යුනිස්ක්‍රයිබ්

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>යුනිස්ක්‍රයිබ්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2109</id>
    <revision>
      <id>794433</id>
      <parentid>733960</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6490" sha1="3s37bhqrmvliwe54zzmp2ymlbbnezy9" xml:space="preserve">{{පරිවර්ථනය}}
[[Image:Image-sinhala_unicode_reordering.jpg|thumb|right|යුනිස්ක්‍රයිබ් වල ක්‍රියාකාරීත්වය]]
'''යුනිස්ක්‍රයිබ් ''' (Uniscribe) යනු [[Microsoft Windows|මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස්]] හි [[යුනිකෝඩ්]]-අක්ශර ඈඳීමේ මෙවලම් කට්ටලයකි. මේවා ගොඩනඟා ඇත්තේ ''USP10.DLL'' නම් [[DLL|Dynamic-Link Libraryය]] තුලය. [[Windows 2000]] සහ [[Internet Explorer]] 5.0 සමඟ මෙම  USP10.dll මුලින්ම මහජනතාව අතට පත්විය.  මීට අමතරව, [[Windows CE]] platform ද එහි 5.0 වන වෙළුමේ සිට යුනිස්ක්‍රයිබ් සමග ක්‍රියාකාරී විය.

==USP10.dll==
USP යනු කෙටි වචනයකි for '''U'''nicode '''S'''cripts '''P'''rocessor.  මෙහි නවතම සංස්කරණය වන්නේ 1.613.5291.0 ය. මෙහි මූලික පරමාර්ථ නම්:
# ආදාන අක්ශර පෙළ (ආදාන පිළිවෙල) අනුව ගෙන ප්‍රතිදාන පිළිවෙල සැකසීම.
# අදාල ස්ථාන වලට සංයුක්ත අක්ශර ආදේශ කරීම, (උදා: ක් + ර = ක්‍ර : ග් + ය = ග්‍ය : ක් + ෂ = ක්‍ෂ) [මෙහිදී එකතුකරීමට ZWJ හෝ NZWJ යොදාගනී]
# දෘශ්‍ය අක්ශර දිශාව සැකසීම (උදා: දකුණේ සිට වමට-හීබෘ, ඉහල සිට පහලට-ජපන්)

usp10.dll වල බහුලව භාවිතා වන වෙළුම් කිහිපයක් (හා එ්වා බෙදා හැර ඇති ආකාර සමඟ) පහත දැක්වේ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!වෙළුම් අංකය||ගොනුවේ ප්‍රමාණය||ගොනුවේ දිනය||මෘදුකාංගය (සමඟ පැමිනි)||නව (එකතු වූ) ලක්ශණ
|-
|1.613.5291.0||481 kB&lt;br /&gt;||[[2006]] [[ජනවාරි 4]]||Microsoft VOLT discussion forum in MSN groups-bundled in Windows Vista
|-
|1.609.5219.0||469 kB&lt;br /&gt;||[[2005]] [[අගෝස්තු 17]]||Microsoft Office 12 Professional beta1
|-
|1.601.5022.8||428 kB&lt;br /&gt;||[[2005]] [[ජනවාරි 7]]||[[:si:Wikipedia:Sinhala font|Sinhala Enabling Pack for XP 0.42]] (see How to write Sinhala)||Supports Sri Lankan
|-
|1.473.4067.0||415 kB&lt;br /&gt;(424,960 bytes)||[[2004]] [[ඔක්තෝබර් 22]]|| Microsoft VOLT discussion forum in MSN groups
|-
|1.471.4063.0||415 kB&lt;br /&gt;(424,960 bytes)||[[2004]] [[පෙබරවාරි 4]]||[[Microsoft Office|Microsoft Office 2003]]
|-
|1.422.3790.1830||? kB &lt;br /&gt;(? bytes)||[[2005]] [[මාර්තු 30 ]]||[[Windows Server 2003]] SP1
|-
|1.421.3790.0 || 353.280 bytes ||[[2003]] [[මාර්තු 25]]|| [[Windows Server 2003]]
|-
|1.420.2600.2180||397 kB&lt;br /&gt;(406,528 bytes)||[[2004]] [[අගෝස්තු 12]]||[[Windows XP]] SP2 Build 2180
|-
|1.409.2600.1106||331 kB&lt;br /&gt;(339,456 bytes)||[[2002]] [[අගෝස්තු 29]] ||Windows XP SP1 Build 1106
|-
|1.407.2600.0||331 kB&lt;br /&gt;(339,456 bytes)||[[2001]] [[අගෝස්තු 17]]||Windows XP
|-
|1.405.2416.1||317 kB&lt;br /&gt;(325,120 bytes)||[[2001]] [[ජනවාරි 15]]||Microsoft Office XP
|-
|1.325.2195.1340||308 kB&lt;br /&gt;(315,664 bytes)||[[2000]] [[ජූලි 21]]||[[Windows 2000]] SP1
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 1.325.2180.1||?||?||[[Windows Me]]
|-
|307 kB&lt;br /&gt;(315,152 bytes)||[[2000]] [[අප්‍රේල් 26]]||Microsoft Global IME for Office XP
|-
|307 kB&lt;br /&gt;(315,152 bytes)||[[1999]] [[නොවැම්බර 30]]||Internet Explorer 5.5 release, SP1 &amp; SP2
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1.175.0.1||268 kB&lt;br /&gt;(274,432 bytes)||[[1999]] [[මැයි 5]]||[[Windows 98]]
|-
|258 kB&lt;br /&gt;(264,976 bytes)||[[1999]] [[ජනවාරි 28]]||Internet Explorer 5.01
|-
|1.163.1890.1||262 kB&lt;br /&gt;(268,288 bytes)||[[1998]] [[සැප්තැමබර 22]]||Multilanguage Text Layout and Complex Scripts (MTLCS) snapshot
|}

==How to update?==
Although Uniscribe has been available since Windows 2000, new versions of Uniscribe provided more functions to the system, namely, support to other writing systems.  An earlier update of it supports the display of [[Arabic language|Arabic]] and [[Hebrew language|Hebrew]], then [[Thai language|Thai]] and [[Vietnamese language|Vietnamese]].  Since [[Windows XP]], more South Asian and Assyrian alphabets are supported.

If a user needs to use the newer usp10.dll for only certain applications, they are permitted to copy the newer version into the executable directories of those applications.  However, newer versions of usp10.dll are not allowed to be re-distributed according to Microsoft's licensing agreement.  Therefore, they are always encouraged to join the Microsoft VOLT discussion forum in order to get the latest version of usp10.dll.  This is considered to be troublesome by most novice computer users, who need to type text in certain unsupported writing systems but are stuck with older versions of usp10.dll.

==තවද බලන්න== 
* [[International Components for Unicode]]

==References==
* [http://www.microsoft.com/typography/developers/uniscribe/default.htm Uniscribe]
* [http://www.microsoft.com/typography Microsoft Typography]
* [http://msdn.microsoft.com/library/default.asp?url=/library/en-us/intl/uniscrib_35k5.asp Uniscribe at MSDN]
* Summer Institute of Linguistics. [http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?site_id=nrsi&amp;item_id=UniscribeVersions Uniscribe versions]

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු==
* [http://www.aksharamala.com/help/chm/Installation/win2k.html How to update usp10.dll at Windows 2000]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060712014730/http://www.aksharamala.com/help/chm/Installation/win2k.html |date=2006-07-12 }}
* [http://www.unimm.org/cms/node/13 FAQ about usp10.dll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928103106/http://www.unimm.org/cms/node/13 |date=2007-09-28 }}

{{windows-stub}}

[[Category:යුනිකේත| ]] &lt;!--ORIGINAL TEXT Category:Unicode  --&gt;
[[Category:Digital typography]]</text>
      <sha1>3s37bhqrmvliwe54zzmp2ymlbbnezy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නිදහස් හා විවෘත මූලාශ්‍ර මෘදුකාංග</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2117</id>
    <revision>
      <id>794394</id>
      <parentid>794073</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10345" sha1="nl5089v5clx5hvcs5lrkfvbci8alp0i" xml:space="preserve">{{නිදහස් මෘදුකාංග}}
[[ගොනුව:Heckert GNU white.svg|thumb|200px|right|[[GNU]] නිදහස් මෘදුකාංග ලාංඡනය]]
[[නිදහස් මෘදුකාංග පදනම]]&lt;!-- Free Software Foundation --&gt; මගින් අර්ථ දක්වා ඇති අන්දමට '''නිදහස් මෘදුකාංග''' යනු බාධාවකින් තොරව භාවිතා කිරීමට, පිටපත් කිරීමට, අධ්‍යායනය කිරීමට, වෙනස් කිරීමට හා යලි බෙදා හැරීමට හැකි [[මෘදුකාංග]] &lt;!-- software --&gt; වේ. මෘදුකාංගයක්, නිදහස් මෘදුකාංගයක් ලෙස බෙදා හැරීමේ සාමාන්‍ය ක්‍රමය වනුයේ මෘදුකාංගය එය ලබන්නා වෙත [[නිදහස් මෘදුකාංග බලපත්‍රය]]ක් සමග ලියාපදිංචි කිරීම (හෝ public domain තුළ වීම) සහ මෘදුකාංගයෙහි [[මූල කේතය]] මුදා හැරීම වේ. (for a [[compiled language]]).

==භාවිතය== &lt;!-- Usage --&gt;
{{Expand section}}

1960 දශකයේ නිර්මාණය වූ විශාල ප්‍රමාණයේ වානිජ පරිගණක වෙළෙඳපොළට පැමිණියේ ඊට අවශ්‍ය පරිගණක වැඩසටහනද සමඟිනි. එම මෘදුකාංග වල ප්‍රභව කේතයද රහස් ඒවා නොවුණි. නමුත් 70 දශකය වන විට මෙම සම්ප්‍රදාය නැතිවී ගියේය. එයට හේතුව වූයේ මිලදී ගතයුතු, බුද්ධිමය දේපළ අයිතියක් ඇති පරිගණක  වැඩසටහන් වෙළෙඳපොළට නිකුත්වීමයි.
එකල තිබූ යුනික්ස් (Unix) මෙහෙයුම් පද්ධතියද එවැනි පරිගණක වැඩසටහනකි.

පරිගණක වැඩසටහන් පරිගණක භාවිත කරන්නාට අවශ්‍ය සේ වෙනස් කරගත හැකි සහ නොමිලයේ ලබාදෙන මෘදුකාංග වියයුතු බවට මතයක් 80 දශකයේදී ව්‍යාප්ත වී ගියේය.

මේ බව දැනගත් එවකට මැසවුසෙට්ස් තාක්ෂණ ආයතනයෙහි (MIT) ක්‍රමලේඛ ශිල්පියෙකු ලෙස කටයුතු කළ ස්ටොල්මාන් තමා සේවය කළ තාක්ෂණ ආයතනයෙන් ඉවත් වී කාටත් නිදහසේ භාවිතයට ගත හැකි පරිගණක මෙහෙයුම් පද්ධතියක් තැනීමේ කටයුතු ආරම්භ කළේය. මෙසේ තැනූ මෙහෙයුම් පද්ධතිය ග්නූ (GNU) ලෙස නම් කරන ලදි.

ග්නූ යන්නෙහි තේරුම එන මෙහෙයුම් පද්ධතිය වැඩසටහන් ගණනාවක එකතුවක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලද බවයි. මෙහෙයුම් පද්ධතියක අත්‍යවශ්‍ය අංගයන් වන කර්නලය හෙවත් ප්‍රධාන මෙහෙයුම් කේත පද්ධතිය, ඩ්‍රයිවර්ස් වැඩසටහන්, යූසර් ඉන්ටර් ෆේස් මෙන්ම සිස්ටම් යුටිලිටීස්ද එහි අන්තර්ගත වීම විශේෂත්වයකි. ඒවාට අදාළවන කේත ලියමින් ග්නූ ව්‍යාපෘතිය (www.gnu.org) ඔහුවිසින් ආරම්භ කළේ 1983 දීය.

==තවද බලන්න== &lt;!-- See also --&gt;
{{portalpar|නිදහස් මෘදුකාංග}}
{{wikinewscat|FLOSS}}
* [[DADVSI]]
* [[Dual license]]
* [[Free software magazine]]
* [[Free audio software]]
* [[Free file format]]
* [[නිදහස් හා විවෘත මූලාශ්‍ර මෘදුකාංග]]
* [http://en.wikibooks.org/wiki/FLOSS_Concept_Booklet FLOSS Concept Booklet] on [[Wikibooks]]
* [[නිදහස් මෘදුකාංග පදනම]] &lt;!--Free Software Foundation--&gt;
* [[නිදහස් මෘදුකාංග බලපත්‍ර]] &lt;!-- Free software licenses --&gt;
* [[GNU General Public License]]
* [[GNU|GNU Project]]
* [[List of free software packages]]
* [[List of liberated software]]
* [[විවෘත මූලාශ්‍ර]] &lt;!-- Open source --&gt;
* [[විවෘත මූලාශ්‍ර vs. නිදහස් මෘදුකාංග]] &lt;!-- Open source vs. free software --&gt;
* [[විවෘත ප්‍රමිතිය]] &lt;!-- Open standard --&gt;
* [[Open format]]
* [[Software Freedom Day]]


{{software distribution}}

&lt;!-- Category:Free software --&gt;
www.ubuntu.com,
www.shipit.ubuntu.com

==උදාහරණ== &lt;!--Examples--&gt;
Some examples of FOSS include: the [[ලිනක්ස් kernel]]&lt;!--Linux kernel--&gt;, the [[KDE]] and [[GNOME]] desktops, [[BIND]] and [[මොසිල්ලා ෆයර්ෆොක්ස්|Firefox]]&lt;!--Mozilla Firefox|Firefox--&gt;.

==බලපත්‍ර== &lt;!--Licenses--&gt;

The most well known and popular F/OSS licenses include: [[GNU General Public License]] (GPL)&lt;!--GNU General Public License--&gt;, [[GNU Lesser General Public License]] (LGPL)&lt;!--GNU Lesser General Public License--&gt;, [[BSD license]]&lt;!--BSD license--&gt;, [[Apache License]]&lt;!--Apache License--&gt;, [[MIT License]]&lt;!--MIT License--&gt; and [[Mozilla Public License]]&lt;!--Mozilla Public License--&gt;.

There are a number of endorsed F/OSS definitions, and related lists of licenses. The above licenses are approved by all definitions.

F/OSS definitions and guidelines:
* [[විවෘත මූලාශ්‍ර Definition]] &lt;!--Open Source Definition--&gt;, from the [[විවෘත මූලාශ්‍ර Initiative]] &lt;!--Open Source Initiative--&gt;
* [[Free software license|Free software definition]], from the [[නිදහස් මෘදුකාංග පදනම]] &lt;!--Free Software Foundation--&gt;
* [[ඩේබියන් නිදහස් මෘදුකාංග Guidelines]] &lt;!--Debian Free Software Guidelines--&gt;

Lists of licenses:
* [[විවෘත-මූලාශ්‍ර බලපත්‍රය#OSI approved බලපත්‍ර|OSI අනුමත කළ බලපත්‍ර]]&lt;!--Open-source license#OSI approved licenses|OSI approved licenses--&gt;
* [http://www.gnu.org/philosophy/license-list.html නිදහස් මෘදුකාංග පදනමේ  නිදහස් සහ නොනිදහස් බලපත්‍ර  ලැයිස්තුව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331144651/http://www.gnu.org/philosophy/license-list.html |date=2012-03-31 }}&lt;!--The Free Software Foundation's list of free and unfree licenses--&gt;

==සංස්කෘතිය== &lt;!-- Culture --&gt;

The [[විවෘත මූලාශ්‍ර සංස්කෘතිය|F/OSS සංස්කෘතිය]]&lt;!--Open source culture|F/OSS culture--&gt; and [[විවෘත මූලාශ්‍ර ප්‍රජාව|F/OSS community]]&lt;!--Open source community|F/OSS community--&gt; stem from [[hacker සංස්කෘතිය]]&lt;!--hacker culture--&gt;.

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු== &lt;!-- External links --&gt;
* [http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html The Free Software Definition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19980126185518/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html |date=1998-01-26 }} - published by FSF
* [http://www.ffii.org/index.en.html Foundation for a Free Information Infrastructure (FFII)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719042925/http://www.ffii.org/index.en.html |date=2006-07-19 }}.
* [http://en.howto.wikicities.com/wiki/Free_Software_and_Open_Source_software_%28Where_to_find%29 Free Software and Open Source software (Where to find)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209162702/http://en.howto.wikicities.com/wiki/Free_Software_and_Open_Source_software_(Where_to_find) |date=2006-02-09 }} - from Wikisolutions
* [http://www.gnu.org/licenses/license-list.html FSF's list of free software licenses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825004145/http://www.gnu.org/licenses/license-list.html |date=2011-08-25 }}, including clarifications on often confused non-free licenses
* [http://www.gnu.org/directory FSF/UNESCO directory of free software packages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107091903/http://www.gnu.org./directory/ |date=2009-01-07 }}
* [http://www.gnu.org/philosophy/ The GNU philosophy pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825004513/http://www.gnu.org/philosophy/ |date=2011-08-25 }}
* [http://www.gnu.org/philosophy/free-software-for-freedom.html FSF's comparison of &quot;Open Source&quot; and &quot;Free Software&quot;]
* [http://www.dwheeler.com/oss_fs_why.html Why Open Source Software / Free Software (OSS/FS)? Look at the Numbers!] — David Wheeler's analysis of the advantages of OSS/FS.
* [http://ciaran.compsoc.com/texts/ Free software transcripts by Ciaran O'Riordan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809064001/http://ciaran.compsoc.com/texts/ |date=2007-08-09 }}
* [http://www.freewebs.com/freesofts4win/ The best free softwares for Windows XP and Windows Vista]

{{portalpar|නිදහස් මෘදුකාංග}} &lt;!--portalpar|Free software--&gt;


{{Software-type-stub}}

[[ප්‍රවර්ගය:නිදහස් මෘදුකාංග]]
[[ප්‍රවර්ගය:Software licenses]]
[[ප්‍රවර්ගය:Libre]]
[[ප්‍රවර්ගය:නිදහස් මෘදුකාංග සංස්කෘතිය හා ලියැවිලි]]</text>
      <sha1>nl5089v5clx5hvcs5lrkfvbci8alp0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කල්මීකියා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4643</id>
    <revision>
      <id>794338</id>
      <parentid>771048</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47250" sha1="kj6ieimtg8ti2wamws4b952wa32o48t" xml:space="preserve">{{යාවත්කාලීන නැත}}
{{Infobox Russian federal subject
|si_name=කල්මීකියා ජනරජය
|ru_name=Республика Калмыкия
|loc_name1=Хальмг Таңһч
|loc_lang1=Kalmyk
|image_map=Kalmykia in Russia.svg
|latd=46
|latm=34
|longd=45
|longm=19
|image_coa=Coat of Arms of Kalmykia.svg
|coa_caption=[[Coat of arms of the Republic of Kalmykia|Coat of arms]]
|image_flag=Flag of Kalmykia.svg
|flag_caption=[[Flag of the Republic of Kalmykia|Flag]]
|anthem=[[Khalmg Tanghchin chastr]]
|anthem_ref=&lt;ref name=&quot;Anthem&quot;&gt;Law #44-I-Z&lt;/ref&gt;
|holiday
|holiday_ref
|political_status=ජනරජය
|political_status_link=රුසියාවේ ජනරජ
|federal_district=[[Southern Federal District|Southern]]
|economic_region=[[Volga economic region|Volga]]
|adm_ctr_type=අගනුවර
|adm_ctr_name=[[Elista]]
|adm_ctr_ref=&lt;ref name=&quot;Capital&quot;&gt;Steppe Code (Constitution) of the Republic of Kalmykia, Article&amp;nbsp;19: {{lang|ru|Столицей Республики Калмыкия является город Элиста.}} [The capital of the Republic of Kalmykia is the city of Elista.]&lt;/ref&gt;
|official_lang_list=[[Kalmyk language|Kalmyk]]
|official_lang_ref=&lt;ref name=&quot;Languages&quot;&gt;Steppe Code (Constitution) of the Republic of Kalmykia, Article&amp;nbsp;17: {{lang|ru|Государственными языками в Республике Калмыкия являются калмыцкий и русский языки.}} [The official languages of the Republic of Kalmykia are the Kalmyk and Russian languages.]&lt;/ref&gt;
|pop_2010census=289481
|pop_2010census_rank=78th
|urban_pop_2010census=44.1%
|rural_pop_2010census=55.9%
|pop_2010census_ref=&lt;ref name=&quot;2010Census&quot; /&gt;
|pop_density
|pop_density_as_of
|pop_density_ref
|pop_latest=282021
|pop_latest_date=January 2014
|pop_latest_ref=&lt;ref name=&quot;2014Est&quot;&gt;Republic of Kalmykia Territorial Branch of the [[Russian Federal State Statistics Service|Federal State Statistics Service]]. [http://statrk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/statrk/resources/d2eb6f804365179484f5c574665da2b8/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D0%BA%D0%B8%D1%8F.htm Численность постоянного населения Республики Калмыкия по городам и районам на 01.01.2014 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181128195900/http://statrk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/statrk/resources/d2eb6f804365179484f5c574665da2b8/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D0%BA%D0%B8%D1%8F.htm |date=2018-11-28 }} {{ru icon}}&lt;/ref&gt;
|area_km2=76100
|area_km2_rank=41st
|area_km2_ref
|established_date=July&amp;nbsp;29, 1958
|established_date_ref=&lt;ref name=&quot;Established&quot;&gt;Decree of July&amp;nbsp;29, 1958&lt;/ref&gt;
|license_plates=08
|ISO=RU-KL
|gov_as_of=March 2011
|leader_title=[[Head of Kalmykia|ප්‍රධානී]]
|leader_title_ref=&lt;ref name=&quot;Head&quot;&gt;Steppe Code (Constitution) of the Republic of Kalmykia, Article&amp;nbsp;25&lt;/ref&gt;
|leader_name=[[Aleksey Orlov (politician)|Alexey Orlov]]
|leader_name_ref=&lt;ref name=&quot;HeadName&quot;&gt;Official website of the Head of the Republic of Kalmykia. [http://glava.region08.ru/ru/orlov.html Alexey Maratovich Orlov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216153125/http://glava.region08.ru/ru/orlov.html |date=2019-02-16 }} {{ru icon}}&lt;/ref&gt;
|legislature=[[People's Khural of Kalmykia|People's Khural (Parliament)]]
|legislature_ref=&lt;ref name=&quot;Legis&quot;&gt;Steppe Code (Constitution) of the Republic of Kalmykia, Article&amp;nbsp;33&lt;/ref&gt;
|website=http://kalm.ru
|website_ref
|date=July 2014
}}

කල්මීකියා ජනරජය යුරෝපා මහාද්වීපයේ පිහිටා ඇත.
&lt;br /&gt;මෙය යුරෝපයේ ඇති එකම බෞද්ධ රාජ්‍යය වේ.
&lt;br /&gt;කල්මීකියා ජනරජය  රුසියානු ෆෙඩරේෂනයට අයත් අතර බෞද්ධ ජනාධිපති කෙනෙකු යටතේ පාලනය වේ
ලෝකයේ බෝහෝ රටවල බෞද්ධයෝ සිටිති. ඔවුන් අතරින් බොහෝ දෙනා ආසියාතික බෞද්ධ රටවලින් සංක්‍රමණය වූවෝය. සෙසු පිරිස බුදුදහම ගැන පැහැදී ඒ අනුව ජීවත්වන අයයි. අතීතයේ දී යුරෝපය දක්‌වා බොහෝ රටවල පැතිර තිබුණ බුද්ධාගම හා බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරය ජනවාර්ගික ආක්‍රමණ හේතුවෙන් විනාශ විය. එම නිසා වර්තමානයේ දී බුද්ධාගම සැලකෙන්නේ ආසියානු රටවලට සීමා වුණ ආගමක්‌ වශයෙනි. නමුත් බෞද්ධ ජනාධිපතිවරයකු විසින් පාලනය කරනු ලබන බෞද්ධ රාජ්‍යයක්‌ යුරෝපයේ තිබේ. එනම් කල්මිකියා ජනරජයයි. කිර්සාන් [[නිකොලයවිච් ඉලුම්සිනොව්]]  ඒ රටෙහි ජනාධිපතිවරයා ය. කල්මිකියා ජාතික කොඩියේ තිබෙන්නේ කහ පසුබිමක අඳින ලද සුදු පියුමකි. එය යොදාගෙන ඇත්තේ [[බෞද්ධ]] සංකේතයක්‌ වන බැවිනි.
== ආගම ==
{{Pie chart
|thumb=right
|caption=Religion in Kalmykia (2012)&lt;ref name=&quot;ArenaAtlas&quot;&gt;[http://sreda.org/arena Arena – Atlas of Religions and Nationalities in Russia]. Sreda.org&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2012maps&quot;&gt;[http://c2.kommersant.ru/ISSUES.PHOTO/OGONIOK/2012/034/ogcyhjk2.jpg 2012 Survey Maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170320090751/http://c2.kommersant.ru/ISSUES.PHOTO/OGONIOK/2012/034/ogcyhjk2.jpg |date=2017-03-20 }}. &quot;Ogonek&quot;, № 34 (5243), 27/08/2012. ''Retrieved 24-09-2012''.&lt;/ref&gt;
|label1=[[බුද්ධාගම]]
|value1 = 37.6
|color1 = Gold
|label2 = [[Russian Orthodox Church|Russian Orthodox]]
|value2 = 18
|color2 = DarkOrchid
|label3 = [ඉස්ලාම්]]
|value3 = 4
|color3 = MediumSeaGreen
|label4 = [[Tengrism]] and unorganised [[shamanism]]
|value4 = 3
|color4 = YellowGreen
|label5 = Other [[Eastern Orthodoxy|Orthodox]]
|value5 = 1
|color5 = MediumOrchid
|label6 = Unaffiliated [[Christian]]
|value6 = 1
|color6 = Violet
|label7 = [[හින්දු]]
|value7 = 0.4
|color7 = OrangeRed
|label8 = Spiritual but not religious
|value8 = 13
|color8 = Gray
|label9 = [[අදේවවාදය|අදේවවාදී]] සහ [[නිර්ආගමික]]
|value9 = 13
|color9 = DarkGray
|label10 = Other and undeclared
|value10 = 9.0
|color10 = Silver
}}

කල්මිකියාව බෞද්ධ රාජ්‍යයකි. එහි ජනගහණ තුන් ලක්‍ෂ පනස්‌ දහසක්‌ පමණ වෙයි. එයින් සියයට 45 ක්‌ පමණ බෞද්ධයෝය. ඇමෙරිකාවට සංක්‍රමණය වූ කල්මික්‌ පවුලකින් පැවත එන එර්ඩ්න් ඔම්බඩිකොව්තුමා කල්මිකියාවේ බෞද්ධ ආගමික නායකයාය. එතුමා කල්මිකියාවට ආවේ 1992 වසරේදීය. දෙමවුපියන් විසින් ළමාවියේ දීම ඉන්දියාවේ ධර්මශාලාවට යවන ලද එර්ඩ්න් ඔම්බඩිකොව්තුමා බුදුදහම හැදැරුවේ දලයි ලාමා තුමා ඇසුරෙනි. ටිබෙට්‌ බෞද්ධ උතුමකු ව තිලෝපා ලමාතුමාගේ පුනර්ජන්මය යෑයි විශ්වාස කරන නිසා එතුමා හැඳින්වෙන්නේ තෙලෝ රින්පෝෂේ යන ගෞරව නාමයෙනි. කල්මිකියාවේ තිබෙන්නේ කහ හිස්‌වැසුම් පළඳින තිබ්බතයේ ගෙලුප්සා බෞද්ධ සම්ප්‍රදායයි. කල්මික්‌වරුන්ගේ පාරම්පරික විශ්වාසයන් ද බුද්ධාගමට සම්බන්ධ කර තිබේ. එයින් ප්‍රධාන තැනක්‌ ගනනේ විශ්වය ආරක්‍ෂා කරන දෙවියා වශයෙන් ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන් ඇදහූ වයස්‌ගත සුදු මිනිසාගේ පිළිරුවට බෞද්ධ දෙවියකු වශයෙන් සලකා පුදපූජා පැවැත්වීමයි. කල්මිග් බෞද්ධයෝ මැයි මාසයේ දී මහළු සුදු දෙවියා වෙනුවෙන් උත්සව පවත්වති.

කල්මිකියාවේ ජනගහනයෙන් සියයට 45 ක්‌ බෞද්ධයෝ ය. ඒ අතරන් බුද්ධාගම පිළිපදින්නේ සියයට 40 ක්‌ පමණි. සියයට 60 ක්‌ සර්ව බලධාරි දෙවියන් වහන්සේගේ පණිවුඩය අසා නොමැත බෞද්ධයන් සියයට 38 ක්‌ එය අසා තිබුණත් කිතුදහම වැළඳගෙන නැත. කල්මිකියාවේ ක්‍රිස්‌තියානි ජනගහණය සියයට එකකි.

== භූ විශමතාවය ==

* ''විශාලත්වය'': 76,100වර්ග කිලෝ මීටර්

කල්මිකියාව නැගෙනහිර යුරෝපයේ [[වොල්ගා නදිය|වොල්ගා නදියේ]] පහළ මිටියාවතේ තිබෙන රටකි. කැස්‌පියන් මුහුදේ වයඹ දිග වෙරළ කල්මිකියාවේ එක්‌ සීමාවකි.

=== සම්මත වේලාව ===
[[ගොනුව:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|75px]]

Kalmykia is located in the [[Moscow Time|Moscow Time Zone]] (MSK/MSD).  [[Coordinated Universal Time|UTC]] offset is +0300&amp;nbsp;(MSK)/+0400&amp;nbsp;(MSD).
&lt;div style=&quot;clear:left&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== ගංගා ===
ප්‍රධාන ගංගා :
* [[වොල්ගා ගංගාව]] (  කල්මීකියාව අතරින්නැගෙනහිරින් ගලායන ඉතා කුඩා කොටස )
* [[කුමා ගංගාව (රුසියාව)|කුමා ගංගාව]]
* [[මැන්ච් ගංගාව]]

=== විල් ===
Kalmykia is located on the shores of the [[Caspian Sea]].  In general, there are very few lakes on the territory of the republic.  The biggest lakes include:
* [[Manych-Gudilo Lake]]
* [[Sarpinskoye Lake]]
* [[Sostinskiye Lakes]]
* [[Tsagan-Khak Lake]]

&lt;!--===කඳු===--&gt;
=== ස්වාභාවික සම්පත් ===
වකල්මීකියාවේ අඩංගු ස්වාභාවික සම්පත්   [[අල් අඟුරු]], [[ඛනිජ තෙල්|තෙල්]], සහ [[ස්වාභාවික ගෑස්]].

ප්‍රසිද්ධ  සාරංග මුව විශේෂය, කාගේද ජන්මභූමිය 
[[ස්වභාව රක්ෂිතය]].

=== කාලගුණය ===
Kalmykia has a continental climate, with very hot and dry summers and cold winters with little snow.
* ''Average January temperature'': -7&amp;nbsp;°C
* ''Average July temperature'': +24&amp;nbsp;°C
* ''Average annual [[precipitation (meteorology)|precipitation]]'': 170 mm (eastern parts) to 400 mm (western parts)

== පාලන කණ්ඩායම ==
{{මූලික|Administrative divisions of Kalmykia}}

== Demographics ==
[[ගොනුව:Caucasus-ethnic_en.svg|thumb|right|250px|Ethnic Map of Caucasus.]]

* '''Population''': 292,410 (2002)
** ''Urban'': 129,539 (44.3%)
** ''Rural'': 162,871 (55.7%)
** ''Male'': 140,097 (47.9%)
** ''Female'': 152,313 (52.1%)
* '''Females per 1000 males''': 1,087
* '''Average age''': 33.0 years
** ''Urban'': 32.0 years
** ''Rural'': 33.8 years
** ''Male'': 31.2 years
** ''Female'': 34.7 years
* '''Number of households''': 90,464 (with 289,816 people)
** ''Urban'': 40,885 (with 128,564 people)
** ''Rural'': 49,579 (with 161,252 people)
* '''Average life expectancy''':
** ''Male'': 59.6 years (exceeding Russia's average of 59.0 years)
** ''Female'': 72.4 years (exceeding Russia's average of 72.2 years)
* '''Vital statistics''' (2005)
** ''Births'': 3,788 (birth rate 13.1)
** ''Deaths'': 3,350 (death rate 11.6)
* '''ජනවාර්ගික කණ්ඩායම'''
According to the 2002 [[Russian Census (2002)|Census]], [[Kalmyks]] make up 53.3% of the republic's population.  Other groups include [[Russians]] (33.6%), [[Dargin people|Dargins]] (7,295, or 2.5%), [[Chechens]] (5,979, or 2.0%), [[Kazakhs]] (5,011, or 1.7%), [[Turkish people|Turks]] (3,124, or 1.1%), [[Ukrainians]] (2,505, or 0.9%), [[Caucasian Avars|Avars]] (2,305, or 0.8%), [[ethnic German]]s (1,643, or 0.6%), and a host of smaller groups, each accounting for less than 0.5% of the total population.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!
! census 1926
! census 1939
! census 1959
! census 1970
! census 1979
! census 1989
! census 2002
|-
| [[Kalmyks]]
| 107,026 (75.6%)
| 107,315 (48.6%)
| 64,882 (35.1%)
| 110,264 (41.1%)
| 122,167 (41.5%)
| 146,316 (45.4%)
| 155,938 (53.3%)
|-
| [[Russians]]
| 15,212 (10.7%)
| 100,814 (45.7%)
| 103,349 (55.9%)
| 122,757 (45.8%)
| 125,510 (42.6%)
| 121,531 (37.7%)
| 98,115 (33.6%)
|-
| Others
| 19,356 (13.7%)
| 12,555 (5.7%)
| 16,626 (9.0%)
| 34,972 (13.0%)
| 46,850 (15.9%)
| 54,732 (17.0%)
| 38,357 (13.1%)
|}

== ඉතිහාසය ==
[[ගොනුව:Kalmykia03.png|thumb|270px|Kalmykia map]]

==== කල්මීකියා ස්වයං පාලනය ====
{{Unreferencedsection|date=November 2007}}
දේශසීමා ව්‍යාප්ත කර ගැනීමට නිතරම වෙහෙසුන රුසියාවේ සාර් පාලනයෙන් කල්මිකියාවට වරින්වර තර්ජන එල්ල වුණි. ඒ අතර ජර්මානු ගෝත්‍රිකයන්ගේ ආක්‍රමණවලට මුහුණ දෙන්නට ද කල්මික්‌වරුන්ට සිදුවුණි. ඒ නිසා ඔවුහු ලක්‍ෂ ගණනක්‌ වාසභූමි අත්හැර මධ්‍ය ආසියාව දෙසට සංක්‍රමණය වූහ. ඒ අවස්‌ථාවල ඔවුන්ගෙන් බොහෝ පිරිසක්‌ සා පිපාසාවෙන් මරණයට පත්වුහ. තවත් පිරිසක්‌ කිර්ගීස්‌ සහ කෂාක්‌ ගෝත්‍රික කොල්ලකරුවන් විසින් මරා දමන ලදහ. තම රටෙන් පැන නොගිය කල්මික්‌වරු රුසියානු පාලනය යටතේ ජීවත් වුහ. කල්මිකියාවේ වර්තමාන අගනුවර වන එලිස්‌ටා නගරය ඔවුන් විසින් 1856 දී සකස්‌ කරගන්නා ලද වාසභූමියකි.

1917 රුසියානු විප්ලවයේ දී රුසියානු රජයේ හමුදාවට එක්‌වුණ කල්මික්‌වරු ජෙනරාල් ඩෙන්කින් සහ ව්‍රeන්ගල් යටතේ රතු හමුදාවට එරෙහිව යුද වැදුණහ. එහෙත් රතු හමුදාව ජය ලබමින් ඉදිරියට ඇදෙන විට රට අත්හැර පලා යැමට ඔවුන්ට සිදුවුණි. සරණාගතයන් බවට පත් ඔවුහු බෙල්ග්‍රේඩ්, ප්‍රාග්, පැරිසිය, ප්‍රංශයේ ලියොන්, බල්ගේරියාව වැනි යුරෝපයේ නොයෙකුත් පෙදෙස්‌වල කණ්‌ඩායම් වශයෙන් පදිංචි වූහ. රුසියානු පාලනය යටතේ සනාතන පල්ලිය විසින් කල්මික්‌වරුන් සීමිත පිරිසක්‌ කිතුදහමට හරවා ගනු ලැබූවත් බහුතර පිරිස බුද්ධාගම අත්හැරියේ නැත. සරණාගතයන් ලෙස යුරෝපයේ පදිංචි වූ කල්මික්‌වරු තම පාරම්පරික බෞද්ධ උරුමය රැකගත්හ. ඔවුන්ගෙන් පිරිසක්‌ 1929 දී බෙල්ග්‍රේඩ් නගරයේ පන්සලක්‌ තැනූහ. ඒ අනුව මධ්‍යම යුරෝපයේ මුල්වරට පන්සලක්‌ ඉදිකිරීමේ ගෞරවය කල්මික්‌ බෞද්ධයන්ට හිමිවෙය.s බෞද්ධ විහාර පාර නමින් බෙල්ග්‍රේඩ් නගරයේ වීදියක්‌ නම් කර තිබිණි.

කල්මික්‌වරුන් රතු හමුදාවට බැඳුනොත් ස්‌වාධීනව ජීවත්වීම සඳහා ප්‍රමාණවත් ප්‍රදේශයක්‌ ඔවුන්ට වෙන්කර දෙන බවට වී. ලෙනින් පොරොන්දු වී ඇත. ජාතින්ට ස්‌වයං නීර්ණ අයිතිය ලබාදීමේ ප්‍රතිපත්තිය අනුව රුසියානු මධ්‍යම කාරක සභාව විසින් 1920 නොවැම්බර් 04 වැනි දින කල්මිකියාව රුසියාවට අයත් ස්‌වාධීන පාලන ප්‍රදේශයක්‌ වශයෙන් පිළිගන්නා ලදී. එහෙත් දැඩි මතධාරී කොමියුනිස්‌ට්‌වාදීන් එයට කැමැත්ත දක්‌වා නොමැත. මොස්‌කව් බල අධිකාරියෙන් කල්මිකියාවේ පාලන බලය ගිලිහීම අහිතකර බව ඔවුන්ගේ අදහස විය. කල්මික්‌ පාසල් ගුරුවරයකු වූ දොර්ෂා අර්බකොව් ඔවුන්ගේ මතයට එරෙහිව සටන් කළ කෙනෙකි. බෞද්ධයන්ගේ සහ බෞද්ධ ලෝකයේ සිත් දිනා ගැනීමට සෝවියට්‌ බලධාරීන්ට අවශ්‍ය නම්, ලේ වැගිරීමකින් තොරව කල්මික්‌වරුන්ට ස්‌වයං තීරණ අයිතිය ලබාදිය යුතු යෑයි ඔහු පැවසීය. ඒ හේතුවෙන් කල්මික්‌ බෞද්ධයන් ජාතිවාදී, කොමියුනිස්‌ට්‌ විරෝධී පිරිසක්‌ යෑයි සලකා දේපොළ රාජ්‍ය සන්තක කොට ඔවුහු මරා දමන ලදහ. තවත් පිරිසක්‌ සයිබීරියාවේ කඳවුරුවලට නෙරපන ලදහ.

කල්මික්‌ බෞද්ධයන් දැඩි ලෙස පීඩාවින්දේ සෝවියට්‌ දේශයේ ජෝශප් ස්‌ටාලින්ගේ පාලන සමයේදීය. විහාරස්‌ථාන සහ බෞද්ධ ග්‍රන්ථ විනාශ කරන ලෙස ඔහු 1931 වසරේදී අණ කළේය. එකල කල්මිකියාවේ විහාරස්‌ථාන සියයකට අධික ප්‍රමාණයක්‌ තිබුණ අතර, එහි වැඩි සිටි භික්‍ෂු සංඛ්‍යාව අනුමාන වශයෙන් 3000 කි. ජෝශප් ස්‌ටාලින්ගේ නියෝගය අකුරටම ක්‍රිsයාත්මක කෙරුණ නිසා භික්‍ෂූන් සහ බෞද්ධ නායකයන් විශාල පිරිසකට කල්මිකියාවේ ජීවත්වීමේ අයිතිය අහිමිවුණි. සෝවියට්‌ හමුදාව කෘෂි අස්‌වැන්න හා බැටළු ගොවිපොළ වැනසීම හේතුවෙන් දරුණු සාගතයට මුහුණ දුන් කල්මික්‌වරු 60,000 ක්‌ පමණ මරණයට පත්වූහ.


කල්මික්‌වරුන් ඒ නිදහස භුක්‌ති වින්දේ මාස කීපයකි. රතු හමුදාව විසින් නැවතත් කල්මිකියාව අත්පත් කරගනු ලැබිණි. කල්මික්‌වරුන් ජර්මන් හමුදාවට සහයෝගය දැක්‌වීම ෙද්‍ර`හී ක්‍රියාවක්‌ යෑයි තීරණය කළ රුසියානු බලධාරීහු 1943 දෙසැම්බර් 27 වැනිද දින ඔවුන් එම ප්‍රදේශයෙන් නෙරපා හැරීමට නියෝග කළහ. එයින් බියටපත් කල්මික්‌වරු දහස්‌ ගණනක්‌ දරු පවුල් රැගෙන ජර්මන් හමුදාව සමඟ පලා ගියහ. කරත්තවල පටවා රටින් පිටුවල් කළ තවත් පිරිසක්‌ සයිබීරියාවට යන ගමනේදී ආහාර පාන නොමැතිව අතර මගදී මියගියහ. කොමියුනිස්‌ට්‌ පාලන සමයේදී නොයෙකුත් පෙදෙස්‌වලට විසර ගිය කල්මික්‌වරුන්ට මවුබිමට පැමිණීමේ වාසනාව යළිත් උදාවුණේ නිකිතා කෘෂෙෆ් රුසියාවේ පාලකයා බවට පත්වීමෙන් පසුය. කල්මික්‌වරුන්ට මවුබිමට පැමිණීමට ඔහු 1957 දී අවසර දුනි. කල්මිකියාව රුසියාවට අයත් ස්‌වතන්ත්‍ර ජනරජයක්‌ වශයෙයන් 1992 මාර්තු 31 වන දින ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණි. 1993 අප්‍රේල් මස කල්මිකියාවේ ප්‍රථම ජනාධිපති ලෙස තේරී පත්වුණ කිර්සාන් නිකොලයාවිව් ඉලුම්ෂිනොව් තුන්වන වරටත් එම තනතුර උසුලයි.

==== රුසියානු බලයට නතුවීම ====

1942 අගෝස්‌තු 12 වැනි දින රුසියාව ආක්‍රමණය කළ ජර්මන් හමුදාව එලිස්‌ටා අගනුවර යටත් කරගත්තේය. එය දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයට හේතු වුණත්, කල්මික්‌ බෞද්ධයන්ට ජීවිතය පිළිබඳ බලාපොරොත්තු ඇති කළ සිදුවීමකි. ඔවුන් ඒ වන විට ගතකළේ දුක්‌බර ජීවිතයකි. ඔවුන් සිටියේ කොමියුනිස්‌ට්‌ පාලනයෙන් මිඳෙන්නට මාර්ගයක්‌ සොයමිනි. තම හමුදාවට ආධාර කළොත් කල්මිකියාව නිදහස්‌ කරදෙන බව ජර්මන් හමුදාව කල්මික්‌වරුන්ට දැනුම්දුනි. ආක්‍රමණය ආශිර්වාදයක්‌ කරගන්නට සිතූ කල්මික්‌වරු සෝවියට්‌ පාලනයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා ජර්මන් හමුදාවට බැඳුණහ. ඔවුන් සේවය කළේ අශ්වාරෝහක හමුදා බළඇණියක්‌ වශයෙනි. එයට කෘතගුණ සැලකීමක්‌ ලෙස ජර්මන් හමුදාව කල්මික්‌වරුන්ගේ භූමි ප්‍රදේශය රුසියාවෙන් නිදහස්‌ කර දුන්හ. බියෙන් සැකයෙන් තොරව බෞද්ධ පුදසිරිත් පැවැත්වීමේ නිදහස ද ඒ සමඟම කල්මික්‌වරුන්ට ලැබිණි.

=== ජනාධිපති ===
විවිධ දුක්‌ පීඩාවන්ට ගොදුරු වුණු කල්මිකියා රාජ්‍යය තුළ යළිත් බුදුදහමේ ආලෝකය පැතිරෙන්නට පටන්ගත්තේ ජනාධිපති කිර්සාන් නිකොලයවිච්ගේ දැඩි ඇපකැපවීම හේතුවෙනි. 1962 අප්‍රේල් 05 වැනි දින උපන් කිර්සාන් කල්මිකියානුවෙකි. මොස්‌කව් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ජපන් ඉතිහාසය, ව්‍යාපාර කළමනාකාරණය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා යන විෂයයන් හදාරා ඇති ඔහු සතු මූල්‍ය සමාගම් සහ ව්‍යාපාර ගණන පණහකට අධිකය. ඔහුගේ වත්කම් ඩොලර් බිලියන ගණනකි. සුඛෝපභෝගී මෝටර් රථ හා පෞදගලික ගුවන් යානා ඔහු සතුය. 1990 දී කිර්සාන් දේශපාලනයට පිවිසියේ කල්මිකියා ජනරජය වෙනුවෙන් රුසියානු පාර්ලිමේන්තුවේ පෙනී සිටින නියෝජිතයා වශයෙනි. සියලුම ගොවියන්ට සෙලියුලර් දුරකථන ලබාදීම කිර්සාන්ගේ ජනාධිපතිවරණ ඡන්ද පොරොන්දුවකි. ඔහුගේ පාලනය යටතේ කල්මිකියාව විශාල දියුණුවක්‌ ලබා ඇත. ඔහු බලයට පත්ව කෙටි කලකින් සෑම නිවසකටම ගෑස්‌ පයිප්ප හා ජලය ලබාදීමටත්, මංමාවත් ඉදිකිරීමටත් පියවර ගත්තේය. ජනාධිපති කිර්සාන් තම මවුබිමේ සහ රටවැසියන්ගේ යහපත සඳහා ඩොලර් බිලියන ගණනක්‌ වැය කළේ තමන්ගේ පෞද්ගලික ධනයෙනි. ඔහු මුලින්ම ජනාධිපති වූ පසු පාසල් ගුරුවරුන්ට හා වෛද්‍යවරුන්ට වැටුප් ගෙවීමට ඩොලර් මිලියන දෙකක්‌ වැය කළේය.

ජනාධිපති කිර්සාන් ලෝක චෙස්‌ ක්‍රීඩා සංවිධානයේ සභාපතිවරයාය. චෙස්‌ ක්‍රීඩාව කල්මිකියාවේ ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ගයක්‌ කර ගැනීමේ අරමුණ ඇතිව දැවැන්ත සැලැස්‌මක්‌ ක්‍රියාත්මක වෙයි. ඒ අනුව ලෝකයේ එකම චෙස්‌ ක්‍රීඩා නගරය එහි ඉදිකර තිබේ. ලොව බොහෝ රටවල චෙස්‌ ක්‍රීඩා ලෝලියෝ කල්මිකියාවට පැමිණෙති. චෙස්‌ ක්‍රීඩාව අනිවාර්ය පාසල් විෂයක පිට්‌ටනිවල විශාල චෙස්‌ ක්‍රීඩා ඵලක පිහිටුවා තිබේ. නිකරුණේ කල් ගෙවන්නට හා මත් ද්‍රව්‍යවලට පුරුදු වී සිටි තරුණ පිරිස්‌ චෙස්‌ ක්‍රීඩාව නිසා විනය ගරුකව හැසිරෙන්නටත්, තර්කානුකූලව හිතන්නටත්. දැන් හුරු වී සිටින බව ජනාධිපති කිර්සාන් පවසයි. ඒ නිසා රටෙහි අර්බුද හා නීති විරෝධී ක්‍රියාවන් අඩු වී ඇත. චෙස්‌ යනු සංස්‌කෘත භාෂාවේ චතුරංග යන්නෙන් සැදුන වචනයකි. දීර්ඝ ඉතිහාසයක්‌ ඇති එම ක්‍රීඩාව හොඳ සහ නරක අතර ගැටුමක්‌ ලෙස ද සැලකෙයි. අතීතයේදී චෙස්‌ ඉත්තන් ලෙස භාවිත කළ බෝසත්වරුන්ගේ රූප මොංගෝලියාවෙන් හමු වී ඇත. කිර්සාන් ජනාධිපති සිතන පරිදි චෙස්‌a ක්‍රීඩාව මිනිසුන් යහමගට යොමුකරන ආගමකට සමානය.

කිර්සාන් ජනාධිපති තනතුරට පත්වන විට කල්මිකියාවේ එක්‌ පන්සලක්‌ හෝ නොතිබුණි. එහෙත් දැන් එහි ඇති පන්සල් ගණන හතළිහකි. ඒ අතර තිබෙන ස්‌වර්ණ විහාරය යුරෝපයේ විශාලම පන්සලයි. එය විවෘත කළේ ස්‌ටාලින් බෞද්ධ විහාරස්‌ථාන වනසා කල්මික්‌වරුන් රටෙන් නෙරපීම සිහිකරමින් 2005 දෙසැම්බර් 27 වැනිදාය. කිර්සාන් ජනාධිපතිවරයා බුද්ධාගම කෙරෙහි නැඹුරු වූයේ ළමා වියේදීය. ඔහු 2007 ජුලි 16 වැනි දින අල් ජසීරා රූවාහිනියට ලබාදුන් සාකච්ඡාවකින් එය පැහැදිලි වෙයි. එය වෙබ් අඩවියෙන් නැරඹිය හැක. එම සාකච්ඡාවේ දී ඔහු මෙසේ පවසයි. &quot;මා හත් හැවිරිදි වියේ සිටින විට මගේ අත්තම්මා නිවසේ දොර ජනෙල් වසාගෙන බුදුහාමුදුරුවන්ට වැඳුම් පිදුම් කරනවා මම දුටුවා. මම ඇයගෙන් ඇහුවා ඇයි මෙහෙම රහසින් බුදුන් වඳින්නේ කියලා. කේ. ජී. බී. එක ඉන්නවා. සද්ද කරන්න එපා. නිදහසේ බුදුන් වඳින්න බැහැ. ඔබ ලොකු කෙනකු වුණාම මිනිසුන්ට එළිමහනේ නිදහසේ වැඳුම් පිදුම් කරන්න පන්සල් ගොඩක්‌ හදන්න යෑයි අත්තම්මා මට කීවා. මම ඉටු කරන්නේ ඇයගේ උපදේශයයි. මම දැන් පන්සල් හතළිහක්‌ හදලා තිබෙනවා.&quot; කල්මිකියාවේ සම්ප්‍රදාය අනුව විශිෂ්ට පුරවැසියකුට පිරිනමන ඉහළම ගෞරවය වනනේ සුදු නෙළුම් ශ්‍රේණියට ඇතුළත් කර ගැනිමයි. ජනාධිපති කිර්සාන් තම ආධ්‍යාත්මික ගුරුවරයා ලෙස සලකන දලයි ලාමා තුමා සුදු නෙලුම් ශ්‍රේණියට පත්කර ගෙන තිබේ. ජනාධිපති කිර්සාන් කඩිසර මිනිසෙකි. බොක්‌සිං ශූරයකු වන ඔහුට දිගු වෙලාවක්‌ එක තැනක නිකරුණේ රැඳී සිටීම අමාරුය. &quot;මම දිනකට පැය විස්‌සක්‌ වැඩ කරන කෙනෙකි. නමුත් මගේ ඇතැම් රටවැසියන් හිතන්නේ ජනාධිපති කිර්සාන් සියලු දේවල් අපට නොමිලේ ලබාදෙයි. අපට තිබෙන්නේ කෑම සහ නිදාගැනීම කියලයි. එසේ සිතීම වැරැදියි. අපේ රට දියුණු කරන්නට නම්, අප කවුරුත් තදින් වැඩ කළ යුතු යෑයි ජනාධිපති කිර්සාන් පවසයි.

== දේශපාලනය ==
The head of the government in Kalmykia is called &quot;The Head of the Republic&quot;. The President of the Russian Federation selects a candidate for the Head of the Republic position and presents it to the Parliament of Kalmyk Republic for approval.  If a candidate is not approved, the President of the Russian Federation can dissolve the Parliament and set up new elections.

[[As of 2006]], the Head of the Republic is [[Kirsan Ilyumzhinov|Kirsan Nikolayevich Ilyumzhinov]], who is also the president of the world chess organization [[FIDE]].

In the late 1990s, there were allegations of misappropriations of government funds by Ilyumzhinov's government by Sovietskaya Kalmykia, the only opposition newspaper in Elista. Larisa Yudina, the journalist who investigated these accusations, was kidnapped and murdered in 1998. Two men, Sergei Vaskin and Tyurbi Boskomdzhiv, with connections to Ilyumzhinov, were charged with her murder &lt;ref&gt;{{Citation |title=World Press Freedom Review |url=http://www.freemedia.at/cms/ipi/freedom_detail.html?country=/KW0001/KW0003/KW0078/&amp;year=1998 |access-date=2007-11-29 |archive-date=2007-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070309132411/http://www.freemedia.at/cms/ipi/freedom_detail.html?country=%2FKW0001%2FKW0003%2FKW0078%2F&amp;year=1998 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=In Russia, many conform, few resist |url=http://www.freedomforum.org/publications/msj/courage.summer2000/t04.html |access-date=2007-11-29 |archive-date=2014-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140110093448/http://www.freedomforum.org/publications/msj/courage.summer2000/t04.html }}&lt;/ref&gt;

== ආර්ථික තත්ත්වය ==
Kalmykia has a developed agricultural sector.  Other developed industries include the [[food processing]] and oil and gas industries.

Annual budget: revenues and expenditures: about $100 million.  Annual oil production: about 200,000 metric tonnes.
&lt;!--
=== මගී ප්‍රවාහනය ===
Provide information on the railroads/automobile roads length, etc.

===Include more subsections if necessary===
And provide information.

==සංස්කෘතිය==
Provide any relevant cultural information.
--&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
[[Kalmyk State University]] is the largest higher education facility in the republic.

== ආගම ==
* තිබ්බත [[බුද්ධාගම]]
* [[Russian Orthodox Church|Orthodox Christian]]
* [[Atheism|atheists]], as is typical of [[රුසියාව]]. {{Fact|date=February 2007}}&lt;!--need to add the percentage of atheists as well--&gt;
&lt;!--

[[Image:Kalmyk Temple in Belgrade.JPG|thumb|108px|Kalmyk Temple in Belgrade]]
The Kalmyks are the descendants of several [[Oirat]] tribes that migrated to Europe during the early part of the 17th century. As [[Tibetan Buddhism|Tibetan Buddhists]], the Kalmyks regard His Holiness the [[Dalai Lama]] as their spiritual leader. The Šajin Lama (Supreme Lama) of the Kalmyks is [[Erdne Ombadykow]], a [[Philadelphia]]-born man of Kalmykian origin who was brought up as a Buddhist monk in a Tibetan monastery in India from the age of seven and who was recognized by the Dalai Lama as the reincarnation of the Buddhist saint [[Telo Rinpoche]]. 
Ombdaykow divides his time between living in [[Colorado]] and living in Kalmykia.

Kalmyk political refugees opened the first Buddhist temple in Central Europe, located in [[Belgrade]], [[Serbia]]. Their offspring relocated to the United States in late 1951 and early 1952, where they established several Kalmyk Buddhist temples in [[Monmouth County]], [[New Jersey]]. Geshe Wangyal, a Kalmyk Buddhist monk, established the Tibetan Buddhist Learning Center and monastery in Washington County, NJ.{{Fact|date=March 2008}}


==සංචාරක ව්‍යාපාරය==
--&gt;
&lt;!--Provide any relevant information on tourism; describe points of interest (may cross-reference sections on Culture and History).--&gt;

== විවිධ ==
The Kalmyks of [[Kyrgyzstan]] live primarily in the [[Karakol]] region of eastern Kyrgyzstan. They are referred to as &quot;Sart Kalmyks.&quot; The origin of the this name is unknown. Likewise, it is not known when, why and from where this small group of Kalmyks migrated to eastern Kyrgyzstan. Due to their minority status, the Sart Kalmyks have adopted the Turkic language and culture of the majority Kyrgyz population. As a result, nearly all now belong to the Muslim faith.

Although Sart Kalmyks are [[Islam|Muslims]], Kalmyks elsewhere by and large remain faithful to the [[Gelugpa]] Order of [[Tibetan Buddhism]]. In Kalmykia, for example, the Gelugpa Order with the assistance of the government has constructed numerous Buddhist temples. In addition, the Kalmyk people recognize [[Tenzin Gyatso, 14th Dalai Lama]] as their spiritual leader and [[Erdne Ombadykow]], a [[Kalmyk American]], as the supreme lama of the Kalmyk people.

The Kalmyks have also established [[Kalmyk American|communities in the United States]], primarily in [[Pennsylvania]] and [[New Jersey]]. The majority are descended from those Kalmyks who fled from Russia in late 1920 to [[ප්‍රංශය]], [[Yugoslavia]], [[Bulgaria]], and, later, Germany.  Many of those Kalmyks living in Germany at the end of World War II were eventually granted passage to the United States.

As a consequence of their decades-long migration through Europe, many older Kalmyks are fluent in [[ජර්මානු භාෂාව|ජර්මානු]], [[French language|French]] and [[Serbo-Croatian]], in addition to [[Russian language|Russian]] and their native [[Kalmyk language]]. There are several Kalmyk Buddhist temples in [[Monmouth County, New Jersey]], where the vast majority of American Kalmyks reside, as well as a Tibetan Buddhist [http://www.njskylands.com/clbuddhist.htm Learning Center] and monastery in [[Washington Township, New Jersey]].  At one point, there was a Kalmyk Buddhist Temple in [[Belgrade]], [[Serbia]].

The word ''Kalmyk'' means 'those who remained'— origin is unknown but this name was known centuries before a large part of Kalmyks moved back from Volga River to Dzhungaria in the 18th century.

There are three cultural subgroups within the Kalmyk nation: ''Turguts'', ''Durbets'' (Durwets), and ''Buzavs'' ([[Oirat]]s, who joined Russian [[Cossack]]s, else we can find some villages of Hoshouts and Zungars. The 'Durbets' subgroup includes the ''[[Chonos tribe|Chonos]]'' tribe (literally meaning &quot;a tribe of the Wolf&quot;, other names - &quot;Shonos&quot;, &quot;Chinos&quot;, &quot;A-Shino&quot; or &quot;A-Chino&quot;), which is considered to be one of the most ancient tribes in the world, dating back to 6th to 11th century.

Kalmykia staged the 2006 [[World Chess Championship]] between Veselin Topalov and Vladimir Kramnik.&lt;ref name=&quot;chess&quot;&gt;Rohrer, Finlo (2006) [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5377372.stm  &quot;Game of kings takes centre stage&quot;]&lt;/ref&gt;

Not long ago the largest Buddhist temple in Europe was constructed in the capital of Kalmykia, Elista.


== See also ==
* [[Music of Kalmykia]]
* [[Buddhism in Kalmykia]]

== නිර්දේශනය ==
* Arbakov, Dorzha. ''Genocide in the USSR, Chapter II, Complete Destruction of National Groups as Groups, The Kalmyks'', Nikolai Dekker and Andrei Lebed, Editors, Series I, No. 40, Institute for the Study of the USSR, Munich, 1958.

* Balinov, Shamba. ''Genocide in the USSR, Chapter V, Attempted Destruction of Other Religious Groups, The Kalmyk Buddhists'', Nikolai Dekker and Andrei Lebed, Editors, Series I, No. 40, Institute for the Study of the USSR, Munich, 1958.

* Bethell, Nicholas. ''The Last Secret'', Futura Publications Limited, Great Britain, 1974.

* Epstein, Julius. ''Operation Keelhaul'', Devin-Adair, Connecticut, 1973.

* Grousset, René. ''The Empire of the Steppes: a History of Central Asia'', Rutgers University Press, 1970.

* Halkovic, Jr., Stephen A. ''THE MONGOLS OF THE WEST'', Indiana University Uralic and Altaic Series, Volume 148, Larry Moses, Editor, Research Institute for Inner Asian Studies, Indiana University, Bloomington, 1985.

* Hoffmann, Joachim. ''Deutsche und Kalmyken 1942 bis 1945'', Rombach Verlag, Friedberg, 1986.

* Munoz, Antonio J. ''The East Came West: Muslim, Hindu and Buddhist Volunteers in the German Armed Forces, 1941-1945, Chapter 8, Followers of &quot;The Greater Way&quot;: Kalmuck Volunteers in the German Army'', Antonio J. Munoz, Editor, Axis Europa Books, Bayside, NY, 2001.

* Tolstoy, Nikolai. ''The Secret Betrayal, 1944-1947'', Charles Scribner's Sons, New York, 1977.

== Links ==
{{reflist}}

== වැඩිදුර කියවීම ==
* ''Lost Cosmonaut: Observations of an Anti-tourist '' Daniel Kalder

== බාහිර සබැඳි ==
* [http://www.bumbinorn.ru/category/articles News Agency of the Republic of Kalmykia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070322211840/http://www.bumbinorn.ru/category/articles |date=2007-03-22 }} (also in [http://www.bumbinorn.ru Russian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209000409/http://www.bumbinorn.ru/ |date=2006-02-09 }})
* [http://kalm.ru/en Official website of the Republic of Kalmykia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625022705/http://kalm.ru/en/ |date=2007-06-25 }} (also in [http://kalm.ru/ru/index.php Russian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608103809/http://www.kalm.ru/ru/index.php |date=2007-06-08 }})
* [http://www.kalmykiaembassy.ru/html/eindex.html Official website of the Kalmyk diplomatic representation at the President of the Russian Federation]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111224164944/http://www.kalmykiaembassy.ru/html/eindex.html |date=2011-12-24 }} (also in [http://www.kalmykiaembassy.ru Russian])
* [http://www.kalmsu.ru/index_old.phtml Official website of the Kalmyk State University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819151740/http://www.kalmsu.ru/index_old.phtml |date=2010-08-19 }} (in Russian)
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=KGZ Ethnologue report on Kalmyk language]
* [http://forum.freekalmykia.org Forum of Kalmyk Internet Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802185302/http://forum.freekalmykia.org/ |date=2020-08-02 }}
* [http://harada.ru Kalmyk Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180415114142/http://harada.ru/ |date=2018-04-15 }}
* [http://www.kalmykleaders.org Web-Portal of the Interregional Not-for-Profit Organization &quot;The Leaders of Kalmykia&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190124130206/http://www.kalmykleaders.org/ |date=2019-01-24 }}
* [http://www.berzinarchives.com/kalachakra/mistaken_foreign_myths_shambhala.html Mistaken Foreign Myths about Shambhala]
* [http://observer.guardian.co.uk/osm/story/0,,1931027,00.html The man who bought chess], ''[[The Observer]]'' [[29 October]] [[2006]]
* [http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,,1875583,00.html The Buddhist hordes of Kalmykia], ''[[The Guardian]]'' [[September 19]], [[2006]]
* [https://web.archive.org/web/20031212151556/http://members.tripod.com/kakono/ Kalmyk Buddhist Temple in Belgrade (1929 - 1944)]
* [http://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=455893 Earth to Kalmykia, Come In Please] ''[[The Economist]]'' [[December 18]], [[1997]]

{{Subdivisions of Russia}}

{{coord|46|19|N|44|16|E|display=title|type:city(103800)_source:fiwiki}}

[[ප්‍රවර්ගය:යුරෝපය තුළ රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජනරජ]]
[[ප්‍රවර්ගය:චෙස්]]</text>
      <sha1>kj6ieimtg8ti2wamws4b952wa32o48t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6999</id>
    <revision>
      <id>794319</id>
      <parentid>793377</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46289" sha1="1f5jtrpifczytuxkr3xu1m8g9e7kzqv" xml:space="preserve">{{Multiple issues|{{primary sources}}
{{COI}}}}
{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය
| name = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය
| native_name = '''අමරපුර ‍ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව'''
| image =
| size = 200px
| caption         = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිල ලාංඡනය
| abbreviation    = මහමෙව්නාව 
| motto = ගෞතම බුදුසසුන තුළ සනාතන රැකවරණය ලබමු
| type = සෙනසුන් සංවිධානයකි
| purpose = පිරිසිදු ථේරවාද ශ්‍රී සද්ධර්මය ලොව පුරා ප්‍රචාරය සහ ආධ්‍යාත්මික දියුණුව
| headquarters = [[පොල්ගහවෙල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| location =දේශිය ශාඛා 80+ &lt;br&gt;විදේශීය ශාඛා 50+ &lt;br&gt;සමස්ත ශාඛා 130+
| region_served = ලොව පුරා
| membership = බොදු මඟෙහි හැසිරෙන්නන්
| leader_title = නිර්මාතෘ
| leader_name = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title2 = ප්‍රධාන අනුශාසක 
| leader_name2 =  [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title3 = මහෝපාධ්‍යාය 
| leader_name3 = ●අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායේ මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි]]&lt;br&gt;(2004 - 2022)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි&lt;br&gt;(2024 සිට)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
●හිනිදුම නන්දරතන නාහිමි&lt;br&gt;&lt;small&gt; (2022 සිට)&lt;/small&gt;
| leader_title4 =  නිකාය
| leader_name4 = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]]
| formation = 1999 අගෝස්තු 14
| website = Sinhala-{{URL|https://www.mahamevnawa.lk/}}&lt;br&gt;
English-{{URL|https://www.mahamevnawa.org/}}&lt;br&gt;
Hindi-{{URL|https://www.buddharashmi.in/}}&lt;br&gt;
Tamil-{{URL|https://www.tamilbuddhist.com/}}
}}

'''මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය''' යනු [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] ඉගැන්වීම් ඇසුරින් ආධ්‍යාත්මික දියුණුව ළඟා කර ගැනීම උදෙසා [[ථේරවාදය|ථෙරවාදී]] දර්ශනය පදනම් කරගෙන පිහිටුවන ලද සෙනසුන් සංවිධානයකි. ඔවුන්ගේ අභිප්‍රාය වන්නේ (අසීමිත විමුක්තිය වන) [[නිවන|නිවන් සුව]] ළඟා කර ගැනීමට අවශ්‍ය ලෙස මිනිස් සිත පිරිසිදු කර ගැනීමට ආධ්‍යාත්මික වශයෙන් සහය වීම යි.&lt;ref&gt;[https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය - මහමෙව්නාව බොදු සෙනසුනෙහි] (පරිවර්තනයකි)&lt;/ref&gt;


මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ශ්‍රී ලංකාවේ සේම ලෝකය පුරාම විසිරුණු බුදු දහම පැතිරවීම සඳහා වන අසපු ශාඛා 130 කට ආසන්න පමාණයකින් සමන්විත වේ. එය ලොව පුරා පැතිරුණු ලෝකයේ විශාලතම ථේරවාද බෞද්ධ ධර්මායතන වලින් එකක් ලෙස ද සලකනු ලබයි. මූලස්ථානය [[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] වන අතර ප්‍රධාන භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය සහ උපසම්පදා විනය කර්මය සිදුකරන ප්‍රධාන අසපුව වන්නේ අක්කර ගණනාවක් පුරා පැතිරුණු මාතර අපරැක්ක මහමෙව්නාව මහා විහාරය යි.

[[File:mahamewnawa polgahawela.jpg|thumb|center|150px|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේ සුපුහිටි සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව ]]

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ නිර්මාතෘ මෙන්ම ප්‍රධාන අනුශාසක ධුරය හොබවන්නේ ද, බුදු දහමේ එකම ඉලක්කය වන: සියළු දුකින් අත් මිදීම (හෙවත් අමා මහ නිවන) පිළිබඳ සැම විටම අවධාරණය කරමින්, දේශීය මෙන්ම විදේශීය වශයෙන් [[බුදු දහම]] තත්‍ය ලෙස පැතිරවීමෙහි නියුතු වී සිටින [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ]] ය.

