Choiti-Tamir inscriptions]]
* [[කරකෝරම්]]
* [[Kul-chur inscription]]
* [[Ongin inscription]]
* [[Ordu-Baliq]]
* [[Orkhon inscriptions]]
* [[Shoroon Bumbagar tomb]]

| group4= [[කසාඛ්ස්තානය]]
|list4 =
* [[Begash]]
* [[Issyk kurgan]]
* [[Jankent]]
* [[Karsakpay inscription]]
* [[Kerderi]]
* [[Krasnyi Yar (Kazakhstan)|Krasnyi Yar]]
* [[Merke Turkic Sanctuaries]]
* [[Otrar]]
* [[Petroglyphs of Arpa-Uzen]]
* [[Petrovka settlement]]
* [[Boralday (archaeological site)|Boralday]]
* [[Sawran (Kazakhstan)|Sawran]]
* [[Semiyarka]]
* [[Shilikty]]
* [[Steppe Geoglyphs]]
* [[Sumbe (ancient settlement)|Sumbe]]
* [[Talapty Settlement]]
* [[Turkistan (city)]]
* [[Urpek]]
* [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi]]
* [[Araltobe kurgan]]

| group5 = [[කිර්ගිස්තානය]]
| list5  =
* [[Aigyr-Zhal 2]]
* [[Balasagun]]
* [[Burana Tower]]
* [[Issyk-Kul]]
* [[Koshoy Korgon]]
* [[Manas Ordo]]
* [[Navekat]]
* [[Özgön]]
* [[Shakh Fazil]]
* [[Suyab]]
* [[Tash Rabat]]

| group6 = [[උස්බෙකිස්තානය]]
| list6  =
* [[Afrasiyab (Samarkand)|Afrasiyab]]
* [[Akchakhan-Kala]]
* [[Akhsikath]]
* [[Ancient Pap]]
* [[Ayaz-Kala]]
* [[Balalyk Tepe]]
* [[Burchmulla]]
* [[Dalverzin Tepe]]
* [[Desert castles of ancient Khorezm]]
* [[Fayaz Tepe]]
* [[Guldursun-Kala]]
* [[Hazorasp]]
* [[Itchan Kala]]
* [[Kafir-kala (Uzbekistan)|Kafir-kala]]
* [[Kampir Tepe]]
* [[Kara Tepe]]
* [[Khalchayan]]
* [[Khiva]]
* [[Koi Krylgan Kala]]
* [[Koktepe]]
* [[Kyzyl-Kala]]
* [[Obi-Rakhmat Grotto]]
* [[Poykent]]
* [[Sarmishsay]]
* [[Shahrukhiya]]
* [[Siypantosh Rock Paintings]]
* [[Tavka Kurgan]]
* [[Toprak-Kala]]
* [[Varakhsha]]
* [[Zarautsoy Rock Paintings]]

| group7 = [[ටජිකිස්තානය]]
| list7  =
* [[Bunjikat (archeological site)|Bunjikat]]
* [[Penjikent]]
* [[Ajina Tepe]]
* [[Cyropolis]]
* [[Kafir-kala (Tajikistan)|Kafir-kala]]
* [[Sarazm]]
* [[Takht-i Kuwad]]
* [[Takht-i Sangin]]
* [[Kalai Kafirnigan]]

| group8 = [[තුර්ක්මෙනිස්තානය]]
| list8 =
* [[Cave of Dzhebel]]
* [[Abiward]]
* [[Altyndepe]]
* [[Anau culture]]
* [[Anau, Turkmenistan|Anau]]
* [[Dev-Kesken]]
* [[Gonur Depe]]
* [[Jeitun]]
* [[Konye-Urgench]]
* [[Kutlug Timur Minaret]]
* [[Merv]]
* [[Monjukli Depe]]
* [[Namazga-Tepe]]
* [[Nisa, Turkmenistan|Nisa]]
* [[Togolok]]
* [[Ulug Depe]]

| group9= [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
| list9  =
* [[Tepe Fullol]]
* [[අයි-ඛානූම්]]
* [[Dilberjin Tepe]]
* [[හඩ්ඩා, ඇෆ්ඝනිස්තානය|හඩ්ඩා]]
* [[තාපා ශෝටර්]]
* [[Chakhil-i-Ghoundi Stupa|Chakhil-i-Ghoundi]]
* [[Shotorak monastery|Shotorak]]
* [[Paitava]]
* [[බිමාරාන්]]
* [[Commons:Category:Tapa-i Kafariha Monastery|Tapa-i Kafariha]]
* [[මෙස් අයිනක්]]
* [[ෆොන්ඩුකිස්තාන් ආරාමය|ෆොන්ඩුකිස්තාන්]]
* [[Khair Khaneh]]
* [[Tapa Sardar]]
* [[Tepe Narenj]]
* [[Takht-e Rostam]]
* [[Tepe Fullol]]
* [[Tillya Tepe]]
* [[Yemshi Tepe]]
* [[Alexandria Prophthasia]]
* [[Aq Kupruk]]
* [[Asqalan, Afghanistan|Asqalan]]
* [[Bactria–Margiana Archaeological Complex]]
* [[බාමියන් බුද්ධ ප්‍රතිමා]]
* [[Chakhil-i-Ghoundi Stupa]]
* [[Darra-e Kur]]
* [[Dasht-e Nawar]]
* [[Dokhtar-i-Noshirwan]]
* [[Firozkoh]]
* [[Gawhar Shad Mausoleum]]
* [[Haji Piyada]]
* [[Khair Khaneh]]
* [[Mundigak]]
* [[Musalla Complex]]
* [[Nagara (ancient city)|Nagara]]
* [[Qala-i-Jangi]]
* [[Rag-i-Bibi]]
* [[Surkh Kotal]]
| group10= [[ඉරානය]]


| list10  =
* [[Bandian complex]]
* [[Mount Khajeh]]
* [[Shahr-e Sukhteh]]

}}
| group4 = පුරාවස්තු
| list4  =
* [[Sokh snakes]]
* [[Orlat plaques]]
* [[Hephthalite silver bowl]]
* [[Chilek silver bowl]]
* [[Gardez Ganesha]]
* [[Mogao Christian painting]]
* [[Murals from the Christian temple at Qocho]]
* [[Penjikent murals]]
* [[Sampul tapestry]]
* ''[[Sogdian Daēnās]]''
* [[Oxus Treasure]]
* [[බිමාරාන් කරඬුව]]
* [[බාමියන් බුද්ධ ප්‍රතිමා]]
* [[Kabul hoard]]
* [[ලඝ්මාන් හි අරමයික අභිලේඛනය]]
* [[කන්දහාර් අරමයික අභිලේඛනය]]
* [[පුල්-ඉ-දරුන්තේ අරමයික අභිලේඛනය]]
* [[කන්දහාර් ද්විභාෂා ශිලාලේඛය]]
* [[අශෝකයන්ගේ කන්දහාර් ග්‍රීක ආඥා]]
* [[Afrasiab murals]]
* [[Stamp seal (BM 119999)]]
* [[Seal of Khingila]]
* [[Siberian Ice Maiden]]
* [[Ai-Khanoum plaque]]
* [[Saksanokhur gold buckle]]
* [[Boar hunter (Hermitage Museum)]]
* [[Siberian Collection of Peter the Great]]
* [[Silver Deer of Bilge Qaghan|Silver Deer]] and [[Golden Crown of Bilge Qaghan]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{navbox documentation|collapsed}}
	
[[Category:Asia history templates]]
[[Category:History by region navigational boxes]]
[[Category:Central Asia]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6gqwmngx1i9sl7kkxe9fthnnsi5xya9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Archaeological sites in Taxila</title>
    <ns>10</ns>
    <id>195322</id>
    <revision>
      <id>793769</id>
      <parentid>793743</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>793769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="670" sha1="12iraegd3k3jkfnn2h0vwezh1h4a1g1" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = Archaeological sites in Taxila
|title = [[තක්ෂිලා]]වේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
|titlestyle = background:#abdb75;
|basestyle = background:#bbeb85;
|bodyclass = hlist
|state = {{{state|autocollapse}}}

|group1= නගර
|list1 =
* [[Hathial]]
* [[Bhir Mound]]
* [[Sarai Khola]]
* [[සිර්කප්]]
* [[Sirsukh]]

|group2= විහාරාරාම
|list2 =
*[[ධර්මරාජික]]
*[[ජෝලියන්]]
*[[Kalawan]]
*[[Mohra Muradu]]

|group3= දේවස්ථාන
|list3=
*[[Jandial]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation}}
[[Category:Pakistan history navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>12iraegd3k3jkfnn2h0vwezh1h4a1g1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793816</id>
      <parentid>793769</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>793816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="681" sha1="9do1clvejm1v2wsl2li5d78h85siuud" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = Archaeological sites in Taxila
|title = [[තක්ෂිලා]]වේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
|titlestyle = background:#abdb75;
|basestyle = background:#bbeb85;
|bodyclass = hlist
|state = {{{state|autocollapse}}}

|group1= නගර
|list1 =
* [[Hathial]]
* [[Bhir Mound]]
* [[Sarai Khola]]
* [[සිර්කප්]]
* [[Sirsukh]]

|group2= විහාරාරාම
|list2 =
*[[ධර්මරාජික]]
*[[ජෝලියන්]]
*[[කලවාන්]]
*[[Mohra Muradu]]

|group3= දේවස්ථාන
|list3=
*[[Jandial]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{Navbox documentation}}
[[Category:Pakistan history navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9do1clvejm1v2wsl2li5d78h85siuud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලෝරියාන් තංගයි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195329</id>
    <revision>
      <id>793758</id>
      <parentid>793407</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T14:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* ආශ්‍රේයයන් */</comment>
      <origin>793758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11611" sha1="ey9qqu4cqycjk99d27zd1jn9fmd7hml" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව ආගමික ගොඩනැගිල්ල
| building_name         = ලෝරියාන් තංගයි
| religious_affiliation = [[බුද්ධාගම]]
| image                 = Loriyan Tangai complete Stupa.jpg
| image_upright         = 1.2
| alt                   = 
| caption               = ලෝරියාන් තංගයි හි ස්තූපයක් (ප්‍රතිනිර්මාණයක්).
| map_type              = Pakistan#Gandhara
| coordinates           = {{coord|34.5344|71.8711|display=inline,title}}
| map_size              = 250
| relief                = yes
| location              = [[පාකිස්තානය]]
| rite                  = 
| sector                = 
| municipality          = 
| district              = 
| territory             = 
| prefecture            = 
| state                 = 
| province              = 
| region                = [[ගන්ධාර]]
| consecration_year     = ක්‍රි.ව. 2වන සියවස
| status                = ස්තූප නටබුන්
| functional_status     = පුරාවස්තූන් ඉවත්කොට ඇත
| heritage_designation  = 
| leadership            = 
| website               = 
| architect             = 
| architecture_type     = 
| architecture_style    = 
| general_contractor    = 
| groundbreaking        = 
| year_completed        = 
| construction_cost     = 
| facade_direction      = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| materials             = 
| nrhp                  = 
| designated            = 
| added                 = 
| refnum                = 
}}

'''ලෝරියාන් තංගයි''' යනු [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානයේ]] [[ගාන්ධාර|ගන්ධාර]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් වන අතර, එහි බෞද්ධ ප්‍රතිමා රාශියක් හමුවූ ස්තූප සහ ආගමික ගොඩනැගිලි රාශියක් අඩංගු වේ.

1896 දී ඇලෙක්සැන්ඩර් කැඩි විසින් මෙම ස්තූප කැණීම් කරන ලද අතර, එම ස්ථානයේ බොහෝ ප්‍රතිමා [[කොල්කාතා|කල්කටාවේ]] ඉන්දියානු කෞතුකාගාරයට යවන ලදී. 

== &quot;318 වර්ෂයේ&quot; බුද්ධ ප්‍රතිමාව ==
ලෝරියාන් තංගයි හි එක් බුද්ධ ප්‍රතිමාවක &quot;වර්ෂය 318&quot; ලෙස සඳහන් සෙල්ලිපියක් ඇත. අදාළ යුගය නිශ්චිතව දක්වා නැත, නමුත් බජෞර් ධාතු කරඬු අභිලේඛනය සොයා ගැනීමෙන් පසු, එය ක්‍රි.පූ. 174 දී ආරම්භ වූ යවන යුගයට අයත් යැයි දැන් සිතන අතර, බුද්ධ ප්‍රතිමාව සඳහා ක්‍රි.ව. 143 පමණ දිනයක් ලබා දෙයි. 
{{බහුවිධ රූපය
| align             = left
| direction         = vertical
| header            = ලෝරියාන් තංගයි බුද්ධ ප්‍රතිමාව
| total_width       = 170
| image1            = Loriya_Tangai_Buddha.jpg
| image2            = Year 318 inscription Loriyan Tangai.jpg
| footer            = &quot;වර්ෂය 318&quot; ලෙස අභිලේඛනයක් අන්තර්ගත බුද්ධ ප්‍රතිමාව, මෙය බොහෝවිට ක්‍රි.ව. 143ට අයත් විය හැක.&lt;ref name=&quot;PC&quot;/&gt;
}}
මෙය [[බිමාරාන් කරඬුව|බිමාරාන් කරඬුවෙන්]] (ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස) පසු, සහ [[කනිශ්ක|කණිෂ්ක රජුගේ]] බෞද්ධ කාසි හා සමාන කාලයකදී, බුදුන් වහන්සේගේ පැරණිතම නිරූපණයන්ගෙන් එකක් බවට පත් කරනු ඇත. 

පාදමෙහි දකුණු පැත්තේ සිටින බැතිමතුන් දෙදෙනා ඉන්දු-සිතියන් ඇඳුමෙන් (ලිහිල් කලිසම්, සැට්ට සහ ශීර්ෂාවරණ) සැරසී සිටිති.  &lt;ref&gt;Detailed photograph in {{උපන්‍යාස පොත |last=Bachhofer |first=Ludwig |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.41425 |title=Early Indian sculpture vol.2 |date=1929 |page=[https://archive.org/details/in.gov.ignca.41425/page/n329 143]}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ ලාක්ෂණික කලිසම් සමීප ඡායාරූපවල පැහැදිලිව දක්නට ලැබේ. ප්‍රතිමාව දැන් [[කොල්කාතා|කල්කටාවේ]] ඉන්දියානු කෞතුකාගාරයේ ඇත. &lt;gallery&gt;
ගොනුව:BimaranCasket2.JPG|alt=Bimaran casket (1st century CE)| [[බිමාරාන් කරඬුව]] (ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස)
ගොනුව:Kanishka_Buddha.jpg|alt=The Buddha (with &quot;BODDO&quot; in Greek script) on a coin of Kanishka (approx. 130 CE)| [[කනිශ්ක|කණිෂ්ක]] කාසියක (ආසන්න වශයෙන් ක්‍රි.ව. 130) බුදුන් වහන්සේ (ග්‍රීක අක්ෂරයෙන් &quot;BODDO&quot; සමඟ)
ගොනුව:Hashtnagar_Buddha_Year_384_original_body_only.jpg|alt=Statue of the Buddha of Hashtnagar, inscribed of &quot;the year 384&quot;, which is thought to be 209 CE.| &quot;384 වර්ෂය&quot; ලෙස සටහන් කර ඇති, ක්‍රි.ව. 209 ලෙස සැලකෙන හෂ්ට්නගර්හි බුද්ධ ප්‍රතිමාව.
&lt;/gallery&gt;තවත් බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් වන හෂ්ට්නගර් හි බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ වර්ෂය 384 ලෙස සඳහන් කැටයමක් දක්නට ඇති අතර එය ක්‍රි.ව. 209 යැයි සැලකේ. [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] පාදම පමණක් සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, ප්‍රතිමාව ලෝරියන් තංගයි බුද්ධ ප්‍රතිමාවට වඩා ශෛලිගත වස්ත්‍ර කැටයම් අන්තර්ගත වූ එම ප්‍රතිමාව අතුරුදහන් වී ඇත. 

== ගැලරිය ==
&lt;gallery&gt;
ගොනුව:Loriyan_Tangai_valley.jpg|alt=Loriyan Tangai valley| ලෝරියාන් තංගයි නිම්නය
ගොනුව:Loriyan_Tangai_Stupa_after_excavation.jpg|alt=A Loriyan Tangai Stupa after excavation.| කැණීමෙන් පසු ලෝරියාන් තංගයි ස්තූපයක්.
ගොනුව:Loriya_Tangai_Buddhas_and_Bodhisattvas.jpg|alt=Buddhas and Bodhisattvas.| බුද්ධ සහ බෝධිසත්ත්ව ප්‍රතිමා 
ගොනුව:Loriya_Tangai_standing_Buddha.jpg|alt=A Loriyan Tangai Buddha from the same period as the Buddha dated &quot;Year 318&quot;.| &quot;වර්ෂය 318&quot; දිනැති බුදුන් වහන්සේට සමාන යුගයකට අයත් ලෝරියාන් තංගයි  බුද්ධ ප්‍රතිමාව. 
ගොනුව:Loriyan_Tangai_Kharoshthi_inscription_of_the_year_318.jpg|alt=Dated inscription (318) of the Loriyan Tangai Buddha.| ලෝරියාන් තංගයි බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ දිනැති සෙල්ලිපිය (318).
ගොනුව:44._Submission_of_Naga_king_Apala-2nd_century-_Loriyan_Tangai-_Gandhara_Gallery-_Indian_Museum-_Kolkata.-5079-A23476a.jpg|alt=Loriyan Tangai sculpture| ලෝරියාන් තංගයි  කැටයම්
ගොනුව:51._Receiving_of_a_bundle_of_grass_from_a_grass_cutter-2nd_century_CE-_Loriyan_Tangai-5123-A23266-_Gandhara_Gallery-Indian_Museum-Kolkata.jpg|alt=Loriyan Tangai sculpture| ලෝරියාන් තංගයි කැටයම්
ගොනුව:65.2._Chandra_Kinnara_Jataka-2nd_century_CE-Loriyan_Tangai-5130-A2343a&amp;b-Gandhara_Gallery-Indian_Museum-Kolkata.jpg|alt=Loriyan Tangai sculpture| ලෝරියාන් තංගයි කැටයම්
ගොනුව:Buddha_in_Meditation_-_Schist_-_ca_2nd_Century_CE_-_Gandhara_-_Loriyan_Tangai_-_ACCN_4855_-_Indian_Museum_-_Kolkata_2016-03-06_1483.JPG|alt=Loriyan Tangai sculpture| ලෝරියාන් තංගයි කැටයම්
ගොනුව:Buddha_Inside_Palace_-_Schist_-_ca_2nd_Century_CE_-_Gandhara_-_Loriyan_Tangai_-_ACCN_5090-A23485_-_Indian_Museum_-_Kolkata_2016-03-06_1542.JPG|alt=Loriyan Tangai sculpture| ලෝරියාන් තංගයි කැටයම්
ගොනුව:Great_Departure_-_Schist_-_ca_2nd_Century_CE_-_Gandhara_-_Loriyan_Tangai_-_ACCN_5043_-_Indian_Museum_-_Kolkata_2016-03-06_1480.JPG|alt=Loriyan Tangai sculpture| ලෝරියාන් තංගයි කැටයම්
ගොනුව:Indian_Museum_Sculpture_-_Bodhisattva_Maitreya,_Loriyan_Tangai_(9218175455).jpg|alt=Loriyan Tangai sculpture| ලෝරියාන් තංගයි කැටයම්
ගොනුව:Bust_of_a_Bodhisattva,_possibly_Maitreya,_Loriyan_Tangai,_2nd-3rd_century.jpg|alt=Bust of a Bodhisattva, possibly Maitreya, Loriyan Tangai, 2nd-3rd century| බෝධිසත්ත්ව ප්‍රතිමාවක්, බොහෝ විට මෛත්‍රෙය විය හැකිය, ලෝරියාන් තංගයි, 2වන-3වන සියවස
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය|Loriyan Tangai}}

* &lt;span class=&quot;portalbox-image&quot;&gt;[[File:P_history.svg|link=|alt=|class=skin-invert-image noviewer|31x31පික්]]&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;portalbox-link&quot;&gt;[[Portal:History|ඉතිහාස ද්වාරය]]&lt;/span&gt;
* &lt;span class=&quot;portalbox-image&quot;&gt;[[File:Flag_of_Pakistan.svg|link=|alt=flag|දාරය|class=noviewer|32x32පික්]]&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;portalbox-link&quot;&gt;[[Portal:Pakistan|පාකිස්තාන ද්වාරය]]&lt;/span&gt;
{{Gandhara|state=expanded}}
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</text>
      <sha1>ey9qqu4cqycjk99d27zd1jn9fmd7hml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>එල් නීන්යෝ–දක්ෂිණ දෝලනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195525</id>
    <revision>
      <id>793748</id>
      <timestamp>2026-06-13T13:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>නව ලිපිය</comment>
      <origin>793748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2437" sha1="35vx97z1a03hlec9r4ww4apavdr7nte" xml:space="preserve">{{multiple image
| total_width       = 500
| width1            = 
| image1            = NOAA_Nino.jpg
| alt1              =  දේශගුණය කෙරෙහි එල් නින්යෝ විසින් ඇතිකෙරෙන බලපෑම්
| caption1          = 
| width2            = 
| image2            = NOAA_Nina.jpg
| alt2              = දේශගුණය කෙරෙහි ල නින්යා විසින් ඇතිකෙරෙන බලපෑම්
| caption2          = 
| footer_background = &lt;!-- footer background as a 'hex triplet' web color prefixed by # e.g. #FFFFFF --&gt;
| footer_align      = center
| footer            = එල් නීන්යෝ සහ ල නින්යා වෙතින් උෂ්ණත්වය සහ [[වර්ෂණය]] වෙත ඇතිකෙරෙන වෙනස්කම් ප්‍රභින්න වන අතර සෘතුවෙන් සෘතුවටද එම වෙනස්කම්  විචල්‍ය වෙයි.&lt;ref name=&quot;Wald 2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last1=වල්ඩ්|first1=ලූෂන්|title=ෆන්ඩමෙන්ට්ල්ස් ඔෆ් සෝලාර් රේඩියේෂන් |date=2021 |publisher=CRC ප්‍රෙස්|location=බෝක රැටෝන් |isbn=978-0-367-72588-4 |chapter=ඩෙෆින්ෂන්ස් ඔෆ් ටයිම්: ෆ්‍රොම් ඉයර් ටු සෙකන්ඩ් }}&lt;/ref&gt;
}}

'''එල් නීන්යෝ–දක්ෂිණ දෝලනය''' ('''ENSO''') යනු, නිවර්තන [[ශාන්තිකර සාගරය]] මත [[සුළං]] සහ [[මුහුදු පෘෂ්ඨීය උෂ්ණත්වය|මුහුදු පෘෂ්ඨීය උෂ්ණත්වයන්]] තුල ඇතිවන විචලනයන් වෙතින් ජනිතවන ගෝලීය දේශගුණික සංසිද්ධියකි. මෙම විචලනයන් අක්‍රමික රටාවක් පිළිබිඹු කරන මුත් කිසියම් චක්‍රාකාර ආභාසයක් පෙන්නුම් කරයි. ENSO ඇතිවන අවස්ථාව පහසුවෙන් පුනර්කථනය කල නොහැක. 

== ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|25em |refs=

}}</text>
      <sha1>35vx97z1a03hlec9r4ww4apavdr7nte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:රටේ දත්ත Khyber Pakhtunkhwa</title>
    <ns>10</ns>
    <id>195526</id>
    <redirect title="සැකිල්ල:රටේ දත්ත ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා" />
    <revision>
      <id>793752</id>
      <timestamp>2026-06-13T14:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[සැකිල්ල:රටේ දත්ත ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="eus4ivj24rqjg86l7piezg1q2cy3nct" xml:space="preserve">#redirect [[සැකිල්ල:රටේ දත්ත ඛයිබර් පඛ්තුන්ඛ්වා]]</text>
      <sha1>eus4ivj24rqjg86l7piezg1q2cy3nct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පෙශාවර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195527</id>
    <redirect title="පෙෂාවර්" />
    <revision>
      <id>793753</id>
      <timestamp>2026-06-13T14:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[පෙෂාවර්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="pawynvwm28lwlvyk1dk5l1lly1gni72" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[පෙෂාවර්]]</text>
      <sha1>pawynvwm28lwlvyk1dk5l1lly1gni72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පේශාවර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195528</id>
    <redirect title="පෙෂාවර්" />
    <revision>
      <id>793754</id>
      <timestamp>2026-06-13T14:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[පෙෂාවර්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="pawynvwm28lwlvyk1dk5l1lly1gni72" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[පෙෂාවර්]]</text>
      <sha1>pawynvwm28lwlvyk1dk5l1lly1gni72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පේෂාවර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195529</id>
    <redirect title="පෙෂාවර්" />
    <revision>
      <id>793755</id>
      <timestamp>2026-06-13T14:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[පෙෂාවර්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="pawynvwm28lwlvyk1dk5l1lly1gni72" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[පෙෂාවර්]]</text>
      <sha1>pawynvwm28lwlvyk1dk5l1lly1gni72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peshawar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195530</id>
    <redirect title="පෙෂාවර්" />
    <revision>
      <id>793756</id>
      <timestamp>2026-06-13T14:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[පෙෂාවර්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="pawynvwm28lwlvyk1dk5l1lly1gni72" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[පෙෂාවර්]]</text>
      <sha1>pawynvwm28lwlvyk1dk5l1lly1gni72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගොනුව:Ime Magazine Pentagon Papers.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>195531</id>
    <revision>
      <id>793762</id>
      <timestamp>2026-06-13T16:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>{{නො-නිදහස් භාවිත තාර්කිකත්වය 2
|Description = 1971 ජූනි 28 දින ප්‍රකාශිත ටයිම් සඟරාවෙහි පිට කවරයෙහි පෙන්ටගන් ලියකියවිලි පිළිබදව 
|Source = https://newsfeed.time.com/2013/06/10/times-1971-cover-stories-on-daniel-ellsberg-and-the-pentagon-papers/
|Author = ටයිම් සඟරාව
|Article = පෙන්ටගන් ලියකියවිලි
|Purpose = To support encyclopedic discussion of this work in this article. The illustration is specifically needed to support the following point(s): &lt;br/&gt;

To provide copy of first Time magazine c...</comment>
      <origin>793762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1185" sha1="gznwrmbnla07anma70ussnkxj94mf8r" xml:space="preserve">== සාරාංශය ==
{{නො-නිදහස් භාවිත තාර්කිකත්වය 2
|Description = 1971 ජූනි 28 දින ප්‍රකාශිත ටයිම් සඟරාවෙහි පිට කවරයෙහි පෙන්ටගන් ලියකියවිලි පිළිබදව 
|Source = https://newsfeed.time.com/2013/06/10/times-1971-cover-stories-on-daniel-ellsberg-and-the-pentagon-papers/
|Author = ටයිම් සඟරාව
|Article = පෙන්ටගන් ලියකියවිලි
|Purpose = To support encyclopedic discussion of this work in this article. The illustration is specifically needed to support the following point(s): &lt;br/&gt;

To provide copy of first Time magazine coverage of the Pentagon Papers and to illustrate its significance among news media outlets
|Replaceability = n.a.
|Minimality = It is a low resolution image and it is used only once
|Commercial = n.a.
}}

==වරපත==
{{නො-නිදහස් සඟරා කවරය|image has rationale=yes|category=Non-free Time magazine covers}}
{{Category ordered by date|Non-free files uploaded as object of commentary|2013|10|26}}</text>
      <sha1>gznwrmbnla07anma70ussnkxj94mf8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කරුප්පන්නස්වාමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195532</id>
    <revision>
      <id>793765</id>
      <timestamp>2026-06-13T16:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GShas</username>
        <id>67038</id>
      </contributor>
      <comment>info box added</comment>
      <origin>793765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1434" sha1="3qpbfv9vu1qkugig1j8mwjf8m5xewuo" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| image = KarppaswamyArtifactStatue 20240415 202438.jpg
| caption = කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාව
| name = කරුප්පන්නස්වාමි

| script_name = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]]
| script = கருப்பண்ணசாமி&lt;br&gt;കറുപ്പണ്ണസാമി
| affiliation = [[ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි]]

| god_of = සීමා ආරක්ෂක දේවතාවා&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}&lt;/ref&gt;
| other_names = {{ubl|ආණ්ඩවර්|කරුප්පරායන්|කරුප්පුසාමි|මායාන්ඩි කරුප්පා|අයියන්|}}
| abode = පාන්ඩ්‍ය කේරළ ප්‍රදේශ  
| weapon = [[දෙමළ කඩුව]], [[හෙල්ල]], [[ගදාව]], [[කඩුව]], [[රිදී සැරයටිය]]
| mount = [[අශ්වයා]], [[ඇතා]]
| day = [[අඟහරුවාදා]], [[බදාදා]], [[සිකුරාදා]], [[සෙනසුරාදා]]
}}</text>
      <sha1>3qpbfv9vu1qkugig1j8mwjf8m5xewuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793776</id>
      <parentid>793765</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GShas</username>
        <id>67038</id>
      </contributor>
      <comment>added new heading &quot;Historical emergence of karuppannaswamy&quot;</comment>
      <origin>793776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3756" sha1="e5vc6wwokgd33cibq9an56ggw6d7ym5" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| image = KarppaswamyArtifactStatue 20240415 202438.jpg
| caption = කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාව
| name = කරුප්පන්නස්වාමි

| script_name = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]]
| script = கருப்பண்ணசாமி&lt;br&gt;കറുപ്പണ്ണസാമി
| affiliation = [[ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි]]

| god_of = සීමා ආරක්ෂක දේවතාවා&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}&lt;/ref&gt;
| other_names = {{ubl|ආණ්ඩවර්|කරුප්පරායන්|කරුප්පුසාමි|මායාන්ඩි කරුප්පා|අයියන්|}}
| abode = පාන්ඩ්‍ය කේරළ ප්‍රදේශ  
| weapon = [[දෙමළ කඩුව]], [[හෙල්ල]], [[ගදාව]], [[කඩුව]], [[රිදී සැරයටිය]]
| mount = [[අශ්වයා]], [[ඇතා]]
| day = [[අඟහරුවාදා]], [[බදාදා]], [[සිකුරාදා]], [[සෙනසුරාදා]]
}}

==ඓතිහාසික පසුබිම සහ සම්භවය==
කරුප්පන්නස්වාමි දෙවියන්ගේ ඓතිහාසික නැගී සිටීම දකුණු ඉන්දියාවේ නායක්කාර් පාලන සමයට (16 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට 18 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා) සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. ඊ. කෙන්ට් (E. Kent) වැනි ඉතිහාසඥයින් සහ මානව විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ  විමධ්‍යගත බලයක් පැවති මෙම යුගයේදී ඉස්මතු වූ පාලයක්කාර , සිංහල ව්‍යවහරින් පලියක්කාර &quot;පොලිගාර්වරුන්&quot;(pāḷaiyakkārar) හෙවත් ප්‍රාදේශීය නායකයන් පාදක කරගනිමින් මෙම දේව ස්වරූපය නිර්මාණය වී ඇති බවයි. බොහෝ විට '''කල්ලර්''' වැනි සටන්කාමී කුලවලින් පැමිණි මොවුන්, ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, අස්වනු නෙලීම අධීක්ෂණය කිරීම සහ නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම භාරව සිටි ග්‍රාමීය ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කළහ. කරුප්පන්නස්වාමිගේ ප්‍රතිමා කලාව තුළ දැකිය හැකි සටන්කාමී ඉරියව්ව, ඝන උඩු රැවුල සහ පැත්තකට බැඳ ඇති කොණ්ඩය, මධ්‍යම-දකුණු තමිල්නාඩුවේ නායක්කාර් යුගයට අයත් කෝවිල් කුළුණුවල දක්නට ලැබෙන &quot;දායක රූප සහ ප්‍රතිමා&quot; (donor portraits and stone replica) වලට බෙහෙවින් සමාන වේ.</text>
      <sha1>e5vc6wwokgd33cibq9an56ggw6d7ym5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793777</id>
      <parentid>793776</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GShas</username>
        <id>67038</id>
      </contributor>
      <comment>added reference tag added</comment>
      <origin>793777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3784" sha1="d1ze58tg7qbm8hkb03dp3zfqmv29e3h" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| image = KarppaswamyArtifactStatue 20240415 202438.jpg
| caption = කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාව
| name = කරුප්පන්නස්වාමි

| script_name = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]]
| script = கருப்பண்ணசாமி&lt;br&gt;കറുപ്പണ്ണസാമി
| affiliation = [[ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි]]

| god_of = සීමා ආරක්ෂක දේවතාවා&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}&lt;/ref&gt;
| other_names = {{ubl|ආණ්ඩවර්|කරුප්පරායන්|කරුප්පුසාමි|මායාන්ඩි කරුප්පා|අයියන්|}}
| abode = පාන්ඩ්‍ය කේරළ ප්‍රදේශ  
| weapon = [[දෙමළ කඩුව]], [[හෙල්ල]], [[ගදාව]], [[කඩුව]], [[රිදී සැරයටිය]]
| mount = [[අශ්වයා]], [[ඇතා]]
| day = [[අඟහරුවාදා]], [[බදාදා]], [[සිකුරාදා]], [[සෙනසුරාදා]]
}}

==ඓතිහාසික පසුබිම සහ සම්භවය==
කරුප්පන්නස්වාමි දෙවියන්ගේ ඓතිහාසික නැගී සිටීම දකුණු ඉන්දියාවේ නායක්කාර් පාලන සමයට (16 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට 18 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා) සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. ඊ. කෙන්ට් (E. Kent) වැනි ඉතිහාසඥයින් සහ මානව විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ  විමධ්‍යගත බලයක් පැවති මෙම යුගයේදී ඉස්මතු වූ පාලයක්කාර , සිංහල ව්‍යවහරින් පලියක්කාර &quot;පොලිගාර්වරුන්&quot;(pāḷaiyakkārar) හෙවත් ප්‍රාදේශීය නායකයන් පාදක කරගනිමින් මෙම දේව ස්වරූපය නිර්මාණය වී ඇති බවයි. බොහෝ විට '''කල්ලර්''' වැනි සටන්කාමී කුලවලින් පැමිණි මොවුන්, ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, අස්වනු නෙලීම අධීක්ෂණය කිරීම සහ නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම භාරව සිටි ග්‍රාමීය ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කළහ. කරුප්පන්නස්වාමිගේ ප්‍රතිමා කලාව තුළ දැකිය හැකි සටන්කාමී ඉරියව්ව, ඝන උඩු රැවුල සහ පැත්තකට බැඳ ඇති කොණ්ඩය, මධ්‍යම-දකුණු තමිල්නාඩුවේ නායක්කාර් යුගයට අයත් කෝවිල් කුළුණුවල දක්නට ලැබෙන &quot;දායක රූප සහ ප්‍රතිමා&quot; (donor portraits and stone replica) වලට බෙහෙවින් සමාන වේ.

==References==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>d1ze58tg7qbm8hkb03dp3zfqmv29e3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793778</id>
      <parentid>793777</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GShas</username>
        <id>67038</id>
      </contributor>
      <comment>added information based on scholler's researches</comment>
      <origin>793778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9070" sha1="92vj8v3f4vrxcisoi6lgk3ma3qvny8f" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| image = KarppaswamyArtifactStatue 20240415 202438.jpg
| caption = කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාව
| name = කරුප්පන්නස්වාමි

| script_name = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]]
| script = கருப்பண்ணசாமி&lt;br&gt;കറുപ്പണ്ണസാമി
| affiliation = [[ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි]]

| god_of = සීමා ආරක්ෂක දේවතාවා&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}&lt;/ref&gt;
| other_names = {{ubl|ආණ්ඩවර්|කරුප්පරායන්|කරුප්පුසාමි|මායාන්ඩි කරුප්පා|අයියන්|}}
| abode = පාන්ඩ්‍ය කේරළ ප්‍රදේශ  
| weapon = [[දෙමළ කඩුව]], [[හෙල්ල]], [[ගදාව]], [[කඩුව]], [[රිදී සැරයටිය]]
| mount = [[අශ්වයා]], [[ඇතා]]
| day = [[අඟහරුවාදා]], [[බදාදා]], [[සිකුරාදා]], [[සෙනසුරාදා]]
}}

==ඓතිහාසික පසුබිම සහ සම්භවය==
කරුප්පන්නස්වාමි දෙවියන්ගේ ඓතිහාසික නැගී සිටීම දකුණු ඉන්දියාවේ නායක්කාර් පාලන සමයට (16 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට 18 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා) සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. ඊ. කෙන්ට් (E. Kent) වැනි ඉතිහාසඥයින් සහ මානව විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ  විමධ්‍යගත බලයක් පැවති මෙම යුගයේදී ඉස්මතු වූ පාලයක්කාර , සිංහල ව්‍යවහරින් පලියක්කාර &quot;පොලිගාර්වරුන්&quot;(pāḷaiyakkārar) හෙවත් ප්‍රාදේශීය නායකයන් පාදක කරගනිමින් මෙම දේව ස්වරූපය නිර්මාණය වී ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/82262157/Temple_Guardians_and_Folk_Hinduism_in_Tamil_South_India|title=Temple Guardians and 'Folk Hinduism' in Tamil South India|first=Anna A.|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=Academia|doi=10.52476/TRB.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797|title=Temple Guardians and ‘Folk Hinduism’ in Tamil South India: A Bronze Image of the ‘Black God’ Karuppannasamy in the Rijksmuseum|first=Anna|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=The Rijksmuseum Bulletin|volume=64|issue=1|pages=62–83|doi=10.52476/trb.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; බොහෝ විට '''කල්ලර්''' වැනි සටන්කාමී කුලවලින් පැමිණි මොවුන්, ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, අස්වනු නෙලීම අධීක්ෂණය කිරීම සහ නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම භාරව සිටි ග්‍රාමීය ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කළහ. කරුප්පන්නස්වාමිගේ ප්‍රතිමා කලාව තුළ දැකිය හැකි සටන්කාමී ඉරියව්ව, ඝන උඩු රැවුල සහ පැත්තකට බැඳ ඇති කොණ්ඩය, මධ්‍යම-දකුණු තමිල්නාඩුවේ නායක්කාර් යුගයට අයත් කෝවිල් කුළුණුවල දක්නට ලැබෙන &quot;දායක රූප සහ ප්‍රතිමා&quot; (donor portraits and stone replica) වලට බෙහෙවින් සමාන වේ.

වඩාත් පුළුල් සංස්කෘතික සන්දර්භය තුළ, මෙම ඓතිහාසික වර්ධනය වීරයන් උදෙසා ගල් පුවරු පිහිටුවා වන්දනා කිරීමේ පැරණි දෙමළ සම්ප්‍රදාය වන &quot;නඩුකල් වලිපාඩු&quot; (hero-stone worship) සමඟ දැඩිව බැඳී පවතී. මහා ශිලා යුගය දක්වා දිවයන මෙම පුරාණ චාරිත්‍රය වූයේ සටනේදී මියගිය වීරයන් වෙනුවෙන් ස්මාරක ඉදිකිරීමයි. මෙම සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පැරණි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක් වන &quot;තොල්කාප්පියම්&quot; හි විස්තර කර ඇති අතර, එහි වීර ගල් ස්ථාපනය කිරීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු දැඩි පියවර හයකින් යුත් වත්පිළිවෙතක් දක්වා ඇත.සියවස් ගණනාවක් පුරා මෙම යුධ පිටියේ ස්මාරක ක්‍රමයෙන් ආගමික ජනසම්ප්‍රදායක් (folk shrines) බවට පත් වූ අතර, ප්‍රාදේශීය වීරයන් ප්‍රජා ආරක්ෂක දේවතාවන් බවට පරිවර්තනය විය. අද වන විටත් කල්රායන් කඳුකරයේ වෙසෙන මලයාලි ගෝත්‍රිකයන් වැනි කඳුකර වැසියන් මෙම වීර ගල් වෙඩියප්පන්  සහ කරුප්පන්නස්වාමි වැනි සක්‍රීය දෙවිවරුන් ලෙස වන්දනා කරති. මෙම ස්ථාන දිවුරුම් දීම සහ ප්‍රජා ආරවුල් විසඳීම සඳහා වන ප්‍රාදේශීය සමාජීය කේන්ද්‍රස්ථාන ලෙසද ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/74235626/Hero_Stones_of_Krishnagiri_District_in_Tamilnadu_A_Study|title=Hero-Stones of Krishnagiri District in Tamilnadu -A Study|first=P. Basith|last=Assarani|date=1 January 2022|journal=BP Internatonal|via=www.academia.edu|doi=10.9734/BPI/RDASS/V2/15542D}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/hero-stone-found-in-kolli-hills/article29325559.ece|title=Hero stone found in Kolli Hills|first=|last=|date=3 September 2019|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

==ජනශ්‍රැති සම්ප්‍රදාය සහ දේවාල සම්ප්‍රදාය ==

සංස්කෘත සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බොහෝ ප්‍රධාන හින්දු දෙවිවරුන් මෙන් නොව, කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව බොහෝ දුරට සංරක්ෂණය වී ඇත්තේ මුඛ පරම්පරාගත සම්ප්‍රදායන්, ජන කවි (folk ballads) සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රසාංගික කලාවන් (performance traditions) මගිනි. දෙමළ ජන ඇදහිලිවලට අනුව කරුප්පන්නස්වාමි සලකනු ලබන්නේ '''කාවල් දෙයිවම්''' (kāval deivam) හෙවත් '''ආරක්ෂක දේවතාවෙකු''' ලෙසයි. එබැවින් ඔහු වෙනුවෙන් කැප වූ දේවාල සාම්ප්‍රදායිකව පිහිටුවා තිබුණේ ගම්මාන සීමා අසල, වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල හෝ භූමිය ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා වෙන්වූ විවෘත ස්ථානවල. කාලයත් සමඟ මුලින් එළිමහනේ පැවති මෙම සමහර දේවාල, විශාල කෝවිල් සංකීර්ණ සහ ආයතනික කෝවිල් සම්ප්‍රදායන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇත.

==References==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>92vj8v3f4vrxcisoi6lgk3ma3qvny8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793779</id>
      <parentid>793778</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GShas</username>
        <id>67038</id>
      </contributor>
      <comment>/* ජනශ්‍රැති සම්ප්‍රදාය සහ දේවාල සම්ප්‍රදාය */  added reference</comment>
      <origin>793779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9136" sha1="3fm84pggrs9c44pt1dwhajmh8hx6snh" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| image = KarppaswamyArtifactStatue 20240415 202438.jpg
| caption = කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාව
| name = කරුප්පන්නස්වාමි

| script_name = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]]
| script = கருப்பண்ணசாமி&lt;br&gt;കറുപ്പണ്ണസാമി
| affiliation = [[ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි]]

| god_of = සීමා ආරක්ෂක දේවතාවා&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}&lt;/ref&gt;
| other_names = {{ubl|ආණ්ඩවර්|කරුප්පරායන්|කරුප්පුසාමි|මායාන්ඩි කරුප්පා|අයියන්|}}
| abode = පාන්ඩ්‍ය කේරළ ප්‍රදේශ  
| weapon = [[දෙමළ කඩුව]], [[හෙල්ල]], [[ගදාව]], [[කඩුව]], [[රිදී සැරයටිය]]
| mount = [[අශ්වයා]], [[ඇතා]]
| day = [[අඟහරුවාදා]], [[බදාදා]], [[සිකුරාදා]], [[සෙනසුරාදා]]
}}

==ඓතිහාසික පසුබිම සහ සම්භවය==
කරුප්පන්නස්වාමි දෙවියන්ගේ ඓතිහාසික නැගී සිටීම දකුණු ඉන්දියාවේ නායක්කාර් පාලන සමයට (16 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට 18 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා) සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. ඊ. කෙන්ට් (E. Kent) වැනි ඉතිහාසඥයින් සහ මානව විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ  විමධ්‍යගත බලයක් පැවති මෙම යුගයේදී ඉස්මතු වූ පාලයක්කාර , සිංහල ව්‍යවහරින් පලියක්කාර &quot;පොලිගාර්වරුන්&quot;(pāḷaiyakkārar) හෙවත් ප්‍රාදේශීය නායකයන් පාදක කරගනිමින් මෙම දේව ස්වරූපය නිර්මාණය වී ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/82262157/Temple_Guardians_and_Folk_Hinduism_in_Tamil_South_India|title=Temple Guardians and 'Folk Hinduism' in Tamil South India|first=Anna A.|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=Academia|doi=10.52476/TRB.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797|title=Temple Guardians and ‘Folk Hinduism’ in Tamil South India: A Bronze Image of the ‘Black God’ Karuppannasamy in the Rijksmuseum|first=Anna|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=The Rijksmuseum Bulletin|volume=64|issue=1|pages=62–83|doi=10.52476/trb.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; බොහෝ විට '''කල්ලර්''' වැනි සටන්කාමී කුලවලින් පැමිණි මොවුන්, ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, අස්වනු නෙලීම අධීක්ෂණය කිරීම සහ නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම භාරව සිටි ග්‍රාමීය ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කළහ. කරුප්පන්නස්වාමිගේ ප්‍රතිමා කලාව තුළ දැකිය හැකි සටන්කාමී ඉරියව්ව, ඝන උඩු රැවුල සහ පැත්තකට බැඳ ඇති කොණ්ඩය, මධ්‍යම-දකුණු තමිල්නාඩුවේ නායක්කාර් යුගයට අයත් කෝවිල් කුළුණුවල දක්නට ලැබෙන &quot;දායක රූප සහ ප්‍රතිමා&quot; (donor portraits and stone replica) වලට බෙහෙවින් සමාන වේ.

වඩාත් පුළුල් සංස්කෘතික සන්දර්භය තුළ, මෙම ඓතිහාසික වර්ධනය වීරයන් උදෙසා ගල් පුවරු පිහිටුවා වන්දනා කිරීමේ පැරණි දෙමළ සම්ප්‍රදාය වන &quot;නඩුකල් වලිපාඩු&quot; (hero-stone worship) සමඟ දැඩිව බැඳී පවතී. මහා ශිලා යුගය දක්වා දිවයන මෙම පුරාණ චාරිත්‍රය වූයේ සටනේදී මියගිය වීරයන් වෙනුවෙන් ස්මාරක ඉදිකිරීමයි. මෙම සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පැරණි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක් වන &quot;තොල්කාප්පියම්&quot; හි විස්තර කර ඇති අතර, එහි වීර ගල් ස්ථාපනය කිරීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු දැඩි පියවර හයකින් යුත් වත්පිළිවෙතක් දක්වා ඇත.සියවස් ගණනාවක් පුරා මෙම යුධ පිටියේ ස්මාරක ක්‍රමයෙන් ආගමික ජනසම්ප්‍රදායක් (folk shrines) බවට පත් වූ අතර, ප්‍රාදේශීය වීරයන් ප්‍රජා ආරක්ෂක දේවතාවන් බවට පරිවර්තනය විය. අද වන විටත් කල්රායන් කඳුකරයේ වෙසෙන මලයාලි ගෝත්‍රිකයන් වැනි කඳුකර වැසියන් මෙම වීර ගල් වෙඩියප්පන්  සහ කරුප්පන්නස්වාමි වැනි සක්‍රීය දෙවිවරුන් ලෙස වන්දනා කරති. මෙම ස්ථාන දිවුරුම් දීම සහ ප්‍රජා ආරවුල් විසඳීම සඳහා වන ප්‍රාදේශීය සමාජීය කේන්ද්‍රස්ථාන ලෙසද ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/74235626/Hero_Stones_of_Krishnagiri_District_in_Tamilnadu_A_Study|title=Hero-Stones of Krishnagiri District in Tamilnadu -A Study|first=P. Basith|last=Assarani|date=1 January 2022|journal=BP Internatonal|via=www.academia.edu|doi=10.9734/BPI/RDASS/V2/15542D}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/hero-stone-found-in-kolli-hills/article29325559.ece|title=Hero stone found in Kolli Hills|first=|last=|date=3 September 2019|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

==ජනශ්‍රැති සම්ප්‍රදාය සහ දේවාල සම්ප්‍රදාය ==

සංස්කෘත සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බොහෝ ප්‍රධාන හින්දු දෙවිවරුන් මෙන් නොව, කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව බොහෝ දුරට සංරක්ෂණය වී ඇත්තේ මුඛ පරම්පරාගත සම්ප්‍රදායන්, ජන කවි (folk ballads) සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රසාංගික කලාවන් (performance traditions) මගිනි. දෙමළ ජන ඇදහිලිවලට අනුව කරුප්පන්නස්වාමි සලකනු ලබන්නේ '''කාවල් දෙයිවම්''' (kāval deivam) හෙවත් '''ආරක්ෂක දේවතාවෙකු''' ලෙසයි. එබැවින් ඔහු වෙනුවෙන් කැප වූ දේවාල සාම්ප්‍රදායිකව පිහිටුවා තිබුණේ ගම්මාන සීමා අසල, වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල හෝ භූමිය ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා වෙන්වූ විවෘත ස්ථානවල. කාලයත් සමඟ මුලින් එළිමහනේ පැවති මෙම සමහර දේවාල, විශාල කෝවිල් සංකීර්ණ සහ ආයතනික කෝවිල් සම්ප්‍රදායන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797/10291&lt;/ref&gt;

==References==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>3fm84pggrs9c44pt1dwhajmh8hx6snh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793780</id>
      <parentid>793779</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GShas</username>
        <id>67038</id>
      </contributor>
      <comment>Iconographic rarity heading added</comment>
      <origin>793780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10698" sha1="8yck6xne04dncimbwruvl8cmo92be8q" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| image = KarppaswamyArtifactStatue 20240415 202438.jpg
| caption = කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාව
| name = කරුප්පන්නස්වාමි

| script_name = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]]
| script = கருப்பண்ணசாமி&lt;br&gt;കറുപ്പണ്ണസാമി
| affiliation = [[ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි]]

| god_of = සීමා ආරක්ෂක දේවතාවා&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}&lt;/ref&gt;
| other_names = {{ubl|ආණ්ඩවර්|කරුප්පරායන්|කරුප්පුසාමි|මායාන්ඩි කරුප්පා|අයියන්|}}
| abode = පාන්ඩ්‍ය කේරළ ප්‍රදේශ  
| weapon = [[දෙමළ කඩුව]], [[හෙල්ල]], [[ගදාව]], [[කඩුව]], [[රිදී සැරයටිය]]
| mount = [[අශ්වයා]], [[ඇතා]]
| day = [[අඟහරුවාදා]], [[බදාදා]], [[සිකුරාදා]], [[සෙනසුරාදා]]
}}

==ඓතිහාසික පසුබිම සහ සම්භවය==
කරුප්පන්නස්වාමි දෙවියන්ගේ ඓතිහාසික නැගී සිටීම දකුණු ඉන්දියාවේ නායක්කාර් පාලන සමයට (16 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට 18 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා) සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. ඊ. කෙන්ට් (E. Kent) වැනි ඉතිහාසඥයින් සහ මානව විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ  විමධ්‍යගත බලයක් පැවති මෙම යුගයේදී ඉස්මතු වූ පාලයක්කාර , සිංහල ව්‍යවහරින් පලියක්කාර &quot;පොලිගාර්වරුන්&quot;(pāḷaiyakkārar) හෙවත් ප්‍රාදේශීය නායකයන් පාදක කරගනිමින් මෙම දේව ස්වරූපය නිර්මාණය වී ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/82262157/Temple_Guardians_and_Folk_Hinduism_in_Tamil_South_India|title=Temple Guardians and 'Folk Hinduism' in Tamil South India|first=Anna A.|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=Academia|doi=10.52476/TRB.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797|title=Temple Guardians and ‘Folk Hinduism’ in Tamil South India: A Bronze Image of the ‘Black God’ Karuppannasamy in the Rijksmuseum|first=Anna|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=The Rijksmuseum Bulletin|volume=64|issue=1|pages=62–83|doi=10.52476/trb.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; බොහෝ විට '''කල්ලර්''' වැනි සටන්කාමී කුලවලින් පැමිණි මොවුන්, ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, අස්වනු නෙලීම අධීක්ෂණය කිරීම සහ නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම භාරව සිටි ග්‍රාමීය ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කළහ. කරුප්පන්නස්වාමිගේ ප්‍රතිමා කලාව තුළ දැකිය හැකි සටන්කාමී ඉරියව්ව, ඝන උඩු රැවුල සහ පැත්තකට බැඳ ඇති කොණ්ඩය, මධ්‍යම-දකුණු තමිල්නාඩුවේ නායක්කාර් යුගයට අයත් කෝවිල් කුළුණුවල දක්නට ලැබෙන &quot;දායක රූප සහ ප්‍රතිමා&quot; (donor portraits and stone replica) වලට බෙහෙවින් සමාන වේ.

වඩාත් පුළුල් සංස්කෘතික සන්දර්භය තුළ, මෙම ඓතිහාසික වර්ධනය වීරයන් උදෙසා ගල් පුවරු පිහිටුවා වන්දනා කිරීමේ පැරණි දෙමළ සම්ප්‍රදාය වන &quot;නඩුකල් වලිපාඩු&quot; (hero-stone worship) සමඟ දැඩිව බැඳී පවතී. මහා ශිලා යුගය දක්වා දිවයන මෙම පුරාණ චාරිත්‍රය වූයේ සටනේදී මියගිය වීරයන් වෙනුවෙන් ස්මාරක ඉදිකිරීමයි. මෙම සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පැරණි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක් වන &quot;තොල්කාප්පියම්&quot; හි විස්තර කර ඇති අතර, එහි වීර ගල් ස්ථාපනය කිරීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු දැඩි පියවර හයකින් යුත් වත්පිළිවෙතක් දක්වා ඇත.සියවස් ගණනාවක් පුරා මෙම යුධ පිටියේ ස්මාරක ක්‍රමයෙන් ආගමික ජනසම්ප්‍රදායක් (folk shrines) බවට පත් වූ අතර, ප්‍රාදේශීය වීරයන් ප්‍රජා ආරක්ෂක දේවතාවන් බවට පරිවර්තනය විය. අද වන විටත් කල්රායන් කඳුකරයේ වෙසෙන මලයාලි ගෝත්‍රිකයන් වැනි කඳුකර වැසියන් මෙම වීර ගල් වෙඩියප්පන්  සහ කරුප්පන්නස්වාමි වැනි සක්‍රීය දෙවිවරුන් ලෙස වන්දනා කරති. මෙම ස්ථාන දිවුරුම් දීම සහ ප්‍රජා ආරවුල් විසඳීම සඳහා වන ප්‍රාදේශීය සමාජීය කේන්ද්‍රස්ථාන ලෙසද ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/74235626/Hero_Stones_of_Krishnagiri_District_in_Tamilnadu_A_Study|title=Hero-Stones of Krishnagiri District in Tamilnadu -A Study|first=P. Basith|last=Assarani|date=1 January 2022|journal=BP Internatonal|via=www.academia.edu|doi=10.9734/BPI/RDASS/V2/15542D}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/hero-stone-found-in-kolli-hills/article29325559.ece|title=Hero stone found in Kolli Hills|first=|last=|date=3 September 2019|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

==ජනශ්‍රැති සම්ප්‍රදාය සහ දේවාල සම්ප්‍රදාය ==

සංස්කෘත සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බොහෝ ප්‍රධාන හින්දු දෙවිවරුන් මෙන් නොව, කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව බොහෝ දුරට සංරක්ෂණය වී ඇත්තේ මුඛ පරම්පරාගත සම්ප්‍රදායන්, ජන කවි (folk ballads) සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රසාංගික කලාවන් (performance traditions) මගිනි. දෙමළ ජන ඇදහිලිවලට අනුව කරුප්පන්නස්වාමි සලකනු ලබන්නේ '''කාවල් දෙයිවම්''' (kāval deivam) හෙවත් '''ආරක්ෂක දේවතාවෙකු''' ලෙසයි. එබැවින් ඔහු වෙනුවෙන් කැප වූ දේවාල සාම්ප්‍රදායිකව පිහිටුවා තිබුණේ ගම්මාන සීමා අසල, වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල හෝ භූමිය ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා වෙන්වූ විවෘත ස්ථානවල. කාලයත් සමඟ මුලින් එළිමහනේ පැවති මෙම සමහර දේවාල, විශාල කෝවිල් සංකීර්ණ සහ ආයතනික කෝවිල් සම්ප්‍රදායන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797/10291&lt;/ref&gt;

==ප්‍රතිමා කලාව==

ග්‍රාමීය දේවතාවන්ගේ ප්‍රතිමා සාම්ප්‍රදායිකව මැටිවලින් හෝ ගලින් නිමවා නිතර නිතර ප්‍රතිස්ථාපනය කළද, 18 වන සියවසට අයත් දුර්ලභ ලෝකඩ ප්‍රතිමාද පවතී. රෙයික්ස් කෞතුකාගාරයේ (Rijksmuseum) තැන්පත් කර ඇති ප්‍රතිමාව මීට කදිම උදාහරණයකි. සාමාන්‍යයෙන් ග්‍රාමීය දේවාලවලට මෙවැනි වටිනා ලෝහ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කරවා ගැනීමට වත්කමක් නොතිබූ බැවින්, මෙවැනි උසස් තත්ත්වයේ ලෝහමය රූප ඉතා සුවිශේෂී වේ. කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාවල දැකිය හැකි අරිවාල් (දෙමළ කඩුව) වැනි සුවිශේෂී ආංගික ලක්ෂණ මගින්, ඔහුගේ ඓතිහාසික අනන්‍යතාවය විදහා දක්වන කෘෂිකාර්මික මෙවලම් සහ රාජකීය යුධ ආභරණවල අපූරු සම්මිශ්‍රණයක් නිරූපණය වේ.

==References==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>8yck6xne04dncimbwruvl8cmo92be8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793781</id>
      <parentid>793780</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GShas</username>
        <id>67038</id>
      </contributor>
      <comment>/* ප්‍රතිමා කලාව */</comment>
      <origin>793781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11011" sha1="e44jx999jdfm9n7le19phzqomcz6mra" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| image = KarppaswamyArtifactStatue 20240415 202438.jpg
| caption = කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාව
| name = කරුප්පන්නස්වාමි

| script_name = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]]
| script = கருப்பண்ணசாமி&lt;br&gt;കറുപ്പണ്ണസാമി
| affiliation = [[ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි]]

| god_of = සීමා ආරක්ෂක දේවතාවා&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}&lt;/ref&gt;
| other_names = {{ubl|ආණ්ඩවර්|කරුප්පරායන්|කරුප්පුසාමි|මායාන්ඩි කරුප්පා|අයියන්|}}
| abode = පාන්ඩ්‍ය කේරළ ප්‍රදේශ  
| weapon = [[දෙමළ කඩුව]], [[හෙල්ල]], [[ගදාව]], [[කඩුව]], [[රිදී සැරයටිය]]
| mount = [[අශ්වයා]], [[ඇතා]]
| day = [[අඟහරුවාදා]], [[බදාදා]], [[සිකුරාදා]], [[සෙනසුරාදා]]
}}

==ඓතිහාසික පසුබිම සහ සම්භවය==
කරුප්පන්නස්වාමි දෙවියන්ගේ ඓතිහාසික නැගී සිටීම දකුණු ඉන්දියාවේ නායක්කාර් පාලන සමයට (16 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට 18 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා) සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. ඊ. කෙන්ට් (E. Kent) වැනි ඉතිහාසඥයින් සහ මානව විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ  විමධ්‍යගත බලයක් පැවති මෙම යුගයේදී ඉස්මතු වූ පාලයක්කාර , සිංහල ව්‍යවහරින් පලියක්කාර &quot;පොලිගාර්වරුන්&quot;(pāḷaiyakkārar) හෙවත් ප්‍රාදේශීය නායකයන් පාදක කරගනිමින් මෙම දේව ස්වරූපය නිර්මාණය වී ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/82262157/Temple_Guardians_and_Folk_Hinduism_in_Tamil_South_India|title=Temple Guardians and 'Folk Hinduism' in Tamil South India|first=Anna A.|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=Academia|doi=10.52476/TRB.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797|title=Temple Guardians and ‘Folk Hinduism’ in Tamil South India: A Bronze Image of the ‘Black God’ Karuppannasamy in the Rijksmuseum|first=Anna|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=The Rijksmuseum Bulletin|volume=64|issue=1|pages=62–83|doi=10.52476/trb.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; බොහෝ විට '''කල්ලර්''' වැනි සටන්කාමී කුලවලින් පැමිණි මොවුන්, ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, අස්වනු නෙලීම අධීක්ෂණය කිරීම සහ නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම භාරව සිටි ග්‍රාමීය ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කළහ. කරුප්පන්නස්වාමිගේ ප්‍රතිමා කලාව තුළ දැකිය හැකි සටන්කාමී ඉරියව්ව, ඝන උඩු රැවුල සහ පැත්තකට බැඳ ඇති කොණ්ඩය, මධ්‍යම-දකුණු තමිල්නාඩුවේ නායක්කාර් යුගයට අයත් කෝවිල් කුළුණුවල දක්නට ලැබෙන &quot;දායක රූප සහ ප්‍රතිමා&quot; (donor portraits and stone replica) වලට බෙහෙවින් සමාන වේ.

වඩාත් පුළුල් සංස්කෘතික සන්දර්භය තුළ, මෙම ඓතිහාසික වර්ධනය වීරයන් උදෙසා ගල් පුවරු පිහිටුවා වන්දනා කිරීමේ පැරණි දෙමළ සම්ප්‍රදාය වන &quot;නඩුකල් වලිපාඩු&quot; (hero-stone worship) සමඟ දැඩිව බැඳී පවතී. මහා ශිලා යුගය දක්වා දිවයන මෙම පුරාණ චාරිත්‍රය වූයේ සටනේදී මියගිය වීරයන් වෙනුවෙන් ස්මාරක ඉදිකිරීමයි. මෙම සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පැරණි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක් වන &quot;තොල්කාප්පියම්&quot; හි විස්තර කර ඇති අතර, එහි වීර ගල් ස්ථාපනය කිරීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු දැඩි පියවර හයකින් යුත් වත්පිළිවෙතක් දක්වා ඇත.සියවස් ගණනාවක් පුරා මෙම යුධ පිටියේ ස්මාරක ක්‍රමයෙන් ආගමික ජනසම්ප්‍රදායක් (folk shrines) බවට පත් වූ අතර, ප්‍රාදේශීය වීරයන් ප්‍රජා ආරක්ෂක දේවතාවන් බවට පරිවර්තනය විය. අද වන විටත් කල්රායන් කඳුකරයේ වෙසෙන මලයාලි ගෝත්‍රිකයන් වැනි කඳුකර වැසියන් මෙම වීර ගල් වෙඩියප්පන්  සහ කරුප්පන්නස්වාමි වැනි සක්‍රීය දෙවිවරුන් ලෙස වන්දනා කරති. මෙම ස්ථාන දිවුරුම් දීම සහ ප්‍රජා ආරවුල් විසඳීම සඳහා වන ප්‍රාදේශීය සමාජීය කේන්ද්‍රස්ථාන ලෙසද ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/74235626/Hero_Stones_of_Krishnagiri_District_in_Tamilnadu_A_Study|title=Hero-Stones of Krishnagiri District in Tamilnadu -A Study|first=P. Basith|last=Assarani|date=1 January 2022|journal=BP Internatonal|via=www.academia.edu|doi=10.9734/BPI/RDASS/V2/15542D}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/hero-stone-found-in-kolli-hills/article29325559.ece|title=Hero stone found in Kolli Hills|first=|last=|date=3 September 2019|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

==ජනශ්‍රැති සම්ප්‍රදාය සහ දේවාල සම්ප්‍රදාය ==

සංස්කෘත සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බොහෝ ප්‍රධාන හින්දු දෙවිවරුන් මෙන් නොව, කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව බොහෝ දුරට සංරක්ෂණය වී ඇත්තේ මුඛ පරම්පරාගත සම්ප්‍රදායන්, ජන කවි (folk ballads) සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රසාංගික කලාවන් (performance traditions) මගිනි. දෙමළ ජන ඇදහිලිවලට අනුව කරුප්පන්නස්වාමි සලකනු ලබන්නේ '''කාවල් දෙයිවම්''' (kāval deivam) හෙවත් '''ආරක්ෂක දේවතාවෙකු''' ලෙසයි. එබැවින් ඔහු වෙනුවෙන් කැප වූ දේවාල සාම්ප්‍රදායිකව පිහිටුවා තිබුණේ ගම්මාන සීමා අසල, වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල හෝ භූමිය ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා වෙන්වූ විවෘත ස්ථානවල. කාලයත් සමඟ මුලින් එළිමහනේ පැවති මෙම සමහර දේවාල, විශාල කෝවිල් සංකීර්ණ සහ ආයතනික කෝවිල් සම්ප්‍රදායන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797/10291&lt;/ref&gt;

==ප්‍රතිමා කලාව==
[[File:Karuppannasamy, Tamil Nadu, c. 1750-1800. Copper alloy, h. 14 cm. Amsterdam, Rijksmuseum.jpg|thumb|Copper Idol of Karuppannsamy]][[File:VathiyaarThottathu Karupparayar.png|thumb|Karuppasamy wielding an [[aruval]]]]
 [[File:Tirunelveli Govt Museum Exhibit39.jpg|thumb|200px|[[Tirunelveli Government Museum]]
ග්‍රාමීය දේවතාවන්ගේ ප්‍රතිමා සාම්ප්‍රදායිකව මැටිවලින් හෝ ගලින් නිමවා නිතර නිතර ප්‍රතිස්ථාපනය කළද, 18 වන සියවසට අයත් දුර්ලභ ලෝකඩ ප්‍රතිමාද පවතී. රෙයික්ස් කෞතුකාගාරයේ (Rijksmuseum) තැන්පත් කර ඇති ප්‍රතිමාව මීට කදිම උදාහරණයකි. සාමාන්‍යයෙන් ග්‍රාමීය දේවාලවලට මෙවැනි වටිනා ලෝහ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කරවා ගැනීමට වත්කමක් නොතිබූ බැවින්, මෙවැනි උසස් තත්ත්වයේ ලෝහමය රූප ඉතා සුවිශේෂී වේ. කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාවල දැකිය හැකි අරිවාල් (දෙමළ කඩුව) වැනි සුවිශේෂී ආංගික ලක්ෂණ මගින්, ඔහුගේ ඓතිහාසික අනන්‍යතාවය විදහා දක්වන කෘෂිකාර්මික මෙවලම් සහ රාජකීය යුධ ආභරණවල අපූරු සම්මිශ්‍රණයක් නිරූපණය වේ.