==මහමෙව්නා අසපු ශාඛාවන්==
===දේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ දේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=දේශීය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන් |url=https://mahamevnawa.lk/mahamevnawa-local-branches/ |date= |access-date=2025-08-03 |website=මහමෙව්නාව}}&lt;/ref&gt;

==== '''වයඹ පළාත''' ====
*[[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානය]]
*ආනමඩුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*ඉබ්බාගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*උයන්දන මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගිරිබාව මහමෙව්නාව තිසරණ සරණ සමාධි භාවනා අසපුව 
*තඹකන්ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොතුහැර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොල්පිතිගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*[[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය| බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑ විහාරය]]
*මහව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*දඹදෙණිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාස්පොත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[ගොනුව:AngulimalaSeya.jpg|thumb|right|200px|බෝවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &lt;br&gt;ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==== '''බස්නාහිර පළාත''' ====
*[[මාළඹේ මහමෙව්නාව අමාවතුර භාවනා අසපුව|මාළඹේ මහමෙව්නාව බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය]]
*කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපුව -[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය | ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලයේ මූලස්ථානය]]
*අවිස්සාවේල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කොච්චිකඩේ මහමෙව්නාව තිසරණ භාවනා අසපුව(මහමෙව්නාව බුද්ධගයා මහා විහාරය)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;හිනිදුම නන්දරතන විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*කෝට්ටේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගම්පහ,නැදුන්ගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුලත්සිංහල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සේරුපිට මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හුණුමුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හොරණ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*නිට්ටඹුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කලුතර මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන (බෝඹුවල මහමෙව්නාව ගිලන් භික්ෂු රෝහල)
*සියඹලාපේ මාවරමණ්ඩිය සිරි ගෞතම විහාරය&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;පොල්පිටිමූකලානේ පඤ්ඤාසිරි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*අගලවත්ත මහමෙව්නාව නිධන්ගල ආරණ්‍ය සේනාසනය

==== '''දකුණු පළාත''' ====
*[[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] 
*ගාල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ඇල්පිටිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව (ශ්‍රී රාහුල මහා සෑ විහාරය)
*වළස්මුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සූරියවැව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හිනිඳුම තලංගල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*තිස්සමහාරාමය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බෙලිඅත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Mahamevnawa maha viharaya 3.jpg|thumb|right|200x|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ ධර්ම ශාලාවෙහි තැන්පත් කර ඇති සමාධි බුද්ධ ප්‍රථිමාව]]

==== '''මධ්‍යම පළාත''' ====
*කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාතලේ මඩවල උල්පත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*රත්තොට මහමෙව්නාව සාරිපුත්ත ආරණ්‍ය සේනාසනය 
*නුවරඑළිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ශ්‍රී මහාසේන මහමෙව්නාව වන සෙනසුන-මොරගහකන්ද
*ලග්ගල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොරමඩුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*පූඬලුඔය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 

==== '''ඌව පළාත''' ====
*කතරගම මහමෙව්නාව අමාසිසිල භාවනා අසපුව
*[[කුඹල්වෙල අසපුව|කුඹල්වෙල ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑ විහාරය (ඇල්ල කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව බෝධිගිරි වනසෙනසුන)]]
*බිබිල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුත්තල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*මහියංගණය මහමෙව්නාව ශ්‍රී මහා සුමන භාවනා අසපුව
*මාරිඅරාව මහමෙව්නාව දහරකිනා කන්ද ආරණ්‍ය සේනාසනය
*මුල්ලේගම මහමෙව්නාව රන්පහන වන සෙනසුන
*මොණරාගල මහමෙව්නාව තඹලවින්නආර තපෝවනය
*වැලිමඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Kumbalwela,_Mahamevnawa_Buddhist_Monastery,_2025-07_CN-01.jpg|thumb|right|200px|කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි&lt;br&gt; ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑය ඇතුලු සත්බුදු මන්දිරය]]

==== '''උතුරුමැද පළාත''' ====
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ධම්මචේතිය භාවනා අසපුව
*අනුරාධපුර සිරි වාසව භාවනා උද්‍යානය 
*මිහින්තලේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑ විහාරය
*පොළොන්නරුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හබරණ මහමෙව්නාව ශ්‍රී බෝධිරාජ භාවනා අසපුව
*කැබිතිගොල්ලෑව මහමෙව්නාව භාතියගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය (භාතියගිරි රජමහා විහාරය)
*කහටගස්දිගිලිය මහමෙව්නාව ධම්මගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය
*ගලෙන්බිඳුණුවැව මහමෙව්නාව සදහම් සෙනසුන භාවනා අසපුව

==== '''සබරගමුව පළාත''' ====
*එරත්න මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*කහවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බලංගොඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*සිරිපාගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පින්නවල මහමෙව්නාව අමාදහර භාවනා අසපුව
*කුකුළේගම මහමෙව්නාව වන සෙනසුන

==== '''නැගෙනහිර පළාත''' ====
*අම්පාර මහමෙව්නාව ශ්‍රී සද්ධාතිස්ස භාවනා අසපුව
*කන්තලේ මහමෙව්නාව ධම්මගිරි භාවනා අසපුව
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය (විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය)]]
*[[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]](අනුබද්ධිත)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවේ,අලුදෙණියේ සුබෝධි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයට අනුබද්ධිත විහාරයක් පමණි.විහාරයේ පරිපූර්ණ පරිපාලනය අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය සතු වේ.&lt;/ref&gt;
*පදියතලාව මහමෙව්නාව සදහම් මන්දිරය-පොහෝදා සීල භාවනා ශාලාව

[[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|right|200px|මහමෙව්නාව විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරයේ සුපිහිටි සේරුවිල පැරණි සෝමාවතිය මහා සෑය]] 

===විදේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ විදේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;https://mahamevnawa.org/worldwide-mahamevnawa-branches/&lt;/ref&gt;

==== '''කැනඩාව''' ====
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*විනිපෙග් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*සස්කැටූන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*එඩ්මන්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*වැන්කොවුවර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*ඇක්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව

==== '''ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය''' ====
*වොෂින්ටන්, ඩී.සී. මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් ජර්සි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*කැලිෆෝනියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ෆ්ලොරීඩා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් යෝර්ක් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ටෙක්සාස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ඇට්ලාන්ටා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය

==== '''ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය''' ====
*ඇඩ්ලේඩ් (Adelaide) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බටහිර මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව ජේතවන භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*පර්ත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*සිඩ්නි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බ්‍රිස්බන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*ඕක්ලන්ඩ් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, නවසීලන්තය

==== '''යුරෝපය''' ====
[[File:Mahamevnawa London.jpg|right|thumb|ලන්ඩන් අසපුව]]
*බැසිල්ඩන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- එක්සත් රාජධානිය
*ලිවර්පූල්/වොරිංටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- උතුරු එංගලන්තය, එක්සත් රාජධානිය 
*ස්ටැන්මෝර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ලන්ඩන් අසපුව)-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*සවුත් වේල්ස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එක්සත් රාජධානිය 
*ඩන්ඩී(Dundee) මහමෙව්නාව ජාත්‍යන්තර භාවනා අසපුව-ස්කොට්ලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එෂර්(Esher) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එක්ස්බිරිජ්(Axbridge)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*පහළ ක්ලිෂන්රෝ(Kilshanroe Downs)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-ක්ලිෂන්චෝ(Kilshanchoe), අයර්ලන්තය 
*නිකෝෂියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*ලිමැසෝල් (Limassol) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*මහමෙව්නාව ථේරවාද බෞද්ධ භාවනා මධ්‍යස්ථානය- ප්‍රංශය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ජර්මනිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ඉතාලිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- නෙදර්ලන්තය

===='''ඉන්දියානු උප මහද්වීපය'''====
*බුද්ධගයා මහමෙව්නාව බුදුනුවණ භාවනා අසපුව - ගයාව,බිහාර්
*නාග්පූර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බ්හිවුකුණ්ඩ් මහමෙව්නාව බුද්ධ රශ්මි ථේරවාද බෞද්ධ පුහුණු මධ්‍යස්ථානය - මහාරාෂ්ඨ
*දිල්ලි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දිල්ලිය 
*ගාසියාබාත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බුල්දානා මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - මහාරාෂ්ඨ

===='''නැගෙනහිර ආසියානු කලාපය'''====
*අන්සාන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*දීඝු (Daegu) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ගිම්හේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ඔසාකා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ඔසාකා මහා විහාරය) - ඔසාකා නගරය,ජපානය
*ඉබරකි මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - කසමා,ඉබරකි නගරය,ජපානය 

===='''ආරාබි අර්ධද්වීපය(මධ්‍යය ආසියානු කලාපය)'''====

*[[මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි]],එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය

[[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|thumb|250px|මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ඩුබායි]]
===මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ අනගාරිකා අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව |url=https://mahamevnawa.lk/anagarika-asapuwa/ |access-date=2026-03-18 |website=Mahamevnawa Bhawana Asapuwa}}&lt;/ref&gt;

'''දේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*දඹදෙණිය මුතුගල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව (අනගාරිකා අසපු මූලස්ථානය)
*[[සිරි යශෝධරා මහා සෑය|උඩුපිල සිරි යශෝධරා මහා සෑ විහාරය (උඩුපිල මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව)]]
*කොළඹ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*නුගේගොඩ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*වරකාපොල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කිඹුලාපිටිය මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*හක්මන මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ස්වර්ණමාලී අනගාරිකා අසපුව 
*හලාවත මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*මාවතගම මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කඩුගන්නාව මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*කුලියාපිටිය මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව 


'''විදේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,කැනඩාව  
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,ඕස්ට්‍රේලියාව

===මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල ශාඛා===
අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ ආශිර්වාදය මත මහා සඝරුවනේ අවවාද අනුශාසනා මැද යහපත් දරුවකු රට ලෝකයට දායාද කරනු වස් '''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල''' අර්ධ රාජ්‍ය පෞද්ගලික පාසල් ලෙස ආරම්භ විය. මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය නිදහසෙන් පසුව ශ්‍රී ලංකාව තුල බිහි වූ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල් ජාලය වේ.මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල ජාලයේ ශාඛා පහත දැක්වේ.

*දෙල්ගොඩ,දෙමාළගම මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය 
*සඳලංකාව මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය 
*වැලිමඩ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
*මාළඹේ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය

==මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව==
අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය යටතේ නමුත් ස්වාධීනව ක්‍රියාත්මක වන සංඝ සභාවකි.මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ 1000 කට අධිකව වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම සංඝ සභාවේ සාමාජිකත්වය දරනු ලබයි.මාස 6 කට වරක් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේ රැස්වන මෙම සංඝ සභාව මගින් අසපු සංචිතයේ වැදගත් තීරණ ගනු ලබයි.එසේම වෙනත් කිසිදු නිකායක හෝ නිකාය පාර්ශවයක දක්නට නොලැබෙන '''මහා සංඝ මාරුව ''' සිදුවන්නේ ද එසේ රැස්වන දිනයේ දී ය.එහිදී අසපු ශාඛා අතර සංඝයා මාරු කිරීම සිදුවේ.එය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය තුල පමණක් දක්නට ලැබෙන එයටම ආවේණික වූ දෙයකි.

==දහමෙහි හැසිරීම==

බුදු රජාණන්වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීම අනුව මිනිස් උපතක් ලැබීම ම ඉතා දුලබ භාග්‍යයකි. බුදු දහම ගැන අසන්නට ද ලැබෙන වාසනාවන්තයින් කළ යුත්තේ අවසන් ඉලක්කය වන නිවන අරමුණු කර සිත දියුණු කර ගැනීමයි.

යමෙකු ට නිවන සාක්‍ෂාත් කර ගත හැක්කේ බුදු දහමට අනුකූලව හැසිරීම්න් අරි අට මග (ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය) නම් වූ ඒ උතුම් මග සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පමණි. ආධ්‍යාත්මික වර්ධනයේ මුල් පියවරවල්: උදා. සෝවාන් (සෝතාපන්න) හා සකෘදාගාමී (සකදාගාමී), එදිනෙදා ජීවිතයේ වැඩ කටයුතු අතරේ වුව ද ළඟා කර ගත හැක.

දුකින් මිදීම (නිවන සාක්‍ෂාත් කර ගැනීම) උදෙසා මුල් ම පියවර බුදුන් වදාළ ධර්මය දැන ගැනීම යි. බුදු දහම ඉගැන්වීම, සාකච්ඡා කිරීම සහ එහි හැසිරීම සඳහා අනුබල දිම ආදී ලෙස, ඒ අරබයා මහමෙව්නාවෙන් කෙරෙන කාර්ය භාරය වැදගත් ය.

එමෙන්ම, නිවන් මගෙහි කොටසක් ලෙස ම සිහිය (සති) ප්‍රගුණ කිරීම ඇසුරින්, සමාධිය හා ප්‍රඥාව දියුණු කර ගැනීමෙ හි වැදගත් ම කොටස වන භාවනාව වැඩීමට ද මහමෙව්නාවෙන්  පහසුකම් සැලසී ඇත.

අවධාරණය කෙරන වැදගත් ම කරුණක් වන්නේ: බුදු දහම හුදෙක් ජීවිතය දුක් සහගත බැව් පැවසීමෙන් නො නැවතී, එයින් මුළුමනින් ම අත් මිදීමේ මාර්ගය ද පෙන්වන බව ය.{{Relevance inline|date=2025-08-16|reason=මෙම කොටස රචනාවක් ලෙස ලියා ඇති අතර ලිපියේ විෂයට අදාළ නොවේ.}}

==දහම පැතිරවීම==
[[File:Mahamevnawa Publications.jpg|thumb|මහමෙව්නාව ප්‍රකාශන]]{{cquote|''තථාගතප්‌පවෙදිතො ධම්‌මවිනයො, භික්‌ඛවෙ, විවටො විරොචති, නො පටිච්‌ඡන්‌නො''&lt;br/&gt;තථාගතයන් වහන්සේ විසින් පනවන ලද ශ්‍රී සද්ධර්මයත් විනයත් බබළන්නේ විවර වුන විටය, සැඟවුණ විට නොවේ.|300px|50px|පටිච්‌ඡන්‌නසුත්‌තං&lt;ref&gt;[http://www.tipitaka.org/sinh/cscd/s0402m2.mul12.xml#para132 අඞ්‌ගුත්‌තරනිකායො→අඞ්‌ගුත්‌තරනිකායො→කුසිනාරවග්‌ගො(භාරංඩුවග්ගො)→පටිච්‌ඡන්‌නසුත්‌තං]&lt;/ref&gt;
}}

{{cquote|''චරථ, භික්‌ඛවෙ, චාරිකං බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්‌පාය අත්‌ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්‌සානං. මා එකෙන ද්‌වෙ අගමිත්‌ථ. දෙසෙථ, භික්‌ඛවෙ, ධම්‌මං ආදිකල්‍යාණං මජ්‌ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්‌ථං සබ්‍යඤ්‌ජනං කෙවලපරිපුණ්‌ණං පරිසුද්‌ධං බ්‍රහ්‌මචරියං පකාසෙථ. සන්‌ති සත්‌තා අප්‌පරජක්‌ඛජාතිකා , අස්‌සවනතා ධම්‌මස්‌ස පරිහායන්‌ති, භවිස්‌සන්‌ති ධම්‌මස්‌ස අඤ්‌ඤාතාරො.''&lt;br/&gt;පින්වත් මහණෙනි, බොහෝ දෙනාගේ හිත පිණිස ද, බොහෝ දෙනාගේ සැපය පිණිස ද, ලොවට අනුකම්පාවෙන් දෙවි මිනිසුන්ගේ අර්ථය හා හිත සුව පිණිස හැසිරෙන්න. එක මග දෙදෙනෙකු නොම යන්න. පින්වත් මහණෙනි, ඇරඹුම කලණ (යහපත්) වූ, මැද කලණ වූ, අවසන ද කලණ වූ මනා අරුත් සහිත, මනා ව්‍යවහාර සහිත, මුළුමනින් ම පිරිපුන් වූ, පිරිසිදු නිවන් මග ම පවසන්න. අල්ප වූ රජස් (කෙලෙස්) ඇති සත්වයෝ සිටිත්; ශ්‍රී සද්ධර්මය ඇසීමට නොලැබුණහොත් ඔවුන් පිරිහී යනු ඇත; සදහම් ඇසුනහොත් ඔවුන් එය අවබොධ කර ගනු ඇත.|300px|50px|මාරකථා&lt;ref&gt;[http://www.tipitaka.org/sinh/cscd/vin02m2.mul0.xml#para32 විනයපිටකෙ→මහාවග්‌ගපාළි→මහාඛන්‌ධකො→මාරකථා]&lt;/ref&gt;
}}

බුදු රජාණන් වහන්සේගේ සැබෑ ශ්‍රාවකයෝ ''සාමීචිපටිපන්න'' වෙති. එනම් දුකින් මිදීම උදෙසා ම දහමෙහි හැසිරෙන අතර ම, අන් අය ගැන අනුකම්පාවෙන් ම සද්ධර්මය පතුරවත්. මහමෙව්නාව ඇසුරු කරන ගිහි පැවිදි දෙපිරිසම ඉඩ ලැබෙන සැම විටම මෙලෙස හැසිරෙති.

මහමෙව්නාවේ ස්වාමීන් වහන්සේ ලා දහම් දෙසන්නේ/උගන්වන්නේ බුදු රජාණන් වහන්සේ දේශනා කර වදාළ අන්දමට ය.

{{cquote|යම් භික්‍ෂුවක් ''රූපය'' ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම (''නිබ්‌බිදාය '') පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම (''විරාගාය ''), එය නිරුද්‍ධ වීම (''නිරොධාය '') පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් විඳීම (''වේදනා'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් හඳුනා ගැනීම් (''සඤ්ඤා'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් චේතනාව තුළ සැකසීම (''සංඛාර'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් (විශේෂ වූ) දැනීම(''විඤ්ඤාණ'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...|300px|50px|ධම්‌මකථිකසුත්‌තං&lt;ref&gt; [http://www.tipitaka.org/sinh/cscd/s0303m.mul0.xml#para115 සංයුත්‌තනිකායො→ඛන්‌ධවග්‌ගො→ඛන්‌ධසංයුත්‌තං→ධම්‌මකථිකවග්‌ගො→ධම්‌මකථිකසුත්‌තං]&lt;/ref&gt;
}}
එනිසා ජීවිතයේ යථාර්තය හෙළිදරවු කරන, දුකින් මිදීමට නොපමා විය යුතු ආකාරය ම අවධාරණය කරන, බුදු රජුන්ගේ මූලික ඉගැන්වීම මත ම පදනම් වූ (පටිගත කළ) දහම් දේශනා සහ දහම් පොත් පත් මහමෙව්නාව ඇසුරු කරන්නන් අතර සංසරණය වෙනු දැකිය හැක.

ආරම්භක ශ්‍රී ලාංකික පසුබිම නිසා මෙම ප්‍රකාශන බොහොමයක් ඇත්තේ සිංහලයෙ නි; නමුත් මෙහි නිල වෙබ් අඩවිය ඔස්සේ ඉංග්‍රීසි සංස්කරණ හෙළි දැක්වෙනු දැන් දැකිය හැක.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mahamevnawa.lk/en/|title=mahamevnawa.lk}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාවේ කැනඩා සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපද ශාඛා මඟින් &quot;''අමා සදහම් මණ්ඩපය''&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=මහමෙව්නාව|publisher=මහමෙව්නාව - ටොරන්ටෝ  නුවර |url=http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |access-date=26 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503053215/http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |archive-date=3 May 2008}}&lt;/ref&gt; නමින් සජීවි සිංහල මාධ්‍ය අන්තර්ජාල (Internet) ධර්ම සාකච්ඡාවක් මෑතක සිට අරඹා ඇත. ලොව පුරා විසිරී සිටින සිංහල බෞද්ධයන් ට සද්ධර්මය පිළිබඳ ඇති සැක දුරු කරගැනීමට එයින් මග සැළසී ඇත.
==ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය==
{{වැඩිදුර|ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය}}
ලාභනොලබන ආයතනයක් වන මෙය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සදහා 2012 දී ආරම්භ වූ මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකා වලින් එකකි.එසේම ශ්‍රී ලංකාවේ වැඩිම ආවරණ ජාලයක් හිමි එකම බෞද්ධ නාලිකාවද වේ.ඊට අමතරව ලක්විරු ගුවන්විදුලිය ලෙස ගුවන්විදුලි නාලිකාවක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.මෙම නාලිකා ඔස්සේ පැය 24 පුරාම ශ්‍රාවකයන් උදෙසා ධර්ම දානය සිදුකරන අතර සෑම ධර්ම දේශනාවක්ම සිදු කරන්නේ මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ස්වාමීන් වහන්සේල විසිනි.බොහෝ වැඩසටහන් පටිගත කිරිබත්ගොඩ කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපු පරිශ්‍රයේ සිදු වේ.

තවද, ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය මගින් අන්තර්ජාල අවකාශ තුලින් ද ධර්මය ප්‍රචාරණය කරයි.ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනී YouTube නාලිකාව මේවනවිට ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව මිලියනය පසු කර ඇති අතර එය බෞද්ධ නාලිකාවක් සතු වැඩිම ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව වේ.මීට අමතරව මහමෙව්නාව,ලක්විරු ගුවන්විදුලිය ආදී ලෙස සිංහල භාෂාවෙන් ධර්ම ප්‍රචාරණය කරන යූටියුබ් නාලිකා කිහිපයක් ඇති අතර ,Buddha Rashmi ලෙස හින්දි භාෂාවෙන් ද යූටියුබ් නාලිකා කිහිපයක් ද,Tamil Buddhist,Muniwar ලෙස දෙමළ භාෂාවෙන් නාලිකා කිහිපයක් ද,Buddhism,Colombo Damma Freinds ලෙස ඉංග්‍රීසී භාෂාවෙන් නාලිකා කිහිපයක් ද ඊට අමතරව චින භාෂාවෙන් සිදුකරන නාලිකාවක් ද පවතී.දැනට වැඩිම භාෂා ගණනකින් ලොව පුරා ධර්ම ප්‍රචාරණය සිදුකරන එකම බෞද්ධ ධර්මායතනය ද මහමෙව්නාව වේ.

'''මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ''' නමින් ප්‍රකාශන ආයතනයක් ද පවතින අතර මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මගින් නිකුත් කරන සියලු පොත් ඒ හරහා මුද්‍රණය කර නිකුත් කෙරේ.එසේම &quot;මහාමේඝ&quot; නමින් බෞද්ධ සඟරාවක් ද මාසිකව නිකුත් වේ.

== සවිස්තරාත්මක සටහන් ==
&lt;references group=&quot;විස්තර&quot; /&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[බුදු දහම]]
* [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
* [[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[https://mahamevnawa.lk/new-publications/ මහමෙව්නාව සදහම් ප්‍රකාශන]</text>
      <sha1>1f5jtrpifczytuxkr3xu1m8g9e7kzqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7022</id>
    <revision>
      <id>794241</id>
      <parentid>768758</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11001" sha1="1wpipdvygar7abl6vziournqgwe0uuq" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}

'''අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ''' [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව|මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ]] නිර්මාතෘන් වහන්සේ යි.&lt;ref&gt; [https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/ ආරම්භකයා පිළිබඳ , මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ, නිල වෙබ් අඩවියෙහි සටහන]&lt;/ref&gt; උන් වහන්සේ කලක් අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ අතිපූජනීය අනුනායක  ස්වාමීන්වහන්සේ ලෙස ද කටයුතු කලේ ය.

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>1wpipdvygar7abl6vziournqgwe0uuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කෙන්යාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7056</id>
    <revision>
      <id>794342</id>
      <parentid>700794</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="319763" sha1="eoo2fbn6xkjafp16vtouylb75cutv3l" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = කෙන්යා ජනරජය
| common_name            = කෙන්යාව
| native_name            = {{native name|sw|Jamhuri ya Kenya}}
| image_flag             = Flag of Kenya.svg
| image_coat             = File:Coat_of_arms_of_Kenya_(Official).svg
| national_motto         = &quot;[[හරම්බී]]&quot;&lt;br /&gt;({{lang-si|&quot;අපි හැමෝම එකතු වෙමු&quot;}})
| national_anthem        = &quot;ඊ මුංගු න්ගුවු යෙටු&quot;&lt;br /&gt;({{Lang-si|&quot;සියලු මැවිල්ලේ දෙවියනි&quot;}})&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:National anthem of Kenya, performed by the United States Navy Band.wav|center]]&lt;/div&gt;
| image_map              = {{Switcher|[[File:Kenya (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Kenya AU Africa.svg|frameless]]|Show map of Africa|default=1}}
| map_caption            = 
| image_map2             = 
| capital                = [[නයිරෝබි]]
| coordinates            = {{Coord|1|16|S|36|48|E|type:city}}
| largest_city           = [[නයිරෝබි]]
| official_languages     = {{hlist |ස්වහීලී භාෂාව|ඉංග්‍රීසි භාෂාව&lt;ref name=&quot;Conlang&quot;&gt;Constitution (2009) Art. 7 [National, official and other languages] &quot;(1) The national language of the Republic is Swahili. (2) The official languages of the Republic are Swahili and English. (3) The State shall–-–- (a) promote and protect the diversity of language of the people of Kenya; and (b) promote the development and use of indigenous languages, Kenyan Sign language, Braille and other communication formats and technologies accessible to persons with disabilities.&quot;&lt;/ref&gt;}}
| languages_type         = ජාතික භාෂාව
| languages              = ස්වහීලී භාෂාව&lt;ref name=&quot;Conlang&quot; /&gt;
| ethnic_groups          = {{unbulleted list
 | 17.13% [[කිකුයු ජනතාව]]
 | 14.35% [[ලුහ්යා ජනතාව]]
 | 13.37% [[කැලෙන්ජින් ජනතාව]]
 | 10.65% [[ලුඕ ජනතාව]]
 | 9.81% [[කම්බා ජනතාව]]
 | 5.85% [[සෝමාලියානුවන්]]
 | 5.68% [[කිසි ජනතාව]]
 | 5.23% [[මිජිකෙන්ඩා ජනතාව]]
 | 4.15% [[මේරු ජනතාව]]
 | 13.78% වෙනත් අය
 }}
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;Census2019a&quot;&gt;{{Cite web |title=2019 Kenya Population and Housing Census Volume IV: Distribution of Population by Socio-Economic Characteristics |url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&amp;wpdmdl=5730&amp;ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605222711/https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&amp;wpdmdl=5730&amp;ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |archive-date=5 June 2020 |access-date=24 March 2020 |website=Kenya National Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year     = 2019 සංගණනය
| religion               = &lt;!-- direct figures from ReligionUNdata reference --&gt;{{unbulleted list
 |85.5% [[ක්‍රිස්තියානි]]
|{{Tree list}}
* 60.8% [[ප්‍රොතෙස්තන්තවාදය]]
* 20.6% [[කෙන්යාවේ කතෝලික පල්ලිය]]
* 4.1% වෙනත් [[කිතුනු නිකායන්]]
{{Tree list/end}}
  |11% [[ඉස්ලාම්]]
  |1.5% [[අනාගමික]]
  |0.7% [[සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි]]
  |1.3% වෙනත්}}
| religion_ref           = &lt;ref name=&quot;Census2019a&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/kenya/ |title=2022 Report on International Religious Freedom: Kenya |publisher=United States Department of State |access-date=24 December 2023}}&lt;/ref&gt;
| demonym                = කෙන්යානුවන්
| government_type        = ඒකීය, [[ජනාධිපති ජනරජය]]
| leader_title1          = ජනාධිපති
| leader_name1           = [[විලියම් රූටෝ]]
| leader_title2          = නියෝජ්‍ය ජනාධිපති
| leader_name2           = [[රිගති ගචගුවා]]
| leader_title3          = සෙනෙට් කථානායක
| leader_name3           = [[ඇමසොන් කින්ගි]]
| leader_title4          = ජාතික සභා කථානායක
| leader_name4           = [[මෝසස් වැටංගුල]]
| leader_title5          = අගවිනිසුරු
| leader_name5           = [[මාර්තා කූමේ]]
| legislature            = පාර්ලිමේන්තුව
| upper_house            = සෙනෙට් සභාව
| lower_house            = ජාතික සභාව
| sovereignty_type       = ස්වාධීනත්වය
| sovereignty_note       = [[එක්සත් රාජධානිය]] වෙතින්
| established_event1     = ඩොමීනියන්
| established_date1      = 1963 දෙසැම්බර් 12
| established_event2     = [[ජනරජය]]
| established_date2      = 1964 දෙසැම්බර් 12
| established_event3     = වර්තමාන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව
| established_date3      = 2010 අගෝස්තු 27
| area_km2               = 580,367
| area_footnote          = &lt;ref name=&quot;unstats08&quot;&gt;{{Cite web |year=2012 |title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200826065042/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |archive-date=26 August 2020 |access-date=4 September 2017 |publisher=United Nations Statistics Division}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=United Nations Statistics Division – Demographic and Social Statistics |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428204710/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |archive-date=28 April 2015 |access-date=4 September 2017 |website=unstats.un.org}}&lt;/ref&gt;
| area_rank              = 48 වෙනි &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi             = 224,960 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water          = 2.3
| population_estimate    = 51,526,000&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/#|title=2019 KPHC – Analytical Report on Population Projections Vol XVI|access-date=11 July 2023|date=September 2022|website=Kenya National Bureau of Statistics|page=38}}&lt;/ref&gt;
| population_census      = 47,564,296&lt;ref name=&quot;KNBS2019&quot;&gt;{{Cite web |date=4 November 2019 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Results |url=https://www.knbs.or.ke/?p=5621 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113183948/https://www.knbs.or.ke/?p=5621 |archive-date=13 November 2019 |access-date=15 November 2019 |website=Kenya National Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2023
| population_estimate_rank = 28 වෙනි
| population_census_year = 2019
| population_census_rank = 
| population_density_km2 = 82
| population_density_sq_mi = auto&lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = 124 වෙනි
| GDP_PPP                = {{increase}} ඇ. ඩො. බිලියන 338.964&lt;ref name=&quot;IMFWEO.KE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=664,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Kenya) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 October 2023 |access-date=13 October 2023}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2023
| GDP_PPP_rank           = 66 වෙනි
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} ඇ. ඩො. 6,576&lt;ref name=&quot;IMFWEO.KE&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 140 වෙනි
| GDP_nominal            = {{decrease}} ඇ. ඩො. බිලියන 112.749&lt;ref name=&quot;IMFWEO.KE&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2023
| GDP_nominal_rank       = 66 වෙනි
| GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} ඇ. ඩො. 2,187&lt;ref name=&quot;IMFWEO.KE&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 147 වෙනි
| Gini                   = 38.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;GINI&quot;&gt;{{Cite web |year=2019 |title=Gini index |url= https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KE |url-status=live |access-date=17 October 2023 |publisher=World Bank Group |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615030226/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KE |archive-date=Jun 15, 2023 }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI                    = 0.575 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2021&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Cite web |date=8 September 2022 |title=Human Development Report 2021/2022 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |access-date=8 September 2022 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 152 වෙනි
| currency               = [[කෙන්යානු සිලිං]]
| currency_code          = KES
| time_zone              = [[East Africa Time]]
| utc_offset             = +3
| date_format            = දිදි/මාමා/වවවව
| drives_on              = වම
| calling_code           = [[+254]]
| cctld                  = [[.ke]]
| footnotes              = සීඅයිඒ අනුව, මේ රට සඳහා ඇස්තමේන්තු පැහැදිලිවම ඒඩ්ස් නිසා මරණ බලපෑම් සැලකිල්ලට ගනී; මෙය අඩු ආයු අපේක්ෂාව, ඉහළ ළදරු මරණ සහ මරණ අනුපාත, අඩු ජනගහන හා වර්ධන අනුපාත, සහ වෙනත් ආකාරයකින් බලාපොරොත්තු වූවාට වඩා වයස සහ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය අනුව ජනගහන ව්‍යාප්තියේ වෙනස්කම් ඇති කළ හැකිය.{{big|&lt;ref name=cia/&gt;}}
| religion_year          = 2019 සංගණනය
}}
'''කෙන්යාව''', නිල වශයෙන් '''කෙන්යා ජනරජය''', නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ පිහිටි රටකි. 2019 සංගණනයේදී මිලියන 47.6 කට වැඩි ජනගහනයක් සහිත&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2019 Kenya population and housing census – population by county and sub county – Kenya Data Portal |url=https://kenya.opendataforafrica.org/msdpnbc/2019-kenya-population-and-housing-census-population-by-county-and-sub-county?county=1001880-limuru |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416222406/https://kenya.opendataforafrica.org/msdpnbc/2019-kenya-population-and-housing-census-population-by-county-and-sub-county?county=1001880-limuru |archive-date=16 April 2021 |access-date=2 January 2021 |website=kenya.opendataforafrica.org}}&lt;/ref&gt; අප්‍රිකානු සංගමයේ සාමාජිකයෙකි,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constitutive Act of the African Union |url=https://au.int/sites/default/files/pages/34873-file-constitutiveact_en.pdf |access-date=2023-12-18 |website=au.int |language=en}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාව ලෝකයේ 28 වන වැඩිම ජනගහනය සහිත රට වන අතර අප්‍රිකාවේ 7 වන වැඩිම ජනගහනය සහිත රට වේ. කෙන්යාවේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය නයිරෝබි වන අතර, එහි පැරණිතම සහ දෙවන විශාලතම නගරය, 1907 වන තෙක් කෙන්යාවේ පළමු අගනුවර ද වූ අතර, ඉන්දියන් සාගරයේ මොම්බාසා දූපත සහ ඒ අවට ප්‍රධාන භූමිය ඇතුළත් වන මොම්බාසා හි ප්‍රධාන වරාය නගරය වේ. අනෙකුත් වැදගත් නගර වන්නේ කිසුමු සහ නකුරු ය. කෙන්යාවට මායිම් වන්නේ වයඹ දෙසින් දකුණු සුඩානය, උතුරින් ඉතියෝපියාව, නැගෙනහිරින් සෝමාලියාව, බටහිරින් උගන්ඩාව, දකුණින් ටැන්සානියාව සහ ගිනිකොන දෙසින් ඉන්දියන් සාගරයයි. කෙන්යාවේ භූගෝලය, දේශගුණය සහ ජනගහනය පුළුල් ලෙස වෙනස් වන අතර, සීතල හිමෙන් වැසී ගිය කඳු මුදුන් (කෙන්යාවේ බැටියන්, නෙලියන් සහ පොයින්ට් ලෙනනා) අවට විශාල වනාන්තර, වනජීවී සහ සාරවත් කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශවලින් බටහිර සහ විරසක නිම්න ප්‍රාන්තවල සෞම්‍ය දේශගුණය දක්වා විහිදේ. වියළි අඩු සාරවත් ශුෂ්ක සහ අර්ධ ශුෂ්ක ප්‍රදේශ සහ නිරපේක්ෂ කාන්තාර ඇත. (චල්බි කාන්තාරය සහ නයිරි කාන්තාරය)

කෙන්යාවේ ආදිතම වැසියෝ වර්තමාන හඩ්සා මිනිසුන් මෙන් දඩයම් කරන්නන් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=African Hunter-Gatherers: Survival, History and Politics of Identity |url=https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/68396/1/ASM_S_26_257.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104052710/https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/68396/1/ASM_S_26_257.pdf |archive-date=4 November 2018 |access-date=2021-10-18 |website=repository.kulib.kyoto-u.ac.jp |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The East African Bushmen |url=https://www.researchgate.net/publication/271694891 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220109200619/https://www.researchgate.net/publication/271694891_The_Myth_of_the_East_African_%27Bushmen%27 |archive-date=9 January 2022 |access-date=2021-10-18 |website=researchgate.net |language=en}}&lt;/ref&gt; ආශ්‍රිත කෞතුක වස්තු සහ ඇටසැකිලි ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක කාල නිර්ණයට අනුව, කුෂිටික් කථා කරන්නන් ප්‍රථමයෙන් කෙන්යාවේ පහත් බිම්වල පදිංචි වූයේ ක්‍රිස්තු පූර්ව 3,200 සහ 1,300 අතර වන අතර, එය පහතරට සැවානා පැස්ටරල් නවශිලා යුගය ලෙස හැඳින්වේ. නිලෝටික්-කතා කරන එඬේරුන් (කෙන්යාවේ නිලෝටික් කථිකයන්ගේ මුතුන් මිත්තන්) වර්තමාන දකුණු සුඩානයේ සිට කෙන්යාවට සංක්‍රමණය වීමට පටන් ගත්තේ ක්‍රි.පූ 500 දී පමණය.&lt;ref name=&quot;EhretCHS2&quot;&gt;Ehret, C. (1983) ''Culture History in the Southern Sudan'', J. Mack, P. Robertshaw, Eds., British Institute in Eastern Africa, Nairobi, pp. 19–48, {{ISBN|1-872566-04-9}}.&lt;/ref&gt; බන්ටු ජනතාව ක්‍රි.පූ. 250 සහ ක්‍රි.ව. 500 අතර වෙරළ තීරයේ සහ අභ්‍යන්තරයේ පදිංචි වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wonders Of The African World |url=http://www.pbs.org/wonders/Episodes/Epi2/swahi_2.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019091759/http://www.pbs.org/wonders/Episodes/Epi2/swahi_2.htm |archive-date=19 October 2019 |access-date=2021-10-18 |website=pbs |language=en}}&lt;/ref&gt;

යුරෝපීය සබඳතා 1500 දී පෘතුගීසි අධිරාජ්‍යය සමඟ ආරම්භ වූ අතර කෙන්යාවේ ඵලදායී යටත් විජිතකරණය 19 වන සියවසේ යුරෝපීය අභ්‍යන්තර ගවේෂණය අතරතුර ආරම්භ විය. නූතන කෙන්යාව 1895 දී බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය විසින් පිහිටුවන ලද ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයකින් සහ 1920 දී ආරම්භ වූ කෙන්යා ජනපදයෙන් මතු විය. එක්සත් රාජධානිය සහ යටත් විජිතය අතර ඇති වූ නොයෙකුත් ආරවුල් 1952 දී ආරම්භ වූ මවු මවු විප්ලවය සහ ප්‍රකාශනය 1963 දී නිදහස හේතු විය. නිදහසෙන් පසුව, කෙන්යාව පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙකු ලෙස පැවතුනි. වත්මන් ව්‍යවස්ථාව 2010 දී සම්මත වූ අතර 1963 නිදහස් ව්‍යවස්ථාව ප්‍රතිස්ථාපනය විය.

කෙන්යාව යනු ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි, එහි තේරී පත් වූ නිලධාරීන් ජනතාව නියෝජනය කරන අතර ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍යයේ සහ රජයේ ප්‍රධානියා වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 December 2007 |title=Victorian Electronic Democracy – Final Report – Table of ContentsVictorian Electronic Democracy – Final Report – Glossary |url=http://www.parliament.vic.gov.au/SARC/E-Democracy/Final_Report/Glossary.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213045132/http://www.parliament.vic.gov.au/SARC/E-Democracy/Final_Report/Glossary.htm |archive-date=13 December 2007 |access-date=29 January 2019}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය, ලෝක බැංකුව, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල, COMESA, ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය, මෙන්ම අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල සාමාජිකයෙකි. දළ ජාතික ආදායම 1,840 සමඟින්,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GNI per capita, Atlas method (current US$) – Kenya |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.PCAP.CD?locations=KE&amp;year_high_desc=true |access-date=3 May 2022 |website=worldbank.org |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාව අඩු මධ්‍යම ආදායම් ලබන ආර්ථිකයකි. කෙන්යාවේ ආර්ථිකය ඉතියෝපියාවට පසු නැගෙනහිර සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ දෙවන විශාලතම ආර්ථිකය වන අතර නයිරෝබි ප්‍රධාන කලාපීය වාණිජ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සේවය කරයි.&lt;ref name=&quot;second-largest-economy&quot;&gt;{{cite news|url=https://africa.businessinsider.com/local/markets/african-giants-the-10-largest-economies-on-the-continent/1w6srcq|title=African giants: The 10 largest economies on the continent|author=Oluwole, Victor|date=24 July 2023|work=Business Insider Africa|accessdate=26 November 2023}}&lt;/ref&gt; කෘෂිකර්මාන්තය විශාලතම අංශයයි; තේ සහ කෝපි සාම්ප්‍රදායික මුදල් බෝග වන අතර නැවුම් මල් වේගයෙන් වර්ධනය වන අපනයනයකි. සේවා කර්මාන්තය ද ප්‍රධාන ආර්ථික ධාවකයකි, විශේෂයෙන් සංචාරක ව්‍යාපාරය. කෙන්යාව නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජා වෙළඳ කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකි,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=East African Community |url=https://www.eala.org/uploads/The_Treaty_for_the_Establishment_of_the_East_Africa_Community_2006_1999.pdf |access-date=2023-12-19 |website=eala.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=East African Federation |url=https://www.eac.int/political-federation |access-date=2023-12-19 |website=eac.int |language=en}}&lt;/ref&gt; සමහර ජාත්‍යන්තර වෙළඳ සංවිධාන එය අප්‍රිකාවේ මහා අඟේ කොටසක් ලෙස වර්ගීකරණය කරයි.&lt;ref&gt;Maxwell, Daniel, and Ben Watkins. &quot;Humanitarian information systems and emergencies in the Greater Horn of Africa: logical components and logical linkages.&quot; Disasters 27.1 (2003): 72–90.&lt;/ref&gt; අප්‍රිකාව කෙන්යාවේ විශාලතම අපනයන වෙළඳපොල වන අතර, පසුව යුරෝපීය සංගමය වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mwangi S. Kimenyi |last2=Francis M. Mwega |last3=Njuguna S. Ndung'u |date=May 2016 |title=The African Lions: Kenya country case study |url=http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2016/05/16-kenya-country-case-study/kenya-country-case.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527210738/http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2016/05/16-kenya-country-case-study/kenya-country-case.pdf |archive-date=27 May 2016 |access-date=23 May 2016 |publisher=The Brookings Institution}}&lt;/ref&gt;

== නිරුක්තිය ==
කෙන්යා ජනරජය නම් කර ඇත්තේ කෙන්යාවේ කන්ද අනුව ය. නූතන නාමයේ පැරණිතම වාර්තාගත අනුවාදය 19 වන සියවසේදී ජර්මානු ගවේෂක ජොහාන් ලුඩ්විග් ක්‍රැප් විසින් ලියන ලදී. දිගු දුර වෙළෙඳ ප්‍රධානී කිවෝයි විසින් මෙහෙයවන ලද කම්බා තවලමක් සමඟ ගමන් කරන විට, ක්‍රැප්ෆ් කඳු මුදුන දැක එය හඳුන්වන්නේ කුමක්දැයි විමසීය. කිවෝයි ඔහුට &quot;කේ-නියා&quot; හෝ &quot;කිලිමා - කිනියා&quot; කීවේ, එහි කඳු මුදුන්වල ඇති කළු පාෂාණ සහ සුදු හිම රටාව ඔහුට පිරිමි පැස්බරාගේ පිහාටු මතක් කළ නිසා විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;sullivan&quot;&gt;{{Cite book|last=Sullivan|first=Paul|title=Kikuyu Districts|publisher=Mkuki na Nyota Publishers|year=2006|location=Dar es Salaam, Tanzania}}&lt;/ref&gt; පුරාවිද්‍යා කිකුයු හි 'නයග' හෝ වඩාත් පොදුවේ 'මෙන්යගන්යග' යන වචනය අතිශයින්ම දීප්තිමත් වස්තුවක් විස්තර කිරීමට භාවිතා කරයි. කෙන්යාවේ කඳු බෑවුම්වල වාසය කරන ඇගිකුයු එය කිකුයුහි කිලිමා - කිනියා (වචනාර්ථයෙන් 'දීප්තිය සහිත කන්ද') ලෙස හඳුන්වන අතර එම්බු එය &quot;කිරෙන්යා&quot; ලෙස හඳුන්වයි. මෙම නම් තුනටම ඇත්තේ එකම අර්ථයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History |url=http://www.kenyaembassy.com/aboutkenyahistory.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160526191351/http://www.kenyaembassy.com/aboutkenyahistory.html |archive-date=26 May 2016 |access-date=13 May 2016}}&lt;/ref&gt;

ලුඩ්විග් ක්‍රැප්ෆ් විසින් මෙම නම කෙනියා සහ කෙග්නියා ලෙස සටහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Krapf&quot;&gt;{{Cite book|last=Krapf|first=Johann Ludwig|title=Travels, Researches, and Missionary Labours in Eastern Africa|publisher=Frank Cass &amp; Co. Ltd|year=1860|location=London|author-link=Johann Ludwig Krapf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;krapf_452&quot;&gt;{{Cite journal|last=Krapf|first=Johann Ludwig|author-link=Johann Ludwig Krapf|date=13 May 1850|title=Extract from Krapf's diary|journal=Church Missionary Intelligencer|volume=i|page=452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;foottit&quot;&gt;{{Cite book|last=Foottit|first=Claire|title=Kenya|publisher=Bradt Travel Guides Ltd|year=2006|isbn=978-1-84162-066-4|series=The Brade Travel Guide|orig-year=2004}}&lt;/ref&gt; මෙය අප්‍රිකානු උච්චාරණය /ˈkɛnjə/ හි නිශ්චිත අංකනයක් බව ඇතැමුන් පවසා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ratcliffe, B. J.|date=January 1943|title=The Spelling of Kenya|journal=Journal of the Royal African Society|volume=42|issue=166|pages=42–44|jstor=717465}}&lt;/ref&gt; ස්කොට්ලන්ත භූ විද්‍යාඥයෙකු සහ ස්වභාව විද්‍යාඥයෙකු වන ජෝසෆ් තොම්සන්ස් විසින් අඳින ලද 1882 සිතියමක, කෙන්යාව කඳුකරය කෙන්යාව ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;sullivan&quot; /&gt; කන්දේ නම රටේ නම ලෙස පිළිගැනිණි. රට නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය ලෙස හැඳින්වූ මුල් යටත් විජිත යුගයේදී එය පුළුල් නිල භාවිතයට නොපැමිණි. නිල නාමය 1920 දී කෙන්යාවේ ජනපදය ලෙස වෙනස් කරන ලදී.

== ඉතිහාසය ==

=== මානව ප්‍රාග් ඉතිහාසය ===
[[File:Turkana_Boy.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Turkana_Boy.jpg|වම|thumb|හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ට අයත් අවුරුදු මිලියන 1.6ක් පැරණි හොමිනිඩ් පොසිලයක් වන තුර්කානා පිරිමි ළමයා]]
හෝමෝ හැබිලිස් (වසර මිලියන 1.8 සිට 2.5 දක්වා) සහ හෝමෝ ඉරෙක්ටස් (වසර මිලියන 1.9 සිට 350,000 දක්වා) වැනි හොමිනිඩ්ස් නූතන හෝමෝ සේපියන්වරුන්ගේ සෘජු මුතුන් මිත්තන් විය හැකි අතර ප්ලයිස්ටොසීන යුගයේ කෙන්යාවේ ජීවත් විය.&lt;ref name=&quot;Isaac&quot;&gt;{{Cite book|last=Glynn Llywelyn Isaac|first=Barbara Isaac|url={{google books|plainurl=y|id=qwEoAQAAMAAJ|page=xiii}}|title=Olorgesailie: archeological studies of a Middle Pleistocene lake basin in Kenya|publisher=University of Chicago Press|year=1977|page=xiii}}&lt;/ref&gt; 1984 දී ටර්කානා විලෙහි කැණීම් වලදී, කමෝයා කිමියුගේ සහාය ඇතිව පැලියෝ මානව විද්‍යාඥ රිචඩ් ලීකී, වසර මිලියන 1.6 ක් පැරණි හෝමෝ ඉරෙක්ටස් පොසිලයක් වන තුර්කානා බෝයි සොයා ගන්නා ලදී. කෙන්යාව ඇතුළු නැගෙනහිර අප්‍රිකාව නූතන මානවයන් (හෝමෝ සේපියන්ස්) ජීවත් වූ බවට විශ්වාස කෙරෙන මුල්ම ප්‍රදේශවලින් එකකි. වසර 320,000 කට පමණ පෙර, දිගු-දුර වෙළඳ ජාලයන් (අබ්සිඩියන් වැනි භාණ්ඩ ඇතුළත්), වර්ණක භාවිතය සහ ප්‍රක්ෂේපණ ලක්ෂ්‍ය සෑදීම ඇතුළු නවීන චර්යාවන්ගේ මුල් මතුවීම පිළිබඳ සාක්ෂි 2018 දී සොයා ගන්නා ලදී. වෙබ් අඩවියේ 2018 අධ්‍යයන තුනක කතුවරුන් යෝජනා කරන්නේ හෝමෝ සේපියන්ස් මතුවන කාලය වන විට අප්‍රිකාවේ සංකීර්ණ හා නවීන හැසිරීම් දැනටමත් ආරම්භ වී ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;NPR-593591796&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/03/15/593591796/scientists-are-amazed-by-stone-age-tools-they-dug-up-in-kenya|title=Scientists Are Amazed By Stone Age Tools They Dug Up In Kenya|last=Chatterjee|first=Rhitu|date=15 March 2018|work=[[NPR]]|access-date=15 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315193655/https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/03/15/593591796/scientists-are-amazed-by-stone-age-tools-they-dug-up-in-kenya|archive-date=15 March 2018|author-link=Rhitu Chatterjee|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Atlantic-555674&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/03/a-deeper-origin-of-complex-human-cultures/555674/|title=A Cultural Leap at the Dawn of Humanity – New finds from Kenya suggest that humans used long-distance trade networks, sophisticated tools, and symbolic pigments right from the dawn of our species.|last=Yong|first=Ed|date=15 March 2018|work=[[The Atlantic]]|access-date=15 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117002023/https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/03/a-deeper-origin-of-complex-human-cultures/555674/|archive-date=17 November 2020|author-link=Ed Yong|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brooks&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Brooks AS, Yellen JE, Potts R, Behrensmeyer AK, Deino AL, Leslie DE, Ambrose SH, Ferguson JR, d'Errico F, Zipkin AM, Whittaker S, Post J, Veatch EG, Foecke K, Clark JB|year=2018|title=Long-distance stone transport and pigment use in the earliest Middle Stone Age|journal=Science|volume=360|issue=6384|pages=90–94|bibcode=2018Sci...360...90B|doi=10.1126/science.aao2646|pmid=29545508|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== නව ශිලා යුගය ===
වර්තමාන කෙන්යාවේ මුල්ම වැසියන් වූයේ නූතන කොයිසාන් කථිකයන්ට සමාන දඩයම්-එකතු කරන්නන් කණ්ඩායම්ය.&lt;ref name=&quot;EhretC18&quot;&gt;Ehret, C. (2002) ''The Civilizations of Africa: a History to 1800'', University Press of Virginia, {{ISBN|0-8139-2085-X}}.&lt;/ref&gt; මෙම ජනතාව පසුව බොහෝ දුරට අප්‍රිකාවේ අඟෙන් (නැගෙනහිර නෙරාගිය කොටස) කෘෂිකාර්මික කුෂිටික් (කෙන්යාවේ කුෂිටික් කථිකයන්ගේ මුතුන්මිත්තන්) විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;EhretHRSC&quot;&gt;Ehret, C. (1980) ''The historical reconstruction of Southern Cushitic phonology and vocabulary'', Kölner Beiträge zur Afrikanistik 5, Bd., Reimer, Berlin.&lt;/ref&gt; මුල් හොලොසීන යුගයේදී, කලාපීය දේශගුණය වියලි සිට තෙත් තත්ත්‍වයට මාරු වූ අතර, වඩාත් හිතකර පරිසරයක් තුළ කෘෂිකර්මාන්තය සහ ගව පාලනය වැනි සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් වර්ධනය කිරීමට අවස්ථාව සලසා දුන්නේය.&lt;ref name=&quot;EhretC18&quot; /&gt;

ක්‍රිපූ 500 දී පමණ, නිලෝටික් කතා කරන එඬේරුන් (කෙන්යාවේ නිලෝටික් කථිකයන්ගේ මුතුන්මිත්තන්) වර්තමාන දකුණු සුඩානයේ සිට කෙන්යාවට සංක්‍රමණය වීමට පටන් ගත්හ.&lt;ref name=&quot;EhretCHS&quot;&gt;Ehret, C. (1983) ''Culture History in the Southern Sudan'', J. Mack, P. Robertshaw, Eds., British Institute in Eastern Africa, Nairobi, pp. 19–48, {{ISBN|1-872566-04-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AmbroseALR&quot;&gt;Ambrose, S.H. (1982). &quot;Archaeological and linguistic reconstructions of history in East Africa.&quot; In Ehert, C., and Posnansky, M. (eds.), ''The archaeological and linguistic reconstruction of African history'', University of California Press, {{ISBN|0-520-04593-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AmbroseSG&quot;&gt;Ambrose, S.H. (1986) ''Sprache und Geschichte in Afrika'' 7.2, 11.&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ නිලෝටික් කණ්ඩායම්වලට කලෙන්ජින්, සම්බුරු, ලුඕ, තුර්කානා සහ මසායි ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;ILO&quot;&gt;{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=_84Gg-o5BhYC|page=55}}|title=Traditional occupations of indigenous and tribal peoples: Emerging trends|date=2000|publisher=International Labour Organization|isbn=9789221122586|language=en}}&lt;/ref&gt;

ක්‍රිස්තු වර්ෂ පළමු සහස්‍රය වන විට, බන්ටු කතා කරන ගොවීන් මුලින් වෙරළ දිගේ කලාපයට සංක්‍රමණය වී ඇත.&lt;ref name=&quot;EhretACA&quot;&gt;Ehret, C. (1998) ''An African Classical Age : Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to A.D. 400.'', University Press of Virginia, Charlottesville, pp. xvii, 354, {{ISBN|0-8139-2057-4}}.&lt;/ref&gt; බන්ටස් සම්භවය සහිත පිරිස් සිටින්නේ බටහිර අප්‍රිකාවේ බෙනු ගඟ දිගේ වර්තමාන නැගෙනහිර නයිජීරියාවේ සහ බටහිර කැමරූන් ප්‍රදේශයේය.&lt;ref name=&quot;EhretACA&quot; /&gt; බන්ටු සංක්‍රමණය කෘෂිකර්මාන්තයේ සහ යකඩ වැඩ කිරීමේ නව වර්ධනයන් කලාපයට ගෙන ආවේය.&lt;ref name=&quot;EhretACA&quot; /&gt; කෙන්යාවේ බන්ටු කණ්ඩායම් වලට කිකුයු, ලුහ්යා, කම්බා, කිසී, මෙරු, කුරියා, ඇම්බු, අම්බීරේ, වඩවිඩා-වටුවෙටා, වපොකොමෝ සහ මිජිකෙන්ඩා ඇතුළත් වේ.

කෙන්යාවේ අභ්‍යන්තරයේ ඇති කැපී පෙනෙන ප්‍රාග් ඓතිහාසික ස්ථාන අතරට තුර්කානා විලෙහි බටහිර පැත්තේ පිහිටි (සමහර විට පුරාවිද්‍යාත්මක) අඩවිය වන නමරතුංග සහ මිගෝරි ප්‍රාන්තයේ තිම්ලිච් ඔහිංගා හි තාප්ප සහිත ජනාවාස ඇතුළත් වේ.

=== ස්වහීලී වෙළඳ කාලය ===
[[File:Lamu_door.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lamu_door.jpg|දකුණ|thumb|ලාමුහි සම්ප්‍රදායික ස්වහීලී කැටයම් කළ ලී දොරක්]]
කෙන්යානු වෙරළ තීරය කෘෂිකාර්මික, මසුන් ඇල්ලීම, ලෝහ නිෂ්පාදනය සහ විදේශ රටවල් සමඟ වෙළඳාමෙන් ආර්ථිකයට සහාය වූ යකඩ කම්කරුවන් සහ බන්ටු යැපුම් ගොවීන්, දඩයම්කරුවන් සහ ධීවරයින්ගේ ප්‍රජාවන්ට සත්කාරකත්වය ලබා දී ඇත. මෙම ප්‍රජාවන් කලාපයේ මුල්ම නගර-රාජ්‍ය පිහිටුවා ගත් අතර, ඒවා සාමූහිකව අසානියා ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;pbs.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Wonders of the African World |url=https://www.pbs.org/wonders/fr_e2.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301223400/http://www.pbs.org/wonders/fr_e2.htm |archive-date=1 March 2020 |access-date=16 April 2010 |publisher=[[PBS]]}}&lt;/ref&gt;

1 වන සියවස වන විට මොම්බාසා, මලින්ඩි සහ සැන්සිබාර් වැනි බොහෝ නගර රාජ්‍යයන් අරාබිවරුන් සමඟ වෙළඳ සබඳතා ඇති කර ගැනීමට පටන් ගත්හ. මෙය ස්වහීලී රාජ්‍යවල වැඩි ආර්ථික වර්ධනයට, ඉස්ලාම් ආගම හඳුන්වාදීමට, ස්වහීලී බන්ටු භාෂාවට අරාබි බලපෑම්, සංස්කෘතික ව්‍යාප්තිය මෙන්ම ස්වහීලී නගර රාජ්‍ය විශාල වෙළඳ ජාලයක සාමාජිකයන් බවට පත් වීමට හේතු විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History and Origin of Swahili – Jifunze Kiswahili |url=http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160621021817/http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html |archive-date=21 June 2016 |access-date=17 July 2016 |publisher=swahilihub.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nanjira&quot;&gt;{{Cite book|last=Nanjira|first=Daniel Don|url={{google books|plainurl=y|id=LZuxGsXVPoMC|page=114}}|title=African Foreign Policy and Diplomacy from Antiquity to the 21st Century|date=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313379826|language=en}}&lt;/ref&gt; බොහෝ ඉතිහාසඥයින් බොහෝ කලක සිට නගර රාජ්‍ය පිහිටුවන ලද්දේ අරාබි හෝ පර්සියානු වෙළඳුන් විසින් බව විශ්වාස කර ඇත, නමුත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි මගින් නගර රාජ්‍ය දේශීය සංවර්ධනයක් ලෙස හඳුනා ගැනීමට හේතු වී ඇති අතර එය වෙළඳාම හේතුවෙන් විදේශීය බලපෑමට යටත් වුවද, බන්ටු සංස්කෘතික හරයක් රඳවා තබා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Spear, Thomas|year=2000|title=Early Swahili History Reconsidered|journal=The International Journal of African Historical Studies|volume=33|issue=2|pages=257–290|doi=10.2307/220649|jstor=220649}}&lt;/ref&gt;

ස්වහීලී ජනයා මිශ්‍ර අප්‍රිකානු සහ ආසියාතික (විශේෂයෙන් පර්සියානු) සම්භවයක් ඇති බවට DNA සාක්ෂි සොයාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Brielle|first1=E. S.|last2=Fleisher|first2=J.|last3=Wynne-Jones|first3=S.|display-authors=etal|year=2023|title=Entwined African and Asian genetic roots of medieval peoples of the Swahili coast|journal=nature|volume=615|pages=866–873|doi=10.1038/s41586-023-05754-w|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; කිල්වා සුල්තාන් රාජ්‍යය යනු නූතන ටැන්සානියාවේ කිල්වා කේන්ද්‍ර කරගත් මධ්‍යකාලීන සුල්තාන් රාජ්‍යයකි. එහි උච්චතම අවස්ථාවෙහිදී, එහි අධිකාරය කෙන්යාව ඇතුළු ස්වහීලී වෙරළ තීරයේ මුළු දිග දිගේම විහිදී ගියේය.&lt;ref&gt;شاكر مصطفى, ''موسوعة دوال العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث'', (دار العلم للملايين: 1993), p. 1360&lt;/ref&gt; 10 වැනි සියවසේ සිට, කිල්වාහි පාලකයන් විස්තීර්ණ කොරල්පර මුස්ලිම් පල්ලි තැනීමට සහ තඹ කාසි හඳුන්වා දීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Nicolini|first=Beatrice|url={{google books|plainurl=y|id=kVwhcDDhHQkC|page=62}}|title=Makran, Oman, and Zanzibar: Three-Terminal Cultural Corridor in the Western Indian Ocean, 1799–1856|date=1 January 2004|publisher=BRILL|isbn=9789004137806|page=62|language=en}}&lt;/ref&gt;

අරාබි, පර්සියානු සහ අනෙකුත් මැදපෙරදිග සහ දකුණු ආසියානු ණය වචන සහිත බන්ටු භාෂාවක් වන ස්වහීලී, පසුව විවිධ ජාතීන් අතර වෙළඳාම සඳහා භාෂාමය භාෂාවක් ලෙස වර්ධනය විය.&lt;ref name=&quot;pbs.org&quot; /&gt; 20 වැනි සියවසේ ආරම්භයේ සිට, ස්වහීලී භාෂාව ඉංග්‍රීසියෙන් බොහෝ ණය වචන සහ කැල්ක් භාවිතා කර ඇත, ඒවායින් බොහොමයක් ඉංග්‍රීසි යටත් විජිත පාලන සමයේදී ආරම්භ විය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gower|first=R.H.|date=April 1952|title=Swahili Borrowings from English|url=https://www.jstor.org/stable/1156242|journal=Africa|volume=22|issue=2|pages=154–157|doi=10.2307/1156242|jstor=1156242|s2cid=146513246}}&lt;/ref&gt;

=== මුල් පෘතුගීසි යටත් විජිතකරණය ===
[[File:Braun_Mombasa_UBHD.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Braun_Mombasa_UBHD.jpg|වම|thumb|කෙන්යාවේ පෘතුගීසි පැවැත්ම 1498 සිට 1730 දක්වා පැවතුනි. මොම්බාසා 1593 සිට 1698 දක්වා සහ නැවතත් 1728 සිට 1729 දක්වා පෘතුගීසි පාලනය යටතේ පැවතුනි.]]
ස්වහීලීවරු මොම්බාසා ප්‍රධාන වරාය නගරයක් ලෙස ගොඩනඟා අවට අනෙකුත් නගර-රාජ්‍යයන් සමඟ මෙන්ම පර්සියාවේ, අරාබියේ සහ ඉන්දියාවේ පවා වාණිජ මධ්‍යස්ථාන සමඟ වෙළඳ සබඳතා ඇති කර ගත්හ.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Alsayyad, Nezar|url={{google books|plainurl=y|id=6u3CRDloG-YC|page=22}}|title=Hybrid Urbanism|date=30 March 2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96612-6}}&lt;/ref&gt; 15 වන සියවස වන විට, පෘතුගීසි මුහුදු යාත්‍රාකරුවෙකු වන ඩුආර්ටේ බාබෝසා කියා සිටියේ &quot;මොම්බාසා යනු විශාල වාහන තදබදයක් ඇති ස්ථානයක් වන අතර හොඳ වරායක් ඇති බවත්, එහි සෑම විටම බොහෝ වර්ගවල කුඩා යාත්‍රා සහ විශාල නැව් ඇති බවත්, ඒවා දෙකම සොෆාලා සහ වෙනත් ප්‍රදේශවලින් බැඳී ඇති බවත්ය. එය කැම්බේ සහ මෙලින්ඩේ සිට පැමිණෙන අතර සැන්සිබාර් දූපතට යාත්‍රා කරන එවාය.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ali, Shanti Sadiq|url={{google books|plainurl=y|id=3CPc22nMqIC|page=24}}|title=The African Dispersal in the Deccan|publisher=Orient Blackswan|year=1996|isbn=978-81-250-0485-1}}{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

17 වන ශතවර්ෂයේදී, ස්වහීලී වෙරළ තීරය යටත් කරගත් අතර ඕමාන් සහ සැන්සිබාර්හි වතුකරයේ ඉල්ලීම් සපුරාලීම සඳහා වහල් වෙළඳාම පුළුල් කරන ලද ඕමානි අරාබිවරුන්ගේ සෘජු පාලනයට යටත් විය.&lt;ref&gt;&quot;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies Slavery (sociology)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150602182633/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies|date=2 June 2015}}&quot;. ''Encyclopædia Britannica'' Online.&lt;/ref&gt; මුලදී, මෙම වෙළඳුන් ප්‍රධාන වශයෙන් ඕමානයෙන් පැමිණි නමුත් පසුව බොහෝ දෙනෙක් සැන්සිබාර් (ටිප්පු ටිප් වැනි) සිට පැමිණියහ.&lt;ref&gt;[http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html Swahili Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180119091452/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html|date=19 January 2018}}. ''National Geographic''.&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් අත්ලාන්තික් සාගරයේ වහල් වෙළඳාමට බාධා කිරීමට ප්‍රතිචාර වශයෙන් පෘතුගීසීන් ඕමාන් සහ සැන්සිබාරි වෙළඳුන්ගෙන් වහලුන් මිලදී ගැනීමට පටන් ගත්හ.

ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා, කෙන්යානු වෙරළ තීරය බොහෝ වෙළඳුන්ට සහ ගවේෂකයන්ට සත්කාරකත්වය ලබා දී ඇත. කෙන්යානු වෙරළ තීරයේ ඇති නගර අතර මාලින්ඩි ද වේ. එය 14 වන සියවසේ සිට වැදගත් ස්වහීලී ජනාවාසයක් ලෙස පැවති අතර අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපයේ ආධිපත්‍යය සඳහා වරක් මොම්බාසා සමඟ තරඟ කළේය. මලින්දි සාම්ප්‍රදායිකව විදේශීය බලවතුන්ගේ මිත්‍ර වරාය නගරයකි. 1414 දී, චීන වෙළෙන්දා සහ ගවේෂක ෂෙන්ග් හේ, මින්ග් රාජවංශය නියෝජනය කරමින්, ඔහුගේ අවසාන 'නිධාන චාරිකාව' සඳහා නැඟෙනහිර අප්‍රිකානු වෙරළ තීරයට පැමිණියේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 January 2001 |title=PBS website |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/ancient/ancient-chinese-explorers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151008050639/http://www.pbs.org/wgbh/nova/ancient/ancient-chinese-explorers.html |archive-date=8 October 2015 |access-date=12 October 2015 |website=[[PBS]]}}&lt;/ref&gt; මලින්දි බලධාරීන් 1498 දී පෘතුගීසි ගවේෂක වස්කෝ ද ගාමා ද පිළිගත්තා.

=== 18 වන සහ 19 වන සියවස් ===
ක්‍රිස්තු වර්ෂ 18 සහ 19 වැනි සියවස්වලදී, මසායි ජනයා රුඩොල්ෆ් විල (දැන් තුර්කානා විල) ට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශයක සිට වර්තමාන මධ්‍යම කෙන්යාවට සංක්‍රමණය විය. එතරම් ප්‍රමාණයක් නොතිබුණද, වැඩි ප්‍රතිරෝධයක් නොදැක්වූ බන්ටු කතා කරන ජනතාව විශාල ප්‍රමාණයක් යටත් කර ගැනීමට ඔවුහු සමත් වූහ. නන්දි ජනයා මසායිට විරුද්ධ වීමට සමත් වූ අතර, ටාවෙටා ජනයා කිකුයු ජනයා සමඟ කිලිමන්ජාරෝ කන්දේ නැගෙනහිර මායිමේ වනාන්තරවලට පලා ගිය නමුත් පසුව වසූරිය තර්ජනය හේතුවෙන් ඔවුන්ට භූමිය හැර යාමට සිදු විය. රයින්ඩර්පෙස්ට් හෝ ප්ලූරොප්නියුමෝනියාව පැතිරීම මසායිගේ ගවයින්ට බෙහෙවින් බලපෑ අතර වසූරිය වසංගතයක් මසායිවරුන්ටම බලපෑවේය. මසායි ම්බටියන්, ප්‍රධාන ලයිබොන් (ඖෂධ මිනිසා) ගේ මරණයෙන් පසුව, මසායි සටන් කරන කණ්ඩායම් වලට බෙදී ගියේය. නිලෝටික් (මසායි) සහ බන්ටු ජනයා අතර බොහෝ ආරවුල් ඇති විය. කෙසේ වෙතත්, ලුඕ ජනතාව, ලුහ්යා ජනතාව සහ ගුසියි ජනතාව වැනි කණ්ඩායම් අතර සහයෝගීතාවය නවීන උපකරණ සහ සමාන ආර්ථික පාලන තන්ත්‍ර සඳහා හවුල් වචන මාලාව මගින් පැහැදිලි වේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ndeda|first=Mildred|year=2019|title=Population movement, settlement and the construction of society to the east of Lake Victoria in precolonial times: the western Kenyan case|url=https://journals.openedition.org/eastafrica/473|journal=The East African Review|issue=52|pages=83–108|doi=10.4000/eastafrica.473|doi-access=free|s2cid=198396394}}&lt;/ref&gt; අරාබි වෙළඳුන් එම ප්‍රදේශයේ රැඳී සිටියද, මෙම පාර්ශවයන් අතර ඇත් දළ වෙළඳාම් පැවතියද, සතුරු මසායි විසින් වෙළඳ මාර්ග කඩාකප්පල් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Beachey|first=R.W.|date=1967|title=The East African Ivory Trade in the Nineteenth Century|journal=The Journal of African History|volume=8|issue=2|pages=269–290|doi=10.1017/S0021853700007052|s2cid=162882930}}&lt;/ref&gt; මසායි තරණය කළ පළමු විදේශිකයන් වූයේ ජොහාන් ලුඩ්විග් ක්‍රැප්ෆ් සහ ජොහැන්නස් රෙබ්මන් යන ජර්මානු මිෂනාරිවරුන් දෙදෙනකු වන අතර ඔවුන් මොම්බාසා නගරයට නුදුරින් පිහිටි රබායි හි දූත මෙහෙවරක් ආරම්භ කළහ. මෙම යුගලය කෙන්යාවේ කන්ද නැරඹූ පළමු යුරෝපීයයන් විය.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=Johannes Rebmann |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Johannes-Rebmann |access-date=15 August 2022 |edition=Online}}&lt;/ref&gt;

=== ජර්මානු ආරක්ෂණ ප්‍රදේශය (1885-1890) ===
කෙන්යාවේ යටත් විජිත ඉතිහාසය ආරම්භ වන්නේ 1885 දී සැන්සිබාර්හි වෙරළබඩ දේපල සුල්තාන්වරයාට ඉහළින් ජර්මානු අධිරාජ්‍ය ආරක්ෂණයක් පිහිටුවීමත්, ඉන් පසුව 1888 දී ඉම්පීරියල් බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සමාගම පැමිණීමත් සමඟ ය. ජර්මනියේ හෙලිගොලන්ඩ්-සැන්සිබාර් ගිවිසුම මගින් අධිරාජ්‍ය එදිරිවාදිකම් වළක්වන ලදී. 1890 දී එහි නැගෙනහිර අප්‍රිකානු වෙරළබඩ ඉඩම් බ්‍රිතාන්‍යයට භාර දුන්නේය.

=== බ්‍රිතාන්‍ය කෙන්යාව (1888-1962) ===
[[File:Africa_1909_16a.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Africa_1909_16a.png|දකුණ|thumb|1909 දී බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර අප්‍රිකාව]]
ජර්මනිය විසින් බ්‍රිතාන්‍යයට පැවරීමෙන් පසුව උගන්ඩාවේ දුම්රිය මාර්ගය රට හරහා ගමන් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica&quot;&gt;Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt;

1890 සිට 1900 දක්වා ඔර්කොයියොට් කොයිටලෙල් අරප් සැමෝයි විසින් නායකත්වය දුන් සමහර ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්-විශේෂයෙන් නන්දි විසින් දුම්රිය ඉදිකිරීමට විරුද්ධ වූ නමුත් අවසානයේ බ්‍රිතාන්‍යයන් එය ගොඩනඟන ලදී. නන්දි යනු දුම්රිය මාර්ගය ගොඩනැගීමට බාධා කිරීම වැළැක්වීම සඳහා ස්වදේශික රක්ෂිතයකට දැමූ පළමු වාර්ගික කණ්ඩායමයි.&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica&quot; /&gt;

දුම්රිය ඉදිකිරීම් යුගයේදී, ඉදිකිරීම් සඳහා අවශ්‍ය පුහුණු ශ්‍රමිකයන්ගෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ලබා දුන් ඉන්දියානු කම්කරුවන් සැලකිය යුතු ලෙස ගලා ඒම සිදු විය.&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot;&gt;[[R. Mugo Gatheru]] (2005) ''Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970'', McFarland, {{ISBN|0-7864-2199-1}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් සහ ඔවුන්ගෙන් පැවත එන බොහෝ අය පසුව කෙන්යාවේ රැඳී සිටි අතර ඉස්මයිලි මුස්ලිම් සහ සීක් ප්‍රජාවන් වැනි වෙනස් ඉන්දියානු ප්‍රජාවන් කිහිපයක හරය පිහිටුවා ගත්හ. ට්සාවෝ හරහා දුම්රිය මාර්ගය ගොඩනඟන අතරතුර, ඉන්දියානු දුම්රිය සේවකයන් සහ දේශීය අප්‍රිකානු කම්කරුවන් ගනනාවකට Tsavo maneaters ලෙස හඳුන්වන සිංහයන් දෙදෙනෙකු විසින් පහර දෙන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ismaili muslim |url=http://www.magicalkenya.com/default.nsf/doc21/4YQ4W3FZEI64?opendocument&amp;l=1&amp;e=7&amp;s=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103151208/http://www.magicalkenya.com/default.nsf/doc21/4YQ4W3FZEI64?opendocument&amp;l=1&amp;e=7&amp;s=1 |archive-date=3 January 2009 |access-date=16 April 2010 |publisher=Magicalkenya.com}}&lt;/ref&gt;

1914 අගෝස්තු මාසයේදී පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමය ආරම්භ වූ විට, බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ආණ්ඩුකාරවරු (ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වූ පරිදි) සහ ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ තරුණ ජනපද සෘජු සතුරුකම්වලින් ඈත් කිරීමේ උත්සාහයක් වශයෙන් මුලින් ගිවිසුමකට එකඟ වූහ. නමුත් ජර්මානු හමුදාපති ලුතිනන් කර්නල් පෝල් වොන් ලෙට්ටෝ-වෝර්බෙක් බ්‍රිතාන්‍ය සම්පත් හැකිතාක් ගැටගැසීමට තීරණය කළේය. ජර්මනියෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් වූ, ලෙට්ටෝව්-වෝර්බෙක් ඵලදායී ගරිල්ලා සටන් ව්‍යාපාරයක් දියත් කළේය, භූමියෙන් පිටත ජීවත් විය, බ්‍රිතාන්‍ය සැපයුම් අල්ලා ගනිමින් සහ අපරාජිතව සිටියේය. 1918 දී සටන් විරාමය අත්සන් කර දින 14කට පසු ඔහු අවසානයේ උතුරු රොඩේෂියාවේදී (අද සැම්බියාව) යටත් විය.&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot; /&gt;[[File:Kurve_bei_Mombasa.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kurve_bei_Mombasa.jpg|වම|thumb|1899 දී පමණ මොම්බාසා අසල කෙන්යාව-උගන්ඩා දුම්රිය මාර්ගය]]
වොන් ලෙටෝව් ලුහුබැඳීම සඳහා, බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් ඉන්දියාවේ සිට බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියානු හමුදා භටයන් යෙදවූ නමුත් පයින් අභ්‍යන්තරයට බොහෝ දුරට සැපයුම් ප්‍රවාහනය කිරීමේ ප්‍රබල සැපයුම් මඟහරවා ගැනීම සඳහා විශාල පෝටර්වරුන් සංඛ්‍යාවක් අවශ්‍ය විය. වාහක බලකාය පිහිටුවන ලද අතර අවසානයේ අප්‍රිකානුවන් 400,000කට වඩා බලමුලු ගන්වා ඔවුන්ගේ දිගුකාලීන දේශපාලනීකරණයට දායක විය.&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot; /&gt;

1920 දී, නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය යටත් විජිතයක් බවට පත් කර එහි උසම කන්ද අනුව කෙන්යාව ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica&quot; /&gt;

20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී, මධ්‍යම කඳුකරයේ අභ්‍යන්තරය බ්‍රිතාන්‍ය සහ අනෙකුත් යුරෝපීය ගොවීන් විසින් පදිංචි කරන ලද අතර, ඔවුන් කෝපි සහ තේ වගාවෙහි ධනවත් විය.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090211070504/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html &quot;We Want Our Country&quot;]. ''Time''. 5 November 1965&lt;/ref&gt; 1937 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඩෙන්මාර්ක කතුවර බැරොනස් කැරන් වොන් බ්ලික්සන්-ෆිනෙකේ විසින් රචිත Out of Africa නම් මතක පොතේ යටත් විජිතවාදියෙකුගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් මෙම වෙනස් වීමේ කාල පරිච්ඡේදයේ එක් නිරූපණයක් දක්නට ලැබේ. ඒ වෙළඳපල ආර්ථිකයට ඔවුන්ගේ දායකත්වය නිසා.&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot; /&gt;

මධ්‍යම කඳුකරයේ දැනටමත් මිලියනයකට අධික කිකුයු ජනයාගේ නිවහන වී ඇති අතර, ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙකුට යුරෝපීය භාෂාවෙන් ඉඩම් හිමිකම් නොතිබූ අතර සංචාරක ගොවීන් ලෙස ජීවත් වූහ. ඔවුන්ගේ අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා පදිංචිකරුවන් කෝපි වගාව තහනම් කර පැල්පත් බද්දක් හඳුන්වා දුන් අතර ඉඩම් නොමැති අයට ඔවුන්ගේ ශ්‍රමය වෙනුවට අඩුවෙන් ඉඩම් ප්‍රදානය කරන ලදී. ගොඩබිමෙන් ජීවනෝපාය කර ගැනීමේ ඔවුන්ගේ හැකියාව හීන වීමත් සමඟ නගරවලට විශාල වශයෙන් නික්ම යාමක් සිදු විය.&lt;ref name=&quot;R. Mugo Gatheru 2005&quot; /&gt; 1950 ගණන් වන විට කෙන්යාවේ සුදු ජාතික පදිංචිකරුවන් 80,000ක් ජීවත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Firestone|first=Matthew|url={{google books|plainurl=y|id=R-r3g6OdLEUC|page=28}}|title=Kenya|date=15 September 2010|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=9781742203553|page=28|language=en}}&lt;/ref&gt;

දෙවන ලෝක සංග්‍රාමය පුරාවටම, කෙන්යාව එක්සත් රාජධානිය සඳහා මිනිස් බලය සහ කෘෂිකර්මාන්තයේ වැදගත් මූලාශ්‍රයක් විය. 1940-41 දී ඉතාලි හමුදා ආක්‍රමණය කරන විට මිත්‍ර හමුදා සහ ඉතාලි හමුදා අතර සටන් පැවති ස්ථානය වූයේ කෙන්යාවයි. වජිර් සහ මලින්දි ද බෝම්බ ප්‍රහාරයට ලක් විය.

=== මවු මවු නැගිටීම ===
[[File:Statue_of_Dedan_Kimathi_Nairobi,_Kenya.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Statue_of_Dedan_Kimathi_Nairobi,_Kenya.jpg|thumb|1950 ගණන්වල බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත ක්‍රමයට එරෙහිව සටන් කළ මවු මවු සමඟ කෙන්යානු කැරලි නායකයෙකු වූ ඩෙඩාන් කිමාතිගේ ප්‍රතිමාවක්]]
1952 ඔක්තෝම්බර් සිට 1959 දෙසැම්බර් දක්වා කෙන්යාව බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට එරෙහිව මවු මවු කැරැල්ලෙන් පැනනැගුණු හදිසි තත්වයක පැවතිණි. කෙන්යාවේ ඉඩම් සහ නිදහස් හමුදාව ලෙසද හැඳින්වෙන මවු මවු ය, මූලික වශයෙන් කිකුයු ජනයා විය. යටත් විජිත පාලනයේ මර්දනය අතරතුර, බ්‍රිතාන්‍ය භටයන් 100 ක් සහ කෙන්යානු පක්ෂපාතී සොල්දාදුවන් 2,000 ක් සමඟ කැරලිකාර සටන්කරුවන් 11,000 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගොස් ඇත. ප්‍රසිද්ධියට පත් ලාරි සංහාරය සහ හෝලා සංහාරය ඇතුළු ගැටුමේ දෙපැත්තෙන්ම යුද අපරාධ සිදු විය. ආණ්ඩුකාරවරයා රජුගේ අප්‍රිකානු රයිෆල් ඇතුළු බ්‍රිතාන්‍ය සහ අප්‍රිකානු හමුදා ඉල්ලා ලබා ගත්තේය. බ්‍රිතාන්‍ය කැරලි මර්දන මෙහෙයුම් ආරම්භ කළේය. 1953 මැයි මාසයේදී, ජෙනරාල් ශ්‍රීමත් ජෝර්ජ් අර්ස්කයින්, වින්ස්ටන් චර්චිල්ගේ පුද්ගලික අනුග්‍රහය ඇතිව, යටත් විජිතයේ සන්නද්ධ හමුදාවන්හි ප්‍රධාන අණදෙන නිලධාරියා ලෙස භාර ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Wunyabari O. Maloba 1993&quot;&gt;Maloba, Wunyabari O. (1993) ''Mau Mau and Kenya: An Analysis of Peasant Revolt'', Indiana University Press, 0852557450.&lt;/ref&gt;

1954 ජනවාරි 15 වන දින Waruhiu Itote අල්ලා ගැනීම සහ පසුව කරන ලද ප්‍රශ්න කිරීම් බ්‍රිතාන්‍යයන් සඳහා මවු මවු අණ ව්‍යුහය පිළිබඳ වඩා හොඳ අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට හේතු විය. යුධ කවුන්සිලයේ අනුමැතිය ඇතිව හමුදාව විසින් සති කිහිපයක් සැලසුම් කිරීමෙන් පසු 1954 අප්‍රේල් 24 වන දින Anvil මෙහෙයුම ආරම්භ කරන ලදී. මෙහෙයුම ඵලදායී ලෙස නයිරෝබි හමුදා වටලනු ලැබීය. නයිරෝබි හි පදිංචිකරුවන් පරීක්ෂාවට ලක් කරන ලද අතර සැකකටයුතු මවු මවු ආධාරකරුවන් රැඳවුම් කඳවුරු වෙත ගෙන යන ලදී. කිකුයු 80,000කට අධික සංඛ්‍යාවක් නඩු විභාගයකින් තොරව රැඳවුම් කඳවුරුවල රඳවා සිටි අතර, බොහෝ විට ම්ලේච්ඡ ලෙස සැලකීමට ලක් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2016/aug/18/uncovering-truth-british-empire-caroline-elkins-mau-mau|title=Uncovering the brutal truth about the British empire|date=18 August 2016|work=The Guardian|access-date=22 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601152655/https://www.theguardian.com/news/2016/aug/18/uncovering-truth-british-empire-caroline-elkins-mau-mau|archive-date=1 June 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාව සහ කිංග්ස් අප්‍රිකානු රයිෆල් වැනි විදේශීය බලවේගයන් නොව පක්ෂපාතී අප්‍රිකානුවන්ගෙන් සමන්විත වූ බැවින් ග්‍රාමාරක්ෂක බලකාය රජයේ උපාය මාර්ගයේ හරය සකස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=Mau Mau |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Mau-Mau |access-date=15 August 2022 |edition=Online}}&lt;/ref&gt;

1956 ඔක්තෝම්බර් 21 දින නයිරිහිදී ඩෙඩන් කිමති අල්ලා ගැනීම, මවු මවුගේ අවසාන පරාජය සනිටුහන් කළ අතර, අවශ්‍යයෙන්ම හමුදා ප්‍රහාරය අවසන් කළේය. &lt;ref name=&quot;Wunyabari O. Maloba 1993&quot; /&gt;මෙම කාල පරිච්ඡේදය තුළ ඉඩම් අයිතිය සඳහා සැලකිය යුතු රාජ්‍ය වෙනස්කම් සිදු විය. මෙයින් වඩාත් වැදගත්ම දෙය වූයේ පක්ෂපාතී අයට ත්‍යාග පිරිනැමීම සහ මවු මවුට දඬුවම් කිරීම යන දෙකටම භාවිතා කරන ලද ස්විනර්ටන් සැලැස්මයි. මෙමගින් කිකුයු වලින් දළ වශයෙන් 1/3ක් පමණ කිසිදු කුලී ඉඩම් සැකැස්මකින් තොර වූ අතර නිදහස ලබන විට දේපල අහිමි විය.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Anderson|first=David|url=https://books.google.com/books?id=9-LhkJxuaXYC|title=Histories of the Hanged: The Dirty War in Kenya and the End of Empire|publisher=Weidenfeld and Nicolson|year=2005|isbn=0-393-05986-3|location=London}}&lt;/ref&gt;

=== කෙන්යාවේ සෝමාලි ජනමත විචාරණය, 1962 ===
කෙන්යාවට නිදහස ලැබීමට පෙර, උතුරු මායිම් දිස්ත්‍රික්කවල වර්තමාන කෙන්යාවේ සෝමාලියානු ජනවාර්ගික ජනතාව, කෙන්යාවට ඇතුළත් නොකරන ලෙස උතුමාණන්ගේ රජයට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළහ. යටත් විජිත රජය 1962 දී කෙන්යාවේ ප්‍රථම ජනමත විචාරණය පැවැත්වීමට තීරණය කළේ කෙන්යාවේ සිටින සෝමාලි ජාතිකයන් සෝමාලියාවට එක්වීමට ඇති කැමැත්ත පරීක්ෂා කිරීම සඳහාය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Castagno|first=A. A.|year=1964|title=The Somali-Kenyan Controversy: Implications for the Future|journal=The Journal of Modern African Studies|volume=2|issue=2|pages=165–188|doi=10.1017/S0022278X00003980|jstor=158817|s2cid=154443409}}&lt;/ref&gt;

ජනමත විචාරණයේ ප්‍රතිඵලය පෙන්නුම් කළේ කෙන්යාවේ සෝමාලිවරුන්ගෙන් 86%කට සෝමාලියාවට සම්බන්ධ වීමට අවශ්‍ය වූ නමුත් බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත පරිපාලනය එම ප්‍රතිඵලය ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර සෝමාලියන් කෙන්යාවේ රැඳී සිටි බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NORTHERN FRONTIER DISTRICT OF KENYA (Hansard, 3 April 1963) |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1963/apr/03/northern-frontier-district-of-kenya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015183914/https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1963/apr/03/northern-frontier-district-of-kenya |archive-date=15 October 2019 |access-date=31 December 2019 |website=api.parliament.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kenya, 1962: Enumeration Forms in English |url=https://www.waikato.ac.nz/__data/assets/pdf_file/0008/117476/Kenya-1962-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204114833/https://www.waikato.ac.nz/__data/assets/pdf_file/0008/117476/Kenya-1962-en.pdf |archive-date=4 February 2019 |access-date=2020-05-24}}&lt;/ref&gt;

=== ස්වාධීනත්වය ===
[[File:Jomo_Kenyatta.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jomo_Kenyatta.jpg|වම|thumb|කෙන්යාවේ පළමු ජනාධිපති සහ ආරම්භක පියා, ජෝමෝ කෙන්යාටා]]

ස්වදේශික කෙන්යානුවන් සඳහා ව්‍යවස්ථාදායක සභාවට පළමු සෘජු මැතිවරණය 1957 දී සිදු විය.

&quot;මධ්‍යස්ථ&quot; දේශීය ප්‍රතිවාදීන්ට බලය පැවරීමට බ්‍රිතාන්‍ය බලාපොරොත්තු වුවද, රජයක් පිහිටවූයේ ජෝමෝ කෙන්යාටාගේ කෙන්යාවේ අප්‍රිකානු ජාතික සංගමය (KANU) විසිනි. කෙන්යාවේ යටත් විජිතය සහ කෙන්යාවේ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය යන දෙකම 1963 දෙසැම්බර් 12 වන දින මුළු කෙන්යාවටම ප්‍රදානය කිරීමත් සමඟ අවසන් විය. එක්සත් රාජධානිය කෙන්යාවේ යටත් විජිතය මත ස්වෛරීභාවය ලබා දුන්නේය. සැන්සිබාර්හි සුල්තාන් යටත් විජිතයට නිදහස ලැබීමට සමගාමීව, කෙන්යාවේ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය කෙරෙහි ස්වෛරීභාවය ලබා ගැනීම නවත්වන බවට එකඟ විය, එවිට මුළු කෙන්යාවම එක් ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට පත් වනු ඇත.&lt;ref name=&quot;Kenneth Roberts-Wray 1966. P. 762&quot;&gt;&quot;Commonwealth and Colonial Law&quot; by [[Kenneth Roberts-Wray]], London, Stevens, 1966. P. 762&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;HC Deb 22 November 1963 vol 684 cc1329-400 wherein the UK Under-Secretary of State for Commonwealth Relations and for the Colonies stated: &quot;An agreement was then signed on the 8th October 1963, providing that on the date when Kenya became independent the territories comprising the Kenya Coastal Strip would become part of Kenya proper.&quot;&lt;/ref&gt; මේ ආකාරයට එක්සත් රාජධානියේ 1963 කෙන්යාවේ නිදහස් පනත යටතේ කෙන්යාව ස්වාධීන රටක් බවට පත් විය. 1964 දෙසැම්බර් 12 වන දින කෙන්යාව &quot;කෙන්යා ජනරජය&quot; නමින් ජනරජයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Kenneth Roberts-Wray 1966. P. 762&quot; /&gt;

ඊට සමගාමීව, කෙන්යානු හමුදාව උතුරු මායිම් දිස්ත්‍රික්කයේ වාසය කරන වාර්ගික සෝමාලියානු කැරලිකරුවන්ට එරෙහිව ෂිෆ්ටා යුද්ධයට සටන් කළේය. 1967 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී අරුෂා සංදේශය අත්සන් කිරීමත් සමඟ සටන් විරාමයක් ඇති වූ නමුත් 1969 දක්වා සාපේක්ෂ අනාරක්ෂිත භාවය පැවතුනි.&lt;ref name=&quot;Hogg1986&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hogg|first=Richard|year=1986|title=The New Pastoralism: Poverty and Dependency in Northern Kenya|journal=Africa: Journal of the International African Institute|volume=56|issue=3|pages=319–333|doi=10.2307/1160687|jstor=1160687|s2cid=146312775}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Howell1968&quot;&gt;{{Cite journal|last=Howell|first=John|date=May 1968|title=An Analysis of Kenyan Foreign Policy|journal=The Journal of Modern African Studies|volume=6|issue=1|pages=29–48|doi=10.1017/S0022278X00016657|jstor=158675|s2cid=154605094}}&lt;/ref&gt; තවදුරටත් ආක්‍රමණ අධෛර්යමත් කිරීම සඳහා, කෙන්යාව 1969 දී ඉතියෝපියාව සමඟ ආරක්ෂක ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර එය තවමත් ක්‍රියාත්මක වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume E–6, Documents on Africa, 1973–1976 - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve06/d183 |access-date=2023-03-26 |website=history.state.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kabukuru |first=Wanjohi |date=2015-02-26 |title=The Kenya-Ethiopia Defence Pact: Is Somalia a pawn? |url=https://newafricanmagazine.com/10026/ |access-date=2023-03-26 |website=New African Magazine |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== පළමු ජනාධිපතිකම ===
1964 දෙසැම්බර් 12 දින, කෙන්යා ජනරජය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, ජොමෝ කෙන්යාටා කෙන්යාවේ ප්‍රථම ජනාධිපති බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Permanent Mission of the Republic of Kenya to the United Nations |year=2002 |title=Kenya at the United Nations |url=http://kenyaun.org/polhistory.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090608141216/http://kenyaun.org/polhistory.html |archive-date=8 June 2009 |access-date=15 February 2010 |publisher=Consulate General of Kenya in New York}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාටා යටතේ, දූෂණය රජය, සිවිල් සේවය සහ ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව පුරා පැතිර ගියේය. කෙන්යාටා සහ ඔහුගේ පවුලේ අය 1963 න් පසු මහා පරිමාණයෙන් දේපළ මිලදී ගැනීමෙන් ධනවත් වූ බැවින් මෙම දූෂණයට සම්බන්ධ විය. මධ්‍යම, රිෆ්ට් නිම්නය සහ වෙරළබඩ පළාත්වල ඔවුන් අත්පත් කර ගැනීම ඉඩම් නොමැති කෙන්යානුවන් අතර දැඩි කෝපයක් ඇති කළේය. දේපළ අත්පත් කර ගැනීමට ඇති නීතිමය හෝ පරිපාලනමය බාධා මඟහරවා ගැනීම සඳහා ඔහුගේ පවුල ඔහුගේ ජනාධිපති ධුරය භාවිතා කළේය. කෙන්යාටා පවුල වෙරළබඩ හෝටල් ව්‍යාපාරයේ ද විශාල වශයෙන් ආයෝජනය කළ අතර කෙන්යාටාට ලෙනාඩ් බීච් හෝටලය පුද්ගලිකව හිමි විය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Boone|first=Catherine|date=April 2012|title=Land Conflict and Distributive Politics in Kenya|url=https://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/2152/19778/2/Boone_AfricanStudiesReview.pdf|journal=African Studies Review|volume=55|issue=1|pages=75–103|doi=10.1353/arw.2012.0010|issn=0002-0206|hdl-access=free|s2cid=154334560|hdl=2152/19778}}&lt;/ref&gt;

කෙන්යාවේ නිදහසේ 10 වසරක සංවත්සරයේදී කෙන්යාටාගේ මිශ්‍ර උරුමය ඉස්මතු විය. 1973 දෙසැම්බර් මාසයේ නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පතේ ලිපියක් කෙන්යාටාගේ නායකත්වය සහ කෙන්යාව ප්‍රායෝගිකවාදයේ සහ ගතානුගතිකත්වයේ ආකෘතියක් ලෙස ඉස්මතු වීම ගැන ප්‍රශංසා කළේය. කෙන්යාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 6.6%ක වාර්ෂික අනුපාතයකින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර එය ජනගහන වර්ධන වේගය 3%ට වඩා වැඩිය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1973/12/16/archives/kenya-10-years-independent-emerges-as-a-model-of-stability-the.html|title=Kenya, 10 Years Independent, Emerges as a Model of Stability (Published 1973)|last=Times|first=Charles Mohr Special to The New York|date=16 December 1973|work=The New York Times|access-date=19 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127081501/https://www.nytimes.com/1973/12/16/archives/kenya-10-years-independent-emerges-as-a-model-of-stability-the.html|archive-date=27 November 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; එහෙත් ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් ලිපියට ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් ස්ථාවරත්වයේ පිරිවැය ප්‍රකාශ කිරීමෙනි. ඔගිංග ඔඩිංගා විසින් ආරම්භ කරන ලද විරුද්ධ පක්ෂය - කෙන්යා මහජන සංගමය (KPU) - 1969 දී තහනම් කරන ලදී කිසුමු සමූලඝාතනය සහ KPU නායකයින් තවමත් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ ප්‍රකාශය බරපතල ලෙස උල්ලංඝනය කරමින් නඩු විභාගයකින් තොරව රඳවා තබා ගැනීමෙන් පසුවය.&lt;ref name=&quot;sproul&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1974/01/16/archives/letters-to-the-editor-birth-rates-and-energy-use-the-questionable.html|title=Letters to the Editor (Published 1974)|date=16 January 1974|work=The New York Times|access-date=19 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130233151/https://www.nytimes.com/1974/01/16/archives/letters-to-the-editor-birth-rates-and-energy-use-the-questionable.html|archive-date=30 November 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 1974 |title=Amnesty International Annual Report 1973-1974. Available from |url=https://www.amnesty.org/download/Documents/POL100011974ENGLISH.PDF |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121125801/https://www.amnesty.org/download/Documents/POL100011974ENGLISH.PDF |archive-date=21 January 2021 |access-date=19 November 2020}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ ශිෂ්‍ය සංගමය, යෙහෝවා සාක්ෂිකරුවන් සහ සියලුම විරුද්ධ පක්ෂ නීති විරෝධී විය.&lt;ref name=&quot;sproul&quot; /&gt; කෙන්යාටා 1978 අගෝස්තු 22 වන දින මිය යන තෙක්ම පාලනය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ndegwa|first=Stephen N.|date=1999|title=Multi-Party Politics in Kenya: the Kenyatta and Moi States and the Triumph of the System in the 1992 Election (review)|journal=Africa Today|volume=46|issue=2|pages=146–148|doi=10.1353/at.1999.0008|issn=1527-1978|s2cid=145810474}}&lt;/ref&gt;

=== මෝයි යුගය ===
[[File:Moi_and_Bush.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Moi_and_Bush.jpg|thumb|කෙන්යාවේ දෙවන ජනාධිපති ඩැනියෙල් අරප් මෝයි සහ 2001 ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ්]]

කෙන්යාටාගේ මරණයෙන් පසු ඩැනියෙල් අරප් මෝයි ජනාධිපති විය. ඔහු 1979, 1983 (ක්ෂණික මැතිවරණ) සහ 1988 දී පැවැත්වූ මැතිවරණවලදී නිතරගයෙන් තරග කරමින්, තනි පක්‍ෂ ව්‍යවස්ථාව යටතේ පැවැත්විණි. 1983 මැතිවරණය වසරකට පෙර පවත්වන ලද අතර එය 1982 අගෝස්තු 2 දින අසාර්ථක හමුදා කුමන්ත්‍රණයක සෘජු ප්‍රතිඵලයක් විය.

1982 කුමන්ත්‍රණය ප්‍රධාන වශයෙන් මෙහෙයවනු ලැබුවේ පහත් ශ්‍රේණියේ ගුවන් හමුදා සෙබළෙකු වන ජ්‍යෙෂ්ඨ පෞද්ගලික හෙසකියා ඔචුකා විසින් වන අතර එය ප්‍රධාන වශයෙන් රග දක්වන ලද්දේ ගුවන් හමුදාවේ බඳවාගත් පුද්ගලයින් විසිනි. ප්‍රවීණ සෝමාලියානු හමුදා නිලධාරියෙකු වූ ප්‍රධාන මාණ්ඩලික ප්‍රධානී මහමුද් මොහොමඩ් විසින් අණ දෙන ලද හමුදා විසින් එය ඉක්මනින් මර්දනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=3MctAQAAIAAJ|page=12}}|title=Society|publisher=Nyamora Communications Limited|year=1992|page=12}}&lt;/ref&gt; පොලිසියේ පැරාමිලිටරි අංශයක් වන සාමාන්‍ය සේවා ඒකකය (GSU) සහ පසුව සාමාන්‍ය පොලිසිය ද ඒවාට ඇතුළත් විය.

1980 ගරිස්සා සමූලඝාතනයට සමගාමීව, කෙන්යානු හමුදා 1984 දී වජිර් ප්‍රාන්තයේ සිවිල් වැසියන් දහස් ගණනකට එරෙහිව වාගල්ල සංහාරය සිදු කළහ. පසුව 2011 වර්ෂයේදී මෙම ම්ලේච්ඡ ක්‍රියාවන් පිළිබඳ නිල පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට නියෝග කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12463001|title=Wagalla massacre: Raila Odinga orders Kenya probe|date=11 February 2011|access-date=14 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140622041516/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12463001|archive-date=22 June 2014|publisher=BBC|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{clarify|What were the results of the probe?|date=December 2019}}

1988 දී පවත්වන ලද මැතිවරනය, මිලිලොන්ගෝ (පෝලිම්) ක්‍රමයේ ආගමනය සිදු වූ අතර, එහිදී ඡන්දදායකයින් රහස් ඡන්දයක් ප්‍රකාශ කිරීම වෙනුවට තම කැමති අපේක්ෂකයින් පිටුපස පෙළ ගැසිය යුතු විය.&lt;ref&gt;Harden, Blaine (25 February 1988) [https://web.archive.org/web/20110215084715/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1241691.html Many Voters Stay Home as Kenya Drops Secret Ballot in Parliamentary Election], ''[[The Washington Post]]''.&lt;/ref&gt; මෙය ඉතා ප්‍රජාතන්ත්‍ර විරෝධී පාලන තන්ත්‍රයක උච්චතම අවස්ථාව ලෙස සලකනු ලැබූ අතර ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා පුලුල් උද්ඝෝෂණවලට තුඩු දුන්නේය. එක් දේශපාලන පක්ෂයකට පමණක් අවසර දුන් වගන්ති ඇතුළු මතභේදාත්මක වගන්ති කිහිපයක් ඊළඟ වසරවලදී වෙනස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Handbook on Religious Liberty Around the World|publisher=The Rutherford Institute|editor-last=Moreno, Pedro C.|location=Charlottesville, VA|chapter=Kenya|chapter-url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100629014936/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html|archive-date=29 June 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== බහු පක්ෂ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට සංක්‍රමණය වීම ===
1991 දී, කෙන්යාව වසර 26 ක තනි පක්ෂ පාලනයකින් පසු බහු පක්ෂ දේශපාලන ක්‍රමයකට සංක්‍රමණය විය. 1992 ඔක්තෝම්බර් 28 වන දින මෝයි ඔහුගේ ධූර කාලය අවසන් වීමට මාස පහකට පෙර පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරියේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පාර්ලිමේන්තුවේ මෙන්ම ජනාධිපතිවරයාගේද සියලුම තේරීපත් ආසන සඳහා සූදානම් වීම ආරම්භ විය. මැතිවරණය පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණේ 1992 දෙසැම්බර් 7 වන දින, නමුත් ප්‍රමාදයන් නිසා එය දෙසැම්බර් 29 දක්වා කල් ගියේය. පාලක පක්ෂය වන KANU හැර, මැතිවරණ නියෝජනය කළ අනෙකුත් පක්ෂ අතර FORD Kenya සහ FORD Asili ඇතුළත් විය. මහා පරිමාණයෙන් විරුද්ධවාදීන් බිය ගැන්වීම් සහ මැතිවරණ නිලධාරීන්ට හිරිහැර කිරීම මෙම මැතිවරණය සනිටුහන් විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජනවාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය විසින් ප්‍රචාරණය කරන ලද ආර්ථික අර්බුදයක් ඇති වූයේ, බලය රඳවා ගැනීම සඳහා මැතිවරණ ප්‍රතිඵල වංචා කළ බවට ජනාධිපතිවරයාට චෝදනා එල්ල වීමෙනි.&lt;ref name=&quot;Keith&quot;&gt;{{Cite book|last=Keith.|first=Kyle|title=Politics of the independence of Kenya|date=1999|publisher=Macmillan|isbn=978-0333720080|oclc=795968156}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Goldsworthy&quot;&gt;{{Cite journal|last=Goldsworthy|first=David|date=March 1982|title=Ethnicity and Leadership in Africa: the 'Untypical' Case of Tom Mboya|journal=The Journal of Modern African Studies|volume=20|issue=1|pages=107–126|doi=10.1017/s0022278x00000082|issn=0022-278X|s2cid=154841201}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ParliamentKe&quot;&gt;{{Cite web |title=KENYA: parliamentary elections National Assembly, 1992 |url=http://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/2167_92.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817091746/http://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/2167_92.htm |archive-date=17 August 2018 |access-date=29 January 2019 |website=archive.ipu.org}}&lt;/ref&gt; මෙම මැතිවරණය කෙන්යාවේ සන්ධිස්ථානයක් වූයේ එය මෝයිගේ නායකත්වයේ අවසානය සහ KANU පාලනයේ ආරම්භය සනිටුහන් කළ බැවිනි. මෝයි ජනාධිපති ධුරය රඳවා ගත් අතර ජෝර්ජ් සයිටෝටි උප ජනාධිපති විය. එය බලයේ රැඳී සිටියද, KANU ආසන 100ක් දිනාගත් අතර විරුද්ධ පක්ෂ හයකට ආසන 88ක් අහිමි විය.&lt;ref name=&quot;Keith&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ParliamentKe&quot; /&gt;

වසර 25කට වැඩි KANU පාලනයෙන් පසු 1992 මැතිවරණය බහු පක්ෂ දේශපාලනයේ ආරම්භය සනිටුහන් කළේය.&lt;ref name=&quot;Keith&quot; /&gt; මැතිවරනයෙන් පසු ඇති වූ ගැටුම් වලින් පසුව, මිනිසුන් 5,000 ක් මිය ගිය අතර තවත් 75,000 ක් ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලින් අවතැන් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 July 2007 |title=Clashes, elections and land – church keeps watch in Molo |url=http://www.irinnews.org/report/73319/kenya-clashes-elections-and-land-church-keeps-watch-molo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217115300/http://www.irinnews.org/report/73319/kenya-clashes-elections-and-land-church-keeps-watch-molo |archive-date=17 December 2017 |access-date=29 January 2019 |website=IRIN}}&lt;/ref&gt; ඉදිරි වසර පහ තුළ ඉදිරි මැතිවරණ සඳහා සූදානම් වීම සඳහා දේශපාලන සන්ධාන රැසක් ගොඩනැගුණි. 1994 දී, ජරමෝගි ඔගිංග ඔඩිංගා මිය ගිය අතර, එක්සත් ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සන්ධානය නමින් නව පක්ෂයක් පිහිටුවීම සඳහා සභාග කිහිපයක් ඔහුගේ FORD කෙන්යා පක්ෂයට එක් විය. මේ පක්ෂය නොගැලපීම්වලින් පීඩා වින්දා. 1995 දී රිචඩ් ලීකී විසින් Safina පක්ෂය පිහිටුවා ගත් නමුත් 1997 නොවැම්බර් වන තෙක් එය ලියාපදිංචි කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;BBCKenyaHist&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13682176|title=Kenya profile|date=31 January 2018|access-date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130010047/https://www.bbc.com/news/world-africa-13682176|archive-date=30 January 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1996 දී KANU විසින් මෝයිට තවත් වාරයක් සඳහා ජනාධිපතිව සිටීමට අවසර දීම සඳහා ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කරන ලදී. පසුව, මෝයි නැවත තේරී පත්වීමට ඉදිරිපත් වූ අතර 1997 දී 5 වැනි වාරයක් ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kenya History Timeline – historic overview of Kenya, Africa |url=https://crawfurd.dk/africa/kenya_timeline.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223160656/https://crawfurd.dk/africa/kenya_timeline.htm |archive-date=23 December 2018 |access-date=29 January 2019 |website=Crawfurd Homepage}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ ජයග්‍රහණය ඔහුගේ ප්‍රධාන විරුද්ධවාදීන් වන කිබාකි සහ ඔඩින්ගා විසින් වංචනික ක්‍රියාවක් ලෙස දැඩි ලෙස විවේචනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;BBCKenyaHist&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite journal|last=Anderson|first=David M.|year=2003|title=Kenya's Elections 2002 – The Dawning of a New Era?|journal=African Affairs|volume=102|issue=407|pages=331–342|doi=10.1093/afraf/adg007}}&lt;/ref&gt; මෙම ජයග්‍රහණයෙන් පසුව මෝයිට තවත් ජනාධිපති ධූර කාලයක් ව්‍යවස්ථාපිතව තහනම් විය. 1998 සිට, ඔහු උහුරු කෙන්යාටා 2002 මැතිවරණයෙන් තේරී පත් කර ගැනීම සඳහා රටේ අනුප්‍රාප්තික දේශපාලනයට බලපෑම් කිරීමට උත්සාහ කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AfricaNews |date=25 October 2017 |title=A look at Kenya's elections history since independence in 1964 |url=http://www.africanews.com/2017/10/25/a-look-at-kenya-s-elections-history-since-independence-in-1964/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130000204/http://www.africanews.com/2017/10/25/a-look-at-kenya-s-elections-history-since-independence-in-1964/ |archive-date=30 January 2019 |access-date=29 January 2019 |website=Africanews}}&lt;/ref&gt;

=== ජනාධිපති කිබාකි සහ නව ව්‍යවස්ථාවකට මාවත ===
උහුරු කෙන්යාටා විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට මෝයිගේ සැලසුම අසාර්ථක වූ අතර, විපක්ෂ සන්ධානය වන &quot;ජාතික රේන්බෝ කෝලිෂන්&quot; (NARC) සඳහා තරඟ වදින ම්වායි කිබාකි ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය. ඩේවිඩ් ඇන්ඩර්සන් (2003) වාර්තා කරන්නේ මැතිවරණය දේශීය හා ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින් විසින් නිදහස් හා සාධාරණ ලෙස විනිශ්චය කරන ලද අතර, කෙන්යාවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පරිණාමයේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් සනිටුහන් කළ බව පෙනේ.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

2005 දී, කෙන්යාවේ වැසියන් 1963 නිදහස් ව්‍යවස්ථාව වෙනුවට නව ව්‍යවස්ථාවක් ගෙන ඒමේ සැලසුම ප්‍රතික්ෂේප කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Of Oranges and Bananas: The 2005 Kenya Referendum on the Constitution |url=http://www.cmi.no/publications/2368-of-oranges-and-bananas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512022757/http://www.cmi.no/publications/2368-of-oranges-and-bananas |archive-date=12 May 2016 |access-date=13 May 2016 |website=CMI – Chr. Michelsen Institute}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2007 මැතිවරණය පැවැත්වුණේ පැරණි ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් ක්‍රියා පටිපාටිය අනුව ය. කිබාකි දේශපාලන හා වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වයට ගොදුරු වූ ඉතා තරඟකාරී මැතිවරණවලදී නැවත තේරී පත් විය. ප්‍රධාන විපක්ෂ නායක රයිලා ඔඩිංගා කියා සිටියේ මැතිවරණය දූෂණය වූ බවත් ඔහු නිවැරදිව තේරී පත් වූ ජනාධිපතිවරයා බවත්ය. ඉන් අනතුරුව ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවලින් පුද්ගලයන් 1500ක් මිය ගිය අතර තවත් ලක්ෂ 6ක් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වූ අතර එය කෙන්යාවේ පැවති දරුණුතම පශ්චාත් මැතිවරණ ප්‍රචණ්ඩත්වය බවට පත් විය. මිනිසුන්ගේ මරණය සහ අවතැන් වීම නැවැත්වීම සඳහා, කිබාකි සහ ඔඩින්ගා එක්ව වැඩ කිරීමට එකඟ වූ අතර, පසුව අගමැති තනතුරක් ද ලබා ගත්හ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7344816.stm|title=Deal to end Kenyan crisis agreed|date=12 April 2008|access-date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415174110/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7344816.stm|archive-date=15 April 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මෙමගින් ඔඩිංගා කෙන්යාවේ දෙවන අගමැති විය.

2010 ජූලි මාසයේදී, කෙන්යාව නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව තුළ නව නැගෙනහිර අප්‍රිකානු පොදු වෙළඳපොල පිහිටුවීමට අනෙකුත් නැගෙනහිර අප්‍රිකානු රටවල් සමඟ හවුල් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://af.reuters.com/article/kenyaNews/idAFLDE65T2AJ20100701|title=FACTBOX-East African common market begins|date=1 July 2010|work=Reuters|access-date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708233236/http://af.reuters.com/article/kenyaNews/idAFLDE65T2AJ20100701|archive-date=8 July 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2011 දී කෙන්යාව අල්-ෂබාබ් ත්‍රස්ත කණ්ඩායමට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා සෝමාලියාවට හමුදා යැවීමට පටන් ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 March 2012 |title=The Standard {{!}} Online Edition :: Somalia government supports Kenyan forces' mission |url=http://www.standardmedia.co.ke/agriculture/InsidePage.php?id=2000045933&amp;cid=4&amp; |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314153558/http://www.standardmedia.co.ke/agriculture/InsidePage.php?id=2000045933&amp;cid=4&amp; |archive-date=14 March 2012 |access-date=29 January 2019}}&lt;/ref&gt; වර්ෂ 2011 මැද භාගයේදී, වසර 60කට පසුව නැඟෙනහිර අප්‍රිකාවේ දරුණුතම නියඟය ඇති කළේ අඛණ්ඩව මඟ හැරුණු වැසි සමයන් දෙකකි. වයඹදිග තුර්කානා ප්‍රදේශය විශේෂයෙන්ම බලපෑමට ලක් වූ අතර,&lt;ref name=&quot;RedCross&quot;&gt;{{Cite web |last=Koech, Dennis |date=25 July 2011 |title=Red Cross warns of catastrophe in Turkana |url=http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archive-date=4 January 2012 |access-date=7 August 2011 |publisher=Kbc.co.ke}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ප්‍රාදේශීය පාසල් වසා දමන ලදී.&lt;ref name=&quot;Kscafthit&quot;&gt;{{Cite web |date=28 July 2011 |title=Kenya: schools close as famine takes hold in Turkana |url=http://www.indcatholicnews.com/news.php?viewStory=18686 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019172150/http://www.indcatholicnews.com/news.php?viewStory=18686 |archive-date=19 October 2011 |access-date=7 August 2011 |publisher=Indcatholicnews.com}}&lt;/ref&gt; සම්බන්ධීකරණ සහන කටයුතු හේතුවෙන් 2012 මුල් භාගය වන විට අර්බුදය අවසන් වූ බව වාර්තා විය. ආධාර ආයතන පසුව ඔවුන්ගේ අවධාරණය වාරිමාර්ග ඇළවල් හෑරීම සහ ශාක බීජ බෙදා හැරීම ඇතුළු ප්‍රතිසාධන මුලපිරීම් වෙත යොමු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Unsfisiobrr&quot;&gt;Gettleman, Jeffrey (3 February 2012) [https://www.nytimes.com/2012/02/04/world/africa/un-says-famine-in-somalia-is-over-but-risks-remain.html U.N. Says Famine in Somalia Is Over, but Risks Remain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107082519/http://www.nytimes.com/2012/02/04/world/africa/un-says-famine-in-somalia-is-over-but-risks-remain.html|date=7 November 2016}}. ''The New York Times''.&lt;/ref&gt;

2010 අගෝස්තු මාසයේදී කෙන්යානුවන් ජනමත විචාරණයක් පවත්වා නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කළ අතර එමඟින් ජනාධිපති බලතල සීමා කර මධ්‍යම රජය බෙදා හරින ලදී.&lt;ref name=&quot;BBCKenyaHist&quot; /&gt; නව ව්‍යවස්ථාව සම්මත වීමෙන් පසුව, කෙන්යාව ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයක් බවට පත් වූ අතර, එමඟින් කෙන්යාවේ ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර බහු-පක්ෂ පද්ධතියක ද වේ. විධායක බලතල ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ පාර්ලිමේන්තුවෙන් පිටතින් තෝරාගත් පුද්ගලයන්ගෙන් සැදුම්ලත් කැබිනට් මණ්ඩලයක සභාපතිත්වය දරන ජනාධිපතිවරයා ප්‍රමුඛ විධායක බලතල මගින් බව ද නව ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් වේ. ව්‍යවස්ථාදායක බලය ඇත්තේ පාර්ලිමේන්තුවට පමණි. අධිකරණය විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීනයි.

=== කෙන්යාටා ජනාධිපති ===
[[File:Uhuru_Kenyatta.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Uhuru_Kenyatta.png|alt=Uhuru Kenyatta in 2014|thumb|201x201පික්|උහුරු කෙන්යාටා 2014 දී]]
කිබාකිගේ ධුර කාලය 2013 දී අවසන් වූ පසු, 2010 ව්‍යවස්ථාව සම්මත වීමෙන් පසු කෙන්යාව එහි පළමු මහ මැතිවරණය පැවැත්වීය. විපක්ෂ නායක රයිලා ඔඩිංගා විසින් පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කිරීමට තුඩු දුන් මතභේදාත්මක මැතිවරණ ප්‍රතිඵලයකින් උහුරු කෙන්යාටා ජයග්‍රහණය කළේය. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මැතිවරණ ප්‍රතිඵල අනුමත කළ අතර කෙන්යාටා සිය ධුර කාලය ආරම්භ කළේ විලියම් රූටෝ නියෝජ්‍ය ජනාධිපති ලෙසිනි. මෙම තීන්දුව තිබියදීත්, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සහ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ ප්‍රධානියා ජනාධිපතිවරයාගේ බලතල පරීක්ෂා කළ හැකි ප්‍රබල ආයතන ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Supreme Court upholds Uhuru's election as president |url=https://www.nation.co.ke/news/politics/1064-1734782-jlg2e7/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130055614/https://www.nation.co.ke/news/politics/1064-1734782-jlg2e7/index.html |archive-date=30 January 2019 |access-date=29 January 2019 |website=Daily Nation}}&lt;/ref&gt;

2017 දී කෙන්යාටා තවත් මතභේදාත්මක මැතිවරණයකින් දෙවන වරටත් බලයට පත් විය. ඔඩින්ගා නැවතත් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට ප්‍රතිඵල පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කරමින්, ස්වාධීන මැතිවරණ හා සීමා නිර්ණ කොමිසම මැතිවරණ වැරදි ලෙස කළමනාකරණය කිරීම සහ කෙන්යාටා සහ ඔහුගේ පාර්ශවය වංචා කළ බවට චෝදනා කළේය. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මැතිවරණ ප්‍රතිඵල අවලංගු කළේ අප්‍රිකාවේ සුවිශේෂී තීන්දුවක් බවට පත් වූ අතර ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිඵල අවලංගු කළ ලෝකයේ ඉතා සුළු තීන්දුවක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/25/kenya-presidential-election-rerun-to-go-ahead-supreme-court|title=Kenya election rerun to go ahead after court fails to rule on delay|last=Burke|first=Jason|date=25 October 2017|work=The Guardian|access-date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128001939/https://www.theguardian.com/world/2017/oct/25/kenya-presidential-election-rerun-to-go-ahead-supreme-court|archive-date=28 January 2019|issn=0261-3077|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මෙම තීන්දුව ස්වාධීන ආයතනයක් ලෙස ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ ස්ථාවරය තහවුරු කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 2017 |title=Kenya court decision demonstrates respect for rule of law {{!}} IDLO |url=https://www.idlo.int/kenya-court-decision-demonstrates-respect-rule-of-law |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130110210/https://www.idlo.int/kenya-court-decision-demonstrates-respect-rule-of-law |archive-date=30 January 2019 |access-date=29 January 2019 |website=idlo.int}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, කෙන්යාවේ ජනාධිපති ධූරය සඳහා දෙවන වටයේ මැතිවරන පැවති අතර, අක්‍රමිකතා සඳහන් කරමින් ඔඩිංගා සහභාගී වීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසුව කෙන්යාටා ජයග්‍රාහකයා බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Team |first=Standard |title=President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election |url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2001258851/uhuru-kenyatta-wins-repeat-election-with-7-4-million-votes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130000122/https://www.standardmedia.co.ke/article/2001258851/uhuru-kenyatta-wins-repeat-election-with-7-4-million-votes |archive-date=30 January 2019 |access-date=29 January 2019 |website=The Standard}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/30/world/africa/kenya-election-kenyatta-odinga.html|title=President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election|last=Moore|first=Jina|date=30 October 2017|work=[[The New York Times]]|access-date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725033311/https://www.nytimes.com/2017/10/30/world/africa/kenya-election-kenyatta-odinga.html|archive-date=25 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2018 මාර්තු මාසයේදී, කෙන්යාටා සහ ඔහුගේ දිගුකාලීන ප්‍රතිවාදියා වූ ඔඩිංගා අතර ඓතිහාසික අතට අත දීමක් මගින් ආර්ථික වර්ධනය සහ ස්ථාවරත්වය වැඩි වීමත් සමඟ සංහිඳියාවේ කාල පරිච්ඡේදයක් සංඥා කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilson |first=Tom |date=1 November 2019 |title=Handshake ends crisis and leads to signs of progress in Kenya |url=https://www.ft.com/content/59339450-d555-11e9-8d46-8def889b4137 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514095330/https://www.ft.com/content/59339450-d555-11e9-8d46-8def889b4137 |archive-date=14 May 2021 |access-date=27 June 2021 |website=Financial Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-05-31 |title=The Handshake that Shaped a Nation |url=https://kenyaconnection.org/the-handshake-that-shaped-a-nation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423095259/https://kenyaconnection.org/the-handshake-that-shaped-a-nation/ |archive-date=23 April 2021 |access-date=2021-06-21 |website=Kenya Connection |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2019 සහ 2021 අතර, කෙන්යාවේ ව්‍යවස්ථාවේ ප්‍රධාන වෙනස්කම් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට කෙන්යාටා සහ ඔඩිංගා ඒකාබද්ධ ප්‍රයත්නයන්, &quot;බිල්ඩින් බ්‍රිජ්ස් ඉනිෂිටිව්&quot; (බීබීඅයි) යනුවෙන් ලේබල් කරන ලද අතර, ඔවුන්ගේ ප්‍රයත්නයන් ඇතුළත් කිරීම වැඩිදියුණු කිරීම සහ රටේ ජයග්‍රාහකයින්-ගැනීමේ ක්‍රමය ජය ගැනීම බව පවසති. බොහෝ විට පශ්චාත් මැතිවරණ ප්‍රචණ්ඩත්වයට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;bbi_blocked_2021_05_14_bbc&quot;&gt;Omondi, Ferdinand: [https://www.bbc.com/news/world-africa-57094387 &quot;Kenya's BBI blocked in scathing court verdict for President Kenyatta,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514132005/https://www.bbc.com/news/world-africa-57094387|date=14 May 2021}} May 14, 2021, [[BBC News]] (Africa), retrieved May 14, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kenyan_court_2021_05_13_reuters&quot;&gt;Miriri, Duncan: [https://www.reuters.com/article/us-kenya-politics-idAFKBN2CU24L &quot;Kenyan court slams brakes on president's constitutional changes,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514144827/https://www.reuters.com/article/us-kenya-politics-idAFKBN2CU24L|date=14 May 2021}} May 13, 2021, [[Reuters News Service]], retrieved May 14, 2021&lt;/ref&gt; BBI යෝජනාව මගින් ව්‍යවස්ථාදායක සහ විධායක ශාඛා පුළුල් කිරීම, නියෝජ්‍යවරුන් දෙදෙනෙකු සහ නිල විපක්ෂ නායකවරයෙකු සහිත අගමැතිවරයෙකු නිර්මාණය කිරීම, තේරී පත් වූ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් අතරින් කැබිනට් අමාත්‍යවරුන් තෝරා ගැනීම දක්වා ආපසු හැරවීම, 70 දක්වා පිහිටුවීම ඉල්ලා සිටියේය. නව මැතිවරණ කොට්ඨාශ, සහ පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් නොවූ මන්ත්‍රීවරුන් 300ක් දක්වා එකතු කිරීම (&quot;තහවුරු කිරීමේ ක්‍රියා&quot; සැලැස්මක් යටතේ).&lt;ref name=&quot;bbi_blocked_2021_05_14_bbc&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kenyan_court_2021_05_13_reuters&quot; /&gt;

විවේචකයින් මෙය දුටුවේ දේශපාලන රාජවංශවලට විපාක දීමට සහ නියෝජ්‍ය ජනාධිපති විලියන් රූටෝගේ (ඊළඟ ජනාධිපති ධුරය සඳහා ඔඩිංගාගේ ප්‍රතිවාදියා) උත්සාහයන් මොට කිරීමට සහ ණය බරින් පෙළෙන රටට සුවිශේෂී වියදමක් දරා රජය පුම්බා ගැනීමේ අනවශ්‍ය ප්‍රයත්නයක් ලෙසය.&lt;ref name=&quot;bbi_blocked_2021_05_14_bbc&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kenyan_court_2021_05_13_reuters&quot; /&gt; අවසානයේදී, 2021 මැයි මාසයේදී, කෙන්යානු මහාධිකරණය BBI ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රයත්නය ව්‍යවස්ථා විරෝධී බව තීන්දු කළේය, මන්ද එය සැබවින්ම ජනප්‍රිය මුලපිරීමක් නොව එය රජයේ උත්සාහයක් විය.&lt;ref name=&quot;bbi_blocked_2021_05_14_bbc&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kenyan_court_2021_05_13_reuters&quot; /&gt; උසාවිය කෙන්යාටාගේ උත්සාහය දැඩි ලෙස විවේචනය කළේය, ඔහුට නඩු පැවරීමට, පුද්ගලිකව හෝ දෝෂාභියෝගයට හේතු දැක්වීය (BBI සම්මත කර ඇති පාර්ලිමේන්තුව එය කිරීමට ඉඩ නොතිබුණද). මෙම තීන්දුව කෙන්යාටා (ඉක්මනින් ධූරයෙන් ඉවත් වීමට) සහ ඔඩිංගා (ජනාධිපති ධුරය අපේක්ෂා කිරීමට අපේක්ෂා කරන) යන දෙපිරිසටම විශාල පරාජයක් ලෙස සැලකේ, නමුත් ඔඩිංගාගේ අනාගත ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිවාදියා වන රූටෝට එය ආශීර්වාදයක් විය.&lt;ref name=&quot;bbi_blocked_2021_05_14_bbc&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kenyan_court_2021_05_13_reuters&quot; /&gt; 2021 අගෝස්තු 20 දින, BBI ලේකම් කාර්යාලය විසින් අභියාචනය කරන ලද 2021 මැයි මස මහාධිකරණ තීන්දුව කෙන්යාවේ අභියාචනාධිකරණය නැවතත් තහවුරු කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 August 2021 |title=Kenyan court rejects disputed bid to change constitution |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/20/kenyan-court-rejects-disputed-bid-to-change-constitution |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826074033/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/20/kenyan-court-rejects-disputed-bid-to-change-constitution |archive-date=26 August 2021 |access-date=27 August 2021 |website=Aljazeera}}&lt;/ref&gt;

=== රූටෝ සභාපතිත්වය ===
2022 අගෝස්තුවදී, නියෝජ්‍ය ජනාධිපති විලියම් රූටෝ ජනාධිපතිවරණයෙන් යන්තම් ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහු 50.5% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය. ඔහුගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදියා වූ රයිලා ඔඩිංගා 48.8% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-62554210|title=Kenya election result: William Ruto wins presidential poll|date=15 August 2022|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; 2022 සැප්තැම්බර් 13 දින, විලියම් රූටෝ කෙන්යාවේ පස්වන ජනාධිපතිවරයා ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/william-ruto-be-sworn-kenyas-president-2022-09-13/|title=William Ruto sworn in as Kenya's fifth president|last1=Obulutsa|first1=George|date=13 September 2022|work=Reuters|last2=Mersie|first2=Ayenat|language=en}}&lt;/ref&gt;

== භූගෝලය ==
[[File:Un-kenya.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Un-kenya.png|thumb|කෙන්යාවේ සිතියමක්]]
[[File:Koppen-Geiger_Map_KEN_present.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koppen-Geiger_Map_KEN_present.svg|thumb|කෙන්යාවේ Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණ සිතියම]]
වර්ග කිලෝමීටර 580,367 (වර්ග සැතපුම් 224,081),&lt;ref name=&quot;cia3&quot;&gt;{{Cite web |last=Central Intelligence Agency |author-link=Central Intelligence Agency |year=2012 |title=Kenya |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124224025/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=28 May 2013 |website=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාව ලොව 47 වැනි විශාලතම රට වේ (මැඩගස්කරයෙන් පසු). එය අක්ෂාංශ 5°N සහ 5°S අතරත් දේශාංශ 34° සහ 42°E අතරත් පිහිටයි. ඉන්දියන් සාගරයේ වෙරළ තීරයේ සිට, පහත් තැනිතලා මධ්‍යම කඳුකරයට නැඟී ඇති අතර ඒවා මහා රිෆ්ට් නිම්නය මගින් බෙදී ඇති අතර, වික්ටෝරියා විල අවට සහ නැඟෙනහිර දෙසින් සාරවත් සානුව දෙපස පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Murayama|first1=Yuji|url=https://books.google.com/books?id=C_6ODgAAQBAJ&amp;dq=Kenya+fertile+plateau+east&amp;pg=PA296|title=Urban Development in Asia and Africa: Geospatial Analysis of Metropolises|last2=Kamusoko|first2=Courage|last3=Yamashita|first3=Akio|last4=Estoque|first4=Ronald C.|date=2017-03-29|publisher=Springer|isbn=978-981-10-3241-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Stokes|first=Jamie|url=https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&amp;dq=Kenya+fertile+plateau+east&amp;pg=PA364|title=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East|date=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-2676-0|language=en}}&lt;/ref&gt;

කෙන්යානු කඳුකරය අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සාර්ථක කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයකි.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|last=CIA|title=The World Factbook|publisher=Potomac Books, Inc.|year=2010|isbn=978-1-59797-541-4|page=336}}&lt;/ref&gt; කෙන්යා කන්ද, මීටර් 5,199 (අඩි 17,057) ක උසකට ළඟා වන අතර ග්ලැසියර ඇති ස්ථානය යනු කෙන්යාවේ උසම ස්ථානය වන අතර මහාද්වීපයේ දෙවන උසම කඳු මුදුනයි: යි. කිලිමන්ජාරෝ කන්ද (මීටර් 5,895 හෝ අඩි 19,341) කෙන්යාවේ සිට ටැන්සානියානු දේශ සීමාවට දකුණින් දැකිය හැකිය.

=== දේශගුණය ===
කෙන්යාවේ දේශගුණය වෙරළ තීරයේ නිවර්තන කලාපයේ සිට රටෙහි උතුරු සහ ඊසානදිග ප්‍රදේශවල ශුෂ්ක දේශගුණය දක්වා වෙනස් වේ. මෙම ප්‍රදේශයට සෑම මසකම විශාල හිරු රශ්මියක් ලැබේ. එය සාමාන්‍යයෙන් ඉහළ උන්නතාංශවල අභ්‍යන්තරයේ රාත්‍රියේදී සහ උදේ පාන්දර සිසිල් වේ.

&quot;දිගු වැසි&quot; සමය මාර්තු/අප්‍රේල් සිට මැයි/ජුනි දක්වා පවතී. &quot;කෙටි වැසි&quot; සමය ඔක්තෝබර් සිට නොවැම්බර්/දෙසැම්බර් දක්වා සිදු වේ. වර්ෂාපතනය සමහර විට අධික වන අතර බොහෝ විට දහවල් සහ සවස් කාලයේ ඇද හැලෙයි. දේශගුණික විපර්යාස වර්ෂාපතන කාලපරිච්ඡේදයේ ස්වභාවික රටාව වෙනස් කිරීම, කෙටි වර්ෂාපතනයේ දිගුවක් ඇති කරයි, එය ගංවතුර ඇති කරයි,&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Salih|first=Mohamed|title=Local Climate Change and Society|publisher=Routledge|year=2012|isbn=9780415627153|page=119}}&lt;/ref&gt; සහ නියඟ චක්‍රය සෑම වසර දහයක සිට වාර්ෂික සිදුවීම් දක්වා අඩු කිරීම, 2008-09 වැනි දැඩි නියඟ ඇති කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Peck|first1=Dannele E.|title=Climate Variability and Water Dependent Sectors: Impacts and Potential Adaptations|last2=Peterson|first2=Jeffrey M.|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-1-317-61427-2}}&lt;/ref&gt;

නිවර්තන වර්ෂාපතනයේ මෙම මාස පුරා උෂ්ණත්වය ඉහළ මට්ටමක පවතී. උණුසුම්ම කාලය පෙබරවාරි සහ මාර්තු වන අතර එය දිගු වැසි සමය දක්වා දිවෙන අතර ශීතලම කාලය අගෝස්තු මැද දක්වා ජූලි මාසයේදී පවතී.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Kenya climate: average weather, temperature, precipitation, best time |url=https://www.climatestotravel.com/climate/kenya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802230142/https://www.climatestotravel.com/climate/kenya |archive-date=2 August 2020 |access-date=2020-01-15 |website=climatestotravel.com}}&lt;/ref&gt;

=== වන ජීවී ===
කෙන්යාවේ මසායි මාරා ඇතුළු වනජීවී වාසස්ථාන සඳහා සැලකිය යුතු භූමි ප්‍රදේශයක් ඇත, එහිදී නිල් වනජීවී සහ අනෙකුත් බෝවිඩ් මහා පරිමාණ වාර්ෂික සංක්‍රමණයකට සහභාගී වේ. මාර ගඟ හරහා සංක්‍රමණය වීමට වල් මී මැස්සන් මිලියනයකට වඩා සහ සීබ්‍රා 200,000 ක් සහභාගී වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 January 2012 |title=Wildebeest Migration |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/wildebeest-migration/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160612175545/http://nationalgeographic.org/media/wildebeest-migration/ |archive-date=12 June 2016 |access-date=13 May 2016 |website=National Geographic Society}}&lt;/ref&gt;

අප්‍රිකාවේ &quot;බිග් ෆයිව්&quot; ක්‍රීඩා සතුන්, එනම් සිංහයා, දිවියා, මී හරකා, රයිනෝසිරස් සහ අලියා, කෙන්යාවේ සහ විශේෂයෙන් මසායි මාරාහි සොයාගත හැකිය. අනෙකුත් වන සතුන්, උරගයින් සහ පක්ෂීන්ගේ සැලකිය යුතු ජනගහනයක් රටේ ජාතික වනෝද්‍යාන සහ ක්‍රීඩා රක්ෂිතවල සොයාගත හැකිය. වාර්ෂික සත්ව සංක්‍රමණය ජුනි සහ සැප්තැම්බර් අතර සිදු වන අතර මිලියන ගණනක් සතුන් සහභාගී වන අතර වටිනා විදේශීය සංචාරක ආකර්ෂණයක් ඇත. වනජීවී සතුන් මිලියන දෙකක් අසල්වැසි ටැන්සානියාවේ සෙරෙන්ගෙටි සිට කෙන්යාවේ මසායි මාරා&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bashir |first=Hanif |title=Masai Mara Safari – The Migration &amp;#124; Tour Packages |url=https://www.kenyatraveltips.com/masai-mara-safari/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302014643/https://www.kenyatraveltips.com/masai-mara-safari/ |archive-date=2 March 2021 |access-date=3 March 2021}}&lt;/ref&gt; දක්වා කිලෝමීටර් 2,900 (සැතපුම් 1,802) දුරක්, නිරන්තර දක්ෂිණාවර්තව, ආහාර සහ ජල සැපයුම් සොයමින් සංක්‍රමණය වේ. මෙම සෙරෙන්ගෙටි සංක්‍රමණය වන වල්ඩීබීස්ට් අප්‍රිකාවේ ස්වභාවික පුදුම හත අතරට ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/tanzania/7824876/New-road-threatens-Africas-wonder-of-the-world-wildebeest-migration.html|title=New road threatens Africa's 'wonder of the world' wildebeest migration|last=Pflanz|first=Mike|date=2010-06-13|work=Daily Telegraph|access-date=2020-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115133738/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/tanzania/7824876/New-road-threatens-Africas-wonder-of-the-world-wildebeest-migration.html|archive-date=15 January 2020|language=en-GB|issn=0307-1235|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

කෙන්යාවේ 2019 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 4.2/10ක් තිබූ අතර, එය රටවල් 172ක් අතරින් ගෝලීය වශයෙන් 133 වැනි ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;FLII-Supplementary&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|year=2020|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|page=5978|bibcode=2020NatCo..11.5978G|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|issn=2041-1723|pmc=7723057|pmid=33293507|doi-access=free|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.}}&lt;/ref&gt;

== රජය සහ දේශපාලනය ==
[[File:Mwai_Kibaki,_October_2003.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mwai_Kibaki,_October_2003.jpg|thumb|කෙන්යාවේ තුන්වන ජනාධිපති, ම්වායි කිබාකි]]
කෙන්යාව බහු-පක්ෂ පද්ධතියක් සහිත ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි. ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා මෙන්ම රජයේ ප්‍රධානියා ද වේ. විධායක බලය ක්‍රියාත්මක වන්නේ රජය විසිනි. ව්‍යවස්ථාදායක බලය රජයට සහ ජාතික සභාවට සහ සෙනෙට් සභාවට පැවරී ඇත. අධිකරණය විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීනයි. විශේෂයෙන්ම හිටපු ජනාධිපති ඩැනියෙල් අරප් මෝයි ගේ පාලන සමය තුළ විධායකය වැඩි වැඩියෙන් අධිකරණයේ කටයුතුවලට මැදිහත් වීම ගැන කනස්සල්ල වැඩි වෙමින් පවතී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Novak |first=Andrew |title=The Criminal Justice System and Eroding Democracy After Independence – Page 12 |url=http://racism.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1448:mandatorydeathpenalty03&amp;catid=140&amp;Itemid=155&amp;showall=&amp;limitstart=11 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603102544/http://racism.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1448:mandatorydeathpenalty03&amp;catid=140&amp;Itemid=155&amp;showall=&amp;limitstart=11 |archive-date=3 June 2016 |access-date=13 May 2016 |website=racism.org}}&lt;/ref&gt;

ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් හි දූෂණ සංජානන දර්ශකයට (CPI) අනුව කෙන්යාවේ දූෂණ ඉහළ මට්ටමක පවතී, එය විවිධ රටවල රාජ්‍ය අංශයේ දූෂණයේ ව්‍යාප්තිය මැන බැලීමට උත්සාහ කරයි. 2019 දී, ජාතිය දර්ශකයේ රටවල් 180 න් 137 වැනි ස්ථානයට පත් වූ අතර, ලකුණු 100 න් 28 ක් ලබා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Corruption Perceptions Index 2019 |url=https://www.transparency.org/cpi2019?/news/feature/cpi-2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512190641/https://www.transparency.org/cpi2019?%2Fnews%2Ffeature%2Fcpi-2019 |archive-date=12 May 2020 |access-date=20 February 2020 |website=transparency.org |publisher=[[Transparency International]]}}&lt;/ref&gt; නමුත් කෙන්යානු රජයෙන් දූෂණය මැඩලීම සම්බන්ධයෙන් තරමක් වැදගත් වර්ධනයන් කිහිපයක් තිබේ, උදාහරණයක් ලෙස නව සහ ස්වාධීන ආචාර ධර්ම සහ දූෂණ විරෝධී කොමිසමක් (EACC) පිහිටුවීම.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Business Corruption in Kenya |url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/kenya/business-corruption-in-kenya.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140406012851/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/kenya/business-corruption-in-kenya.aspx |archive-date=6 April 2014 |access-date=4 April 2014 |publisher=Business Anti-Corruption Portal}}&lt;/ref&gt;[[File:JUDICIARY.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:JUDICIARY.JPG|thumb|කෙන්යාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ ගොඩනැගිල්ල]]1997 දී පවත්වන ලද මහා මැතිවරණයෙන් පසුව, කෙන්යාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සමාලෝචනය කිරීමේ පනත, කෙන්යානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ වඩාත් විස්තීර්ණ සංශෝධන සඳහා මග පෑදීම සඳහා ජාතික පාර්ලිමේන්තුව විසින් සම්මත කරන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.kenyaconstitution.org/history/ A short history of the 2010 Kenya constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030152612/http://www.kenyaconstitution.org/history/|date=30 October 2012}}. kenyaconstitution.org&lt;/ref&gt;

2002 දෙසැම්බරයේදී, කෙන්යාව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සහ විවෘත මැතිවරණ පැවැත්වූ අතර, බොහෝ ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින් විසින් එය නිදහස් හා සාධාරණ ලෙස විනිශ්චය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/international-observers-declare-kenyan-elections-fair-1.349882|title=International observers declare Kenyan elections fair|work=cbc.ca|access-date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160530210357/http://www.cbc.ca/news/world/international-observers-declare-kenyan-elections-fair-1.349882|archive-date=30 May 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2002 මැතිවරණය කෙන්යාවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විකාශනයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කළේ එම බලය නිදහසින් පසු රට පාලනය කළ කෙන්යාවේ අප්‍රිකානු ජාතික සංගමයෙන් (KANU) දේශපාලන පක්ෂවල සන්ධානයක් වන ජාතික දේදුන්න සන්ධානයට (NARC) සාමකාමීව මාරු විය. .