==References==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>e44jx999jdfm9n7le19phzqomcz6mra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793782</id>
      <parentid>793781</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T18:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GShas</username>
        <id>67038</id>
      </contributor>
      <comment>/* ප්‍රතිමා කලාව */  picture added</comment>
      <origin>793782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11006" sha1="4l10uylh2ss2l3yedu4u9zi3howiss1" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| image = KarppaswamyArtifactStatue 20240415 202438.jpg
| caption = කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාව
| name = කරුප්පන්නස්වාමි

| script_name = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]]
| script = கருப்பண்ணசாமி&lt;br&gt;കറുപ്പണ്ണസാമി
| affiliation = [[ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි]]

| god_of = සීමා ආරක්ෂක දේවතාවා&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}&lt;/ref&gt;
| other_names = {{ubl|ආණ්ඩවර්|කරුප්පරායන්|කරුප්පුසාමි|මායාන්ඩි කරුප්පා|අයියන්|}}
| abode = පාන්ඩ්‍ය කේරළ ප්‍රදේශ  
| weapon = [[දෙමළ කඩුව]], [[හෙල්ල]], [[ගදාව]], [[කඩුව]], [[රිදී සැරයටිය]]
| mount = [[අශ්වයා]], [[ඇතා]]
| day = [[අඟහරුවාදා]], [[බදාදා]], [[සිකුරාදා]], [[සෙනසුරාදා]]
}}

==ඓතිහාසික පසුබිම සහ සම්භවය==
කරුප්පන්නස්වාමි දෙවියන්ගේ ඓතිහාසික නැගී සිටීම දකුණු ඉන්දියාවේ නායක්කාර් පාලන සමයට (16 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට 18 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා) සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. ඊ. කෙන්ට් (E. Kent) වැනි ඉතිහාසඥයින් සහ මානව විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ  විමධ්‍යගත බලයක් පැවති මෙම යුගයේදී ඉස්මතු වූ පාලයක්කාර , සිංහල ව්‍යවහරින් පලියක්කාර &quot;පොලිගාර්වරුන්&quot;(pāḷaiyakkārar) හෙවත් ප්‍රාදේශීය නායකයන් පාදක කරගනිමින් මෙම දේව ස්වරූපය නිර්මාණය වී ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/82262157/Temple_Guardians_and_Folk_Hinduism_in_Tamil_South_India|title=Temple Guardians and 'Folk Hinduism' in Tamil South India|first=Anna A.|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=Academia|doi=10.52476/TRB.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797|title=Temple Guardians and ‘Folk Hinduism’ in Tamil South India: A Bronze Image of the ‘Black God’ Karuppannasamy in the Rijksmuseum|first=Anna|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=The Rijksmuseum Bulletin|volume=64|issue=1|pages=62–83|doi=10.52476/trb.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; බොහෝ විට '''කල්ලර්''' වැනි සටන්කාමී කුලවලින් පැමිණි මොවුන්, ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, අස්වනු නෙලීම අධීක්ෂණය කිරීම සහ නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම භාරව සිටි ග්‍රාමීය ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කළහ. කරුප්පන්නස්වාමිගේ ප්‍රතිමා කලාව තුළ දැකිය හැකි සටන්කාමී ඉරියව්ව, ඝන උඩු රැවුල සහ පැත්තකට බැඳ ඇති කොණ්ඩය, මධ්‍යම-දකුණු තමිල්නාඩුවේ නායක්කාර් යුගයට අයත් කෝවිල් කුළුණුවල දක්නට ලැබෙන &quot;දායක රූප සහ ප්‍රතිමා&quot; (donor portraits and stone replica) වලට බෙහෙවින් සමාන වේ.

වඩාත් පුළුල් සංස්කෘතික සන්දර්භය තුළ, මෙම ඓතිහාසික වර්ධනය වීරයන් උදෙසා ගල් පුවරු පිහිටුවා වන්දනා කිරීමේ පැරණි දෙමළ සම්ප්‍රදාය වන &quot;නඩුකල් වලිපාඩු&quot; (hero-stone worship) සමඟ දැඩිව බැඳී පවතී. මහා ශිලා යුගය දක්වා දිවයන මෙම පුරාණ චාරිත්‍රය වූයේ සටනේදී මියගිය වීරයන් වෙනුවෙන් ස්මාරක ඉදිකිරීමයි. මෙම සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පැරණි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක් වන &quot;තොල්කාප්පියම්&quot; හි විස්තර කර ඇති අතර, එහි වීර ගල් ස්ථාපනය කිරීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු දැඩි පියවර හයකින් යුත් වත්පිළිවෙතක් දක්වා ඇත.සියවස් ගණනාවක් පුරා මෙම යුධ පිටියේ ස්මාරක ක්‍රමයෙන් ආගමික ජනසම්ප්‍රදායක් (folk shrines) බවට පත් වූ අතර, ප්‍රාදේශීය වීරයන් ප්‍රජා ආරක්ෂක දේවතාවන් බවට පරිවර්තනය විය. අද වන විටත් කල්රායන් කඳුකරයේ වෙසෙන මලයාලි ගෝත්‍රිකයන් වැනි කඳුකර වැසියන් මෙම වීර ගල් වෙඩියප්පන්  සහ කරුප්පන්නස්වාමි වැනි සක්‍රීය දෙවිවරුන් ලෙස වන්දනා කරති. මෙම ස්ථාන දිවුරුම් දීම සහ ප්‍රජා ආරවුල් විසඳීම සඳහා වන ප්‍රාදේශීය සමාජීය කේන්ද්‍රස්ථාන ලෙසද ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/74235626/Hero_Stones_of_Krishnagiri_District_in_Tamilnadu_A_Study|title=Hero-Stones of Krishnagiri District in Tamilnadu -A Study|first=P. Basith|last=Assarani|date=1 January 2022|journal=BP Internatonal|via=www.academia.edu|doi=10.9734/BPI/RDASS/V2/15542D}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/hero-stone-found-in-kolli-hills/article29325559.ece|title=Hero stone found in Kolli Hills|first=|last=|date=3 September 2019|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

==ජනශ්‍රැති සම්ප්‍රදාය සහ දේවාල සම්ප්‍රදාය ==

සංස්කෘත සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බොහෝ ප්‍රධාන හින්දු දෙවිවරුන් මෙන් නොව, කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව බොහෝ දුරට සංරක්ෂණය වී ඇත්තේ මුඛ පරම්පරාගත සම්ප්‍රදායන්, ජන කවි (folk ballads) සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රසාංගික කලාවන් (performance traditions) මගිනි. දෙමළ ජන ඇදහිලිවලට අනුව කරුප්පන්නස්වාමි සලකනු ලබන්නේ '''කාවල් දෙයිවම්''' (kāval deivam) හෙවත් '''ආරක්ෂක දේවතාවෙකු''' ලෙසයි. එබැවින් ඔහු වෙනුවෙන් කැප වූ දේවාල සාම්ප්‍රදායිකව පිහිටුවා තිබුණේ ගම්මාන සීමා අසල, වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල හෝ භූමිය ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා වෙන්වූ විවෘත ස්ථානවල. කාලයත් සමඟ මුලින් එළිමහනේ පැවති මෙම සමහර දේවාල, විශාල කෝවිල් සංකීර්ණ සහ ආයතනික කෝවිල් සම්ප්‍රදායන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797/10291&lt;/ref&gt;

==ප්‍රතිමා කලාව==
[[File:Karuppannasamy, Tamil Nadu, c. 1750-1800. Copper alloy, h. 14 cm. Amsterdam, Rijksmuseum.jpg|thumb|Copper Idol of Karuppannsamy]][[File:VathiyaarThottathu Karupparayar.png|thumb|Karuppasamy wielding an [[aruval]]]]
[[File:Tirunelveli Govt Museum Exhibit39.jpg|thumb|Tirunelveli Govt Museum Exhibit39]]
ග්‍රාමීය දේවතාවන්ගේ ප්‍රතිමා සාම්ප්‍රදායිකව මැටිවලින් හෝ ගලින් නිමවා නිතර නිතර ප්‍රතිස්ථාපනය කළද, 18 වන සියවසට අයත් දුර්ලභ ලෝකඩ ප්‍රතිමාද පවතී. රෙයික්ස් කෞතුකාගාරයේ (Rijksmuseum) තැන්පත් කර ඇති ප්‍රතිමාව මීට කදිම උදාහරණයකි. සාමාන්‍යයෙන් ග්‍රාමීය දේවාලවලට මෙවැනි වටිනා ලෝහ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කරවා ගැනීමට වත්කමක් නොතිබූ බැවින්, මෙවැනි උසස් තත්ත්වයේ ලෝහමය රූප ඉතා සුවිශේෂී වේ. කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාවල දැකිය හැකි අරිවාල් (දෙමළ කඩුව) වැනි සුවිශේෂී ආංගික ලක්ෂණ මගින්, ඔහුගේ ඓතිහාසික අනන්‍යතාවය විදහා දක්වන කෘෂිකාර්මික මෙවලම් සහ රාජකීය යුධ ආභරණවල අපූරු සම්මිශ්‍රණයක් නිරූපණය වේ.

==References==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>4l10uylh2ss2l3yedu4u9zi3howiss1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793783</id>
      <parentid>793782</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T19:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GShas</username>
        <id>67038</id>
      </contributor>
      <comment>added several heading with reference</comment>
      <origin>793783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31890" sha1="em5e3ii1v1zwe1pn8bwcno2j36839jj" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| image = KarppaswamyArtifactStatue 20240415 202438.jpg
| caption = කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාව
| name = කරුප්පන්නස්වාමි

| script_name = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]]
| script = கருப்பண்ணசாமி&lt;br&gt;കറുപ്പണ്ണസാമി
| affiliation = [[ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි]]

| god_of = සීමා ආරක්ෂක දේවතාවා&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}&lt;/ref&gt;
| other_names = {{ubl|ආණ්ඩවර්|කරුප්පරායන්|කරුප්පුසාමි|මායාන්ඩි කරුප්පා|අයියන්|}}
| abode = පාන්ඩ්‍ය කේරළ ප්‍රදේශ  
| weapon = [[දෙමළ කඩුව]], [[හෙල්ල]], [[ගදාව]], [[කඩුව]], [[රිදී සැරයටිය]]
| mount = [[අශ්වයා]], [[ඇතා]]
| day = [[අඟහරුවාදා]], [[බදාදා]], [[සිකුරාදා]], [[සෙනසුරාදා]]
}}

==ඓතිහාසික පසුබිම සහ සම්භවය==
කරුප්පන්නස්වාමි දෙවියන්ගේ ඓතිහාසික නැගී සිටීම දකුණු ඉන්දියාවේ නායක්කාර් පාලන සමයට (16 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට 18 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා) සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. ඊ. කෙන්ට් (E. Kent) වැනි ඉතිහාසඥයින් සහ මානව විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ  විමධ්‍යගත බලයක් පැවති මෙම යුගයේදී ඉස්මතු වූ පාලයක්කාර , සිංහල ව්‍යවහරින් පලියක්කාර &quot;පොලිගාර්වරුන්&quot;(pāḷaiyakkārar) හෙවත් ප්‍රාදේශීය නායකයන් පාදක කරගනිමින් මෙම දේව ස්වරූපය නිර්මාණය වී ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/82262157/Temple_Guardians_and_Folk_Hinduism_in_Tamil_South_India|title=Temple Guardians and 'Folk Hinduism' in Tamil South India|first=Anna A.|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=Academia|doi=10.52476/TRB.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797|title=Temple Guardians and ‘Folk Hinduism’ in Tamil South India: A Bronze Image of the ‘Black God’ Karuppannasamy in the Rijksmuseum|first=Anna|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=The Rijksmuseum Bulletin|volume=64|issue=1|pages=62–83|doi=10.52476/trb.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; බොහෝ විට '''කල්ලර්''' වැනි සටන්කාමී කුලවලින් පැමිණි මොවුන්, ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, අස්වනු නෙලීම අධීක්ෂණය කිරීම සහ නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම භාරව සිටි ග්‍රාමීය ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කළහ. කරුප්පන්නස්වාමිගේ ප්‍රතිමා කලාව තුළ දැකිය හැකි සටන්කාමී ඉරියව්ව, ඝන උඩු රැවුල සහ පැත්තකට බැඳ ඇති කොණ්ඩය, මධ්‍යම-දකුණු තමිල්නාඩුවේ නායක්කාර් යුගයට අයත් කෝවිල් කුළුණුවල දක්නට ලැබෙන &quot;දායක රූප සහ ප්‍රතිමා&quot; (donor portraits and stone replica) වලට බෙහෙවින් සමාන වේ.

වඩාත් පුළුල් සංස්කෘතික සන්දර්භය තුළ, මෙම ඓතිහාසික වර්ධනය වීරයන් උදෙසා ගල් පුවරු පිහිටුවා වන්දනා කිරීමේ පැරණි දෙමළ සම්ප්‍රදාය වන &quot;නඩුකල් වලිපාඩු&quot; (hero-stone worship) සමඟ දැඩිව බැඳී පවතී. මහා ශිලා යුගය දක්වා දිවයන මෙම පුරාණ චාරිත්‍රය වූයේ සටනේදී මියගිය වීරයන් වෙනුවෙන් ස්මාරක ඉදිකිරීමයි. මෙම සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පැරණි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක් වන &quot;තොල්කාප්පියම්&quot; හි විස්තර කර ඇති අතර, එහි වීර ගල් ස්ථාපනය කිරීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු දැඩි පියවර හයකින් යුත් වත්පිළිවෙතක් දක්වා ඇත.සියවස් ගණනාවක් පුරා මෙම යුධ පිටියේ ස්මාරක ක්‍රමයෙන් ආගමික ජනසම්ප්‍රදායක් (folk shrines) බවට පත් වූ අතර, ප්‍රාදේශීය වීරයන් ප්‍රජා ආරක්ෂක දේවතාවන් බවට පරිවර්තනය විය. අද වන විටත් කල්රායන් කඳුකරයේ වෙසෙන මලයාලි ගෝත්‍රිකයන් වැනි කඳුකර වැසියන් මෙම වීර ගල් වෙඩියප්පන්  සහ කරුප්පන්නස්වාමි වැනි සක්‍රීය දෙවිවරුන් ලෙස වන්දනා කරති. මෙම ස්ථාන දිවුරුම් දීම සහ ප්‍රජා ආරවුල් විසඳීම සඳහා වන ප්‍රාදේශීය සමාජීය කේන්ද්‍රස්ථාන ලෙසද ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/74235626/Hero_Stones_of_Krishnagiri_District_in_Tamilnadu_A_Study|title=Hero-Stones of Krishnagiri District in Tamilnadu -A Study|first=P. Basith|last=Assarani|date=1 January 2022|journal=BP Internatonal|via=www.academia.edu|doi=10.9734/BPI/RDASS/V2/15542D}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/hero-stone-found-in-kolli-hills/article29325559.ece|title=Hero stone found in Kolli Hills|first=|last=|date=3 September 2019|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

==ජනශ්‍රැති සම්ප්‍රදාය සහ දේවාල සම්ප්‍රදාය ==

සංස්කෘත සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බොහෝ ප්‍රධාන හින්දු දෙවිවරුන් මෙන් නොව, කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව බොහෝ දුරට සංරක්ෂණය වී ඇත්තේ මුඛ පරම්පරාගත සම්ප්‍රදායන්, ජන කවි (folk ballads) සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රසාංගික කලාවන් (performance traditions) මගිනි. දෙමළ ජන ඇදහිලිවලට අනුව කරුප්පන්නස්වාමි සලකනු ලබන්නේ '''කාවල් දෙයිවම්''' (kāval deivam) හෙවත් '''ආරක්ෂක දේවතාවෙකු''' ලෙසයි. එබැවින් ඔහු වෙනුවෙන් කැප වූ දේවාල සාම්ප්‍රදායිකව පිහිටුවා තිබුණේ ගම්මාන සීමා අසල, වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල හෝ භූමිය ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා වෙන්වූ විවෘත ස්ථානවල. කාලයත් සමඟ මුලින් එළිමහනේ පැවති මෙම සමහර දේවාල, විශාල කෝවිල් සංකීර්ණ සහ ආයතනික කෝවිල් සම්ප්‍රදායන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797/10291&lt;/ref&gt;

==ප්‍රතිමා කලාව==
[[File:Karuppannasamy, Tamil Nadu, c. 1750-1800. Copper alloy, h. 14 cm. Amsterdam, Rijksmuseum.jpg|thumb|Copper Idol of Karuppannsamy]][[File:VathiyaarThottathu Karupparayar.png|thumb|Karuppasamy wielding an [[aruval]]]]
[[File:Tirunelveli Govt Museum Exhibit39.jpg|thumb|Tirunelveli Govt Museum Exhibit39]]
ග්‍රාමීය දේවතාවන්ගේ ප්‍රතිමා සාම්ප්‍රදායිකව මැටිවලින් හෝ ගලින් නිමවා නිතර නිතර ප්‍රතිස්ථාපනය කළද, 18 වන සියවසට අයත් දුර්ලභ ලෝකඩ ප්‍රතිමාද පවතී. රෙයික්ස් කෞතුකාගාරයේ (Rijksmuseum) තැන්පත් කර ඇති ප්‍රතිමාව මීට කදිම උදාහරණයකි. සාමාන්‍යයෙන් ග්‍රාමීය දේවාලවලට මෙවැනි වටිනා ලෝහ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කරවා ගැනීමට වත්කමක් නොතිබූ බැවින්, මෙවැනි උසස් තත්ත්වයේ ලෝහමය රූප ඉතා සුවිශේෂී වේ. කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාවල දැකිය හැකි අරිවාල් (දෙමළ කඩුව) වැනි සුවිශේෂී ආංගික ලක්ෂණ මගින්, ඔහුගේ ඓතිහාසික අනන්‍යතාවය විදහා දක්වන කෘෂිකාර්මික මෙවලම් සහ රාජකීය යුධ ආභරණවල අපූරු සම්මිශ්‍රණයක් නිරූපණය වේ.

==වන්දනා සම්ප්‍රදායන්==
[[File:Karuppanna swamy.jpg|thumb|Sangili Karuppanna swamy]]
කරුප්පරායන් (කරුප්පසාමි) සමඟ සම්බන්ධ වූ වන්දනා සම්ප්‍රදායන්හි මූලාරම්භය පැරණි &quot;නඩුකල්&quot; (වීර ගල්) වන්දනාව දක්වා දිවයන බව විශ්වාස කෙරේ. කාලයත් සමඟ මෙම වන්දනා චාරිත්‍ර, අයියප්පන්, අයියනාර්, ග්‍රාමීය දේව මාතා වන්දනාව මෙන්ම වීරන් සහ මුන්නේස්වරන් වැනි ආරක්ෂක සහ සටන්කාමී දේවතා ඇදහිලි ඇතුළු අනෙකුත් දකුණු ඉන්දීය ජනශ්‍රැති සහ භක්ති සම්ප්‍රදායන් සමඟ අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් සම්බන්ධ වෙමින් වර්ධනය විය. පසුව කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව දකුණු තමිල්නාඩුවේ ප්‍රාදේශීය වන්දනා සම්ප්‍රදායන් සමඟද බද්ධ විය. ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාද මගින් මෙම දේවතාවා ආරක්ෂක වන්දනාව, දිවුරුම් දීම සහ ග්‍රාමීය උත්සව චාරිත්‍ර සමඟ සමීපව සම්බන්ධ කර දක්වයි

=== ප්‍රධාන දේවතාවා සහ මාරනාඩු සම්ප්‍රදාය ===

කරුප්පන්නස්වාමිගේ 'මාරනාඩු' (Maranadu) සම්ප්‍රදාය දකුණු තමිල්නාඩුවේ වැදගත් ප්‍රාදේශීය වන්දනා ගමනාන්තයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාදවලට අනුව, මෙම දේවතාවා මුලින්ම සම්භවය වී ඇත්තේ දකුණු ඉන්දියාවේ මලයාලම් ප්‍රදේශවල වන අතර, ගංවතුරක් හේතුවෙන් දේවාභරණ පෙට්ටියක් ගඟ දිගේ පහළට ගසාගෙන ආ පසුව ඔහු මාරනාඩු ප්‍රදේශයේ මතු වූ බව විශ්වාස කෙරේ. කාලයත් සමඟ මෙම දේවාලය ප්‍රාදේශීය ආරක්ෂක දේව වන්දනාව සමඟ බද්ධ වූ අතර, පසුව එය ප්‍රධාන වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් බවට පරිවර්තනය විය. විශේෂයෙන්ම වාර්ෂිකව පැවැත්වෙන &quot;මාසි කලාරි&quot; (Masi Kalari) උත්සවය සමයේදී මෙම ස්ථානය කරා අතිවිශාල බැතිමතුන් පිරිසක් ඇදී එති.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hrce.tn.gov.in/hrcehome/history.php?tid=35706|title=Arulmigu Karuppanasamy Temple, Maranadu - 630610, Sivagangai District [TM035706].,|website=hrce.tn.gov.in}}&lt;/ref&gt;

කුල දෙයිවම් වන්දනාව දකුණු ඉන්දියාවේ, විශේෂයෙන්ම ග්‍රාමීය සහ පවුල් පදනම් කරගත් ප්‍රජාවන් අතර ද්‍රවිඩ ජන ආගමික වත්පිළිවෙත්වල වැදගත් අංගයක් ලෙස '''කුල දෙයිවම්''' (Kula Deivam) වන්දනාව හැඳින්විය හැක. මෙම සම්ප්‍රදාය තුළ, පවුල් සහ ගම්මාන විසින් තම පරම්පරාවේ අනන්‍යතාවය, ආරක්ෂාව සහ චාරිත්‍රානුකූල අඛණ්ඩතාව උදෙසා විශේෂිත වූ මුතුන්මිත්තන් හෝ ආරක්ෂක දේවතාවන් වන්දනා කරනු ලබයි. මෙම වන්දනා ක්‍රමවේදයන් ඇතැම් විට ප්‍රධාන දේවතාවෙකු යටතේ &quot;පන්ති&quot; (Panthi) බෙදීම් ලෙස හඳුන්වන චාරිත්‍රානුකූල කණ්ඩායම් ලෙස සංවිධානය කර ඇත. ඇතැම් ජනප්‍රවාදවල වඩාත් පුළුල් සංස්කෘතික ව්‍යුහයක් ලෙස &quot;පන්ති 21 සහ සේනා 63&quot; (21 Panthi and 63 Senai) යන්නද සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම පුළුල් ජන ඇදහිලි පද්ධතිය තුළ සිටින විවිධ දේවතා වර්ගීකරණයන් සහ ඔවුන්ට අදාළ චාරිත්‍රානුකූල භූමිකාවන් විස්තර කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svat21.in/2021/05/21-panthi-61-senai.html|title=21 பந்தி 61 சேனைகள்|date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt;


=== ආරක්ෂක දේවතාවා (කාවල් දෙයිවම්) ===

අලගර් කෝවිලේ පදිනෙට්ටම්පඩි සම්ප්‍රදාය [[තමිල්නාඩු|තමිල්නාඩුවේ]] පිහිටි අලගර් කෝවිලේ (Alagar Kovil) පවතින &quot;පදිනෙට්ටාම්පඩි&quot; (Pathinettampadi) සම්ප්‍රදාය මගින් ද්‍රවිඩ ජන ආගමික ඇදහිලි තුළ කරුප්පන්නස්වාමි සතු &quot;ක්ෂේත්‍රපාලක&quot; (කෝවිල් ආරක්ෂක) භූමිකාව මනාව පිළිබිඹු කරයි. ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාදවලට අනුව, කරුප්පන්නස්වාමි 'කල්ලළගර්' (Kallazhagar) කෝවිල සහ එහි චාරිත්‍රානුකූල දේපළ ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීමට බැඳී සිටින අතර, විශේෂයෙන්ම එහි රාජගෝපුර ද්වාරය අසල ඇති පූජනීය පියගැට පෙළ දහඅට (පදිනෙට්ටාම්පඩි) ආරක්ෂා කිරීම ඔහු සතු වේ. බැතිමතුන් සාම්ප්‍රදායිකව ප්‍රධාන දේවාලයට ඇතුළු වීමට පෙර මෙම දේවතාවා වන්දනා කරන අතර, මෙහිදී කරුප්පන්නස්වාමි දිවුරුම් දීම, චාරිත්‍රානුකූල ආරක්ෂාව සහ කෝවිල් උත්සව අධීක්ෂණය කිරීම යන කාර්යයන් සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vayusutha.in/vs4/temple185.html?utm_source=chatgpt.com|title=Anjaneya,Pathinettampadi Karuppa Swami Temple,Alagar Kovil,Madurai|website=vayusutha.in}}&lt;/ref&gt;

සබරිමලෙයි ශ්‍රී අයියප්පා කෝවිල[[කේරළය|කේරළයේ]] සබරිමලෙයි ශ්‍රී අයියප්පා කෝවිලේදී, කරුප්පන්නස්වාමි සහ 'වලිය කඩුතා' (Valiya Kadutha) යන දෙවිවරුන් අයියප්පන් දේවාලය වෙත දිවෙන පූජනීය පියගැට පෙළ දහඅට සමඟ සම්බන්ධ වූ ආරක්ෂක දේවතාවන් ලෙස වන්දනාවට පාත්‍ර වේ. මෙම දේවතාවන් දෙදෙනා වෙනුවෙන් කැප වූ කුඩා දේවාල පිහිටා ඇත්තේ මෙම පියගැට පෙළ දෙපස වන අතර, වන්දනාකරුවන් ප්‍රධාන කෝවිලට ඇතුළු වීමට පෙර සම්ප්‍රදායිකව මෙහි යාච්ඤා කරති. මෙම සම්ප්‍රදාය මගින් දකුණු ඉන්දියාවේ ග්‍රාමීය ආරක්ෂක දේව ඇදහිලි ප්‍රධාන වන්දනා පද්ධතීන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇති ආකාරය මනාව පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;https://www.hindu-blog.com/2009/12/temple-of-Karuppannaswamy-swami-and-valiya.html&lt;/ref&gt;

=== ගුරුකුල වන්දනා සම්ප්‍රදාය ===
ඇතැම් කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනා සම්ප්‍රදායන්හි, දේවාල කරා යන වන්දනා ගමන් සමඟ ගුරුවරුන් හෝ පාරම්පරික පූජකවරුන් විසින් ලබාදෙන ආගමික සහ ධර්මෝපදේශ ඉගැන්වීම් ඒකාබද්ධ කර සංවිධානය කරනු ලබයි. මෙම වන්දනා චාරිත්‍රවලට භක්ති පූජාවන් පැවැත්වීම, ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාද සහ ඉතිහාසය ඉගෙනීම මෙන්ම ආරක්ෂක දේව වන්දනාවට අදාළ චාරිත්‍රානුකූල වත්පිළිවෙත්වලට සක්‍රීයව දායක වීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;https://karuppar.com/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://srikaruppasamytemple.com/temple/&lt;/ref&gt;

== කෝවිල් සහ වාස්තු විද්‍යාව ==
[[File:Thoppu Karuppasamy.jpg|thumb|36 Feet Majestic Karuppannaswamy Statue]][[File:Muppiliyan-Periya Karuppu Jeyamangalam Theni.png|thumb|Muppiliyan Swami, Periya Karuppu Swami, Muthu Karuppu Swami worshipped by [[Vellalar]]s in Jayamangalam, [[Theni district]], near [[Madurai]], [[Tamil Nadu|Tamilnadu]].|alt=Muppiliyan Karuppannaswamy Svami worshipped by Vellalars in Jayamangalam, Theni, Tamilnadu]]
ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලිවලට අනුව කරුප්පන්නස්වාමි සතු භූමිය ආරක්ෂා කිරීමේ සාම්ප්‍රදායික භූමිකාව පිළිබිඹු කරමින්, ඔහු වෙනුවෙන් කැප වූ කෝවිල් බහුලව දක්නට ලැබෙන්නේ ගම්මාන සීමා අසල, වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල සහ කඳුකර ප්‍රදේශවලය. මෙයින් බොහෝමයක් එළිමහන් හෝ ග්‍රාමීය දේවාල වන අතර, ඒවා බොහෝ විට වාස්තු විද්‍යාත්මක ශෛලිය අතින් මහා ආගමික (Agamic) කෝවිල් සංකීර්ණවලට වඩා වෙනස් වේ. බොහෝ කරුප්පන්නස්වාමි කෝවිල්වල කැපී පෙනෙන &quot;ගෝපුරම්&quot; (ප්‍රවේශ කුළුණු) දක්නට නොලැබෙන නමුත්, ඒවායේ සාමාන්‍යයෙන් අරිවාල් (කඩුව), හෙල්ල, ගදාව හෝ දෑකැත්ත වැනි ආයුධ අතැතිව සිටින දේවතාවාගේ විශාල ප්‍රතිමා අන්තර්ගත වේ. මෙම ප්‍රතිමා කලාව තුළින් ප්‍රධාන වශයෙන් නිරූපණය කරන්නේ දකුණු ඉන්දීය ජන සම්ප්‍රදායන්හි ආරක්ෂක දේවතාවන් සතු ආරක්ෂක ලක්ෂණයන්ය.

== ගෝලීය භක්ති සම්ප්‍රදායන් ==
දකුණු ඉන්දියාවෙන් බැහැරව පවතින ඩයස්පෝරා (විදෙස්ගත) ප්‍රජාවන් අතර ද, සංක්‍රමණය සහ නව ප්‍රදේශවල පදිංචි වීම මඟින් හැඩගැසුණු ප්‍රාදේශීය වත්පිළිවෙත් ඔස්සේ කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව අඛණ්ඩව සිදුවේ. මෙම සම්ප්‍රදායන් ග්‍රාමීය ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලිවල මූලිකාංග එලෙසම රඳවා තබා ගන්නා අතරම, විවිධ සංස්කෘතික පරිසරයන්ට අනුකූලව විකාශනය වී ඇත. ප්‍රජා උත්සව, පූජා වත්පිළිවෙත් සහ වරින් වර පැවැත්වෙන රැස්වීම් තවදුරටත් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරන අතර, ඒවා ඇදහිලිවල අඛණ්ඩතාව පවත්වා ගැනීමට සහ මුතුන්මිත්තන්ගේ ආරක්ෂක දේව වන්දනා ක්‍රම සමඟ සබඳතා පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ.

=== ඉන්දු-කැරිබියන් ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි තුළ ===
[[ගයනාව]] තුළ පවතින [[කැරිබියන් ශක්තිවාදය]] (Caribbean Shaktism) තුළ, කරුප්පන්නස්වාමි හඳුන්වනු ලබන්නේ '''සංගනී බාබා''' (Sanganie Baba) යන නමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kali/Mariamma Worship in Guyana: A Brief Overview |url=http://colour.ics.ulisboa.pt/wp-content/uploads/2021/01/Mello-2020-AGTF-Magazine_compressed.pdf |publisher=Dr. Marcelo Moura Mello}}&lt;/ref&gt; [[ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ]], [[ගයනාව]], [[සුරිනාමය]], [[ගුවඩලූප්]] (Guadeloupe) සහ [[මාර්ටිනික්]] (Martinique) යන රටවල වෙසෙන [[ඉන්දු-කැරිබියන් ජනතාව]] අතර, දේශීය ශක්තිවාදී සම්ප්‍රදායන් තුළ ඔහුව ආරක්ෂක දේවතාවෙකු ලෙස වන්දනා කරනු ලබයි.

== විවිධ ස්වරූප ==
'''කරුප්පන්නස්වාමි දෙවිඳාගේ ස්වරූප 21 මඟින් ද්‍රවිඩ ජන ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ මෙම දේවතාවාට අදාළ විවිධ පැතිකඩයන් සහ භූමිකාවන් නිරූපණය වේ.''' මෙම ස්වරූප වෙන වෙනම පවතින ස්වාධීන දෙවිවරුන් ලෙස නොව, එකම ආරක්ෂක දේවතාවාගේ ප්‍රාදේශීය හෝ චාරිත්‍රානුකූල විදහා දැක්වීම් (manifestations) ලෙස වටහා ගනු ලැබේ. ආරක්ෂාව, යුක්තිය පසිඳලීම, රෝග සුව කිරීම සහ චාරිත්‍රානුකූල රැකවරණය වැනි විවිධ කාර්යයන් මෙම විවිධ ස්වරූප සමඟ බැඳී පවතී.

මෙම ස්වරූප සමඟ සම්බන්ධ වූ චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර වෛදික හෝ ආගමික (Agamic) ග්‍රන්ථමය සම්ප්‍රදායන්ගෙන් නොව, ප්‍රධාන වශයෙන් මුඛ පරම්පරාගත ජනප්‍රවාද, ග්‍රාමීය වන්දනා ක්‍රම, 'සාමි ආඩම්' (sami adudhal) වැනි දේව ආවේශ චාරිත්‍ර සහ කුලදේව (kuladevata) සිරිත් විරිත් ඇසුරින් පැවත එන්නකි. '''එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, මෙම ස්වරූපයන්ට අදාළ නම්, කාර්යභාරයන් සහ චාරිත්‍රානුකූල වත්පිළිවෙත් විවිධ ප්‍රදේශ සහ ප්‍රජාවන් අනුව වෙනස් විය හැක.'''