ම්වායි කිබාකි ගේ සභාපතිත්වය යටතේ, නව පාලක සභාගය ආර්ථික වර්ධනය උත්පාදනය කිරීම, දූෂණයට එරෙහිව සටන් කිරීම, අධ්‍යාපනය වැඩිදියුණු කිරීම සහ එහි ව්‍යවස්ථාව නැවත ලිවීම කෙරෙහි සිය උත්සාහයන් යොමු කිරීමට පොරොන්දු විය. මෙම පොරොන්දුවලින් කිහිපයක් ඉටු කර ඇත. නොමිලේ ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Turning Point: Free Primary Education in Kenya – NORRAG |url=https://resources.norrag.org/resource/view/40/162 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204085234/https://resources.norrag.org/resource/view/40/162 |archive-date=4 February 2021 |access-date=21 December 2020 |website=norrag.org}}&lt;/ref&gt; 2007 දී රජය විසින් ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් 2008 සිට ද්විතීයික අධ්‍යාපනයට විශාල සහනාධාරයක් ලබා දෙන බව ප්‍රකාශ කරන ලද අතර, සියලු උපකාරක ගාස්තු රජය විසින් පාදක කරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7239577.stm|title=Africa &amp;#124; Free secondary schools for Kenya|date=11 February 2008|work=BBC News|access-date=26 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121203081815/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7239577.stm|archive-date=3 December 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2013 මැතිවරණය සහ නව රජය ===
නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ සහ තුන්වන වාරයක් සඳහා තරඟ කිරීම සඳහා වාර සීමාවන් මගින් ජනාධිපති කිබාකි තහනම් කිරීමත් සමඟ, නියෝජ්‍ය අගමැති උහුරු කෙන්යාටා නිලවරණයට ඉදිරිපත් විය. ඔහු 2013 මාර්තු මාසයේදී 50.51% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයකින් ජයග්‍රහණය කළේය.

2014 දෙසැම්බරයේදී ජනාධිපති කෙන්යාටා ආරක්ෂක නීති සංශෝධන පනත් කෙටුම්පතකට අත්සන් තැබූ අතර, සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලින් ආරක්ෂා වීමට අවශ්‍ය යැයි නීතියේ ආධාරකරුවන් යෝජනා කළේය. විපක්ෂ දේශපාලනඥයන්, මානව හිමිකම් කණ්ඩායම් සහ බටහිර රටවල් නවයක් ආරක්ෂක පනත විවේචනය කරමින් තර්ක කළේ එය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නිදහස උල්ලංඝණය කරන බවයි. එක්සත් ජනපදයේ, එක්සත් රාජධානියේ, ජර්මනියේ සහ ප්‍රංශයේ ආන්ඩු ද නීතියේ විභව බලපෑම ගැන අනතුරු අඟවමින් සාමූහිකව මාධ්‍ය නිවේදනයක් නිකුත් කළහ. ජුබිලි සභාගය හරහා, පනත් කෙටුම්පත පසුව දෙසැම්බර් 19 දින ජාතික සභාවේදී දැඩි තත්වයන් යටතේ සම්මත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en-maktoob.news.yahoo.com/kenya-passes-divisive-anti-terror-law-090047236.html|title=Kenya president signs tough 'anti-terror' law|date=19 December 2014|access-date=22 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222200412/https://en-maktoob.news.yahoo.com/kenya-passes-divisive-anti-terror-law-090047236.html|archive-date=22 December 2014|publisher=Al Jazeera|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== විදේශ සබඳතා ===
[[File:President_Obama_visits_Nairobi_Kenya_July_2015_(20848405843).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:President_Obama_visits_Nairobi_Kenya_July_2015_(20848405843).jpg|thumb|ජනාධිපති බැරැක් ඔබාමා නයිරෝබි හිදී, 2015 ජුලි]]

කෙන්යාව අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපයේ ස්වහීලී භාෂාව කතා කරන සෙසු අසල්වැසියන් සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වයි. උගන්ඩාව සහ ටැන්සානියාව සමඟ සබඳතා සාමාන්‍යයෙන් ශක්තිමත් ය, ජාතීන් තුන නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව තුළ පොදු සාමාජිකත්වය හරහා ආර්ථික හා සමාජ ඒකාබද්ධතාවය සඳහා ක්‍රියා කරයි.

ඉස්ලාමීය කැරලිකරුවන්ට එරෙහිව යම් මිලිටරි සම්බන්ධීකරණයක් පැවතියද, සෝමාලියාව සමඟ සබඳතා ඓතිහාසිකව නොසන්සුන් විය. කෙන්යාව එක්සත් රාජධානිය සමඟ හොඳ සබඳතා පවත්වයි.&lt;ref name=&quot;upenn&quot;&gt;[http://www.africa.upenn.edu/NEH/kforeignrelation.htm Kenya – Foreign Relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423011916/http://www.africa.upenn.edu/NEH/kforeignrelation.htm|date=23 April 2016}}. Retrieved on 16 January 2015.&lt;/ref&gt; කෙන්යාව යනු අප්‍රිකාවේ සහ පුළුල් ලෝකයේ වඩාත්ම ඇමරිකානු ගැති ජාතීන්ගෙන් එකකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Opinion of the United States |url=http://www.pewglobal.org/database/indicator/1/country/113/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405225516/https://www.pewglobal.org/database/indicator/1/country/113/ |archive-date=5 April 2019 |access-date=17 July 2016 |publisher=Pewglobal.org}}&lt;/ref&gt;

2007 මැතිවරනයෙන් පසු ජනාධිපති කෙන්යාටා සහ නියෝජ්‍ය ජනාධිපති විලියම් රූටෝ යන දෙදෙනාටම ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ නඩු විභාග දින 2013 දී සැලසුම් කර ඇති හෙයින්, එක්සත් ජනපද ජනාධිපති බැරැක් ඔබාමා 2013 මැද භාගයේ අප්‍රිකානු සංචාරය අතරතුර රටට නොපැමිණීමට තීරණය කළේය.&lt;ref&gt;Epatko, Larisa, [https://www.pbs.org/newshour/rundown/2013/06/africa-tour.html &quot;Why Obama Is Visiting Senegal, South Africa and Tanzania But Not Kenya&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140121185125/http://www.pbs.org/newshour/rundown/2013/06/africa-tour.html|date=21 January 2014}}, ''[[PBS NewsHour]]'', 25 June 2013. Retrieved 18 August 2013.&lt;/ref&gt; පසුව ගිම්හානයේදී, කෙන්යාටා රුසියාවේ නැවතීමෙන් පසුව සහ ජනාධිපති ලෙස එක්සත් ජනපදයට නොපැමිණීමෙන් පසු ජනාධිපති ෂී ජින්පින්ග්ගේ ආරාධනයෙන් චීනයට ගියේය.&lt;ref name=&quot;wp012&quot;&gt;Raghavan, Sudarsan, [https://www.washingtonpost.com/world/in-snub-to-washington-kenyan-president-visits-china-russia-in-first-official-visit-outside-africa/2013/08/17/baaed162-06a4-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html &quot;In snub to Washington, Kenyan president visits China, Russia first&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129115608/http://www.washingtonpost.com/world/in-snub-to-washington-kenyan-president-visits-china-russia-in-first-official-visit-outside-africa/2013/08/17/baaed162-06a4-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html|date=29 November 2014}}, ''Washington Post'', 17 August 2013. Ambassador Liu's comments at capitalfm.co.ke linked to [http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/ capitalfm.co.ke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818125924/http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/|date=18 August 2013}}. Retrieved 18 August 2013.&lt;/ref&gt; 2015 ජූලි මාසයේදී ඔබාමා කෙන්යාවේ සංචාරයක නිරත වූ අතර, ධූරයේ සිටියදී එරටට පැමිණි පළමු ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=George Kegoro |title=Circumstances created need that made visit possible |url=http://www.nation.co.ke/oped/Opinion/Barack-Obama-Visit-Uhuru-Kenyatta-William-Ruto-ICC/-/440808/2808378/-/dmt8p2/-/index.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828050809/http://www.nation.co.ke/oped/Opinion/Barack-Obama-Visit-Uhuru-Kenyatta-William-Ruto-ICC/-/440808/2808378/-/dmt8p2/-/index.html |archive-date=28 August 2016 |access-date=17 July 2016 |publisher=Nation.co.ke}}&lt;/ref&gt;

බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා පුහුණු ඒකකය කෙන්යාව (BATUK) මහා රිෆ්ට් නිම්නයේ ශුෂ්ක සහ රළු භූමි ප්‍රදේශවල බ්‍රිතාන්‍ය පාබල බලඇණි පුහුණු කිරීම සඳහා යොදා ගනී.&lt;ref&gt;&quot;[https://www.theguardian.com/uk/2001/jul/01/politics.world Britain's secret killing fields] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806113032/https://www.theguardian.com/uk/2001/jul/01/politics.world|date=6 August 2019}}&quot;. ''The Guardian''. 1 July 2001&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The British Army in Africa |url=http://www.army.mod.uk/operations-deployments/22724.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630055845/http://www.army.mod.uk/operations-deployments/22724.aspx |archive-date=30 June 2016 |access-date=20 June 2016 |website=army.mod.uk/ |publisher=Ministry of Defence}}&lt;/ref&gt;

=== සන්නද්ධ හමුදා ===
[[File:Emblem_of_the_Kenya_Defence_Forces.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_the_Kenya_Defence_Forces.svg|alt=Emblem of the Kenya Defence Forces|වම|thumb|කෙන්යාවේ ආරක්ෂක හමුදාවේ ලාංඡනය]]
කෙන්යාවේ ආරක්ෂක හමුදා යනු කෙන්යාවේ සන්නද්ධ හමුදාවන්ය. කෙන්යා හමුදාව, කෙන්යාවේ නාවික හමුදාව සහ කෙන්යාවේ ගුවන් හමුදාව ජාතික ආරක්ෂක බලකායන් සමන්විත වේ. වත්මන් කෙන්යාවේ ආරක්ෂක හමුදා ස්ථාපිත කර ඇති අතර, එහි සංයුතිය 2010 කෙන්යාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 241 වගන්තියේ දක්වා ඇත; KDF 2012 කෙන්යාවේ ආරක්ෂක හමුදා පනත මගින් පාලනය වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ministry of Defence |title=Kenya Defence Forces Act – No. 25 of 2012 |url=http://www.mod.go.ke/pubs/kdfAct.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003132740/http://www.mod.go.ke/pubs/kdfAct.pdf/ |archive-date=3 October 2018 |access-date=6 May 2014 |publisher=National Council for Law Reporting}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ ජනාධිපතිවරයා සියලු සන්නද්ධ හමුදාවන්හි සේනාධිනායකයා වේ.

ලොව පුරා සාම සාධක මෙහෙයුම් සඳහා සන්නද්ධ හමුදාවන් නිරතුරුව යොදවා ඇත. තවද, 2007 දෙසැම්බරයේ පැවති ජාතික මැතිවරණයෙන් පසුව සහ පසුව රට පුරා ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවලින් පසුව, විමර්ශන කොමිෂන් සභාවක් වන වාකි කොමිසම එහි සූදානම පැසසුමට ලක් කළ අතර එය &quot;තම රාජකාරිය හොඳින් ඉටු කර ඇති&quot; බවට එය විනිශ්චය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Commission of Inquiry into the Post Election Violence |url=http://www.eastandard.net/downloads/Waki_Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220154028/http://www.eastandard.net/downloads/Waki_Report.pdf |archive-date=20 December 2008}}&lt;/ref&gt; මානව හිමිකම් උල්ලංඝණය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් බරපතල චෝදනා එල්ල වී ඇති අතර, ඉතා මෑතක දී එල්ගොන් කන්ද ප්‍රදේශයේ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kenya National Commission on Human Rights |url=http://www.knchr.org/dmdocuments/Mt%20Elgon%20.PDF |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214072227/http://www.knchr.org/dmdocuments/Mt%20Elgon%20.PDF |archive-date=14 February 2012}}&lt;/ref&gt; සහ මැන්ඩෙරා මධ්‍යම දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රති-කැරලිකාර මෙහෙයුම් සිදු කරන අතරතුරය.&lt;ref&gt;[http://www.nation.co.ke/News/-/1056/486206/-/view/printVersion/-/15cwkg8/-/index.html Security men accused of torture and rape] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703143833/http://www.nation.co.ke/News/-/1056/486206/-/view/printVersion/-/15cwkg8/-/index.html|date=3 July 2017}} Daily Nation. 11 January 2008.&lt;/ref&gt;

රටේ බොහෝ රාජ්‍ය ආයතන මෙන්ම කෙන්යාවේ සන්නද්ධ හමුදාවන්ද දූෂණ චෝදනාවලින් කිලිටි වී ඇත. සන්නද්ධ හමුදාවන්ගේ මෙහෙයුම් සම්ප්‍රදායිකව &quot;රාජ්‍ය ආරක්‍ෂාව&quot; යන සර්වබලධාරී බ්ලැන්කට්ටුවෙන් වැසී ඇති බැවින්, දූෂණය මහජනයාගෙන් වසන් කර ඇති අතර, ඒ අනුව මහජන පරීක්ෂාවට හා කුප්‍රකට භාවයට යටත් නොවේ. මෙය මෑතකදී වෙනස් විය. කෙන්යානු ප්‍රමිතීන්ට අනුව පෙර නොවූ විරූ හෙළිදරව් කිරීම් වලදී, 2010 දී, බඳවා ගැනීම්&lt;ref&gt;The Standard 31 October 2010 Activists give military 5 days to re-admit recruit INTERNET [http://www.standardmedia.co.ke/InsidePage.php?id=2000021408&amp;catid=159&amp;a=1 standardmedia.co.ke] {{dead link|date=December 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Cited on 3 January 2011&lt;/ref&gt; සහ සන්නද්ධ පිරිස් වාහකයන් ප්‍රසම්පාදනය සම්බන්ධයෙන් දූෂණ පිළිබඳ විශ්වසනීය ප්‍රකාශයන් ඉදිරිපත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;The Standard Sh 1.6 billion tender rocks the DoD INTERNET [http://www.standardmedia.co.ke/InsidePage.php?id=2000020947&amp;catid=4&amp;a=1 standardmedia.co.ke] {{dead link|date=December 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Cited on 3 January 2011&lt;/ref&gt; තවද, ඇතැම් ප්‍රසම්පාදන තීරණවල ප්‍රඥාව සහ විචක්ෂණභාවය ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රශ්න කර ඇත.&lt;ref&gt;For example the decision to acquire ex-Jordanian F5 fighter aircraft. See The Standard Kenya's 'new' fighter jets cannot take off INTERNET [http://www.standardmedia.co.ke/InsidePage.php?id=2000021374&amp;catid=4&amp;a=1 standardmedia.co.ke] {{dead link|date=December 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Cited on 3 January 2011&lt;/ref&gt;

=== පරිපාලන අංශ ===
[[File:Map_showing_Counties_underthe_new_kenyan_constitution..gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_showing_Counties_underthe_new_kenyan_constitution..gif|thumb|කෙන්යාවේ ප්‍රාන්ත 47කි]]
කෙන්යාව ආණ්ඩුකාරවරුන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන අර්ධ ස්වයං පාලන ප්‍රාන්ත 47 කට බෙදා ඇත. මෙම ප්‍රාන්ත 47 කෙන්යාවේ පළමු පෙළ බෙදීම් සාදයි.

කෙන්යාවේ කුඩාම පරිපාලන ඒකක ස්ථාන ලෙස හැඳින්වේ. ස්ථාන බොහෝ විට මැතිවරණ වාට්ටු සමග සමපාත වේ. ස්ථාන සාමාන්‍යයෙන් නම් කර ඇත්තේ ඔවුන්ගේ මධ්‍යම ගම්/නගර අනුව ය. බොහෝ විශාල නගර ස්ථාන කිහිපයකින් සමන්විත වේ. සෑම ස්ථානයකටම රාජ්‍යය විසින් පත් කරන ලද ප්‍රධානියෙක් සිටී.

මැතිවරණ කොට්ඨාශ යනු මැතිවරණ උප කොට්ඨාශයක් වන අතර, සෑම ප්‍රාන්තයක්ම සම්පූර්ණ ඡන්ද කොට්ඨාශ ගණනකින් සමන්විත වේ. මැතිවරණ කොට්ඨාශ සමාලෝචනය කිරීම සඳහා 2010 දී අතුරු මායිම් කොමිසමක් පිහිටුවන ලද අතර එහි වාර්තාවේ අතිරේක මැතිවරණ කොට්ඨාශ 80 ක් නිර්මාණය කිරීමට නිර්දේශ කර ඇත. 2013 මැතිවරණයට පෙර, කෙන්යාවේ මැතිවරණ කොට්ඨාශ 210ක් තිබුණි.&lt;ref&gt;Kenya Roads Board [https://web.archive.org/web/20080113052023/http://www.krb.go.ke/constituency.php Constituency funding under the RMLF]&lt;/ref&gt;

=== මානව හිමිකම් ===
සමලිංගික ක්‍රියා කෙන්යාවේ නීතිවිරෝධී වන අතර වසර 14ක් දක්වා සිර දඬුවම් ලැබිය හැකිය,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015 |title=Laws on Homosexuality in African Nations |url=https://www.loc.gov/law/help/criminal-laws-on-homosexuality/african-nations-laws.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619211045/http://www.loc.gov/law/help/criminal-laws-on-homosexuality/african-nations-laws.php |archive-date=19 June 2017 |access-date=3 June 2017 |website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt; නමුත් රජය බොහෝ විට ඇස් වසාගෙන සමලිංගික පුද්ගලයන්ට නඩු පැවරීමෙන් වැළකී සිටියි.{{citation needed|date=November 2023}} Pew Research Center විසින් 2020 කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව, කෙන්යානුවන්ගෙන් 83%ක් විශ්වාස කරන්නේ සමලිංගිකත්වය සමාජය විසින් පිළිගත යුතු නැති බවයි.&lt;ref name=&quot;pewresearch.org&quot;&gt;{{Cite web |last1=Poushter |first1=Jacob |last2=Kent |first2=Nicholas |date=25 June 2020 |title=The Global Divide on Homosexuality Persists |url=https://www.pewresearch.org/global/2020/06/25/global-divide-on-homosexuality-persists/ |access-date=6 August 2022 |publisher=Pew Research Center}}&lt;/ref&gt; 2015 දී ජනාධිපති බරක් ඔබාමා සමඟ ඒකාබද්ධ මාධ්‍ය හමුවක් අමතමින්, සමලිංගික අයිතිවාසිකම් සඳහා කෙන්යාවේ කැපවීම සහතික කිරීම ජනාධිපති කෙන්යාටා ප්‍රතික්ෂේප කළේ, &quot;සමලිංගික අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ප්‍රශ්නය ඇත්ත වශයෙන්ම ප්‍රශ්නයක් නොවේ ... නමුත් අප විසින් කළ යුතු කරුණු කිහිපයක් තිබේ. අපි බෙදා නොගන්නා බව පිළිගන්නවා. අපේ සංස්කෘතිය, අපේ සමාජය පිළිගන්නේ නැහැ.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2015/07/25/politics/obama-kenya-kenyatta/index.html|title=Obama lectures Kenyan president on gay rights|last=Scott, Holmes|first=Eugene, Kristen|date=25 July 2017|access-date=24 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515205038/https://www.cnn.com/2015/07/25/politics/obama-kenya-kenyatta/index.html|archive-date=15 May 2020|publisher=CNN|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2008 නොවැම්බරයේදී, විකිලීක්ස් විසින් කෙන්යානු පොලිසිය විසින් නීති විරෝධී ලෙස මැර කල්ලි ඝාතනය කිරීම ලේඛනගත කරන ද ක්‍රයි ඔෆ් බ්ලඩ් වාර්තාවට පුළුල් ජාත්‍යන්තර අවධානයක් ගෙන ආවේය. වාර්තාවේ, කෙන්යාවේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ ජාතික කොමිසම (KNCHR) ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන සොයාගැනීම් &quot;e)&quot; හි වාර්තා කර ඇති අතර, බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීම් සහ නීති විරෝධී ඝාතන දේශපාලන නායකත්වය සහ පොලිසිය විසින් අනුමත කරන ලද නිල ප්‍රතිපත්තියක් ලෙස පෙනී යන බව පවසමින්.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 September 2008 |title='The Cry of Blood' — Report on Extra-Judicial Killings and Disappearances |url=http://www.ediec.org/fileadmin/user_upload/Kenia/KNCHR_REPORT_ON_POLICE.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101214044349/http://www.ediec.org/fileadmin/user_upload/Kenia/KNCHR_REPORT_ON_POLICE.pdf |archive-date=14 December 2010 |access-date=29 December 2010 |publisher=[[Kenya National Commission on Human Rights]]/Enforced Disappearances Information Exchange Center}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 April 2017 |title=Was extra-judicial killing of Eastleigh 'thugs' justified? Kenyans divided » Capital News |url=http://www.capitalfm.co.ke/news/2017/04/was-extra-judicial-killing-of-eastleigh-thugs-justified-kenyans-divided/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619115319/http://www.capitalfm.co.ke/news/2017/04/was-extra-judicial-killing-of-eastleigh-thugs-justified-kenyans-divided/ |archive-date=19 June 2017 |access-date=29 June 2017}}&lt;/ref&gt;

== ආර්ථිකය ==
කෙන්යාවේ සාර්ව ආර්ථික දැක්ම පසුගිය දශක කිහිපය තුළ බොහෝ දුරට මාර්ග, දුම්රිය, ගුවන් සහ ජල ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති මෙන්ම තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්‍ෂණයේ දැවැන්ත ආයෝජනවලින් ශක්තිමත් වර්ධනයක් පෙන්නුම් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම වර්ධනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් පැමිණ ඇත්තේ ඉලක්කගත මූල්‍ය හා මූල්‍ය ක්‍රියාමාර්ග සහ දුර්වල කළමනාකරණය, දූෂණය, රාජ්‍ය මුදල් විශාල සොරකම්, අධි නීති සම්පාදනය සහ අකාර්යක්ෂම අධිකරණය හේතුවෙන් ක්ෂුද්‍ර ආර්ථික මට්ටමින් සාමාන්‍ය කෙන්යානු සාක්කුවලින් හරවා යැවූ මුදල් ප්‍රවාහයන් මගිනි. කුටුම්භ සහ කුඩා ව්‍යාපාර, විරැකියාව, ඌන විරැකියාව සහ විවිධ අංශ හරහා සාමාන්‍ය අසහනයයි. කෙන්යාව බිඳෙනසුලු රාජ්‍ය දර්ශකයේ රටවල් 178කින් 25 වන ස්ථානයේ දුර්වල ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර, 2019 හි ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර, ALERT කාණ්ඩයේ ස්ථානගත කර ඇත. 2014 දී, රටේ සාර්ව ආර්ථික දර්ශක නැවත පදනම් වූ අතර, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අඩු මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක තත්ත්වය දක්වා ඉහළට මාරු වීමට හේතු විය.

ඊට පටහැනිව ආන්ඩුව සහතික වුවද, කෙන්යානු ආන්ඩුව මේ වන විට බිඳ වැටී සිය මූල්‍ය වගකීම් ඉටු කිරීමට අරගල කරමින් සිටී. ජාතික සහ ප්‍රාන්ත මට්ටම් දෙකෙහිම කනිෂ්ඨ රජයේ සේවකයන් දැඩි ලෙස පීඩාවට පත්ව සිටින අතර ඔවුන්ගේ මාසික වැටුප්, ප්‍රතිලාභ සහ අඩු කිරීම් මාස හයක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් ලබාගෙන නොමැත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yatani dismisses report on Kenya being 'broke' |url=https://www.the-star.co.ke/business/2020-11-20-yatani-dismisses-report-on-kenya-being-broke/ |website=The Star}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2021 |title=Workers face tough times as pay delays hit counties &amp;#124; Kenya |url=https://nation.africa/kenya/news/workers-face-tough-times-as-pay-delays-hit-counties-3377808?view=htmlamp |website=nation.africa}}&lt;/ref&gt; වාර්තාගත උද්ධමනය සහ ආහාර සහ අනෙකුත් මූලික භාණ්ඩවල ඉතා ඉහළ මිල ගණන් පිළිබිඹු නොකරන නිල දත්ත සමඟ විවිධ රාජ්‍ය ආයතනවලින් ආර්ථිකයේ තත්ත්වය පිළිබඳ පරස්පර විරෝධී දත්ත තිබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=January 31, 2022 |first=Monday |date=30 January 2022 |title=Central Bank faults KNBS on agriculture growth numbers |url=https://www.businessdailyafrica.com/bd/economy/central-bank-faults-knbs-on-agriculture-growth-numbers-3699624 |website=Business Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60485499|title=Kenyan food prices: Why have they gone up so much?|date=22 February 2022|work=BBC News|via=bbc.com}}&lt;/ref&gt;

කෙන්යාවේ මානව සංවර්ධන දර්ශකය (HDI) 0.555 (මධ්‍යම), ලෝකයේ 186 න් 145 ශ්‍රේණිගත කර ඇත. 2005 වන විට, කෙන්යානුවන්ගෙන් 17.7% ක් දිනකට ඩොලර් 1.25 කට වඩා අඩුවෙන් ජීවත් වූහ.{{sfn|Ludeki Chweya|John Kithome Tuta|S. Kichamu Akivaga|2005}} 2017 හි, කෙන්යාව ලෝක බැංකුවේ ව්‍යාපාර කිරීමේ පහසුව තුළ 92 වැනි ස්ථානයට පත් වූ අතර 2016 හි 113 වැනි ස්ථානයට පත් විය (රටවල් 190 කින්).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Doing Business in Kenya – World Bank Group |url=http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/kenya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910125004/http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/kenya |archive-date=10 September 2018 |access-date=14 January 2017 |website=doingbusiness.org}}&lt;/ref&gt; වැදගත් කෘෂිකාර්මික අංශය අඩුම සංවර්ධිත සහ බොහෝ දුරට අකාර්යක්ෂම වන අතර, ආහාර සුරක්ෂිත සංවර්ධිත රටවල 3% ට වඩා අඩු ශ්‍රම බලකායට සාපේක්ෂව ශ්‍රම බලකායෙන් 75% ක් සේවය කරයි. කෙන්යාව සාමාන්‍යයෙන් මායිම් වෙළඳපොලක් හෝ ඉඳහිට නැගී එන වෙළඳපොලක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත, නමුත් එය අවම වශයෙන් සංවර්ධිත රටවල් වලින් එකක් නොවේ.

සංචාරක ව්‍යාපාරය, උසස් අධ්‍යාපනය සහ විදුලි සංදේශවල ශක්තිමත් කාර්ය සාධනය සහ කෘෂිකර්මාන්තයේ, විශේෂයෙන් වැදගත් තේ අංශයේ යහපත් පශ්චාත් නියඟ ප්‍රතිඵල හේතුවෙන් ආර්ථිකය බොහෝ ප්‍රසාරණය වී ඇත.&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov2&quot;&gt;{{Cite web |date=June 2007 |title=Country Profile: Kenya |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505051609/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf |archive-date=5 May 2015 |access-date=23 April 2011 |website=Federal Research Division |publisher=Library of Congress}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ ආර්ථිකය 2007 දී 7%කට වඩා වැඩි වූ අතර එහි විදේශ ණය විශාල වශයෙන් අඩු විය.&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov2&quot; /&gt; 2007 දෙසැම්බරයේ මතභේදයට තුඩු දුන් ජනාධිපතිවරණයෙන් පසු රටම ගිලගත් අවුල් සහගත තත්ත්වයෙන් පසුව මෙය වහාම වෙනස් විය.

පසුගිය දශකය තුළ විදුලි සංදේශ සහ මූල්‍ය ක්‍රියාකාරකම් දැන් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 62%ක් සමන්විත වේ. දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 22% ක් තවමත් පැමිණෙන්නේ ශ්‍රම බලකායෙන් 75% ක් සේවයේ යොදවන (ආහාර සුරක්ෂිතතාව ලබා නොගත් ඌන සංවර්ධිත ආර්ථිකයන්ගේ ලක්ෂණයක්) විශ්වාස කළ නොහැකි කෘෂිකාර්මික අංශයෙනි. ජනගහනයෙන් කුඩා කොටසක් ආහාර ආධාර මත රඳා පවතී.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Food Assistance Fact Sheet – Kenya |url=https://www.usaid.gov/kenya/food-assistance |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610135707/https://www.usaid.gov/kenya/food-assistance |archive-date=10 June 2016 |access-date=13 May 2016 |website=usaid.gov}}&lt;/ref&gt; කර්මාන්ත හා නිෂ්පාදන කුඩාම අංශය වන අතර එය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 16% කි. සේවා, කර්මාන්ත සහ නිෂ්පාදන අංශ ශ්‍රම බලකායෙන් 25%ක් පමණක් සේවය කරන නමුත් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 75%ක් දායක වේ.&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov2&quot; /&gt; කෙන්යාව AGOA යටතේ ඩොලර් මිලියන 400 කට වඩා වටිනා රෙදිපිළි අපනයනය කරයි.

නැඟෙනහිර අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම ලාභදායී සමාගම වන සෆාරිකොම් හි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අභාවයට ගිය කෙන්යා පෝස්ට් සහ විදුලි සංදේශ සමාගම වැනි රාජ්‍ය සංස්ථා පුද්ගලීකරනය, දැවැන්ත පුද්ගලික ආයෝජන හේතුවෙන් ඒවායේ පුනර්ජීවනයට හේතු වී ඇත.

&amp;nbsp; 2011 වන විට, බොහෝ දුරට සංචාරක ව්‍යාපාරය, විදුලි සංදේශන, ප්‍රවාහන, ඉදිකිරීම් සහ කෘෂිකර්මාන්තයේ ප්‍රකෘතිමත් වීම හේතුවෙන් අපේක්ෂිත 4-5% GDP වර්ධනයක් සමඟ ආර්ථික අපේක්ෂාවන් ධනාත්මක වේ. ලෝක බැංකුව 2012 දී 4.3% වර්ධනයක් ඇස්තමේන්තු කර ඇත.&lt;ref name=&quot;WorldBanki&quot;&gt;{{Cite web |last=Fengler, Wolfgang |date=5 December 2012 |title=Kenya Economic Update |url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/12/05/energizing-kenya-s-economy-and-creating-quality-jobs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309030739/http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/12/05/energizing-kenya-s-economy-and-creating-quality-jobs |archive-date=9 March 2013 |access-date=29 May 2013 |publisher=The [[World Bank]]}}&lt;/ref&gt;[[File:Kenya_Human_Development_Index_computed_by_the_UN.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kenya_Human_Development_Index_computed_by_the_UN.png|thumb|කෙන්යාව, මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ ප්‍රවණතා 1970-2010]]
1996 මාර්තු මාසයේදී, කෙන්යාවේ, ටැන්සානියාවේ සහ උගන්ඩාවේ ජනාධිපතිවරු නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව (ඊඒසී) නැවත ස්ථාපිත කළහ. EAC හි අරමුණු අතරට තීරුබදු සහ රේගු පාලන තන්ත්‍ර එකමුතු කිරීම, මිනිසුන්ගේ නිදහස් සංචලනය සහ කලාපීය යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම ඇතුළත් වේ. 2004 මාර්තු මාසයේදී නැගෙනහිර අප්‍රිකානු රටවල් තුන රේගු සංගමයේ ගිවිසුමකට අත්සන් තැබීය.

කෙන්යාවට එහි අසල්වැසියන්ට වඩා දියුණු මූල්‍ය සේවා අංශයක් ඇත. නයිරෝබි සුරැකුම්පත් හුවමාරුව (NSE) වෙළඳපල ප්‍රාග්ධනීකරණය අනුව අප්‍රිකාවේ 4 වන ස්ථානයට පත්ව ඇත. කෙන්යානු බැංකු පද්ධතිය කෙන්යාවේ මහ බැංකුව (CBK) විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ. 2004 ජූලි අග වන විට, පද්ධතිය වාණිජ බැංකු 43 කින් (2001 දී 48 සිට පහළට) සහ උකස් සමාගම්, ඉතුරුම් සහ ණය සංගම් හතරක් සහ ප්‍රධාන විදේශ විනිමය කාර්යාංශය ඇතුළු බැංකු නොවන මූල්‍ය ආයතන කිහිපයකින් සමන්විත විය.&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov2&quot; /&gt;

=== සංචාරක කර්මාන්තය ===
[[File:Elephants_at_Amboseli_national_park_against_Mount_Kilimanjaro.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elephants_at_Amboseli_national_park_against_Mount_Kilimanjaro.jpg|thumb|ඇම්බොසෙලි ජාතික උද්‍යානය]]
[[File:Tsavo_east_panorama.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tsavo_east_panorama.jpg|thumb|සාවෝ නැගෙනහිර ජාතික වනෝද්‍යානය]]
කෙන්යාවේ සංචාරක ව්‍යාපාරය කෘෂිකර්මාන්තයෙන් පසු විදේශ විනිමය ආදායමේ දෙවන විශාලතම මූලාශ්‍රය වේ.&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The World Today: Concepts and Regions in Geography 4th edition.  Wiley Publishing:  Hoboken, NJ&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ සංචාරක ව්‍යාපාරයට අදාළ තොරතුරු පවත්වාගෙන යාමේ වගකීම කෙන්යාවේ සංචාරක මණ්ඩලය සතුය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kenya Tourism Board |url=http://www.ktb.go.ke/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219014534/http://ktb.go.ke/ |archive-date=19 February 2017 |access-date=2 March 2017 |website=KTB.go.ke}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kenya Law: January 2017 |url=http://www.kenyalaw.org/klr/index.php?id=811 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130805200519/http://www.kenyalaw.org/klr/index.php?id=811 |archive-date=5 August 2013 |access-date=2 March 2017 |website=KenyaLaw.org}}&lt;/ref&gt; ප්‍රධාන සංචාරක ආකර්ෂණ ස්ථාන වන්නේ ජාතික වනෝද්‍යාන 60 ක් සහ ක්‍රීඩා සංචිත හරහා ඡායාරූප සෆාරි ය. ලෝකයේ 7 වැනි පුදුමය ලෙස සැලකෙන මසායි මාරා හි වනජීවී සංක්‍රමණය අනෙකුත් ආකර්ෂණ ස්ථාන වේ; ඓතිහාසික මුස්ලිම් පල්ලි, සහ යටත් විජිත යුගයේ මොම්බාසා, මලින්දි සහ ලාමුහි බලකොටු; සුදු පැහැති කෙන්යාවේ කන්ද සහ මහා රිෆ්ට් නිම්නය වැනි කීර්තිමත් දර්ශන; කෙරිචෝ හි තේ වතු; තිකාහි කෝපි වතු; කිලිමන්ජාරෝ කන්දේ මායිම හරහා ටැන්සානියාවට මනරම් දසුනක්; සහ ඉන්දියානු සාගරයේ ස්වහීලී වෙරළ තීරයන්. විශාලතම සංචාරකයින්, ජර්මනිය සහ එක්සත් රාජධානියෙනි, ප්‍රධාන වශයෙන් වෙරළබඩ වෙරළ සහ ක්‍රීඩා සංචිත වෙත ආකර්ෂණය වේ, විශේෂයෙන්, ගිනිකොන දෙසින් වර්ග කිලෝමීටර් 20,808 (වර්ග සැතපුම් 8,034) පුළුල් නැගෙනහිර සහ ත්සාවෝ බටහිර ජාතික වනෝද්‍යානය.{{citation needed|date=March 2023}}

=== කෘෂිකර්මය ===
[[File:Kenya-Tealand-Near-Kericho-2012.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kenya-Tealand-Near-Kericho-2012.JPG|වම|thumb|කෙරිචෝ ප්‍රාන්තයේ කෙරිචෝ අසල තේ ගොවිපල]]
සේවා අංශයෙන් පසු කෙන්යාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට (GDP) දෙවැනි විශාලතම දායකත්වය සපයන්නේ කෘෂිකර්මයයි. 2005 දී, වන වගාව සහ මසුන් ඇල්ලීම ඇතුළු කෘෂිකර්මාන්තය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 24% ක් මෙන්ම වැටුප් රැකියාවලින් 18% ක් සහ අපනයන ආදායමෙන් 50% ක් විය. ප්‍රධාන මුදල් බෝග වන්නේ තේ, උද්‍යාන විද්‍යාත්මක නිෂ්පාදන සහ කෝපි ය. උද්‍යාන විද්‍යාත්මක නිෂ්පාදන සහ තේ ප්‍රධාන වර්ධන අංශ වන අතර කෙන්යාවේ සියලුම අපනයනවලින් වටිනාම අංශ දෙක වේ. බඩ ඉරිඟු වැනි ප්‍රධාන ආහාර ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය තියුණු කාලගුණික උච්චාවචනයන්ට යටත් වේ. නිෂ්පාදන පහත වැටීම් නිසා වරින් වර ආහාර ආධාර අවශ්‍ය වේ - උදාහරණයක් ලෙස 2004 දී, කෙන්යාවේ එක් කඩින් කඩ නියඟයක් හේතුවෙනි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 April 2005 |title=Drought leaves two million Kenyans in need of food aid |url=http://wfp.org/news/news-release/drought-leaves-two-million-kenyans-need-food-aid |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814052428/http://www.wfp.org/news/news-release/drought-leaves-two-million-kenyans-need-food-aid |archive-date=14 August 2016 |access-date=5 August 2016 |website=United Nations World Food Programme}}&lt;/ref&gt;

අර්ධ ශුෂ්ක නිවර්තන කලාප සඳහා වන ජාත්‍යන්තර භෝග පර්යේෂණ ආයතනය (ICRISAT) විසින් මෙහෙයවන ලද සංගමයක් විසින් ගොවීන්ට බඩ ඉරිඟු වෙනුවට නව පරෙවි ප්‍රභේද විශේෂයෙන් වියළි ප්‍රදේශවල වගා කිරීමට යම් සාර්ථකත්වයක් ලබා ඇත. පරෙවි ඇට ඉතා නියඟයට ඔරොත්තු දෙන බැවින් වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 650 (අඟල් 26) ට අඩු ප්‍රදේශවල වගා කළ හැක. අනුප්‍රාප්තික ව්‍යාපෘති මගින් දේශීය බීජ නිෂ්පාදනය සහ බෙදාහැරීම සහ අලෙවිය සඳහා කෘෂි වෙළඳ ජාලයේ වර්ධනය උත්තේජනය කිරීම මගින් රනිල කුලයට අයත් බෝග වාණිජකරණයට දිරිමත් විය. නිෂ්පාදකයන් තොග වෙළෙන්දන් හා සම්බන්ධ කිරීම ඇතුළත් වූ මෙම කාර්යය නයිරෝබි සහ මොම්බාසා හි දේශීය නිෂ්පාදකයන්ගේ මිල 20-25% කින් ඉහළ නැංවීමට උපකාරී විය. පරෙවි මුන් ඇට වාණිජකරණය වීම නිසා දැන් සමහර ගොවීන්ට ජංගම දුරකථනවල සිට ඵලදායී ඉඩම් සහ පශු සම්පත් දක්වා වත්කම් මිලදී ගැනීමට හැකි වන අතර ඔවුන්ට දරිද්‍රතාවයෙන් මිදීමට මංපෙත් විවර කරයි.&lt;ref&gt;[http://exploreit.icrisat.org/page/eastern_and_southern_africa/887/329 Pigeonpea in Eastern and Southern Africa] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718193632/http://exploreit.icrisat.org/page/eastern_and_southern_africa/887/329|date=18 July 2014}}. [[ICRISAT]] Posted 10 October 2012. Downloaded 26 January 2014.&lt;/ref&gt;

තේ, කෝපි, සිස්ල්, පයිරෙත්රම්, බඩ ඉරිඟු, සහ තිරිඟු අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සාර්ථක කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයක් වන සාරවත් උස්බිම් වල වගා කෙරේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=CIA|title=The World Factbook|publisher=Potomac Books, Inc.|year=2010|isbn=978-1-59797-541-4|page=336}}&lt;/ref&gt; උතුරු හා නැගෙනහිර අර්ධ ශුෂ්ක සවානා ප්‍රදේශයේ පශු සම්පත් ප්‍රමුඛ වේ. පහත් බිම්වල පොල්, අන්නාසි, කජු, කපු, උක්, සිසල් සහ ඉරිඟු වගා කෙරේ. කෙන්යාව ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහතික කළ හැකි කෘෂිකර්මාන්තයේ ආයෝජන මට්ටමට ළඟා වී නොමැති අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දරිද්‍රතාවය (ජනගහනයෙන් 53% ක් දරිද්‍රතා රේඛාවට පහළින් ජීවත් වේ), ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් නිතිපතා කුසගින්නෙන් පෙළෙන අතර ආහාර මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී. ආධාර.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; දුර්වල මාර්ග, ප්‍රමාණවත් නොවන දුම්රිය ජාලයක්, අඩු භාවිත ජල ප්‍රවාහනය සහ මිල අධික ගුවන් ප්‍රවාහනය බොහෝ දුරට ශුෂ්ක සහ අර්ධ ශුෂ්ක ප්‍රදේශ හුදකලා කර ඇති අතර අනෙකුත් ප්‍රදේශවල ගොවීන් බොහෝ විට වෙළඳපොළට ප්‍රවේශ විය නොහැකි නිසා කෙත්වල ආහාර කුණු වීමට තබයි. මෙය අවසන් වරට දක්නට ලැබුණේ 2011 අගෝස්තු සහ සැප්තැම්බර් මාසවල වන අතර, රතු කුරුස සංවිධානය විසින් කෙන්යාවේ මුලපිරීම සඳහා කෙන්යානුවන් පොළඹවන ලදී.&lt;ref&gt;[http://conferences.ifpri.org/2020africaconference/program/day1summaries/kinyua.pdf Towards Achieving Food Security in Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126003110/http://conferences.ifpri.org/2020africaconference/program/day1summaries/kinyua.pdf|date=26 January 2012}}. Joseph Kinyua, Permanent Secretary, Ministry of Agriculture, Kenya; 1 April 2004, Kampala, Uganda&lt;/ref&gt;[[File:Kapsowar1.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kapsowar1.JPG|thumb|කෙන්යාවේ ගම්බද කෘෂිකර්මය]]
කෙන්යාවේ වාරිමාර්ග අංශය ආයතනික වර්ග තුනකට වර්ගීකරණය කර ඇත: ඒ කුඩා වතු හිමියන්ගේ යෝජනා ක්‍රම, මධ්‍යගතව කළමනාකරණය කරන ලද පොදු යෝජනා ක්‍රම සහ පුද්ගලික/වාණිජ්‍ය වාරිමාර්ග යෝජනා ක්‍රම.

කුඩා වතු හිමියන්ගේ යෝජනා ක්‍රම අයිති, සංවර්ධනය සහ කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ ජලය භාවිතා කරන්නන් හෝ ස්වයං උපකාරක කණ්ඩායම් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන පුද්ගලයන් හෝ ගොවීන් කණ්ඩායම් විසිනි. සාමාන්‍යයෙන් හෙක්ටයාර 0.1-0.4 ක තනි හෝ කණ්ඩායම් ගොවිපලවල් මත වාරිමාර්ග සිදු කෙරේ. හෙක්ටයාර 47,000ක මුළු භූමි ප්‍රමාණය ආවරණය වන පරිදි කුඩා වතු වාරිමාර්ග යෝජනා ක්‍රම 3,000ක් පමණ ඇත. රටෙහි විශාල, මධ්‍යගතව කළමනාකරණය කරන ලද වාරි යෝජනා ක්‍රම හතක් ඇත, එනම් ම්වෙයා, බුරා, හලෝ, පර්කෙරා, බටහිර කැනෝ, බුන්යාලා සහ අහිරෝ, මුළු භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර 18,200 ක් ආවරණය වන අතර සාමාන්‍යයෙන් එක් යෝජනා ක්‍රමයකට හෙක්ටයාර් 2,600 කි. මෙම යෝජනා ක්‍රම කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ ජාතික වාරිමාර්ග මණ්ඩලය විසින් වන අතර කෙන්යාවේ වාරිමාර්ග භූමි ප්‍රමාණයෙන් 18% ක් පමණ වේ. මහා පරිමාණ පෞද්ගලික වාණිජ ගොවිපළවල් හෙක්ටයාර 45,000ක් ආවරණය වන අතර, එය වාරි ඉඩම්වලින් 40%කි. ඔවුන් ඉහළ තාක්‍ෂණය භාවිත කරන අතර අපනයන වෙළෙඳපොළ සඳහා ඉහළ වටිනාකමකින් යුත් භෝග නිෂ්පාදනය කරයි, විශේෂයෙන්ම මල් සහ එළවළු.&lt;ref&gt;Republic of Kenya, Ministry of Water and Irrigation (2009) ''National Irrigation and Drainage Policy'':3–4.&lt;/ref&gt;

කෙන්යාව ලොව 3 වැනි විශාලතම කැපූ මල් අපනයනය කරන්නා වේ.&lt;ref name=&quot;kenya-flower-industry&quot;&gt;{{Cite web |last=Veselinovic |first=Milena |date=16 March 2015 |title=Got roses this Valentine's Day? They probably came from Kenya |url=http://edition.cnn.com/2015/03/16/africa/kenya-flower-industry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714194025/http://edition.cnn.com/2015/03/16/africa/kenya-flower-industry/ |archive-date=14 July 2016 |access-date=17 July 2016 |publisher=Edition.cnn.com}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ මල් ගොවිපල 127 න් අඩක් පමණ සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත්තේ නයිරෝබි නගරයට කිලෝමීටර් 90ක් වයඹ දෙසින් පිහිටි නයිවාෂා විල වටාය.&lt;ref name=&quot;kenya-flower-industry&quot; /&gt; ඔවුන්ගේ අපනයනය වේගවත් කිරීම සඳහා, නයිරෝබි ගුවන් තොටුපලේ මල් සහ එළවළු ප්‍රවාහනය සඳහා කැප වූ පර්යන්තයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;kenya-flower-industry&quot; /&gt;

=== කර්මාන්තය සහ නිෂ්පාදනය ===
[[File:Orrling_of_Nairobi.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Orrling_of_Nairobi.jpg|වම|thumb|300x300පික්|නයිරෝබි හි KENCOM නිවසෙහි (දකුණේ) කෙන්යාවේ කොමර්ෂල් බැංකු කාර්යාලය]]
කෙන්යාව අඩු මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක් වුවද, නිෂ්පාදනය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 14% ක් වන අතර, කාර්මික ක්‍රියාකාරකම් නයිරෝබි, මොම්බාසා සහ කිසුමු යන විශාලතම නාගරික මධ්‍යස්ථාන තුන වටා සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර ධාන්‍ය ඇඹරීම වැනි ආහාර සැකසුම් කර්මාන්ත මගින් ආධිපත්‍යය දරයි. ඊට අමතරව බියර් නිෂ්පාදනය, උක් තලා දැමීම සහ පාරිභෝගික භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය සිදු කරයි.

කෙන්යාවේ සිමෙන්ති නිෂ්පාදන කර්මාන්තයක් ද ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 September 2015 |title=Cement production keeps pace with growing demand |url=http://www.constructionkenya.com/2431/kenya-cement-industry-outlook/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513234924/http://www.constructionkenya.com/2431/kenya-cement-industry-outlook/ |archive-date=13 May 2016 |access-date=13 May 2016 |website=Construction Business Review}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ තෙල් පිරිපහදුවක් ඇති අතර එය ප්‍රධාන වශයෙන් දේශීය වෙළඳපොළ සඳහා ආනයනය කරන ලද බොරතෙල් පෙට්‍රෝලියම් නිෂ්පාදන බවට පත් කරයි. මීට අමතරව, ජුවා කාලි ලෙස පොදුවේ හැඳින්වෙන සැලකිය යුතු සහ ව්‍යාප්ත වන අවිධිමත් අංශයක් කුඩා පරිමාණයේ ගෘහ භාණ්ඩ, වාහන අමතර කොටස් සහ ගොවිපල උපකරණ නිෂ්පාදනය කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2 August 2005|title=Kenya: Employers' organizations taking the lead on linking the informal sector to formal Kenyan enterprises|url=http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/features/WCMS_075529/lang--en/index.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605021700/http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/features/WCMS_075529/lang--en/index.htm|archive-date=5 June 2016|access-date=13 May 2016|website=ilo.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 November 2015 |title=Jua Kali sector plays key role in economic development and job creation |url=http://www.mygov.go.ke/?p=5038 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610135631/http://www.mygov.go.ke/?p=5038 |archive-date=10 June 2016 |access-date=13 May 2016 |website=MyGov}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් ජනපද රජයේ අප්‍රිකානු වර්ධන සහ අවස්ථා පනතේ (AGOA) ප්‍රතිලාභීන් අතරට කෙන්යාව ඇතුළත් කිරීම මෑත වසරවලදී නිෂ්පාදනයට තල්ලුවක් ලබා දී ඇත. AGOA 2000 දී ක්‍රියාත්මක වූ දා සිට, එක්සත් ජනපදයට කෙන්යාවේ ඇඳුම් අලෙවිය US$44 සිට US$270 (2006) දක්වා වැඩි විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kamau |first=Pithon |title=Industry |url=http://www.brandkenya.go.ke/2012-12-16-16-05-26/75-industry |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604180631/http://www.brandkenya.go.ke/2012-12-16-16-05-26/75-industry |archive-date=4 June 2016 |access-date=13 May 2016 |website=Brand Kenya Board}}&lt;/ref&gt; නිෂ්පාදනය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා වූ අනෙකුත් මුලපිරීම්, ප්‍රාග්ධන උපකරණ සහ අනෙකුත් අමුද්‍රව්‍යවල තීරුබදු ඉවත් කිරීම ඇතුළුව නව රජයේ හිතකර බදු ක්‍රියාමාර්ග වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kenya |url=https://2009-2017.state.gov/e/eb/rls/othr/ics/2010/138092.htm?goMobile=0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803022046/https://2009-2017.state.gov/e/eb/rls/othr/ics/2010/138092.htm?goMobile=0 |archive-date=3 August 2020 |access-date=10 June 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රවාහනය ===
රට තුළ තාර දැමූ සහ නොදැමූ මාර්ග පුළුල් ජාලයක් ඇත. කෙන්යාවේ දුම්රිය පද්ධතිය අසල්වැසි උගන්ඩාව සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ජාතියේ වරායන් සහ ප්‍රධාන නගර සම්බන්ධ කරයි. ගුවන් තොටුපළවල් 15 ක් ඇත.

=== බලශක්තිය ===
[[File:Worker_in_Olkaria_Kenya.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Worker_in_Olkaria_Kenya.jpg|thumb|ඔල්කාරියා භූතාප බලාගාරයේ කම්කරුවන්]]
කෙන්යාවේ විදුලි සැපයුමේ විශාලතම කොටස ලැබෙන්නේ භූ තාප ශක්තියෙන්,&lt;ref&gt;[https://www.iea.org/data-and-statistics/data-tools/energy-statistics-data-browser?country=KENYA&amp;fuel=Energy%20supply&amp;indicator=ElecGenByFuel Electricity in Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811133300/https://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?country=Kenya&amp;product=electricityandheat|date=2015}}. IEA 2014&lt;/ref&gt; පසුව ඉහළ ටානා ගඟ දිගේ වේලිවල ජල විදුලි මධ්‍යස්ථාන මෙන්ම බටහිරින් ටර්ක්වෙල් ගෝර්ජ් වේල්ලයි. වෙරළ තීරයේ පෙට්‍රෝලියම් වලින් ක්‍රියාත්මක වන කම්හලක්, ඔල්කාරියාහි (නයිරෝබි අසල) භූතාපජ පහසුකම් සහ උගන්ඩාවෙන් ආනයනය කරන ලද විදුලිය ඉතිරි සැපයුම වේ. ඉතියෝපියාවෙන් මෙගාවොට් 2,000 ක විදුලි රැහැනක් අවසන් වෙමින් පවතී.

කෙන්යාවේ ස්ථාපිත ධාරිතාව 2001 සහ 2003 අතර මෙගාවොට් 1,142 සිට 2016 දී 2,341 දක්වා වැඩි විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Peak Demands – Summary of Electricity Sub Sector Statistics |url=http://energy.go.ke/?p=510 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207063902/http://energy.go.ke/?p=510 |archive-date=7 December 2019 |access-date=11 November 2019 |publisher=Kenya Ministry of Energy}}&lt;/ref&gt; කෙන්යා පවර් සමාගම නමින් 1997 දී පිහිටුවන ලද රජය සතු කෙන්යාවේ විදුලි උත්පාදන සමාගම (KenGen) විදුලි ජනනය හසුරවන අතර රට තුළ විදුලි සම්ප්‍රේෂණ සහ බෙදා හැරීමේ පද්ධතිය හසුරුවන්නේ කෙන්යා පවර් විසිනි. නියඟය ජල ප්‍රවාහය අඩු කරන විට විදුලිය හිඟය වරින් වර සිදු වේ. බලශක්ති ප්‍රමාණවත් වීම සඳහා, කෙන්යාව සුළං බලය සහ සූර්ය බලශක්තිය (එක් එක් මෙගාවොට් 300කට වඩා වැඩි) ස්ථාපනය කර ඇති අතර, 2027 වන විට න්‍යෂ්ටික බලාගාරයක් ඉදිකිරීමට ඉලක්ක කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 December 2017 |title=Kenya plans nuclear plant by 2027 |url=https://www.theeastafrican.co.ke/business/Kenya-plans-to-set-up-nuclear-plant-by-2027/2560-4215876-14gd00jz/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171227121952/http://www.theeastafrican.co.ke/business/Kenya-plans-to-set-up-nuclear-plant-by-2027/2560-4215876-14gd00jz/index.html |archive-date=27 December 2017 |access-date=26 December 2017 |website=The East African |language=en-UK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McGregor, Sarah (20 September 2010) [https://www.bloomberg.com/news/2010-09-20/kenya-aims-to-build-a-nuclear-power-plant-by-2017-minister-nyoike-says.html Kenya Aims to Build a Nuclear Power Plant by 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115140634/http://www.bloomberg.com/news/2010-09-20/kenya-aims-to-build-a-nuclear-power-plant-by-2017-minister-nyoike-says.html|date=15 November 2013}}. Bloomberg L.P.&lt;/ref&gt;

කෙන්යාව තුර්කානාහි තෙල් නිධි ඔප්පු කර ඇත. Tullow Oil සමාගම ඇස්තමේන්තු කරන්නේ රටේ තෙල් සංචිතය බැරල් බිලියනයක් පමණ වන බවයි.&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/2013-08-19/kenya-from-nowhere-plans-east-africa-s-first-oil-exports-energy.html Kenya From Nowhere Plans East Africa's First Oil Exports: Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725035553/http://www.bloomberg.com/news/2013-08-19/kenya-from-nowhere-plans-east-africa-s-first-oil-exports-energy.html|date=25 July 2014}}. Bloomberg L.P.&lt;/ref&gt; තවත් සංචිත තිබේද යන්න නිශ්චය කිරීම සඳහා ගවේෂණය තවමත් අඛණ්ඩව සිදුවෙමින් පවතී. කෙන්යාව දැනට සියලුම බොරතෙල් අවශ්‍යතා ආනයනය කරයි. එයට උපායමාර්ගික සංචිත නොමැති අතර කර්මාන්ත රෙගුලාසි යටතේ අවශ්‍ය තෙල් අලෙවිකරුවන්ගේ දින 21 තෙල් සංචිත මත පමණක් රඳා පවතී. ජාතික ආනයන බිලෙන් 20% සිට 25% දක්වා ප්‍රමාණයක් ඛනිජ තෙල් වේ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120619062331/http://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE74J0F220110520?pageNumber=1&amp;virtualBrandChannel=0 Kenya plans strategic oil reserve]. Reuters (10 November 2011).&lt;/ref&gt;

=== චීන ආයෝජන සහ වෙළඳාම ===
කෙන්යාවේ චීන තානාපති Liu Guangyuan විසින් කෙන්යාවේ Capital FM වෙබ් අඩවියේ ප්‍රකාශිත අදහස් දැක්වීම්, කෙන්යාටා 2013 බීජිං වෙත ගිය අවස්ථාවේදී, කෙන්යාවේ චීන ආයෝජනය කෙන්යාවේ විශාලතම සෘජු ආයෝජන ප්‍රභවය නියෝජනය කරමින් ඩොලර් මිලියන 474 දක්වා ළඟා විය. සහ ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳාම 2012 දී ඩොලර් බිලියන 2.84 දක්වා ළඟා විය.

ජනාධිපති කාර්යාලයේ ප්‍රකාශයකට අනුව කෙන්යාටා කෙන්යානු ව්‍යාපාරිකයින් 60 දෙනෙකු සමඟ සංචාරය කරන අවස්ථාවේදී [සහ බලාපොරොත්තු වූ] දකුණු කෙන්යාවේ සිට සැලසුම් කර ඇති ඩොලර් බිලියන 2.5 ක දුම්රිය මාර්ගයක් සඳහා සහ මොම්බාසා වරාය අසල්වැසි උගන්ඩාවට මෙන්ම ඩොලර් බිලියන 1.8 කට ආසන්න වේල්ලක් ලබා ගැනීමට චීනයෙන් සහාය ලබා ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;wp01&quot;&gt;Raghavan, Sudarsan, [https://www.washingtonpost.com/world/in-snub-to-washington-kenyan-president-visits-china-russia-in-first-official-visit-outside-africa/2013/08/17/baaed162-06a4-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html &quot;In snub to Washington, Kenyan president visits China, Russia first&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129115608/http://www.washingtonpost.com/world/in-snub-to-washington-kenyan-president-visits-china-russia-in-first-official-visit-outside-africa/2013/08/17/baaed162-06a4-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html|date=29 November 2014}}, ''Washington Post'', 17 August 2013. Ambassador Liu's comments at capitalfm.co.ke linked to [http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/ capitalfm.co.ke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818125924/http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/|date=18 August 2013}}. Retrieved 18 August 2013.&lt;/ref&gt;

ඕස්ට්‍රේලියාවේ මූලික සම්පත් වලට අනුබද්ධිත බේස් ටයිටේනියම්, එහි ප්‍රථම ප්‍රධාන ඛනිජ තොගය චීනය වෙත නැව්ගත කරන ලදී. ඉල්මනයිට් ටොන් 25,000ක් පමණ කෙන්යාවේ කිලිෆි වෙරළබඩ නගරයට ඔබ්බෙන් ධජය නිකුත් කරන ලදී. පළමු නැව්ගත කිරීම මගින් කෙන්යාවේ ඉපැයීම් වලින් KSh. බිලියන15 – 20 පමණ ඉපයීමට බලාපොරොත්තු විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Jackson Okoth |last2=Philip Mwakio |date=14 February 2014 |title=Standard Digital News : : Business – Kenya joins mineral exporters as first titanium cargo leaves port |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/article/2000104631/kenya-joins-mineral-exporters-as-first-titanium-cargo-leaves-port |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128083340/http://www.standardmedia.co.ke/business/article/2000104631/kenya-joins-mineral-exporters-as-first-titanium-cargo-leaves-port |archive-date=28 January 2015 |access-date=15 February 2015 |website=Standard Digital News}}&lt;/ref&gt; 2014 දී, චීනයේ නයිරෝබි සිට මොම්බාසා දක්වා වූ කොන්ත්‍රාත්තු සහිත දුම්රිය ව්‍යාපෘතිය ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීම සඳහා වන්දි ගෙවීමේ ආරවුලක් හේතුවෙන් අත්හිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shem Oirere |date=23 October 2014 |title=Construction of Kenyan standard-gauge line suspended |url=http://www.railjournal.com/index.php/africa/construction-of-kenyan-standard-gauge-line-suspended.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129170952/http://www.railjournal.com/index.php/africa/construction-of-kenyan-standard-gauge-line-suspended.html |archive-date=29 January 2015 |access-date=15 February 2015}}&lt;/ref&gt;

=== 2030 දැක්ම (Vision 2030) ===
[[File:Vision2030_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vision2030_logo.svg|thumb|විෂන් 2030 හි නිල ලාංඡනය]]
2007 දී, කෙන්යානු රජය විෂන් 2030 එළිදැක්වූ අතර එය 2030 වන විට Asian Economic Tigers සංවිධානයට සමාන ලීගයට රට පත් කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ආර්ථික සංවර්ධන වැඩසටහනකි. විෂන් 2030 හි ප්‍රධාන සංවර්ධන ගැටළුවක් වූයේ අධීක්ෂණ අසාර්ථක වීමයි. දේශගුණික සහ සංවර්ධන දැනුම ජාලයේ සහාය ඇතිව සංවර්ධනය කරන ලද පිටු 200 ක ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම, 'අඩු කාබන් දේශගුණික ප්‍රත්‍යස්ථ සංවර්ධන මාවතක්' සඳහා කෙන්යාවේ රජයේ දැක්ම සකසයි. 2013 මාර්තු මාසයේ දියත් කිරීමේ දී සැලසුම්, ජාතික සංවර්ධන සහ දැක්ම 2030 අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයා අවධාරණය කළේ ඉදිරි මාසවලදී දියත් කිරීමට නියමිත නව මධ්‍ය කාලීන සැලැස්මේ දේශගුණය කේන්ද්‍රීය කාරණයක් වනු ඇති බවයි. මෙය ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම සඳහා සෘජු සහ ශක්තිමත් බෙදාහැරීමේ රාමුවක් නිර්මාණය කරන අතර දේශගුණික විපර්යාස ආර්ථිකය පුරා ප්‍රශ්නයක් ලෙස සැලකීම සහතික කරයි.&lt;ref&gt;[http://cdkn.org/2013/03/news-kenyas-national-climate-change-action-plan-is-officially-launched/ NEWS: Kenya's National Climate Change Action Plan is officially launched] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514075422/http://cdkn.org/2013/03/news-kenyas-national-climate-change-action-plan-is-officially-launched/|date=14 May 2013}}, Climate &amp; Development Knowledge Network, 28 March 2013&lt;/ref&gt; තවද, ව්‍යාපාරික-සාමාන්‍ය තත්වයට සාපේක්ෂව සහ එහි තිරසාර සංවර්ධන න්‍යාය පත්‍රය සහ ජාතික තත්වයන්ට අනුකූලව, 2030 වන විට හරිතාගාර වායු සියයට 32 කින් අඩු කිරීමට කැපවී සිටින කෙන්යාව විසින් යාවත්කාලීන කරන ලද, වඩාත් අභිලාෂකාමී NDC 2020 දෙසැම්බර් 24 දින ඉදිරිපත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kenya Climate Change Country Profile |url=https://www.climatelinks.org/resources/kenya-climate-change-country-profile |access-date=2022-04-14 |website=climatelinks.org |language=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|+ style=&quot;line-height:1.0em;&quot; |ආර්ථික සාරාංශය
! style=&quot;text-align:left;&quot; |GDP
|ඇ.ඩො. බිලියන 41.84 ක වෙළඳපල මිල (2012). ඇ.ඩො. බිලියන 76.07 (මිලදී ගැනීමේ බලය සමානාත්මතාවය, 2012)
නිල GDP සංඛ්‍යාලේඛනවල කොටසක් ලෙස කිසිවිටෙක ගණන් නොගන්නා අවිධිමත් ආර්ථිකයක් පවතී.
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; |වාර්ෂික වර්ධන වේගය
|5.1% (2012)
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; |ඒක පුද්ගල ආදායම
|ඒක පුද්ගල ආදායම (PPP)= ඇ.ඩො. 1,800
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; |කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන
|තේ, කෝපි, ඉරිඟු, තිරිඟු, උක්, පළතුරු, එළවළු, කිරි නිෂ්පාදන, හරක් මස්, ඌරු මස්, කුකුළු මස්, බිත්තර
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; |කර්මාන්ත
|කුඩා පරිමාණ පාරිභෝගික භාණ්ඩ (ප්ලාස්ටික්, ගෘහ භාණ්ඩ, බැටරි, රෙදිපිළි, ඇඳුම්, සබන්, සිගරට්, පිටි), කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන, ගෙවතු වගාව, තෙල් පිරිපහදු කිරීම; ඇලුමිනියම්, වානේ, ඊයම්; සිමෙන්ති, වාණිජ නැව් අලුත්වැඩියා, සංචාරක
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|+ style=&quot;line-height:1.0em;&quot; |2012 දී වෙළඳාම
! style=&quot;text-align:left;&quot; |අපනයන
|ඇ.ඩො. බිලියන 5.942 
|තේ, කෝපි, ගෙවතු වගා නිෂ්පාදන, ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන, සිමෙන්ති, මාළු
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; |ප්‍රධාන වෙලඳපොලවල්
| colspan=&quot;2&quot; |උගන්ඩාව 9.9%, ටැන්සානියාව 9.6%, නෙදර්ලන්තය 8.4%, එක්සත් රාජධානිය, 8.1%, එක්සත් ජනපදය 6.2%, ඊජිප්තුව 4.9%, කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය 4.2% (2012)
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; |ආනයන
|ඇ.ඩො. බිලියන 14.39
|යන්ත්‍රෝපකරණ සහ ප්‍රවාහන උපකරණ, ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන, මෝටර් වාහන, යකඩ සහ වානේ, දුම්මල සහ ප්ලාස්ටික්
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; |ප්‍රධාන සැපයුම්කරුවන්
| colspan=&quot;2&quot; |චීනය 15.3%, ඉන්දියාව 13.8%, එ.අ.එමීර් 10.5%, සෞදි අරාබිය 7.3%, දකුණු අප්‍රිකාව 5.5%, ජපානය 4.0% (2012)&lt;ref name=&quot;cia2&quot;&gt;{{Cite web |last=Central Intelligence Agency |author-link=Central Intelligence Agency |year=2012 |title=Kenya |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124224025/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=28 May 2013 |website=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt;
|}

=== තෙල් ගවේෂණය ===
[[File:Kenya_Aerial_2009-08-27_14-26-44.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kenya_Aerial_2009-08-27_14-26-44.JPG|thumb|තුර්කානා විල තුර්කානා ප්‍රාන්තයට මායිම් වේ.]][[File:Lions_Family_Portrait_Masai_Mara.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lions_Family_Portrait_Masai_Mara.jpg|thumb|මසායි මාර හි සිංහ පවුලකි]]
කෙන්යාව තුර්කානා ප්‍රාන්තයේ තෙල් නිධි ඇති බවට ඔප්පු කර ඇත. ඇන්ග්ලෝ-අයර්ලන්ත තෙල් ගවේෂණ සමාගමක් වන Tullow Oil තෙල් ගවේශණය කර දී ඇති නමුත් එහි වාණිජ ශක්‍යතාව සහ පසුව නිෂ්පාදනය තහවුරු කිරීමට වසර තුනක් පමණ ගත වනු ඇති බව ජනාධිපති ම්වායි කිබාකි 2012 මාර්තු 26 දින නිවේදනය කළේය.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17513488 BBC News – Kenya oil discovery after Tullow Oil drilling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318140249/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17513488|date=18 March 2018}}. BBC. 26 March 2012.&lt;/ref&gt;

2006 මුල් භාගයේදී, චීන ජනාධිපති හු ජින්ටාඕ, චීනයේ ශීඝ්‍රයෙන් ව්‍යාප්ත වන ආර්ථිකය වෙත අප්‍රිකාවේ ස්වභාවික සම්පත් ගලා ඒම සඳහා සැලසුම් කරන ලද ගනුදෙනු මාලාවක කොටසක් වන, කෙන්යාව සමඟ තෙල් ගවේෂණ ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය.

චීනයේ රාජ්‍ය පාලිත අක්වෙරළ තෙල් හා ගෑස් සමාගමක් වන CNOOC හට සුඩානයේ මායිම්වල සහ ඊසානදිග පළාතේ මතභේදයට තුඩු දී ඇති සෝමාලියාව සමඟ සහ වෙරළබඩ ජලයේ දේශසීමාවේ ප්‍රථම ගවේෂණාත්මක ළිං හෑරීමට පටන් ගෙන ඇති කෙන්යාවේ තෙල් අපේක්ෂා කිරීමට ගනුදෙනුව ඉඩ ලබා දුන්නේය. සොයාගත් තෙල් සංචිත පිළිබඳ විධිමත් ඇස්තමේන්තු තිබේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/a51a39d2-280c-11db-b25c-0000779e2340.html|title=China's scramble for Africa finds a welcome in Kenya|last1=Barber|first1=Lionel|date=10 August 2006|work=Financial Times|access-date=27 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100513072549/http://www.ft.com/cms/s/0/a51a39d2-280c-11db-b25c-0000779e2340.html|archive-date=13 May 2010|last2=England, Andrew|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== දූෂණයට එරෙහිව පියවර ===
2017 දී කෙන්යාව තනි භාවිත ප්ලාස්ටික් බෑග් තහනම් කළේය. ජාතික පරිසර අධිකාරියට අනුව, මහජනතාවගෙන් 80% ක් මෙම තහනම පිළිපැදී ඇත. පසුව, 2020 දී, එක් වරක් භාවිතා කරන ප්ලාස්ටික් තහනම උද්‍යාන සහ වනාන්තර ඇතුළු ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලට ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/may/30/kenya-wrestles-with-its-plastic-pollution-problem|title=After a plastic bag ban, Kenya takes another shot at its pollution problem|last=Kimeu|first=Caroline|date=2023-05-30|work=The Guardian|access-date=2023-10-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූලි මාසයේදී සම්මත කරන ලද නීතියක් මගින් සමාගම් විසින් තනි තනිව හෝ සාමූහික යෝජනා ක්‍රම හරහා කෙන්යානු වෙළඳපොළට හඳුන්වා දෙන නිෂ්පාදන නිසා සිදුවන පරිසර දූෂණය සහ පාරිසරික බලපෑම සක්‍රීයව අවම කිරීමට නියෝග කරයි. පෙර භාවිතාවන් මෙන් නොව, ව්‍යාපාර දැන් අපද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමේ සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණ මුලපිරීම් වලට සහභාගී වීමට බැඳී සිටී. ඒ 2018 දී රජය විසින් පිහිටුවන ලද Petco මුලපිරීම නිසාය.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== ළමා ශ්‍රමය සහ ගණිකා වෘත්තිය ===
[[File:Enfants_Masai_-_Kenya_décembre_1990.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Enfants_Masai_-_Kenya_d%C3%A9cembre_1990.jpg|thumb|මසායි ජනතාව. මසායි කෙන්යාවේ සහ ටැන්සානියාවේ ජීවත් වේ.]]
ළමා ශ්‍රමය කෙන්යාවේ, විශේෂයෙන්ම කෘෂිකර්මාන්තයේ බහුලව දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Country profile report – Kenya&quot;&gt;{{Cite web |year=2009 |title=Country profile report – Kenya |url=http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4d4a6806d.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160706055114/http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4d4a6806d.pdf |archive-date=6 July 2016 |access-date=13 November 2012 |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt; 2006 දී, UNICEF ඇස්තමේන්තු කළේ මාලින්ඩි, මොම්බාසා, කිලිෆි සහ ඩයනි යන වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ගැහැණු ළමයින්ගෙන් 30% ක් දක්වා ගණිකා වෘත්තියට යටත් වන බවයි. කෙන්යාවේ බොහෝ ගණිකාවන් වයස අවුරුදු 9-18 වේ.&lt;ref name=&quot;Country profile report – Kenya&quot; /&gt; ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය හා ළමා කටයුතු අමාත්‍යාංශය 2009 වසරේ ළමා ආරක්ෂක නිලධාරීන් 400ක් සේවයේ යොදවා ඇත.&lt;ref name=&quot;Country profile report – Kenya&quot; /&gt; ළමා ශ්‍රමිකත්වයට හේතු ලෙස දරිද්‍රතාවය, අධ්‍යාපනයට ප්‍රවේශය නොමැතිකම සහ දුර්වල රාජ්‍ය ආයතන ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Country profile report – Kenya&quot; /&gt; කෙන්යාව විසින් කර්මාන්තවල ශ්‍රම පරීක්ෂාව පිළිබඳ සම්මුතිය අංක 81 සහ කෘෂිකර්මාන්තයේ ශ්‍රම පරීක්ෂාව පිළිබඳ සම්මුතිය අංක 129 අනුමත කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Suda, Collette|year=2001|title=The Invisible Child Worker in Kenya: The Intersection of Poverty, Legislation and Culture|url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf|url-status=live|journal=Nordic Journal of African Studies|volume=10|issue=2|pages=163–175|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215084810/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf|archive-date=15 February 2019|access-date=13 November 2012}}&lt;/ref&gt;[[File:African_Kids_working_in_the_family_farm.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:African_Kids_working_in_the_family_farm.jpg|thumb|කෙන්යාවේ ළමා ශ්‍රමය]]

=== ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ===

ආයතන 20කට වැඩි ප්‍රමාණයක් මහා පරිමාණයෙන් ව්‍යාපාර ණය, නිශ්චිත කෘෂිකාර්මික ණය, අධ්‍යාපන ණය සහ වෙනත් අරමුණු සඳහා ණය ලබා දෙයි. මීට අමතරව,

* හදිසි ණය, පොලී අනුපාත සම්බන්ධයෙන් වඩා මිල අධික, නමුත් ඉක්මනින් ලබා ගත හැක
* කුඩා කණ්ඩායම් සඳහා කණ්ඩායම් ණය (සාමාජිකයින් හතර සිට පහ දක්වා) සහ විශාල කණ්ඩායම් (සාමාජිකයින් 30 දක්වා)
* කාන්තා ණය, කාන්තා කණ්ඩායම් සඳහා ද ලබා ගත හැකිය

ආසන්න වශයෙන් කෙන්යානුවන් මිලියන 40 න් මිලියන 14 කට පමණ විධිමත් ණය අයදුම් කිරීමේ සේවා හරහා මූල්‍ය සේවා ලබා ගැනීමට නොහැකි වන අතර අතිරේක මිලියන 12 කට මූල්‍ය සේවා ආයතන වෙත ප්‍රවේශයක් නොමැත. තවද, කෙන්යානුවන් මිලියනයක් මූල්‍ය ආධාර ලබා ගැනීම සඳහා අවිධිමත් කණ්ඩායම් මත රඳා සිටිති.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kenya |url=http://mfi-upgrading-initiative.org/000001985b0d93482/00000198660ae2e07/032d539c050945b02/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603203238/http://www.mfi-upgrading-initiative.org/000001985b0d93482/00000198660ae2e07/032d539c050945b02/index.html |archive-date=3 June 2013 |access-date=25 September 2015 |website=MFI Upgrading and Rating Initiative of the Development Bank of Austria}}&lt;/ref&gt;

මෙම ගැටලුව අවම කිරීම සඳහා, 2007 දී Vodafone සහ Safaricom විසින්, ජාත්‍යන්තර සංවර්ධනය සඳහා එක්සත් රාජධානියේ රජයේ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පිහිටුවන ලද මූල්‍ය ගැඹුරු කිරීමේ අභියෝග අරමුදල් තරඟයේ සහයෝගීතාවයෙන් M-Pesa ජංගම බැංකු සේවාව දියත් කරන ලදී. M-Pesa පරිශීලකයින්ට තැන්පත් කිරීමට, ආපසු ගැනීමට, මුදල් මාරු කිරීමට, භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා ගෙවීමට (Lipa na M-Pesa), ණය සහ ඉතුරුම් වෙත ප්‍රවේශ වීමට ඉඩ සලසයි. සියල්ල ජංගම උපාංගයක් සමඟින්,&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Saylor|first=Michael|url=https://archive.org/details/mobilewavehowmob0000sayl|title=The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything|publisher=Perseus Books/Vanguard Press|year=2012|isbn=978-1593157203|page=202; 304|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; දරිද්‍රතාවයේ සිටින මිලියන ගණනක් වූ කෙන්යානුවන්ට ඩිජිටල් ගනුදෙනු සඳහා ප්‍රවේශය ලබා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tavneet Suri, and|first=William Jack|date=2016|title=The Long-run Poverty and Gender Impacts of Mobile Money|journal=Science|volume=354|issue=6317|pages=1288–1292|bibcode=2016Sci...354.1288S|doi=10.1126/science.aah5309|pmid=27940873|s2cid=42992837}}&lt;/ref&gt;

== ජනවිකාසය ==
[[File:Kikuyu_woman_traditional_dress.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kikuyu_woman_traditional_dress.jpg|thumb|සාම්ප්‍රදායික ඇඳුමින් සැරසුණු බන්ටු කිකුයු කාන්තාවක්]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 10px&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center; background:#cfb;&quot; |ජනගහනය{{UN_Population|ref}}
|-
! style=&quot;background:#cfb;&quot; |වසර
! style=&quot;background:#cfb;&quot; |මිලියන
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |1948
| style=&quot;text-align:right;&quot; |5.4
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |1962
| style=&quot;text-align:right;&quot; |8.3
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |1969
| style=&quot;text-align:right;&quot; |10.9
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |2000
| style=&quot;text-align:right;&quot; |31.4
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{UN_Population|Year}}
| style=&quot;text-align:right;&quot; |{{#expr:{{formatnum:{{UN_Population|Kenya}}|R}}/1e6 round 1}}
|}
2017 ජනවාරි මාසයේදී කෙන්යාවේ ජනගහනය මිලියන 48ක් පමණ විය.&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{Cite web |last=Central Intelligence Agency |author-link=Central Intelligence Agency |year=2012 |title=Kenya |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124224025/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=28 May 2013 |website=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; රටේ තරුණ ජනගහනයක් සිටින අතර, ශීඝ්‍ර ජනගහන වර්ධනය හේතුවෙන් වයස අවුරුදු 30ට අඩු ජනගහනයෙන් 73%ක්,&lt;ref&gt;&quot;[http://www.csmonitor.com/2008/0114/p17s01-wmgn.html Why a new president may slow population growth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215203953/http://www.csmonitor.com/2008/0114/p17s01-wmgn.html|date=15 February 2009}}&quot;. ''The Christian Science Monitor''. 14 January 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Zinkina J.|last2=Korotayev A.|year=2014|title=Explosive Population Growth in Tropical Africa: Crucial Omission in Development Forecasts (Emerging Risks and Way Out)|url=https://www.academia.edu/6823642|url-status=live|journal=World Futures|volume=70|issue=2|pages=120–139|citeseerx=10.1.1.691.8612|doi=10.1080/02604027.2014.894868|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109200646/https://www.academia.edu/6823642|archive-date=9 January 2022|access-date=11 January 2020|s2cid=53051943}}&lt;/ref&gt; පසුගිය ශතවර්ෂයේ මිලියන 2.9 සිට මිලියන 40 දක්වා වැඩි විය.&lt;ref&gt;&quot;[https://www.nytimes.com/2008/01/17/opinion/17iht-edheinsohn.1.9292632.html Exploding population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715084143/http://www.nytimes.com/2008/01/17/opinion/17iht-edheinsohn.1.9292632.html|date=15 July 2014}}&quot;. ''The New York Times''. 7 January 2008.&lt;/ref&gt;

නයිරෝබි යනු ලොව විශාලතම මුඩුක්කු වලින් එකක් වන කිබෙරා හි නිවහනයි. නගරයේ පැල්පත් 170,000&lt;ref name=&quot;nation1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.nation.co.ke/News/Kibera%20numbers%20fail%20to%20add%20up/-/1056/1003404/-/13ga38xz/-/index.html|title=Myth shattered: Kibera numbers fail to add up|last=Karanja|first=Muchiri|date=3 September 2010|work=[[Daily Nation]]|access-date=4 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206103830/https://www.nation.co.ke/News/Kibera%20numbers%20fail%20to%20add%20up/-/1056/1003404/-/13ga38xz/-/index.html|archive-date=6 December 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; සහ මිලියනයක් අතර ජනතාවක් සිටින බවට විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 March 2010 |title=World Water Day Focus on Global Sewage Flood |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2010/03/100322/swimming-in-sewage-for-world-water-day/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120115082027/http://news.nationalgeographic.com/news/2010/03/100322/swimming-in-sewage-for-world-water-day/ |archive-date=15 January 2012 |access-date=10 February 2012 |website=National Geographic}}&lt;/ref&gt; උතුරේ ඩඩාබ් හි UNHCR කඳවුරේ 500,000 ක් පමණ වාසය කරයි.&lt;ref name=&quot;DadaabPop&quot;&gt;[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&amp;docid=4e579df59&amp;query=dadaab The UN Refugee Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223114925/http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&amp;docid=4e579df59&amp;query=dadaab|date=23 December 2011}}. Unhcr.org.&lt;/ref&gt;

=== ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ===
කෙන්යාවේ අප්‍රිකාවේ ප්‍රධාන වාර්ගික සහ භාෂාමය කණ්ඩායම් බොහොමයක් ඇතුළත් විවිධ ජනගහනයක් ඇත. කෙන්යානු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් පිළිබඳ නිල ලැයිස්තුවක් නොමැති වුවද, රටේ සංගණනයේ වාර්තා කර ඇති ජනවාර්ගික කාණ්ඩ සහ උප කාණ්ඩ ගණන කාලයත් සමඟ සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වී ඇති අතර, 1969 දී 42 සිට 2019 දී 120 දක්වා පුළුල් විය.&lt;ref name=&quot;Balaton-Chrimes2020&quot;&gt;{{Cite journal|last=Balaton-Chrimes|first=Samantha|year=2020|title=Who are Kenya's 42(+) tribes? The census and the political utility of magical uncertainty|journal=Journal of Eastern African Studies|volume=15|pages=43–62|doi=10.1080/17531055.2020.1863642|issn=1753-1055|doi-access=free|s2cid=231681524}}&lt;/ref&gt; බොහෝ පදිංචිකරුවන් බන්ටස් (60%) හෝ නිලෝට්ස් (30%) වේ.&lt;ref name=&quot;Asongumarr&quot;&gt;{{Cite book|last1=Asongu, J. J.|title=Doing Business Abroad: A Handbook for Expatriates|last2=Marr, Marvee|publisher=Greenview Publishing Co.|year=2007|isbn=978-0-9797976-3-7|pages=12 &amp; 112}}&lt;/ref&gt; අරාබිවරුන්, ඉන්දියානුවන් සහ යුරෝපීයයන් මෙන් කුෂිටික් කණ්ඩායම් ද කුඩා වාර්ගික සුළුතරයක් සාදයි.&lt;ref name=&quot;Asongumarr&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Okothndaloh&quot;&gt;{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=bfT2njyPThgC|page=60}}|title=Peak Revision K.C.P.E. Social Studies|publisher=East African Publishers|isbn=9789966254504|language=en}}&lt;/ref&gt;

කෙන්යාවේ ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශයට (KNBS) අනුව, 2019 දී, කෙන්යාවේ මුළු ජනගහනය 47,564,296 කි. විශාලතම ස්වදේශික ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වූයේ කිකුයු (8,148,668), ලුහියා (6,823,96), කලෙන්ජින් (6,358,113), ලුඕ (5,066,966), කම්බා (4,663,910), සෝමාලි (2,780,502), කිසි (2,703,235), මිජිකෙන්ද (2,488,691), මෙරු (1,975,869), මසායි (1,189,522), සහ තුර්කානා (1,016,174).  කෙන්යාවේ ඊසානදිග පළාත, කලින් NFD ලෙස හැඳින්වූ අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වදේශික ජනවාර්ගික සෝමාලියන් වාසය කරයි. විදේශීය මුල් බැසගත් ජනගහන අතරට අරාබි, ආසියානු සහ යුරෝපීය අයත් වේ.

=== භාෂා ===
කෙන්යාවේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේම ප්‍රජාවන් තුළ ඔවුන්ගේ මව් භාෂා කතා කරයි. ඉංග්‍රීසි සහ ස්වහීලී යන නිල භාෂා දෙක වෙනත් ජනගහණයන් සමඟ සන්නිවේදනය සඳහා විවිධ ප්‍රමාණවලින් චතුර ලෙස භාවිතා වේ. ඉංග්‍රීසි වාණිජ, පාසල් අධ්‍යාපනය සහ රජයේ බහුලව කතා කරයි.&lt;ref name=&quot;Cugrwed&quot;&gt;{{Cite book|last=Proquest Info &amp; Learning (COR)|title=Culturegrams: World Edition|year=2009|isbn=978-0-9778091-6-5|page=98}}&lt;/ref&gt; අර්ධ නාගරික සහ ග්‍රාමීය වැසියන් බහුභාෂා භාවිතය අඩුයි, ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල බොහෝ දෙනෙක් ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව පමණක් කතා කරති.&lt;ref name=&quot;Broassim&quot;&gt;{{Cite book|last1=Brown, E. K.|title=Encyclopedia of language &amp; linguistics, Volume 1, Edition 2|last2=Asher, R. E.|last3=Simpson, J. M. Y.|publisher=Elsevier|year=2006|isbn=978-0-08-044299-0|page=181}}&lt;/ref&gt;

බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි මූලික වශයෙන් කෙන්යාවේ භාවිතා වේ. මීට අමතරව, විශේෂිත දේශීය උපභාෂාවක් වන කෙන්යානු ඉංග්‍රීසි, රටේ සමහර ප්‍රජාවන් සහ පුද්ගලයන් විසින් භාවිතා කරනු ලබන අතර, කිස්වාහිලී සහ කිකූයූ වැනි දේශීය බන්ටු භාෂාවන්ගෙන් ව්‍යුත්පන්න වූ එයට අනන්‍ය වූ ලක්ෂණ අඩංගු වේ.&lt;ref name=&quot;Cliike&quot;&gt;{{Cite web |last=Nyaggah |first=Lynette Behm |title=Cross-linguistic influence in Kenyan English: The impact of Swahili and Kikuyu on syntax |url=http://phdtree.org/pdf/24677752-cross-linguistic-influence-in-kenyan-english-the-impact-of-swahili-and-kikuyu-on-syntax/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226102504/http://phdtree.org/pdf/24677752-cross-linguistic-influence-in-kenyan-english-the-impact-of-swahili-and-kikuyu-on-syntax/ |archive-date=26 December 2016 |access-date=8 August 2014 |publisher=University of California}}&lt;/ref&gt; එය යටත් විජිතකරණයේ සිට වර්ධනය වෙමින් පවතින අතර ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසියේ ඇතැම් අංග ද අඩංගු වේ. ෂෙන්ග් යනු සමහර නාගරික ප්‍රදේශවල කතා කරන කිස්හීහිලී භාෂාව පදනම් කරගත් කැන්ට් වර්ගයකි. මූලික වශයෙන් ස්වහීලී සහ ඉංග්‍රීසි මිශ්‍රණයක්, එය භාෂාමය කේත මාරු කිරීමේ උදාහරණයකි.&lt;ref name=&quot;Nphil&quot;&gt;{{Cite book|last=Derek Nurse|first=Gérard Philippson|url={{google books|plainurl=y|id=M8cHBAAAQBAJ}}|title=Bantu Languages|date=2006|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79683-9|page=197|access-date=20 October 2014}}&lt;/ref&gt;

කෙන්යාවේ භාෂා 69ක් කතා කරයි. බොහෝමයක් පුළුල් භාෂා පවුල් දෙකකට අයත් වේ: නයිජර්-කොංගෝ (බන්ටු ශාඛාව) සහ නිලෝ-සහරන් (නිලෝටික් ශාඛාව), පිළිවෙලින් රටේ බන්ටු සහ නිලෝටික් ජනගහනයෙන් කථා කරයි. කුෂිටික් සහ අරාබි ජනවාර්ගික සුළුතරයන් වෙනම ඇෆ්‍රොඒෂියටික් පවුලට අයත් භාෂා කතා කරන අතර ඉන්දියානු සහ යුරෝපීය පදිංචිකරුවන් ඉන්දු-යුරෝපීය පවුලේ භාෂා කතා කරයි.&lt;ref name=&quot;Ethnken&quot;&gt;[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=KE Languages of Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123235120/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=KE|date=23 November 2012}}. Ethnologue.com.&lt;/ref&gt;

=== නාගරික මධ්‍යස්ථාන ===
{{Largest cities|country=කෙන්යාව|stat_ref=2019 සංගණනයට අනුව&lt;ref name=&quot;Census2019&quot;&gt;{{Cite web |title=2019 Kenya Population and Housing Census Volume III: Distribution of Population by Age and Sex |url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iii-distribution-of-population-by-age-sex-and-administrative-units&amp;wpdmdl=5729&amp;ind=0tNSo67ECQDUWjzx5h0MYjfrww-Ec24S00Uu0My9291AsXaUorFJx1bFVmQ7L1yZcD3J2SdGI3QT4aKeCFb-DA |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802200037/https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iii-distribution-of-population-by-age-sex-and-administrative-units&amp;wpdmdl=5729&amp;ind=0tNSo67ECQDUWjzx5h0MYjfrww-Ec24S00Uu0My9291AsXaUorFJx1bFVmQ7L1yZcD3J2SdGI3QT4aKeCFb-DA |archive-date=2 August 2020 |access-date=8 April 2020 |website=Kenya National Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;|list_by_pop=|div_name=|div_link=ප්‍රාන්තය|city_1=නයිරෝබි|div_1=නයිරෝබි|pop_1=4 397 073|img_1=Nairobi, view from KICC.JPG|city_2=මොම්බාසා|div_2=මොම්බාසා|pop_2=1 208 333|img_2=Mombasa skyline.jpg|city_3=නකුරු|div_3=නකුරු|pop_3=570 674|img_3=|city_4=රුයිරු|div_4=කියම්බු|pop_4=490 120|img_4=|city_5=එල්ඩෝරෙට්|div_5=අසින් ගිෂු|pop_5=475 716|city_6=කිසුමු|div_6=කිසුමු|pop_6=397 957|city_7=කිකූයූ|div_7=කියම්බු|pop_7=323 881|city_8=තිකා|div_8=කියම්බු|pop_8=251 407|city_9=නෛවශ|div_9=නකුරු|pop_9=198 444|city_10=කරුරි|div_10=කියම්බු|pop_10=194 342|city_11=ඔන්ගාට රොන්ගයි|div_11=කජියාඩෝ|pop_11=172 569|city_12=ගරිස්සා|div_12=ගරිස්සා|pop_12=163 399|city_13=කිතලේ|div_13=ට්‍රාන්ස්-එන්සෝයා|pop_13=162 174|city_14=ජුජා|div_14=කියම්බු|pop_14=156 041|city_15=ම්ලොලොංගෝ|div_15=මචකෝස්|pop_15=136 351|city_16=මාලින්දි|div_16=කිලිෆි|pop_16=119 859|city_17=මැන්ඩෙරා|div_17=මැන්ඩෙරා|pop_17=114 718|city_18=කිසී|div_18=කිසී|pop_18=112 417|city_19=කකාමෙගා|div_19=කකාමෙගා|pop_19=107 227|city_20=එන්ගොං|div_20=කජිඅඩෝ|pop_20=102 323}}

=== ආගම් ===
[[File:Catholic_Church_in_Mombasa.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Catholic_Church_in_Mombasa.JPG|වම|thumb|මොම්බාසා හි ශුද්ධාත්මයාණන් රෝමානු කතෝලික ආසන දෙව්මැදුර]]
බොහෝ කෙන්යානුවන් ක්‍රිස්තියානිය (85.5%; 53.9% රෙපරමාදු සහ 20.6% රෝමානු කතෝලික). නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලියට කෙන්යාවේ සහ අවට රටවල මිලියන 3ක් අනුගාමිකයන් සිටී.&lt;ref&gt;[http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=1390&amp;lg=eng Address data base of Reformed churches and institutions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403024055/http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=1390&amp;lg=eng|date=3 April 2013}}. Reformiert-online.net. Retrieved 16 April 2013.&lt;/ref&gt; කුඩා ගතානුගතික ප්‍රතිසංස්කරණ පල්ලි ඇත, අප්‍රිකානු එවැන්ජලිකල් ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලිය,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20241127092806/http://www.wrfnet.org/c/portal/layout?p_l_id=PUB.1.24&amp;p_p_id=62_INSTANCE_119G&amp;p_p_action=0&amp;p_p_state=maximized&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=&amp;p_p_col_pos=0&amp;p_p_col_count=0&amp;_62_INSTANCE_119G_struts_action=%2Fjournal_articles%2Fview&amp;_62_INSTANCE_119G_groupId=1&amp;_62_INSTANCE_119G_articleId=479&amp;_62_INSTANCE_119G_version=1.0 The World Reformed Fellowship – Promoting Reformed Partnerships Worldwide – News]. Wrfnet.org. Retrieved 16 April 2013.&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ ස්වාධීන ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලිය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ප්‍රතිසංස්කරණ පල්ලිය ඇත. ඕතඩොක්ස් ක්‍රිස්තියානි ආගමට අනුගාමිකයින් 621,200ක් ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 February 2008 |title=Kenya |url=http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/kenya.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311215546/http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/kenya.html |archive-date=11 March 2008 |access-date=26 February 2013 |publisher=Oikoumene.org}}&lt;/ref&gt; ලෝකයේ ඕනෑම රටක වැඩිම ක්වේකර්වරුන් සංඛ්‍යාවක් සිටින්නේ කෙන්යාවේ වන අතර 146,300ක් පමණ වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Samuel |first=Bill |title=World Distribution of Quakers, 2012 - QuakerInfo.com |url=http://www.quakerinfo.com/memb2012.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190117115311/http://www.quakerinfo.com/memb2012.shtml |archive-date=17 January 2019 |access-date=24 December 2018 |website=quakerinfo.com}}&lt;/ref&gt; රටේ එකම යුදෙව් සිනගෝගය ඇත්තේ නයිරෝබි වලය.

ජනගහනයෙන් 10.9% කින් සමන්විත ඉස්ලාම් දෙවන විශාලතම ආගම වේ. කෙන්යානු මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් 60%ක් වෙරළ කලාපයේ වෙසෙන අතර, එහි මුළු ජනගහනයෙන් 50%ක් සමන්විත වන අතර, කෙන්යාවේ නැගෙනහිර කලාපයේ ඉහළ කොටස රටේ මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් 10%ක් වාසය කරන අතර, ඔවුන් බහුතර ආගමික කණ්ඩායමකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2008 |title=Kenya: International Religious Freedom Report 2008 |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108374.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100419081919/http://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108374.htm |archive-date=19 April 2010 |access-date=16 April 2010 |website=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt; බොහෝ ස්වයං-හඳුනා ගන්නා කිතුනුවන් සහ මුස්ලිම්වරුන් සමහර සම්ප්‍රදායික විශ්වාසයන් සහ සිරිත් විරිත් පවත්වාගෙන ගියද, ස්වදේශික විශ්වාසයන් ජනගහනයෙන් 0.7% ක් විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබේ. ආගමික නොවන කෙන්යානුවන් ජනගහනයෙන් 1.6% කි.

සමහර හින්දු ජාතිකයන් ද කෙන්යාවේ ජීවත් වෙති. එම සංඛ්‍යාව 60,287ක් හෙවත් ජනගහනයෙන් 0.13%ක් පමණ වෙතැයි ගණන් බලා ඇත.

=== සෞඛ්‍ය ===
[[File:Kapsowarhospital1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kapsowarhospital1.jpg|වම|thumb|කප්සෝවර් හි AIC කප්සෝවර් රෝහලේ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AIC Mission Hospital Kapsowar Official Website |url=http://kapsowarhospital.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190628083830/http://kapsowarhospital.com/ |archive-date=28 June 2019}}&lt;/ref&gt; බාහිර රෝගී අංශය]]
සෞඛ්‍ය සේවාව කෙන්යාවේ අඩු ප්‍රමුඛතා අංශයක් වන අතර 2019/2020 දී ජාතික අයවැයෙන් 4.8%ක් හෝ 25%කට වඩා වැඩි අධ්‍යාපනයක් වැනි ඉහළ ප්‍රමුඛතා අංශවලට සාපේක්ෂව දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.59%ක් පමණක් වෙන් කරන ලදී. මෙය උප සහරා අප්‍රිකාවේ 4.98% සාමාන්‍යයට වඩා අඩු වන අතර ගෝලීය වශයෙන් වියදම් කළ 9.83% ට වඩා අඩුය.

FY 2020/21 ජාතික සහ ප්‍රාන්ත සෞඛ්‍ය අයවැය විශ්ලේෂණයට අනුව, ප්‍රාන්ත සෞඛ්‍ය වියදම් බිඳවැටීම ප්‍රතිපත්ති සැලසුම් සහ පරිපාලන සහාය සේවා සඳහා 58%, සුව කිරීමේ සහ පුනරුත්ථාපන සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා 28%, වැළැක්වීමේ සහ ප්‍රවර්ධන සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා 8% සහ 7% වෙනත් වැඩසටහන් සදහාය.

සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා බොහෝ දුරට අරමුදල් සපයනු ලබන්නේ පුද්ගලික පුද්ගලයින් සහ ඔවුන්ගේ පවුල් හෝ සේවා යෝජකයින් විසින් සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නන්ට, ජාතික සෞඛ්‍ය රක්‍ෂණ අරමුදලට හෝ වෛද්‍ය රක්‍ෂණ සමාගම් වෙත ඍජු ගෙවීම් හරහා ය. අමතර අරමුදල් දේශීය, ජාත්‍යන්තර සහ සමහර රජයේ සමාජ ආරක්ෂණ ජාල යෝජනා ක්‍රමවලින් ලැබේ. රජයේ රෝහල් යනු ඉතා දේශපාලනික සහ දූෂිත ව්‍යවසායන් බවට පත් කරමින් ප්‍රාන්ත සහ ජාතික රජයේ ආදායම් විශාල ප්‍රමාණයක් උත්පාදනය කරන සේවා සඳහා ගාස්තු අය කරන ආයතන වේ.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Sectoral Perspectives on Corruption in Kenya: The Case of Public Health Care Delivery|date=February 2010|url=https://eacc.go.ke/default/wp-content/uploads/2018/09/health-report.pdf|publisher=Kenya Anti-Corruption Commission|access-date=16 February 2023}}&lt;/ref&gt;

ප්‍රජා සෞඛ්‍ය සේවකයින් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ප්‍රජා පාදක (I මට්ටමේ) සේවාවන්ගෙන් සමන්විත පන්තිවලට පහසුවෙන් කාණ්ඩගත කර ඇති මහජන සෞඛ්‍ය පහසුකම් මෙන් නොව, පුද්ගලික සෞඛ්‍ය පහසුකම් විවිධාකාර, ඉතා ගතික සහ වර්ගීකරණය කිරීමට අපහසු ය; හෙදියන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන බෙහෙත් ශාලා (II මට්ටමේ පහසුකම්); සායනික නිලධාරීන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථාන (III මට්ටමේ පහසුකම්); සායනික නිලධාරියෙකු හෝ වෛද්‍ය නිලධාරියෙකු විසින් පවත්වාගෙන යා හැකි උප ප්‍රාන්ත රෝහල් (IV මට්ටමේ පහසුකම්); වෛද්‍ය නිලධාරියෙකු හෝ වෛද්‍ය වෘත්තිකයෙකු විසින් පවත්වාගෙන යා හැකි ප්‍රාන්ත රෝහල් (V මට්ටමේ පහසුකම්); සහ පූර්ණ සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍ය වෘත්තිකයන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ජාතික යොමු රෝහල් (VI මට්ටමේ පහසුකම්).[[File:Table_rco_co_mo_medical_practitioners.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Table_rco_co_mo_medical_practitioners.png|thumb|කෙන්යාවේ රාජ්‍ය සේවයේ විවිධ සායනික නිලධාරීන්, වෛද්‍ය නිලධාරීන් සහ වෛද්‍ය වෘත්තිකයන්ගේ විවිධ ශ්‍රේණි පෙන්වන වගුව]]
සායනික නිලධාරීන්, වෛද්‍ය නිලධාරීන් සහ වෛද්‍ය වෘත්තිකයන් විසින් අනුගමනය කරනු ලබන සියලුම අංශවල ඉදිරි පෙළ සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නන්ගේ විශාලතම කණ්ඩායම හෙදියන් වේ. හෙද නිලධාරීන් සඳහා වන සේවා යෝජනා ක්‍රමය (2014), සායනික පිරිස් සඳහා සංශෝධිත සේවා යෝජනා ක්‍රමය (2020) සහ වෛද්‍ය නිලධාරීන් සහ දන්ත වෛද්‍ය නිලධාරීන් සඳහා වන සංශෝධිත සේවා යෝජනා ක්‍රමය (2016) අනුව මේවා අන්තර්ග්‍රහණය කර රජයේ සේවයට යොදවනු ලැබේ.

සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍යවරුන් (ඖෂධ පැළෑටි, මායාකාරියන් සහ ඇදහිලි සුව කරන්නන්) ග්‍රාමීය සහ නාගරික වැසියන් විසින් පළමු හෝ අවසාන තේරීමේ වෘත්තිකයන් ලෙස පහසුවෙන් ලබා ගත හැකි, විශ්වාසදායක සහ පුළුල් ලෙස උපදෙස් ලබා ගනී.

සෞඛ්‍ය අංශයේ විශාල ජයග්‍රහණ තිබියදීත්, කෙන්යාව තවමත් අභියෝග රැසකට මුහුණ දෙයි. ඇස්තමේන්තුගත ආයු අපේක්ෂාව 2009 දී ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 55 දක්වා පහත වැටුණි - 1990 මට්ටමට වඩා වසර පහකට වඩා අඩුය.&lt;ref&gt;[http://www.unicef.org/infobycountry/kenya_statistics.html#85 UNICEF Statistics: Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604143317/https://www.unicef.org/infobycountry/kenya_statistics.html#85|date=4 June 2019}}. Unicef.org.&lt;/ref&gt; ළදරු මරණ අනුපාතය 2012 දී ළමුන් 1,000 කට ආසන්න වශයෙන් මරණ 44 ක් ලෙස ඉහළ මට්ටමක පැවතුනි.&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=53#ke Infant Mortality ranks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802233410/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=53#ke|date=2 August 2020}}. ''The World Factbook''&lt;/ref&gt; ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය 2011 දී ඇස්තමේන්තු කළේ උපත් වලින් 42%ක් පමණක් දක්ෂ සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකු විසින් සහභාගී කර ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WHO Health-Related Millennium Development Goals Report 2011 |url=https://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2011_Part1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120617072744/http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2011_Part1.pdf |archive-date=17 June 2012}}&lt;/ref&gt;

දරිද්‍රතාවයේ රෝග රටක ආර්ථික කාර්ය සාධනය සහ ධනය බෙදා හැරීම සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වේ: 2015/16 දී, කෙන්යානුවන්ගෙන් 35.6%ක් දරිද්‍රතා රේඛාවට පහළින් ජීවත් වූහ.&lt;ref name=&quot;Poverty Incidence in Kenya&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldbank.org/en/country/kenya/publication/kenya-economic-update-poverty-incidence-in-kenya-declined-significantly-but-unlikely-to-be-eradicated-by-2030|title=Poverty Incidence in Kenya Declined Significantly, but Unlikely to be Eradicated by 2030|language=en}}&lt;/ref&gt; මැලේරියාව, එච්අයිවී/ඒඩ්ස්, නියුමෝනියාව, පාචනය සහ මන්දපෝෂණය වැනි වැළැක්විය හැකි රෝග විශාලතම බර, ප්‍රධාන ළමා ඝාතකයන් වන අතර බොහෝ රෝගාබාධ සඳහා වගකිව යුතුය; දුර්වල ප්‍රතිපත්ති, දූෂණය, ප්‍රමාණවත් සෞඛ්‍ය සේවකයින්, දුර්වල කළමනාකරණය සහ මහජන සෞඛ්‍ය අංශයේ දුර්වල නායකත්වය බොහෝ දුරට වගකිව යුතුය. 2009 ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, HIV/AIDS ව්‍යාප්තිය වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් 6.3%ක් පමණ වේ.&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=11#ke CIA World Factbook: HIV/AIDS – Adult Prevalence Rate Rankings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329123741/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=11#ke|date=29 March 2019}}. Cia.gov. Retrieved 23 April 2012.&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, 2011 UNAIDS වාර්තාව යෝජනා කරන්නේ තරුණයින් (වයස අවුරුදු 15-24) සහ ගර්භනී කාන්තාවන් අතර HIV ව්‍යාප්තිය අඩුවෙමින් පවතින බැවින්, HIV වසංගතය කෙන්යාවේ වැඩිදියුණු විය හැකි බවයි.&lt;ref&gt;[http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf World AIDS Day Report 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601011732/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf|date=1 June 2013}}. UNAIDS&lt;/ref&gt; 2006 දී කෙන්යාවේ මැලේරියා රෝගීන් මිලියන 15ක් පමණ ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.who.int/malaria/publications/country-profiles/2009/mal2009_kenya_0025.pdf &quot;Kenya&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228111430/http://www.who.int/malaria/publications/country-profiles/2009/mal2009_kenya_0025.pdf|date=28 February 2021}}, pp. 111–113 in ''World Malaria report 2009''. WHO.&lt;/ref&gt;
=== කාන්තාවන් ===
2012 දී කෙන්යාවේ සමස්ථ සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය එක් කාන්තාවකට ළමුන් 4.49ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IFs Forecast – Version 7.00 – Google Public Data Explorer |url=https://www.google.com/publicdata/explore?ds=n4ff2muj8bh2a_&amp;ctype=l&amp;strail=false&amp;bcs=d&amp;nselm=h&amp;met_y=TFR&amp;fdim_y=scenario:1&amp;scale_y=lin&amp;ind_y=false&amp;rdim=world&amp;idim=country:KE&amp;ifdim=world&amp;tstart=1106895600000&amp;tend=2842498800000 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150407115910/http://www.google.com/publicdata/explore?ds=n4ff2muj8bh2a_&amp;ctype=l&amp;strail=false&amp;bcs=d&amp;nselm=h&amp;met_y=TFR&amp;fdim_y=scenario:1&amp;scale_y=lin&amp;ind_y=false&amp;rdim=world&amp;idim=country:KE&amp;ifdim=world&amp;tstart=1106895600000&amp;tend=2842498800000 |archive-date=7 April 2015 |access-date=15 February 2015}}&lt;/ref&gt; 2008-09 කෙන්යානු රජය විසින් කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව, සම්පූර්ණ සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය 4.6%ක් වූ අතර විවාහක කාන්තාවන් අතර උපත් පාලන ක්‍රම භාවිත කිරීමේ අනුපාතය 46%ක් විය.&lt;ref&gt;[http://statistics.knbs.or.ke/nada/index.php/catalog/23 Kenya – Kenya Demographic and Health Survey 2008–09] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102045335/http://statistics.knbs.or.ke/nada/index.php/catalog/23|date=2 January 2019}}. Kenya National Data Archive (KeNADA)&lt;/ref&gt; මාතෘ මරණ ඉහළ මට්ටමක පවතී, අර්ධ වශයෙන් කාන්තා ලිංගික අවයව ඡේදනය වීම,&lt;ref name=&quot;lcweb2.loc.gov&quot;&gt;{{Cite web |date=June 2007 |title=Country Profile: Kenya |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505051609/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf |archive-date=5 May 2015 |access-date=23 April 2011 |website=Federal Research Division |publisher=Library of Congress}}&lt;/ref&gt; කාන්තාවන්ගෙන් 27%ක් පමණ එයට ගොදුරු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WHO – Female genital mutilation and other harmful practices |url=https://www.who.int/reproductivehealth/topics/fgm/prevalence/en/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029201427/http://www.who.int/reproductivehealth/topics/fgm/prevalence/en/ |archive-date=29 October 2010 |access-date=15 February 2015}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, රට වඩාත් නවීකරණය වීමත් සමඟ මෙම පුරුද්ද අඩුවෙමින් පවතින අතර, 2011 දී එය කෙන්යාවේ තහනම් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/society/sarah-boseley-global-health/2011/sep/08/women-africa|title=FGM: Kenya acts against unkindest cut|last=Boseley|first=Sarah|date=8 September 2011|work=The Guardian|access-date=7 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170617091857/https://www.theguardian.com/society/sarah-boseley-global-health/2011/sep/08/women-africa|archive-date=17 June 2017|location=London|url-status=live}}&lt;/ref&gt; යටත් විජිතකරණයට පෙර කාන්තාවන් ආර්ථික වශයෙන් සවිබල ගැන්වූහ. යටත් විජිත ඉඩම් අන්සතු කිරීම මගින් කාන්තාවන්ට ඉඩම් ප්‍රවේශය සහ පාලනය අහිමි විය.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |title=Women's participation in the kenyan society |url=http://www.cipe.org/essay/Women's%20participation%20in%20Kenyan%20Society%20-%20Claris%20Kariuki.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110111134944/http://www.cipe.org/essay/Women%27s%20participation%20in%20Kenyan%20Society%20-%20Claris%20Kariuki.pdf |archive-date=11 January 2011 |access-date=2 February 2018 |website=Center for International Private Enterprise}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් වඩාත් ආර්ථිකමය වශයෙන් පිරිමින් මත යැපෙන්නට විය.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය පිළිබඳ යටත් විජිත අනුපිළිවෙලක් මතු වූ අතර එහිදී පිරිමින් ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ආධිපත්‍යය දැරීය.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; අධ්‍යාපනය වැඩි වීමත් සමඟ පළමු විවාහයේ මධ්‍ය වයස වැඩි වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Demographic and Health Survey 2014 |url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/fr308/fr308.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403000621/https://dhsprogram.com/pubs/pdf/fr308/fr308.pdf |archive-date=3 April 2019 |access-date=2 February 2018 |website=Kenya National Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt; ස්ත්‍රී දූෂණය, කෙලෙසීම සහ පහර දීම සෑම විටම බරපතල අපරාධ ලෙස නොසැලකේ.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web |title=MAKING JUSTICE WORK FOR WOMEN Kenya Country Report |url=https://ses.library.usyd.edu.au//bitstream/2123/15632/2/Kenya%20Summary.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203005725/https://ses.library.usyd.edu.au//bitstream/2123/15632/2/Kenya%20Summary.pdf |archive-date=3 February 2018 |access-date=2 February 2018 |website=Sydney eScholarship Repository}}&lt;/ref&gt; ලිංගික අතවර පිළිබඳ වාර්තා සෑම විටම බැරෑරුම් ලෙස නොසලකයි.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;

=== යෞවනයන් ===
2010 කෙන්යානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 260 වැනි වගන්තිය තරුණ වයස අවුරුදු 18ත් 34ත් අතර අය ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Const2010 |url=http://www.kenyalaw.org/lex/actview.xql?actid=Const2010#KE/CON/Const2010/chap_16 |access-date=2022-02-25 |website=kenyalaw.org}}&lt;/ref&gt; 2019 ජනගහන හා සංගණන ප්‍රතිඵලවලට අනුව, මිලියන 47.6 ක ජනගහනයෙන් සියයට 75 ක් වයස අවුරුදු 35 ට අඩු අය වන අතර, කෙන්යාව තරුණයන්ගේ රටක් බවට පත් කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-02-21 |title=Out of 47.6 million Kenyans, 35.7 million are under the age of 35 |url=https://www.citizen.digital/news/out-of-47-6-million-kenyans-35-7-million-are-under-the-age-of-35-323822 |access-date=2022-02-25 |website=Citizen Digital |language=en}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ තරුණ විරැකියාව සහ ඌන රැකියා ගැටලුවක් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web |last=D.G |first=Kabata |title=Why youth unemployment problem require more than a strait jacket solution |url=https://www.standardmedia.co.ke/letters/article/2001391660/youth-unemployment-puzzle-requires-innovative-solutions |access-date=2022-02-25 |website=The Standard |language=en}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශයට (KNBS) අනුව, COVID-19 වසංගතයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආසන්න වශයෙන් මිලියන 1.7 ක පිරිසකට රැකියා අහිමි වූ අතර, එය සමහර අවිධිමත් රැකියා ඉවත් කර ආර්ථිකය මන්දගාමී වීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;auto3&quot; /&gt; ජාතික තරුණ සේවය, ජාතික තරුණ ව්‍යවසාය සංවර්ධන අරමුදල,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Youth Enterprise Development Fund |url=http://www.youthfund.go.ke/ |access-date=2022-02-25 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; කාන්තා ව්‍යවසාය අරමුදල,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Women Enterprise Fund – Kenya – 50 Million African Women Speak |url=https://www.womenconnect.org/web/kenya/access-to-capital/-/asset_publisher/H9h9sCCMQ8ue/content/women-enterprise-fu-3 |access-date=2022-02-25 |website=womenconnect.org}}&lt;/ref&gt; කසි මටානි, අජිරා ඇතුළු විවිධ ස්ථිර ක්‍රියාකාරී වැඩසටහන් සහ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාවට නංවමින් කෙන්යානු රජය ඉහළ තරුණ විරැකියාව ආමන්ත්‍රණය කිරීමේ ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. ඩිජිටල්, කිකාඕ මටානි,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kikao Mtaani |url=https://youth.go.ke/kikao-3/ |access-date=2022-02-25 |website=youth.go.ke |language=en-US}}&lt;/ref&gt; උවේසෝ අරමුදල,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Uwezo Fund – A flagship programme for vision 2030 |url=https://www.uwezo.go.ke/ |access-date=2022-02-25 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ෆියුචර් බෝරා&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home {{!}} Future Bora Innovation Challenge |url=https://www.futurebora.go.ke/ |access-date=2022-02-25 |website=Future Bora |language=en}}&lt;/ref&gt; සහ මැෂිනානි ස්ටුඩියෝ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=PLC |first=Standard Group |title=studio mashinani |url=https://www.standardmedia.co.ke/topic/studio-mashinani |access-date=2022-02-25 |website=The Standard |language=en}}&lt;/ref&gt; තරුණයින් සවිබල ගන්වන, රැකියා අවස්ථා ලබා දෙන සහ කෙනෙකුගේ ජීවන මට්ටම ඉහළ නැංවීමට උපයෝගි වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-03 |title=Kenya Youth Empowerment Programmes (Full List) |url=https://empowermentopportunities.com/2021/08/kenya-government-youth-empowerment-programmes.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225160551/https://empowermentopportunities.com/2021/08/kenya-government-youth-empowerment-programmes.html |archive-date=25 February 2022 |access-date=2022-02-25 |website=Latest Global Opportunities |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== අධ්‍යාපනය ===
[[File:Community_work_in_Kenya_DVIDS342488.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Community_work_in_Kenya_DVIDS342488.jpg|වම|thumb|පන්ති කාමරයක පාසල් ළමුන්]]
[[File:MSc_student_at_Kenyatta_University.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MSc_student_at_Kenyatta_University.jpg|thumb|නයිරෝබි හි කෙන්යාටා විශ්ව විද්‍යාලයේ MSc ශිෂ්‍යයෙකි]]
ළමයින් අවුරුදු පහක් වන තුරු ළදරු පාසලට හෝ පෞද්ගලික අංශයේ ළදරු පාසලට ඇතුළත් වේ. මෙය වසර එක සිට තුන දක්වා (KG1, KG2 සහ KG3) පවතින අතර මෑතක් වන තුරුම පෙර පාසල් අධ්‍යාපනය පිළිබඳ රජයේ ප්‍රතිපත්තියක් නොතිබූ බැවින් පුද්ගලිකව මුදල් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Reporter |first=Standard |title=Government to review Early Childhood Development policy |url=http://www.standardmedia.co.ke/article/2000188257/government-to-review-early-childhood-development-policy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822022539/http://www.standardmedia.co.ke/article/2000188257/government-to-review-early-childhood-development-policy |archive-date=22 August 2016 |access-date=23 June 2016 |website=Standard Digital News}}&lt;/ref&gt;

මූලික විධිමත් අධ්‍යාපනය වයස අවුරුදු හයෙන් ආරම්භ වන අතර වසර 12ක් පවතින අතර එය ප්‍රාථමික පාසලේ වසර අටකින් සහ උසස් පාසලේ හෝ ද්විතීයික වශයෙන් වසර හතරකින් සමන්විත වේ. ප්‍රාථමික පාසල රජයේ පාසල්වල නොමිලේ වන අතර සහභාගී වන අයට වෘත්තීය තරුණ/ගම පොලිටෙක්නික් එකකට සම්බන්ධ විය හැකිය, නැතහොත් ආධුනිකත්ව වැඩසටහනක් සඳහා තමන්ගේම විධිවිධාන සලසා ගත හැකිය, මැහුම්, වඩු වැඩ, මෝටර් වාහන අලුත්වැඩියා, ගඩොල් තැබීම සහ පෙදරේරු වැනි වෙළඳාමක් දෙකක් පමණ ඉගෙන ගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Primary School Education in Kenya |url=http://kenyapage.net/education/primary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412165404/http://kenyapage.net/education/primary.html |archive-date=12 April 2017 |access-date=10 June 2016 |website=kenyapage.net}}&lt;/ref&gt;

උසස් පෙළ සම්පූර්ණ කරන අයට පොලිටෙක්නික් හෝ වෙනත් කාර්මික විද්‍යාලයකට බැඳී වසර තුනක් ඉගෙන ගත හැකිය, නැතහොත් කෙලින්ම විශ්ව විද්‍යාලයට ගොස් වසර හතරක් ඉගෙන ගත හැකිය. පොලිටෙක්නික් සහ විද්‍යාලවල උපාධිධාරීන්ට පසුව ශ්‍රම බලකායට බැඳිය හැකි අතර පසුව තවත් වසර එකක හෝ දෙකක පුහුණුවකින් පසු විශේෂිත උසස් ඩිප්ලෝමා සුදුසුකමක් ලබා ගැනීමට හෝ විශ්වවිද්‍යාලයට බැඳීමට හැකිය - සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේ පාඨමාලාවේ දෙවන හෝ තුන්වන වසර තුළ. උසස් ඩිප්ලෝමාව බොහෝ සේවා යෝජකයින් විසින් උපාධියක් වෙනුවට පිළිගනු ලබන අතර සමහර විශ්ව විද්‍යාලවල පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන සඳහා සෘජු හෝ වේගවත් ඇතුළත් කිරීම් කළ හැකිය.[[File:Masai_girl_at_school_doing_maths.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Masai_girl_at_school_doing_maths.jpg|වම|thumb|මසායි ගෑණු ළමයෙක් පාසලේදී]]
කෙන්යාවේ රාජ්‍ය විශ්ව විද්‍යාල ඉතා වාණිජකරණය වූ ආයතන වන අතර සුදුසුකම් ලත් උසස් පාසල් උපාධිධාරීන්ගෙන් කුඩා කොටසක් පමණක් සීමිත රජයේ අනුග්‍රහය මත ඔවුන් කැමති වැඩසටහන් වලට ඇතුළත් කර ගනී. බොහෝ අය සමාජ විද්‍යාවට ඇතුළත් කරගනු ලබන අතර, ඒවා පවත්වාගෙන යාමට ලාභදායී වන අතර, නැතහොත් ස්වයං අනුග්‍රහය දක්වන සිසුන් ලෙස ඔවුන්ගේ අධ්‍යයන කටයුතුවල සම්පූර්ණ පිරිවැය ගෙවයි. බොහෝ සුදුසුකම් ලත් සිසුන් රාජ්‍ය හෝ පෞද්ගලික විශ්වවිද්‍යාල, විද්‍යාල සහ පොලිටෙක්නික්වල මධ්‍යම මට්ටමේ ඩිප්ලෝමා පාඨමාලා තෝරා ගනී.

2018 දී, කෙන්යානු වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් සියයට 18.5ක් නූගත් අය වූ අතර එය නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ඉහළම සාක්ෂරතා අනුපාතය විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Literacy rate, adult total (% of people ages 15 and above) – Kenya {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?locations=KE |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128112128/https://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?locations=KE |archive-date=28 January 2021 |access-date=2021-01-22 |website=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Literacy rate, adult total (% of people ages 15 and above) – Sub-Saharan Africa {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?locations=ZG&amp;most_recent_value_desc=false |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416224534/https://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?locations=ZG&amp;most_recent_value_desc=false |archive-date=16 April 2021 |access-date=2021-01-22 |website=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; ඉතා පුළුල් කලාපීය විෂමතා තිබේ: නිදසුනක් වශයෙන්, නයිරෝබි හි ඉහළම සාක්ෂරතාවය සියයට 87.1 ක් වූ අතර, උතුරු නැගෙනහිර පළාතට සාපේක්ෂව අඩුම, සියයට 8.0 කි. වයස අවුරුදු තුනේ සිට පහ දක්වා ළමුන් ඉලක්ක කරගත් පෙර පාසල අධ්‍යාපන ක්‍රමයේ අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් වන අතර එය පළමු ශ්‍රේණියට (පළමු ශ්‍රේණියට) ඇතුළත් වීමේ ප්‍රධාන අවශ්‍යතාවයකි. ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය අවසානයේදී, සිසුන් ද්විතීයික පාසලට හෝ වෘත්තීය පුහුණුවට යන අය තීරණය කරන කෙන්යාවේ ප්‍රාථමික අධ්‍යාපන සහතිකය (KCPE) හි අසුන් ගනී. මෙම විභාගයේ ප්‍රතිඵලය ද්විතීයික පාසලේ ස්ථානගත කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ප්‍රාථමික පාසල වයස අවුරුදු 6/7-13/14 සිසුන් සඳහා වේ. ද්විතීයික මට්ටමට යන අය සඳහා, හතරවන පෝරමය අවසානයේ ජාතික විභාගයක් ඇත - කෙන්යාවේ ද්විතීයික අධ්‍යාපන සහතිකය (KCSE), එය විශ්ව විද්‍යාල වෙත යන අය, වෙනත් වෘත්තීය පුහුණුවක් හෝ රැකියාවක් තීරණය කරයි. සිසුන් තමන් කැමති විෂයයන් අටකින් විභාගවලට පෙනී සිටී. කෙසේ වෙතත්, ඉංග්‍රීසි, කිස්හීලී සහ ගණිතය අනිවාර්ය විෂයයන් වේ.

කෙන්යාවේ විශ්ව විද්‍යාල සහ විද්‍යාල මධ්‍යම ස්ථානගත කිරීමේ සේවාව (KUCCPS), කලින් ඒකාබද්ධ ඇතුළත් කිරීමේ මණ්ඩලය (JAB), රාජ්‍ය විශ්ව විද්‍යාලවලට සම්බන්ධ වන සිසුන් තෝරා ගැනීමේ වගකීම දරයි. රජයේ පාසල් හැර අනෙකුත් බොහෝ පෞද්ගලික පාසල් ඇත, ප්‍රධාන වශයෙන් නාගරික ප්‍රදේශවල. ඒ හා සමානව, විවිධ විදේශීය අධ්‍යාපන ක්‍රමවලට අනුකූලව ජාත්‍යන්තර පාසල් ගණනාවක් තිබේ.

කෙන්යාව 2023 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 100 වැනි ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=WIPO |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |access-date=2023-10-30 |website=www.wipo.int |language=en}}&lt;/ref&gt;

== සංස්කෘතිය ==
[[File:Kenyan_dancers.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kenyan_dancers.jpg|thumb|සාම්ප්‍රදායික නර්තනයක් ඉදිරිපත් කරන කෙන්යානු තරුණ තරුණියන්]]
[[File:Nation_media_house.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nation_media_house.jpg|thumb|නේෂන් මීඩියා හවුස්, නේෂන් මාධ්‍ය සමූහය සත්කාරකත්වය දරයි]]
කෙන්යාවේ සංස්කෘතිය බහු සම්ප්‍රදායන්ගෙන් සමන්විත වේ. කෙන්යාවට තනි ප්‍රමුඛ සංස්කෘතියක් නොමැත. එය ඒ වෙනුවට රටේ විවිධ ප්‍රජාවන්ගේ විවිධ සංස්කෘතීන්ගෙන් සමන්විත වේ.

කැපී පෙනෙන ජනගහනය අතර වෙරළ තීරයේ ස්වහීලී, මධ්‍යම සහ බටහිර ප්‍රදේශවල තවත් බන්ටු ප්‍රජාවන් සහ වයඹ දෙසින් පිහිටි නිලෝටික් ප්‍රජාවන් ඇතුළත් වේ. කෙන්යාවේ ජනගහනයෙන් සාපේක්ෂව කුඩා කොටසක් වුවද, මසායි සංස්කෘතිය සංචාරක ව්‍යාපාරයට හොඳින් අනුගතයි. ඔවුන් විස්තීර්ණ උඩුකය සැරසිලි සහ ස්වර්ණාභරණ සඳහා ප්‍රසිද්ධය.

මීට අමතරව, කෙන්යාවේ පුළුල් සංගීතය, රූපවාහිනිය සහ නාට්‍ය දර්ශනයක් ඇත.

=== මාධ්‍ය ===
කෙන්යාවේ දේශීය හා ගෝලීය වශයෙන් විකාශනය කරන මාධ්‍ය ආයතන ගණනාවක් ඇත. ඔවුන් ප්‍රවෘත්ති, ව්‍යාපාර, ක්‍රීඩා සහ විනෝදාස්වාදය ආවරණය කරයි. ජනප්‍රිය කෙන්යානු පුවත්පත්වලට ඇතුළත් වන්නේ:

* ද ඩේලි නේෂන්; Nation Media Group (NMG) හි අනු සමාගමකි (විශාලතම වෙළඳපල කොටස හිමියි)
* ද ස්ටෑන්ඩඩ්
* ද ස්ටාර්
* ද පීපල්
* ඊස්ට් අෆ්‍රිකා වීක්ලි
* තායිෆා ලියෝ

කෙන්යාව පදනම් කරගත් රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානවලට ඇතුළත් වන්නේ:

* කෙන්යා බ්‍රෝඩ්කාස්ටිං කෝපරේෂන් (KBC)
* සිටිසන් ටීවී
* කෙන්යා ටෙලිවිෂන් නෙට්වර්ක් (KTN)
* NTV (Nation Media Group (NMG) හි අනු සමාගමකි)
* කිස් ටෙලිවිෂන්
* K24 ටෙලිවිෂන්
* කස්-ටීවී

මෙම සියලු භූමිෂ්ඨ නාලිකා DVB T2 ඩිජිටල් රූපවාහිනී සංඥාවක් හරහා සම්ප්‍රේෂණය වේ.

=== සාහිත්‍ය ===
[[File:Ngũgĩ_wa_Thiong'o_(signing_autographs_in_London).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ng%C5%A9g%C4%A9_wa_Thiong'o_(signing_autographs_in_London).jpg|thumb|කෙන්යානු කතුවරයා න්ගුගි වා තියොංඕ]]

න්ගුගි වා තියොංඕ යනු කෙන්යාවේ හොඳම ලේඛකයන්ගෙන් කෙනෙකි. ඔහුගේ වීප් නොට් (Weep Not), චයිල්ඩ් (Child) නවකතාව බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණය අතරතුර කෙන්යාවේ ජීවිතය නිරූපණය කරයි. කෙන්යාවේ වැසියන්ගේ ජීවිතවලට ඔවුන්ගේ බලපෑම් කතාව විස්තර කරයි. යටත් විජිතවාදය, අධ්‍යාපනය සහ ප්‍රේමය යන තේමා සංකලනය එය හොඳම අප්‍රිකානු නවකතාවලින් එකක් බවට පත් කිරීමට උපකාරී විය.

එම්.ජී. වසන්ජි ගේ 2003 නවකතාව The In-Between World of Vikram Lall, 2003 දී ගිලර් ත්‍යාගය දිනා ගත්තේය. එය යටත් විජිත සහ පශ්චාත් යටත් විජිත කෙන්යාවේ වෙනස් වන දේශපාලන දේශගුණික තත්ත්වයන්ට හැඩගැසෙන කෙන්යානු ඉන්දියානු උරුමයක් සහ ඔහුගේ පවුලේ අයගේ ප්‍රබන්ධ මතක සටහන් වේ.

2003 සිට, ක්වානි? සාහිත්‍ය සඟරාව කෙන්යානු සමකාලීන සාහිත්‍යය ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. පෑන්-අප්‍රිකානු දැක්මක් පෙන්නුම් කරන පෝල් කිප්චුම්බා (කිප්වෙන්ඩුයි, කිබිවොට්) වැනි නැගී එන බහුකාර්ය කතුවරුන් ද කෙන්යාව විසින් පෝෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Africa in China's 21st Century: In Search of a Strategy|date=3 December 2017|publisher=Independently published|isbn=978-1973456803}}&lt;/ref&gt;

=== සංගීතය ===
[[File:Juacali_1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Juacali_1.jpg|thumb|ජනප්‍රිය කෙන්යානු සංගීතවේදියෙකු වන ඉඈන් ජුවා කැලි]]
කෙන්යාවේ ප්‍රාදේශීය භාෂා 40කට අධික විවිධත්වය මත පදනම් වූ බහුවිධ ජන සංගීතයට අමතරව ජනප්‍රිය සංගීත ආකෘතීන්ගේ විවිධ එකතුවක් ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2007/04/article_0001.html On the Beat – Tapping the Potential of Kenya's Music Industry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103130711/http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2007/04/article_0001.html|date=3 November 2011}}, [[WIPO]] Magazine (July 2007).&lt;/ref&gt;

බෙර යනු ජනප්‍රිය කෙන්යානු සංගීතයේ ප්‍රමුඛතම සංගීත භාණ්ඩයයි. බෙර වාදනය ඉතා සංකීර්ණ වන අතර දේශීය රිද්ම සහ ආනයනික ඒවා, විශේෂයෙන් කොංගෝ කැවාචා රිද්මය ඇතුළත් වේ. ජනප්‍රිය කෙන්යානු සංගීතයට සාමාන්‍යයෙන් බහුවිධ කොටස්වල අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වය ඇතුළත් වන අතර වඩාත් මෑතදී ඒකල ගිටාර් ද ඇතුළත් වේ. ජුවා කැලි ඇතුළු දේශීය හිප්-හොප් කලාකරුවන් ගණනාවක් ද ඇත; සවුටි සොල් වැනි ඇෆ්‍රෝ-පොප් සංගීත කණ්ඩායම්; සහ අකෝතී වැනි බෙන්ගා වැනි දේශීය ප්‍රභේද වාදනය කරන සංගීතඥයන් සිටී.

ගී පද බොහෝ විට කිස්හිලි හෝ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත. කොංගෝ සංගීතඥයන්ගෙන් ණයට ගත් ලිංගාලයේ මතුවන අංගයක් ද තිබේ. ගීත රචනා දේශීය භාෂාවලින් ද ලියා ඇත. නාගරික ගුවන්විදුලිය සාමාන්‍යයෙන් වාදනය කරන්නේ ඉංග්‍රීසි සංගීතය පමණි, නමුත් ස්වභාෂා ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථාන ගණනාවක් ද ඇත.

සිලිසොපෙන්ඩ්වා යනු 1960, 70 සහ 80 දශකවල දවුඩි කබකා, ෆාදිලි විලියම් සහ සුකුමා බින් ඔන්ගාරෝ වැනි සංගීතඥයන් විසින් පටිගත කරන ලද දේශීය නාගරික සංගීතයේ ප්‍රභේදයක් වන අතර කෙන්යාවේ ගුවන්විදුලි සංස්ථාව විසින් ප්‍රචලිත කර ඇති කිස්හිහිලි සේවය වැඩිහිටියන් විසින් විශේෂයෙන් රස විඳිති. (කලින් වොයිස් ඔෆ් කෙන්යා හෝ VOK ලෙස හැඳින්විණි).

ඉසුකුටි යනු දරුවෙකුගේ උපත, විවාහය හෝ අවමංගල්‍ය වැනි බොහෝ අවස්ථාවන්හිදී ඉසුකුටි නම් සාම්ප්‍රදායික බෙරයේ තාලයට ලුහ්යා උප ගෝත්‍රිකයන් විසින් කරන ලද ප්‍රබල නර්තනයකි. අනෙකුත් සාම්ප්‍රදායික නැටුම් අතර ලුඕ අතර ඔහන්ග්ලා, මිජිකෙන්ඩා අතර නසෙලේ, කිකුයු අතර මුගිති සහ ස්වහීලී අතර තාරාබ් ඇතුළත් වේ.

මීට අමතරව, කෙන්යාවේ වර්ධනය වන ක්‍රිස්තියානි ශුභාරංචි සංගීත දර්ශනයක් ඇත. ප්‍රමුඛ දේශීය ශුභාරංචි සංගීතඥයින් අතර කෙන්යානු පිරිමි ගායනා කණ්ඩායමද ඇතුළත් වේ.

බෙන්ගා සංගීතය 1960 ගණන්වල අග භාගයේ සිට, විශේෂයෙන් වික්ටෝරියා විල අවට ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රිය විය. ඕනෑම ආකාරයක පොප් සංගීතයක් හැඳින්වීමට බෙන්ගා යන වචනය ඉඳහිට භාවිතා වේ. බාස්, ගිටාරය සහ බෙර වාදනය සාමාන්‍ය උපකරණ වේ.