{{div col}}
* සප්පානි කරුප්පන්නස්වාමි (Sappani Karuppannaswamy)
* මුත්තු කරුප්පන්නස්වාමි (Muthu Karuppannaswamy)
* මදයානෛ කරුප්පසාමි (Madhayanai Karuppasamy)
* සංගිලි කරුප්පන්නස්වාමි (Sangili Karuppannaswamy)
* සෝනෛ කරුප්පන්නස්වාමි (Sonei Karuppannaswamy)
* වේට්ටෛ කරුප්පන්නස්වාමි (Vettai Karuppannaswamy)
* පුනුගු කරුප්පන්නස්වාමි (Punugu Karuppannaswamy)
* මාඩ කරුප්පන්නස්වාමි (Mada Karuppannaswamy)
* ආන්ඩි කරුප්පන්නස්වාමි (Aandi Karuppannaswamy)
* වීර කරුප්පන්නස්වාමි (Veera Karuppannaswamy)
* පෙරිය කරුප්පන්නස්වාමි (Periya Karuppannaswamy)
* සමෛය කරුප්පන්නස්වාමි (Sameiya Karuppannaswamy)
* චින්න කරුප්පන්නස්වාමි (Chinna Karuppannaswamy)
* කෝට්ටේ කරුප්පන්නස්වාමි (Khottai Karuppannaswamy)
* මාරඩි කරුප්පන්නස්වාමි (Maaradi Karuppannaswamy)
* මලයාල කරුප්පන්නස්වාමි (Malaiyala Karuppannaswamy)
* ආගාය කරුප්පන්නස්වාමි (Aagaya Karuppannaswamy)
* මාය කරුප්පන්නස්වාමි (Maaya Karuppannaswamy)
* මන්ඩු කරුප්පන්නස්වාමි (Mandu Karuppannaswamy)
* මාසාන කරුප්පන්නස්වාමි (Maasaana Karuppannaswamy)
* සන්තන කරුප්පන්නස්වාමි (Santhana Karuppannaswamy)
{{div col end}}

== ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ ==
* [[මර්මදේශම්|''මර්මදේශම්: විඩාදු කරුප්පු'']] (Marmadesam: Vidathu Karuppu - 1997) යනු කරුප්පසාමි නම් ග්‍රාමීය දේවතාවාගේ පුරාවෘත්තය සම්පූර්ණයෙන්ම පාදක කරගනිමින් නිර්මාණය වූ අතිශය ජනප්‍රිය රූපවාහිනී කතා මාලාවකි.

* [[කරුප්පු (චිත්‍රපටය)|''කරුප්පු'']] (Karuppu - 2026). මෙම චිත්‍රපටයේ කථා පුවත ගෙතී ඇත්තේ දූෂණයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා නීතිඥයෙකුගේ ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටින '''වේට්ටෛ කරුප්පසාමි''' (Vettai Karuppasamy) නම් ආරක්ෂක දේවතාවා වටා ය.&lt;ref name=&quot;KaruppuFilm&quot;&gt;{{cite web |title=Karuppu (film) |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Karuppu_(film) |website=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; මෙම චිත්‍රපටය ගෝලීය වශයෙන් ඉහළ බොක්ස් ඔෆිස් (Box office) වාර්තා තබමින් දැවැන්ත සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගෙන ඇත.


==References==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>em5e3ii1v1zwe1pn8bwcno2j36839jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793784</id>
      <parentid>793783</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T19:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GShas</username>
        <id>67038</id>
      </contributor>
      <comment>intro added and reference added</comment>
      <origin>793784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34947" sha1="9fvjqw07705okrs792nc1iop9zep0wy" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| image = KarppaswamyArtifactStatue 20240415 202438.jpg
| caption = කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාව
| name = කරුප්පන්නස්වාමි

| script_name = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]]
| script = கருப்பண்ணசாமி&lt;br&gt;കറുപ്പണ്ണസാമി
| affiliation = [[ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි]]

| god_of = සීමා ආරක්ෂක දේවතාවා&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}&lt;/ref&gt;
| other_names = {{ubl|ආණ්ඩවර්|කරුප්පරායන්|කරුප්පුසාමි|මායාන්ඩි කරුප්පා|අයියන්|}}
| abode = පාන්ඩ්‍ය කේරළ ප්‍රදේශ  
| weapon = [[දෙමළ කඩුව]], [[හෙල්ල]], [[ගදාව]], [[කඩුව]], [[රිදී සැරයටිය]]
| mount = [[අශ්වයා]], [[ඇතා]]
| day = [[අඟහරුවාදා]], [[බදාදා]], [[සිකුරාදා]], [[සෙනසුරාදා]]
}}
[[File:Karupassamy.1.jpg|alt=Vathiyar Thottathu karuppannaswamy Svami|thumb|Vathiyaar Thottathu Karuppannaswamy Sami]] 
'''කරුප්පන්නස්වාමි''', හෙවත් '''කරුප්පසාමි''' හෝ '''කරුප්පරායන්''' (දෙමළ: கருப்பசாமி; මලයාලම්: കറുപ്പണ്ണസാമി), යනු ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි තුළ ප්‍රධාන වශයෙන් වන්දනාවට පාත්‍ර වන ආරක්ෂක දේවතාවෙකි (කාවල් දෙයිවම් - kaval deivam). මොහු ප්‍රධාන වශයෙන් [[තමිල්නාඩු]], [[කේරළය]], [[ශ්‍රී ලංකාව]], මලයාසියාව සහ සිංගප්පූරුව යන රටවල වෙසෙන ද්‍රවිඩ ප්‍රජාව අතර වන්දනාවට පාත්‍ර වේ. දකුණු ඉන්දීය ජන ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ මෙම දේවතාවා ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, යුක්තිය පසිඳලීම සහ දේශසීමා රැකවලෙහි යෙදීම සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bloomer |first=Kristin C. |url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 |title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India |date=2018 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-061509-3 |pages=291 |language=en}}&lt;/ref&gt;

මලයාලම් සහ දෙමළ ජනතාව අතර, කරුප්පන්නස්වාමි ආරක්ෂක දේවතාවෙකු (කාවල් දෙයිවම්) ලෙස මෙන්ම පවුල් හෝ මුතුන්මිත්තන්ගේ කුල දේවතාවෙකු (කුල දෙයිවම්) ලෙසද වන්දනා කරනු ලබයි. තමිල්නාඩුවේ ඇතැම් ප්‍රදේශවල සහ කේරළ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල පවතින ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාදවලට අනුව, මෙම දේවතාවා අතීතයේ ජීවත් වූ, පසුව ජන ආගමික වත්පිළිවෙත් තුළ දේවත්වයට පත් කරන ලද සැබෑ ඓතිහාසික හෝ පුරාවෘත්තීය වීර ආරක්ෂකයෙකු ලෙස හඳුනා ගැනේ.&lt;ref name=&quot;Dumont1986&quot;&gt;{{cite book |last=Dumont |first=Louis |chapter=The Guardian Deities of the Tamil Village |editor-last=Shulman |editor-first=David |title=Orthodoxy and Dissent in South Indian Religions |publisher=State University of New York Press |year=1986 |pages=120–135 |isbn=978-0887061738}}&lt;/ref&gt;

==ඓතිහාසික පසුබිම සහ සම්භවය==
කරුප්පන්නස්වාමි දෙවියන්ගේ ඓතිහාසික නැගී සිටීම දකුණු ඉන්දියාවේ නායක්කාර් පාලන සමයට (16 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට 18 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා) සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. ඊ. කෙන්ට් (E. Kent) වැනි ඉතිහාසඥයින් සහ මානව විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ  විමධ්‍යගත බලයක් පැවති මෙම යුගයේදී ඉස්මතු වූ පාලයක්කාර , සිංහල ව්‍යවහරින් පලියක්කාර &quot;පොලිගාර්වරුන්&quot;(pāḷaiyakkārar) හෙවත් ප්‍රාදේශීය නායකයන් පාදක කරගනිමින් මෙම දේව ස්වරූපය නිර්මාණය වී ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/82262157/Temple_Guardians_and_Folk_Hinduism_in_Tamil_South_India|title=Temple Guardians and 'Folk Hinduism' in Tamil South India|first=Anna A.|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=Academia|doi=10.52476/TRB.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797|title=Temple Guardians and ‘Folk Hinduism’ in Tamil South India: A Bronze Image of the ‘Black God’ Karuppannasamy in the Rijksmuseum|first=Anna|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=The Rijksmuseum Bulletin|volume=64|issue=1|pages=62–83|doi=10.52476/trb.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; බොහෝ විට '''කල්ලර්''' වැනි සටන්කාමී කුලවලින් පැමිණි මොවුන්, ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, අස්වනු නෙලීම අධීක්ෂණය කිරීම සහ නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම භාරව සිටි ග්‍රාමීය ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කළහ. කරුප්පන්නස්වාමිගේ ප්‍රතිමා කලාව තුළ දැකිය හැකි සටන්කාමී ඉරියව්ව, ඝන උඩු රැවුල සහ පැත්තකට බැඳ ඇති කොණ්ඩය, මධ්‍යම-දකුණු තමිල්නාඩුවේ නායක්කාර් යුගයට අයත් කෝවිල් කුළුණුවල දක්නට ලැබෙන &quot;දායක රූප සහ ප්‍රතිමා&quot; (donor portraits and stone replica) වලට බෙහෙවින් සමාන වේ.

වඩාත් පුළුල් සංස්කෘතික සන්දර්භය තුළ, මෙම ඓතිහාසික වර්ධනය වීරයන් උදෙසා ගල් පුවරු පිහිටුවා වන්දනා කිරීමේ පැරණි දෙමළ සම්ප්‍රදාය වන &quot;නඩුකල් වලිපාඩු&quot; (hero-stone worship) සමඟ දැඩිව බැඳී පවතී. මහා ශිලා යුගය දක්වා දිවයන මෙම පුරාණ චාරිත්‍රය වූයේ සටනේදී මියගිය වීරයන් වෙනුවෙන් ස්මාරක ඉදිකිරීමයි. මෙම සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පැරණි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක් වන &quot;තොල්කාප්පියම්&quot; හි විස්තර කර ඇති අතර, එහි වීර ගල් ස්ථාපනය කිරීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු දැඩි පියවර හයකින් යුත් වත්පිළිවෙතක් දක්වා ඇත.සියවස් ගණනාවක් පුරා මෙම යුධ පිටියේ ස්මාරක ක්‍රමයෙන් ආගමික ජනසම්ප්‍රදායක් (folk shrines) බවට පත් වූ අතර, ප්‍රාදේශීය වීරයන් ප්‍රජා ආරක්ෂක දේවතාවන් බවට පරිවර්තනය විය. අද වන විටත් කල්රායන් කඳුකරයේ වෙසෙන මලයාලි ගෝත්‍රිකයන් වැනි කඳුකර වැසියන් මෙම වීර ගල් වෙඩියප්පන්  සහ කරුප්පන්නස්වාමි වැනි සක්‍රීය දෙවිවරුන් ලෙස වන්දනා කරති. මෙම ස්ථාන දිවුරුම් දීම සහ ප්‍රජා ආරවුල් විසඳීම සඳහා වන ප්‍රාදේශීය සමාජීය කේන්ද්‍රස්ථාන ලෙසද ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/74235626/Hero_Stones_of_Krishnagiri_District_in_Tamilnadu_A_Study|title=Hero-Stones of Krishnagiri District in Tamilnadu -A Study|first=P. Basith|last=Assarani|date=1 January 2022|journal=BP Internatonal|via=www.academia.edu|doi=10.9734/BPI/RDASS/V2/15542D}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/hero-stone-found-in-kolli-hills/article29325559.ece|title=Hero stone found in Kolli Hills|first=|last=|date=3 September 2019|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

==ජනශ්‍රැති සම්ප්‍රදාය සහ දේවාල සම්ප්‍රදාය ==

සංස්කෘත සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බොහෝ ප්‍රධාන හින්දු දෙවිවරුන් මෙන් නොව, කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව බොහෝ දුරට සංරක්ෂණය වී ඇත්තේ මුඛ පරම්පරාගත සම්ප්‍රදායන්, ජන කවි (folk ballads) සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රසාංගික කලාවන් (performance traditions) මගිනි. දෙමළ ජන ඇදහිලිවලට අනුව කරුප්පන්නස්වාමි සලකනු ලබන්නේ '''කාවල් දෙයිවම්''' (kāval deivam) හෙවත් '''ආරක්ෂක දේවතාවෙකු''' ලෙසයි. එබැවින් ඔහු වෙනුවෙන් කැප වූ දේවාල සාම්ප්‍රදායිකව පිහිටුවා තිබුණේ ගම්මාන සීමා අසල, වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල හෝ භූමිය ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා වෙන්වූ විවෘත ස්ථානවල. කාලයත් සමඟ මුලින් එළිමහනේ පැවති මෙම සමහර දේවාල, විශාල කෝවිල් සංකීර්ණ සහ ආයතනික කෝවිල් සම්ප්‍රදායන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797/10291&lt;/ref&gt;

==ප්‍රතිමා කලාව==
[[File:Karuppannasamy, Tamil Nadu, c. 1750-1800. Copper alloy, h. 14 cm. Amsterdam, Rijksmuseum.jpg|thumb|Copper Idol of Karuppannsamy]][[File:VathiyaarThottathu Karupparayar.png|thumb|Karuppasamy wielding an [[aruval]]]]
[[File:Tirunelveli Govt Museum Exhibit39.jpg|thumb|Tirunelveli Govt Museum Exhibit39]]
ග්‍රාමීය දේවතාවන්ගේ ප්‍රතිමා සාම්ප්‍රදායිකව මැටිවලින් හෝ ගලින් නිමවා නිතර නිතර ප්‍රතිස්ථාපනය කළද, 18 වන සියවසට අයත් දුර්ලභ ලෝකඩ ප්‍රතිමාද පවතී. රෙයික්ස් කෞතුකාගාරයේ (Rijksmuseum) තැන්පත් කර ඇති ප්‍රතිමාව මීට කදිම උදාහරණයකි. සාමාන්‍යයෙන් ග්‍රාමීය දේවාලවලට මෙවැනි වටිනා ලෝහ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කරවා ගැනීමට වත්කමක් නොතිබූ බැවින්, මෙවැනි උසස් තත්ත්වයේ ලෝහමය රූප ඉතා සුවිශේෂී වේ. කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාවල දැකිය හැකි අරිවාල් (දෙමළ කඩුව) වැනි සුවිශේෂී ආංගික ලක්ෂණ මගින්, ඔහුගේ ඓතිහාසික අනන්‍යතාවය විදහා දක්වන කෘෂිකාර්මික මෙවලම් සහ රාජකීය යුධ ආභරණවල අපූරු සම්මිශ්‍රණයක් නිරූපණය වේ.

==වන්දනා සම්ප්‍රදායන්==
[[File:Karuppanna swamy.jpg|thumb|Sangili Karuppanna swamy]]
කරුප්පරායන් (කරුප්පසාමි) සමඟ සම්බන්ධ වූ වන්දනා සම්ප්‍රදායන්හි මූලාරම්භය පැරණි &quot;නඩුකල්&quot; (වීර ගල්) වන්දනාව දක්වා දිවයන බව විශ්වාස කෙරේ. කාලයත් සමඟ මෙම වන්දනා චාරිත්‍ර, අයියප්පන්, අයියනාර්, ග්‍රාමීය දේව මාතා වන්දනාව මෙන්ම වීරන් සහ මුන්නේස්වරන් වැනි ආරක්ෂක සහ සටන්කාමී දේවතා ඇදහිලි ඇතුළු අනෙකුත් දකුණු ඉන්දීය ජනශ්‍රැති සහ භක්ති සම්ප්‍රදායන් සමඟ අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් සම්බන්ධ වෙමින් වර්ධනය විය. පසුව කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව දකුණු තමිල්නාඩුවේ ප්‍රාදේශීය වන්දනා සම්ප්‍රදායන් සමඟද බද්ධ විය. ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාද මගින් මෙම දේවතාවා ආරක්ෂක වන්දනාව, දිවුරුම් දීම සහ ග්‍රාමීය උත්සව චාරිත්‍ර සමඟ සමීපව සම්බන්ධ කර දක්වයි

=== ප්‍රධාන දේවතාවා සහ මාරනාඩු සම්ප්‍රදාය ===

කරුප්පන්නස්වාමිගේ 'මාරනාඩු' (Maranadu) සම්ප්‍රදාය දකුණු තමිල්නාඩුවේ වැදගත් ප්‍රාදේශීය වන්දනා ගමනාන්තයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාදවලට අනුව, මෙම දේවතාවා මුලින්ම සම්භවය වී ඇත්තේ දකුණු ඉන්දියාවේ මලයාලම් ප්‍රදේශවල වන අතර, ගංවතුරක් හේතුවෙන් දේවාභරණ පෙට්ටියක් ගඟ දිගේ පහළට ගසාගෙන ආ පසුව ඔහු මාරනාඩු ප්‍රදේශයේ මතු වූ බව විශ්වාස කෙරේ. කාලයත් සමඟ මෙම දේවාලය ප්‍රාදේශීය ආරක්ෂක දේව වන්දනාව සමඟ බද්ධ වූ අතර, පසුව එය ප්‍රධාන වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් බවට පරිවර්තනය විය. විශේෂයෙන්ම වාර්ෂිකව පැවැත්වෙන &quot;මාසි කලාරි&quot; (Masi Kalari) උත්සවය සමයේදී මෙම ස්ථානය කරා අතිවිශාල බැතිමතුන් පිරිසක් ඇදී එති.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hrce.tn.gov.in/hrcehome/history.php?tid=35706|title=Arulmigu Karuppanasamy Temple, Maranadu - 630610, Sivagangai District [TM035706].,|website=hrce.tn.gov.in}}&lt;/ref&gt;

කුල දෙයිවම් වන්දනාව දකුණු ඉන්දියාවේ, විශේෂයෙන්ම ග්‍රාමීය සහ පවුල් පදනම් කරගත් ප්‍රජාවන් අතර ද්‍රවිඩ ජන ආගමික වත්පිළිවෙත්වල වැදගත් අංගයක් ලෙස '''කුල දෙයිවම්''' (Kula Deivam) වන්දනාව හැඳින්විය හැක. මෙම සම්ප්‍රදාය තුළ, පවුල් සහ ගම්මාන විසින් තම පරම්පරාවේ අනන්‍යතාවය, ආරක්ෂාව සහ චාරිත්‍රානුකූල අඛණ්ඩතාව උදෙසා විශේෂිත වූ මුතුන්මිත්තන් හෝ ආරක්ෂක දේවතාවන් වන්දනා කරනු ලබයි. මෙම වන්දනා ක්‍රමවේදයන් ඇතැම් විට ප්‍රධාන දේවතාවෙකු යටතේ &quot;පන්ති&quot; (Panthi) බෙදීම් ලෙස හඳුන්වන චාරිත්‍රානුකූල කණ්ඩායම් ලෙස සංවිධානය කර ඇත. ඇතැම් ජනප්‍රවාදවල වඩාත් පුළුල් සංස්කෘතික ව්‍යුහයක් ලෙස &quot;පන්ති 21 සහ සේනා 63&quot; (21 Panthi and 63 Senai) යන්නද සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම පුළුල් ජන ඇදහිලි පද්ධතිය තුළ සිටින විවිධ දේවතා වර්ගීකරණයන් සහ ඔවුන්ට අදාළ චාරිත්‍රානුකූල භූමිකාවන් විස්තර කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svat21.in/2021/05/21-panthi-61-senai.html|title=21 பந்தி 61 சேனைகள்|date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt;


=== ආරක්ෂක දේවතාවා (කාවල් දෙයිවම්) ===

අලගර් කෝවිලේ පදිනෙට්ටම්පඩි සම්ප්‍රදාය [[තමිල්නාඩු|තමිල්නාඩුවේ]] පිහිටි අලගර් කෝවිලේ (Alagar Kovil) පවතින &quot;පදිනෙට්ටාම්පඩි&quot; (Pathinettampadi) සම්ප්‍රදාය මගින් ද්‍රවිඩ ජන ආගමික ඇදහිලි තුළ කරුප්පන්නස්වාමි සතු &quot;ක්ෂේත්‍රපාලක&quot; (කෝවිල් ආරක්ෂක) භූමිකාව මනාව පිළිබිඹු කරයි. ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාදවලට අනුව, කරුප්පන්නස්වාමි 'කල්ලළගර්' (Kallazhagar) කෝවිල සහ එහි චාරිත්‍රානුකූල දේපළ ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීමට බැඳී සිටින අතර, විශේෂයෙන්ම එහි රාජගෝපුර ද්වාරය අසල ඇති පූජනීය පියගැට පෙළ දහඅට (පදිනෙට්ටාම්පඩි) ආරක්ෂා කිරීම ඔහු සතු වේ. බැතිමතුන් සාම්ප්‍රදායිකව ප්‍රධාන දේවාලයට ඇතුළු වීමට පෙර මෙම දේවතාවා වන්දනා කරන අතර, මෙහිදී කරුප්පන්නස්වාමි දිවුරුම් දීම, චාරිත්‍රානුකූල ආරක්ෂාව සහ කෝවිල් උත්සව අධීක්ෂණය කිරීම යන කාර්යයන් සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vayusutha.in/vs4/temple185.html?utm_source=chatgpt.com|title=Anjaneya,Pathinettampadi Karuppa Swami Temple,Alagar Kovil,Madurai|website=vayusutha.in}}&lt;/ref&gt;

සබරිමලෙයි ශ්‍රී අයියප්පා කෝවිල[[කේරළය|කේරළයේ]] සබරිමලෙයි ශ්‍රී අයියප්පා කෝවිලේදී, කරුප්පන්නස්වාමි සහ 'වලිය කඩුතා' (Valiya Kadutha) යන දෙවිවරුන් අයියප්පන් දේවාලය වෙත දිවෙන පූජනීය පියගැට පෙළ දහඅට සමඟ සම්බන්ධ වූ ආරක්ෂක දේවතාවන් ලෙස වන්දනාවට පාත්‍ර වේ. මෙම දේවතාවන් දෙදෙනා වෙනුවෙන් කැප වූ කුඩා දේවාල පිහිටා ඇත්තේ මෙම පියගැට පෙළ දෙපස වන අතර, වන්දනාකරුවන් ප්‍රධාන කෝවිලට ඇතුළු වීමට පෙර සම්ප්‍රදායිකව මෙහි යාච්ඤා කරති. මෙම සම්ප්‍රදාය මගින් දකුණු ඉන්දියාවේ ග්‍රාමීය ආරක්ෂක දේව ඇදහිලි ප්‍රධාන වන්දනා පද්ධතීන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇති ආකාරය මනාව පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;https://www.hindu-blog.com/2009/12/temple-of-Karuppannaswamy-swami-and-valiya.html&lt;/ref&gt;

=== ගුරුකුල වන්දනා සම්ප්‍රදාය ===
ඇතැම් කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනා සම්ප්‍රදායන්හි, දේවාල කරා යන වන්දනා ගමන් සමඟ ගුරුවරුන් හෝ පාරම්පරික පූජකවරුන් විසින් ලබාදෙන ආගමික සහ ධර්මෝපදේශ ඉගැන්වීම් ඒකාබද්ධ කර සංවිධානය කරනු ලබයි. මෙම වන්දනා චාරිත්‍රවලට භක්ති පූජාවන් පැවැත්වීම, ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාද සහ ඉතිහාසය ඉගෙනීම මෙන්ම ආරක්ෂක දේව වන්දනාවට අදාළ චාරිත්‍රානුකූල වත්පිළිවෙත්වලට සක්‍රීයව දායක වීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;https://karuppar.com/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://srikaruppasamytemple.com/temple/&lt;/ref&gt;

== කෝවිල් සහ වාස්තු විද්‍යාව ==
[[File:Thoppu Karuppasamy.jpg|thumb|36 Feet Majestic Karuppannaswamy Statue]][[File:Muppiliyan-Periya Karuppu Jeyamangalam Theni.png|thumb|Muppiliyan Swami, Periya Karuppu Swami, Muthu Karuppu Swami worshipped by [[Vellalar]]s in Jayamangalam, [[Theni district]], near [[Madurai]], [[Tamil Nadu|Tamilnadu]].|alt=Muppiliyan Karuppannaswamy Svami worshipped by Vellalars in Jayamangalam, Theni, Tamilnadu]]
ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලිවලට අනුව කරුප්පන්නස්වාමි සතු භූමිය ආරක්ෂා කිරීමේ සාම්ප්‍රදායික භූමිකාව පිළිබිඹු කරමින්, ඔහු වෙනුවෙන් කැප වූ කෝවිල් බහුලව දක්නට ලැබෙන්නේ ගම්මාන සීමා අසල, වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල සහ කඳුකර ප්‍රදේශවලය. මෙයින් බොහෝමයක් එළිමහන් හෝ ග්‍රාමීය දේවාල වන අතර, ඒවා බොහෝ විට වාස්තු විද්‍යාත්මක ශෛලිය අතින් මහා ආගමික (Agamic) කෝවිල් සංකීර්ණවලට වඩා වෙනස් වේ. බොහෝ කරුප්පන්නස්වාමි කෝවිල්වල කැපී පෙනෙන &quot;ගෝපුරම්&quot; (ප්‍රවේශ කුළුණු) දක්නට නොලැබෙන නමුත්, ඒවායේ සාමාන්‍යයෙන් අරිවාල් (කඩුව), හෙල්ල, ගදාව හෝ දෑකැත්ත වැනි ආයුධ අතැතිව සිටින දේවතාවාගේ විශාල ප්‍රතිමා අන්තර්ගත වේ. මෙම ප්‍රතිමා කලාව තුළින් ප්‍රධාන වශයෙන් නිරූපණය කරන්නේ දකුණු ඉන්දීය ජන සම්ප්‍රදායන්හි ආරක්ෂක දේවතාවන් සතු ආරක්ෂක ලක්ෂණයන්ය.

== ගෝලීය භක්ති සම්ප්‍රදායන් ==
දකුණු ඉන්දියාවෙන් බැහැරව පවතින ඩයස්පෝරා (විදෙස්ගත) ප්‍රජාවන් අතර ද, සංක්‍රමණය සහ නව ප්‍රදේශවල පදිංචි වීම මඟින් හැඩගැසුණු ප්‍රාදේශීය වත්පිළිවෙත් ඔස්සේ කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව අඛණ්ඩව සිදුවේ. මෙම සම්ප්‍රදායන් ග්‍රාමීය ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලිවල මූලිකාංග එලෙසම රඳවා තබා ගන්නා අතරම, විවිධ සංස්කෘතික පරිසරයන්ට අනුකූලව විකාශනය වී ඇත. ප්‍රජා උත්සව, පූජා වත්පිළිවෙත් සහ වරින් වර පැවැත්වෙන රැස්වීම් තවදුරටත් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරන අතර, ඒවා ඇදහිලිවල අඛණ්ඩතාව පවත්වා ගැනීමට සහ මුතුන්මිත්තන්ගේ ආරක්ෂක දේව වන්දනා ක්‍රම සමඟ සබඳතා පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ.

=== ඉන්දු-කැරිබියන් ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි තුළ ===
[[ගයනාව]] තුළ පවතින [[කැරිබියන් ශක්තිවාදය]] (Caribbean Shaktism) තුළ, කරුප්පන්නස්වාමි හඳුන්වනු ලබන්නේ '''සංගනී බාබා''' (Sanganie Baba) යන නමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kali/Mariamma Worship in Guyana: A Brief Overview |url=http://colour.ics.ulisboa.pt/wp-content/uploads/2021/01/Mello-2020-AGTF-Magazine_compressed.pdf |publisher=Dr. Marcelo Moura Mello}}&lt;/ref&gt; [[ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ]], [[ගයනාව]], [[සුරිනාමය]], [[ගුවඩලූප්]] (Guadeloupe) සහ [[මාර්ටිනික්]] (Martinique) යන රටවල වෙසෙන [[ඉන්දු-කැරිබියන් ජනතාව]] අතර, දේශීය ශක්තිවාදී සම්ප්‍රදායන් තුළ ඔහුව ආරක්ෂක දේවතාවෙකු ලෙස වන්දනා කරනු ලබයි.

== විවිධ ස්වරූප ==
'''කරුප්පන්නස්වාමි දෙවිඳාගේ ස්වරූප 21 මඟින් ද්‍රවිඩ ජන ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ මෙම දේවතාවාට අදාළ විවිධ පැතිකඩයන් සහ භූමිකාවන් නිරූපණය වේ.''' මෙම ස්වරූප වෙන වෙනම පවතින ස්වාධීන දෙවිවරුන් ලෙස නොව, එකම ආරක්ෂක දේවතාවාගේ ප්‍රාදේශීය හෝ චාරිත්‍රානුකූල විදහා දැක්වීම් (manifestations) ලෙස වටහා ගනු ලැබේ. ආරක්ෂාව, යුක්තිය පසිඳලීම, රෝග සුව කිරීම සහ චාරිත්‍රානුකූල රැකවරණය වැනි විවිධ කාර්යයන් මෙම විවිධ ස්වරූප සමඟ බැඳී පවතී.

මෙම ස්වරූප සමඟ සම්බන්ධ වූ චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර වෛදික හෝ ආගමික (Agamic) ග්‍රන්ථමය සම්ප්‍රදායන්ගෙන් නොව, ප්‍රධාන වශයෙන් මුඛ පරම්පරාගත ජනප්‍රවාද, ග්‍රාමීය වන්දනා ක්‍රම, 'සාමි ආඩම්' (sami adudhal) වැනි දේව ආවේශ චාරිත්‍ර සහ කුලදේව (kuladevata) සිරිත් විරිත් ඇසුරින් පැවත එන්නකි. '''එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, මෙම ස්වරූපයන්ට අදාළ නම්, කාර්යභාරයන් සහ චාරිත්‍රානුකූල වත්පිළිවෙත් විවිධ ප්‍රදේශ සහ ප්‍රජාවන් අනුව වෙනස් විය හැක.'''

{{div col}}
* සප්පානි කරුප්පන්නස්වාමි (Sappani Karuppannaswamy)
* මුත්තු කරුප්පන්නස්වාමි (Muthu Karuppannaswamy)
* මදයානෛ කරුප්පසාමි (Madhayanai Karuppasamy)
* සංගිලි කරුප්පන්නස්වාමි (Sangili Karuppannaswamy)
* සෝනෛ කරුප්පන්නස්වාමි (Sonei Karuppannaswamy)
* වේට්ටෛ කරුප්පන්නස්වාමි (Vettai Karuppannaswamy)
* පුනුගු කරුප්පන්නස්වාමි (Punugu Karuppannaswamy)
* මාඩ කරුප්පන්නස්වාමි (Mada Karuppannaswamy)
* ආන්ඩි කරුප්පන්නස්වාමි (Aandi Karuppannaswamy)
* වීර කරුප්පන්නස්වාමි (Veera Karuppannaswamy)
* පෙරිය කරුප්පන්නස්වාමි (Periya Karuppannaswamy)
* සමෛය කරුප්පන්නස්වාමි (Sameiya Karuppannaswamy)
* චින්න කරුප්පන්නස්වාමි (Chinna Karuppannaswamy)
* කෝට්ටේ කරුප්පන්නස්වාමි (Khottai Karuppannaswamy)
* මාරඩි කරුප්පන්නස්වාමි (Maaradi Karuppannaswamy)
* මලයාල කරුප්පන්නස්වාමි (Malaiyala Karuppannaswamy)
* ආගාය කරුප්පන්නස්වාමි (Aagaya Karuppannaswamy)
* මාය කරුප්පන්නස්වාමි (Maaya Karuppannaswamy)
* මන්ඩු කරුප්පන්නස්වාමි (Mandu Karuppannaswamy)
* මාසාන කරුප්පන්නස්වාමි (Maasaana Karuppannaswamy)
* සන්තන කරුප්පන්නස්වාමි (Santhana Karuppannaswamy)
{{div col end}}

== ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ ==
* [[මර්මදේශම්|''මර්මදේශම්: විඩාදු කරුප්පු'']] (Marmadesam: Vidathu Karuppu - 1997) යනු කරුප්පසාමි නම් ග්‍රාමීය දේවතාවාගේ පුරාවෘත්තය සම්පූර්ණයෙන්ම පාදක කරගනිමින් නිර්මාණය වූ අතිශය ජනප්‍රිය රූපවාහිනී කතා මාලාවකි.

* [[කරුප්පු (චිත්‍රපටය)|''කරුප්පු'']] (Karuppu - 2026). මෙම චිත්‍රපටයේ කථා පුවත ගෙතී ඇත්තේ දූෂණයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා නීතිඥයෙකුගේ ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටින '''වේට්ටෛ කරුප්පසාමි''' (Vettai Karuppasamy) නම් ආරක්ෂක දේවතාවා වටා ය.&lt;ref name=&quot;KaruppuFilm&quot;&gt;{{cite web |title=Karuppu (film) |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Karuppu_(film) |website=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; මෙම චිත්‍රපටය ගෝලීය වශයෙන් ඉහළ බොක්ස් ඔෆිස් (Box office) වාර්තා තබමින් දැවැන්ත සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගෙන ඇත.