=== ක්‍රීඩා ===
[[File:2012_Olympics_-_Womens_5000m_start_4.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2012_Olympics_-_Womens_5000m_start_4.jpg|වම|thumb|2012 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලේදී ජෙප්කොස්ගෙයි කිපියෙගෝ සහ ජෙප්කෙමොයි චෙරුයියෝට්]]
කෙන්යාව ක්‍රිකට්, මෝටර් රථ, පාපන්දු, රග්බි, ෆීල්ඩ් හොකී සහ බොක්සිං ක්‍රීඩා කිහිපයකම ක්‍රියාකාරී වේ. රට ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත්තේ විවිධ දුර ඉසව්වල ඔලිම්පික් සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා ශූරයන් නිරන්තරයෙන් බිහිකර ඇති අතර, විශේෂයෙන් මීටර් 800, මීටර් 1,500, මීටර් 3,000 බාධක දිවීම, මීටර් 5,000, මීටර් 10,000, සහ මැරතන් තරග වේ. මොරොක්කෝවේ සහ ඉතියෝපියාවේ තරඟකාරීත්වය මෙම ආධිපත්‍යය අඩු කර ඇතත්, කෙන්යානු මලල ක්‍රීඩකයින් (විශේෂයෙන් කලෙන්ජින්), දුර ධාවන ලෝකයේ දිගටම ආධිපත්‍යය දරයි. කෙන්යාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ මලල ක්‍රීඩිකාවන් අතර සිව් වතාවක් කාන්තා බොස්ටන් මැරතන් ජයග්‍රාහකයා සහ දෙවරක් ලෝක ශූරිය වූ කැතරින් නඩෙරේබා, මීටර් 800 ලෝක වාර්තා දරන්නා වූ ඩේවිඩ් රුඩිෂා, හිටපු මැරතන් ලෝක වාර්තා දරන්නා වූ පෝල් ටෙර්ගාට් සහ ජෝන් න්ගුගි ඇතුළත් වේ.

බීජිං ඔලිම්පික් උළෙලේදී කෙන්යාව පදක්කම් කිහිපයක් දිනා ගත්තේය: රන් හයක්, රිදී හතරක් සහ ලෝකඩ හතරක්, එය 2008 ඔලිම්පික් උළෙලේදී අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සාර්ථක රට බවට පත් කළේය. IAAF ගෝල්ඩන් ලීග් ජැක්පොට් දිනාගත් කාන්තා මීටර් 800 රන් පදක්කම්ලාභී පමෙලා ජෙලිමෝ සහ පිරිමි මැරතන් තරගය ජයගත් සැමුවෙල් වන්ජිරු වැනි නවක ක්‍රීඩිකාවන් අවධානය දිනා ගත්හ. විශ්‍රාමික ඔලිම්පික් සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා ශූර කිප්චෝගේ කීනෝ 1970 ගණන්වල කෙන්යාවේ පවතින දුරස්ථ රාජවංශය ආරම්භ කිරීමට උදව් කළ අතර පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ශූර හෙන්රි රොනෝගේ දර්ශනීය ලෝක වාර්තා මාලාවක් අනුගමනය කළේය. මෑතකාලීනව, කෙන්යානු මලල ක්‍රීඩා කවයන් තුළ මතභේදයට තුඩු දී ඇති අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් බහරේනය සහ කටාර් රාජ්‍යය නියෝජනය කිරීමට කෙන්යානු ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් ගණනාවක් ඉවත්වීමත් සමඟය.&lt;ref name=&quot;IAAF&quot;&gt;IAAF: [http://www.iaaf.net/mm/Document/imported/42196.pdf Changes of Allegiance 1998 to 2005] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509091352/http://www.iaaf.net/mm/Document/imported/42196.pdf|date=9 May 2013}}&lt;/ref&gt; කෙන්යානු ක්‍රීඩා අමාත්‍යාංශය විසින් මෙම ඉවත්වීම් නැවැත්වීමට උත්සාහ කර ඇත, නමුත් ඔවුන් කෙසේ හෝ දිගටම කරගෙන ගොස් ඇත, එම ලැයීස්තුවේ බර්නාඩ් ලගාට් නවතම පුද්ගලයා වීමත් සමඟ එක්සත් ජනපදය නියෝජනය කිරීමට තෝරා ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;IAAF&quot; /&gt; මෙම හැරවීම් බොහොමයක් සිදු වන්නේ ආර්ථික හෝ මූල්‍ය සාධක නිසාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4566821.stm|title=Kenya examines track star defections|last=Mynott|first=Adam|date=20 May 2005|work=BBC News|access-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417231056/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4566821.stm|archive-date=17 April 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ගේ ඉපැයීම්වලට බදු පැනවීමට කෙන්යානු රජය ගත් තීරණ ද පෙළඹවීමේ සාධකයක් විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-athletics-kenya-taxes-idUSBREA0L1OM20140122|title=Furious Kenyans threaten to defect over taxes|date=22 January 2014|work=Reuters|access-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805120245/http://www.reuters.com/article/us-athletics-kenya-taxes-idUSBREA0L1OM20140122|archive-date=5 August 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; සමහර කෙන්යානු ධාවකයන් තම රටේ ප්‍රබල ජාතික කණ්ඩායමට සුදුසුකම් ලබා ගැනීමට නොහැකි වන අතර වෙනත් රටවල් සඳහා තරඟ කිරීමෙන් සුදුසුකම් ලැබීමට පහසු වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Why the defections? |url=http://mobile.nation.co.ke/Sports/Why+the+defections/-/1951244/1957996/-/format/xhtml/-/hpgsnf/-/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818074600/http://mobile.nation.co.ke/Sports/Why+the+defections/-/1951244/1957996/-/format/xhtml/-/hpgsnf/-/index.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=10 June 2016 |website=mobile.nation.co.ke}}&lt;/ref&gt;[[File:David_Rudisha_Daegu_2011.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:David_Rudisha_Daegu_2011.jpg|thumb|කෙන්යානු ඔලිම්පික් සහ මීටර් 800 ලෝක වාර්තාවට හිමිකම් කී ඩේවිඩ් රුඩිෂා]]
කෙන්යාව අප්‍රිකාව තුළ කාන්තා වොලිබෝල් ක්‍රීඩාවේ ප්‍රමුඛ බලවේගයක් වී ඇත, ක්‍රීඩා සමාජ සහ ජාතික කණ්ඩායම යන දෙකම පසුගිය දශකය තුළ විවිධ මහාද්වීපික ශූරතා දිනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 June 2015 |title=Kenya women's volleyball caps three decades of excellence {{!}} Kenya Page Blog |url=http://kenyapage.net/commentary/kenya-sports-commentary/kenya-womens-volleyball-caps-four-decades-of-excellence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160612121336/http://kenyapage.net/commentary/kenya-sports-commentary/kenya-womens-volleyball-caps-four-decades-of-excellence/ |archive-date=12 June 2016 |access-date=10 June 2016 |website=kenyapage.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 June 2015 |title=Volleyball: Champions Kenya Scoop Major Continental Awards {{!}} |url=http://www.chimpreports.com/volleyball-kenya-crowned-african-nations-champions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803233901/http://www.chimpreports.com/volleyball-kenya-crowned-african-nations-champions/ |archive-date=3 August 2016 |access-date=10 June 2016 |website=chimpreports.com}}&lt;/ref&gt; කාන්තා කණ්ඩායම ඔලිම්පික් සහ ලෝක ශූරතා තරඟ සඳහා තරඟ කර ඇතත්, සැලකිය යුතු සාර්ථකත්වයක් නොලැබුණි. ක්‍රිකට් යනු තවත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවක් වන අතර වඩාත්ම සාර්ථක කණ්ඩායම් ක්‍රීඩාව ලෙස ශ්‍රේණිගත කරයි. කෙන්යාව 1996 වසරේ සිට ලෝක කුසලාන ක්‍රිකට් තරඟාවලියට තරඟ කර ඇත.ඔවුන් ලොව හොඳම කණ්ඩායම් කිහිපයක් උඩුයටිකුරු කර 2003 තරඟාවලියේ අවසන් පූර්ව වටයට පැමිණියා. ඔවුන් නයිරෝබි හි පැවති සමාරම්භක ලෝක ක්‍රිකට් ලීග් 1 කොටස ජයග්‍රහණය කළ අතර ලෝක විස්සයි20 තරගාවලියට සහභාගී විය. ඔවුන් 2011 ICC ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයට ද සහභාගී විය. ඔවුන්ගේ වත්මන් නායකයා වන්නේ රකේප් පටෙල් ය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=:: Cricket Kenya |url=http://www.cricketkenya.co.ke/senior_men.php#&amp;panel1-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328200749/http://cricketkenya.co.ke/senior_men.php#&amp;panel1-1 |archive-date=28 March 2016 |access-date=10 June 2016 |website=cricketkenya.co.ke}}&lt;/ref&gt;

විශේෂයෙන්ම වාර්ෂික සෆාරි සෙවන්ස් තරඟාවලියත් සමඟ රග්බි ක්‍රීඩාව ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී. කෙන්යා සෙවන්ස් කණ්ඩායම 2006 වාරය සඳහා IRB සෙවන්ස් ලෝක තරඟාවලියේ 9 වැනි ස්ථානයට පත්විය. 2016 දී, කණ්ඩායම සිංගප්පූරු සෙවන්ස් අවසන් මහා තරගයේදී ෆීජි පරාජය කළ අතර, දකුණු අප්‍රිකාවට පසුව ලෝක ශූරතාවලියක් දිනාගත් දෙවන අප්‍රිකානු රට බවට කෙන්යාව පත් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.supersport.com/rugby/sevens/news/160417/Kenya_win_Singapore_Sevens_title|title=Kenya win Singapore Sevens title|date=17 April 2016|work=SuperSport|access-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621175817/http://www.supersport.com/rugby/sevens/news/160417/Kenya_win_Singapore_Sevens_title|archive-date=21 June 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/36067269|title=Kenya beat Fiji to win their first Sevens World Series title|work=BBC Sport|access-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420153557/http://www.bbc.com/sport/rugby-union/36067269|archive-date=20 April 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-sevens/2016/04/17/hsbc-world-rugby-sevens-series-kenya-shock-fiji-and-win-maiden-t/|title=HSBC World Rugby Sevens Series: Kenya shock Fiji and win maiden title in Singapore|last=Sport|first=Telegraph|date=17 April 2016|work=The Telegraph|access-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619110410/http://www.telegraph.co.uk/rugby-sevens/2016/04/17/hsbc-world-rugby-sevens-series-kenya-shock-fiji-and-win-maiden-t/|archive-date=19 June 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාව වරෙක පාපන්දු ක්‍රීඩාවේ කලාපීය බලාගාරයක් ද විය. කෙසේ වෙතත්, එහි ආධිපත්‍යය දැනට අභාවයට ගොස් ඇති කෙන්යාවේ පාපන්දු සම්මේලනය&lt;ref&gt;New Vision, 3 June 2004: [http://www.newvision.co.ug/PA/8/30/364022 Wrangles land Kenya indefinite FIFA ban] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110015009/http://www.newvision.co.ug/PA/8/30/364022|date=10 January 2008}}&lt;/ref&gt; තුළ ඇති වූ ගැටුමකින් ඛාදනය වී ඇති අතර, එය FIFA විසින් 2007 මාර්තු මාසයේදී ඉවත් කරන ලද අත්හිටුවීමකට තුඩු දුන්නේය.

මෝටර් රථ රැලි පිටියේදී, කෙන්යාව යනු ලෝක ප්‍රසිද්ධ සෆාරි රැලියේ නිවහන වන අතර, එය සාමාන්‍යයෙන් ලොව ඇති දැඩිම රැලිවලින් එකක් ලෙස පිළිගැනේ.&lt;ref&gt;The Auto Channel, 21 July 2001: [http://www.theautochannel.com/news/2001/07/22/025841.html FIA RALLY: Delecour takes points finish on Safari Rally debut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210095507/http://www.theautochannel.com/news/2001/07/22/025841.html|date=10 December 2007}}&lt;/ref&gt; ප්‍රථම වරට 1953 දී පවත්වන ලද එය මූල්‍ය දුෂ්කරතා හේතුවෙන් 2002 ඉසව්වෙන් පසුව එය බැහැර කරන තෙක් වසර ගණනාවක් ලෝක රැලි ශූරතාවලියේ කොටසක් විය. බීජෝර්න් වෝල්ඩෙගාර්ඩ්, හනු මික්කෝලා, ටොමී මැකිනන්, ශේකර් මේතා,කාලෝස් සයින්ස් සහ කොලින් මැක්රේවැනි ලොව හොඳම රැලි ධාවකයන් කිහිප දෙනෙකු රැලියට සහභාගී වී ජයග්‍රහණය කර ඇත. අප්‍රිකානු රැලි ශූරතාවලියේ කොටසක් ලෙස 2003-2019 ඉසව්වලින් පසුව සෆාරි රැලිය 2021 දී ලෝක ශූරතාවට නැවත පැමිණියේය.[[File:Roshan_Ali.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Roshan_Ali.jpg|thumb|කෙන්යාවේ ෆීල්ඩ් හොකී කණ්ඩායමේ හිටපු ගෝල රකින්නා රොෂාන් අලි.]]නයිරෝබි 1993 FIBA අප්‍රිකානු ශූරතාවලිය ඇතුළුව ප්‍රධාන මහාද්වීපික ක්‍රීඩා ඉසව් කිහිපයකට සත්කාරකත්වය ලබා දී ඇත, එහිදී කෙන්යාවේ ජාතික පැසිපන්දු කණ්ඩායම පළමු හතර අතරට පැමිණ ඇති අතර, එය අද දක්වා ඇති හොඳම දක්‍ෂතාවයයි.&lt;ref&gt;[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/sid/2405/tid/312/_/1993_African_Championship_for_Men_/index.html 1993 FIBA Africa Championship for Men] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008174937/http://archive.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/sid/2405/tid/312/_/1993_African_Championship_for_Men_/index.html|date=8 October 2017}}, ARCHIVE.FIBA.COM. Retrieved 24 January 2016.&lt;/ref&gt;

කෙන්යාවට ඔවුන්ගේම අයිස් හොකී කණ්ඩායමක් ඇත, කෙන්යාවේ අයිස් ලයන්ස්.&lt;ref&gt;[https://www.nhl.com/news/color-of-hockey-kenya-ice-lions-ready-to-roar/c-316726578 Color of Hockey: Kenya Ice Lions ready to roar] –  [[NHL]]&lt;/ref&gt; කණ්ඩායමේ නිජබිම වන්නේ නයිරෝබි හි පැනරි ස්කයි මධ්‍යස්ථානයේ ඇති සෝලාර් අයිස් රින්ක් ය,&lt;ref&gt;[https://www.iihf.com/en/news/18709/hockey-visit-to-kenya Hockey visit to Kenya] – [[IIHF]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.panarihotels.com/hotel-nairobi/ice-rink.html Solar Ice Rink] – The Panari Hotel&lt;/ref&gt; එය මුළු අප්‍රිකාවේම පළමු සහ විශාලතම අයිස් තට්ටුව වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 December 2005 |title=Kenyan skaters flock to East Africa's first ice rink |url=https://mg.co.za/article/2005-12-26-kenyan-skaters-flock-to-east-africas-first-ice-rink/ |website=The Mail &amp; Guardian}}&lt;/ref&gt;

කෙන්යාවේ පිරිමි ජාතික ක්ෂේත්‍ර හොකී කණ්ඩායම 1960 සහ 1970 ගණන් වලදී ලෝකයේ හොඳ කණ්ඩායමක් ලෙස සැලකේ.

කෙන්යාව 1964 ගිම්හාන ඔලිම්පික් හොකී තරඟාවලියේ 6 වන ස්ථානය සහ 1971 පිරිමි FIH හොකී ලෝක කුසලාන තරඟාවලියේ 4 වැනි ස්ථානයට පත්විය.

=== ආහාර පිසීම ===
[[File:Ugali_&amp;_Sukuma_Wiki.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ugali_&amp;_Sukuma_Wiki.jpg|thumb|උගාලි සහ සුකුමා විකි, කෙන්යානු ආහාරවල ප්‍රධාන ආහාර වේ]]
කෙන්යානුවන්ට සාමාන්‍යයෙන් දිනකට ආහාර වේල් තුනක් තිබේ - උදේ ආහාරය (කියම්ෂා කිනිවා), දිවා ආහාරය (චකුල ච ම්චානා) සහ රාත්‍රී ආහාරය (චකුලා චා ජියෝනි හෝ සරලව චාජියෝ). ඒ අතර, ඔවුන් උදේ 10 ට තේ (චායි යා සා න්නේ) සහ සවස 4 ට තේ (චායි යා සා කුමි) පානය කරයි. උදේ ආහාරය සාමාන්‍යයෙන් තේ හෝ කැඳ, පාන්, චපාති, මහම්රි, තම්බා බතල හෝ අල වර්ග වේ. ගිතේරි යනු බොහෝ නිවෙස්වල දිවා ආහාර වේලෙහි බහුලව භාවිතා වන ආහාරයක් වන අතර එළවළු, ඇඹුල් කිරි (මුර්සික්), මස්, මාළු හෝ වෙනත් ඕනෑම ඉස්ටුවක් සහිත උගාලි සාමාන්‍යයෙන් ජනගහනයෙන් වැඩි පිරිසක් දිවා ආහාරය හෝ රාත්‍රී ආහාරය සඳහා අනුභව කරයි. කලාපීය වෙනස්කම් සහ කෑම වර්ග ද පවතී.

බටහිර කෙන්යාවේ, ලුඕ අතර, මාළු පොදු ආහාරයකි; රිෆ්ට් නිම්නයේ වැඩි කොටසක් ආධිපත්‍යය දරන කලෙන්ජින්වරුන් අතර, මුර්සික් - ඇඹුල් කිරි - සුලභ පානයකි.

නයිරෝබි වැනි නගරවල, ස්ටියර්ස්, කේඑෆ්සී,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 October 2012 |title=Fast food finds fans in sub-Sahara Africa, where obesity problem is growing |url=http://worldnews.nbcnews.com/_news/2012/08/10/13223149-fast-food-finds-fans-in-sub-sahara-africa-where-obesity-problem-is-growing |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210535/http://worldnews.nbcnews.com/_news/2012/08/10/13223149-fast-food-finds-fans-in-sub-sahara-africa-where-obesity-problem-is-growing |archive-date=16 January 2013 |access-date=26 February 2013 |website=NBC News}}&lt;/ref&gt; සහ සබ් වේ ඇතුළු ක්ෂණික ආහාර අවන්හල් ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.businessdailyafrica.com/Subway-to-open-first-Kenya-outlet-in-August/-/539552/1691534/-/bax3pa/-/index.html US fast food chain to open first Kenya outlet in August – Money Markets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023161931/https://www.businessdailyafrica.com/Subway-to-open-first-Kenya-outlet-in-August/-/539552/1691534/-/bax3pa/-/index.html|date=23 October 2018}}. businessdailyafrica.com. Retrieved 9 August 2013.&lt;/ref&gt; බොහෝ මාළු හා චිප්ස් සාප්පු ද ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Restaurants in Nairobi, Kenya - Yellow Pages Online Directory |url=https://yellowpageskenya.com/search-results/Restaurants |website=yellowpageskenya.com}}&lt;/ref&gt;

කෙන්යාවේ චීස් වඩාත් ජනප්‍රිය වෙමින් පවතින අතර, විශේෂයෙන්ම මධ්‍යම පංතිය අතර පරිභෝජනය වැඩිවෙමින් පවතී.&lt;ref&gt;[http://www.africanews.com/2016/09/04/kenyans-are-gradually-loving-cheese/ Kenyans are gradually loving cheese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114041844/http://www.africanews.com/2016/09/04/kenyans-are-gradually-loving-cheese/|date=14 November 2017}}, africanews.com, September 4, 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.howwemadeitinafrica.com/entrepreneur-grows-her-hobby-into-a-successful-cheese-making-business/ Entrepreneur grows her hobby into a successful cheese making business] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114040913/https://www.howwemadeitinafrica.com/entrepreneur-grows-her-hobby-into-a-successful-cheese-making-business/|date=14 November 2017}}, howwemadeitinafrica.com, August 23, 2013.&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
&lt;references /&gt;
{{අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]]</text>
      <sha1>eoo2fbn6xkjafp16vtouylb75cutv3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රුසියාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7103</id>
    <revision>
      <id>794435</id>
      <parentid>792424</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17170" sha1="je14z7z0a19qo1pu6boftbcayc3z6mp" xml:space="preserve">{{කෙටි විස්තරය|නැගෙනහිර යුරෝපයේ සහ උතුරු ආසියාව් පැතිර ඇති රටකි}}
{{පිළිබඳ|රුසියානු සමූහාණ්ඩුව|සෝවියට් රුසියාව|සෝවියට් රුසියාව||රුසියාව (බහුරුත්හරණය)}}
{{තොරතුරුකොටුව රට
| native_name                 = &lt;span style=&quot;line-height:1.33em;&quot;&gt;Российская Федерация&lt;br /&gt;''Rossiyskaya Federatsiya''&lt;/span&gt;
| conventional_long_name      = &lt;span style=&quot;line-height:1.33em;&quot;&gt;රුසියානු සමූහාණ්ඩුව&lt;/span&gt;
| common_name                 = රුසියාව
| national_anthem             = &lt;center&gt;[[ගොනුව:National Anthem of Russia (2000), three verses.ogg|150px]]&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;Государственный гимн Российской Федерации{{spaces|2}}&lt;small&gt;(රුසියානු)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;''Gosudarstvenny gimn Rossiyskoy Federatsii''{{spaces|2}}&lt;small&gt;([[Romanization of Russian|transliteration]])&lt;br /&gt;[[රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ ජාතික ගීතය]]&lt;/small&gt;
| image_flag                  = Flag of Russia.svg
| image_coat                  = Coat of Arms of the Russian Federation.svg
| image_map                   = Russian_Federation (orthographic_projection) - Crimea disputed.svg
| map_width                   = 220px
| capital                     = [[මොස්කව්]]
| latd = 55|latm=45|latNS=N|longd=37|longm=37|longEW=E
| largest_city                = මොස්කව්
| official_languages          = Russian official throughout the country; [[Languages of Russia|27 others co-official]] in various regions
| ethnic_groups               = [[Russians (ethnic group)|රුසියානුවෝ]] 79.8%, [[Tatars]] 3.8%, [[යුක්රේනියානු]] 2%, [[Bashkirs]] 1.2%, [[Chuvash people|Chuvash]] 1.1%, [[Chechen people|Chechen]] 0.9%, [[ආර්මේනියානුවන්]] 0.8%, අනෙකුත් 10.4%
| demonym                     = [[රුසියාව|රුසියානු]]
| government_type             = [[Federalism|Federal]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]] [[republic]]
| leader_title1               = [[ජනාධිපති]]
| leader_name1                = [[ව්ලැදිමීර් පුටින්]]
| leader_title2               = [[අගමැති]]
| leader_name2                = [[Mikhail Mishustin]] 
| leader_title3               = [[Federation Council of Russia|Chairman of the Federation Council]]
| leader_name3                = [[Valentina Matvienko]] &lt;small&gt;([[United Russia|UR]])&lt;/small&gt;
| leader_title4               = [[Chairman of the State Duma]]
| leader_name4                = [[Vyacheslav Volodin]] &lt;small&gt;([[United Russia|UR]])&lt;/small&gt;
| legislature                 = [[Federal Assembly of Russia|Federal Assembly]]
| upper_house                 = [[Federation Council of Russia|Federation Council]]
| lower_house                 = [[State Duma]]
| sovereignty_type            = [[Sovereign state|Formation]]
| established_event1          = [[Rurik Dynasty]]
| established_date1           = 862
| established_event2          = [[Kievan Rus']]
| established_date2           = 882
| established_event3          = [[Vladimir-Suzdal|Vladimir-Suzdal Rus']]
| established_date3           = 1169
| established_event4          = [[Grand Duchy of Moscow]]
| established_date4           = 1283
| established_event5          = [[Tsardom of Russia]]
| established_date5           = 1547
| established_event6          = [[රුසියානු අධිරාජ්‍යය]]
| established_date6           = 1721
| established_event7          = [[Russian Soviet Federative Socialist Republic]]
| established_date7           = 7 නොවැම්බර් 1917
| established_event8          = [[Union of Soviet Socialist Republics]]
| established_date8           = 10 දෙසැම්බර් 1922
| established_event9          = [[රුසියානු සමුහාණ්ඩුව]]
| established_date9           = 1991 දෙසැම්බර් 26
| area_km2                    = 17,075,400
| area_sq_mi                  = 6,592,800
| area_rank                   = 1st
| area_magnitude              = 1 E13
| percent_water               = 13&lt;ref name=gen&gt;{{cite web |title=The Russian federation: general characteristics |url=http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R |work=Federal State Statistics Service |accessdate=5 April 2008|archiveurl=http://web.archive.org/web/20031021014415/http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R|archivedate=21 October 2003}}&lt;/ref&gt; (including swamps)
| population_estimate         = 141,927,297&lt;ref name=&quot;pop2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/2010/popul10-Pr.xls |title=රුසියානු සමුහාණ්ඩුවේ සංඛ්‍යා විස්තර|date= |accessdate=2010-04-27}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year    = 2010
| population_estimate_rank    = 9වනි
| population_census           = 145,166,731&lt;ref&gt;{{cite web|title=රුසියානු ජනසංඛ්‍යානනය 2002|url=http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_01.htm|publisher=රුසියානු සමුහාණ්ඩුවේ සංඛ්‍යා විස්තර සේවාව|accessdate=2008-04-05}}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2002
| population_density_km2      = 8.3
| population_density_sq_mi    = 21.5
| population_density_rank     = 217වනි
| GDP_PPP_year                = 2009
| GDP_PPP                     = $2.109&amp;nbsp;trillion&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=922&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=61&amp;pr.y=10|title=Russia|publisher=ජාතියන්තර මුල්‍ය අරමුදල|accessdate=2010-04-21}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                =
| GDP_PPP_per_capita          = $14,919&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank     =
| GDP_nominal                 = $1.229&amp;nbsp;trillion&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_nominal_rank            =
| GDP_nominal_year            = 2009
| GDP_nominal_per_capita      = $8,693&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| HDI_year                    = 2007
| HDI                         = {{increase}} 0.817&lt;ref&gt;[http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf Human Development Report 2009]. එක්සත් ජාතින්. Retrieved 5 October 2009.&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 71st
| HDI_category                = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt;
| currency                    = [[රුසියානු රූබල්|රූබල්]]
| currency_code               = RUB
| time_zone                   =
| utc_offset                  = +2 to +11 (exc. +4)
| time_zone_DST               =
| utc_offset_DST              = +3 to +12 (exc. +5)
| drives_on                   = right
| cctld                       = [[.ru]], [[.su]], [[.рф]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| calling_code                = [[Telephone numbers in Russia|+7]]
|footnote1                    = The Russian Federation is one of the successors to earlier forms of continuous statehood, starting from the 9th century AD when [[Rurik]], a [[Viking]] warrior, was chosen as the ruler of Novgorod, a point [[Millennium of Russia|traditionally taken as the beginning of Russian statehood]].
| footnote2                   = The .рф [[top-level domain]] is available for use in the Russian Federation since May 2010 and only accepts domains which use the [[Cyrillic alphabet]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rferl.org/content/Cyrillic_Domain_Names_Become_Operational_On_The_Internet/2041131.html|publisher=Radio Free Europe|title=Cyrillic Domain Names Become Operational On The Internet|accessdate=18 May 2010}}&lt;/ref&gt; (e. g. http://правительство.рф).}}

රුසියානු  සමූහාණ්ඩුව උතුරු ආසියාවේ  පිහිටි රටකි. එය අර්ධ ජනාධිපති සමූහාණ්ඩුවක් වන අතර  විෂයන් 83 ක් ඇතුළත්ය. රටේ මායිම් වයඹේ සිට ගිනිකොණ දක්වා [[නෝර්වේ]], [[ෆින්ලන්තය]], [[එස්ටෝනියාව|එස්තෝනියා]], [[ලැට්වියාව|ලැට්වියා]], [[ලිතුවේනියාව|ලිතුවේනියා]], [[පෝලන්තය]], [[බෙලාරූස්|බෙලාරුස්]], [[යුක්රේනය]], [[ජෝර්ජියාව|ජෝර්ජියා]], [[අසර්බයිජාන්|අසබර්ජාන්]], [[කසක්ස්තානය|කසකස්තාන්]], [[චීනය]], [[මොංගෝලියාව|මොන්ගෝලියා]]ව සහ [[උතුරු කොරියාව]]ට මායිම් වේ. එහි වරාය මායිම [[ජපානය]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකාව]] සහ බෙරීන් බොක්ක දක්වා ඇත. 17,075, 400km2   වර්ග සැතපුම් 6,592, 800 වේ. මෙය ලෝකයේ විශාලම රට වන අතර පෘථිවියේ  බිමි ප්‍රමාණයෙන් 9% ක් ආවරණය  කරයි. එහි ජනගහනය මිලියන  142 ක් වන අතර ලෝකයේ ජනාකීර්ණම රටවල් අතරින් 9 වන ස්ථානයට පත්ව ඇත. එය මුළු ආසියාව පුරාම හා යුරෝපයෙන් 40% ක් හා කලාප 09 කට අයිතිය. එහි ලෝක‍යේ විශාලතම ඛණිජ හා බලශක්ති සංචිතයන් වේ.එහි ලොව විශාලතම වනාන්තර සංචිතය ඇති අතර ලෝකයේ පිරිසිදු ජලයෙන් 1/3 ක් මෙහි අඩංගුවේ. මෙහි ඉතිහාසය ශත වර්ෂ 3 ක් 8 ත් අතර නැගෙනහිර ස්ලේවිස් වරුන්ගේ පැවත එයි. කේමන් රෝස් රාජ්‍යයේ ප්‍රබලම අනුප්‍රාප්තිකයා වන්නේ [[මොස්කව්]] ය. 18 වන ශත වර්ෂයේ දී මෙම රාජ්‍ය අත්කර ගැනීම් බද්ධ කිරිම් හා ගවේෂණය කිරිම්  මඟින්  රුසියානු රාජ්‍යය බිහිවිය. මෙය ඉතිහාසයේ විශාලතම රාජ්‍ය වේ. සෝවියට් සංගමය ‍ලොව ප්‍රථම  ව්‍යවස්ථාදායික සමාජවාදී රජයයි.  1991 [[සෝවියට් සංගමය]] අහෝසි වී සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව බිහි විය. මෙහි ලොව 11 වන විශාලතම දළ ජාතික නිෂ්පාදිත (GDP) සාමාන්‍ය මත ආර්ථිකයක්  පවතී. මෙහි ලොව 05 වන විශාලතම හමුදා අයවැය  පවතී. මෙය පිළිගත් න්‍යෂ්ටික ආයුධ  රාජ්‍යයක් හා  විනාශකාරී ආයුධ ගබඩාවක් ඇති විශාලම රටයි. රුසියාව එක්සත් ජාතින්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල G8, G20 [[යුරෝපා සංගමය|යුරෝපානු සංගමය]], ආසියානු පැසිපික්  ආර්ථික සහයෝගීතාවය, ෂැංහයි සහයෝගීතා සංගමය, යුරේෂයන් ආර්ථික සංගමය, OSCE සහ පොදු රාජ්‍ය  නිදහස්  රාජ්‍යයේ සාමාජිකයෙකි. මෙහි කලාවට හා විද්‍යාවට විශිෂ්ට සම්ප්‍රදායක් ඇති අතර  තාක්ෂණික විද්‍යාව පිළිබඳව දැඩි සම්ප්‍රදායක් ඇත. පළමු මානව අභ්‍යාවකාශ ගමනට රුසියාව මුලික විය.

== ඉතිහාසය ==
{{main|රුසියාවෙහි ඉතිහාසය}}
{{Empty section}}

== භූ විශමතා ==
{{මූලික|Geography of Russia|Russian explorers}}
රුසියාව [[List of countries and outlying territories by total area|ලොව විශාලතම රට ය]]; එහි සම්පූර්ණ බිම් ප්‍රමාණය{{convert|17075400|km2|sqmi}} වේ. රුසියාව තුළ [[List of World Heritage Sites in Russia|UNESCO ‍ලෝක උරුමයන් 23ක්]],&lt;ref&gt;{{cite web|last=UNESCO World Heritage Centre|title=Russian Federation|url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/ru|accessdate=2007-12-27}}&lt;/ref&gt; UNESCO [[Biosphere reserve]] 40 ක්s,&lt;ref&gt;{{cite web|last=The World Network of Biosphere Reserves—UNESCO|title=Russian Federation|url=http://www.unesco.org/mab/BRs/EurBRlist.shtml|accessdate=2007-12-26}}&lt;/ref&gt; [[National Parks of Russia|ජාතික වනෝද්‍යාන]] 40 ක් සහ [[Zapovednik|ස්වාභාවික වනෝද්‍යාන]] 101ක් ඇත. රුසියාව තුළ ඉතා පුළුල් ස්වභාවික සම්පත් ව්‍යාප්තියක් ඇති අතර [[දැව]], පෙට්‍රෝලියම්, [[ස්වාභාවික වායුව]], ගල් අඟුරු, යපස්  ඉන් සමහරකි.

රුසියාවේ භෞතික ව්‍යාප්තිය 16 ශතවර්ෂයේදි Yermak Timofeyevich යටතේ සිදුවිය.

== මේවාත් බලන්න ==
{{Portal|රුසියාව}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== බාහිර සබැදි ==
{{Sister project links}}
; Government
* [http://www.gov.ru// gov.ru]&amp;nbsp;– Official governmental portal {{ru icon}}
* [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}&amp;nbsp;– Official site of the parliamentary lower house {{ru icon}}
* [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]&amp;nbsp;– Official site of the parliamentary upper house
* [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]&amp;nbsp;– Official presidential site
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }}
* [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia]
* [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} {{ru icon}}
* [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }}
* [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] from the Energy Information Administration
* [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti]

; General information
* {{CIA World Factbook link|rs|Russia}}
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/russia.htm Russia] at ''UCB Libraries GovPubs''
* {{dmoz|Regional/Europe/Russia}}
* {{wikiatlas|Russia}}
* {{Wikivoyage|Russia}}

; Other
* [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency]
* [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}&amp;nbsp;– News agency based in Moscow
* [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }}
* [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}&amp;nbsp;– Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions)
* [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia.

[[ප්‍රවර්ගය:රුසියාව]]</text>
      <sha1>je14z7z0a19qo1pu6boftbcayc3z6mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පාවහන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7206</id>
    <revision>
      <id>794400</id>
      <parentid>729920</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18585" sha1="t7v3cw931q5vtf7uyeqjdx7u84n6j93" xml:space="preserve">[[File:Shoe BNC.jpg|thumb|A pair of formal shoes]]
[[Image:Blucher (PSF).jpg|right|thumb|]]
[[Image:Shoes in the grass.jpg|thumb|Shoes on the [[grass]]]] [[Image:Lotsofshoes.JPG|thumb|Women's shoes on display in a shop window, 2005.]] [[Image:UTEvoWalk.jpg|thumb|Fashion shoes]]
පාවහන් යනු පයට පලදින පැළඳුමකි. මෙය ඉතා සරල සෙරප්පුවේ සිට ඉතා සංකීර්ණ බූට් සපත්තු දක්වා වර්ග කල හැක. සපත්තු උස හා මිටි අඩියකින් සමන්විත වේ.[[අඩි උස]] පාවහන් [[බටහිර සංස්කෘතිය]] තුල වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. එය විලාසිතාවක් ලෙස සැලකේ. පාවහන් [[හං]] හා [[කෑන්වස්]] වලින් නිපදවයි. නමුත් [[ක්‍රීඩා සපත්තු]] [[රබර්]] වලින් නිපදවන අවස්ථා ඇත. 

==ඉතිහාසය==
පාවහන් වල ආරම්භය දෑනට වසර 7000-8000 පෙර [[ඔරෙගන්]] හිදී සහ 1983 [[ඈමරිකාව]]දී සාෙයා ගන්නා ලදී. ෙකෙස් ෙහා පාවහන් නිපදවීම සදහා ෙයාදා ගන්නා දේවල් කල් නොපවතින නිසා පාවහන් වල ඉතිහාසය මීට වසර ගණනාවකට පෙර සිට පැවත එන බවට පිළිගැනීමක් ඈත. [[භෞතික මානව විද්‍යාඥ]] [[එරික් ට්‍රින්කෞස්]]ගේ අදහස පරිිදි පාවහන් පැවතුන බවට සාක්ෂි වසර 40000-26000 පෙරද හමුවී ඈත. මෙය අස්ථි වල ඝනකම හා පදයේ අස්ථි ගෙවීෙමහි අඩුවීම මගින් තහවුරු කල හැක. පාවහන් භාවිතා නොකල කාල සීමාවේදී පාදයේ අස්ථි වල වර්ධනයක් සිදුවී ඇතත් මෙම කාල සීමාව තුල එසේ වර්ධනයක් නාෙපෙන්වයි.

==කොටස්==
[[Image:Swanson Shoe Repair 26.jpg|thumb|Gluing a new outsole to an athletic shoe]]
===අඩිය===
සපත්තුවෙහි යට කොටස අඩිය නමින් හදුන්වයි.

===ඇතුල් අඩිය===
ඇතුල් අඩිය යනු රෙදි සපත්තු අඩියකි. මෙය පාදය සපත්තුවෙහි ස්පර්ෂ වන ස්ථානයේ පිහිටයි. බාෙහෝ සපත්තු ඉවත් කල හැකි හා නැවත දැමිය හැකි ඇතුල් අඩියකින් යුක්තය. බාෙහෝ විට සුව පහසුව සදහා අතුල් අඩි කිහිපයක් සවිකරයි.

===පිට අඩිය===
පිට අඩිය යනු ඍජුවම පාෙළව සමග ගැටෙන කොටස්ය. ගැහැණු විලසිතා සපත්තු වල පිට අඩිය බාෙහා්විට [[හං]] වේ. සාමාන්‍ය ඇඳුම හො රැකියා සපත්තු වල පිට අඩිය ස්වාභාවික [[රබර්]] හෝ කෘත්‍රිම රබර් වලින් සදා ඇත. එක් කොටසකින් හෝ විවිධ ද්‍රව්‍යය වලින් සමන්විත කොටස් කීපයකින් සමන්විත විය හැක. බොහොවිට H පිටුපස කොටස කල්පැවත්ම සදහා රබර් වලින්ද, ඉදිරි කොටස විලසිතා සදහා හං වලින්ද සදයි. විශේෂ සපත්තු වලදී මෙය වෙනස්විය හැක. [[ක්‍රීඩා සපත්තු]] වල ඇණ සහිත පිට අඩිය ද නැතුම් සපත්තු සුමුදු පිට අඩිය ද සමන්විත වේ.

===මැද අඩිය===
මෙය පිට අඩිය හා ඇතුල් අඩිය අතර අැති පාදයට අතිවන තෙරපුම අඩු කිරීමට සාදා ඇති කොටසකි. නිපදවන ආයතනය අනුව මෙහි අඩංගු දෑ වෙනස් වේ. සමහර සපත්තු වල මැද අඩියක් නොමැත.

===අඩිය===
[[Image:Red-thigh-high-boots-dubidub.jpg|thumb|upright|Women's fashion boots]]
සපත්තුවෙහි පතුලෙ පිටුපස කොටසයි. විළුඹට ආධාරයක් පිණිස සාදා ඇත. බොහෝ විට අඩිය සාදා ඇති දේ වලින්ම සාදයි. විලාසිතා සදහා හා උස වැඩිකර පෙන්වීම සදහා උස අඩිද, සාමාන්‍ය භාවිතය සදහා මිටි අඩිද යොදා ගැනේ.

===	සපත්තුවේ උඩ කොටස===
ඕනෑම සපත්තුවක උඩ කොටස සපත්තුව පයෙහි රදවා ගනීමට උපකාර කරයි. සරල සපත්තු වල උඩ කොටස බොහෝ විට කුඩා පටි කිහිපයකින් සමන්විත වේ. එහෙත් පිරිමි සපත්තු හො බූට් සපත්තු වල වඩා සංකීර්ණ උඩ කොටසක් ඇත.

==අතිරේක කොටස්==
* [[සපත්තු ආධාරකය]]: 	සපත්තුව පහසුවෙන් දමාගැනීමට යොදන උපකරණයකි.
* [[සපත්තු හැඩකාරකය]]: සපත්තුව නොපලදින අවස්ථා වල සපත්තුව තුල තබන, සපත්තුවෙ හැඩය ආරක්ෂා කරන උපකරණයකි.
*සපත්තු අලේපනය: සපත්තුවෙ පෙනුම වර්ධනය කිරීමට යොදා ගන්නා අලෙපයකි.
*සපත්තු බුරුසුව: සපත්තු මැදීමට භවිතා කරයි.
*[[සපත්තු රකිනය]]: හිම හා වැසේසන් සපත්තුව අරක්ෂා කරයි.
* සපත්තු  මල්ල: නොපළදින අවස්ථා වල සපත්තු  අරක්ෂා කිරීමට යොදා ගනී.
*  සපත්තු බුරුල: සපත්තුව හිර තැන් වලින් විශාල කිරීමට යොදා ගනී.
* හිම සපත්තු : සපත්තුව පොළොවේ ගැටෙන ප්‍රමාණය වැඩි කර හිම වලින් අරක්ශා කරයි.
* [[සපත්තු පටි ]]: පටි සපත්තුව අරක්ෂාව සදහා යොදා ගනී.

==පාවහන් වර්ගීකරණය==
[[Image:bristol.zoo.crocshoes.arp.jpg|thumb|right|Shoes made from real [[crocodile]] skin, in a conservation exhibit at [[Bristol Zoo]], [[England]].]]


===විලාසිතා සපත්තු හා සාමාන්‍ය ගමන් සපත්තු===
[[විලාසිත සපත්තු]] සුමට, අඩි උස, මිල අධික හං වලින් සදා ඇත. ලස්සන හැඩ වලින් යුක්ත වේ.සාමාන්ය ගමන් සපත්තු හං හො හං නොවන දේ වලින් සාදා ඇත. විශාල වශයෙන් ඇත.

සමහර විලාසිතා පුරුෂ හෝ ස්ත්‍රී පමණක් පළදී. විලාසිතා සපත්තු බොහොමයක් හං වලින් සාදා අති අතර පයෙහි උඩු කොටස ආවරණය කරත් පිටුපස කොටස ආවරණය නොකරයි(විළුඹ පෙදෙස ). මෙම පවහන් වල උඩ කොටස සාමන්යෙන් විවර නොකරයි, එහෙත් පටි සහිත පවහන්ද භාවිතයේ ඇත. උදා: කාන්තා පවහන් Sවිළුඹ අවරණය වන සපත්තුද වෙළදපලේ දැකිය හැක. විළුඹට ඉහල ප්‍රදේශය ආවරණය වන සපත්තු [[බූට්]] සපත්තු වශයෙන් හදුන්වයි. මෙම සපත්තු පටි සහ වෙනත් අධාරක වලින් පළදීම පහසු වීමට සාදා ඇත.

====පිරිමි සපත්තු====
පිරිමි සපත්තු එවා ආවරණය වෙන ආකාරයට වර්ග කල හැක:
* [[බල්මොරල් සපත්තු]]:සපත්තුවේ උඩ කොටස V අකුරේ හඩයට තනා ඇත. එම හැඩයෙහි පටි අල්ලා ඇත; මෙය ඔක්ස්ෆර්ඩ් සපත්තු නමින්ද හදුන්වයි. වැසුණු පටි පාවහන් යනුවෙන්ඩහ හදුන්වයි.
* [[බ්ලුචෙර් පවහන්]]: මෙහි පටි දෙපත්තකින් සවිකර ඇත. මෙය විවෘත පටි සපත්තු/ඩර්බ්ය් සපත්තු නමින්ද හදුන්වයි.
* බකල් සපත්තු:පටි රහිත බකලයක් සහිත සපත්තු වේ.

====ගැහැණු සපත්තු====
ගැහැණු සපත්තු වර්ග ඉතා විශාල ප්‍රමානයක් ඇත.
නැටුම් ආපත්තු,[[අඩි උස සපත්තු]], [[ස්නීකර් සපත්තු]] මීට උදාහරණ වේ.

====ඔනෑම කෙනෙකුට පැළදිය හැකි සපත්තු====
* ක්ලොග් සපත්තු
* [[සෙරෙප්පු]]: ඉදිරියෙන් ආවරණය නොවන සපත්තු
* [[බූට් සපත්තු]]: කකුලත්, විළුඹත් දෙකම ආවරණය වෙන දිග සපත්තු

===ක්‍රීඩා සපත්තු ===
විවිධ ක්‍රීඩා සදහා යොදා ගන්නා සපත්තු මේ වර්ගයට ගැනේ.

===උස් අඩි පාවහන්===
පාවහන් සංයුක්ත වන්නේ පරිස‍රයට එරෙහිව ආරක්ෂා වීමට සනීපාරක්ෂාවට හා අලංකරණයට පලඳින පාදයේ පළඳින පැලඳුමක් වශයෙනි. සෙරෙප්පු හා ෆ්ලිප් ෆොප් හැරුණු කොට අනෙක් පාවහන් හා පාදය අතර මේස් හා අනෙකුත් පැලඳුම් පළඳිනු ලැබේ. සාමාන්‍යයෙන් සපත්තු හා බූට්වල නව විලාසිතාවලදී පාවහන් සමහරක් විට ෆෙටිෂිෂම් (fetishism) සමඟ සම්බන්ධ වේ.

===අස්ථි හා පේශ්‍ීන්හී විෂමතා නිවැරදි කිරීමේ සපත්තු===
විකලාංග චිකිත්සාව සදහා යොදා ගැනේ.

===නැටුම් සපත්තු===

* '''[[උල් සපත්තු]].
* '''[[බැලේ සපත්තු]]''' 
* '''ජැස් සපත්තු''' 
* '''ටන්ගො සපත්තු''' 
* '''යුගල නැටුම් සපත්තු.''' 
* '''නැටුම් ස්නීක්‍රස්.''

&lt;gallery perrow=4&gt;
Image:PointeShoes.jpg|[[Pointe shoes]] 
Image:ballet shoes in fifth position.jpg|[[Ballet shoes]] 
Image:AcroShoes.jpg|[[Jazz shoe]]s. This style is frequently worn by [[acro dance]]rs
Image:Foot Thong.jpg|A ''foot thong'', viewed from the bottom
Image:Ghillie.JPG|[[Ghillies (dance)|Ghillies]] 
File:Ladies' ballroom shoes, Tango Shoes 2.jpg|Ladies' ballroom shoes
File:Mens' ballroom shoes, Eurodance CZ.jpg|Mens' ballroom shoes
Image:tapshoes.jpg|Tap shoes
&lt;/gallery&gt;

===වැඩට අදින සපත්තු===

බර වඩ වලදී කකුල් ආරක්ෂා කිරීමට යොඩා ගනී. කරන රැකියාව අනුව වෙනස් විය හැක.

===එෙතිහාසික සපත්තු===
වසර 10000කට පෙරෙ පැළදි සපත්තු වේ. ෂෝස් ඔෆ් තෙ පස්ට් ඉන්cලුඩෙ:
* [[එස්පඩරිල්ලීස්]]:14 වන ශතවර්ෂයේදී භවිතා කල සපත්තු.
* [[පැටන් සපත්තු]]:යුරොපා රටවල 20 වන ශතවර්ෂයේදී කකුල් වියළිව තබා ගනීමට උදව් විය.
* [[පොලඉනි]]:1400දී යුරොපා රටවල භවිතා කල දිග සපත්තු වර්ගයකි.
* [[මොක්කසින්ස්]]:උතුරු අමරිකානු ගෝත්‍රික සපත්තු වර්ගයකි.

==නඩත්තුව==
* ඔප දැමීම: අරක්ෂාව හා ලස්සන සදහා සිදු කරයි. බොහො විට බූට් සපත්තු සදහා කරයි.
* අඩිය ගැහීම: ගෙවී ඇති අඩි නැවත සවි කිරීමයි.
* සපත්තු පටි නැවත දැමීම.

==සම්ප්‍රදායන්==
*බොහෝ රටවල (ආසියාවේ, උතුටු යුරොපයේ, අරාබියේ ආගන්තුක නිවසකට අතුලු වීමට පෙර පාවහන් ගැලවීම සිරිතකි.)
*අප්‍රිකාවේ හා අරාබි රටවල වැරදීමකින් හෝ සපත්තුව පෙන්වීම නරක පුරුද්දක් ලෙස සැලකෙයි.
*තායිලන්තයේ මිනිසුන් සපත්තු හෝ මේස් ඔලුවෙහි වැදීම අගෞරවයක් ලෙස සලකයි.

==සාහිත්‍යය==
සපත්තු බටහිර [[සුරංගනා කතා]] වල වැදගත් තනක් ගනී. ''[[සින්ඩෙරෙල්ලා]]'', &quot;[[විසර්ඩ් ඔෆ් ඔස්]]&quot; ඇන්ඩ් ''[[රතු සපත්තු කතාව]]'' මීට උදාහරණ වේ.

==ප්‍රමාණ==
{{මූලික|Shoe size}}
* [[Units of measurement|Units]] for [[shoe size]]s vary widely around the world. European sizes are measured in '''Paris Points''', which are worth two-thirds of a [[centimetre]]. The UK and American units are approximately one-quarter of an [[inch]], starting at 8¼ inches. Men's and women's shoe sizes often have different scales. Shoes size is often measured using a [[Brannock Device]], which can determine both the width and length of the foot.

==Shoe companies==
See the category [[:Category:Shoe companies|shoe companies]] for a list of shoe companies.

==බාහිර සබැඳි==
{{commonscat|Shoes}}
{{wiktionarypar|shoe}}
* [http://www.footwearhistory.com Footwear History]
* [http://www.i18nguy.com/l10n/shoes.html International Shoe Size Conversion Charts], from i18nguy's website, offers more information.
* [http://www.schuh-lexikon.de/en/shoe-care.html Shoe Care]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130301225541/http://www.schuh-lexikon.de/en/shoe-care.html |date=2013-03-01 }}
* [http://users.resist.ca/~kirstena/pageshoehistory.html The Political History of Shoes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727001634/http://users.resist.ca/~kirstena/pageshoehistory.html |date=2010-07-27 }}
* [http://www.shoeguide.org ShoeGuide.Org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531183538/http://www.shoeguide.org/ |date=2008-05-31 }}, A footwear encyclopedia
* [http://www.custom-golf-clubs.com/golfShoes.htm Reviews of Golf Shoes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503072952/http://www.custom-golf-clubs.com/golfShoes.htm |date=2008-05-03 }}
* [http://www.b-visible.co.uk/article/shoes.html The Shoes You Wear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529015105/http://www.b-visible.co.uk/article/shoes.html |date=2010-05-29 }}
* [http://www.ukshoesizeconversion UK Shoe Size Conversion]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== References ==

&lt;references/&gt;

==වැඩිදුර කියවීම්==
* ''History of footwear in Norway, Sweden and Finland : prehistory to 1950'', ISBN 91-7402-323-3
* ''Patrick Cox: Wit, Irony, and Footwear'', Tamasin Doe (1998) ISBN 0-8230-1148-8
* ''Shoes : A Celebration of Pumps, Sandals, Slippers &amp; More'', ISBN 0-7611-0114-4
* ''A Century of Shoes: Icons of Style in the 20th Century'', Angela Pattison ISBN 0-7858-0835-3
* ''Shoes '', Elizabeth Cotton (1999) ISBN 1-55670-894-7
* ''Shoes : A Lexicon of Style'', Valerie Steel ISBN 0-8478-2166-8
* ''Mad About Shoes'', Emma Bowd ISBN 1-84172-353-3
* ''Bootism : A Shoe Religion'', Penina Goodman, Michael Duranko (2003) ISBN 0-7407-3832-1
* ''The Perfect Fit: What Your Shoes Say about You'', Meghan Cleary, Sydney Van Dyke ISBN 0-8118-4501-X

{{Clothing}}

[[Category:පාවහන්]]</text>
      <sha1>t7v3cw931q5vtf7uyeqjdx7u84n6j93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2008 ජුනි 14</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7620</id>
    <revision>
      <id>794326</id>
      <parentid>731686</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3111" sha1="g7j1xutgzpqg3dqm0vq26d5g21dk4a6" xml:space="preserve">{{ද්වාරය:කාලීන සිදුවීම්/දත්තශීර්ෂකය2|2008|06|14}}
&lt;!-- All news items below this line --&gt;
* විමල් අබේසුන්දර අද දැයෙන් සමුගනී [http://www.news.lk/sinhala/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6690&amp;Itemid=44 (රජයේ නිල පුවත් වෙබ් අඩවිය)]{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* උසස් පෙළ දවස් දෙකකින් කල් යයි [http://www.vimasuma.com/new_full_story.php?subcatcode=1&amp;newscode=27919665 (විමසුම)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100206052633/http://vimasuma.com/new_full_story.php?subcatcode=1&amp;newscode=27919665 |date=2010-02-06 }}
* මාලදිවයින් ජනපති අද ශ්‍රී ලංකාවට [http://www.vimasuma.com/new_full_story.php?subcatcode=2&amp;newscode=1890231965 (විමසුම)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100206052623/http://vimasuma.com/new_full_story.php?subcatcode=2&amp;newscode=1890231965 |date=2010-02-06 }}
* “චේ” 80 වන ජන්ම දිනය අදයි [http://www.vimasuma.com/new_full_story.php?subcatcode=2&amp;newscode=105644268 (විමසුම)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100206052727/http://vimasuma.com/new_full_story.php?subcatcode=2&amp;newscode=105644268 |date=2010-02-06 }}
* කොළඹ රත්නපුර පරණ පාර හංවැල්ලෙන් තාවකාලික ව වැසේ [http://www.news.lk/sinhala/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6691&amp;Itemid=44 (රජයේ නිල පුවත් වෙබ් අඩවිය)]{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* The magnitude 7.0 [[2008 Iwate Earthquake]] shakes [[Iwate Prefecture|Iwate]] and [[Miyagi Prefecture]]s on [[Japan]]'s main island of [[Honshū]], killing at least 6 people and injuring at least 8 others.[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7454283.stm (BBC)], [https://web.archive.org/web/20080614161736/http://www.news.com.au/story/0,23599,23862293-2,00.html (AFP via News Limited)], [http://www.forbes.com/feeds/ap/2008/06/14/ap5116735.html (AP via Forbes)]
* වැල්ලවත්ත දුම්රිය මාර්ගයේ බෝම්බ තැබූ කොටියා ලංකා බැංකු මූලස්ථාන ඒ.සී. පද්ධතියේ ප‍්‍රධානියා  [http://www.dinamina.lk/2008/06/14/_art.asp?fn=u0806141 (දිනමිණ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617223614/http://www.dinamina.lk/2008/06/14/_art.asp?fn=u0806141 |date=2008-06-17 }}
* මිහින්තලා ආලෝක පූජාව 17දා සිට ඇරැඹේ  [http://www.dinamina.lk/2008/06/14/_art.asp?fn=n0806144 (දිනමිණ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618001739/http://www.dinamina.lk/2008/06/14/_art.asp?fn=n0806144 |date=2008-06-18 }}</text>
      <sha1>g7j1xutgzpqg3dqm0vq26d5g21dk4a6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දකුණු ආසියාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9358</id>
    <revision>
      <id>794384</id>
      <parentid>726961</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22501" sha1="2q6apcf86sep22ugsl235edrkv5nd19" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව
| bodyclass = geography
| above = දකුණු ආසියාව
| image = [[File:South Asia (orthographic projection) without national boundaries.svg|200px|දකුණු ආසියාවේ පිහිටුම]]
| label1  = රටවල්
| data1   = {{unbulleted list| {{ධජය|ඇෆ්ගනිස්තානය}}|{{ධජය|බංග්ලාදේශය}} | {{ධජය|භූතානය}} | {{ධජය|ඉන්දියාව}} | {{ධජය|මාලදිවයින}} | {{ධජය|නේපාලය}} | {{ධජය|පාකිස්තානය}} | {{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}} }}
| label2  = භූමි බල ප්‍රදේශ
| data2   = 0, 1, හෝ 2 (''[[දකුණු  ආසියාව#අර්ථදැක්වීම|පෙළ බලන්න]]'')
| label3  = [[දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය |දදේනි]] (නාමික)
| data3   = $1.854 ට්‍රිලියන (2009)
| label4  = {{nowrap|දදේනි ඒක පුද්ගල }} (නාමික)
| data4   = $1,079 (2009)
| label5  = භාෂාවන්
| data5   = [[අසාමීස භාෂාව |අසාමීස/අසොමියා]], [[බලුකි භාෂාව| බලුකි]], [[බෙංගාලි භාෂාව| බෙංගාලි]], [[බෝදෝ භාෂාව| බෝදෝ]], [[බුරුම භාෂාව| බුරුම]], [[ඩාරි (පර්සියානු)|ඩාරි]],&lt;ref name=&quot;AfgCIA&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#People |title= ඇෆ්ගනිස්තාන් |date= දෙසැම්බර 13, 2007|work= [[ද වර්ල්ඩ් ෆැක්ට් බුක්]]|publisher= [[මධ්‍යම තොරතුරු කාර්යාංශය]]}}&lt;/ref&gt; [[දිවෙහි භාෂාව| දිවෙහි]], [[ඩෝග්රි භාෂාව| ඩෝග්රි]], [[සොන්කා භාෂාව| සොන්කා]], [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව| ඉංග්‍රීසි]], [[ගුජරාටි භාෂාව| ගුජරාටි]], [[හින්දි]], [[හින්ඩ්කො භාෂාව| හින්ඩ්කො]], [[කන්නඩා භාෂාව| කන්නඩා]], [[කාෂ්මිර භාෂාව| කාෂ්මිර]], [[කොංකනී භාෂාව| කොංකනී]], [[මයිතිලි භාෂාව| මයිතිලි]], [[මලයාලම් භාෂාව| මලයාලම්]], [[මරාටි භාෂාව| මරාටි]], [[මෙයිටෙයි භාෂාව|මනිපුරි]], [[නේපාල භාෂාව| නේපාල]], [[ඔරියා භාෂාව| ඔරියා]], [[පහාරි භාෂාව| පහාරි]], [[පෂ්ටො භාෂාව| පෂ්ටො]], [[පංජාබි භාෂාව| පංජාබි]], [[සංස්කෘත]], [[සන්ටාලි භාෂාව|සන්තාලි]], [[සින්දි භාෂාව|සින්දි]], [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]], [[සරායිකි භාෂාව|සරායිකි]], [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[තෙලුගූ භාෂාව|තෙලුගූ]], [[ටිබෙටියානු භාෂාව|ටිබෙටියානු]], [[උර්දූ භාෂාව|උර්දූ]], සහ අනෙකුන්
| label6  = වේලා කලාප
| data6   = UTC +6:30 (බුරුමය) සිට  UTC +3:30 (ඉරානය)
| label7  = විශාලතම නගර
| data7   = [[අහමදාබාද්]], [[අම්රිට්සර්]], [[බැංගලෝරය]], [[චිටගොං]], [[චෙන්නයි]], [[කොචින්]], [[කොළඹ]], [[දිල්ලිය]], [[ඩැකා]], [[ෆයිසලාබාද්]], [[හයිද්‍රබාද්, පකිස්තානය| හයිද්‍රබාද්]], [[හයිද්‍රබාද්, ඉන්දියාව| හයිද්‍රබාද්]], [[ඉස්ලමබාද්]], [[ජායිපූර්]], [[කන්පූර්]], [[කරච්චිය]], [[කත්මන්දූ]], [[කොල්කටා]], [[කොලිකොර්]], [[ලාහෝරය]], [[ලාසා]], [[ලක්නව්]], [[මාලේ]], [[මුම්බායි]], [[පට්නා]], [[පේෂවාර්]], [[පූනේ]], [[කුවේටා]], [[රාවල්පින්ඩි]], [[සක්කර්]], [[සූරත්]], [[තිම්පු]], [[තිරුවානතපුරම්]], [[විශාකපට්නම්]] සහ  [[යැංගුං]]
}}

'''දකුණු ආසියාව''' හෝ  '''දක්ෂිණ ආසියාව''' යනු [[ඉන්දීය උප මහාද්වීපය]] ආශ්‍රිත රටවල් පොදුවේ හැඳින්වීමට යෙදෙන වදනකි. එය සමන්විත වන්නේ [[හිමාලය කඳු වැටිය|උප-හිමාලයානු]] රටවල් සහ, [[#දකුණු ආසියානු අධ්‍යයන වැඩසටහන් මගින් අර්ථදැක්වීම |සමහරක් අධිකාරීන් අරභයා]], අසබඩ බටහිරින් හා නැගෙනහිරින් පිහිටි රටවල් වලින්ද වෙති. භූලක්ෂණාත්මකව, එහි බහුතරයක්, හිමාලය සහ [[හින්දු කුෂ්]] කඳු වෙතට දකුණෙන් [[ඉන්දියානු අර්ධද්වීපය]] ලෙසින් මුහුදු මට්ටමෙහි සිට ඉහළට පැන නගින [[ඉන්දියානු තලය]] වෙතින් සමන්විත වෙයි. දකුණු ආසියාව දකුණු දිශාවෙන් [[ඉන්දීය සාගරය|ඉන්දීය සාගරයෙන්]] සීමා වන අතර භූමිය ඇති දිශාවෙන් ([[බටහිර]] සිට දක්ෂිණාවර්තව) [[බටහිර ආසියාව |බටහිර ආසියාවෙන්]], [[මධ්‍යම ආසියාව|මධ්‍යම ආසියාවෙන්]], [[නැගෙනහිර ආසියාව|නැගෙනහිර ආසියාවෙන්]], සහ [[අග්නිදිග ආසියාව|අග්නිදිග ආසියාවෙන්]] මායිම්වී ඇත.

මෙම ප්‍රදේශයට අයත්වන්නේ කුමන රටවල්ද යන්න පිළිබඳව විවිධවූ මූලාශ්‍ර විවිධ ප්‍රකාශ නිකුත් කර සිටිති. නිදසුනක් ලෙසින්, [[එක්සත් ජාතීන්|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] [[එක්සත් ජාතීන්ගේ භූපරික්‍රමය |භූවිද්‍යාත්මක ප්‍රදේශ වර්ගීකරණය]] අනුව,&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm |title=යුනයිටඩ් නේෂන්ස් ජියෝස්කීම් |publisher=Millenniumindicators.un.org |date=2011-09-20 |accessdate=2012-08-25}}&lt;/ref&gt; දකුණු ආසියාව සමන්විත වන්නේ [[ඇෆ්ගනිස්තානය]], [[බංග්ලාදේශය]], [[භූතානය]], [[ඉන්දියාව]], [[මාලදිවයින්]], [[නේපාලය]], [[පකිස්තානය]], සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]] යන රටවලිනි. කෙසේවෙතත්, එක්සත් ජාතීන් සටහන් කොට දක්වන්නේ &quot;විශේෂිතවු කණ්ඩායම් වලට රටවල් හෝ ප්‍රදේශ හෝ පැවරීම හුදෙක් සංඛ්‍යානමය පහසුව සඳහාම වන අතර රටවල් හෝ භූමිප්‍රදේශයන් හෝ අතර දේශපාලනමය හෝ වෙනත් හෝ අනුබැඳියක් හුවා නොදක්වයි.&quot;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49.htm |title=ස්ටැන්ඩර්ඩ් කන්ට්‍රි ඕ ඒරියා කෝඩ්ස් ෆො ස්ටැටිස්ටිකල් යූස් |publisher=Millenniumindicators.un.org |accessdate=2012-08-25}}&lt;/ref&gt; 

ලොව ජනගහණයෙන් පහෙන් පංගුවකට පමණ නිවහන සපයන්නේ දකුණු ආසියාව වන අතර මෙය නිසාවෙන් එය ලොව වඩාත්ම ජනාකීර්ණ හා වඩාත්ම ඉහල [[ජනගහණ ඝනත්වය|ජනගහණ ඝනත්වයක්]] සහිත භූගෝලීය ප්‍රදේශය වෙයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sardeg.org/marketana.asp |access-date=2010-11-06 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121043924/http://www.sardeg.org/marketana.asp }}&lt;/ref&gt; [[දකුණු ආසියාතික කලාපීය සහයෝගිතා සංවිධානය]] යනු කලාපයේ පවතින ආර්ථික සහයෝගිතා සංවිධානයකි.

==අර්ථදැක්වීම්==
[[File:South Asia (orthographic projection) without national boundaries.svg||thumb||200px|left|දකුණු ආසියාවේ පොදු අර්ථ දැක්වීම.]]
එහි ගැබ සැදුනු රටවල් කිහිප ගණනක් පැවතුනද, විවිධ කට්ටලගත කිරීම් ඔස්සේ විවිධ රටවල් අන්තර්ගත වීමෙන් දකුණු ආසියාව තැනෙන අතර, කලාපය තුල පූර්ව [[බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය|බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයෙහි]] කොටස් වූ,&lt;ref&gt;බර්ට්‍රම් හියුස් ෆාමර්, ''ඇන් ඉන්ට්‍රඩක්ෂන් ටු සවුත් ඒෂීයා'', පිටුව 1, රට්ලෙජ්, 1993, ISBN 0-415-05695-0&lt;/ref&gt; ඉන්දියාව, පකිස්තානය, හා බංග්ලාදේශය යන රටවල වත්මන් භූමිප්‍රදේශ අනිවාර්යයෙන්ම මැදිය වශයෙන් පවතිමින් [[ශ්‍රී ලංකාව]] සහ [[බුරුමය]] යන රටවල්ද එයට සමන්විත වෙති. &lt;ref&gt;ආතර්  බෙරිඩේල් කීත්, ''අ  කන්ස්ටිට්‍යුෂනල් හිස්ට්‍රි ඔෆ් ඉන්ඩියා: 1600-1935'', පිටු  440-444, මෙතුවන් සහ සමාගම, 1936&lt;/ref&gt; [[ඒඩ්න් කොලනිය]], [[බ්‍රිතාන්‍ය සෝමාලිලන්තය]] සහ [[සිංගප්පූරුව]] යන රටවල් විවිධ කාලයන්හිදී, [[බ්‍රිතාන්‍ය රාජ් |රාජ්]] විසින් පරිපාලනය වුවද ඒවා දකුණු ආසියාවෙහි කිසියම් කොටස් විය යුතු යැයි යෝජනා වී නොමැත.&lt;ref&gt;එක්සත් ජාතීන්, ''ඉයර්බුක් ඔෆ් දි යුනයිටඩ් නේෂන්ස්'', පිටු 297, මහජන තොරතුරු කාර්යාලය, 1947, එක්සත් ජාතීන් &lt;/ref&gt;

රාජ් විසින් සෘජුව පාලනය නොකෙරුනු රක්ෂිත [[කුමාර රාජ්‍යය|තුමාර රාජ්‍යයන්]] 562 ක්ද රාජ් හා සමන්විත වූයේ යැයි සැලකුණු අතර,&lt;ref&gt;''එන්සයික්ලෝෆීඩියා බ්‍රිටැනිකා: අ  නිව් සර්වේ ඔෆ් යුනිවර්සල් නොලේජ්'' (වෙළ්ම 4), පඅට 177, එන්සයික්ලොෆීඩියා බ්‍රිටැනිකා සමාගම., 1947&lt;/ref&gt; එයින් සමහරක් [[ඉන්දියානු ඒකාබද්ධ රාජ්‍යය]] වෙත සම්බන්ධවූ අතර තවත් සමහරක් [[පකිස්තානු ඩොමීනියන් රාජ්‍යය]] හා එක් වූහ.&lt;ref&gt;ඉයන් කොප්ලන්ඩ්, ''ද ප්‍රින්සස් ඔෆ් ඉන්ඩියා ඉන් ද එන්ඩ්ගේම් ඔෆ් එම්පයර්: 1917-1947'', පිටු 263, කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාල මුද්‍රණාලය, 2002, ISBN 0-521-89436-0&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |author=බෙන් කාහූන් |url=http://www.worldstatesmen.org/Pakistan_princes.html |title=පාකිස්තාන් ප්‍රින්ස්ලි ස්ටේට්ස් |publisher=Worldstatesmen.org |date= |accessdate=2010-08-23}}&lt;/ref&gt;

[[දකුණු ආසියාතික කලාපීය සහයෝගිතා සංවිධානය]] (සාක්), යනු  සංලග්න රටවල් කිහිපයක එකමුතුවක් වන අතර, ආරම්භයේදී රටවල් හතක් සමගින්— බංග්ලාදේශය, භූතානය, ඉන්දියාව, මාලදිවයින, නේපාලය, පකිස්තානය සහ ශ්‍රී ලංකාව —1985 දී  පිහිටුවන ලද මෙය, අටවන සාමාජීකයා වශයෙන් [[ඇෆ්ගනිස්තානය]] ඇතුලත් කරගනු පරිදී  2006 දී සාමාජිකත්වය පුළුල් කරගති.