==References==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>9fvjqw07705okrs792nc1iop9zep0wy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793785</id>
      <parentid>793784</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T19:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GShas</username>
        <id>67038</id>
      </contributor>
      <comment>/* References */</comment>
      <origin>793785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34961" sha1="kvyd8xmntoshb373z5b1fy33n9vssl9" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| image = KarppaswamyArtifactStatue 20240415 202438.jpg
| caption = කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාව
| name = කරුප්පන්නස්වාමි

| script_name = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]]
| script = கருப்பண்ணசாமி&lt;br&gt;കറുപ്പണ്ണസാമി
| affiliation = [[ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි]]

| god_of = සීමා ආරක්ෂක දේවතාවා&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}&lt;/ref&gt;
| other_names = {{ubl|ආණ්ඩවර්|කරුප්පරායන්|කරුප්පුසාමි|මායාන්ඩි කරුප්පා|අයියන්|}}
| abode = පාන්ඩ්‍ය කේරළ ප්‍රදේශ  
| weapon = [[දෙමළ කඩුව]], [[හෙල්ල]], [[ගදාව]], [[කඩුව]], [[රිදී සැරයටිය]]
| mount = [[අශ්වයා]], [[ඇතා]]
| day = [[අඟහරුවාදා]], [[බදාදා]], [[සිකුරාදා]], [[සෙනසුරාදා]]
}}
[[File:Karupassamy.1.jpg|alt=Vathiyar Thottathu karuppannaswamy Svami|thumb|Vathiyaar Thottathu Karuppannaswamy Sami]] 
'''කරුප්පන්නස්වාමි''', හෙවත් '''කරුප්පසාමි''' හෝ '''කරුප්පරායන්''' (දෙමළ: கருப்பசாமி; මලයාලම්: കറുപ്പണ്ണസാമി), යනු ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි තුළ ප්‍රධාන වශයෙන් වන්දනාවට පාත්‍ර වන ආරක්ෂක දේවතාවෙකි (කාවල් දෙයිවම් - kaval deivam). මොහු ප්‍රධාන වශයෙන් [[තමිල්නාඩු]], [[කේරළය]], [[ශ්‍රී ලංකාව]], මලයාසියාව සහ සිංගප්පූරුව යන රටවල වෙසෙන ද්‍රවිඩ ප්‍රජාව අතර වන්දනාවට පාත්‍ර වේ. දකුණු ඉන්දීය ජන ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ මෙම දේවතාවා ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, යුක්තිය පසිඳලීම සහ දේශසීමා රැකවලෙහි යෙදීම සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bloomer |first=Kristin C. |url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&amp;dq=Karuppannaswamysami+god&amp;pg=PA291 |title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India |date=2018 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-061509-3 |pages=291 |language=en}}&lt;/ref&gt;

මලයාලම් සහ දෙමළ ජනතාව අතර, කරුප්පන්නස්වාමි ආරක්ෂක දේවතාවෙකු (කාවල් දෙයිවම්) ලෙස මෙන්ම පවුල් හෝ මුතුන්මිත්තන්ගේ කුල දේවතාවෙකු (කුල දෙයිවම්) ලෙසද වන්දනා කරනු ලබයි. තමිල්නාඩුවේ ඇතැම් ප්‍රදේශවල සහ කේරළ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල පවතින ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාදවලට අනුව, මෙම දේවතාවා අතීතයේ ජීවත් වූ, පසුව ජන ආගමික වත්පිළිවෙත් තුළ දේවත්වයට පත් කරන ලද සැබෑ ඓතිහාසික හෝ පුරාවෘත්තීය වීර ආරක්ෂකයෙකු ලෙස හඳුනා ගැනේ.&lt;ref name=&quot;Dumont1986&quot;&gt;{{cite book |last=Dumont |first=Louis |chapter=The Guardian Deities of the Tamil Village |editor-last=Shulman |editor-first=David |title=Orthodoxy and Dissent in South Indian Religions |publisher=State University of New York Press |year=1986 |pages=120–135 |isbn=978-0887061738}}&lt;/ref&gt;

==ඓතිහාසික පසුබිම සහ සම්භවය==
කරුප්පන්නස්වාමි දෙවියන්ගේ ඓතිහාසික නැගී සිටීම දකුණු ඉන්දියාවේ නායක්කාර් පාලන සමයට (16 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට 18 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා) සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. ඊ. කෙන්ට් (E. Kent) වැනි ඉතිහාසඥයින් සහ මානව විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ  විමධ්‍යගත බලයක් පැවති මෙම යුගයේදී ඉස්මතු වූ පාලයක්කාර , සිංහල ව්‍යවහරින් පලියක්කාර &quot;පොලිගාර්වරුන්&quot;(pāḷaiyakkārar) හෙවත් ප්‍රාදේශීය නායකයන් පාදක කරගනිමින් මෙම දේව ස්වරූපය නිර්මාණය වී ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/82262157/Temple_Guardians_and_Folk_Hinduism_in_Tamil_South_India|title=Temple Guardians and 'Folk Hinduism' in Tamil South India|first=Anna A.|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=Academia|doi=10.52476/TRB.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797|title=Temple Guardians and ‘Folk Hinduism’ in Tamil South India: A Bronze Image of the ‘Black God’ Karuppannasamy in the Rijksmuseum|first=Anna|last=Slaczka|date=15 March 2016|journal=The Rijksmuseum Bulletin|volume=64|issue=1|pages=62–83|doi=10.52476/trb.9797|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; බොහෝ විට '''කල්ලර්''' වැනි සටන්කාමී කුලවලින් පැමිණි මොවුන්, ගම්මාන ආරක්ෂා කිරීම, අස්වනු නෙලීම අධීක්ෂණය කිරීම සහ නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම භාරව සිටි ග්‍රාමීය ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කළහ. කරුප්පන්නස්වාමිගේ ප්‍රතිමා කලාව තුළ දැකිය හැකි සටන්කාමී ඉරියව්ව, ඝන උඩු රැවුල සහ පැත්තකට බැඳ ඇති කොණ්ඩය, මධ්‍යම-දකුණු තමිල්නාඩුවේ නායක්කාර් යුගයට අයත් කෝවිල් කුළුණුවල දක්නට ලැබෙන &quot;දායක රූප සහ ප්‍රතිමා&quot; (donor portraits and stone replica) වලට බෙහෙවින් සමාන වේ.

වඩාත් පුළුල් සංස්කෘතික සන්දර්භය තුළ, මෙම ඓතිහාසික වර්ධනය වීරයන් උදෙසා ගල් පුවරු පිහිටුවා වන්දනා කිරීමේ පැරණි දෙමළ සම්ප්‍රදාය වන &quot;නඩුකල් වලිපාඩු&quot; (hero-stone worship) සමඟ දැඩිව බැඳී පවතී. මහා ශිලා යුගය දක්වා දිවයන මෙම පුරාණ චාරිත්‍රය වූයේ සටනේදී මියගිය වීරයන් වෙනුවෙන් ස්මාරක ඉදිකිරීමයි. මෙම සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පැරණි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක් වන &quot;තොල්කාප්පියම්&quot; හි විස්තර කර ඇති අතර, එහි වීර ගල් ස්ථාපනය කිරීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු දැඩි පියවර හයකින් යුත් වත්පිළිවෙතක් දක්වා ඇත.සියවස් ගණනාවක් පුරා මෙම යුධ පිටියේ ස්මාරක ක්‍රමයෙන් ආගමික ජනසම්ප්‍රදායක් (folk shrines) බවට පත් වූ අතර, ප්‍රාදේශීය වීරයන් ප්‍රජා ආරක්ෂක දේවතාවන් බවට පරිවර්තනය විය. අද වන විටත් කල්රායන් කඳුකරයේ වෙසෙන මලයාලි ගෝත්‍රිකයන් වැනි කඳුකර වැසියන් මෙම වීර ගල් වෙඩියප්පන්  සහ කරුප්පන්නස්වාමි වැනි සක්‍රීය දෙවිවරුන් ලෙස වන්දනා කරති. මෙම ස්ථාන දිවුරුම් දීම සහ ප්‍රජා ආරවුල් විසඳීම සඳහා වන ප්‍රාදේශීය සමාජීය කේන්ද්‍රස්ථාන ලෙසද ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/74235626/Hero_Stones_of_Krishnagiri_District_in_Tamilnadu_A_Study|title=Hero-Stones of Krishnagiri District in Tamilnadu -A Study|first=P. Basith|last=Assarani|date=1 January 2022|journal=BP Internatonal|via=www.academia.edu|doi=10.9734/BPI/RDASS/V2/15542D}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/hero-stone-found-in-kolli-hills/article29325559.ece|title=Hero stone found in Kolli Hills|first=|last=|date=3 September 2019|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

==ජනශ්‍රැති සම්ප්‍රදාය සහ දේවාල සම්ප්‍රදාය ==

සංස්කෘත සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බොහෝ ප්‍රධාන හින්දු දෙවිවරුන් මෙන් නොව, කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව බොහෝ දුරට සංරක්ෂණය වී ඇත්තේ මුඛ පරම්පරාගත සම්ප්‍රදායන්, ජන කවි (folk ballads) සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රසාංගික කලාවන් (performance traditions) මගිනි. දෙමළ ජන ඇදහිලිවලට අනුව කරුප්පන්නස්වාමි සලකනු ලබන්නේ '''කාවල් දෙයිවම්''' (kāval deivam) හෙවත් '''ආරක්ෂක දේවතාවෙකු''' ලෙසයි. එබැවින් ඔහු වෙනුවෙන් කැප වූ දේවාල සාම්ප්‍රදායිකව පිහිටුවා තිබුණේ ගම්මාන සීමා අසල, වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල හෝ භූමිය ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා වෙන්වූ විවෘත ස්ථානවල. කාලයත් සමඟ මුලින් එළිමහනේ පැවති මෙම සමහර දේවාල, විශාල කෝවිල් සංකීර්ණ සහ ආයතනික කෝවිල් සම්ප්‍රදායන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/view/9797/10291&lt;/ref&gt;

==ප්‍රතිමා කලාව==
[[File:Karuppannasamy, Tamil Nadu, c. 1750-1800. Copper alloy, h. 14 cm. Amsterdam, Rijksmuseum.jpg|thumb|Copper Idol of Karuppannsamy]][[File:VathiyaarThottathu Karupparayar.png|thumb|Karuppasamy wielding an [[aruval]]]]
[[File:Tirunelveli Govt Museum Exhibit39.jpg|thumb|Tirunelveli Govt Museum Exhibit39]]
ග්‍රාමීය දේවතාවන්ගේ ප්‍රතිමා සාම්ප්‍රදායිකව මැටිවලින් හෝ ගලින් නිමවා නිතර නිතර ප්‍රතිස්ථාපනය කළද, 18 වන සියවසට අයත් දුර්ලභ ලෝකඩ ප්‍රතිමාද පවතී. රෙයික්ස් කෞතුකාගාරයේ (Rijksmuseum) තැන්පත් කර ඇති ප්‍රතිමාව මීට කදිම උදාහරණයකි. සාමාන්‍යයෙන් ග්‍රාමීය දේවාලවලට මෙවැනි වටිනා ලෝහ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කරවා ගැනීමට වත්කමක් නොතිබූ බැවින්, මෙවැනි උසස් තත්ත්වයේ ලෝහමය රූප ඉතා සුවිශේෂී වේ. කරුප්පන්නස්වාමි ප්‍රතිමාවල දැකිය හැකි අරිවාල් (දෙමළ කඩුව) වැනි සුවිශේෂී ආංගික ලක්ෂණ මගින්, ඔහුගේ ඓතිහාසික අනන්‍යතාවය විදහා දක්වන කෘෂිකාර්මික මෙවලම් සහ රාජකීය යුධ ආභරණවල අපූරු සම්මිශ්‍රණයක් නිරූපණය වේ.

==වන්දනා සම්ප්‍රදායන්==
[[File:Karuppanna swamy.jpg|thumb|Sangili Karuppanna swamy]]
කරුප්පරායන් (කරුප්පසාමි) සමඟ සම්බන්ධ වූ වන්දනා සම්ප්‍රදායන්හි මූලාරම්භය පැරණි &quot;නඩුකල්&quot; (වීර ගල්) වන්දනාව දක්වා දිවයන බව විශ්වාස කෙරේ. කාලයත් සමඟ මෙම වන්දනා චාරිත්‍ර, අයියප්පන්, අයියනාර්, ග්‍රාමීය දේව මාතා වන්දනාව මෙන්ම වීරන් සහ මුන්නේස්වරන් වැනි ආරක්ෂක සහ සටන්කාමී දේවතා ඇදහිලි ඇතුළු අනෙකුත් දකුණු ඉන්දීය ජනශ්‍රැති සහ භක්ති සම්ප්‍රදායන් සමඟ අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් සම්බන්ධ වෙමින් වර්ධනය විය. පසුව කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව දකුණු තමිල්නාඩුවේ ප්‍රාදේශීය වන්දනා සම්ප්‍රදායන් සමඟද බද්ධ විය. ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාද මගින් මෙම දේවතාවා ආරක්ෂක වන්දනාව, දිවුරුම් දීම සහ ග්‍රාමීය උත්සව චාරිත්‍ර සමඟ සමීපව සම්බන්ධ කර දක්වයි

=== ප්‍රධාන දේවතාවා සහ මාරනාඩු සම්ප්‍රදාය ===

කරුප්පන්නස්වාමිගේ 'මාරනාඩු' (Maranadu) සම්ප්‍රදාය දකුණු තමිල්නාඩුවේ වැදගත් ප්‍රාදේශීය වන්දනා ගමනාන්තයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාදවලට අනුව, මෙම දේවතාවා මුලින්ම සම්භවය වී ඇත්තේ දකුණු ඉන්දියාවේ මලයාලම් ප්‍රදේශවල වන අතර, ගංවතුරක් හේතුවෙන් දේවාභරණ පෙට්ටියක් ගඟ දිගේ පහළට ගසාගෙන ආ පසුව ඔහු මාරනාඩු ප්‍රදේශයේ මතු වූ බව විශ්වාස කෙරේ. කාලයත් සමඟ මෙම දේවාලය ප්‍රාදේශීය ආරක්ෂක දේව වන්දනාව සමඟ බද්ධ වූ අතර, පසුව එය ප්‍රධාන වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් බවට පරිවර්තනය විය. විශේෂයෙන්ම වාර්ෂිකව පැවැත්වෙන &quot;මාසි කලාරි&quot; (Masi Kalari) උත්සවය සමයේදී මෙම ස්ථානය කරා අතිවිශාල බැතිමතුන් පිරිසක් ඇදී එති.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hrce.tn.gov.in/hrcehome/history.php?tid=35706|title=Arulmigu Karuppanasamy Temple, Maranadu - 630610, Sivagangai District [TM035706].,|website=hrce.tn.gov.in}}&lt;/ref&gt;

කුල දෙයිවම් වන්දනාව දකුණු ඉන්දියාවේ, විශේෂයෙන්ම ග්‍රාමීය සහ පවුල් පදනම් කරගත් ප්‍රජාවන් අතර ද්‍රවිඩ ජන ආගමික වත්පිළිවෙත්වල වැදගත් අංගයක් ලෙස '''කුල දෙයිවම්''' (Kula Deivam) වන්දනාව හැඳින්විය හැක. මෙම සම්ප්‍රදාය තුළ, පවුල් සහ ගම්මාන විසින් තම පරම්පරාවේ අනන්‍යතාවය, ආරක්ෂාව සහ චාරිත්‍රානුකූල අඛණ්ඩතාව උදෙසා විශේෂිත වූ මුතුන්මිත්තන් හෝ ආරක්ෂක දේවතාවන් වන්දනා කරනු ලබයි. මෙම වන්දනා ක්‍රමවේදයන් ඇතැම් විට ප්‍රධාන දේවතාවෙකු යටතේ &quot;පන්ති&quot; (Panthi) බෙදීම් ලෙස හඳුන්වන චාරිත්‍රානුකූල කණ්ඩායම් ලෙස සංවිධානය කර ඇත. ඇතැම් ජනප්‍රවාදවල වඩාත් පුළුල් සංස්කෘතික ව්‍යුහයක් ලෙස &quot;පන්ති 21 සහ සේනා 63&quot; (21 Panthi and 63 Senai) යන්නද සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම පුළුල් ජන ඇදහිලි පද්ධතිය තුළ සිටින විවිධ දේවතා වර්ගීකරණයන් සහ ඔවුන්ට අදාළ චාරිත්‍රානුකූල භූමිකාවන් විස්තර කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svat21.in/2021/05/21-panthi-61-senai.html|title=21 பந்தி 61 சேனைகள்|date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt;


=== ආරක්ෂක දේවතාවා (කාවල් දෙයිවම්) ===

අලගර් කෝවිලේ පදිනෙට්ටම්පඩි සම්ප්‍රදාය [[තමිල්නාඩු|තමිල්නාඩුවේ]] පිහිටි අලගර් කෝවිලේ (Alagar Kovil) පවතින &quot;පදිනෙට්ටාම්පඩි&quot; (Pathinettampadi) සම්ප්‍රදාය මගින් ද්‍රවිඩ ජන ආගමික ඇදහිලි තුළ කරුප්පන්නස්වාමි සතු &quot;ක්ෂේත්‍රපාලක&quot; (කෝවිල් ආරක්ෂක) භූමිකාව මනාව පිළිබිඹු කරයි. ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාදවලට අනුව, කරුප්පන්නස්වාමි 'කල්ලළගර්' (Kallazhagar) කෝවිල සහ එහි චාරිත්‍රානුකූල දේපළ ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීමට බැඳී සිටින අතර, විශේෂයෙන්ම එහි රාජගෝපුර ද්වාරය අසල ඇති පූජනීය පියගැට පෙළ දහඅට (පදිනෙට්ටාම්පඩි) ආරක්ෂා කිරීම ඔහු සතු වේ. බැතිමතුන් සාම්ප්‍රදායිකව ප්‍රධාන දේවාලයට ඇතුළු වීමට පෙර මෙම දේවතාවා වන්දනා කරන අතර, මෙහිදී කරුප්පන්නස්වාමි දිවුරුම් දීම, චාරිත්‍රානුකූල ආරක්ෂාව සහ කෝවිල් උත්සව අධීක්ෂණය කිරීම යන කාර්යයන් සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vayusutha.in/vs4/temple185.html?utm_source=chatgpt.com|title=Anjaneya,Pathinettampadi Karuppa Swami Temple,Alagar Kovil,Madurai|website=vayusutha.in}}&lt;/ref&gt;

සබරිමලෙයි ශ්‍රී අයියප්පා කෝවිල[[කේරළය|කේරළයේ]] සබරිමලෙයි ශ්‍රී අයියප්පා කෝවිලේදී, කරුප්පන්නස්වාමි සහ 'වලිය කඩුතා' (Valiya Kadutha) යන දෙවිවරුන් අයියප්පන් දේවාලය වෙත දිවෙන පූජනීය පියගැට පෙළ දහඅට සමඟ සම්බන්ධ වූ ආරක්ෂක දේවතාවන් ලෙස වන්දනාවට පාත්‍ර වේ. මෙම දේවතාවන් දෙදෙනා වෙනුවෙන් කැප වූ කුඩා දේවාල පිහිටා ඇත්තේ මෙම පියගැට පෙළ දෙපස වන අතර, වන්දනාකරුවන් ප්‍රධාන කෝවිලට ඇතුළු වීමට පෙර සම්ප්‍රදායිකව මෙහි යාච්ඤා කරති. මෙම සම්ප්‍රදාය මගින් දකුණු ඉන්දියාවේ ග්‍රාමීය ආරක්ෂක දේව ඇදහිලි ප්‍රධාන වන්දනා පද්ධතීන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇති ආකාරය මනාව පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;https://www.hindu-blog.com/2009/12/temple-of-Karuppannaswamy-swami-and-valiya.html&lt;/ref&gt;

=== ගුරුකුල වන්දනා සම්ප්‍රදාය ===
ඇතැම් කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනා සම්ප්‍රදායන්හි, දේවාල කරා යන වන්දනා ගමන් සමඟ ගුරුවරුන් හෝ පාරම්පරික පූජකවරුන් විසින් ලබාදෙන ආගමික සහ ධර්මෝපදේශ ඉගැන්වීම් ඒකාබද්ධ කර සංවිධානය කරනු ලබයි. මෙම වන්දනා චාරිත්‍රවලට භක්ති පූජාවන් පැවැත්වීම, ප්‍රාදේශීය ජනප්‍රවාද සහ ඉතිහාසය ඉගෙනීම මෙන්ම ආරක්ෂක දේව වන්දනාවට අදාළ චාරිත්‍රානුකූල වත්පිළිවෙත්වලට සක්‍රීයව දායක වීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;https://karuppar.com/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://srikaruppasamytemple.com/temple/&lt;/ref&gt;

== කෝවිල් සහ වාස්තු විද්‍යාව ==
[[File:Thoppu Karuppasamy.jpg|thumb|36 Feet Majestic Karuppannaswamy Statue]][[File:Muppiliyan-Periya Karuppu Jeyamangalam Theni.png|thumb|Muppiliyan Swami, Periya Karuppu Swami, Muthu Karuppu Swami worshipped by [[Vellalar]]s in Jayamangalam, [[Theni district]], near [[Madurai]], [[Tamil Nadu|Tamilnadu]].|alt=Muppiliyan Karuppannaswamy Svami worshipped by Vellalars in Jayamangalam, Theni, Tamilnadu]]
ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලිවලට අනුව කරුප්පන්නස්වාමි සතු භූමිය ආරක්ෂා කිරීමේ සාම්ප්‍රදායික භූමිකාව පිළිබිඹු කරමින්, ඔහු වෙනුවෙන් කැප වූ කෝවිල් බහුලව දක්නට ලැබෙන්නේ ගම්මාන සීමා අසල, වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල සහ කඳුකර ප්‍රදේශවලය. මෙයින් බොහෝමයක් එළිමහන් හෝ ග්‍රාමීය දේවාල වන අතර, ඒවා බොහෝ විට වාස්තු විද්‍යාත්මක ශෛලිය අතින් මහා ආගමික (Agamic) කෝවිල් සංකීර්ණවලට වඩා වෙනස් වේ. බොහෝ කරුප්පන්නස්වාමි කෝවිල්වල කැපී පෙනෙන &quot;ගෝපුරම්&quot; (ප්‍රවේශ කුළුණු) දක්නට නොලැබෙන නමුත්, ඒවායේ සාමාන්‍යයෙන් අරිවාල් (කඩුව), හෙල්ල, ගදාව හෝ දෑකැත්ත වැනි ආයුධ අතැතිව සිටින දේවතාවාගේ විශාල ප්‍රතිමා අන්තර්ගත වේ. මෙම ප්‍රතිමා කලාව තුළින් ප්‍රධාන වශයෙන් නිරූපණය කරන්නේ දකුණු ඉන්දීය ජන සම්ප්‍රදායන්හි ආරක්ෂක දේවතාවන් සතු ආරක්ෂක ලක්ෂණයන්ය.

== ගෝලීය භක්ති සම්ප්‍රදායන් ==
දකුණු ඉන්දියාවෙන් බැහැරව පවතින ඩයස්පෝරා (විදෙස්ගත) ප්‍රජාවන් අතර ද, සංක්‍රමණය සහ නව ප්‍රදේශවල පදිංචි වීම මඟින් හැඩගැසුණු ප්‍රාදේශීය වත්පිළිවෙත් ඔස්සේ කරුප්පන්නස්වාමි වන්දනාව අඛණ්ඩව සිදුවේ. මෙම සම්ප්‍රදායන් ග්‍රාමීය ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලිවල මූලිකාංග එලෙසම රඳවා තබා ගන්නා අතරම, විවිධ සංස්කෘතික පරිසරයන්ට අනුකූලව විකාශනය වී ඇත. ප්‍රජා උත්සව, පූජා වත්පිළිවෙත් සහ වරින් වර පැවැත්වෙන රැස්වීම් තවදුරටත් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරන අතර, ඒවා ඇදහිලිවල අඛණ්ඩතාව පවත්වා ගැනීමට සහ මුතුන්මිත්තන්ගේ ආරක්ෂක දේව වන්දනා ක්‍රම සමඟ සබඳතා පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ.

=== ඉන්දු-කැරිබියන් ද්‍රවිඩ ජන ඇදහිලි තුළ ===
[[ගයනාව]] තුළ පවතින [[කැරිබියන් ශක්තිවාදය]] (Caribbean Shaktism) තුළ, කරුප්පන්නස්වාමි හඳුන්වනු ලබන්නේ '''සංගනී බාබා''' (Sanganie Baba) යන නමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kali/Mariamma Worship in Guyana: A Brief Overview |url=http://colour.ics.ulisboa.pt/wp-content/uploads/2021/01/Mello-2020-AGTF-Magazine_compressed.pdf |publisher=Dr. Marcelo Moura Mello}}&lt;/ref&gt; [[ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ]], [[ගයනාව]], [[සුරිනාමය]], [[ගුවඩලූප්]] (Guadeloupe) සහ [[මාර්ටිනික්]] (Martinique) යන රටවල වෙසෙන [[ඉන්දු-කැරිබියන් ජනතාව]] අතර, දේශීය ශක්තිවාදී සම්ප්‍රදායන් තුළ ඔහුව ආරක්ෂක දේවතාවෙකු ලෙස වන්දනා කරනු ලබයි.

== විවිධ ස්වරූප ==
'''කරුප්පන්නස්වාමි දෙවිඳාගේ ස්වරූප 21 මඟින් ද්‍රවිඩ ජන ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ මෙම දේවතාවාට අදාළ විවිධ පැතිකඩයන් සහ භූමිකාවන් නිරූපණය වේ.''' මෙම ස්වරූප වෙන වෙනම පවතින ස්වාධීන දෙවිවරුන් ලෙස නොව, එකම ආරක්ෂක දේවතාවාගේ ප්‍රාදේශීය හෝ චාරිත්‍රානුකූල විදහා දැක්වීම් (manifestations) ලෙස වටහා ගනු ලැබේ. ආරක්ෂාව, යුක්තිය පසිඳලීම, රෝග සුව කිරීම සහ චාරිත්‍රානුකූල රැකවරණය වැනි විවිධ කාර්යයන් මෙම විවිධ ස්වරූප සමඟ බැඳී පවතී.

මෙම ස්වරූප සමඟ සම්බන්ධ වූ චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර වෛදික හෝ ආගමික (Agamic) ග්‍රන්ථමය සම්ප්‍රදායන්ගෙන් නොව, ප්‍රධාන වශයෙන් මුඛ පරම්පරාගත ජනප්‍රවාද, ග්‍රාමීය වන්දනා ක්‍රම, 'සාමි ආඩම්' (sami adudhal) වැනි දේව ආවේශ චාරිත්‍ර සහ කුලදේව (kuladevata) සිරිත් විරිත් ඇසුරින් පැවත එන්නකි. '''එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, මෙම ස්වරූපයන්ට අදාළ නම්, කාර්යභාරයන් සහ චාරිත්‍රානුකූල වත්පිළිවෙත් විවිධ ප්‍රදේශ සහ ප්‍රජාවන් අනුව වෙනස් විය හැක.'''

{{div col}}
* සප්පානි කරුප්පන්නස්වාමි (Sappani Karuppannaswamy)
* මුත්තු කරුප්පන්නස්වාමි (Muthu Karuppannaswamy)
* මදයානෛ කරුප්පසාමි (Madhayanai Karuppasamy)
* සංගිලි කරුප්පන්නස්වාමි (Sangili Karuppannaswamy)
* සෝනෛ කරුප්පන්නස්වාමි (Sonei Karuppannaswamy)
* වේට්ටෛ කරුප්පන්නස්වාමි (Vettai Karuppannaswamy)
* පුනුගු කරුප්පන්නස්වාමි (Punugu Karuppannaswamy)
* මාඩ කරුප්පන්නස්වාමි (Mada Karuppannaswamy)
* ආන්ඩි කරුප්පන්නස්වාමි (Aandi Karuppannaswamy)
* වීර කරුප්පන්නස්වාමි (Veera Karuppannaswamy)
* පෙරිය කරුප්පන්නස්වාමි (Periya Karuppannaswamy)
* සමෛය කරුප්පන්නස්වාමි (Sameiya Karuppannaswamy)
* චින්න කරුප්පන්නස්වාමි (Chinna Karuppannaswamy)
* කෝට්ටේ කරුප්පන්නස්වාමි (Khottai Karuppannaswamy)
* මාරඩි කරුප්පන්නස්වාමි (Maaradi Karuppannaswamy)
* මලයාල කරුප්පන්නස්වාමි (Malaiyala Karuppannaswamy)
* ආගාය කරුප්පන්නස්වාමි (Aagaya Karuppannaswamy)
* මාය කරුප්පන්නස්වාමි (Maaya Karuppannaswamy)
* මන්ඩු කරුප්පන්නස්වාමි (Mandu Karuppannaswamy)
* මාසාන කරුප්පන්නස්වාමි (Maasaana Karuppannaswamy)
* සන්තන කරුප්පන්නස්වාමි (Santhana Karuppannaswamy)
{{div col end}}

== ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ ==
* [[මර්මදේශම්|''මර්මදේශම්: විඩාදු කරුප්පු'']] (Marmadesam: Vidathu Karuppu - 1997) යනු කරුප්පසාමි නම් ග්‍රාමීය දේවතාවාගේ පුරාවෘත්තය සම්පූර්ණයෙන්ම පාදක කරගනිමින් නිර්මාණය වූ අතිශය ජනප්‍රිය රූපවාහිනී කතා මාලාවකි.

* [[කරුප්පු (චිත්‍රපටය)|''කරුප්පු'']] (Karuppu - 2026). මෙම චිත්‍රපටයේ කථා පුවත ගෙතී ඇත්තේ දූෂණයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා නීතිඥයෙකුගේ ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටින '''වේට්ටෛ කරුප්පසාමි''' (Vettai Karuppasamy) නම් ආරක්ෂක දේවතාවා වටා ය.&lt;ref name=&quot;KaruppuFilm&quot;&gt;{{cite web |title=Karuppu (film) |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Karuppu_(film) |website=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; මෙම චිත්‍රපටය ගෝලීය වශයෙන් ඉහළ බොක්ස් ඔෆිස් (Box office) වාර්තා තබමින් දැවැන්ත සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගෙන ඇත.


==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>kvyd8xmntoshb373z5b1fy33n9vssl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජෝලියන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195533</id>
    <revision>
      <id>793766</id>
      <timestamp>2026-06-13T17:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1358640028|Jaulian]]&quot;</comment>
      <origin>793766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5082" sha1="6gyduz9dcfvia9kkwnh1unoewpc66nv" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox historic site|name=ජෝලියන් &lt;br&gt;|image=Jaulian_Buddhist_Monastery_in_Taxila.jpg|alt=|caption=ජෝලියන් පුරාතන බෞද්ධ විහාරයේ සහ විශ්වවිද්‍යාලයේ නටබුන්|map_relief=yes|coordinates={{coord|33.76552|N|72.87498|E|display=inline,title}}|location=[[තක්ෂිලා]]|area=|height=|built=ක්‍රි.ව. 2වන සියවස|designation1=WHS|designation1_offname='''තක්ෂිලා'''|designation1_type=|designation1_criteria=iii, iv|designation1_date=1980|delisted1_date=|designation1_number=139|designation1_free1name=|designation1_free1value=}}

'''ජෝලියන්''' ( {{Langx|ur|جولیاں}}   ; එහි අර්ථය ''සාන්තුවරයන්ගේ ආසනය'' &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=23 July 2015 |title=Taxila |url=https://www.worldhistory.org/taxila/ |access-date=23 June 2017 |website=[[World History Encyclopedia]]}}&lt;/ref&gt; ) යනු [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානයේ]] [[තක්ෂිලා|තක්ෂිලාවේ]] පිහිටි [[පොදු යුගය|ක්‍රි.ව.]] 2 වන සියවසට අයත් නටබුන් වූ බෞද්ධ ආරාමයකි. [ &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Rashid |first=Salman |url=https://books.google.com/books?id=Bv9tAAAAMAAJ&amp;q=Jaulian |title=The Salt Range and the Potohar Plateau |date=2001 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=9789693512571 |access-date=23 June 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Rošker |first=Jana S. |url=https://books.google.com/books?id=w6gnBwAAQBAJ&amp;dq=jaulian+taxila&amp;pg=PA107 |title=The Yields of Transition: Literature, Art and Philosophy in Early Medieval China |last2=Suhadolnik |first2=Nataša Vampelj |date=2011-01-18 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-2798-0 |pages=107 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ජෝලියන්, සහ ඒ අසල පිහිටි මොහ්රා මුරාඩු ආරාමය, [[තක්ෂිලා|තක්ෂිලාවේ නටබුන්]] වලින් කොටසකි.&amp;nbsp;– 1980 දී [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක්]] ලෙස ලැයිස්තුගත කරන ලද කැණීම් එකතුවකි.

== ඉතිහාසය ==
ජෝලියන් ඉදිකරන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 2 වන සියවසේදීය.&amp;nbsp;– අසල පිහිටි මොහ්රා මුරාඩු &lt;ref name=&quot;rafi&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Samad |first=Rafi U. |title=The Grandeur of Gandhara: The Ancient Buddhist Civilization of the Swat, Peshawar, Kabul and Indus Valleys |date=2011 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875868592}}&lt;/ref&gt; ජවුලියන් නගරය හා සමාන කාලයේදීම ය. [[තක්ෂිලා|පුරාණ තක්ෂිලාවේ]] ඉතිරි කොටසද, ක්‍රි.ව. 450 ගණන්වල සුදු හුන්වරුන්ගේ ආක්‍රමණය අතරතුර විනාශයට පත් වූ අතර පසුව අතහැර දමන ලදී. හූන රජ ''මිහිරකුල'' වැනි පසුකාලීන පාලකයින් කලාපයේ බෞද්ධයින්ට පීඩා කළ අතර, &lt;ref name=&quot;kurt&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Behrendt |first=Kurt A. |title=Handbuch der Orientalistik |date=2004 |publisher=BRILL |isbn=9789004135956}}&lt;/ref&gt; එම ස්ථානය කිසිදා යථා තත්ත්වයට පත් නොවීය.