==භූගෝලය==
{{මෙයද බලන්න |ඉන්දියාවේ භූගෝලය |පකිස්තානයේ භූගෝලය |බංග්ලාදේශයේ භූගෝලය |භූතානයේ භූගෝලය |ශ්‍රී ලංකාවේ භූගෝලය |නේපාලයේ භූගෝලය |මාලදිවයිනේ භූගෝලය }}

[[ගොනුව:Location-Asia-UNsubregions.png|thumb|250px|right|[[ආසියාව සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ භූපරික්‍රමය.&lt;ref name=&quot;Millenniumindicators.un.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49.htm |title=Standard Country or Area Codes for Statistical Use |publisher=Millenniumindicators.un.org |accessdate=2012-08-25}} Quote: &quot;The assignment of countries or areas to specific groupings is for statistical convenience and does not imply any assumption regarding political or other affiliation of countries or territories by the United Nations.&quot;&lt;/ref&gt;]]:
{{ආඛ්‍යායිකාව|#0000E0|[[උතුරු ආසියාව]]}}
{{ආඛ්‍යායිකාව|#E000E0|[[මධ්‍යම ආසියාව]]}}
{{ආඛ්‍යායිකාව|#00E000|[[බටහිර ආසියාව]]}}
{{ආඛ්‍යායිකාව|#E00000|'''දකුණු ආසියාව'''}}
{{ආඛ්‍යායිකාව|#FFFF20|[[නැගෙනහිර ආසියාව]]}}
{{ආඛ්‍යායිකාව|#FFC000|[[අග්නිදිග ආසියාව]]}}]]

==ඉතිහාසය==
{{බලන්න|දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය }}
[[ගොනුව:Cultural regional areas of India.png|thumb|300px| කලාපීය සංස්කෘතික ප්‍රාන්තයන්හී හා ප්‍රදේශයන්හී ස්ථායිතාවය සහ ඓතිහාසික නිත්‍යවාසය  විදහාදක්වන දකුණු ආසියාවේ සිතියම.]]

දකුණු ආසියාවේ මානව ශිෂ්ටාචාරය පැවති බවට හමුවන පැරණිතම ‍සාක්ෂිය හමුවි ඇත්තේ පාකිස්ථානයේ මෙර්ගා (ක්‍රි.පූ.  7000 සිට ක්‍රි.පූ. 3200 දක්වා) ප්‍රදේශයෙනි. මෙය පිහිටා ඇත්තේ බොලාන් කපොල්ලෙහි, ඉන්දු නදියේ බටහිර නිම්නය වන  ක්වෙටා, කලාවි හා සිබ් නම් වර්තමාන පාකිස්ථානු නගර අතරයි. මෙර්ගා සොයා ගන්නා ලද්දේ 1974 දී ප්‍රංශ පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වන ජෝන් ෆැන් ඔයිස් ජැරිග් විසින් මෙහෙයවන ලද පුරාවිද්‍යා කණ්ඩායමක් විසිනි. එම කැණිම් කටයුතු 1974 - 1986 දක්වා නොවනත්වා සිදුවිය. 

මෙර්ගා නග‍රයේ  පැරණිතම ජනාවාසය වන්නේ ඊසාන දිග කෙළවරෙහි පිහිටා ඇති අක්කර 495 ක විශාලත්වයකින් (වපසරිය වර්ග කි.මී. 2ක්) යුත් කුඩා ගොවි ගම්මානයකි. (ක්‍රි.පූ. 7000 සිට ක්‍රි.පූ. 5500 ) පැරණි මොර්ගා වැසියන් ගඩොල් වලින් තැනු නිවාසවල වාසය කර ඇත. ඔවුන්  විසින් වගාකළ ධාන්‍ය, ධාන්‍යාගාර වල තැන්පත් කරන ලදී. දේශිය තඹ  නිධි වලින් ඔවුන් විසින්ම ඔවුනට අවශ්‍ය ආයුධ නිපදවන ලදී. ඔවුන‍්ගේ  විශාල පැසි බදුන් (ධාන්‍ය ගබඩා) බිටුමන් (තාර විශේෂයක් ) වලින් ආවරණය කරන ලදී. ඔවුන් බාර්ලි, එක්කණිකාව, එමර ධාන්‍ය, ජුජුබ්ස්, රට ඉදි වගා කළ අතර බැටළුවන්, එළුවන්හා කිරි ගවයින් පාලනය කරන ලදී. පසුකාලීන ජනයාට තම කර්මාන්ත සදහා වැඩි වෙහෙසක් යෙදීමට සිදුවිය. (ක්‍රි.ප්‍ර. 55000 සිට ක්‍රි. පූ. 2600 ) සේද විවීම, සම් පදම් කිරීම, පබළු නිෂ්පාදන ය හා ලෝහ කර්මාන්තය මෙම කර්මාන්ත වලට ඇතුලත් විය. මෙම පරිශ්‍රය ක්‍රි.පූ. 2600 දක්වා ජනවාස ලෙස පැවතී තිබේ.

වර්ෂ 2006 අප්‍රේල් හිදි 'නේචර්'විද්‍යාත්මක සඟරාවේ පළවූ අන්දමට ප්‍රාණවත් මනුෂ්‍යයින්ගේ දත් සිදුරු කිරීම පිළිබඳ  පැරණිතම සාක්ෂිය මෙර්ගා වලින් හමුව තිබේ. පුරාවිද්‍යාඥ කැණිම් කටයුතුවලට (1974 දී ජරිග් එට් අල් විසින්) අනුව මෙර්ගා දකුණු ආසියාවේ පැරණිතම ගොවි ජනාවාසය බවට ෙහලිවී ඇත. එහි සාක්ෂිය ක්‍රි.පු. 7000 දක්වා දිව යයි.  ‍එලෙසම දකුණු ආසියාවේ පැරණිතම මැටි කර්මාන්තය පවතින‍්නේද මෙහි බවට නම් කර ඇත. පුරාවිද්‍යාඥයින් මෙම ජනාවාස කාලය කොටස් කීපයකට බෙදා ඇත. කෙසේවුවත් මේර්ගා යනු ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ පුරෝගාමී ප්‍රදේශයක් ලෙස පෙනීයයි.

== සටහන් සහ ආශ්‍රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}}

==බාහිර සබැදි==
* [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html  World Bank, South Asia Region]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080414234252/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html |date=2008-04-14 }}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/default.stm BBC News South Asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506024419/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia///default.stm |date=2017-05-06 }}
* [http://www.birding.in/ Birding in South Asia]
* [http://www.saanconf.org/ South Asian Awareness Network Conference Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008142622/http://www.saanconf.org/ |date=2011-10-08 }}
* [http://dsal.uchicago.edu/ Digital South Asia Library]


&lt;!--Other languages--&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:දකුණු ආසියාව]]</text>
      <sha1>2q6apcf86sep22ugsl235edrkv5nd19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දත් දිරායාම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12444</id>
    <revision>
      <id>794386</id>
      <parentid>783432</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15967" sha1="iijtgbonlcs1kd46b43ijy38qd0bisc" xml:space="preserve">{{පරිවර්ථනය}}
{{DiseaseDisorder infobox |
  Name           = දත් දිරායාම (Dental caries)|
  ICD10          = {{ICD10|K|02||k|00}} |
  ICD9           = {{ICD9|521.0}} |
  ICDO           = |
  Image          = Toothdecay.png |
  Caption        = Destruction of a tooth by cervical decay from dental caries.  This type of decay is also known as root decay.|
  Width          = 150 |
  OMIM           = |
  MedlinePlus    = 001055 |
  eMedicineSubj  = |
  eMedicineTopic = |
  DiseasesDB     = 29357 |
}}

== අධෝසටහන් ==
{{reflist|2}}

== මූලාශ්‍ර==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
{{col-begin}}
{{col-break|width=50%}}

'''Printed sources'''
*Ash &amp; Nelson, &quot;Wheeler's Dental Anatomy, Physiology, and Occlusion.&quot; 8th edition. Saunders, 2003. ISBN 0-7216-9382-2.
*Cate, A.R. Ten. &quot;''Oral Histology: development, structure, and function.''&quot;  5th edition, 1998.  ISBN 0-8151-2952-1.
*[http://www.cdc.gov/tobacco/sgr/sgr_2004/pdf/executivesummary.pdf Executive Summary] of U.S. Surgeon General's report titled, &quot;The Health Consequences of Smoking: A Report of the Surgeon General,&quot; hosted on the [http://www.cdc.gov CDC] website. Page accessed January 9, 2007.
*{{cite book | last = Fejerskov | first = Ole | title = Dental Caries: The Disease and Its Clinical Management | date = 2008 | isbn = 1405138890}}
*Freeth, Chrissie. [http://www.britarch.ac.uk/ba/ba43/ba43feat.html &quot;Ancient history of trips to the dentist&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110213204224/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba43/ba43feat.html |date=2011-02-13 }} British Archaeology, 43, April 1999. Page accessed January 11, 2007.
*{{cite book | last = Kidd | first = E.A.M. | title = Essentials of Dental Caries | date = 2005 | isbn = 0198529783}}
*Kidd, E.A.M. and B.G.N. Smith. (1990). ''Pickard's Manual of Operative Dentistry'', Sixth Edition. Chapter 1 - Why restore teeth?.
*Neville, B.W., Douglas Damm, Carl Allen, Jerry Bouquot. &quot;''Oral &amp; Maxillofacial Pathology.''&quot; 2nd edition, 2002. ISBN 0-7216-9003-3.
*Rogers, Anthony H (2008). [http://www.horizonpress.com/oral2 Molecular Oral Microbiology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330205837/http://www.horizonpress.com/oral2 |date=2010-03-30 }} Caister Academic Press [http://www.horizonpress.com/oral2 ISBN 978-1-904455-24-0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330205837/http://www.horizonpress.com/oral2 |date=2010-03-30 }}
*Ross, Michael H., Gordon I. Kaye, and Wojciech Pawlina, 2003. ''Histology: a text and atlas.'' 4th edition.  ISBN 0-683-30242-6.
*Rogers, Anthony H (2008). [http://www.horizonpress.com/oral2 Molecular Oral Microbiology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330205837/http://www.horizonpress.com/oral2 |date=2010-03-30 }} Caister Academic Press [http://www.horizonpress.com/oral2 ISBN 978-1-904455-24-0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330205837/http://www.horizonpress.com/oral2 |date=2010-03-30 }}
*Soames, J.V. and Southam, J.C. (1993). ''Oral Pathology'', second edition, chapter 2 - Dental Caries.
*Sonis, Stephen T. &quot;Dental Secrets: Questions and Answers Reveal the Secrets to the Principles and Practice of Dentistry.&quot; 3rd edition. Hanley &amp; Belfus, Inc., 2003. ISBN 1-56053-573-3.
*Summit, James B., J. William Robbins, and Richard S. Schwartz. &quot;Fundamentals of Operative Dentistry: A Contemporary Approach.&quot; 2nd edition. Carol Stream, Illinois, Quintessence Publishing Co, Inc, 2001. ISBN 0-86715-382-2.

{{col-break|width=50%}}
'''Online sources'''
*[http://www.aae.org/patients/faqs/rootcanals.htm FAQs About Root Canal Treatment], hosted on the American Association of Endodontists website. Page accessed August 16, 2006.
*[http://www.ada.org/public/topics/decay_childhood_faq.asp ADA Early Childhood Tooth Decay (Baby Bottle Tooth Decay)]. Hosted on the American Dental Association website.  Page accessed August 14, 2006.
*[http://www.ada.org/prof/resources/topics/methmouth.asp ADA Methamphetamine Use (METH MOUTH)]. Hosted on the American Dental Association website. Page accessed February 14, 2007.
*&quot;[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=dcp2.section.5402 Aspects of Treatment of Cavities and of Caries Disease]&quot; from the Disease Control Priorities Project. Page accessed August 15, 2006.
*Banting, D.W.  &quot;[http://www.nidcr.nih.gov/NR/rdonlyres/5A4386A8-E750-43E9-8450-651F4789D09A/0/David_Banting.pdf The Diagnosis of Root Caries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060930192216/http://www.nidcr.nih.gov/NR/rdonlyres/5A4386A8-E750-43E9-8450-651F4789D09A/0/David_Banting.pdf |date=2006-09-30 }}.&quot;  Presentation to the National Institute of Health Consensus Development Conference on Diagnosis and Management of Dental Caries Throughout Life, in pdf format, hosted on the [[National Institute of Dental and Craniofacial Research]].  Page accessed August 15, 2006.
*&quot;[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=dcp2.section.5380 Dental caries]&quot;, from the Disease Control Priorities Project.  Page accessed August 15, 2006.
*[https://web.archive.org/web/19991010224323/http://www.dent.ucla.edu/ce/caries/ Dental Caries], hosted on the University of California Los Angeles School of Dentistry website. Page accessed August 14, 2006.
*[http://www.nutrition.org.uk/home.asp?siteId=43&amp;sectionId=649&amp;parentSection=321&amp;which=undefined &quot;Dental Health&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714175457/http://www.nutrition.org.uk/home.asp?siteId=43&amp;sectionId=649&amp;parentSection=321&amp;which=undefined |date=2007-07-14 }}, hosted on the British Nutrition Foundation website, 2004. Page accessed August 13, 2006.
*[http://www.msnbc.msn.com/id/12168308/ Dig uncovers ancient roots of dentistry: Tooth drilling goes back 9,000 years in Pakistan, scientists say], hosted on the MSNBC website.  Page accessed January 10, 2007.
*Doniger, Sheri, B. &quot;[http://de.pennnet.com/Articles/Article_Display.cfm?Section=Archi&amp;Subsection=Display&amp;P=56&amp;ARTICLE_ID=187325&amp;KEYWORD=isolite Sealed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609112521/http://de.pennnet.com/Articles/Article_Display.cfm?Section=Archi&amp;Subsection=Display&amp;P=56&amp;ARTICLE_ID=187325&amp;KEYWORD=isolite |date=2007-06-09 }}.&quot; Dental Economics, 2003. Page accessed August 13, 2006.
*Elliott, Jane. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3722598.stm Medieval teeth 'better than Baldrick's'], hosted on the BBC news website.  October 8, 2004. Page accessed January 11, 2007.
*[http://www.uic.edu/classes/osci/osci590/11_1Epidemiology.htm Epidemiology of Dental Disease], hosted on the University of Illinois at Chicago website. Page accessed January 9, 2007.
*[http://www.adha.org/faqs/index.html Frequently Asked Questions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060816085021/http://www.adha.org/faqs/index.html |date=2006-08-16 }}, hosted on the American Dental Hygiene Association website. Page accessed August 15, 2006.
*[http://www.eapd.gr/Parents/Pregnant%20mother%20all.htm A Guide to Oral Health to Prospective Mothers and their Infants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060505005805/http://www.eapd.gr/Parents/Pregnant%20mother%20all.htm |date=2006-05-05 }}, hosted on the European Academy of Paediatric Dentistry website.  Page accessed August 14, 2006.
*[http://www.aapd.org/media/Policies_Guidelines/G_InfantOralHealthCare.pdf Guideline on Infant Oral Health Care], hosted on the [http://www.aapd.org American Academy of Pediatric Dentistry] website. Page accessed January 13, 2007.
*[http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=865&amp;aid=198 Health Promotion Board: Dental Caries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901014808/http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=865&amp;aid=198 |date=2010-09-01 }}, affiliated with the Singapore government. Page accessed August 14, 2006.
*[http://www.newhealth.govt.nz/toolkits/oralhealth/radiography.htm Health Strategy Oral Health Toolkit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005034047/http://www.newhealth.govt.nz/toolkits/oralhealth/radiography.htm |date=2006-10-05 }}, hosted by the New Zealand's Ministry of Health. Page accessed August 15, 2006.
*[http://www.healthypeople.gov/Document/HTML/Volume2/21Oral.htm Healthy People: 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813100704/http://www.healthypeople.gov/Document/HTML/Volume2/21Oral.htm |date=2006-08-13 }}.  Html version hosted on [http://www.healthypeople.gov Healthy People.gov] website.  Page accessed August 13, 2006.
*[http://www.xylitol.net/eng/index.php?action=item-view&amp;item-action=view&amp;item-hash=088f5f675b05714db3f50065561e8692 &quot;History&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630055737/http://www.xylitol.net/eng/index.php?action=item-view&amp;item-action=view&amp;item-hash=088f5f675b05714db3f50065561e8692 |date=2007-06-30 }}, hosted on the Xylitol.net website. Page accessed October 22, 2006.
*[http://www.ada.org/public/resources/history/timeline_ancient.asp History of Dentistry: Ancient Origins], hosted on the [http://www.ada.org American Dental Association] website. Page accessed January 9, 2007.
*[http://www.dentistry.leeds.ac.uk/OROFACE/PAGES/micro/micro2.html Introduction to Dental Plaque]. Hosted on the Leeds Dental Institute Website. Page accessed August 14, 2006.
*McCauley, H. Berton. [http://www.fauchard.org/dentalworld/2001/DW.08/DWpfaAug01-page1.htm Pierre Fauchard (1678-1761)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404085126/http://fauchard.org/dentalworld/2001/DW.08/DWpfaAug01-page1.htm |date=2007-04-04 }}, hosted on the Pierre Fauchard Academy website. The excerpt comes from a speech given at a Maryland PFA Meeting on March 13, 2001. Page accessed January 17, 2007.
*[https://web.archive.org/web/20120502113210/http://www.wired.com/medtech/health/news/2004/05/63510 New Drill for Tomorrow's Dentists]. WIRED Magazine, May, 2004.  Page accessed May 24, 2007.
*[http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/supportivecare/oralcomplications/Patient/page5 Oral Complications of Chemotherapy and Head/Neck Radiation], hosted on the [http://www.cancer.gov/ National Cancer Institute] website. Page accessed January 8, 2007.
*[http://www.cdc.gov/OralHealth/factsheets/dental_caries.htm Oral Health Resources - Dental Caries Fact Sheet]. Hosted on the Centers for Disease Control and Prevention website. Page accessed August 13, 2006.
*[http://www.ada.org/public/topics/anesthesia_faq.asp Oral Health Topics: Anesthesia Frequently Asked Questions], hosted on the American Dental Association website. Page accessed August 16, 2006.
*[http://www.ada.org/public/topics/decay_childhood_faq.asp Oral Health Topics: Baby Bottle Tooth Decay], hosted on the American Dental Association website.  Page accessed August 14, 2006.
*[http://www.ada.org/public/topics/cleaning.asp Oral Health Topics: Cleaning your teeth and gums]. Hosted on the American Dental Association website. Page accessed August 15, 2006.
*[http://www.ada.org/public/topics/fillings.asp Oral Health Topics: Dental Filling Options], hosted on the American Dental Association website. Page accessed August 16, 2006.
*[http://www.ada.org/public/topics/dry_mouth.asp Oral Health Topics: Dry Mouth], hosted on the [http://www.ada.org American Dental Association] website.  Page accessed January 8, 2007.
*{{ cite web |url=http://www.planetbiotechnology.com/products.html |title=Planet Biotechnology:Products |publisher=Planet Biotechnology}}
*[http://www.dent.ohio-state.edu/radiologycarie/classification.htm Radiographic Classification of Caries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823184853/http://www.dent.ohio-state.edu/radiologycarie/classification.htm |date=2006-08-23 }}.  Hosted on the Ohio State University website.  Page accessed August 13, 2006.
*&quot;[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=dcp2.table.5381  Table 38.1.  Mean DMFT and SiC Index of 12-Year-Olds for Some Countries, by Ascending Order of DMFT]&quot;, from the Disease Control Priorities Project.  Page accessed January 8, 2007.
*&quot;[http://www.usc.edu/hsc/dental/PTHL312abc/312b/09/Reader/reader_set.html Teeth &amp; Jaws: Caries, Pulp, &amp; Periapical Conditions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070506034332/http://www.usc.edu/hsc/dental/PTHL312abc/312b/09/Reader/reader_set.html |date=2007-05-06 }},&quot; hosted on the [http://www.usc.edu/hsc/dental/ University of Southern California School of Dentistry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051207020003/http://www.usc.edu/hsc/dental/ |date=2005-12-07 }} website. Page accessed June 22, 2007.
*[http://www.perio.org/consumer/smoking.htm Tobacco Use Increases the Risk of Gum Disease] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070109123411/http://www.perio.org/consumer/smoking.htm |date=2007-01-09 }}, hosted on the [http://www.perio.org/index.html American Academy of Periodontology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051214140958/http://www.perio.org/index.html |date=2005-12-14 }}.  Page accessed January 9, 2007.
*[http://www.med.nyu.edu/patientcare/patients/library/article.html?ChunkIID=11496 Tooth Decay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630212354/http://www.med.nyu.edu/patientcare/patients/library/article.html%3FChunkIID%3D11496 |date=2018-06-30 }}, hosted on the New York University Medical Center website. Page accessed August 14, 2006.
*[http://www.agd.org/consumer/topics/rootcanaltherapy/main.asp What is a Root Canal?], hosted by the Academy of General Dentistry.  Page accessed August 16, 2006.
*[http://www.aaoms.org/public/Pamphlets/WisdomTeeth.pdf Wisdom Teeth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060418102905/http://www.aaoms.org/public/Pamphlets/WisdomTeeth.pdf |date=2006-04-18 }}, packet in pdf format hosted by the American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons. Page accessed August 16, 2006.
*[http://www.who.int/water_sanitation_health/oralhealth/en/index1.html World Health Organization] website, &quot;World Water Day 2001: Oral health&quot;, p. 2. Page accessed August 14, 2006.
*[http://www.who.int/oral_health/media/en/orh_report03_en.pdf The World Oral Health Report 2003: Continuous improvement of oral health in the 21st century – the approach of the WHO Global Oral Health Programme], released by the [[World Health Organization]]. (File in pdf format.) Page accessed August 15, 2006.

{{col-end}}

&lt;/div&gt;

== බාහිර සබැදි ==
*[http://www.animated-teeth.com/tooth_decay/t2_tooth_decay_caries.htm What causes cavities; an indepth look]
*[http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/toothdecaypictures.html Links to tooth decay pictures (Hardin MD/Univ of Iowa)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814152623/http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/toothdecaypictures.html |date=2010-08-14 }}
*[http://oralhealth.dent.umich.edu/CDRAM/Coronal.htm Caries Diagnosis - Coronal Caries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070723162439/http://oralhealth.dent.umich.edu/CDRAM/Coronal.htm |date=2007-07-23 }} from the University of Michigan, School of Dentistry.
*[http://www.who.int/nutrition/topics/dietnutrition_and_chronicdiseases/en/ Diet, Nutrition and the prevention of chronic diseases] (including dental caries) by a Joint [[WHO]]/[[FAO]] Expert consultation (2003) .
*[http://www.db.od.mah.se/car/data/cariesser.html Image showing various stages of dental caries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070831121542/http://www.db.od.mah.se/car/data/cariesser.html |date=2007-08-31 }}
*[http://www.whocollab.od.mah.se/sicdata.html Global Oral Health - CaPP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101009180752/http://www.whocollab.od.mah.se/sicdata.html |date=2010-10-09 }}, a chart containing caries data from selected countries.
*[http://www.agd.org/public/oralhealth/Default.asp?IssID=296&amp;Topic=C&amp;ArtID=1169 Common questions on dental caries treatment]

[[ප්‍රවර්ගය:ශල්‍ය වෛද්‍යවේය]]
[[ප්‍රවර්ගය:දත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:සෞඛ්‍යය]]</text>
      <sha1>iijtgbonlcs1kd46b43ijy38qd0bisc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පශු සම්පත්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19999</id>
    <revision>
      <id>794395</id>
      <parentid>576213</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21029" sha1="qjb6x9wepm891l9yx262yoavkzrvio0" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Sheep_and_cow_in_South_Africa.jpg|thumb|375px|ගෘහස්ථ බැටළුවා හා එළදෙන (දකුණු අප්‍රිකාවේ තණබිම් වල ඇතිකරන) ]]
{{Agriculture}}

'''පශු සම්පත්''' ({{en|Livestock}}) යනු අපට අවශ්‍ය සත්ත්ව ආහාර හා කෙඳි නිෂ්පාදනයන් ලබා ගැනීමට කෘෂිකාර්මික සැකසුමක ඇතිකරන හීලෑ සිවුපාවුන් වේ. මෙම වචනයට කුකුල් ගණයේ සත්ත්වයන් හා ගොවිපළ මාළු අයත් නොවේ. 

පශු සම්පත් යැපීම සඳහා හෝ ලාභය සඳහා පවත්වා ගෙන යයි. සත්ත්වයන් ඇතිකිරීම (පශු පාලනය) නූතන කෘෂිකර්මයේ වැදගත් අංගයකි. දඩයම් යුගයේ සිට ගොවි යුගය දක්වා ජීවන රටා ඇති බොහෝ සමාජ තුළ මෙය භාවිතා වී තිබේ.

== මූලාරම්භය ==

සත්වයන් ඇතිකිරීමේ මූලාරම්භය සනිටුහන්වන්නේ මිනිසුන් දඩයම්කාරී ජීවන රටාවෙන් මිදී ගොවියුගයට ප්‍රවිෂ්ඨ වීමෙන් අනතුරුය. මනුෂ්‍යයන් විසින් එම සතුන් බෝකිරීම, ආහාර ලබාදීම හා හීලෑ කිරීම සිදුකරයි. කාලයක් තිස්සේ සත්ත්වයින්ගේ සමූහ චර්යාව, ජීවන චක්‍රය හා පශු සම්පත් වල භෞතිකවේදය වෙනස් වී ඇත. බොහෝ නූතන ගොවිපල සත්වයින් මුදාහැරියහොත් කැලෑවේ ජීවිතයට සුදුසු නොවේ. ‍නැගෙනහිර ආසියාවේ බල්ලන් හීලෑකර හදාගැනීම ආරම්භ වූයේ අදින් වසර 45,000 කට පමණ පෙර සිටය. එළුවන් හා බැටළුවන් හීලෑකර හදාගැනීම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 800 ට පෙර (800 BC) ආරම්භ විය. මැද පෙරදිග හා චීනයේ ඌරන් හීලෑකර හදාගැනීම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 700 ට පෙර (700 BC) ආරම්භ විය. අශ්වයන් හීලෑකර හදාගැනීම පිළිබඳ පළමු සාක්ෂිය ලැබෙන්නේ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 400 ට පෙර දීය. (400 CE) පුළුල් දර්ශනයක දී පශු සම්පත් යන්නෙන් අදහස කෙරෙන්නේ ප්‍රයෝජනවත් වාණිජමය භාවිත සඳහා මිනිසා විසින් තබා ගෙන ඇති සත්ව ජනගහනයක් හෝ ප්‍රජාවකි. මෙමඟින් ගෘහස්ථ සතුන්, අර්ධ ගෘහස්ථ සතුන් හෝ අල්ලා ගන්නා ලද කැලෑ සතුන් හැඳින්වීම සිදු විය හැක. අර්ධ ගෘහස්ථ යන්නෙන් හැඳින්වෙන්නේ යන්තමින් හීලෑ කළ සතුන් හෝ කලහ මට්ටම්වල සිටිනා සතුන්ය. හීලෑ කිරීමේ ක්‍රියාවලිය තුළ ද ‍මෙම ජනගහනය සිටිය හැක.

== වර්ග ==
ප්‍රායෝගික සාකච්ඡාවල දී , සමහරක් පුද්ගලයින් පශු සම්පත් යන වදනින් අදහස් කරනුයෙ හීලෑ සතුන් පමණක් හෝ වසම ඇති කරන සතුන් පමණකි.

{| 
| '''සත්වයා/වර්ගය''' 
| '''හීලෑ කිරීමේ තත්වය''' 
| '''මුලින්ම අල්ලා ගත් කාලය''' 
| '''මුලින්ම අල්ලාගත් ප්‍රදේශය වාණිජමය භාවිතය''' 
|-	
|ඇල්පකා /ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක 
|හීලෑ	
|Vicuña	 5000 BC හා 4000 BC ඇන්ඩීස් 		
|‍ලොම්
|-	   
|කුළු හරකා /ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	
|අල්ලාගත්	N/A	
|19 වන සියවසේ පසුභාගයේ උතුරු ඇමරිකාව		
|මස්, සම්	   
|-
|ඔටුවා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක 	
|හීලෑ		
|කැලෑ මොල්ලි ඔටුවා හා බැක්ට්‍රියානු ඔටුවන්, 4000 BC හා 1400 BC ආසියාව		
|සත්වයන්, මස්, කිරි	   
|-
|පූසා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	
|හීලෑ	
|Felis silvestris lybica 8000 BC පමණ			
|පලි‍බෝධ පාලනය	   
|-
|ගවයා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	
|හීලෑ	
|Aurochs (extinct) 6000 BC නිරිත දිග ආසියාව ඉන්දියාව උතුරු අප්‍රිකාව		
|මස්, කිරි, සම්, බර ඇදීම	   
|-
|මුවා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	
|අල්ලාගත්	N/A	
|1970	උතුරු ඇමරිකාව
|මස් , කිරි, සම්, අං	   
|-
|බල්ලා / ක්ෂීරපායී, සර්වභක්ෂක / රංචු සතෙක්		
|
|වෘකයා, 12000 BC
|බර ඇදීම, දඩයම් කිරීම, එඩේර කටයුතු සෙවීම, එකතු කිරීම නිරීක්ෂණය, ආරක්ෂා කිරීම, මස්	   
|-
|බූරුවා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	/ රංචු සත්වයා
|හීලෑ 	
|අප්‍රිකානු කැලෑ බුරුවා, 4000 BC ඊජිප්තු		
|නැංවුම, බර ඇදීම, මස්, කිරි	   
|-
|එළුවා /ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක 	
|හීලෑ		
|හෝමෝන එළුවා, 8000 BC නිරිත දිග ආසියාව		
|කිරි, මස්, ලොම්, සම්, කුඩා බර ඇදීම	   
|-
|ගිනි ඌරා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	
|හීලෑ	
|Cavia tschudii	5000 BC	උතුරු ඇමරිකාව		
|මස්	   
|-
|අශ්වයා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	
|හීලෑ	
|දකුණු රුසියාවේ කැලෑ අශ්වයන්, 4000 BC	යුක් රේනය		
|නැවුම්, රංචු සතුන්, බර ඇදීම, මස්, කිරි	   
|-
|ලාමා /ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක / රංචු සතුන්	
|හීලෑ	
|Guanaco 3500 BC ඇන්ඩීස්		
|බර ඇදීම, මස්, ලොම්	   
|-
|කොටළුවා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක /රංචු සතුන්, ගෘහශ්‍රිත, අශ්වයාගේ හා බූරුවාගේ නිසරු ඵලදාවක්	 	 		 
|
|
|බර ඇදීම	   
|-
|ඌරා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	
|හීලෑ	
|කැලෑ ඌරා, 7000 BC නැගෙනහිර ඇනටෝලියාව 		
|මස්, සම්	   
|-
|හාවා /ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක ,ගෘහශ්‍රිත	
|
|කැලෑ හාවා,  AD 400-900 ප්‍රංශය		
|මස්, ලොම්	   
|-
|පිනිමුවා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	
|අර්ධ හීලෑ	
|පිනි මුවා,	3000 BC	රුසියාව		  
|මස්, සම්, අං, කිරි, බර ඇදීම                                                                             	   
|-
|බැටළුවා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	
|හීලෑ	
|ආසියාතික මවුෆ්ලොන් බැටළුවා, 9000 BC-11000 BC නිරිතදිග ආසියාව		
|ලොම්, කිරි, සම්, මස්	   
|-
|මී හරකා /ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	
|හීලෑ	
|වල් මී හරකා, ආර්නි	4000 BC	චීනය		
|නැංවුම, බර ඇදීම, මස්, කිරි	   
|-
|යක් ගවයා / ක්ෂීරපායී, ශාකභක්ෂක	
|හීලෑ	
|වල් යක් ගවයා, ටි‍බෙටය		
|මස්, කිරි, ලොම්, නැංවුම, රංචු සත්වයා, බර ඇදීම	 
|}

== සත්ත්වයින් ඇති කිරීමේ අරමුණු ==
[[ගොනුව: CH_cow_2.jpg|thumb|මෙහි දැක්වෙනුයේ ස්විස්ටර් ලන්ත ඇල්ප්ස් කදු ආශ්‍රිතව සිටින දුඹුරු ස්විස්ටර්ලන්ත ගවයෙකි.]]

පශු සම්පත් යම්තාක් දුරකට ඒවායේ අවසාන අරමුණ අනුව වර්ගිකරණය කෙරෙයි. (ආහාර හෝ තන්තු නිපදවීම හෝ ශ්‍රමය ලාබා ගැනීම) 

පශු සම්පත් වල ආර්ථික වටිනාකමට පහත කරුණු හේතුවේ. 
මස් නිෂ්පාදන
	ප්‍රයෝජනවත් ආහාරමය ප්‍රෝටීන සහ ශක්තිය නිපදවීම 
කිරි නිෂ්පාදන
	ක්ෂිරපායි සත්ත්ව පාලනය සිදු කෙරෙන අවස්ථා වලදී අදාල සතුන් කිරි නිපදවීම සදහා භාවිතා කළ හැකි අතර ඒ ඇසුරෙන් යෝගට්, චීස්, බටර්, අයිස් ක්‍රීම්, කෙෆීර් සහ කුමිස් ආදි කිරි ආශ්‍රිත නිෂ්පාදනය කළ හැක. බොහෝ විට මේ ආකාරයට පශු සම්පත් භාවිතා කිරීම ඔස්සේ අදාල සතුන් මස් පිණිස මරාදැමීම මගින් නිෂ්පාදනය කළ හැකි ආහාර ශක්තිය මෙන් කිහිප ගුණයක නිෂ්පාදනයක් සිදු කළ හැක. 

තන්තු නිෂ්පාදන
	පශු සම්පත් ඇසුරෙන් තන්තුමය / රෙදි කර්මාන්තය ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන රැසක් සිදුකළ හැක. උදාහරණයක් ලෙස බැටළුවන් සහ එලුවන් ආශ්‍රයෙන් ලෝම නිෂ්පාදන සිදු කළ හැක. එසේම ගවයින්, මුවන් සහ බැටළුවන් ආශ්‍රයෙන් පදනම් කළ හම් නිෂ්පාදනය සිදු කළ හැකි වෙයි. තවද ඔවුන්ගේ ඇට කුර සහ අං විවිධාකාරයෙන් භාවිතා කළ හැක. 

පොහොර නිෂ්පාදන
	සත්ත්ව අපද්‍රව්‍ය (මළපහ) ගොවිබිම් වල විසිරවීම මගින් වැඩි අස්වැන්නක් ලබාගත හැකිවේ. ඓතිහාසිකව පවා ගොවිතැන් කටයුතු සිදු කිරීම සත්ව පාලනය එකිනෙක බද්ධ වී පැවතීම සදහා මෙය එක් හේතුවක් වෙයි. තවද මෙම සත්ත්ව අපද්‍රව්‍ය බිත්ති සහ බිම් සකස් කිරීමේදි සිමෙන්ති නිෂ්පාදනය කිරීම සදහා භාවිතා කළ හැක. ඇතැම් විට සත්ව අපද්‍රව්‍ය ගිනිදැල්වීම සදහා ඉන්ධනයක් ලෙසද භාවිතා කෙරෙයි. ඇතැම් විට සත්ත්ව රුධිරය සහ අස්ථි ද පොහොර ලෙස භාවිතා වෙයි. 

ශ්‍රමය ආශ්‍රිත යෙදුම්
අශ්වයින්, බූරුවන් සහ යැක් ගවයින් ආදි සතුන් යාන්ත්‍රික ශක්ති ප්‍රභවයක් ලෙස භාවිතා කළ හැක. වාශ්ප බලය භාවිතයට පැමිණීමට ප්‍රථම ප්‍රයෝජනයට ගත හැකි වු එකම මානව නොවන ශ්‍රම ශක්ති ප්‍රභවය වුයේ මෙම සත්ත්වයින් වෙයි. වර්තමානයේ පවා මෙම සත්වයින් සීසැම් කටයුතු, ප්‍රවාහන කටයුතු සහ හමුදාමය කටයුතු සදහා ලෝකයේ බොහෝ ප්‍රදේශ වල භාවිතා වේ. 

භූමි කළමණාකරණය
ඇති කරනු ලබන සත්ත්වයින් විසින් සිදු කරන උලාකෑම ගොවිබිම් ආශ්‍රිතව වල්පැලෑටි සහ යටි වගා පාලන ක්‍රමයක් ලෙස ඇතැම් විට භාවිතා වෙයි. උදාහරණයක් ලෙස ලැවු ගිනි ඇති වන ප්‍රදේශයන් වල පවතින වියළි තණ බිම් උලාකෑම සදහා ඒවා වෙතට එළුවන් සහ බැටළුවන් නිදහස් කෙරෙන අතර එම ක්‍රමය ඔස්සේ දාහ්‍ය ද්‍රව්‍ය ඉවත්වීමෙන් ගිනිහට ගැනීමේ අවධානම පහළ යයි. 

සතුන් ගෘහස්ථකරණයේ ඉතිහාසය පුරා අඩංගු මරණයට පත්වු සත්ත්ව දේහ උපරිම වශයෙන් ප්‍රයෝජනයට ගැනීම සදහාත් නාස්තිය අවම කිරීම සදහාත් ද්විතීක නිෂ්පාදන රැසක් නිර්මාණය වී ඇත. උදාහරණයක් ලෙස සත්ත්ව සිරුරට ආහාරයට ගත නොහැකි කොටස් සහ අනෙකුත් ඉවත දමන කොටස් සුරතල් සතුන් සදහා ආහාර හෝ පොහොර බවට පරිවර්තනය කෙරෙයි. අතීතයේ දී ඇතැම් විට ඒවා පශු සම්පත් පාලනයේදී සත්ත්ව ආහාර ලෙස ද භාවිතා විය. නමුත් කිසියම් විශේෂයක සත්ත්ව සිරුරකින් ඉවත දමන කොටස් එම විශේෂයේම සතුන් වෙත ආහාර ලෙස සැපයීම මගින් ලෙඩ රෝග පැතිරියාමේ අවධානමක් ඇතිවීමේ හේතුවෙන් සත්ත්ව සහ මානව සෞඛ්‍ය කෙරෙහි අහිතකර බලපෑම් එල්ලවිය හැක. (උදාහරණයක් ලෙස ප්‍රයෝන්, ස්ක්‍රැපී සහ BSE වැනි රෝග පෙන්වාදිය හැක. ප්‍රධාන වශයෙන්ම BSE (උමතු ගව රෝගය) රෝගය හේතුවෙන් බොහෝ රටවල සත්ත්ව සිරුරු වලින් ඉවත ලන ද්‍රව්‍ය සත්ත්ව ආහාර ලෙසම නැවත භාවිතා කිරීම තහනම් කොට ඇත. (සැලකිය යුතුයි - මෙය වමාරා කන සතුන් සදහා අදාලව වෙයි)

== රෝග ==

පශු සම්පත් රෝගවලට සත්ව සුබසාධනය, නිෂ්පාදනය පහල යාම ඇතුළත් වන අතර දුර්ලභ අවස්ථාවල දී මනුෂ්‍යයන්ට ආසාදනය විය හැක. 

සත්ව රෝග, සත්ව පශු පාලනය හරහා පාලනය කිරීම හෝ අඩු කිරීම හෝ ප්‍රතිජීවක හෝ නිර්වින්දන හරහා පාලනය කිරීම් සිදු කළ හැක. දියුණු වෙමින් පවතින රටවල සත්ව රෝග සත්ව පශු පාලනය හරහා පාලනය කෙරෙන අතර එමඟින් නිෂ්පාදනය සැලකිය යුතු ලෙස පහල යයි. විශේෂයෙන් එය බොහොමයක් දියුණු වෙමින් පවතින රටවල සත්ව කණ්ඩායම්වල අඩු සෞඛ්‍ය තත්වයට හේතු වේ. රෝග කළමනාකරණය හරහා නිෂ්පාදනය වැඩි කර ගැනීම කෘෂිකාර්මික ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දී ගනු ලබන ප්‍රථම පියවර වේ. 

රෝග කළමනාකරණය සත්ව පශු පාල‍නයේ වෙනස් වීම් හරහා ළඟා කරගත හැක. සතුන් මිශ්‍ර වීම පාලනය කිරීමෙන්, ගොවිපලවලට ඇතුළු වීම පාලනය කිරීමෙන් හා ආරක්ෂාකාරී ඇඳුම් භාවිතයෙන්, හා ආසාධිත සතුන් වෙන් කර තැබීම රෝග ව්‍යාප්ත වීම පාලනය කළ හැක. රෝග කළමනාකරණය නිර්වින්දන හා ප්‍රතිජීවක භාවිත‍යෙන් පාලනය කළ හැක. ප්‍රතිජීවක වැඩීම් වර්ධකයක් ලෙස ද භාවිතා කළ හැක. ප්‍රතිජීවක ප්‍රතිරෝධයේ ගැටළු මඟින් වැළැක්වීමේ මාත්‍රා කිරීම සීමා කළ හැක. 

සමහරක් රටවල දී සතුන් ප්‍රවාහනය කිරීම විකිණීම හෝ ප්‍රදර්ශනය කිරීමට පෙර පශු වෛද්‍ය සහතියක් භාවිතා කිරීම අවශ්‍ය වේ. රෝගයෙන් තොර කොටස් සැමවිට ඉතාමත් දරුණු ලෙස සවි ගැන්වීම සිදු කළ අතර OIE ට දැනුම් දෙනු ලැ‍බේ.

== ආශ්‍රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==

{{කොමන්ස්ප්‍රවර්|පශුසම්පත් කළමනාකරණය}}
* [http://www.dpi.nsw.gov.au/agriculture/livestock Livestock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123031456/http://www.dpi.nsw.gov.au/agriculture/livestock |date=2012-11-23 }} - New South Wales Government
* [http://www.havanatimes.org/?p=31372 Havana Livestock Fair (Photo Feature)] - ''Havana Times'', October 19, 2010

{{Agriculture footer}}

[[ප්‍රවර්ගය:පශු සම්පත්|*]]
[[ප්‍රවර්ගය:මස් කර්මාන්තය]]</text>
      <sha1>qjb6x9wepm891l9yx262yoavkzrvio0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කැමරූන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20071</id>
    <revision>
      <id>794340</id>
      <parentid>732407</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169659" sha1="s69oi8faxxvpgldl7e25hay4uln7vpf" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = කැමරූන් ජනරජය
| common_name            = කැමරූන්
| native_name            = {{native name|fr|République du Cameroun}}
| image_flag             = Flag of Cameroon.svg
| alt_flag               = Vertical tricolor (green, red, yellow) with a five-pointed gold star in the center of the red
| image_coat             = Coat of arms of Cameroon.svg
| symbol_type            = ලාංඡනය
| national_motto         = &lt;br /&gt;{{native phrase|fr|&quot;Paix – Travail – Patrie&quot;|italics=off}}&lt;br /&gt;&quot;සාමය - වැඩ - පීතෘ භූමිය&quot;
| national_anthem        = &lt;br /&gt;{{native phrase|fr|&quot;Ô Cameroun, Berceau de nos Ancêtres&quot;|italics=off|nolink=yes}}&lt;br /&gt;&quot;[[ඔ කැමරූන්, අපේ මුතුන්මිත්තන්ගේ තොටිල්ල]]&quot;{{center| }}
| image_map              = Cameroon (orthographic projection).svg
| alt_map                = ලෝක ගෝලයේ කැමරූන් හි පිහිටීම.
| image_map2             = 
| capital                = යවුන්ඩේ&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Cameroon|section=People and Society|date=16 May 2022 }}&lt;/ref&gt;
| coordinates            = {{Coord|3|52|N|11|31|E|type:city}}
| largest_city           = ඩුවාලා
| official_languages     = [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]]{{*}}[[ඉංග්‍රිසි භාෂාව|ඉංග්‍රිසි]]
| regional_languages     = {{Plainlist|
* කැමරූනියානු පිජින් ඉංග්‍රීසි
* ෆුලා
* එවුන්ඩෝ
* චැඩියන් අරාබි 
* කැම්ෆ්‍රැන්ග්ලයිස්
}}
| ethnic_groups          = {{vunblist
| {{nowrap | 24.3% බැමිලෙකේ-බමුම්}}
| 21.6% බෙටි/බස්සා-ම්බම්
| 14.6% බියු-මන්දාරා
| 11% ෆුලනි සහ ෂුවා
| 9.8% ආඩමාව-උබංගි (ම්බුම්-ගබයා)
| 7.7% ග්‍රාස්ෆීල්ඩර්ස්
| 3.3% පිග්මි ජනතාව
| 2.7% සවා/ කොටියර්
| 0.7% නිරිතදිග බන්ටු
| 4.5% වෙනත් අය/විදේශීය
 }}
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt;
| religion               = {{ublist |item_style=white-space:nowrap;
  | 59.7% ක්‍රිස්තියානි ධර්මය
  | 20.2% ඉස්ලාම්
  | 19.0% සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි
  | 0.8% ආගම් නොඅදහන
  | 0.3% වෙනත්
  }}
| religion_ref           = &lt;ref name=&quot;National Profiles&quot;/&gt;
| demonym                = කැමරූනියානු
| government_type        = [[ඒකීය]], [[ප්‍රමුඛ-පක්ෂය]], [[ජනාධිපති]], [[ජනරජය]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Democracy Index 2020|url=https://www.eiu.com/n/campaigns/democracy-index-2020/|access-date=2021-12-17|website=Economist Intelligence Unit|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ඒකාධිපති පාලනයක් යටතේ&lt;ref&gt;David Wallechinsky, &quot;Tyrants: the World's 20 Worst Living Dictators&quot;, Regan Press, 2006, pp. 286–290&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-06-19 |title=The world's enduring dictators: Paul Biya, Cameroon |url=https://www.cbsnews.com/news/the-worlds-enduring-dictators-paul-biya-cameroon-19-06-2011/ |access-date=2022-12-20 |website=CBS News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-11-02 |title=For the sake of Cameroon, life-president Paul Biya must be forced out|last=Tampa|first=Vava |url=http://www.theguardian.com/world/2020/nov/02/for-the-sake-of-cameroon-life-president-paul-biya-must-be-forced-out |access-date=2022-12-20 |website=the Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;
| leader_title1          = ජනාධිපති
| leader_name1           = පෝල් බියා
| leader_title2          = අගමැති
| leader_name2           = ජෝසප් න්ගුට්
| leader_title3          = සෙනෙට් සභාවේ සභාපති
| leader_name3           = මාර්සෙල් නියට් න්ජිෆෙන්ජි
| leader_title4          = ජාතික සභාවේ සභාපති
| leader_name4           = කැවායේ යෙගුයි ජිබ්රිල්
| legislature            = පාර්ලිමේන්තුව
| upper_house            = සෙනෙට් සභාව
| lower_house            = ජාතික සභාව
| sovereignty_type       = නිදහස
| sovereignty_note       = [[ප්‍රංශය]] සහ [[එක්සත් රාජධානිය]] වෙතින්
| established_event1     = ප්‍රංශයෙන් නිදහස
| established_date1      = 1960 ජනවාරි 1
| established_event2     = එක්සත් රාජධානියෙන් නිදහස
| established_date2      = 1961 ඔක්තෝබර් 1
| area_km2               = 475,442
| area_rank              = 53 වන &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] sourced from the UN--&gt;
| area_sq_mi             = 183,569 &lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| percent_water          = 0.57 &lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt;
| population_estimate    = 29,321,637 &lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt;
| population_estimate_year = 2022
| population_estimate_rank = 51 වන
| population_density_km2 = 39.7
| population_density_sq_mi = 102,8 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| GDP_PPP                = {{වැඩිවීම}} ඇ.ඩො. බිලියන 101.950&lt;ref name=&quot;imf2&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=622,&amp;s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2018&amp;ey=2026&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2021 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=6 April 2021}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2021
| GDP_PPP_rank           = 94 වන
| GDP_PPP_per_capita     = {{වැඩිවීම}} ඇ.ඩො. 3,745&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 187 වන
| GDP_nominal            = {{වැඩිවීම}} ඇ.ඩො. බිලියන 44.893&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year       = 2021
| GDP_nominal_rank       = 89 වන
| GDP_nominal_per_capita = {{වැඩිවීම}} ඇ.ඩො. 1,649&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 150 වන
| Gini                   = 46.6 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2014
| Gini_change            = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=2&amp;series=SI.POV.GINI |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=databank.worldbank.org |access-date=7 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331192040/http://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=2&amp;series=SI.POV.GINI |archive-date=31 March 2018 }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI                    = 0.576 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2021&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = ස්ථායි&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908052326/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-date=2022-09-08 |url-status=live|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=September 8, 2022|access-date=September 8, 2022}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 151 වන
| currency               = මධ්‍යම අප්‍රිකානු CFA ෆ්‍රෑන්ක්
| currency_code          = XAF
| time_zone              = [[West Africa Time|WAT]]
| utc_offset             = +1
| utc_offset_DST         = 
| time_zone_DST          = 
| date_format            = දිදි/මාමා/වවවව &lt;br /&gt; වවවව/මාමා/දිදි
| drives_on              = දකුණ
| calling_code           = +237
| cctld                  = [[.cm]]
| religion_year          = 2020
}}
කැමරූන් ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: Cameroon,/ˌkæməˈruːn/, [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]]: Cameroon, ඩූලා: Kamerun, එවුන්ඩෝ: Kamərún, ෆුලා: Kamerun, ෆෙෆෙ: Kamerun), නිල වශයෙන් කැමරූන් ජනරජය (ප්‍රංශ: Rémeroublique), බටහිර-මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ රටකි, එය බටහිරින් සහ උතුරින් [[නයිජීරියාව]], ඊසාන දෙසින් [[චෑඩ්|චැඩ්]], නැගෙනහිරින් [[මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය]] සහ දකුණින් [[සමක ගිනියාව]], [[ගැබොන්]] සහ [[කොංගෝ ජනරජය]] මායිම් වේ. ගිනියා බොක්කෙහි සහ [[අත්ලාන්තික් සාගරය|අත්ලාන්තික් සාගරයේ]] කොටසක් වන බයිෆ්රා ඔෆ් බීෆ්රා බටහිර අප්‍රිකාව සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාව අතර සන්ධිස්ථානයේ ඇති උපායමාර්ගික පිහිටීම හේතුවෙන් එය කඳවුරු දෙකෙහිම සිටින ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත.එහි මිලියන 27 කට ආසන්න ජනතාවක් දේශීය භාෂා 250 ක් කතා කරයි.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite web |last=Pereltsvaig |first=Asya |date=16 June 2011 |title=Linguistic diversity in Africa and Europe – Languages Of The World |url=https://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515155945/http://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html |archive-date=15 May 2012 |access-date=4 July 2019 |website=languagesoftheworld.info}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Kouega, Jean-Paul. 'The Language Situation in Cameroon', Current Issues in Language Planning, vol. 8/no. 1, (2007), pp. 3–94.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cameroon |url=https://www.ethnologue.com/country/CM |access-date=1 July 2019 |website=Ethnologue |language=en}}&lt;/ref&gt;

ප්‍රදේශයේ මුල් වැසියන්ට චැඩ් විල අවට සාඕ ශිෂ්ටාචාරය සහ ගිනිකොනදිග වැසි වනාන්තරයේ බකා දඩයම්කරුවන් ඇතුළත් විය.පෘතුගීසි ගවේෂකයන් 15 වන සියවසේදී වෙරළ තීරයට ළඟා වූ අතර එම ප්‍රදේශය රියෝ ඩොස් කැමරූස් (ඉස්සන්ගේ ගඟ) ලෙස නම් කරන ලදී, එය ඉංග්‍රීසියෙන් කැමරූන් බවට පත් විය. ෆුලානි සොල්දාදුවන් 19 වන සියවසේ උතුරේ ආඩමාවා එමිරේට් පිහිටුවා ගත් අතර බටහිර සහ වයඹ දිග විවිධ ජනවර්ග බලවත් ප්‍රධානීන් සහ ෆොන්ඩම් පිහිටුවා ගත්හ.1884 දී කැමරූන් ජර්මානු යටත් විජිතයක් බවට පත් විය.පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසු එය ප්‍රංශය අතර බෙදී ගියේය. සහ එක්සත් රාජධානිය ජාතීන්ගේ සංගමයේ නියෝගයන් ලෙස යුනියන් ඩෙස් පොපියුලේෂන් ඩු කැමරූන් (යූපීසී) දේශපාලන පක්ෂය ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් පෙනී සිටි නමුත් 1950 ගණන්වල ප්‍රංශය විසින් නීති විරෝධී කරන ලද අතර එය ප්‍රංශ සහ යූපීසී සටන්කාමී බලවේග අතර 1971 මුල් භාගය දක්වා සටන් කළ ජාතික විමුක්ති කැරැල්ලට හේතු විය. 1960, කැමරූන් හි ප්‍රංශ-පරිපාලන කොටස, ජනාධිපති අහමදු අහ්ඩ්ජෝ යටතේ කැමරූන් ජනරජය ලෙස ස්වාධීන විය. බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් හි කොටසක් 1961 දී කැමරූන් ෆෙඩරල් ජනරජය පිහිටුවීම සඳහා එය සමඟ ඒකාබද්ධ විය.එම සම්මේලනය 1972 දී අත්හැර දමන ලදී. 1972 දී රට එක්සත් කැමරූන් ජනරජය ලෙස නම් කරන ලද අතර 1984 දී ජනාධිපති නියෝගයක් මගින් නැවත කැමරූන් ජනරජය ලෙස නම් කරන ලදී. Ahidjo ගේ ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසු 1982 සිට වත්මන් ජනාධිපති පෝල් Biya රට මෙහෙයවීය; ඔහු මීට පෙර 1975 සිට අගමැති ධුරය දැරීය, කැමරූන් ඒකීය ජනාධිපති ජනරජයක් ලෙස පාලනය වේ.

කැමරූන්හි නිල භාෂා වන්නේ ප්‍රංශ සහ ඉංග්‍රීසි, හිටපු ප්‍රංශ කැමරූන් සහ බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් වල නිල භාෂා වේ.එහි ආගමික ජනගහනය ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රිස්තියානි වන අතර සැලකිය යුතු සුළුතරයක් ඉස්ලාම් ආගම අදහන අතර අනෙක් අය සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි අනුගමනය කරන දේශපාලකයින් සිටින ප්‍රදේශ. වැඩි විමධ්‍යගත කිරීම සහ සම්පූර්ණ වෙන්වීම හෝ ස්වාධීනත්වය (දකුණු කැමරූන් ජාතික කවුන්සිලයේ මෙන්) වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය.

කැමරූනියානුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් ජීවත් වන්නේ යැපුම් ගොවීන් ලෙසය.භූ විද්‍යාත්මක, භාෂාමය සහ සංස්කෘතික විවිධත්වය සඳහා රට බොහෝ විට &quot;අප්‍රිකාවේ කුඩා&quot; ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131128084534/http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/globalextremes.html Highest Average Annual Precipitation Extremes]. Global Measured Extremes of Temperature and Precipitation, [[National Climatic Data Center]]. 25 May 2012. Last accessed 1 July 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{cite web |last=Pereltsvaig |first=Asya |date=16 June 2011 |title=Linguistic diversity in Africa and Europe – Languages Of The World |url=https://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515155945/http://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html |archive-date=15 May 2012 |access-date=4 July 2019 |website=languagesoftheworld.info}}&lt;/ref&gt;  එහි උසම ස්ථානය, මීටර 4,100 (අඩි 13,500) ආසන්නයේ, නිරිතදිග කලාපයේ කැමරූන් කන්දයි. එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර වන්නේ වුරි ගඟ අසබඩ පිහිටි ඩවුලාය. එහි ආර්ථික අගනුවර සහ ප්‍රධාන වරාය වන්නේ යවුන්ඩේ. එහි දේශපාලන අගනුවර ද එය වේ. නිරිතදිග ලිම්බේට ස්වභාවික වරායක් ඇත. කැමරූන් ස්වදේශීය සංගීත ශෛලීන් සඳහා ප්‍රසිද්ධය, විශේෂයෙන්ම මකොසා, ඤ්ඤං සහ බිකුට්සි, සහ එහි සාර්ථක ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම සඳහා, එය අප්‍රිකානු සංගමයේ, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ, ඉන්ටර්නැෂනල් ඩි ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි (OIF), ජාතීන්ගේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය, නොබැඳි ව්‍යාපාරය සහ ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානයන් හි සාමාජික රාජ්‍යයකි.

== නිරුක්තිය ==
මුලදී, කැමරූන් යනු පෘතුගීසීන් විසින් වූරි ගඟට ලබා දුන් අනාගමික නාමයයි, ඔවුන් එය හැඳින්වූයේ &quot;ඉස්සන්ගේ ගංගාව&quot; හෝ &quot;ඉස්සන්ගේ ගංගාව&quot; යන අර්ථය ඇති රියෝ ඩොස් කැමරෝස් ලෙසිනි, එවකට බහුලව පැවති කැමරූන් අවතාර ඉස්සන් ගැන සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/word/cameroon Cameroon (adj.)] nation in West Africa, its name is taken from the Anglicized form of the former name of the River Wouri, which was called by the Portuguese Rio dos Camarões &quot;river of prawns&quot; (16c.) for the abundance of these they found in its broad estuary. camarões is from Latin cammarus &quot;a crawfish, prawn.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Camarões: o que os crustáceos têm a ver com o país? (&quot;Cameroon: what do the crustaceans have to do with the country?&quot;) |url=https://veja.abril.com.br/blog/sobre-palavras/camaroes-o-que-os-crustaceos-tem-a-ver-com-o-pais/ |access-date=21 November 2020 |publisher=[[Veja (magazine)|Veja]]}}&lt;/ref&gt; අද පෘතුගීසි භාෂාවෙන් රටේ නම කැමරේස් ලෙස පවතී.

== ඉතිහාසය ==

=== මුල් ඉතිහාසය ===
වර්තමාන කැමරූන් ප්‍රථම වරට නවශිලා යුගයේ ජනාවාස වී ඇත.දිගම අඛණ්ඩ වැසියන් වන්නේ බකා (පිග්මි) වැනි කණ්ඩායම් ය.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 2.&lt;/ref&gt; එතැනින් නැගෙනහිර, දකුණු සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාවට බන්ටු සංක්‍රමණයන් වසර 2000 කට පමණ පෙර සිදු වූ බව විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |date=25 August 2011 |title=Cameroon |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/26431.htm |access-date=24 September 2011 |publisher=US Department of State}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 500 පමණ චැඩ් විල අවට, කැනෙම් සහ එහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය වූ බෝර්නු අධිරාජ්‍යයට මග පෑදුණි.බටහිර ප්‍රදේශයේ රාජධානිය සහ ප්‍රධාන රාජ්‍යයන් ඇති විය.

පෘතුගීසි නැවියන් 1472 දී වෙරළට පැමිණියහ. ඔවුන් වූරි ගඟේ ලෙපිඩොෆ්තාල්මස් ටර්නෙරනස් යන අවතාර ඉස්සන් බහුල බව දැක එය ඉංග්‍රීසියෙන් කැමරූන් බවට පත් වූ රියෝ ඩොස් කැමරේස් (ඉස්සන් ගඟ) ලෙස නම් කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Pondi|first1=J. E.|year=1997|title=Cameroon and the Commonwealth of nations|journal=The Round Table|volume=86|issue=344|pages=563–570|doi=10.1080/00358539708454389}}&lt;/ref&gt; ඊළඟ සියවස් කිහිපය තුළ යුරෝපීය අවශ්‍යතා ඔවුන් සමඟ වෙළඳාම විධිමත් කළේය. වෙරළබඩ ජනයා සහ ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරිවරුන් රට අභ්‍යන්තරයට තල්ලු කළහ.

1896 දී සුල්තාන් ඊබ්‍රාහිම් න්ජෝයා විසින් බමුම් භාෂාව සඳහා බමුම් අක්ෂර හෝ ෂූ මාම් නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 59&lt;/ref&gt; එය බැමුම් අක්ෂර සහ ලේඛනාගාර ව්‍යාපෘතිය මගින් අද කැමරූන්හි උගන්වනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;NMAA&quot;&gt;{{cite web |title=Bamum |url=http://africa.si.edu/exhibits/inscribing/bamum.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120101155844/http://africa.si.edu/exhibits/inscribing/bamum.html |archive-date=1 January 2012 |access-date=29 January 2012 |publisher=National Museum of African Art, Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt;

බමුම් අක්ෂර යනු 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී න්ජෝයා රජු විසින් වර්ධනය කරන ලද ලේඛන පද්ධතියකි.

=== ජර්මානු පාලනය ===
ජර්මනිය 1868 දී හැම්බර්ග්හි වෝර්මන් සමාගම ගබඩාවක් ගොඩනඟන විට කැමරූන් හි මුල් පිහිටුවීමට පටන් ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;historyworld&quot;&gt;{{cite web |title=historyworld |url=http://historyworld.net |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407073336/http://historyworld.net/ |archive-date=7 April 2019 |access-date=17 April 2019}}&lt;/ref&gt; ජර්මානු අධිරාජ්‍යය 1884 දී කැමරුන් යටත් විජිතයක් ලෙස භූමියට හිමිකම් කියමින් රට තුළට ස්ථාවර තල්ලුවක් ආරම්භ කළේය. ස්වදේශිකයන් විරුද්ධ විය. ජර්මනියේ වාණිජ සමාගම්, රබර්, ෆාම් ඔයිල් සහ කොකෝවා වතු යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති පවා බලහත්කාර ශ්‍රම ක්‍රමය මත රඳා පැවතුනි.&lt;ref name=&quot;historyworld2&quot;&gt;{{cite web |title=historyworld |url=http://historyworld.net |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407073336/http://historyworld.net/ |archive-date=7 April 2019 |access-date=17 April 2019}}&lt;/ref&gt; මෙම ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය අනෙකුත් යටත් විජිත බලවතුන්ගේ දැඩි විවේචනයට ලක් විය.&lt;ref name=&quot;DeLancey 125&quot;&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 125.&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රංශ සහ බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය ===
පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී ජර්මනිය පරාජය වීමත් සමඟ, කැමරුන් ජාතීන්ගේ ලීගයක් බවට පත් වූ අතර 1919 දී ප්‍රංශ කැමරූන් සහ බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් ලෙස බෙදී ගියේය. ප්‍රංශය කැමරූන් ආර්ථිකය ප්‍රංශය සමඟ ඒකාබද්ධ කර වැඩිදියුණු කළේය. &lt;ref name=&quot;DeLancey 5&quot;&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 5.&lt;/ref&gt; බලහත්කාර ශ්‍රමයේ යටත් විජිත ක්‍රමය වෙනස් කරමින් ප්‍රාග්ධන ආයෝජන සහ පුහුණු ශ්‍රමිකයන් සහිත යටිතල පහසුකම් වැඩි දියුනු කලේය.&lt;ref name=&quot;DeLancey 1252&quot;&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 125.&lt;/ref&gt;

බ්‍රිතාන්‍යයන් අසල්වැසි නයිජීරියාවේ සිට ඔවුන්ගේ භූමි ප්‍රදේශය පරිපාලනය කළහ. මෙය ඔවුන්ව නොසලකා හරින ලද &quot;විජිතයක ජනපදයක්&quot; බවට පත් කළ බවට ස්වදේශිකයන් පැමිණිලි කළහ. නයිජීරියානු සංක්‍රමණික කම්කරුවන් දකුණු කැමරූන් වෙත එක් රොක් වූ අතර බලහත්කාර ශ්‍රමය මුළුමනින්ම අවසන් කළ නමුත් දේශීය ස්වදේශිකයන් කෝපයට පත් විය.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 4.&lt;/ref&gt; ජාතීන්ගේ ලීගය 1946 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ භාරකාරත්වය බවට පරිවර්තනය කරන ලද අතර, ප්‍රංශ කැමරූන්හි නිදහස පිළිබඳ ප්‍රශ්නය දැඩි ප්‍රශ්නයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;DeLancey 52&quot;&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 5.&lt;/ref&gt;

ප්‍රංශය විසින් 1955 ජුලි 13 දින කැමරූන්හි මහජනතාවගේ සංගමය (Union des Populations du Cameroon; UPC) නම් ස්වාධීන-ගැති දේශපාලන පක්ෂය නීති විරෝධී කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Terretta|first1=M.|year=2010|title=Cameroonian Nationalists Go Global: From Forest Maquis to a Pan-African Accra|journal=The Journal of African History|volume=51|issue=2|pages=189–212|doi=10.1017/S0021853710000253|s2cid=154604590}}&lt;/ref&gt; රූබන් උම් නියෝබේ, ෆීලික්ස්-රෝලන්ඩ් මවුමි සහ අර්නස්ට් ඔවාන්ඩි ඇතුළු පක්ෂයේ නායකයින් බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් වලදී ප්‍රශ්නය වූයේ ප්‍රංශ කැමරූන් සමඟ යලි එක්වීම හෝ නයිජීරියාවට එක්වීමයි, බ්‍රිතාන්‍යයන් නිදහසේ විකල්පය බැහැර කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Takougang|first1=J.|year=2003|title=Nationalism, democratisation and political opportunism in Cameroon|journal=Journal of Contemporary African Studies|volume=21|issue=3|pages=427–445|doi=10.1080/0258900032000142455|s2cid=153564848}}&lt;/ref&gt;

=== නිදහස ===
[[File:Shumom-text.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shumom-text.jpg|thumb|බමුම් අක්ෂර යනු 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී න්ජෝයා රජු විසින් වර්ධනය කරන ලද ලේඛන පද්ධතියකි.|206x206පික්]]
[[File:Ahmadou_Ahidjo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ahmadou_Ahidjo.jpg|thumb|හිටපු ජනාධිපති අහමඩෝ අහිඩ්ජෝ 1960 සිට 1982 දක්වා පාලනය කළේය.|206x206පික්]]
1960 ජනවාරි 1 වන දින, ප්‍රංශ කැමරූන් ජනාධිපති අහමදු අහිඩ්ජෝ යටතේ ප්‍රංශයෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. 1961 ඔක්තෝබර් 1 වන දින, කලින් බ්‍රිතාන්‍ය දක්ෂිණ කැමරූන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයේ ඡන්දයෙන් එක්සත් රාජධානියෙන් නිදහස ලබා ප්‍රංශ කැමරූන් සමඟ එකතු වී ෆෙඩරල් ජනරජය පිහිටුවීමට සමත් විය. කැමරූන්, එය දැන් රජයේ නිවාඩු දිනයක් ලෙස සලකනු ලබන දිනයකි.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Diane Cook|title=Cameroon|url=https://books.google.com/books?id=jn7TBAAAQBAJ&amp;pg=PT95|date=2 September 2014|publisher=Mason Crest|isbn=978-1-4222-9434-5|page=95}}&lt;/ref&gt; 1971 දී UPC යටපත් කිරීමෙන් පසුව පවා මෙය දිගටම කරගෙන යමින්, ජනාධිපති ධුරයේ බලය සංකේන්ද්‍රණය කිරීම සඳහා අහිඩ්ජෝ UPC සමඟ පැවති යුද්ධය භාවිතා කළේය.&lt;ref name=&quot;DeLancey 6&quot;&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 6.&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ දේශපාලන පක්ෂය වන කැමරූන් ජාතික සංගමය (CNU) 1966 සැප්තැම්බර් 1 වන දින එකම නීත්‍යානුකූල දේශපාලන පක්ෂය බවට පත් වූ අතර 1972 මැයි 20 දින කැමරූන් එක්සත් ජනරජයකට පක්ෂව ෆෙඩරල් පාලන ක්‍රමය අහෝසි කිරීමට ජනමත විචාරණයක් සම්මත විය.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 19.&lt;/ref&gt; මෙම දිනය දැන් රටේ ජාතික දිනය, රජයේ නිවාඩු දිනයක් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=20 May National Day |url=https://www.prc.cm/en/multimedia/photo-albums/37-20-may-national-day |access-date=3 May 2019 |website=Presidency of the Republic of Cameroon}}&lt;/ref&gt; අහිඩ්ජෝ සැලසුම් සහගත ලිබරල්වාදයේ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරමින්, මුදල් බෝග සහ ඛනිජ තෙල් සංවර්ධනයට ප්‍රමුඛත්වය දෙමින්, ගොවීන්, සහ ප්‍රධාන සංවර්ධන ව්‍යාපෘති සඳහා මුල්‍යකරණය කළේය.කෙසේ වෙතත්, බොහෝ මුලපිරීම් අසාර්ථක විය. අහිඩ්ජෝ ඔවුන්ව මෙහෙයවීම සඳහා සුදුසුකම් නොලබන සහචරයින් පත් කළ විට.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 7.&lt;/ref&gt;

ජාතික ධජය 1975 මැයි 20 දින වෙනස් කරන ලදී. තරු දෙකක් ඉවත් කර, ඒ වෙනුවට විශාල මධ්‍යම තරුවක් ජාතික සමගිය සංකේතවත් කරන ලදී.