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.google.com/maps/place/Jaulian+Buddhist+Stupa+%26+Monastery/@33.7648094,72.8743914,196m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x38dfa4ea803362a1:0x4ac6e75299b4ed7!8m2!3d33.7649319!4d72.8749014?hl=en අඩවියේ ගූගල් රූප]
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය|Jaulian}}{{Gandhara}}{{Archaeological sites in Taxila|state=expanded}}{{Cultural heritage sites in Khyber Pakhtunkhwa|state=expanded}}
[[ප්‍රවර්ගය:පාකිස්ථානය තුළ පිහිටි ලෝක ‍උරුම අඩවි]]
[[ප්‍රවර්ගය:පාකිස්ථානය තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්‍රවර්ගය:උර්දු-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]</text>
      <sha1>6gyduz9dcfvia9kkwnh1unoewpc66nv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jaulian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195534</id>
    <redirect title="ජෝලියන්" />
    <revision>
      <id>793767</id>
      <timestamp>2026-06-13T17:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[ජෝලියන්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="aqop7gjiwtj468ghyg08syhw45uz5uq" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ජෝලියන්]]</text>
      <sha1>aqop7gjiwtj468ghyg08syhw45uz5uq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජෞලියන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195535</id>
    <redirect title="ජෝලියන්" />
    <revision>
      <id>793768</id>
      <timestamp>2026-06-13T17:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[ජෝලියන්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="aqop7gjiwtj468ghyg08syhw45uz5uq" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ජෝලියන්]]</text>
      <sha1>aqop7gjiwtj468ghyg08syhw45uz5uq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තුර්ක් ශාහිවරු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195536</id>
    <revision>
      <id>793771</id>
      <timestamp>2026-06-13T17:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1351866535|Turk Shahis]]&quot;</comment>
      <origin>793771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17964" sha1="ad9noxnzwx1f8a4eg6iy6q046nub1nq" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Template:Infobox country/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = තුර්ක් ශාහිවරු
| common_name            = තුර්ක් ශාහිවරු
| image_flag             = 
| image_coat             = Tamgha of the Turk Shahis.png
| symbol_width           = 40px
| symbol_type            = [[Tamga]]
| image_map              = {{Continental Asia in 720 CE|center||{{location map~ |Continental Asia |lat=29.5|N |long=71|E |label= |label_size=|mark=Turk Shahi territory (fine).png|marksize=35}}||none}}
| image_map2             = {{Location map+
|Hindu-Kush 
|float      = center
|border     = none
|width      = 300 &lt;!--  DO NOT CHANGE MAP SIZE (300) AS THIS WILL DISPLACE THE LABELS  --&gt;
|caption    =  
|nodiv      = 1
|mini       = 1
|relief=yes
|places     =
{{location map~ |West Asia |lat=11|N |long=46.9|E |label= |label_size=|mark=Turk Shahi territory (fine).png|marksize=185}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.1|N |long=65.3|E |label='''''[[Bukhar Khudahs|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;KHUDAHS&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.766667|N |long=64.433333|E |label=[[Bukhara|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Bukhara&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=40|N |long=71.5|E |label='''''[[Principality of Ushrusana|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;AFSHINS&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.1|N |long=68.3|E |label='''''[[Ikhshids of Sogdia|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;IKHSHIDS&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.728611|N |long=68.868056|E |label=[[Kunduz|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Kunduz&lt;/span&gt;]]|position=right |label_size=100|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.7|N |long=66.983333|E |label=[[Samarkand|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Samarkand&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.341944|N |long=62.203056|E |label=[[Herat|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Herat&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=30.197778|N |long=71.469722|E |label=[[Multan|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Multan&lt;/span&gt;]] |position=left |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.4|N |long=72|E |label='''''[[Caliphal province of Sind|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;CALIPHAL&lt;br&gt;SIND&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=80|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=32|N |long=76|E |label='''''[[Gurjara-Pratiharas|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;GURJARA-&lt;br&gt;PRATIHARAS&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.766667 |N |long=66.9|E |label=[[Balkh|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Balh&lt;/span&gt;]] |position=right |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.5|N |long=70.3|E |label='''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;TURK SHAHIS&lt;/span&gt;'''''|position=bottom |label_size=110|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.616667|N |long=65.716667|E |label=[[Kandahar|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Kandahar&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=33.549167|N |long=68.423333|E |label=[[Ghazni|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Ghazni&lt;/span&gt;]]|position=left |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.525278|N |long=69.178333|E |label=[[Kabul|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Kabul&lt;/span&gt;]]|position=top|label_size=100|mark=Capital mark.svg|marksize=10}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=33|N |long=67|E |label=[[Zunbils|'''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ZUNBILS&lt;/span&gt;''''']]|position=bottom |label_size=100|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=35.920833|N |long=74.308333|E |label=[[Gilgit|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Gilgit&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.7|N |long=74.3|E |label='''''[[Patola Shahis|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;PATOLAS&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=40|N |long=74.8|E |label='''''[[Protectorate General to Pacify the West|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;TANG&lt;br&gt; EMPIRE&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}

{{location map~ |Hindu-Kush |lat=38|N |long=65|E |label=''[[Tokhara Yabghus|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;TOKHARA YABGHUS&lt;/span&gt;]]''|position=bottom |label_size=110|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.9|N |long=74.6|E |label=[[Karkota Empire|&lt;div talign=center&gt;'''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;KARKOTAS&lt;/span&gt;'''''&lt;/div&gt;]]|position=bottom |label_size=85|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.016667|N |long=72.433333|E |label=[[Hund (village)|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Hund&lt;/span&gt;]]|position=bottom|label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.583056|N |long=64.369167|E |label=[[Lashkargah|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Bost&lt;/span&gt;]]|position=top |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.825|N |long=67.833333|E |label=[[Bamiyan|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Bamiyan&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.737663|N |long=66.763899|E |label=[[Alkhis|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Tang-i Safedak&lt;/span&gt;]]|position=left |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.3|N |long=66|E |label='''''[[Guzgan|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;GOZGAN&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=80|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
}}
| capital                = [[Kabul]] (summer capital) &lt;br&gt;  [[Udabhanda]] (winter capital)
| religion               = [[Buddhism]]&lt;br&gt;[[Hinduism]]&lt;br&gt;[[Zoroastrianism]]
| demonym                = 
| area_km2               = 
| area_rank              = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year           = 
| HDI                    = 
| HDI_year               = 
| status                 = Empire
| year_end               = 822 CE&lt;ref name=&quot;MA283&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KHM16&quot;&gt;{{cite web |url=http://pro.geo.univie.ac.at/projects/khm/showcases/showcase16?language=en |title= The Countenance of the other (The Coins of the Huns and Western Turks in Central Asia and India) 2012-2013 exhibit: 16. The Hindu Shahis in Kabulistan and Gandhara and the Arab Conquest | last1 = Alram | first1 = Michael| last2 = Filigenzi | first2 = Anna | last3 = Kinberger | first3 = Michaela | last4 = Nell | first4 = Daniel | last5 = Pfisterer | first5 = Matthias | last6 = Vondrovec | first6 = Klaus |newspaper=Pro.geo.univie.ac.at |publisher=Kunsthistorisches Museum Vienna |access-date= July 22, 2017}}&lt;/ref&gt;
| year_start             = 665
| flag_type              = 
| coa_size               = 200px
| image_map_caption      = Approximate location of the Turk Shahis circa 665–870 AD, with contemporary Asian polities.
| image_map2_caption     = The summer capital [[Kabul]], the winter capital [[Udabhanda|Hund]], and other important cities of the Turk Shahis and [[Zunbils]].
| common_languages       = [[Bactrian language|Bactrian]]
| p1                     = Hephthalites
| s1                     = Zunbils
| p2                     = Alchon Huns
| p3                     = Nezak Huns
| p4                     = Tokhara Yabghus
| s2                     = Hindu Shahi
| s3                     = Saffarid dynasty
| today                  = [[Afghanistan]] &lt;br&gt; [[Pakistan]]
}}
&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''තුර්ක් ශාහිවරු''' යනු බටහිර තුර්කි හෝ මිශ්‍ර තුර්කෝ - හෙෆ්තලයිට් සම්භවයක් ඇති රාජවංශයක් වූ අතර, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Wink |first=Andre |url=https://books.google.com/books?id=H43zDwAAQBAJ&amp;dq=kabul+shahi+not+turk&amp;pg=PA63 |title=The Making of the Indo-Islamic World C.700–1800 CE |publisher=Cambridge University |year=2020 |isbn=978-1-108-28475-2 |pages=63}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 7 සිට 9 වන සියවස් දක්වා [[කාබුල්]] සහ කපිසා සිට [[ගාන්ධාර|ගන්ධාර]] දක්වා ප්‍රදේශ පාලනය කළහ.  &lt;ref name=&quot;HJK58&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Kim |first=Hyun Jin |url=https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 |title=The Huns |date=19 November 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34090-4 |pages=58–59 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&quot;The advance of Islamic forces both into Tokharistan in the north and into Zabulistan farther south was opposed by local rulers of probably Western Turkish identity&quot; in {{Cite journal|last=Vondrovec|first=Klaus|title=Coinage of the Nezak|url=https://www.academia.edu/880242|language=en|page=181}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් ඛලාජ් ජනවාර්ගිකත්වයට අයත් වන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;&quot;The new rulers of Kabul, who according to me were Khalaj Turks, extended their rule over the
former territory of the Kapisi kingdom [Kapisa to Gandhara], while a branch of them became independent in Zabulistan. A Korean
monk Huichao (慧超) who visited these regions in the third decade of the 8th century, reported that both regions were ruled by the Turkish kings.&quot; {{Cite journal|last=Inaba|first=Minoru|title=From Kesar the Kābulšāh and Central Asia|url=https://www.academia.edu/7838558|language=en|pages=443–444}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&amp;q=Turk+shahis+khalaj&amp;pg=PA165 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |pages=165 |language=en |quote=A Bactrian Document (BD T) from this period brings interesting information about the area to our attention. In it, dated to BE 476 (701 AD), a princess identified as `Bag-aziyas, the Great Turkish Princess, the Queen of Qutlugh Tapaghligh Bilga Sävüg, the Princess of the Khalach, the Lady of Kadagestan offers alms to the local god of the region of Rob, known as Kamird, for the health of (her) child. Inaba, arguing for the Khalaj identity of the kings of Kabul, takes this document as a proof that the Khalaj princess is from Kabul and has been offered to the (Hephthalite) king of Kadagestan, thus becoming the lady of that region. The identification of Kadagestan as a Hephthalite stronghold is based on Grenet's suggestion of the survival of Hephthalite minor stares in this region...}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ḵalaj i. Tribe – Encyclopaedia Iranica |url=https://iranicaonline.org/articles/khalaj-i-tribe-turkistan |access-date=2021-01-15 |website=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt; ගන්ධාර භූමිය නැගෙනහිරින් කාශ්මීර රාජධානියට මායිම්ව තිබෙන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;MI443&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Inaba |first=Minoru |url=https://www.academia.edu/7838558 |title=Khotan in the last quarter of the first millennium: is there artistic evidence of the interrelation between Khotan and Tibet? A preliminary survey, Coins, Art and Chronology II: From Kesar the Kābulšāh and Central Asia |date=2010 |publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften |location=Vienna |pages=443–444 |language=en}}&lt;/ref&gt; 560 ගණන්වල සිට, බටහිර තුර්කි ජාතිකයන් ට්‍රාන්සොක්සියානා සිට ගිනිකොන දෙසට ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත වී, බැක්ට්‍රියාව සහ හින්දු කුෂ් කලාපය අත්පත් කරගෙන, බොහෝ දුරට ස්වාධීන රාජ්‍යයන් පිහිටුවා ගත්හ. &lt;ref&gt;&quot;The period from 560 CE onwards would be that of the Western Turks, although it is not clear how and foremost when they gained power over Bactria and the Hindukush-region. Minoru Inaba states that &quot;gradually having extended their power, they came to be independent ...&quot;&quot; in {{Cite journal|last=Vondrovec|first=Klaus|title=Coinage of the Nezak|url=https://www.academia.edu/880242|language=en|page=173}}&lt;/ref&gt; තුර්ක් ෂාහිවරු අසල්වැසි තොඛාරිස්තානයේ බටහිර තුර්කි යබ්ගුස්ගේ දේශපාලන දිගුවක් වන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;HJK58&quot; /&gt; හින්දු කුෂ් කලාපයේ, ඔවුන් &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwaw&quot;&gt;Xwn&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (ෂයෝනයිට) සහ/හෝ ''හූන'' ජනයා අතර සම්භවයක් ඇති බැක්ට්‍රියානු පාලකයන්ගේ අවසාන රාජවංශය වන නේසක් හූනයන් ප්‍රතිස්ථාපනය කළහ (සමහර විට සමාන කාල පරිච්ඡේදයකදී නැගෙනහිර යුරෝපය ආක්‍රමණය කළ &quot;හන්වරුන්&quot; ලෙසද හැඳින්වේ). &lt;ref name=&quot;HJK58&quot; /&gt;

තුර්ක් ශාහිවරුන් ප්‍රමුඛත්වයට පත් වූයේ සැසේනියානු අධිරාජ්‍යය දැනටමත් රෂිදුන් කාලිෆේටය විසින් යටත් කරගෙන තිබූ කාලයක ය. ඉන්පසු තුර්ක් ශාහිවරුන් වසර 250 කට වැඩි කාලයක් අබ්බාසිඩ් කාලිෆේටයේ නැගෙනහිර දෙසට ව්‍යාප්තියට විරුද්ධ වූ අතර, ක්‍රි.ව. 9 වන සියවසේදී පර්සියානු සෆාරිඩ්වරුන්ට යටත් විය. &lt;ref name=&quot;MA21&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Alram |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=H5AcEAAAQBAJ&amp;pg=PA21 |title=Sasanian Iran in the Context of Late Antiquity: The Bahari Lecture Series at the University of Oxford |date=1 February 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-46066-9 |page=21 |language=en}}&lt;/ref&gt; ඉන්පසු ඝස්නවිද්වරු අවසානයේ ඉන්දියාවට කඩා වැදුනේ පසුකාලීන හින්දු ශාහිවරුන් සහ ගුර්ජරයන් පරාජය කරමිනි.  &lt;ref name=&quot;HJK58&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Kim |first=Hyun Jin |url=https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 |title=The Huns |date=19 November 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34090-4 |pages=58–59 |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKim2015&quot;&gt;Kim, Hyun Jin (19 November 2015). [https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 ''The Huns'']. Routledge. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;58–&lt;/span&gt;59. [[ජාත්‍යන්තර සම්මත පොත් අංකය|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-317-34090-4|&lt;bdi&gt;978-1-317-34090-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

කාබුලිස්තානය යනු තුර්ක් ශාහි වසමේ හදවත වූ අතර, ඇතැම් විට සාබුලිස්තානය සහ [[ගාන්ධාර|ගන්ධාරය ද]] ඊට ඇතුළත් විය. &lt;ref name=&quot;Turk Shahi&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Countenance of the other (The Coins of the Huns and Western Turks in Central Asia and India) 2012-2013 exhibit: 15. The Rutbils of Zabulistan and the &quot;Emperor of Rome&quot; |url=http://pro.geo.univie.ac.at/projects/khm/showcases/showcase15?language=en |access-date=July 22, 2017 |publisher=Kunsthistorisches Museum Vienna}}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{සටහන් ලැයිස්තුව}}{{Gandhara}}{{Central Asian history}}{{Afghanistan topics}}
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: postscript]]
[[ප්‍රවර්ගය:Source attribution]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using sidebar with the child parameter]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters]]</text>
      <sha1>ad9noxnzwx1f8a4eg6iy6q046nub1nq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793772</id>
      <parentid>793771</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T17:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* සටහන් */</comment>
      <origin>793772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18013" sha1="3nzn0g2yjbwnk82p8irwojg9tq96wlp" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Template:Infobox country/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = තුර්ක් ශාහිවරු
| common_name            = තුර්ක් ශාහිවරු
| image_flag             = 
| image_coat             = Tamgha of the Turk Shahis.png
| symbol_width           = 40px
| symbol_type            = [[Tamga]]
| image_map              = {{Continental Asia in 720 CE|center||{{location map~ |Continental Asia |lat=29.5|N |long=71|E |label= |label_size=|mark=Turk Shahi territory (fine).png|marksize=35}}||none}}
| image_map2             = {{Location map+
|Hindu-Kush 
|float      = center
|border     = none
|width      = 300 &lt;!--  DO NOT CHANGE MAP SIZE (300) AS THIS WILL DISPLACE THE LABELS  --&gt;
|caption    =  
|nodiv      = 1
|mini       = 1
|relief=yes
|places     =
{{location map~ |West Asia |lat=11|N |long=46.9|E |label= |label_size=|mark=Turk Shahi territory (fine).png|marksize=185}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.1|N |long=65.3|E |label='''''[[Bukhar Khudahs|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;KHUDAHS&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.766667|N |long=64.433333|E |label=[[Bukhara|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Bukhara&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=40|N |long=71.5|E |label='''''[[Principality of Ushrusana|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;AFSHINS&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.1|N |long=68.3|E |label='''''[[Ikhshids of Sogdia|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;IKHSHIDS&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.728611|N |long=68.868056|E |label=[[Kunduz|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Kunduz&lt;/span&gt;]]|position=right |label_size=100|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.7|N |long=66.983333|E |label=[[Samarkand|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Samarkand&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.341944|N |long=62.203056|E |label=[[Herat|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Herat&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=30.197778|N |long=71.469722|E |label=[[Multan|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Multan&lt;/span&gt;]] |position=left |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.4|N |long=72|E |label='''''[[Caliphal province of Sind|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;CALIPHAL&lt;br&gt;SIND&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=80|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=32|N |long=76|E |label='''''[[Gurjara-Pratiharas|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;GURJARA-&lt;br&gt;PRATIHARAS&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.766667 |N |long=66.9|E |label=[[Balkh|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Balh&lt;/span&gt;]] |position=right |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.5|N |long=70.3|E |label='''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;TURK SHAHIS&lt;/span&gt;'''''|position=bottom |label_size=110|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.616667|N |long=65.716667|E |label=[[Kandahar|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Kandahar&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=33.549167|N |long=68.423333|E |label=[[Ghazni|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Ghazni&lt;/span&gt;]]|position=left |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.525278|N |long=69.178333|E |label=[[Kabul|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Kabul&lt;/span&gt;]]|position=top|label_size=100|mark=Capital mark.svg|marksize=10}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=33|N |long=67|E |label=[[Zunbils|'''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ZUNBILS&lt;/span&gt;''''']]|position=bottom |label_size=100|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=35.920833|N |long=74.308333|E |label=[[Gilgit|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Gilgit&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.7|N |long=74.3|E |label='''''[[Patola Shahis|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;PATOLAS&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=40|N |long=74.8|E |label='''''[[Protectorate General to Pacify the West|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;TANG&lt;br&gt; EMPIRE&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}

{{location map~ |Hindu-Kush |lat=38|N |long=65|E |label=''[[Tokhara Yabghus|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;TOKHARA YABGHUS&lt;/span&gt;]]''|position=bottom |label_size=110|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.9|N |long=74.6|E |label=[[Karkota Empire|&lt;div talign=center&gt;'''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;KARKOTAS&lt;/span&gt;'''''&lt;/div&gt;]]|position=bottom |label_size=85|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.016667|N |long=72.433333|E |label=[[Hund (village)|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Hund&lt;/span&gt;]]|position=bottom|label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.583056|N |long=64.369167|E |label=[[Lashkargah|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Bost&lt;/span&gt;]]|position=top |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.825|N |long=67.833333|E |label=[[Bamiyan|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Bamiyan&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.737663|N |long=66.763899|E |label=[[Alkhis|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Tang-i Safedak&lt;/span&gt;]]|position=left |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.3|N |long=66|E |label='''''[[Guzgan|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;GOZGAN&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=80|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
}}
| capital                = [[Kabul]] (summer capital) &lt;br&gt;  [[Udabhanda]] (winter capital)
| religion               = [[Buddhism]]&lt;br&gt;[[Hinduism]]&lt;br&gt;[[Zoroastrianism]]
| demonym                = 
| area_km2               = 
| area_rank              = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year           = 
| HDI                    = 
| HDI_year               = 
| status                 = Empire
| year_end               = 822 CE&lt;ref name=&quot;MA283&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KHM16&quot;&gt;{{cite web |url=http://pro.geo.univie.ac.at/projects/khm/showcases/showcase16?language=en |title= The Countenance of the other (The Coins of the Huns and Western Turks in Central Asia and India) 2012-2013 exhibit: 16. The Hindu Shahis in Kabulistan and Gandhara and the Arab Conquest | last1 = Alram | first1 = Michael| last2 = Filigenzi | first2 = Anna | last3 = Kinberger | first3 = Michaela | last4 = Nell | first4 = Daniel | last5 = Pfisterer | first5 = Matthias | last6 = Vondrovec | first6 = Klaus |newspaper=Pro.geo.univie.ac.at |publisher=Kunsthistorisches Museum Vienna |access-date= July 22, 2017}}&lt;/ref&gt;
| year_start             = 665
| flag_type              = 
| coa_size               = 200px
| image_map_caption      = Approximate location of the Turk Shahis circa 665–870 AD, with contemporary Asian polities.
| image_map2_caption     = The summer capital [[Kabul]], the winter capital [[Udabhanda|Hund]], and other important cities of the Turk Shahis and [[Zunbils]].
| common_languages       = [[Bactrian language|Bactrian]]
| p1                     = Hephthalites
| s1                     = Zunbils
| p2                     = Alchon Huns
| p3                     = Nezak Huns
| p4                     = Tokhara Yabghus
| s2                     = Hindu Shahi
| s3                     = Saffarid dynasty
| today                  = [[Afghanistan]] &lt;br&gt; [[Pakistan]]
}}
&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''තුර්ක් ශාහිවරු''' යනු බටහිර තුර්කි හෝ මිශ්‍ර තුර්කෝ - හෙෆ්තලයිට් සම්භවයක් ඇති රාජවංශයක් වූ අතර, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Wink |first=Andre |url=https://books.google.com/books?id=H43zDwAAQBAJ&amp;dq=kabul+shahi+not+turk&amp;pg=PA63 |title=The Making of the Indo-Islamic World C.700–1800 CE |publisher=Cambridge University |year=2020 |isbn=978-1-108-28475-2 |pages=63}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 7 සිට 9 වන සියවස් දක්වා [[කාබුල්]] සහ කපිසා සිට [[ගාන්ධාර|ගන්ධාර]] දක්වා ප්‍රදේශ පාලනය කළහ.  &lt;ref name=&quot;HJK58&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Kim |first=Hyun Jin |url=https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 |title=The Huns |date=19 November 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34090-4 |pages=58–59 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&quot;The advance of Islamic forces both into Tokharistan in the north and into Zabulistan farther south was opposed by local rulers of probably Western Turkish identity&quot; in {{Cite journal|last=Vondrovec|first=Klaus|title=Coinage of the Nezak|url=https://www.academia.edu/880242|language=en|page=181}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් ඛලාජ් ජනවාර්ගිකත්වයට අයත් වන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;&quot;The new rulers of Kabul, who according to me were Khalaj Turks, extended their rule over the
former territory of the Kapisi kingdom [Kapisa to Gandhara], while a branch of them became independent in Zabulistan. A Korean
monk Huichao (慧超) who visited these regions in the third decade of the 8th century, reported that both regions were ruled by the Turkish kings.&quot; {{Cite journal|last=Inaba|first=Minoru|title=From Kesar the Kābulšāh and Central Asia|url=https://www.academia.edu/7838558|language=en|pages=443–444}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&amp;q=Turk+shahis+khalaj&amp;pg=PA165 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |pages=165 |language=en |quote=A Bactrian Document (BD T) from this period brings interesting information about the area to our attention. In it, dated to BE 476 (701 AD), a princess identified as `Bag-aziyas, the Great Turkish Princess, the Queen of Qutlugh Tapaghligh Bilga Sävüg, the Princess of the Khalach, the Lady of Kadagestan offers alms to the local god of the region of Rob, known as Kamird, for the health of (her) child. Inaba, arguing for the Khalaj identity of the kings of Kabul, takes this document as a proof that the Khalaj princess is from Kabul and has been offered to the (Hephthalite) king of Kadagestan, thus becoming the lady of that region. The identification of Kadagestan as a Hephthalite stronghold is based on Grenet's suggestion of the survival of Hephthalite minor stares in this region...}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ḵalaj i. Tribe – Encyclopaedia Iranica |url=https://iranicaonline.org/articles/khalaj-i-tribe-turkistan |access-date=2021-01-15 |website=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt; ගන්ධාර භූමිය නැගෙනහිරින් කාශ්මීර රාජධානියට මායිම්ව තිබෙන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;MI443&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Inaba |first=Minoru |url=https://www.academia.edu/7838558 |title=Khotan in the last quarter of the first millennium: is there artistic evidence of the interrelation between Khotan and Tibet? A preliminary survey, Coins, Art and Chronology II: From Kesar the Kābulšāh and Central Asia |date=2010 |publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften |location=Vienna |pages=443–444 |language=en}}&lt;/ref&gt; 560 ගණන්වල සිට, බටහිර තුර්කි ජාතිකයන් ට්‍රාන්සොක්සියානා සිට ගිනිකොන දෙසට ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත වී, බැක්ට්‍රියාව සහ හින්දු කුෂ් කලාපය අත්පත් කරගෙන, බොහෝ දුරට ස්වාධීන රාජ්‍යයන් පිහිටුවා ගත්හ. &lt;ref&gt;&quot;The period from 560 CE onwards would be that of the Western Turks, although it is not clear how and foremost when they gained power over Bactria and the Hindukush-region. Minoru Inaba states that &quot;gradually having extended their power, they came to be independent ...&quot;&quot; in {{Cite journal|last=Vondrovec|first=Klaus|title=Coinage of the Nezak|url=https://www.academia.edu/880242|language=en|page=173}}&lt;/ref&gt; තුර්ක් ෂාහිවරු අසල්වැසි තොඛාරිස්තානයේ බටහිර තුර්කි යබ්ගුස්ගේ දේශපාලන දිගුවක් වන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;HJK58&quot; /&gt; හින්දු කුෂ් කලාපයේ, ඔවුන් &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwaw&quot;&gt;Xwn&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (ෂයෝනයිට) සහ/හෝ ''හූන'' ජනයා අතර සම්භවයක් ඇති බැක්ට්‍රියානු පාලකයන්ගේ අවසාන රාජවංශය වන නේසක් හූනයන් ප්‍රතිස්ථාපනය කළහ (සමහර විට සමාන කාල පරිච්ඡේදයකදී නැගෙනහිර යුරෝපය ආක්‍රමණය කළ &quot;හන්වරුන්&quot; ලෙසද හැඳින්වේ). &lt;ref name=&quot;HJK58&quot; /&gt;

තුර්ක් ශාහිවරුන් ප්‍රමුඛත්වයට පත් වූයේ සැසේනියානු අධිරාජ්‍යය දැනටමත් රෂිදුන් කාලිෆේටය විසින් යටත් කරගෙන තිබූ කාලයක ය. ඉන්පසු තුර්ක් ශාහිවරුන් වසර 250 කට වැඩි කාලයක් අබ්බාසිඩ් කාලිෆේටයේ නැගෙනහිර දෙසට ව්‍යාප්තියට විරුද්ධ වූ අතර, ක්‍රි.ව. 9 වන සියවසේදී පර්සියානු සෆාරිඩ්වරුන්ට යටත් විය. &lt;ref name=&quot;MA21&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Alram |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=H5AcEAAAQBAJ&amp;pg=PA21 |title=Sasanian Iran in the Context of Late Antiquity: The Bahari Lecture Series at the University of Oxford |date=1 February 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-46066-9 |page=21 |language=en}}&lt;/ref&gt; ඉන්පසු ඝස්නවිද්වරු අවසානයේ ඉන්දියාවට කඩා වැදුනේ පසුකාලීන හින්දු ශාහිවරුන් සහ ගුර්ජරයන් පරාජය කරමිනි.  &lt;ref name=&quot;HJK58&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Kim |first=Hyun Jin |url=https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 |title=The Huns |date=19 November 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34090-4 |pages=58–59 |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKim2015&quot;&gt;Kim, Hyun Jin (19 November 2015). [https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 ''The Huns'']. Routledge. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;58–&lt;/span&gt;59. [[ජාත්‍යන්තර සම්මත පොත් අංකය|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-317-34090-4|&lt;bdi&gt;978-1-317-34090-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

කාබුලිස්තානය යනු තුර්ක් ශාහි වසමේ හදවත වූ අතර, ඇතැම් විට සාබුලිස්තානය සහ [[ගාන්ධාර|ගන්ධාරය ද]] ඊට ඇතුළත් විය. &lt;ref name=&quot;Turk Shahi&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Countenance of the other (The Coins of the Huns and Western Turks in Central Asia and India) 2012-2013 exhibit: 15. The Rutbils of Zabulistan and the &quot;Emperor of Rome&quot; |url=http://pro.geo.univie.ac.at/projects/khm/showcases/showcase15?language=en |access-date=July 22, 2017 |publisher=Kunsthistorisches Museum Vienna}}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{සටහන් ලැයිස්තුව}}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist}}
{{Gandhara}}{{Central Asian history}}{{Afghanistan topics}}
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: postscript]]
[[ප්‍රවර්ගය:Source attribution]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using sidebar with the child parameter]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters]]</text>
      <sha1>3nzn0g2yjbwnk82p8irwojg9tq96wlp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793805</id>
      <parentid>793772</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>793805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19103" sha1="iz9xemwik6ksunf7dsn0fbvwrjqmulw" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Template:Infobox country/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = තුර්ක් ශාහිවරු
| common_name            = තුර්ක් ශාහිවරු
| image_flag             = 
| image_coat             = Tamgha of the Turk Shahis.png
| symbol_width           = 40px
| symbol_type            = [[තාංගා]]
| image_map              = {{Continental Asia in 720 CE|center||{{location map~ |Continental Asia |lat=29.5|N |long=71|E |label= |label_size=|mark=Turk Shahi territory (fine).png|marksize=35}}||none}}
| image_map2             = {{Location map+
|Hindu-Kush 
|float      = center
|border     = none
|width      = 300 &lt;!--  DO NOT CHANGE MAP SIZE (300) AS THIS WILL DISPLACE THE LABELS  --&gt;
|caption    =  
|nodiv      = 1
|mini       = 1
|relief=yes
|places     =
{{location map~ |West Asia |lat=11|N |long=46.9|E |label= |label_size=|mark=Turk Shahi territory (fine).png|marksize=185}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.1|N |long=65.3|E |label='''''[[බුඛාර් ඛුදාස්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ඛුදාස්&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.766667|N |long=64.433333|E |label=[[බුඛාරා|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බුඛාරා&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=40|N |long=71.5|E |label='''''[[උශෘසානා කුමාරධානිය|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;අෆ්ශින්ස්&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.1|N |long=68.3|E |label='''''[[සොග්ඩියාවේ ඉඛ්ශිද්වරු|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ඉඛ්ශිද්වරු&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.728611|N |long=68.868056|E |label=[[කුන්ඩුස්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කුන්ඩුස්&lt;/span&gt;]]|position=right |label_size=100|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.7|N |long=66.983333|E |label=[[සමර්කාන්ඩ්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;සමර්කන්ඩ්&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.341944|N |long=62.203056|E |label=[[හේරාට්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;හේරාට්&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=30.197778|N |long=71.469722|E |label=[[මුල්ටන්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;මුල්ටන්&lt;/span&gt;]] |position=left |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.4|N |long=72|E |label='''''[[සින්ද් කාලිෆ පළාත|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කාලිෆ&lt;br&gt;සින්ද්&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=80|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=32|N |long=76|E |label='''''[[ගුර්ජර-ප්‍රතිහාරයෝ|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ගුර්ජර-&lt;br&gt;ප්‍රතිහාරයෝ&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.766667 |N |long=66.9|E |label=[[බල්ඛ්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බල්හ්&lt;/span&gt;]] |position=right |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.5|N |long=70.3|E |label='''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තුර්ක් ශාහිවරු&lt;/span&gt;'''''|position=bottom |label_size=110|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.616667|N |long=65.716667|E |label=[[කන්දහාර්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කන්දහාර්&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=33.549167|N |long=68.423333|E |label=[[ඝස්නි|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ඝස්නි&lt;/span&gt;]]|position=left |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.525278|N |long=69.178333|E |label=[[කාබුල්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කාබුල්&lt;/span&gt;]]|position=top|label_size=100|mark=Capital mark.svg|marksize=10}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=33|N |long=67|E |label=[[සුන්බිල්ස්|'''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;සුන්බිල්ස්&lt;/span&gt;''''']]|position=bottom |label_size=100|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=35.920833|N |long=74.308333|E |label=[[ගිල්ගිත්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ගිල්ගිත්&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.7|N |long=74.3|E |label='''''[[පාතෝලා ශාහිවරු|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;පාතෝලාවරු&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=40|N |long=74.8|E |label='''''[[Protectorate General to Pacify the West|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තාං&lt;br&gt; EMPIRE&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}

{{location map~ |Hindu-Kush |lat=38|N |long=65|E |label=''[[තෝඛාරා යබ්ඝූවරු|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තෝඛාරා යබ්ඝූවරු&lt;/span&gt;]]''|position=bottom |label_size=110|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.9|N |long=74.6|E |label=[[කාර්කෝතා අධිරාජ්‍යය|&lt;div talign=center&gt;'''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කාර්ට්කෝතවරු&lt;/span&gt;'''''&lt;/div&gt;]]|position=bottom |label_size=85|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.016667|N |long=72.433333|E |label=[[Hund (village)|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;හුන්ද්&lt;/span&gt;]]|position=bottom|label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.583056|N |long=64.369167|E |label=[[Lashkargah|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බෝස්ත්&lt;/span&gt;]]|position=top |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.825|N |long=67.833333|E |label=[[බාමියන්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බාමියන්&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.737663|N |long=66.763899|E |label=[[අල්ඛිස්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තාං-ඉ සෆේදාක්&lt;/span&gt;]]|position=left |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.3|N |long=66|E |label='''''[[Guzgan|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ගෝස්ගන්&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=80|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
}}
| capital                = [[කාබුල්]] (ගිම්හාන අගනුවර) &lt;br&gt;  [[උදාභණ්ඩා]] (ශිශිර අගනුවර)
| religion               = [[බුද්ධාගම]]&lt;br&gt;[[හින්දු ආගම]]&lt;br&gt;[[ශරතුස්ත්‍ර ආගම]]
| demonym                = 
| area_km2               = 
| area_rank              = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year           = 
| HDI                    = 
| HDI_year               = 
| status                 = අධිරාජ්‍යය
| year_end               = ක්‍රි.ව. 822&lt;ref name=&quot;MA283&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KHM16&quot;&gt;{{cite web |url=http://pro.geo.univie.ac.at/projects/khm/showcases/showcase16?language=en |title= The Countenance of the other (The Coins of the Huns and Western Turks in Central Asia and India) 2012-2013 exhibit: 16. The Hindu Shahis in Kabulistan and Gandhara and the Arab Conquest | last1 = Alram | first1 = Michael| last2 = Filigenzi | first2 = Anna | last3 = Kinberger | first3 = Michaela | last4 = Nell | first4 = Daniel | last5 = Pfisterer | first5 = Matthias | last6 = Vondrovec | first6 = Klaus |newspaper=Pro.geo.univie.ac.at |publisher=Kunsthistorisches Museum Vienna |access-date= July 22, 2017}}&lt;/ref&gt;
| year_start             = 665
| flag_type              = 
| coa_size               = 200px
| image_map_caption      = Approximate location of the Turk Shahis circa 665–870 AD, with contemporary Asian polities.
| image_map2_caption     = The summer capital [[Kabul]], the winter capital [[Udabhanda|Hund]], and other important cities of the Turk Shahis and [[Zunbils]].
| common_languages       = [[Bactrian language|Bactrian]]
| p1                     = Hephthalites
| s1                     = Zunbils
| p2                     = Alchon Huns
| p3                     = Nezak Huns
| p4                     = Tokhara Yabghus
| s2                     = Hindu Shahi
| s3                     = Saffarid dynasty
| today                  = [[Afghanistan]] &lt;br&gt; [[Pakistan]]
}}
&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''තුර්ක් ශාහිවරු''' යනු බටහිර තුර්කි හෝ මිශ්‍ර තුර්කෝ - හෙෆ්තලයිට් සම්භවයක් ඇති රාජවංශයක් වූ අතර, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Wink |first=Andre |url=https://books.google.com/books?id=H43zDwAAQBAJ&amp;dq=kabul+shahi+not+turk&amp;pg=PA63 |title=The Making of the Indo-Islamic World C.700–1800 CE |publisher=Cambridge University |year=2020 |isbn=978-1-108-28475-2 |pages=63}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 7 සිට 9 වන සියවස් දක්වා [[කාබුල්]] සහ කපිසා සිට [[ගාන්ධාර|ගන්ධාර]] දක්වා ප්‍රදේශ පාලනය කළහ.  &lt;ref name=&quot;HJK58&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Kim |first=Hyun Jin |url=https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 |title=The Huns |date=19 November 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34090-4 |pages=58–59 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&quot;The advance of Islamic forces both into Tokharistan in the north and into Zabulistan farther south was opposed by local rulers of probably Western Turkish identity&quot; in {{Cite journal|last=Vondrovec|first=Klaus|title=Coinage of the Nezak|url=https://www.academia.edu/880242|language=en|page=181}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් ඛලාජ් ජනවාර්ගිකත්වයට අයත් වන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;&quot;The new rulers of Kabul, who according to me were Khalaj Turks, extended their rule over the
former territory of the Kapisi kingdom [Kapisa to Gandhara], while a branch of them became independent in Zabulistan. A Korean
monk Huichao (慧超) who visited these regions in the third decade of the 8th century, reported that both regions were ruled by the Turkish kings.&quot; {{Cite journal|last=Inaba|first=Minoru|title=From Kesar the Kābulšāh and Central Asia|url=https://www.academia.edu/7838558|language=en|pages=443–444}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&amp;q=Turk+shahis+khalaj&amp;pg=PA165 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |pages=165 |language=en |quote=A Bactrian Document (BD T) from this period brings interesting information about the area to our attention. In it, dated to BE 476 (701 AD), a princess identified as `Bag-aziyas, the Great Turkish Princess, the Queen of Qutlugh Tapaghligh Bilga Sävüg, the Princess of the Khalach, the Lady of Kadagestan offers alms to the local god of the region of Rob, known as Kamird, for the health of (her) child. Inaba, arguing for the Khalaj identity of the kings of Kabul, takes this document as a proof that the Khalaj princess is from Kabul and has been offered to the (Hephthalite) king of Kadagestan, thus becoming the lady of that region. The identification of Kadagestan as a Hephthalite stronghold is based on Grenet's suggestion of the survival of Hephthalite minor stares in this region...}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ḵalaj i. Tribe – Encyclopaedia Iranica |url=https://iranicaonline.org/articles/khalaj-i-tribe-turkistan |access-date=2021-01-15 |website=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt; ගන්ධාර භූමිය නැගෙනහිරින් කාශ්මීර රාජධානියට මායිම්ව තිබෙන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;MI443&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Inaba |first=Minoru |url=https://www.academia.edu/7838558 |title=Khotan in the last quarter of the first millennium: is there artistic evidence of the interrelation between Khotan and Tibet? A preliminary survey, Coins, Art and Chronology II: From Kesar the Kābulšāh and Central Asia |date=2010 |publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften |location=Vienna |pages=443–444 |language=en}}&lt;/ref&gt; 560 ගණන්වල සිට, බටහිර තුර්කි ජාතිකයන් ට්‍රාන්සොක්සියානා සිට ගිනිකොන දෙසට ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත වී, බැක්ට්‍රියාව සහ හින්දු කුෂ් කලාපය අත්පත් කරගෙන, බොහෝ දුරට ස්වාධීන රාජ්‍යයන් පිහිටුවා ගත්හ. &lt;ref&gt;&quot;The period from 560 CE onwards would be that of the Western Turks, although it is not clear how and foremost when they gained power over Bactria and the Hindukush-region. Minoru Inaba states that &quot;gradually having extended their power, they came to be independent ...&quot;&quot; in {{Cite journal|last=Vondrovec|first=Klaus|title=Coinage of the Nezak|url=https://www.academia.edu/880242|language=en|page=173}}&lt;/ref&gt; තුර්ක් ෂාහිවරු අසල්වැසි තොඛාරිස්තානයේ බටහිර තුර්කි යබ්ගුස්ගේ දේශපාලන දිගුවක් වන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;HJK58&quot; /&gt; හින්දු කුෂ් කලාපයේ, ඔවුන් &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwaw&quot;&gt;Xwn&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (ෂයෝනයිට) සහ/හෝ ''හූන'' ජනයා අතර සම්භවයක් ඇති බැක්ට්‍රියානු පාලකයන්ගේ අවසාන රාජවංශය වන නේසක් හූනයන් ප්‍රතිස්ථාපනය කළහ (සමහර විට සමාන කාල පරිච්ඡේදයකදී නැගෙනහිර යුරෝපය ආක්‍රමණය කළ &quot;හන්වරුන්&quot; ලෙසද හැඳින්වේ). &lt;ref name=&quot;HJK58&quot; /&gt;

තුර්ක් ශාහිවරුන් ප්‍රමුඛත්වයට පත් වූයේ සැසේනියානු අධිරාජ්‍යය දැනටමත් රෂිදුන් කාලිෆේටය විසින් යටත් කරගෙන තිබූ කාලයක ය. ඉන්පසු තුර්ක් ශාහිවරුන් වසර 250 කට වැඩි කාලයක් අබ්බාසිඩ් කාලිෆේටයේ නැගෙනහිර දෙසට ව්‍යාප්තියට විරුද්ධ වූ අතර, ක්‍රි.ව. 9 වන සියවසේදී පර්සියානු සෆාරිඩ්වරුන්ට යටත් විය. &lt;ref name=&quot;MA21&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Alram |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=H5AcEAAAQBAJ&amp;pg=PA21 |title=Sasanian Iran in the Context of Late Antiquity: The Bahari Lecture Series at the University of Oxford |date=1 February 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-46066-9 |page=21 |language=en}}&lt;/ref&gt; ඉන්පසු ඝස්නවිද්වරු අවසානයේ ඉන්දියාවට කඩා වැදුනේ පසුකාලීන හින්දු ශාහිවරුන් සහ ගුර්ජරයන් පරාජය කරමිනි.  &lt;ref name=&quot;HJK58&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Kim |first=Hyun Jin |url=https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 |title=The Huns |date=19 November 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34090-4 |pages=58–59 |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKim2015&quot;&gt;Kim, Hyun Jin (19 November 2015). [https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 ''The Huns'']. Routledge. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;58–&lt;/span&gt;59. [[ජාත්‍යන්තර සම්මත පොත් අංකය|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-317-34090-4|&lt;bdi&gt;978-1-317-34090-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

කාබුලිස්තානය යනු තුර්ක් ශාහි වසමේ හදවත වූ අතර, ඇතැම් විට සාබුලිස්තානය සහ [[ගාන්ධාර|ගන්ධාරය ද]] ඊට ඇතුළත් විය. &lt;ref name=&quot;Turk Shahi&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Countenance of the other (The Coins of the Huns and Western Turks in Central Asia and India) 2012-2013 exhibit: 15. The Rutbils of Zabulistan and the &quot;Emperor of Rome&quot; |url=http://pro.geo.univie.ac.at/projects/khm/showcases/showcase15?language=en |access-date=July 22, 2017 |publisher=Kunsthistorisches Museum Vienna}}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{සටහන් ලැයිස්තුව}}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist}}
{{Gandhara}}{{Central Asian history}}{{Afghanistan topics}}
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: postscript]]
[[ප්‍රවර්ගය:Source attribution]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using sidebar with the child parameter]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters]]</text>
      <sha1>iz9xemwik6ksunf7dsn0fbvwrjqmulw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793806</id>
      <parentid>793805</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>793806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19587" sha1="rnpf6dn0jl2c893gpq6xcklz6iq3k66" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Template:Infobox country/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = තුර්ක් ශාහිවරු
| common_name            = තුර්ක් ශාහිවරු
| image_flag             = 
| image_coat             = Tamgha of the Turk Shahis.png
| symbol_width           = 40px
| symbol_type            = [[තාංගා]]
| image_map              = {{Continental Asia in 720 CE|center||{{location map~ |Continental Asia |lat=29.5|N |long=71|E |label= |label_size=|mark=Turk Shahi territory (fine).png|marksize=35}}||none}}
| image_map2             = {{Location map+
|Hindu-Kush 
|float      = center
|border     = none
|width      = 300 &lt;!--  DO NOT CHANGE MAP SIZE (300) AS THIS WILL DISPLACE THE LABELS  --&gt;
|caption    =  
|nodiv      = 1
|mini       = 1
|relief=yes
|places     =
{{location map~ |West Asia |lat=11|N |long=46.9|E |label= |label_size=|mark=Turk Shahi territory (fine).png|marksize=185}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.1|N |long=65.3|E |label='''''[[බුඛාර් ඛුදාස්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ඛුදාස්&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.766667|N |long=64.433333|E |label=[[බුඛාරා|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බුඛාරා&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=40|N |long=71.5|E |label='''''[[උශෘසානා කුමාරධානිය|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;අෆ්ශින්ස්&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.1|N |long=68.3|E |label='''''[[සොග්ඩියාවේ ඉඛ්ශිද්වරු|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ඉඛ්ශිද්වරු&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.728611|N |long=68.868056|E |label=[[කුන්ඩුස්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කුන්ඩුස්&lt;/span&gt;]]|position=right |label_size=100|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.7|N |long=66.983333|E |label=[[සමර්කාන්ඩ්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;සමර්කන්ඩ්&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.341944|N |long=62.203056|E |label=[[හේරාට්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;හේරාට්&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=30.197778|N |long=71.469722|E |label=[[මුල්ටන්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;මුල්ටන්&lt;/span&gt;]] |position=left |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.4|N |long=72|E |label='''''[[සින්ද් කාලිෆ පළාත|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කාලිෆ&lt;br&gt;සින්ද්&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=80|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=32|N |long=76|E |label='''''[[ගුර්ජර-ප්‍රතිහාරයෝ|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ගුර්ජර-&lt;br&gt;ප්‍රතිහාරයෝ&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.766667 |N |long=66.9|E |label=[[බල්ඛ්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බල්හ්&lt;/span&gt;]] |position=right |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.5|N |long=70.3|E |label='''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තුර්ක් ශාහිවරු&lt;/span&gt;'''''|position=bottom |label_size=110|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.616667|N |long=65.716667|E |label=[[කන්දහාර්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කන්දහාර්&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=33.549167|N |long=68.423333|E |label=[[ඝස්නි|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ඝස්නි&lt;/span&gt;]]|position=left |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.525278|N |long=69.178333|E |label=[[කාබුල්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කාබුල්&lt;/span&gt;]]|position=top|label_size=100|mark=Capital mark.svg|marksize=10}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=33|N |long=67|E |label=[[සුන්බිල්ස්|'''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;සුන්බිල්ස්&lt;/span&gt;''''']]|position=bottom |label_size=100|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=35.920833|N |long=74.308333|E |label=[[ගිල්ගිත්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ගිල්ගිත්&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.7|N |long=74.3|E |label='''''[[පාතෝලා ශාහිවරු|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;පාතෝලාවරු&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=40|N |long=74.8|E |label='''''[[Protectorate General to Pacify the West|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තාං&lt;br&gt; අධිරාජ්‍යය&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}

{{location map~ |Hindu-Kush |lat=38|N |long=65|E |label=''[[තෝඛාරා යබ්ඝූවරු|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තෝඛාරා යබ්ඝූවරු&lt;/span&gt;]]''|position=bottom |label_size=110|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.9|N |long=74.6|E |label=[[කාර්කෝතා අධිරාජ්‍යය|&lt;div talign=center&gt;'''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කාර්ට්කෝතවරු&lt;/span&gt;'''''&lt;/div&gt;]]|position=bottom |label_size=85|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.016667|N |long=72.433333|E |label=[[Hund (village)|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;හුන්ද්&lt;/span&gt;]]|position=bottom|label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.583056|N |long=64.369167|E |label=[[Lashkargah|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බෝස්ත්&lt;/span&gt;]]|position=top |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.825|N |long=67.833333|E |label=[[බාමියන්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බාමියන්&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.737663|N |long=66.763899|E |label=[[අල්ඛිස්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තාං-ඉ සෆේදාක්&lt;/span&gt;]]|position=left |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.3|N |long=66|E |label='''''[[Guzgan|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ගෝස්ගන්&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=80|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
}}
| capital                = [[කාබුල්]] (ගිම්හාන අගනුවර) &lt;br&gt;  [[උදාභණ්ඩා]] (ශිශිර අගනුවර)
| religion               = [[බුද්ධාගම]]&lt;br&gt;[[හින්දු ආගම]]&lt;br&gt;[[ශරතුස්ත්‍ර ආගම]]
| demonym                = 
| area_km2               = 
| area_rank              = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year           = 
| HDI                    = 
| HDI_year               = 
| status                 = අධිරාජ්‍යය
| year_end               = ක්‍රි.ව. 822&lt;ref name=&quot;MA283&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KHM16&quot;&gt;{{cite web |url=http://pro.geo.univie.ac.at/projects/khm/showcases/showcase16?language=en |title= The Countenance of the other (The Coins of the Huns and Western Turks in Central Asia and India) 2012-2013 exhibit: 16. The Hindu Shahis in Kabulistan and Gandhara and the Arab Conquest | last1 = Alram | first1 = Michael| last2 = Filigenzi | first2 = Anna | last3 = Kinberger | first3 = Michaela | last4 = Nell | first4 = Daniel | last5 = Pfisterer | first5 = Matthias | last6 = Vondrovec | first6 = Klaus |newspaper=Pro.geo.univie.ac.at |publisher=Kunsthistorisches Museum Vienna |access-date= July 22, 2017}}&lt;/ref&gt;
| year_start             = 665
| flag_type              = 
| coa_size               = 200px
| image_map_caption      = Approximate location of the Turk Shahis circa 665–870 AD, with contemporary Asian polities.
| image_map2_caption     = ගිම්හාන අගනුවර වූ [[කාබුල්]], ශිශිර අගනුවර වූ [[උදාභණ්ඩා|හුන්ද්]], සහ තුර්ක් ශාහිවරුන්ගේ සහ [[සුන්බිල්වරු]]න්ගේ වැදගත් අනෙක් නගර.
| common_languages       = [[බැක්ට්‍රියානු භාෂාව|බැක්ට්‍රියානු]]
| p1                     = හෙෆ්තලයිට්වරු
| s1                     = සුන්බිල්වරු
| p2                     = අල්චොන් හූනයෝ
| p3                     = නේසක් හූනයෝ
| p4                     = තෝඛාරා යබ්ඝූවරු
| s2                     = හින්දු ශාහිවරු
| s3                     = සෆාරිද් රාජවංශය
| today                  = [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]] &lt;br&gt; [[පාකිස්තානය]]
}}
&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''තුර්ක් ශාහිවරු''' යනු බටහිර තුර්කි හෝ මිශ්‍ර තුර්කෝ - හෙෆ්තලයිට් සම්භවයක් ඇති රාජවංශයක් වූ අතර, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Wink |first=Andre |url=https://books.google.com/books?id=H43zDwAAQBAJ&amp;dq=kabul+shahi+not+turk&amp;pg=PA63 |title=The Making of the Indo-Islamic World C.700–1800 CE |publisher=Cambridge University |year=2020 |isbn=978-1-108-28475-2 |pages=63}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 7 සිට 9 වන සියවස් දක්වා [[කාබුල්]] සහ කපිසා සිට [[ගාන්ධාර|ගන්ධාර]] දක්වා ප්‍රදේශ පාලනය කළහ.  &lt;ref name=&quot;HJK58&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Kim |first=Hyun Jin |url=https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 |title=The Huns |date=19 November 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34090-4 |pages=58–59 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&quot;The advance of Islamic forces both into Tokharistan in the north and into Zabulistan farther south was opposed by local rulers of probably Western Turkish identity&quot; in {{Cite journal|last=Vondrovec|first=Klaus|title=Coinage of the Nezak|url=https://www.academia.edu/880242|language=en|page=181}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් ඛලාජ් ජනවාර්ගිකත්වයට අයත් වන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;&quot;The new rulers of Kabul, who according to me were Khalaj Turks, extended their rule over the
former territory of the Kapisi kingdom [Kapisa to Gandhara], while a branch of them became independent in Zabulistan. A Korean
monk Huichao (慧超) who visited these regions in the third decade of the 8th century, reported that both regions were ruled by the Turkish kings.&quot; {{Cite journal|last=Inaba|first=Minoru|title=From Kesar the Kābulšāh and Central Asia|url=https://www.academia.edu/7838558|language=en|pages=443–444}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&amp;q=Turk+shahis+khalaj&amp;pg=PA165 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |pages=165 |language=en |quote=A Bactrian Document (BD T) from this period brings interesting information about the area to our attention. In it, dated to BE 476 (701 AD), a princess identified as `Bag-aziyas, the Great Turkish Princess, the Queen of Qutlugh Tapaghligh Bilga Sävüg, the Princess of the Khalach, the Lady of Kadagestan offers alms to the local god of the region of Rob, known as Kamird, for the health of (her) child. Inaba, arguing for the Khalaj identity of the kings of Kabul, takes this document as a proof that the Khalaj princess is from Kabul and has been offered to the (Hephthalite) king of Kadagestan, thus becoming the lady of that region. The identification of Kadagestan as a Hephthalite stronghold is based on Grenet's suggestion of the survival of Hephthalite minor stares in this region...}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ḵalaj i. Tribe – Encyclopaedia Iranica |url=https://iranicaonline.org/articles/khalaj-i-tribe-turkistan |access-date=2021-01-15 |website=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt; ගන්ධාර භූමිය නැගෙනහිරින් කාශ්මීර රාජධානියට මායිම්ව තිබෙන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;MI443&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Inaba |first=Minoru |url=https://www.academia.edu/7838558 |title=Khotan in the last quarter of the first millennium: is there artistic evidence of the interrelation between Khotan and Tibet? A preliminary survey, Coins, Art and Chronology II: From Kesar the Kābulšāh and Central Asia |date=2010 |publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften |location=Vienna |pages=443–444 |language=en}}&lt;/ref&gt; 560 ගණන්වල සිට, බටහිර තුර්කි ජාතිකයන් ට්‍රාන්සොක්සියානා සිට ගිනිකොන දෙසට ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත වී, බැක්ට්‍රියාව සහ හින්දු කුෂ් කලාපය අත්පත් කරගෙන, බොහෝ දුරට ස්වාධීන රාජ්‍යයන් පිහිටුවා ගත්හ. &lt;ref&gt;&quot;The period from 560 CE onwards would be that of the Western Turks, although it is not clear how and foremost when they gained power over Bactria and the Hindukush-region. Minoru Inaba states that &quot;gradually having extended their power, they came to be independent ...&quot;&quot; in {{Cite journal|last=Vondrovec|first=Klaus|title=Coinage of the Nezak|url=https://www.academia.edu/880242|language=en|page=173}}&lt;/ref&gt; තුර්ක් ෂාහිවරු අසල්වැසි තොඛාරිස්තානයේ බටහිර තුර්කි යබ්ගුස්ගේ දේශපාලන දිගුවක් වන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;HJK58&quot; /&gt; හින්දු කුෂ් කලාපයේ, ඔවුන් Xwn (ෂයෝනයිට) සහ/හෝ ''හූන'' ජනයා අතර සම්භවයක් ඇති බැක්ට්‍රියානු පාලකයන්ගේ අවසාන රාජවංශය වන නේසක් හූනයන් ප්‍රතිස්ථාපනය කළහ (සමහර විට සමාන කාල පරිච්ඡේදයකදී නැගෙනහිර යුරෝපය ආක්‍රමණය කළ &quot;හන්වරුන්&quot; ලෙසද හැඳින්වේ). &lt;ref name=&quot;HJK58&quot; /&gt;

තුර්ක් ශාහිවරුන් ප්‍රමුඛත්වයට පත් වූයේ සැසේනියානු අධිරාජ්‍යය දැනටමත් රෂිදුන් කාලිෆේටය විසින් යටත් කරගෙන තිබූ කාලයක ය. ඉන්පසු තුර්ක් ශාහිවරුන් වසර 250 කට වැඩි කාලයක් අබ්බාසිඩ් කාලිෆේටයේ නැගෙනහිර දෙසට ව්‍යාප්තියට විරුද්ධ වූ අතර, ක්‍රි.ව. 9 වන සියවසේදී පර්සියානු සෆාරිඩ්වරුන්ට යටත් විය. &lt;ref name=&quot;MA21&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Alram |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=H5AcEAAAQBAJ&amp;pg=PA21 |title=Sasanian Iran in the Context of Late Antiquity: The Bahari Lecture Series at the University of Oxford |date=1 February 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-46066-9 |page=21 |language=en}}&lt;/ref&gt; ඉන්පසු ඝස්නවිද්වරු අවසානයේ ඉන්දියාවට කඩා වැදුනේ පසුකාලීන හින්දු ශාහිවරුන් සහ ගුර්ජරයන් පරාජය කරමිනි.  &lt;ref name=&quot;HJK58&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Kim |first=Hyun Jin |url=https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 |title=The Huns |date=19 November 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34090-4 |pages=58–59 |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKim2015&quot;&gt;Kim, Hyun Jin (19 November 2015). [https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 ''The Huns'']. Routledge. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;58–&lt;/span&gt;59. [[ජාත්‍යන්තර සම්මත පොත් අංකය|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-317-34090-4|&lt;bdi&gt;978-1-317-34090-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

කාබුලිස්තානය යනු තුර්ක් ශාහි වසමේ හදවත වූ අතර, ඇතැම් විට සාබුලිස්තානය සහ [[ගාන්ධාර|ගන්ධාරය ද]] ඊට ඇතුළත් විය. &lt;ref name=&quot;Turk Shahi&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Countenance of the other (The Coins of the Huns and Western Turks in Central Asia and India) 2012-2013 exhibit: 15. The Rutbils of Zabulistan and the &quot;Emperor of Rome&quot; |url=http://pro.geo.univie.ac.at/projects/khm/showcases/showcase15?language=en |access-date=July 22, 2017 |publisher=Kunsthistorisches Museum Vienna}}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{සටහන් ලැයිස්තුව}}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist}}
{{Gandhara}}{{Central Asian history}}{{Afghanistan topics}}
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: postscript]]
[[ප්‍රවර්ගය:Source attribution]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using sidebar with the child parameter]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters]]</text>
      <sha1>rnpf6dn0jl2c893gpq6xcklz6iq3k66</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793807</id>
      <parentid>793806</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T07:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>793807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19719" sha1="sndy27g8d6vvsvckvmoj4g0ce845xvi" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Template:Infobox country/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව රට
| conventional_long_name = තුර්ක් ශාහිවරු
| common_name            = තුර්ක් ශාහිවරු
| image_flag             = 
| image_coat             = Tamgha of the Turk Shahis.png
| symbol_width           = 40px
| symbol_type            = [[තාංගා]]
| image_map              = {{Continental Asia in 720 CE|center||{{location map~ |Continental Asia |lat=29.5|N |long=71|E |label= |label_size=|mark=Turk Shahi territory (fine).png|marksize=35}}||none}}
| image_map2             = {{Location map+
|Hindu-Kush 
|float      = center
|border     = none
|width      = 300 &lt;!--  DO NOT CHANGE MAP SIZE (300) AS THIS WILL DISPLACE THE LABELS  --&gt;
|caption    =  
|nodiv      = 1
|mini       = 1
|relief=yes
|places     =
{{location map~ |West Asia |lat=11|N |long=46.9|E |label= |label_size=|mark=Turk Shahi territory (fine).png|marksize=185}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.1|N |long=65.3|E |label='''''[[බුඛාර් ඛුදාස්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ඛුදාස්&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.766667|N |long=64.433333|E |label=[[බුඛාරා|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බුඛාරා&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=40|N |long=71.5|E |label='''''[[උශෘසානා කුමාරධානිය|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;අෆ්ශින්ස්&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.1|N |long=68.3|E |label='''''[[සොග්ඩියාවේ ඉඛ්ශිද්වරු|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ඉඛ්ශිද්වරු&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.728611|N |long=68.868056|E |label=[[කුන්ඩුස්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කුන්ඩුස්&lt;/span&gt;]]|position=right |label_size=100|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=39.7|N |long=66.983333|E |label=[[සමර්කාන්ඩ්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;සමර්කන්ඩ්&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.341944|N |long=62.203056|E |label=[[හේරාට්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;හේරාට්&lt;/span&gt;]] |position=top |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=30.197778|N |long=71.469722|E |label=[[මුල්ටන්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;මුල්ටන්&lt;/span&gt;]] |position=left |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.4|N |long=72|E |label='''''[[සින්ද් කාලිෆ පළාත|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කාලිෆ&lt;br&gt;සින්ද්&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=80|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=32|N |long=76|E |label='''''[[ගුර්ජර-ප්‍රතිහාරයෝ|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ගුර්ජර-&lt;br&gt;ප්‍රතිහාරයෝ&lt;/span&gt;]]''''' |position=left |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.766667 |N |long=66.9|E |label=[[බල්ඛ්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බල්හ්&lt;/span&gt;]] |position=right |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.5|N |long=70.3|E |label='''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තුර්ක් ශාහිවරු&lt;/span&gt;'''''|position=bottom |label_size=110|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.616667|N |long=65.716667|E |label=[[කන්දහාර්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කන්දහාර්&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=33.549167|N |long=68.423333|E |label=[[ඝස්නි|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ඝස්නි&lt;/span&gt;]]|position=left |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.525278|N |long=69.178333|E |label=[[කාබුල්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කාබුල්&lt;/span&gt;]]|position=top|label_size=100|mark=Capital mark.svg|marksize=10}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=33|N |long=67|E |label=[[සුන්බිල්ස්|'''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;සුන්බිල්ස්&lt;/span&gt;''''']]|position=bottom |label_size=100|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=35.920833|N |long=74.308333|E |label=[[ගිල්ගිත්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ගිල්ගිත්&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon White.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.7|N |long=74.3|E |label='''''[[පාතෝලා ශාහිවරු|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;පාතෝලාවරු&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=40|N |long=74.8|E |label='''''[[Protectorate General to Pacify the West|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තාං&lt;br&gt; අධිරාජ්‍යය&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=90|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}

{{location map~ |Hindu-Kush |lat=38|N |long=65|E |label=''[[තෝඛාරා යබ්ඝූවරු|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තෝඛාරා යබ්ඝූවරු&lt;/span&gt;]]''|position=bottom |label_size=110|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.9|N |long=74.6|E |label=[[කාර්කෝතා අධිරාජ්‍යය|&lt;div talign=center&gt;'''''&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;කාර්ට්කෝතවරු&lt;/span&gt;'''''&lt;/div&gt;]]|position=bottom |label_size=85|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.016667|N |long=72.433333|E |label=[[Hund (village)|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;හුන්ද්&lt;/span&gt;]]|position=bottom|label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=31.583056|N |long=64.369167|E |label=[[Lashkargah|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බෝස්ත්&lt;/span&gt;]]|position=top |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.825|N |long=67.833333|E |label=[[බාමියන්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බාමියන්&lt;/span&gt;]]|position=bottom |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=34.737663|N |long=66.763899|E |label=[[අල්ඛිස්|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තාං-ඉ සෆේදාක්&lt;/span&gt;]]|position=left |label_size=90|mark=Button Icon Brown.svg|marksize=7}}
{{location map~ |Hindu-Kush |lat=36.3|N |long=66|E |label='''''[[Guzgan|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; span style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ගෝස්ගන්&lt;/span&gt;]]'''''|position=bottom |label_size=80|mark=File:1000x1.png|marksize=0}}
}}
| capital                = [[කාබුල්]] (ගිම්හාන අගනුවර) &lt;br&gt;  [[උදාභණ්ඩා]] (ශිශිර අගනුවර)
| religion               = [[බුද්ධාගම]]&lt;br&gt;[[හින්දු ආගම]]&lt;br&gt;[[ශරතුස්ත්‍ර ආගම]]
| demonym                = 
| area_km2               = 
| area_rank              = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year           = 
| HDI                    = 
| HDI_year               = 
| status                 = අධිරාජ්‍යය
| year_end               = ක්‍රි.ව. 822&lt;ref name=&quot;MA283&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KHM16&quot;&gt;{{cite web |url=http://pro.geo.univie.ac.at/projects/khm/showcases/showcase16?language=en |title= The Countenance of the other (The Coins of the Huns and Western Turks in Central Asia and India) 2012-2013 exhibit: 16. The Hindu Shahis in Kabulistan and Gandhara and the Arab Conquest | last1 = Alram | first1 = Michael| last2 = Filigenzi | first2 = Anna | last3 = Kinberger | first3 = Michaela | last4 = Nell | first4 = Daniel | last5 = Pfisterer | first5 = Matthias | last6 = Vondrovec | first6 = Klaus |newspaper=Pro.geo.univie.ac.at |publisher=Kunsthistorisches Museum Vienna |access-date= July 22, 2017}}&lt;/ref&gt;
| year_start             = 665
| flag_type              = 
| coa_size               = 200px
| image_map_caption      = ක්‍රි.ව. 665-870 අතර කාලයේ තුර්ක් ශාහිවරුන්ගේ ආසන්න ව්‍යාප්තිය සහ සමකාලීන අනෙකුත් රාජ්‍ය.
| image_map2_caption     = ගිම්හාන අගනුවර වූ [[කාබුල්]], ශිශිර අගනුවර වූ [[උදාභණ්ඩා|හුන්ද්]], සහ තුර්ක් ශාහිවරුන්ගේ සහ [[සුන්බිල්වරු]]න්ගේ වැදගත් අනෙක් නගර.
| common_languages       = [[බැක්ට්‍රියානු භාෂාව|බැක්ට්‍රියානු]]
| p1                     = හෙෆ්තලයිට්වරු
| s1                     = සුන්බිල්වරු
| p2                     = අල්චොන් හූනයෝ
| p3                     = නේසක් හූනයෝ
| p4                     = තෝඛාරා යබ්ඝූවරු
| s2                     = හින්දු ශාහිවරු
| s3                     = සෆාරිද් රාජවංශය
| today                  = [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]] &lt;br&gt; [[පාකිස්තානය]]
}}
&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sidebar/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''තුර්ක් ශාහිවරු''' යනු බටහිර තුර්කි හෝ මිශ්‍ර තුර්කෝ - හෙෆ්තලයිට් සම්භවයක් ඇති රාජවංශයක් වූ අතර, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Wink |first=Andre |url=https://books.google.com/books?id=H43zDwAAQBAJ&amp;dq=kabul+shahi+not+turk&amp;pg=PA63 |title=The Making of the Indo-Islamic World C.700–1800 CE |publisher=Cambridge University |year=2020 |isbn=978-1-108-28475-2 |pages=63}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 7 සිට 9 වන සියවස් දක්වා [[කාබුල්]] සහ කපිසා සිට [[ගාන්ධාර|ගන්ධාර]] දක්වා ප්‍රදේශ පාලනය කළහ.  &lt;ref name=&quot;HJK58&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Kim |first=Hyun Jin |url=https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 |title=The Huns |date=19 November 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34090-4 |pages=58–59 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&quot;The advance of Islamic forces both into Tokharistan in the north and into Zabulistan farther south was opposed by local rulers of probably Western Turkish identity&quot; in {{Cite journal|last=Vondrovec|first=Klaus|title=Coinage of the Nezak|url=https://www.academia.edu/880242|language=en|page=181}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් ඛලාජ් ජනවාර්ගිකත්වයට අයත් වන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;&quot;The new rulers of Kabul, who according to me were Khalaj Turks, extended their rule over the
former territory of the Kapisi kingdom [Kapisa to Gandhara], while a branch of them became independent in Zabulistan. A Korean
monk Huichao (慧超) who visited these regions in the third decade of the 8th century, reported that both regions were ruled by the Turkish kings.&quot; {{Cite journal|last=Inaba|first=Minoru|title=From Kesar the Kābulšāh and Central Asia|url=https://www.academia.edu/7838558|language=en|pages=443–444}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&amp;q=Turk+shahis+khalaj&amp;pg=PA165 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |pages=165 |language=en |quote=A Bactrian Document (BD T) from this period brings interesting information about the area to our attention. In it, dated to BE 476 (701 AD), a princess identified as `Bag-aziyas, the Great Turkish Princess, the Queen of Qutlugh Tapaghligh Bilga Sävüg, the Princess of the Khalach, the Lady of Kadagestan offers alms to the local god of the region of Rob, known as Kamird, for the health of (her) child. Inaba, arguing for the Khalaj identity of the kings of Kabul, takes this document as a proof that the Khalaj princess is from Kabul and has been offered to the (Hephthalite) king of Kadagestan, thus becoming the lady of that region. The identification of Kadagestan as a Hephthalite stronghold is based on Grenet's suggestion of the survival of Hephthalite minor stares in this region...}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ḵalaj i. Tribe – Encyclopaedia Iranica |url=https://iranicaonline.org/articles/khalaj-i-tribe-turkistan |access-date=2021-01-15 |website=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt; ගන්ධාර භූමිය නැගෙනහිරින් කාශ්මීර රාජධානියට මායිම්ව තිබෙන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;MI443&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Inaba |first=Minoru |url=https://www.academia.edu/7838558 |title=Khotan in the last quarter of the first millennium: is there artistic evidence of the interrelation between Khotan and Tibet? A preliminary survey, Coins, Art and Chronology II: From Kesar the Kābulšāh and Central Asia |date=2010 |publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften |location=Vienna |pages=443–444 |language=en}}&lt;/ref&gt; 560 ගණන්වල සිට, බටහිර තුර්කි ජාතිකයන් ට්‍රාන්සොක්සියානා සිට ගිනිකොන දෙසට ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත වී, බැක්ට්‍රියාව සහ හින්දු කුෂ් කලාපය අත්පත් කරගෙන, බොහෝ දුරට ස්වාධීන රාජ්‍යයන් පිහිටුවා ගත්හ. &lt;ref&gt;&quot;The period from 560 CE onwards would be that of the Western Turks, although it is not clear how and foremost when they gained power over Bactria and the Hindukush-region. Minoru Inaba states that &quot;gradually having extended their power, they came to be independent ...&quot;&quot; in {{Cite journal|last=Vondrovec|first=Klaus|title=Coinage of the Nezak|url=https://www.academia.edu/880242|language=en|page=173}}&lt;/ref&gt; තුර්ක් ෂාහිවරු අසල්වැසි තොඛාරිස්තානයේ බටහිර තුර්කි යබ්ගුස්ගේ දේශපාලන දිගුවක් වන්නට ඇත. &lt;ref name=&quot;HJK58&quot; /&gt; හින්දු කුෂ් කලාපයේ, ඔවුන් Xwn (ෂයෝනයිට) සහ/හෝ ''හූන'' ජනයා අතර සම්භවයක් ඇති බැක්ට්‍රියානු පාලකයන්ගේ අවසාන රාජවංශය වන නේසක් හූනයන් ප්‍රතිස්ථාපනය කළහ (සමහර විට සමාන කාල පරිච්ඡේදයකදී නැගෙනහිර යුරෝපය ආක්‍රමණය කළ &quot;හන්වරුන්&quot; ලෙසද හැඳින්වේ). &lt;ref name=&quot;HJK58&quot; /&gt;

තුර්ක් ශාහිවරුන් ප්‍රමුඛත්වයට පත් වූයේ සැසේනියානු අධිරාජ්‍යය දැනටමත් රෂිදුන් කාලිෆේටය විසින් යටත් කරගෙන තිබූ කාලයක ය. ඉන්පසු තුර්ක් ශාහිවරුන් වසර 250 කට වැඩි කාලයක් අබ්බාසිඩ් කාලිෆේටයේ නැගෙනහිර දෙසට ව්‍යාප්තියට විරුද්ධ වූ අතර, ක්‍රි.ව. 9 වන සියවසේදී පර්සියානු සෆාරිඩ්වරුන්ට යටත් විය. &lt;ref name=&quot;MA21&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Alram |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=H5AcEAAAQBAJ&amp;pg=PA21 |title=Sasanian Iran in the Context of Late Antiquity: The Bahari Lecture Series at the University of Oxford |date=1 February 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-46066-9 |page=21 |language=en}}&lt;/ref&gt; ඉන්පසු ඝස්නවිද්වරු අවසානයේ ඉන්දියාවට කඩා වැදුනේ පසුකාලීන හින්දු ශාහිවරුන් සහ ගුර්ජරයන් පරාජය කරමිනි.  &lt;ref name=&quot;HJK58&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Kim |first=Hyun Jin |url=https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 |title=The Huns |date=19 November 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34090-4 |pages=58–59 |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKim2015&quot;&gt;Kim, Hyun Jin (19 November 2015). [https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&amp;pg=PT61 ''The Huns'']. Routledge. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;58–&lt;/span&gt;59. [[ජාත්‍යන්තර සම්මත පොත් අංකය|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-317-34090-4|&lt;bdi&gt;978-1-317-34090-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

කාබුලිස්තානය යනු තුර්ක් ශාහි වසමේ හදවත වූ අතර, ඇතැම් විට සාබුලිස්තානය සහ [[ගාන්ධාර|ගන්ධාරය ද]] ඊට ඇතුළත් විය. &lt;ref name=&quot;Turk Shahi&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Countenance of the other (The Coins of the Huns and Western Turks in Central Asia and India) 2012-2013 exhibit: 15. The Rutbils of Zabulistan and the &quot;Emperor of Rome&quot; |url=http://pro.geo.univie.ac.at/projects/khm/showcases/showcase15?language=en |access-date=July 22, 2017 |publisher=Kunsthistorisches Museum Vienna}}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{සටහන් ලැයිස්තුව}}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist}}
{{Gandhara}}{{Central Asian history}}{{Afghanistan topics}}
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: postscript]]
[[ප්‍රවර්ගය:Source attribution]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using sidebar with the child parameter]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters]]</text>
      <sha1>sndy27g8d6vvsvckvmoj4g0ce845xvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turk Shahis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195537</id>
    <redirect title="තුර්ක් ශාහිවරු" />
    <revision>
      <id>793773</id>
      <timestamp>2026-06-13T17:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[තුර්ක් ශාහිවරු]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="9eznplcqepl00yckt1oenm4hn585dh1" xml:space="preserve">#redirect [[තුර්ක් ශාහිවරු]]</text>
      <sha1>9eznplcqepl00yckt1oenm4hn585dh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තායිවානයේ බුද්ධාගම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195538</id>
    <revision>
      <id>793796</id>
      <timestamp>2026-06-14T04:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34923-49</username>
        <id>79498</id>
      </contributor>
      <comment>'== th''aiwanaye aththe therawadi buddahagamai.'' ==' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>793796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="m5j1k5qmx5xa2x17jli7pel58b5bqql" xml:space="preserve">== th''aiwanaye aththe therawadi buddahagamai.'' ==</text>
      <sha1>m5j1k5qmx5xa2x17jli7pel58b5bqql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Continental Asia in 720 CE</title>
    <ns>10</ns>
    <id>195539</id>
    <revision>
      <id>793808</id>
      <timestamp>2026-06-14T07:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Location map+ |Continental Asia |overlay_image= {{{4|}}} | width=300  &lt;!--  DO NOT CHANGE MAP SIZE (300) AS THIS WILL DISPLACE THE LABELS  --&gt; | float = {{{1|right}}} | border         ={{{5|lightgrey &lt;!--parameter &quot;none&quot; instead of &quot;lightgrey&quot; will suppress the border--&gt;}}} | nodiv   = 1 | mini    = 1 | relief  = yes | places  =  &lt;!-- {{Annotation|280|116|[[File:Rectangle (plain).svg|20px]]}} --&gt; {{{3|&lt;!--additional...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>793808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5479" sha1="8k8u6vm4qjtophqdnok0os6ze5n1q6v" xml:space="preserve">{{Location map+
|Continental Asia
|overlay_image= {{{4|}}}
| width=300  &lt;!--  DO NOT CHANGE MAP SIZE (300) AS THIS WILL DISPLACE THE LABELS  --&gt;
| float = {{{1|right}}}
| border         ={{{5|lightgrey &lt;!--parameter &quot;none&quot; instead of &quot;lightgrey&quot; will suppress the border--&gt;}}}
| nodiv   = 1
| mini    = 1
| relief  = yes
| places  = 
&lt;!-- {{Annotation|280|116|[[File:Rectangle (plain).svg|20px]]}} --&gt;
{{{3|&lt;!--additional markings for the map, such as {{Annotation|178|76|[[File:Long Rectangle (plain).png|30px]]}}--&gt;}}}
{{{6|&lt;!--Overlays, such as a &quot;Date mask&quot; for the date column:  {{Annotation|0|0|[[File:Date mask (Continental Asia).png|300px]]}}, or simply a mask made of a second copy of the background map such as {{Annotation|0|0|[[File:Map Asia physical (continental).png|300px]]}} or specific background maps--&gt;}}}
{{Annotation|119|107|[[Caliphal province of Sind|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;SIND&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}}
{{Annotation|278|03|[[720 CE|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;720&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=10|color=#000000}}
{{Annotation|197|29|[[Yenisei Kyrgyz|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;''Kyrgyzs''&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}}
{{Annotation|195|48|[[Second Turkic Khaganate|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;SECOND TURKIC&lt;br&gt;KHAGANATE&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}}
{{Annotation|70|86|[[Umayyad Caliphate|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;UMAYYAD&lt;br&gt;CALIPHATE&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}}
{{Annotation|228|138|[[චම්පා|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;චම්-&lt;br&gt;පා&lt;/span&gt;]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=5|color=#000000}}
{{Annotation|125|60|[[Türgesh|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;TÜRGESH&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}}
{{Annotation|158|57|[[Karluks|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;''Karluks''&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=5|color=#000000}}
{{Annotation|105|78|[[Tokhara Yabghus|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;YABGHUS&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}}
{{Annotation|113|70|[[Ikhshids of Sogdia|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;''Ikhshids''&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=5|color=#000000}}
{{Annotation|120|86|[[තුර්ක් ශාහිවරු|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තුර්ක්&lt;br&gt;ශාහිවරු&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}}
{{Annotation|150|113|[[කනෞජයේ වර්මන් රාජවංශය|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;වර්මනයෝ&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}}
{{Annotation|230|90|[[තාං රාජවංශය|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;තාං&lt;br&gt;අධිරාජ්‍යය&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}}
{{Annotation|10|70|[[බයිසන්තියානු අධිරාජ්‍යය|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;බයිසන්තියානු&lt;br&gt;අධිරාජ්‍යය&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}}
{{Annotation|40|50|[[Khazar Khanate|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;KHAZAR&lt;br&gt;KHANATE&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=5|color=#000000}}
{{Annotation|205|135|[[ද්වාරවතී|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:rgba(79,49,28,{{{6|1}}})&quot;&gt;ද්වාර-&lt;br&gt;වතී&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=5|color=#000000}}
{{Annotation|2|40|[[Pannonian Avars|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;AVARS&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}}
{{Annotation|145|73|[[Anxi Protectorate|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;Anxi Protectorate&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}}
{{Annotation|155|85|[[ටිබෙට් අධිරාජ්‍යය|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ටිබෙට්&lt;br&gt;අධිරාජ්‍යය&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}}
{{Annotation|217|152|[[Chenla|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;CHENLA&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=5|color=#000000}}
{{Annotation|205|164|[[ශ්‍රීවිජය|&lt;span class=&quot;mw-no-invert&quot; style=&quot;color:#4F311CFF&quot;&gt;ශ්‍රීවිජය&lt;/span&gt;]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}}

| caption={{{2|{{center|{{circa|720}} අවට කාලයේ ආසියාවේ ප්‍රධාන බලගතු රාජ්‍ය}} }}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation
|content=
{{Documentation Asia map templates}}
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8k8u6vm4qjtophqdnok0os6ze5n1q6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තුර්ක් ෂාහිවරු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195540</id>
    <redirect title="තුර්ක් ශාහිවරු" />
    <revision>
      <id>793811</id>
      <timestamp>2026-06-14T07:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[තුර්ක් ශාහිවරු]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="ndl9fvgovcw1x6m3km2b16pqt9g7q1k" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[තුර්ක් ශාහිවරු]]</text>
      <sha1>ndl9fvgovcw1x6m3km2b16pqt9g7q1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තුර්ක් ශාහි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195541</id>
    <redirect title="තුර්ක් ශාහිවරු" />
    <revision>
      <id>793812</id>
      <timestamp>2026-06-14T07:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[තුර්ක් ශාහිවරු]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="ndl9fvgovcw1x6m3km2b16pqt9g7q1k" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[තුර්ක් ශාහිවරු]]</text>
      <sha1>ndl9fvgovcw1x6m3km2b16pqt9g7q1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තුර්ක් ෂාහි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195542</id>
    <redirect title="තුර්ක් ශාහිවරු" />
    <revision>
      <id>793813</id>
      <timestamp>2026-06-14T07:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[තුර්ක් ශාහිවරු]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="ndl9fvgovcw1x6m3km2b16pqt9g7q1k" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[තුර්ක් ශාහිවරු]]</text>
      <sha1>ndl9fvgovcw1x6m3km2b16pqt9g7q1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කලවාන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195543</id>
    <revision>
      <id>793814</id>
      <timestamp>2026-06-14T07:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357485614|Kalawan]]&quot;</comment>
      <origin>793814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7303" sha1="6tpjt47qdu9n1qdxfb2u8odva9w53rp" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව ආගමික ගොඩනැගිල්ල
| building_name         = කලවාන්
| religious_affiliation = [[බුද්ධාගම]]
| image                 = Kalawan copper-plate inscription of the year 134.jpg
| alt                   = 
| caption               = [[සර්වාස්තිවාදීන්]] පිළිබඳ සඳහන් [[ඒසීස් යුග]]යේ 134 වර්ෂය, එනම් ක්‍රි.ව. 84ට අයත් තඹලේඛය [[තක්ෂිලා]]වේ කලවාන් වෙතින් හමුවූවකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sastri |first1=Hirananda |title=Epigraphia Indica vol.21 |date=1931 |page=[https://archive.org/details/in.gov.ignca.9580/page/n365 259] |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.9580}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Marshall |first1=John |title=A Guide to Taxila |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-61544-1 |page=134 |url=https://books.google.com/books?id=JEMbH2aDO0UC&amp;pg=PA134 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| map_type              = Pakistan#Gandhara
| coordinates           = {{coord|33.727835|72.853069|display=inline, title}}
| map_size              = 250
| relief                = yes
| location              = [[පාකිස්තානය]]
| rite                  = 
| sector                = 
| municipality          = 
| district              = 
| territory             = 
| prefecture            = 
| state                 = 
| province              = 
| region                = [[ගන්ධාර]]
| consecration_year     = ක්‍රි.ව. 2වන සියවස
| status                = ස්තූප සහ විහාර නටබුන්
| functional_status     = පුරාවස්තූන් ඉවත්කොට ඇත
| heritage_designation  = 
| leadership            = 
| website               = 
| architect             = 
| architecture_type     = 
| architecture_style    = 
| general_contractor    = 
| groundbreaking        = 
| year_completed        = 
| construction_cost     = 
| facade_direction      = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| materials             = 
| nrhp                  = 
| designated            = 
| added                 = 
| refnum                = 
}}

'''කලවාන්''' (මුලින් &quot;ගුහා&quot; යන අර්ථය ඇති) යනු පාකිස්තානයේ [[තක්ෂිලා]] ප්‍රදේශයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක නමකි, එය එහි විශාලතම බෞද්ධ ආයතනයකි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Khan |first=Muhammad Ishtiaq |url=https://books.google.com/books?id=7xZuAAAAMAAJ |title=World heritage: sites in Pakistan |date=2000 |publisher=UNESCO |page=29 |language=en}}&lt;/ref&gt; එය [[ධර්මරාජික ස්තූපය|ධර්මරාජික]] ස්තූපයේ සිට කි.මී. 2ක් පමණ දුරින් පිහිටියේ ය.&lt;ref name=&quot;Marshall 129&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Marshall |first=John |url=https://books.google.com/books?id=JEMbH2aDO0UC&amp;pg=PA129 |title=A Guide to Taxila |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107615441 |page=129ff |language=en}}&lt;/ref&gt;

කලවාන් හි විහාර ආරාමයක් ඇති අතර එය උතුරු ඉන්දියාවේ විශාලතම ආරාමයයි. සර්වාස්තිවාදී ගුරුකුලයට ත්‍යාගයක් ලෙස ධාතු තැන්පත් කිරීම පිළිබඳ සඳහන් කරන සෙල්ලිපියක් චෛත්‍ය ශාලාවකින් හමු වූ අතර, එය ක්‍රි.ව. 77 ට අනුරූප වන &quot; ඒසස්ගේ 134 වන වර්ෂය&quot; දිනය සඳහන් කරයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Hirakawa |first=Akira |url=https://books.google.com/books?id=XjjwjC7rcOYC&amp;pg=PA233 |title=A History of Indian Buddhism: From Śākyamuni to Early Mahāyāna |date=1993 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120809550 |page=233 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ආරාම ඇතුළත කුඩා ස්තූප හමු විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Schopen |first=Gregory |url=https://books.google.com/books?id=rxdZ-BVNm_IC&amp;pg=PA185 |title=Bones, Stones, and Buddhist Monks: Collected Papers on the Archaeology, Epigraphy, and Texts of Monastic Buddhism in India |date=1997 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=9780824818708 |page=185 |language=en}}&lt;/ref&gt; කලවාන් ආරාමය, [[ධර්මරාජික ස්තූපය|ධර්මරාජික]] සමඟ එක්ව, දොරටුවට ප්‍රතිවිරුද්ධව රූප සිද්ධස්ථානයක ඉදිකර ඇති මුල් ආකාරයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සැකැස්මක් පෙන්නුම් කරයි. &lt;ref name=&quot;Behrendt 170&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Behrendt |first=Kurt A. |url=https://books.google.com/books?id=C9_vbgkzUSkC&amp;pg=PA170 |title=Handbuch der Orientalistik |date=2004 |publisher=BRILL |isbn=9004135952 |page=170 |language=en}}&lt;/ref&gt; මෙම ගෘහ නිර්මාණ රටාව වයඹ දෙසින් ආරම්භ කරන ලද අතර පසුව දෙව්නිමෝරි, [[අජන්තා ලෙන්|අජන්තා]], ඖරංගාබාද්, එල්ලෝරා, [[එල්ලෝරා ගුහා|නාලන්දා]], [[නාලන්දා|රත්නගිරි]] සහ වෙනත් ස්ථානවල සිද්ධස්ථාන සහිත ආරාමවල පසුකාලීන සංවර්ධනය සඳහා මූලාකෘතිය බවට පත් වූ බව සැලකේ. &lt;ref name=&quot;Behrendt 170&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Behrendt |first=Kurt A. |url=https://books.google.com/books?id=C9_vbgkzUSkC&amp;pg=PA171 |title=Handbuch der Orientalistik |date=2004 |publisher=BRILL |isbn=9004135952 |page=171 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය|Kalawan group of buildings, Taxila}}&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}{{Gandhara|state=expanded}}{{Archaeological sites in Taxila|state=expanded}}
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</text>
      <sha1>6tpjt47qdu9n1qdxfb2u8odva9w53rp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalawan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195544</id>
    <redirect title="කලවාන්" />
    <revision>
      <id>793815</id>
      <timestamp>2026-06-14T07:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[කලවාන්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>793815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="hcy82mrripiqyuf7gc5eab2u4k6o6qo" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[කලවාන්]]</text>
      <sha1>hcy82mrripiqyuf7gc5eab2u4k6o6qo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:2026 මාර්තු සිට ගැනෙන භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195545</id>
    <revision>
      <id>793821</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>793821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo" xml:space="preserve">{{monthly clean-up category}}</text>
      <sha1>pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Theravada Buddhist monks from Sri Lanka</title>
    <ns>15</ns>
    <id>195546</id>
    <revision>
      <id>793822</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Theravada Buddhist monks from Sri Lanka]]</comment>
      <origin>793822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="378" sha1="8h8uwz4tuxi1n3ilw36y8hyj8sjzg6x" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1231115268 || 2026-06-14T08:34:27Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;[[Special:MyLanguage/COM:AES|←]]Created page with '{{Wikidata Infobox}} [[Category:Buddhist monks of Sri Lanka]] [[Category:Theravada Buddhists from Sri Lanka|*]] [[Category:Theravada Buddhist monks by country|Sri Lanka]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>8h8uwz4tuxi1n3ilw36y8hyj8sjzg6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Theravada Buddhist monks from Sri Lanka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195547</id>
    <revision>
      <id>793823</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Theravada Buddhist monks from Sri Lanka]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Theravada Buddhist monks from Sri Lanka|history]])</comment>
      <origin>793823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170" sha1="h3hiju0fcgh4i8uqqbm78wdl9nqa9tg" xml:space="preserve">{{Wikidata Infobox}}
[[Category:Buddhist monks of Sri Lanka]]
[[Category:Theravada Buddhists from Sri Lanka|*]]
[[Category:Theravada Buddhist monks by country|Sri Lanka]]</text>
      <sha1>h3hiju0fcgh4i8uqqbm78wdl9nqa9tg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>793839</id>
      <parentid>793823</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T10:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>793839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241" sha1="bl66c5xx9hadi4u95yuy7rqi1n0f6ht" xml:space="preserve">[[Category:Buddhist monks of Sri Lanka]]
[[Category:Theravada Buddhists from Sri Lanka|*]]
[[Category:Theravada Buddhist monks by country|Sri Lanka]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]</text>
      <sha1>bl66c5xx9hadi4u95yuy7rqi1n0f6ht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buddhist monks of Sri Lanka</title>
    <ns>15</ns>
    <id>195548</id>
    <revision>
      <id>793824</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Buddhist monks of Sri Lanka]]</comment>
      <origin>793824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2167" sha1="4h9bd1mdvaqfyh3g9xe9ag3c9pvgdhp" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 970662850 || 2024-12-15T17:16:25Z || Allforrous || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Buddhists from Sri Lanka]]: &quot;Monks&quot;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 970656670 || 2024-12-15T16:56:55Z || Allforrous || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Buddhists from Sri Lanka]]: &quot;*&quot;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 732198487 || 2023-02-13T03:56:08Z || Chongkian || &lt;nowiki&gt;add navbox&lt;/nowiki&gt;
|----
| 363651720 || 2019-08-29T00:23:56Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 363651715 || 2019-08-29T00:23:43Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Buddhists from Sri Lanka]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 363651710 || 2019-08-29T00:23:32Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:People of Sri Lanka]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 363651706 || 2019-08-29T00:23:26Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Buddhism in Sri Lanka]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 332900656 || 2018-12-31T08:53:38Z || Pi bot || &lt;nowiki&gt;Adding {{Wikidata Infobox}}, current Wikidata ID is Q7138748&lt;/nowiki&gt;
|----
| 195793938 || 2016-05-09T21:09:45Z || Elkost || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Buddhism in Sri Lanka]]: &quot;monks&quot; using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 65348573 || 2012-01-14T08:12:37Z || Auntof6 || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Buddhist monks]]; added [[Category:Buddhist monks by country]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 50940236 || 2011-02-27T19:42:21Z || Gugganij || &lt;nowiki&gt;Undo revision 50940220 by [[Special:Contributions/Gugganij|Gugganij]] ([[User talk:Gugganij|talk]])&lt;/nowiki&gt;
|----
| 50940220 || 2011-02-27T19:42:05Z || Gugganij || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 32971194 || 2009-12-11T17:39:23Z || SieBot || &lt;nowiki&gt;Robot: Moving category [[Category:Buddhism of Sri Lanka|Buddhism of Sri Lanka]] to [[Category:Buddhism in Sri Lanka|Buddhism in Sri Lanka]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 32850149 || 2009-12-08T04:13:19Z || Takeaway || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 21580124 || 2009-05-21T19:17:23Z || Xupu || &lt;nowiki&gt;Quick-adding category [[:Category:Buddhism of Sri Lanka|Buddhism of Sri Lanka]] (using [[MediaWiki:Gadget-HotCat.js|HotCat.js]])&lt;/nowiki&gt;
|----
| 21577149 || 2009-05-21T17:43:04Z || Xupu || &lt;nowiki&gt;+2 cats&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>4h9bd1mdvaqfyh3g9xe9ag3c9pvgdhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Buddhist monks of Sri Lanka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195549</id>
    <revision>
      <id>793825</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Buddhist monks of Sri Lanka]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buddhist monks of Sri Lanka|history]])</comment>
      <origin>793825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="bs1uovhv43fgr1mwgzcg8vtl1yll8kw" xml:space="preserve">{{Countries of Asia|prefix=:Category:Buddhist monks of}}
{{Wikidata Infobox}}

[[Category:Buddhist monks by country|Sri Lanka]]
[[Category:Buddhists from Sri Lanka|Monks]]</text>
      <sha1>bs1uovhv43fgr1mwgzcg8vtl1yll8kw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Theravada Buddhists from Sri Lanka</title>
    <ns>15</ns>
    <id>195550</id>
    <revision>
      <id>793826</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Theravada Buddhists from Sri Lanka]]</comment>
      <origin>793826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="365" sha1="ipuqo0npglab6ytuu49nsbymk0bcmug" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1231115520 || 2026-06-14T08:34:55Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;[[Special:MyLanguage/COM:AES|←]]Created page with '{{Wikidata Infobox}} [[Category:Buddhists from Sri Lanka]] [[Category:Theravada Buddhism in Sri Lanka]] [[Category:Theravada Buddhists by country|Sri Lanka]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>ipuqo0npglab6ytuu49nsbymk0bcmug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Theravada Buddhists from Sri Lanka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195551</id>
    <revision>
      <id>793827</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Theravada Buddhists from Sri Lanka]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Theravada Buddhists from Sri Lanka|history]])</comment>
      <origin>793827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="d7ro0f3szbemdppmt1uwhormjr2f3d4" xml:space="preserve">{{Wikidata Infobox}}
[[Category:Buddhists from Sri Lanka]]
[[Category:Theravada Buddhism in Sri Lanka]]
[[Category:Theravada Buddhists by country|Sri Lanka]]</text>
      <sha1>d7ro0f3szbemdppmt1uwhormjr2f3d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Theravada Buddhist monks by country</title>
    <ns>15</ns>
    <id>195552</id>
    <revision>
      <id>793828</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Theravada Buddhist monks by country]]</comment>
      <origin>793828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340" sha1="7ziioojfbktu78rmb109pr4smzdx7qp" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 363721235 || 2019-08-29T14:42:19Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 363556449 || 2019-08-28T02:19:19Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;[[COM:AES|←]]Created page with '[[Category:Theravada Buddhist monks]] [[Category:Buddhists by country]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>7ziioojfbktu78rmb109pr4smzdx7qp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Theravada Buddhist monks by country</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195553</id>
    <revision>
      <id>793829</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Theravada Buddhist monks by country]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Theravada Buddhist monks by country|history]])</comment>
      <origin>793829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="ovff8o1uas40k6cq46oz3qccyka6lj8" xml:space="preserve">[[Category:Theravada Buddhist monks| ]]
[[Category:Theravada Buddhists by country| ]]</text>
      <sha1>ovff8o1uas40k6cq46oz3qccyka6lj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buddhist monks by country</title>
    <ns>15</ns>
    <id>195554</id>
    <revision>
      <id>793830</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Buddhist monks by country]]</comment>
      <origin>793830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1096" sha1="48mnllv3t6bowoy007a2tx8vovnrm6t" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 425284025 || 2020-06-10T16:12:53Z || Elkost || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Buddhists by country]]: &quot; &quot; using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 340942520 || 2019-02-28T03:39:21Z || YiFeiBot || &lt;nowiki&gt;Bot: Migrating 5 langlinks, now provided by [[d:|Wikidata]] on [[d:q6969981]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 340537966 || 2019-02-25T18:52:53Z || Pi bot || &lt;nowiki&gt;Adding {{Wikidata Infobox}}, current Wikidata ID is Q6969981&lt;/nowiki&gt;
|----
| 229784683 || 2017-01-15T12:05:12Z || Allforrous || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Buddhists by country]]: &quot; monks&quot; using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 174715361 || 2015-10-06T21:42:33Z || 庚寅五月 || &lt;nowiki&gt;changing sort key&lt;/nowiki&gt;
|----
| 72937545 || 2012-06-19T13:05:29Z || Mu || &lt;nowiki&gt;cat, interwikis&lt;/nowiki&gt;
|----
| 65348679 || 2012-01-14T08:15:29Z || Auntof6 || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Buddhists by country]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 65348430 || 2012-01-14T08:08:13Z || Auntof6 || &lt;nowiki&gt;new category&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>48mnllv3t6bowoy007a2tx8vovnrm6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Buddhist monks by country</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195555</id>
    <revision>
      <id>793831</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Buddhist monks by country]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buddhist monks by country|history]])</comment>
      <origin>793831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146" sha1="cd709c5m8no9k9yzsbim161x1kv5mhy" xml:space="preserve">{{MetaCat|country}}
{{Wikidata Infobox}}
[[Category:Monks by country| Buddhist]]
[[Category:Buddhists by country| ]]
[[Category:Buddhist monks| ]]</text>
      <sha1>cd709c5m8no9k9yzsbim161x1kv5mhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buddhists from Sri Lanka</title>
    <ns>15</ns>
    <id>195556</id>
    <revision>
      <id>793832</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Buddhists from Sri Lanka]]</comment>
      <origin>793832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="941" sha1="tlse48exhzgesfzbu3oa1a9lyr84gxs" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 661837363 || 2022-06-05T14:16:04Z || Antoine.01 || &lt;nowiki&gt;Sjabloon:Navigatie countries of Asia&lt;/nowiki&gt;
|----
| 606988651 || 2021-11-14T05:20:35Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:People of Sri Lanka]]; added [[Category:People of Sri Lanka by religion]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 363645420 || 2019-08-28T21:52:21Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;Invokingvajras moved page [[Category:Sri Lankan Buddhists]] to [[Category:Buddhists from Sri Lanka]]: naming conventions&lt;/nowiki&gt;
|----
| 333693216 || 2019-01-06T12:40:43Z || Pi bot || &lt;nowiki&gt;Adding {{Wikidata Infobox}}, current Wikidata ID is Q8807950&lt;/nowiki&gt;
|----
| 195793947 || 2016-05-09T21:10:07Z || Elkost || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Buddhism in Sri Lanka]]: &quot;Buddhists&quot; using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 112512090 || 2013-12-24T18:06:28Z || Obi2canibe || &lt;nowiki&gt;cats&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>tlse48exhzgesfzbu3oa1a9lyr84gxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Buddhists from Sri Lanka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195557</id>
    <revision>
      <id>793833</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Buddhists from Sri Lanka]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buddhists from Sri Lanka|history]])</comment>
      <origin>793833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219" sha1="qeqxctuuuf8osxv79v6jes1hbbu1cvp" xml:space="preserve">{{Countries of Asia|prefix=:Category:Buddhists from}}
{{Wikidata Infobox}}

[[Category:Buddhism in Sri Lanka|Buddhists]]
[[Category:Buddhists by country|Sri Lanka]]
[[Category:People of Sri Lanka by religion|Buddhists]]</text>
      <sha1>qeqxctuuuf8osxv79v6jes1hbbu1cvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Theravada Buddhism in Sri Lanka</title>
    <ns>15</ns>
    <id>195558</id>
    <revision>
      <id>793834</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Theravada Buddhism in Sri Lanka]]</comment>
      <origin>793834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="359" sha1="5yfn0ejv1gqfql6867oqmtujs44h61p" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1231115705 || 2026-06-14T08:35:15Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;[[Special:MyLanguage/COM:AES|←]]Created page with '{{Countries of Asia|prefix=:Category:Theravada Buddhism in}}  [[Category:Theravada Buddhism by country|Sri Lanka]] [[Category:Buddhism in Sri Lanka|*]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>5yfn0ejv1gqfql6867oqmtujs44h61p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Theravada Buddhism in Sri Lanka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195559</id>
    <revision>
      <id>793835</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Theravada Buddhism in Sri Lanka]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Theravada Buddhism in Sri Lanka|history]])</comment>
      <origin>793835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="e7who7iwzlfejbcjpqyshexo4lq9rrj" xml:space="preserve">{{Countries of Asia|prefix=:Category:Theravada Buddhism in}}

[[Category:Theravada Buddhism by country|Sri Lanka]]
[[Category:Buddhism in Sri Lanka|*]]</text>
      <sha1>e7who7iwzlfejbcjpqyshexo4lq9rrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Theravada Buddhists by country</title>
    <ns>15</ns>
    <id>195560</id>
    <revision>
      <id>793836</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Theravada Buddhists by country]]</comment>
      <origin>793836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="719" sha1="juyiud4j003aiwymewy2905i5hx4716" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 425502017 || 2020-06-11T14:15:13Z || Elkost || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Theravada Buddhism by country]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 425278744 || 2020-06-10T15:48:21Z || Elkost || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Buddhists by country]]: &quot; &quot; using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 363556884 || 2019-08-28T02:38:28Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 363556880 || 2019-08-28T02:38:07Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 363555850 || 2019-08-28T02:00:45Z || Invokingvajras || &lt;nowiki&gt;[[COM:AES|←]]Created page with '[[Category:Theravada]] [[Category:Theravada Buddhists]] [[Category:Buddhists by country]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>juyiud4j003aiwymewy2905i5hx4716</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Theravada Buddhists by country</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195561</id>
    <revision>
      <id>793837</id>
      <timestamp>2026-06-14T10:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[commons:Category:Theravada Buddhists by country]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Theravada Buddhists by country|history]])</comment>
      <origin>793837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="9zzi1338cxnlsagxem5wfvs1ljdha0h" xml:space="preserve">{{MetaCat|country}}
[[Category:Buddhists by country| ]]
[[Category:Theravada Buddhism by country| ]]
[[Category:Theravada Buddhists| ]]</text>
      <sha1>9zzi1338cxnlsagxem5wfvs1ljdha0h</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>