අහිඩ්ජෝ 1982 නොවැම්බර් 4 වන දින ඉල්ලා අස්වී ඔහුගේ ව්‍යවස්ථාපිත අනුප්‍රාප්තිකයා වූ පෝල් බියා වෙත බලය පැවරීය. කෙසේ වෙතත්, අහිඩ්ජෝ CNU හි පාලනයේ රැඳී සිටි අතර, පෝල් බියා සහ ඔහුගේ සහචරයින් ඔහුට ඉල්ලා අස්වන ලෙසට බලපෑම් කරන තෙක් තිරය පිටුපස සිට රට පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළේය. වඩාත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රජයක් කරා, නමුත් අසාර්ථක වූ කුමන්ත්‍රණයක් ඔහුව ඔහුගේ පූර්වගාමියාගේ නායකත්ව විලාසය දෙසට තල්ලු කළේය.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 8.&lt;/ref&gt;

ජාත්‍යන්තර ආර්ථික තත්ත්වයන්, නියඟය, පෙට්‍රෝලියම් මිල පහත වැටීම සහ වසර ගණනාවක දුෂණ, වැරදි කළමනාකරණය සහ ගජමිතුරුවාදයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට 1990 දශකයේ අග භාගය දක්වා ආර්ථික අර්බුදයක් ක්‍රියාත්මක විය. 1990 දෙසැම්බරයේ බහු-පක්ෂ දේශපාලනය නැවත හඳුන්වාදීමත් සමඟ, හිටපු බ්‍රිතාන්‍ය දකුණු කැමරූන් පීඩන කණ්ඩායම් වැඩි ස්වයං පාලනයක් ඉල්ලා සිටි අතර, දකුණු කැමරූන් ජාතික කවුන්සිලය අම්බසෝනියා ජනරජය ලෙස සම්පූර්ණයෙන් වෙන්වීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය.&lt;ref name=&quot;DeLancey 9&quot;&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 9.&lt;/ref&gt; වෘත්තීය සමිතියකට සම්බන්ධ වීමට හෝ කිසිසේත්ම කිසිදු වෘත්තීය සමිතියකට සම්බන්ධ නොවීමට ඇති නිදහස සෑම රැකියාවකටම වෘත්තීය සමිති එකකට වඩා ඇති බැවින් තම රැකියාවේ ඕනෑම වෘත්තීය සමිතියකට සම්බන්ධ වීම කම්කරුවෙකුගේ තේරීම වේ.&lt;ref&gt;''[https://scholar.google.com/scholar?cluster=2268401385755685468&amp;authuser=2 Ginna Violet Yella. &quot;Freedom of Trade Union Membership: An Appraisal of the 1992 Labour Code of Cameroon&quot; United International Journal for Research &amp; Technology (UIJRT) 1.2 (2019): 18–25.]''&lt;/ref&gt;

2006 ජූනි මාසයේදී, බකාසි අර්ධද්වීපයේ භෞමික ආරවුලක් පිළිබඳ සාකච්ඡා විසඳන ලදී. මෙම සාකච්ඡාවලට කැමරූන් ජනාධිපති පෝල් බියා, එවකට නයිජීරියාවේ ජනාධිපති ඔලුසේගුන් ඔබසාන්ජෝ සහ එවකට එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් කොෆි අනන් සම්බන්ධ වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස තෙල්වලින් පොහොසත් අර්ධද්වීපයේ කැමරූන් පාලනය ඇති විය. භූමි ප්‍රදේශයේ උතුරු කොටස 2006 අගෝස්තු මාසයේදී නිල වශයෙන් කැමරූනියානු රජයට භාර දෙන ලද අතර,&lt;ref&gt;[http://allafrica.com/stories/200606130612.html Cameroon: Presidents Obasanjo And Biya Shake Hands on Disputed Bakassi Peninsula] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170217063651/http://allafrica.com/stories/200606130612.html|date=17 February 2017}}, ''Allafrica'', 13 June 2006&lt;/ref&gt; අර්ධද්වීපයේ ඉතිරි කොටස වසර 2 කට පසුව, 2008 දී කැමරූන් වෙත භාර දෙන ලදී. කැමරූනියානු පාලනය පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළ බොහෝ සටන්කාමීන් 2009 නොවැම්බර් මාසයේදී ආයුධ බිම තැබූ අතර,&lt;ref&gt;[https://jamestown.org/program/cameroon-rebels-threaten-security-in-oil-rich-gulf-of-guinea/ Cameroon Rebels Threaten Security in Oil-Rich Gulf of Guinea], Jamestown Foundation, 24 November 2010. Accessed 28 Aug. 2018.&lt;/ref&gt; ඇතැමුන් වසර ගණනාවක් සටන් කරගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;Ngwane, George. &quot;Preventing renewed violence through peace building in the Bakassi peninsula (Cameroon).&quot;&lt;/ref&gt;

2008 පෙබරවාරියේදී, කැමරූන් වසර 15කට පසු එහි දරුණුතම ප්‍රචණ්ඩත්වය අත්විඳින ලද්දේ ඩවුලාහි ප්‍රවාහන වෘත්තීය සමිති වර්ජනයක් නාගරික ප්‍රදේශ 31ක ප්‍රචණ්ඩ විරෝධතා දක්වා වර්ධනය වූ විටය.
[[File:Paul_Biya_2014.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Paul_Biya_2014.png|වම|thumb|191x191පික්|පෝල් බියා 1982 සිට රට පාලනය කරයි.]]
2014 මැයි මාසයේදී, චිබොක් පාසල් සිසුවියන් පැහැරගැනීමෙන් පසුව, කැමරූන්හි පෝල් බියා සහ චැඩ්හි අයිඩ්රිස් ඩෙබි යන ජනාධිපතිවරු [[බෝකෝ හරාම්|බොකෝ හරාම්]] ට එරෙහිව යුද්ධ කරන බව නිවේදනය කළ අතර, නයිජීරියානු දේශසීමා වෙත හමුදා යෙදවූහ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://reliefweb.int/report/nigeria/cameroon-chad-deploy-troops-fight-boko-haram|title=Cameroon, Chad Deploy Troops to Fight Boko Haram – Nigeria|work=[[ReliefWeb]]|access-date=10 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714173813/http://reliefweb.int/report/nigeria/cameroon-chad-deploy-troops-fight-boko-haram|archive-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; 2014 දෙසැම්බර් වැටලීමකදී සිවිල් වැසියන් 84 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සිදු කල නමුත් 2015 ජනවාරි මාසයේ වැටලීමකින් දරුණු පරාජයක් අත්විඳීය. කැමරූන් 2018 සැප්තැම්බර් මාසයේදී කැමරූනියානු භූමියේ [[බෝකෝ හරාම්|බොකෝ හරාම්ට]] එරෙහිව ජයග්‍රහණය ප්‍රකාශ කළේය.&lt;ref&gt;[https://www.cbc.ca/news/world/cameroon-boko-haram-1.4844513 Boko Haram has been repelled, Cameroon's leader declares], CBC News, 30 September 2018. Accessed 18 June 2019.&lt;/ref&gt;

2016 නොවැම්බර් මාසයේ සිට, ප්‍රධාන වශයෙන් ඉංග්‍රීසි කතා කරන වයඹ සහ නිරිතදිග ප්‍රදේශවල විරෝධතාකරුවන් පාසල්වල සහ උසාවිවල ඉංග්‍රීසි භාෂාව අඛණ්ඩව භාවිතා කිරීම සඳහා උද්ඝෝෂනය කරමින් සිටිති. මෙම විරෝධතා හේතුවෙන් මිනිසුන් මරා දමා සිරගත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnn.com/2016/12/15/world/cameroon-protesters-deaths/index.html|title=Rights groups call for probe into protesters' deaths in Cameroon|author=Radina Gigova|date=15 December 2016|access-date=29 July 2019|website=CNN}}&lt;/ref&gt; 2017 දී, පෝල් බියා ගේ රජය මාස තුනක් සඳහා කලාපවල අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය අවහිර කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-41468149|title=Cameroon internet shut for separatists|date=2 October 2017|newspaper=BBC News|access-date=20 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920084339/https://www.bbc.com/news/world-africa-41468149|archive-date=20 September 2018}}&lt;/ref&gt; සැප්තැම්බර් මාසයේදී, බෙදුම්වාදීන් ඇන්ග්ලෝෆෝන් කලාපයේ ස්වාධීනත්වය සඳහා අම්බසෝනියා ෆෙඩරල් ජනරජය ලෙස ගරිල්ලා යුද්ධයක් ආරම්භ කළහ. 2019 වන විට, බෙදුම්වාදී ගරිල්ලන් සහ රජය අතර සටන් හමුදා අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක වේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44561929|title=Burning Cameroon: Images you're not meant to see|date=25 June 2018|newspaper=BBC News|access-date=20 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919204526/https://www.bbc.com/news/world-africa-44561929|archive-date=19 September 2018}}&lt;/ref&gt; 2020 කාලය තුළ, නොයෙකුත් ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර-ඒවායින් බොහොමයක් සිදු කරන ලද අතර සහ රජයේ පළිගැනීම් රට පුරා ලේ වැගිරීම්වලට තුඩු දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ekonde |first1=Daniel |date=2020-11-18 |title=The world's most neglected conflict |url=https://www.newframe.com/the-worlds-most-neglected-conflict/ |access-date=2020-11-27 |website=New Frame}}&lt;/ref&gt; 2016 සිට, 450,000 කට වැඩි පිරිසක් තම නිවෙස්වලින් පලා ගොස් ඇත.&lt;ref name=&quot;humanrights&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jun/09/world-full-of-wars-so-many-ignored-central-africa-sudan-boko-haram|title=In a world full of wars, why are so many of them ignored?|last1=Tisdall|first1=Simon|date=9 June 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ගැටුම වක්‍රව බොකෝ හරාම්හි නැගිටීමක් ඇති කළේය. ඇම්බසෝනියානු බෙදුම්වාදීන්ට එරෙහිව සටන් කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම සඳහා කැමරූනියානු හමුදාව බොහෝ දුරට උතුරෙන් ඉවත් වූ බැවින් ප්‍රහාර එල්ල විය.&lt;ref&gt;[https://natimesnews.com/2019/02/25/cameroon-national-times-there-has-been-growing-insecurity-in-the-three-northern-regions-of-cameroon-as-both-the-government-and-the-military-concentrate-their-strength-and-might-in-fighting-an-endles/ Insecurity Escalates In North Region As Gov't, Military Concentrate In Anglophone Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190312124436/https://natimesnews.com/2019/02/25/cameroon-national-times-there-has-been-growing-insecurity-in-the-three-northern-regions-of-cameroon-as-both-the-government-and-the-military-concentrate-their-strength-and-might-in-fighting-an-endles/|date=12 March 2019}}, The National Times, 25 February 2019.Accessed 25 February 2019.&lt;/ref&gt;

2021 දෙසැම්බරයේ දී මස්ගම් ධීවරයන් සහ වාර්ගික අරාබි චෝවා එඬේරුන් අතර ජලය සඳහා ප්‍රවේශ වීම සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ වාර්ගික ගැටුම්වලින් පසු උතුරු කැමරූන් හි 30,000 කට වැඩි පිරිසක් චැඩ් වෙත පලා ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.france24.com/en/africa/20211209-thousands-flee-northern-cameroon-after-deadly-intercommunal-clashes|title=Thousands flee northern Cameroon after deadly intercommunal clashes|date=10 December 2021|work=France 24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.africanews.com/2021/12/14/northern-cameroon-bears-brunt-of-inter-ethnic-clashes-22-dead-30-injured/|title=Northern Cameroon bears brunt of inter-ethnic clashes, 22 dead, 30 injured|date=14 December 2021|work=[[Africanews]]}}&lt;/ref&gt;

== දේශපාලනය සහ රජය ==
[[File:YaoundeUnityPalace.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:YaoundeUnityPalace.png|thumb|යුනිටි පැලස් - කැමරූන් ජනාධිති නිවස]]
කැමරූන් ජනාධිපතිවරයා තේරී පත්වී ප්‍රතිපත්ති නිර්මාණය කරයි, රාජ්‍ය ආයතන පරිපාලනය කරයි, සන්නද්ධ හමුදාවන්ට අණදෙයි, සාකච්ඡා සහ ගිවිසුම් අනුමත කරයි, සහ හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශ කරයි.&lt;ref name=&quot;Neba 250&quot;&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 250.&lt;/ref&gt; ජනාධිපතිවරයා විසින් අගමැතිගේ සිට  රජයේ නිල ප්‍රධානියා, පළාත් ආණ්ඩුකාරවරුන්ට සහ ප්‍රාදේශීය නිලධාරීන් ඇතුළු සියලුම මට්ටම්වලට රාජ්‍ය නිලධාරීන් පත් කරයි.&lt;ref name=&quot;msu&quot;&gt;{{cite web |title=Cameroon: Government |url=https://globaledge.msu.edu/countries/cameroon/government |archive-url=https://web.archive.org/web/20130507153207/http://globaledge.msu.edu/countries/cameroon/government |archive-date=7 May 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=Michigan State University: Broad College of Business}}&lt;/ref&gt; ජනාධිපතිවරයා තෝරාගනු ලබන්නේ වසර හතකට වරක් මහජන ඡන්දයෙන්ය. කැමරූන් නිදහස ලැබීමෙන් පසු ජනාධිපතිවරු 2 දෙනෙක් සිටිති.

ජාතික සභාව විසින් නීති සම්පාදනය කරයි, වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වන සාමාජිකයින් 180 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන අතර වසරකට තුන් වතාවක් රැස්වේ.&lt;ref name=&quot;msu2&quot;&gt;{{cite web |title=Cameroon: Government |url=https://globaledge.msu.edu/countries/cameroon/government |archive-url=https://web.archive.org/web/20130507153207/http://globaledge.msu.edu/countries/cameroon/government |archive-date=7 May 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=Michigan State University: Broad College of Business}}&lt;/ref&gt; බහුතර ඡන්දයෙන් නීති සම්මත වේ. 1996 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව දෙවන පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් ස්ථාපිත කරයි. එවැනි තීන්දු ජාතික නීතියට පටහැනි නොවන තාක් දුරට ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් පාලනය කිරීමට සහ ආරවුල් විසඳීමට සම්ප්‍රදායික ප්‍රධානීන්, හිතවතුන් සහ ලැමිබේ බලය රජය පිළිගනී.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 252.&lt;/ref&gt;

කැමරූන් නීති පද්ධතිය සිවිල් නීතිය, සාමාන්‍ය නීතිය සහ චාරිත්‍රානුකූල නීතිය මිශ්‍ර වූවකි. නාමික වශයෙන් ස්වාධීන වුවද, අධිකරණය විධායකයේ අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ අධිකාරිය යටතට වැටේ. ජනාධිපතිවරයා සෑම තරාතිරමකම විනිසුරුවන් පත් කරයි.&lt;ref name=&quot;msu3&quot;&gt;{{cite web |title=Cameroon: Government |url=https://globaledge.msu.edu/countries/cameroon/government |archive-url=https://web.archive.org/web/20130507153207/http://globaledge.msu.edu/countries/cameroon/government |archive-date=7 May 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=Michigan State University: Broad College of Business}}&lt;/ref&gt; අධිකරණය නිල වශයෙන් විනිශ්චය මණ්ඩල, අභියාචනාධිකරණය සහ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ලෙස බෙදී ඇත.එසේ නැතිනම් ජාතික ආරක්ෂාවට හානි කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Abdourhamane, Boubacar Issa |title=Cameroon: Institutional Situation |url=http://www.etat.sciencespobordeaux.fr/_anglais/institutionnel/cameroon.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100921001254/http://etat.sciencespobordeaux.fr/_anglais/institutionnel/cameroon.html |archive-date=21 September 2010 |access-date=12 April 2013 |publisher=Montesquieu University of Bordeaux}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Government in Cameroon |url=http://www.commonwealthofnations.org/sectors-cameroon/government/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328164623/http://www.commonwealthofnations.org/sectors-cameroon/government/ |archive-date=28 March 2014 |access-date=12 April 2013 |publisher=Commonwealth of Nations}}&lt;/ref&gt;

=== දේශපාලන සංස්කෘතිය ===
[[File:Statue_d'un_chef_coutumier_à_Bana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Statue_d'un_chef_coutumier_%C3%A0_Bana.jpg|thumb|බටහිර කලාපයේ බානාහි ප්‍රධානියෙකුගේ ප්‍රතිමාවක්|213x213පික්]]
කැමරූන් රාජ්‍යයේ සෑම තරාතිරමකම දූෂණයෙන් පිරී පවතින රටක් ලෙස සැලකේ. 1997 දී කැමරූන් අමාත්‍යාංශ 29 ක දූෂණ විරෝධී කාර්යාංශයක් පිහිටුවූ නමුත් ක්‍රියාත්මක වූයේ 25% ක් පමණි, 2012 දී ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් කැමරූන් ලැයිස්තුවේ 144 වැනි ස්ථානයට පත් කළේය. රටවල් 176 කින් අවම වශයෙන් දූෂිත රටවල් දක්වා ශ්‍රේණිගත කර ඇත. 2006 ජනවාරි 18 වන දින, ජාතික දූෂණ විරෝධී නිරීක්ෂණාගාරයේ මඟ පෙන්වීම යටතේ බියා දූෂණ විරෝධී ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළේය. නිදසුන, රේගු, මහජන සෞඛ්‍ය අංශය සහ මහජන ප්‍රසම්පාදනය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Business Corruption in Cameroon |url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/cameroon/business-corruption-in-cameroon.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190641/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/cameroon/business-corruption-in-cameroon.aspx |archive-date=24 March 2014 |access-date=24 March 2014 |publisher=Business Anti-Corruption Portal}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් විසින් 2018 දී රටවල් 180 ක ලැයිස්තුවේ කැමරූන් 152 ශ්‍රේණිගත කිරීම නිසා, පවතින දූෂණ විරෝධී කාර්යාංශය කුමක් වුවත්, දූෂණය වඩාත් නරක අතට හැරී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=2018 – CPI |url=https://www.transparency.org/en/cpi/2018 |access-date=26 July 2020 |website=Transparency.org}}&lt;/ref&gt;

ජනාධිපති බීයාගේ කැමරූන් මහජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ව්‍යාපාරය (CPDM) 1990 දෙසැම්බර් වන තෙක් එකම නීත්‍යානුකූල දේශපාලන පක්ෂය විය. එතැන් සිට ප්‍රාදේශීය දේශපාලන කණ්ඩායම් ගණනාවක් පිහිටුවා ඇත. මූලික විපක්ෂය වන්නේ බොහෝ දුරට රටේ ඇන්ග්ලෝෆෝන් කලාපය පදනම් කරගත් ජෝන් ෆ්රූ එන්ඩි විසින් පිහිටුවූ සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ (SDF) ය.&lt;ref name=&quot;lergai&quot;&gt;[[Cameroon#West|West]] 11.&lt;/ref&gt;

බීයා සහ ඔහුගේ පක්ෂය ජාතික මැතිවරණවලදී ජනාධිපති ධුරය සහ ජාතික සභාව පාලනය කර ගෙන ඇති අතර, ප්‍රතිවාදීන් අසාධාරණ යැයි තර්ක කරයි.&lt;ref name=&quot;DeLancey 92&quot;&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 9.&lt;/ref&gt; පෙළපාලි වැළැක්වීම, රැස්වීම් කඩාකප්පල් කිරීම සහ විපක්ෂය අත්අඩංගුවට ගැනීම මගින් රජය විරුද්ධ කණ්ඩායම්වල නිදහස යටපත් කරන බවට මානව හිමිකම් සංවිධාන චෝදනා කරයි. නායකයින් සහ මාධ්‍යවේදීන්, විශේෂයෙන්ම, ඉංග්‍රීසි කතා කරන ජනතාව වෙනස් කොට සැලකීමට ලක්ව ඇත. විරෝධතා බොහෝ විට ප්‍රචණ්ඩ ගැටුම් සහ ඝාතන දක්වා වර්ධනය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Radina Gigova |date=15 December 2016 |title=Rights groups call for probe into protesters' deaths in Cameroon |url=http://edition.cnn.com/2016/12/15/world/cameroon-protesters-deaths/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318083433/http://edition.cnn.com/2016/12/15/world/cameroon-protesters-deaths/ |archive-date=18 March 2017 |access-date=17 March 2017 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; 2017 දී, ජනාධිපති බීයා ඉංග්‍රීසි කතා කරන කලාපයේ අන්තර්ජාලය දින 94 කට වසා දැමීය. ඒ මිලියන පහක ජනතාවකට බාධා කිරීමේ අරමුණින්ය.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kieron Monks |date=3 February 2017 |title=Cameroon goes offline after Anglophone revolt |url=http://edition.cnn.com/2017/02/03/africa/internet-shutdown-cameroon/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318003526/http://edition.cnn.com/2017/02/03/africa/internet-shutdown-cameroon/ |archive-date=18 March 2017 |access-date=17 March 2017 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;

ෆ්‍රීඩම් හවුස් දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සහ සිවිල් නිදහස සම්බන්ධයෙන් කැමරූන් &quot;නිදහස් නොවේ&quot; ලෙස ශ්‍රේණිගත කරයි.&lt;ref&gt;Cameroon is rated at six in both categories on a scale of one to seven, with one being &quot;most free&quot; and seven being &quot;least free&quot;. [[Cameroon#House|Freedom House]].&lt;/ref&gt; අවසන් පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය 2020 පෙබරවාරි 9 දින පැවැත්විණි.

=== විදේශ සබඳතා ===
[[File:Paul_Biya_with_Obamas_2014.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Paul_Biya_with_Obamas_2014.jpg|thumb|ජනාධිපති පෝල් බියා 2014 දී එක්සත් ජනපද ජනාධිපති බැරක් ඔබාමා සමඟ]]
කැමරූන් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සහ ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි යන දෙකෙහිම සාමාජිකයෙකි.

එහි විදේශ ප්‍රතිපත්තිය එහි ප්‍රධාන මිත්‍ර රාජ්‍යයක් වන ප්‍රංශය (එහි හිටපු යටත් විජිත පාලකයන්ගෙන් එකක්) සමීපව අනුගමනය කරයි.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 126&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ngoh 328.&lt;/ref&gt;  කැමරූන් එහි ආරක්ෂාව සඳහා ප්‍රංශය මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී, රජය හි අනෙකුත් අංශ හා සසඳන විට මිලිටරි වියදම් ඉහළ මට්ටමක පවතී.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 30.&lt;/ref&gt;

තෙල්වලින් පොහොසත් බකාසි අර්ධද්වීපය සන්තකයේ තබා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපති බියා නයිජීරියාවේ රජය සමඟ දශක ගණනාවක් තිස්සේ ගැටුමක නිරත වී ඇත.&lt;ref name=&quot;lergai2&quot;&gt;[[Cameroon#West|West]] 11.&lt;/ref&gt; කැමරූන් සහ නයිජීරියාව සැතපුම් 1,000 (කිලෝමීටර් 1,600) දේශ සීමාවක් බෙදා ගන්නා අතර බකාසි අර්ධද්වීපයේ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ මතභේදයට ලක්ව ඇත. 1994 දී කැමරූන් ආරවුල විසඳීම සඳහා ජාත්‍යන්තර අධිකරණයට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළේය. 1996 දී දෙරට සටන් විරාමයක් ඇති කිරීමට උත්සාහ කළහ. කෙසේ වෙතත්, වසර ගණනාවක් සටන් දිගටම පැවතුනි. 2002 දී, ICJ විසින් 1913 ඇන්ග්ලෝ-ජර්මානු ගිවිසුම කැමරූන් වෙත ස්වෛරීභාවය ලබා දුන් බව තීන්දු කළේය. මෙම තීන්දුව මගින් දෙරට විසින්ම ඉල්ලා අස්කර ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටි අතර නයිජීරියාවේ දිගුකාලීන වාඩිලෑම හේතුවෙන් වන්දි ඉල්ලා කැමරූන් විසින් කරන ලද ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/10/11/world/court-rules-for-cameroon-in-oil-dispute-with-nigeria.html|title=Court Rules for Cameroon In Oil Dispute With Nigeria|last=Banerjee|first=Marc Lacey With Neela|date=11 October 2002|work=The New York Times|access-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205130042/http://www.nytimes.com/2002/10/11/world/court-rules-for-cameroon-in-oil-dispute-with-nigeria.html|archive-date=5 February 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 2004 වන විට නයිජීරියාව අර්ධද්වීපය භාර දීමට නියමිත කාල සීමාව සපුරාලීමට අපොහොසත් විය. 2006 ජූනි මාසයේ පැවති එක්සත් ජාතීන්ගේ මැදිහත් වීමක් සහිත සමුළුවක් නයිජීරියාවට කලාපයෙන් ඉවත් වීමට ගිවිසුමකට පහසුකම් සලසන අතර නායකයින් දෙදෙනා ග්‍රීන්ට්‍රී ගිවිසුමට අත්සන් තැබූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Agreement Transferring Authority over Bakassi Peninsula from Nigeria to Cameroon 'Triumph for the Rule of Law' Secretary-General Says in Message for Ceremony |url=http://www.un.org/press/en/2008/sgsm11745.doc.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131052103/http://www.un.org/press/en/2008/sgsm11745.doc.htm |archive-date=31 January 2018 |access-date=4 February 2018 |website=www.un.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ඉවත් කර ගැනීම සහ පාලනය භාරදීම 2006 අගෝස්තු වන විට අවසන් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13148483|title=Cameroon profile|date=1 November 2017|work=BBC News|access-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209213130/http://www.bbc.com/news/world-africa-13148483|archive-date=9 February 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

2019 ජූලි මාසයේදී, කැමරූන් ඇතුළු රටවල් 37 ක එක්සත් ජාතීන්ගේ තානාපතිවරු, ෂින්ජියැන්ග් කලාපයේ උයිගුර්වරුන්ට චීනය සැලකීම ආරක්ෂා කරමින් UNHRC වෙත ඒකාබද්ධ ලිපියක් අත්සන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thediplomat.com/2019/07/which-countries-are-for-or-against-chinas-xinjiang-policies/|title=Which Countries Are For or Against China's Xinjiang Policies?|date=15 July 2019|work=[[The Diplomat]]}}&lt;/ref&gt;

=== යුධ ===
[[File:Vehicules_militaires_pendant_le_défilé7.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vehicules_militaires_pendant_le_d%C3%A9fil%C3%A97.jpg|thumb|පෙළපාලියක් අතරතුර හමුදා වාහන]]
කැමරූන් සන්නද්ධ හමුදා, රටේ හමුදාව (Armée de Terre), රටේ නාවික හමුදාව (Marine Nationale de la République (MNR), නාවික පාබල හමුදාව ඇතුළත්), කැමරූනියානු ගුවන් හමුදාව (Armée de) සමන්විත වේ. 

වයස අවුරුදු 18 සිට අවුරුදු 23 දක්වා සහ උසස් පාසලෙන් උපාධිය ලබා ඇති පිරිමි සහ ගැහැණු හමුදා සේවය සඳහා සුදුසුකම් ලබයි. සම්බන්ධ වන අය වසර 4 ක සේවා කාලයක් සම්පූර්ණ කිරීමට බැඳී සිටී. කැමරූන් හි බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීමක් නොමැත, නමුත් රජය ස්වේච්ඡා සේවකයන් සඳහා වරින් වර ඇමතුම් ලබා දෙයි.

=== මානව හිමිකම් ===
අපරාධ සැකකරුවන්ට, වාර්ගික සුළු ජාතීන්ට, සමලිංගිකයන්ට සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන්ට අයුතු ලෙස සැලකීම සහ වධහිංසා පමුණුවන බවට මානව හිමිකම් සංවිධාන පොලිසියට සහ හමුදාවලට චෝදනා කරයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංඛ්‍යාලේඛන පෙන්වා දෙන්නේ මිනිසුන් 21,000 කට වැඩි පිරිසක් අසල්වැසි රටවලට පලා ගොස් ඇති අතර 160,000 ක් ප්‍රචණ්ඩත්වය හේතුවෙන් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වී ඇති අතර බොහෝ දෙනෙක් වනාන්තරවල සැඟවී සිටින බව වාර්තා වේ.&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;{{cite web |title=OHCHR – UN Human Rights Chief deeply alarmed by reports of serious rights breaches in Cameroon |url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=23404&amp;LangID=E |archive-url=https://web.archive.org/web/20180803014220/https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=23404&amp;LangID=E |archive-date=3 August 2018 |access-date=2 August 2018 |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights}}&lt;/ref&gt; ප්‍රමාණවත් ආහාර සහ වෛද්‍ය පහසුකම් සඳහා ප්‍රමාණවත් ප්‍රවේශයක් නොමැතිව බන්ධනාගාර පිරී ඉතිරී යයි, සහ උතුරේ සම්ප්‍රදායික පාලකයන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන බන්ධනාගාර රජයේ නියෝග මත දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් රඳවා තබා ගැනීමේ චෝදනාවට ලක් වේ. කෙසේ වෙතත්, 21 වැනි සියවසේ මුල් දශකයේ සිට, අනිසි හැසිරීම් සම්බන්ධයෙන් වැඩි වැඩියෙන් පොලිස් සහ ලිංගභේදයන්ට එරෙහිව නඩු පවරනු ලැබ ඇත. 2018 ජූලි 25 වන දින, එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් සෙයිඩ් රාද් අල් හුසේන්, කැමරූන්හි ඉංග්‍රීසි කතා කරන වයඹ සහ නිරිතදිග ප්‍රදේශවල උල්ලංඝනය කිරීම් සහ අපයෝජනයන් පිළිබඳ වාර්තා පිළිබඳව දැඩි කනස්සල්ල පළ කළේය.&lt;ref name=&quot;un2&quot;&gt;{{cite web |title=OHCHR – UN Human Rights Chief deeply alarmed by reports of serious rights breaches in Cameroon |url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=23404&amp;LangID=E |archive-url=https://web.archive.org/web/20180803014220/https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=23404&amp;LangID=E |archive-date=3 August 2018 |access-date=2 August 2018 |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights}}&lt;/ref&gt;

සමලිංගික ලිංගික ක්‍රියා දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයේ 347-1 වගන්තිය මගින් තහනම් කර ඇති අතර මාස 6 සිට වසර 5 දක්වා සිරදඬුවමක් ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ottosson |first=Daniel |date=May 2008 |title=State-sponsored Homophobia: A world survey of laws prohibiting same sex activity between consenting adults |url=http://www.ilga.org/statehomophobia/ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2008.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090306021141/http://www.ilga.org/statehomophobia/ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2008.pdf |archive-date=6 March 2009 |publisher=International Lesbian and Gay Association (ILGA) |page=11}}&lt;/ref&gt;

2020 දෙසැම්බරයේ සිට, හියුමන් රයිට්ස් වොච් ප්‍රකාශ කළේ ඉස්ලාමීය සන්නද්ධ කණ්ඩායමක් වන බොකෝ හරාම් ප්‍රහාර වේගවත් කර ඇති අතර කැමරූන්හි ඈත උතුරු ප්‍රදේශයේ නගරවල සහ ගම්වල අවම වශයෙන් සිවිල් වැසියන් 80 දෙනෙකු ඝාතනය කර ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 April 2021 |title=Cameroon: Boko Haram Attacks Escalate in Far North |url=https://www.hrw.org/news/2021/04/05/cameroon-boko-haram-attacks-escalate-far-north |access-date=5 April 2021 |publisher=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt;

=== පරිපාලන අංශ ===
{{ප්‍රධාන ලිපිය|කැමරූන් හි කලාප|කැමරූන් හි දෙපාර්තමේන්තු}}
[[File:Provinces_of_Cameroon_EN.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Provinces_of_Cameroon_EN.svg|thumb|කැමරූන් කලාප 10 කට බෙදා ඇත.|210x210පික්]]
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් කැමරූන් අර්ධ ස්වයං පාලන කලාප 10 කට බෙදා ඇත, ඒ සෑම එකක්ම තේරී පත් වූ ප්‍රාදේශීය සභාවක පරිපාලනය යටතේ ය. සෑම කලාපයකම ප්‍රධානත්වය දරනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරන ලද ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසිනි.&lt;ref name=&quot;Neba 2502&quot;&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 250.&lt;/ref&gt;

මෙම නායකයින්ට ජනාධිපතිවරයාගේ කැමැත්ත ක්‍රියාත්මක කිරීම, කලාපවල සාමාන්‍ය මනෝභාවය සහ තත්වයන් වාර්තා කිරීම, සිවිල් සේවය පරිපාලනය, සාමය පවත්වා ගැනීම සහ කුඩා පරිපාලන ඒකකවල ප්‍රධානීන් අධීක්ෂණය කිරීම යන චෝදනා ඇත. ආණ්ඩුකාරවරුන්ට පුළුල් බලතල ඇත: ඔවුන්ට තම ප්‍රදේශයේ ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා නියෝග කළ හැකි අතර හමුදාව සහ පොලිසිය කැඳවිය හැක.&lt;ref name=&quot;Neba 2503&quot;&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 250.&lt;/ref&gt; සියලුම පළාත් පාලන නිලධාරීන් මධ්‍යම රජයේ භෞමික පරිපාලන අමාත්‍යාංශයේ සේවකයින් වන අතර, පළාත් පාලන ආයතන ද ඔවුන්ගේ අයවැයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ලබා ගනී.&lt;ref name=&quot;history2&quot;&gt;{{cite web |date=25 August 2011 |title=Cameroon |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/26431.htm |access-date=24 September 2011 |publisher=US Department of State}}&lt;/ref&gt;

කලාප 58 කට බෙදා ඇත. (ප්‍රංශ දෙපාර්තමේන්තු) මේවායේ ප්‍රධානියා වන්නේ ජනාධිපති විසින් පත් කරන ලද ප්‍රාදේශීය නිලධාරීන් (ප්‍රෙෆෙට්) විසිනි. සහකාර ප්‍රාදේශීය නිලධාරීන් (sous-prefets) විසින් ප්‍රධානත්වය දරන කොට්ඨාශ තවදුරටත් උප කොට්ඨාශවලට (ආරෝන්ඩිස්මන්ට්) බෙදා ඇත. දිස්ත්‍රික් ප්‍රධානීන් (චෙෆ් ඩි ඩිස්ට්‍රික්) විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන දිස්ත්‍රික්ක කුඩාම පරිපාලන ඒකක වේ.&lt;ref name=&quot;unhchr&quot;&gt;{{cite web |title=Core document forming part of the reports of States Parties: Cameroon |url=http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/33bb745d595710e3c125693d0035f74b?Opendocument |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023091521/http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/33bb745d595710e3c125693d0035f74b?Opendocument |archive-date=23 October 2015 |access-date=12 April 2013 |publisher=UNHCHR}}&lt;/ref&gt;

උතුරු දිග ප්‍රදේශ තුන වන්නේ ඈත උතුර (Extrême Nord), උතුරු (Nord) සහ ආඩමාව (Adamaoua) ය. ඒවාට සෘජුවම දකුණින් මධ්‍යම (Centre) සහ නැගෙනහිර (Est) වේ. දකුණු පළාත (Sud) ගිනියා බොක්කෙහි සහ දකුණු මායිමේ පිහිටා ඇත. කැමරූන් හි බටහිර කලාපය කුඩා කලාප හතරකට බෙදී ඇත: ලිටෝරල්(Littoral) සහ නිරිතදිග (Sud-Ouest) කලාප වෙරළ තීරයේ වන අතර වයඹ (Nord-Ouest) සහ බටහිර (Ouest) කලාප බටහිරින් තණ බිම් පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;unhchr2&quot;&gt;{{cite web |title=Core document forming part of the reports of States Parties: Cameroon |url=http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/33bb745d595710e3c125693d0035f74b?Opendocument |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023091521/http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/33bb745d595710e3c125693d0035f74b?Opendocument |archive-date=23 October 2015 |access-date=12 April 2013 |publisher=UNHCHR}}&lt;/ref&gt;

== භූගෝලය ==
[[File:Rhumsiki_Peak.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rhumsiki_Peak.jpg|thumb|ගිනිකඳු ප්ලග් ඈත උතුරු ප්‍රදේශයේ රුම්සිකි අසල භූ දර්ශනයක්.]]
[[File:Elephants_around_tree_in_Waza,_Cameroon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elephants_around_tree_in_Waza,_Cameroon.jpg|thumb|වාසා ජාතික වනෝද්‍යානයේ අලි ඇතුන්]]
වර්ග කිලෝමීටර් 475,442 (වර්ග සැතපුම් 183,569), කැමරූන් යනු ලොව 53 වැනි විශාලතම රට වේ. රට පිහිටා ඇත්තේ මධ්‍යම සහ බටහිර අප්‍රිකාවේ, අප්‍රිකාවේ සංධිස්ථානය ලෙසින්, ගිනියා බොක්කෙහි සහ අත්ලාන්තික් සාගරයේ කොටසක් වන බයිට් ඔෆ් බොනී මත ය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Country Profiles |url=http://www.international.ucla.edu/africa/countries/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130303170914/http://www.international.ucla.edu/africa/countries/ |archive-date=3 March 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=UCLA African Studies Center}}&lt;/ref&gt; කැමරූන් පිහිටා ඇත්තේ 1° සහ 13°N අක්ෂාංශ අතර සහ දේශාංශ 8° සහ 17°E අතර ය. කැමරූන් අත්ලාන්තික් සාගරයේ නාවික සැතපුම් 12 ක් පාලනය කරයි.

සංචාරක සාහිත්‍යය කැමරූන් විස්තර කරන්නේ &quot;කුඩා අප්‍රිකාව&quot; ලෙස එය මහාද්වීපයේ සියලුම ප්‍රධාන දේශගුණයන් සහ වෘක්ෂලතා ප්‍රදර්ශනය කරන බැවිනි: වෙරළ, කාන්තාරය, කඳු, වැසි වනාන්තර සහ සැවානා.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 16.&lt;/ref&gt; රටේ අසල්වැසියන් වන්නේ නයිජීරියාව සහ බටහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරය; ඊසාන දෙසින් චැඩ්; නැගෙනහිරින් මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය; සහ දකුණු දෙසින් සමක ගිනියාව, ගැබොන් සහ කොංගෝ ජනරජය.

කැමරූන් ප්‍රධාන භූගෝලීය කලාප පහකට බෙදී ඇති අතර ප්‍රමුඛ භෞතික, දේශගුණික සහ ශාකමය ලක්ෂණ වලින් වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය. වෙරළබඩ තැනිතලාව ගිනියා බොක්කෙන් රට අභ්‍යන්තරයට කිලෝමීටර් 15 සිට 150 (සැතපුම් 9 සිට 93 දක්වා) දක්වා විහිදෙන අතර සාමාන්‍ය උස මීටර් 90 (අඩි 295) වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 14.&lt;/ref&gt; කෙටි වියළි සමයක් සමඟ අධික උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත මෙම තීරය ඝන වනාන්තරයක් වන අතර පෘථිවියේ ඇති තෙත්ම ස්ථාන කිහිපයක්, හරස්-සනාගා-බියෝකෝ වෙරළබඩ වනාන්තරවල කොටසක් ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 28.&lt;/ref&gt;

දකුණු කැමරූන් සානුව වෙරළබඩ තැනිතලාවේ සිට සාමාන්‍ය උස මීටර් 650 (අඩි 2,133) දක්වා ඉහළ යයි.&lt;ref name=&quot;Neba 16&quot;&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 16.&lt;/ref&gt; සමක වැසි වනාන්තරය මෙම කලාපයේ ආධිපත්‍යය දරයි, නමුත් තෙත් සහ වියලි කාල අතර ප්‍රත්‍යාවර්තනය වෙරළට වඩා අඩු ආර්ද්‍රතාවයක් ඇති කරයි. මෙම ප්‍රදේශය අත්ලාන්තික් සමක වෙරළබඩ වනාන්තර පරිසර කලාපයේ කොටසකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ICAM of Kribi Campo |url=http://www.unido.org/fileadmin/user_media/Procurement/Ahmed/16001956/16001956ZPaa_TOR_final%20Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130506165602/http://www.unido.org/fileadmin/user_media/Procurement/Ahmed/16001956/16001956ZPaa_TOR_final%20Report.pdf |archive-date=6 May 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=UNIDO}}&lt;/ref&gt;

කැමරූන් පරාසය ලෙස හඳුන්වන අක්‍රමවත් කඳු, කඳු සහ සානු දාමයක් වෙරළේ කැමරූන් කන්දේ සිට - කැමරූන් හි උසම ස්ථානය වන මීටර් 4,095 (අඩි 13,435)&lt;ref name=&quot;Neba 17&quot;&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 17.&lt;/ref&gt; කැමරූන් හි උතුරු මායිමේ චැඩ් විල දක්වා 13°05' එන්. වර්ෂාපතනය ඉහළ අගයක් ගත්තද, විශේෂයෙන් බටහිර උස් සානුවේ මෙම කලාපය සෞම්‍ය දේශගුණයක් ඇත. එහි පස කැමරූන්හි වඩාත්ම සාරවත් පස අතර වේ, විශේෂයෙන් ගිනිකඳු කැමරූන් කන්ද අවට.&lt;ref name=&quot;Neba 173&quot;&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 17.&lt;/ref&gt; මෙහි ගිනිකඳු නිසා ආවාට විල් නිර්මාණය වී ඇත. 1986 අගෝස්තු 21 දින, මෙයින් එකක් වන නියෝස් විල, කාබන් ඩයොක්සයිඩ් බෙල්ච් කර මිනිසුන් 1,700 ත් 2,000 ත් අතර සංඛ්‍යාවක් මරා දැමීය.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 161 report 1,700 killed; [[Cameroon#Hudgens|Hudgens and Trillo]] 1054 say &quot;at least 2,000&quot;; West 10 says &quot;more than 2,000&quot;.&lt;/ref&gt; මෙම ප්‍රදේශය ලෝක වනජීවී අරමුදල විසින් කැමරූනියානු උස්බිම් වනාන්තර පරිසර කලාපය ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cameroon Highlands Forests |url=http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/cameroon_highlands_forests.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501144939/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/cameroon_highlands_forests.cfm |archive-date=1 May 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=WWF}}&lt;/ref&gt;

දකුණු සානුව උතුරු දෙසින් තණකොළ සහිත රළු ආඩමාව සානුව දක්වා ඉහළ යයි. මෙම ලක්ෂණය බටහිර කඳුකර ප්‍රදේශයේ සිට විහිදෙන අතර රටේ උතුර සහ දකුණ අතර බාධකයක් සාදයි. එහි සාමාන්‍ය උන්නතාංශය මීටර් 1,100 (අඩි 3,609),&lt;ref name=&quot;Neba 162&quot;&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 16.&lt;/ref&gt; වන අතර එහි සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 22 °C (71.6 °F) සිට 25 °C (77 °F) දක්වා පරාසයක පවතින අතර අප්‍රේල් සහ ඔක්තෝබර් අතර ඉහළ වර්ෂාපතනයක් ජූලි සහ අගෝස්තු මාසවල ඉහළ යයි.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 29.&lt;/ref&gt; උතුරු පහත්බිම් ප්‍රදේශය ආඩමාව අද්දර සිට චැඩ් විල දක්වා සාමාන්‍ය උස මීටර් 300 සිට 350 දක්වා (අඩි 984 සිට 1,148 දක්වා) දක්වා විහිදේ.&lt;ref name=&quot;Neba 172&quot;&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 17.&lt;/ref&gt; එහි ලාක්ෂණික වෘක්ෂලතාදිය සැවානා පඳුරු සහ තණකොළ වේ. මෙය විරල වර්ෂාපතනයක් සහ ඉහළ මධ්‍ය උෂ්ණත්වයක් සහිත ශුෂ්ක කලාපයකි.

කැමරූන් ජලාපවහන රටා හතරක් ඇත. දකුණේ ප්‍රධාන ගංගා වන්නේ එන්ටෙම්, නියොන්ග්, සනගා සහ වූරි ය. මේවා නිරිත දෙසට හෝ බටහිර දෙසට සෘජුවම ගිනියා බොක්ක වෙත ගලා යයි. ඩීජා සහ කඩයි ගිනිකොන දෙසින් කොංගෝ ගඟට ගලා යයි. උතුරු කැමරූන් හි, බෙනූස් ගඟ උතුරින් සහ බටහිරින් ගලා ගොස් නයිජර් වෙත ගලා යයි. කැමරූන් අසල්වැසි රටවල් තුනක් සමඟ බෙදා ගන්නා චැඩ් විල වෙත ලොගෝන් උතුරට ගලා යයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Country Files: Cameroon |url=http://www.fao.org/docrep/005/T0360E/T0360E04.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130611075925/http://www.fao.org/docrep/005/t0360e/T0360E04.htm |archive-date=11 June 2013 |access-date=3 March 2013 |publisher=UN Food and Agriculture Organization}}&lt;/ref&gt;

== ආර්ථිකය සහ යටිතල පහසුකම් ==
කැමරූන් හි ඒක පුද්ගල GDP (මිලදී ගැනීමේ බලය සමානාත්මතාවය) 2017 දී ඇ.ඩො. 3,700 ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. ප්‍රධාන අපනයන වෙලඳපොලවල් නෙදර්ලන්තය, ප්‍රංශය, චීනය, බෙල්ජියම, ඉතාලිය, ඇල්ජීරියාව සහ මැලේසියාව ඇතුළත් වේ.[1]

කැමරූන් දශකයක්{{when|date=February 2023}} ශක්තිමත් ආර්ථික කාර්ය සාධනයක් ඇති අතර, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය වසරකට සාමාන්‍යයෙන් 4%ක වර්ධනය වේ. 2004-2008 කාලපරිච්ඡේදය තුළ රාජ්‍ය ණය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 60% සිට 10% දක්වා අඩු කරන ලද අතර නිල සංචිත ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 3කට වඩා හතර ගුණයකින් වැඩි විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cameroon Financial Sector Profile |url=http://www.mfw4a.org/cameroon/cameroon-financial-sector-profile.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513110637/http://www.mfw4a.org/cameroon/cameroon-financial-sector-profile.html |archive-date=13 May 2011 |access-date=24 September 2011 |publisher=MFW4A}}&lt;/ref&gt; කැමරූන් යනු මධ්‍යම අප්‍රිකානු රාජ්‍ය බැංකුවේ හවුල්කරුවකි (එය ප්‍රමුඛ ආර්ථිකයයි), මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ රේගු සහ ආර්ථික සංගමය (UDEAC) සහ අප්‍රිකාවේ ව්‍යාපාර නීතිය සමගි කිරීම සඳහා වූ සංවිධානය (OHADA).&lt;ref name=&quot;ohada.com&quot;&gt;{{cite web |title=The business law portal in Africa |url=http://www.ohada.com/index.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326033744/http://www.ohada.com/index.php |archive-date=26 March 2009 |access-date=22 March 2009 |publisher=OHADA}}&lt;/ref&gt; එහි මුදල් වර්ගය CFA ෆ්‍රෑන්ක්වේ.

විරැකියාව 2019 දී 3.38% ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cameroon Unemployment rate – data, chart |url=https://www.theglobaleconomy.com/Cameroon/unemployment_rate/ |access-date=2020-05-19 |website=TheGlobalEconomy.com |language=en}}&lt;/ref&gt; සහ ජනගහනයෙන් 23.8% ක් 2014 දී දිනකට ඇමරිකානු ඩොලර් 1.90 ක ජාත්‍යන්තර දරිද්‍රතා සීමාවට වඩා පහළින් ජීවත් වෙති.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poverty headcount ratio at $1.90 a day (2011 PPP) (% of population) – Cameroon {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.DDAY?locations=CM |access-date=2020-05-18 |website=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; 1980 ගණන්වල අග භාගයේ සිට, කැමරූන් දරිද්‍රතාවය අවම කිරීම, කර්මාන්ත පුද්ගලීකරණය කිරීම සහ ආර්ථික වර්ධනය ඉහළ නැංවීම සඳහා ලෝක බැංකුව සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) විසින් යෝජනා කරන ලද වැඩසටහන් අනුගමනය කරයි. රට තුළ සංචාරක ව්‍යාපාරය දිරිගැන්වීමට රජය පියවර ගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2011 |title=Cameroon Business Mission Fact Sheet 2010–2011 |url=http://nl.nabc.nl/Portals/0/docs/Country%20information%20pdf/CAMEROON%20Fact%20Sheet.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013032607/http://nl.nabc.nl/Portals/0/docs/Country%20information%20pdf/CAMEROON%20Fact%20Sheet.pdf |archive-date=13 October 2013 |access-date=3 March 2013 |publisher=Netherlands-African Business Council}}&lt;/ref&gt;
[[File:Taureaux_et_vaches_hollandais_à_wallya_Cameroun.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Taureaux_et_vaches_hollandais_%C3%A0_wallya_Cameroun.jpg|වම|thumb|කැමරූන්හි වැසි සමයේදී වල්යා ප්‍රජාවේ ලන්දේසි ගොනුන් සහ එළදෙනුන්]]
ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනයෙන් 70% ක් ගොවිපළවල් වන අතර කෘෂිකර්මාන්තය 2017 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 16.7% ක් ඇස්තමේන්තු කර ඇත. බොහෝ කෘෂිකර්මාන්තය සරල මෙවලම් භාවිතයෙන් දේශීය ගොවීන් විසින් යැපුම් පරිමාණයෙන් සිදු කරයි. ඔවුන් තම අතිරික්ත නිෂ්පාදන අලෙවි කරන අතර සමහරු වාණිජමය භාවිතය සඳහා වෙනම ක්ෂේත්‍ර පවත්වාගෙන යයි. නාගරික මධ්‍යස්ථාන විශේෂයෙන්ම ඔවුන්ගේ ආහාර ද්‍රව්‍ය සඳහා ගොවි කෘෂිකර්මය මත රඳා පවතී. වෙරළ තීරයේ පාංශු සහ දේශගුණය කෙසෙල්, කොකෝවා, තෙල් පාම්, රබර් සහ තේ පුළුල් වාණිජ වගාව දිරිමත් කරයි. දකුණු කැමරූන් සානුවේ අභ්‍යන්තරයේ, මුදල් බෝගවලට කෝපි, සීනි සහ දුම්කොළ ඇතුළත් වේ. කෝපි යනු බටහිර කඳුකරයේ ප්‍රධාන මුදල් බෝගයක් වන අතර උතුරේ ස්වභාවික තත්වයන් කපු, රටකජු සහ සහල් වැනි භෝග වලට හිතකරය. ෆෙයාට්‍රේඩ් කපු නිෂ්පාදනය 2004 දී කැමරූන් හි ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;Fairtrade International, University of Greenwich and Institute of Development Studies, [https://files.fairtrade.net/publications/2011_FairtradeCotton_ImpactMaliSenegaCameroonIndia_Summary.pdf Fairtrade Cotton: Assessing Impact in Mali, Senegal, Cameroon and India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210831045046/https://files.fairtrade.net/publications/2011_FairtradeCotton_ImpactMaliSenegaCameroonIndia_Summary.pdf |date=2021-08-31 }}, published May 2011, accessed 31 August 2021&lt;/ref&gt;

රට පුරා පශු සම්පත් ඇති කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cameroon livestock production map |url=http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Counprof/cameroon/figure10.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605182824/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Counprof/cameroon/figure10.htm |archive-date=5 June 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=FAO}}&lt;/ref&gt; මසුන් ඇල්ලීම පුද්ගලයින් 5,000 ක් සේවය කරන අතර සෑම වසරකම මුහුදු ආහාර ටොන් 100,000 කට වඩා සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Som, Julienne |title=Women's role in Cameroon fishing communities |url=http://www.fao.org/docrep/X0229E/x0229e05.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603014448/http://www.fao.org/docrep/X0229E/x0229e05.htm |archive-date=3 June 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=FAO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;awf&quot;&gt;{{cite web |date=28 February 2013 |title=Cameroon |url=http://www.awf.org/country/cameroon |archive-url=https://web.archive.org/web/20130416202141/http://www.awf.org/country/cameroon |archive-date=16 April 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=AWF}}&lt;/ref&gt; ග්‍රාමීය කැමරූන් වැසියන්ගේ දිගුකාලීන ප්‍රධාන ආහාරයක් වන බුෂ්මීට් අද රටේ නාගරික මධ්‍යස්ථානවල ප්‍රණීත ආහාරයකි. වාණිජ බුෂ්මීට් වෙළඳාම දැන් කැමරූන් හි වන සතුන්ට ඇති ප්‍රධාන තර්ජනය ලෙස වන විනාශය ඉක්මවා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1920391.stm|title=UK project tackles bushmeat diet|date=10 April 2002|access-date=12 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427082156/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1920391.stm|archive-date=27 April 2014|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/cooking_in_the_danger_zone/7282187.stm|title=Cameroon's bushmeat dilemma|date=14 March 2008|access-date=12 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529040509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/cooking_in_the_danger_zone/7282187.stm|archive-date=29 May 2012|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

දකුණු වැසි වනාන්තරය කැමරූන් හි මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 37%ක් ආවරණය වන පරිදි විශාල දැව සංචිත ඇත.&lt;ref name=&quot;awf2&quot;&gt;{{cite web |date=28 February 2013 |title=Cameroon |url=http://www.awf.org/country/cameroon |archive-url=https://web.archive.org/web/20130416202141/http://www.awf.org/country/cameroon |archive-date=16 April 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=AWF}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, වනාන්තරයේ විශාල ප්‍රදේශ කරා ළඟා වීමට අපහසුය. දැව කැපීම, විශාල වශයෙන් හසුරුවන්නේ විදේශීය සමාගම් විසින්,&lt;ref name=&quot;awf3&quot;&gt;{{cite web |date=28 February 2013 |title=Cameroon |url=http://www.awf.org/country/cameroon |archive-url=https://web.archive.org/web/20130416202141/http://www.awf.org/country/cameroon |archive-date=16 April 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=AWF}}&lt;/ref&gt; රජයට වසරකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 60ක් බදු වශයෙන් (1998 වන විට) සපයන අතර, දැව ආරක්ෂිත සහ තිරසාර ලෙස සූරාකෑම නීති මගින් නියම කරයි. කෙසේ වෙතත්, ප්‍රායෝගිකව, කර්මාන්තය කැමරූන් හි අවම වශයෙන් නියාමනය කරන ලද එකකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Logging in the Green Heart of Africa |url=http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/congo_basin_forests/problems/deforestation/logging/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608041738/http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/congo_basin_forests/problems/deforestation/logging/ |archive-date=8 June 2012 |access-date=12 April 2013 |publisher=WWF}}&lt;/ref&gt;

කර්මාන්තශාලා පාදක කර්මාන්තය 2017 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 26.5%ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. කැමරූන් හි කාර්මික ශක්තියෙන් 75% කට වඩා පිහිටා ඇත්තේ ඩුවාලා සහ බොනබේරි හි ය. කැමරූන් සතුව සැලකිය යුතු ඛනිජ සම්පත් ඇත, නමුත් මේවා විශාල වශයෙන් කැණීම් නොකෙරේ (කැමරූන්හි පතල් කැණීම බලන්න). 1986 සිට ඛනිජ තෙල් ලබා ගැනීම පහත වැටී ඇත, නමුත් මෙය තවමත් සැලකිය යුතු අංශයක් වන අතර මිල පහත වැටීම ආර්ථිකයට ප්‍රබල බලපෑමක් ඇති කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Cossé, Stéphane |year=2006 |title=Strengthening Transparency in the Oil Sector in Cameroon |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/pdp/2006/pdp02.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606061216/http://www.imf.org/external/pubs/ft/pdp/2006/pdp02.pdf |archive-date=6 June 2012 |access-date=12 April 2013 |publisher=IMF}}&lt;/ref&gt; වේගවත් හා දිය ඇලි දකුණු ගංගාවලට බාධා කරයි, නමුත් මෙම ස්ථාන ජල විදුලි සංවර්ධනය සඳහා අවස්ථා ලබා දෙන අතර කැමරූන්හි බලශක්තියෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් සපයයි. එඩියා හි පිහිටි විශාලතම ජල විදුලි බලාගාරය සනාග ගඟ බලගන්වයි. කැමරූන්හි ඉතිරි ශක්තිය ලැබෙන්නේ තෙල් බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන තාප එන්ජින් මගිනි. රටේ බොහෝ ප්‍රදේශ විශ්වාසදායක බල සැපයුම් නොමැතිව පවතී.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Prevost, Yves |title=Harnessing Central Africa's Hydropower Potential |url=http://www.climateparl.net/cpcontent/pdfs/Kribi,%202010-03-27,%20Parlementarians.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140427082535/http://www.climateparl.net/cpcontent/pdfs/Kribi%2C%202010-03-27%2C%20Parlementarians.pdf |archive-date=27 April 2014 |access-date=12 April 2013 |publisher=Climate Parliament}}&lt;/ref&gt;
[[File:Bateau_au_port_de_Douala1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bateau_au_port_de_Douala1.jpg|thumb|ඩුවාලා වරාය]]
කැමරූන් හි ගමනාගමනය බොහෝ විට දුෂ්කර ය. තාර දමා ඇත්තේ මාර්ගවලින් 6.6%ක් පමණි. මාර්ග බාධක බොහෝ විට පොලිසියට සහ ලිංගභේදයට සංචාරකයින්ගෙන් අල්ලස් ලබා ගැනීමට ඉඩ දීම හැර වෙනත් සුළු අරමුණු සඳහා සේවය කරයි.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Hudgens|Hudgens and Trillo]] 1036.&lt;/ref&gt; මාර්ග මංකොල්ලකෑම නැගෙනහිර සහ බටහිර දේශසීමා ඔස්සේ ගමනාගමනයට දිගු කලක් බාධා කර ඇති අතර, 2005 සිට, මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය තවදුරටත් අස්ථාවර වී ඇති හෙයින්, මෙම ගැටලුව නැඟෙනහිර ප්‍රදේශයේ උග්‍ර විය.

බහු පෞද්ගලික සමාගම් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන නගරාන්තර බස් සේවා සියලුම ප්‍රධාන නගර සම්බන්ධ කරයි. ඒවා වඩාත් ජනප්‍රිය ප්‍රවාහන මාධ්‍යයන් වන අතර පසුව දුම්රිය සේවාව කැම්රේල් වේ. දුම්රිය සේවාව බටහිරින් කුම්බා සිට නැඟෙනහිරෙන් බෙලාබෝ දක්වා සහ උතුරින් න්ගවුන්ඩේරේ දක්වා දිව යයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Getting around Cameroon |url=http://www.worldtravelguide.net/cameroon/getting-around |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130627051533/http://www.worldtravelguide.net/cameroon/getting-around |archive-date=27 June 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=World Travel Guide}}&lt;/ref&gt; ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ ඩුවාලා සහ යවුන්ඩේ හි පිහිටා ඇති අතර, තුන්වැන්න මරුවා හි ඉදිවෙමින් පවතී.&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 April 2013 |title=Equipment for the Future Maroua International Airport |url=http://www.cameroononline.org/2013/04/03/equipments-for-the-future-maroua-international-airport/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509073605/http://www.cameroononline.org/2013/04/03/equipments-for-the-future-maroua-international-airport/ |archive-date=9 May 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=Cameroon Online}}&lt;/ref&gt; ඩුවාලා යනු රටේ ප්‍රධාන වරායයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=SOS Children's Village Douala |url=http://www.soschildrensvillages.ca/where-we-help/africa/cameroon/douala/pages/default.aspx |archive-url=https://archive.today/20130615075059/http://www.soschildrensvillages.ca/where-we-help/africa/cameroon/douala/pages/default.aspx |archive-date=15 June 2013 |access-date=12 April 2013 |publisher=SOS Children's Villages}}&lt;/ref&gt; උතුරේ, බෙනෝ ගඟ ගරුවා සිට නයිජීරියාව දක්වා සෘතුමය වශයෙන් යාත්‍රා කළ හැකිය.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 68.&lt;/ref&gt;

21 වැනි සියවසේ මුල් දශකයේ සිට මාධ්‍ය නිදහස වැඩි දියුණු වී ඇතත්, පුවත්පත් දූෂිත වන අතර විශේෂ අවශ්‍යතා සහ දේශපාලන කණ්ඩායම්වලට යටත් වේ.&lt;ref name=&quot;Reporters&quot;&gt;&quot;Cameroon – Annual Report 2007&quot;.&lt;/ref&gt; රජයේ පලිගැනීම් වලක්වා ගැනීම සඳහා පුවත්පත් සාමාන්‍යයෙන් ස්වයංවාරණය කරයි. ප්‍රධාන ගුවන්විදුලි සහ රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථාන රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන අතර ගොඩබිම පදනම් වූ දුරකථන සහ විදුලි පණිවුඩ වැනි වෙනත් සන්නිවේදන බොහෝ දුරට රජයේ පාලනය යටතේ පවතී.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 20.&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, 21 වැනි සියවසේ&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 20–1.&lt;/ref&gt; පළමු දශකයේ සිට ජංගම දුරකථන ජාල සහ අන්තර්ජාල සපයන්නන් විශාල ලෙස වැඩි වී ඇති අතර ඒවා බොහෝ දුරට නියාමනය කර නොමැත.

== ජනවිකාසය ==
[[File:GedWomenDay.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GedWomenDay.JPG|වම|thumb|කාන්තා දින සැමරුමේදී කැමරූනියානු කාන්තාවන්]]
කැමරූන් හි ජනගහනය 2021 දී 27,198,628 විය. ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 62.3 කි (පිරිමි සඳහා අවුරුදු 60.6 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා අවුරුදු 64).

කැමරූන්හි පිරිමින්ට (49.5%) වඩා කාන්තාවන් (50.5%) මදක් වැඩිය. ජනගහනයෙන් 60% කට වඩා වයස අවුරුදු 25 ට අඩු අය වෙති. වයස අවුරුදු 65 ට වැඩි පුද්ගලයින් මුළු ජනගහනයෙන් 3.11% ක් පමණි.

කැමරූන් හි ජනගහනය නාගරික සහ ග්‍රාමීය වැසියන් අතර සමානව බෙදී ඇත.&lt;ref name=&quot;West 3&quot;&gt;[[Cameroon#West|West]] 3.&lt;/ref&gt; විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථානවල, බටහිර කඳුකරයේ සහ ඊසානදිග තැනිතලාවේ ජන ඝනත්වය ඉහළම අගයක් ගනී.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 109–11.&lt;/ref&gt; ඩුවාලා, යාවුන්ඩේ සහ ගරුවා විශාලතම නගර වේ. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, ආඩමාව සානුව, ගිනිකොන දිග බෙනෝ අවපාතය සහ දකුණු කැමරූන් සානුව බොහෝමයක් ජනාකීර්ණ වන්නේ විරල ලෙසය.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 111.&lt;/ref&gt;

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට අනුව, 2013 වසරේ ජනගහන වර්ධන වේගය 2.56%ක් වූ සාඵල්‍යතා අනුපාතය 4.8ක් විය.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |date=January 2015 |title=Cameroon: WHO Statistical Profile |url=https://www.who.int/gho/countries/cmr.pdf?ua=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321113025/http://www.who.int/gho/countries/cmr.pdf?ua=1 |archive-date=21 March 2017 |website=World Health Organization}}&lt;/ref&gt;

ජනාකීර්ණ බටහිර කඳුකරයේ සහ ඌන සංවර්ධිත උතුරේ ජනතාව රැකියා සඳහා වෙරළබඩ වතුකර කලාපයට සහ නාගරික මධ්‍යස්ථාන වෙත සංක්‍රමණය වෙමින් සිටිති.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 105–6.&lt;/ref&gt; කම්කරුවන් දකුණු හා නැගෙනහිර ලී මෝල් සහ වතුවල රැකියා සොයා කුඩා චලනයන් සිදුවෙමින් පවතී.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 106.&lt;/ref&gt; ජාතික ස්ත්‍රී පුරුෂ අනුපාතය සාපේක්ෂ වශයෙන් සමාන වුවත්, මෙම සංක්‍රමණිකයන් ප්‍රධාන වශයෙන් පිරිමින් වන අතර, එය සමහර කලාපවල අසමතුලිත අනුපාතවලට තුඩු දෙයි.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 103–4.&lt;/ref&gt;
[[File:Maison_obus.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maison_obus.jpg|thumb|ඈත උතුරු කලාපයේ මස්ගම් ගේ නිවෙස් පොළොවෙන් හා තණකොළවලින් සාදා ඇත.]]
ඒකාකාරී සහ බහු විවාහ යන දෙකම සිදු කරනු ලබන අතර සාමාන්‍ය කැමරූනියානු පවුල විශාල සහ ව්‍යාප්ත වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 139.&lt;/ref&gt; උතුරේ, කාන්තාවන් ගෙදරට නැඹුරු වන අතර පිරිමින් ගව පට්ටි හෝ ගොවීන් ලෙස වැඩ කරති. දකුණේ කාන්තාවන් පවුලේ ආහාර වගා කරන අතර පිරිමින් මස් සපයා මුදල් බෝග වගා කරයි. කැමරූනියානු සමාජය පුරුෂ ආධිපත්‍යයක් වන අතර කාන්තාවන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ වෙනස්කම් කිරීම සාමාන්‍ය දෙයකි.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 141.&lt;/ref&gt;

කැමරූන් හි විවිධ ජනවාර්ගික සහ භාෂාමය කණ්ඩායම් සංඛ්‍යාව 230 සහ 282 අතර යැයි ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 65, 67.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Cameroon#West|West]] 13.&lt;/ref&gt; ආඩමාව සානුව මේවා උතුරු හා දකුණු කොට්ඨාශවලට පුළුල් ලෙස බෙදී යයි. උතුරු ජනයා යනු මධ්‍යම කඳුකරයේ සහ උතුරු පහත් බිම්වල ජීවත් වන සුඩානියානු කණ්ඩායම් සහ උතුරු කැමරූන් පුරා පැතිරී සිටින ෆුලානි ය. ෂුවා අරාබිවරුන් කුඩා සංඛ්‍යාවක් ජීවත් වන්නේ චැඩ් විල අසල ය. දකුණු කැමරූන් හි බන්ටු සහ අර්ධ බන්ටු භාෂා කතා කරන්නන් වාසය කරයි. බන්ටු කතා කරන කණ්ඩායම් වෙරළබඩ සහ සමක කලාපවල වාසය කරන අතර අර්ධ-බන්ටු භාෂා කතා කරන්නන් බටහිර තණබිම් වල ජීවත් වෙති. ගයිල් සහ බකා පිග්මි ගෝත්‍රිකයන් 5,000ක් පමණ ගිනිකොනදිග සහ වෙරළබඩ වැසි වනාන්තරවල සැරිසරයි හෝ කුඩා, පාර අයිනේ ජනාවාසවල ජීවත් වෙති.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 48.&lt;/ref&gt; නයිජීරියානුවන් විශාලතම විදේශීය ජාතිකයන් සමූහය සෑදී ඇත.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 108.&lt;/ref&gt;

=== සරණාගතයින් ===
2007 දී කැමරූන් සරණාගතයින් සහ සරණාගතයින් 97,400 කට පමණ සත්කාරකත්වය ලබා දුන්නේය. මෙයින් 49,300 මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජයෙන් (බොහෝ දෙනෙක් බටහිරට යුද්ධයෙන් තල්ලු වී ඇත), 41,600 චැඩ් වෙතින් සහ 2,900 නයිජීරියාවෙන් විය.&lt;ref name=&quot;World Refugee Survey 2008&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.refugees.org/survey/|title=World Refugee Survey 2008|date=19 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002225617/http://www.refugees.org/survey/|archive-date=2 October 2008|publisher=U.S. Committee for Refugees and Immigrants}}&lt;/ref&gt; මධ්‍යම අප්‍රිකානු කොල්ලකරුවන් විසින් කැමරූනියානු පුරවැසියන් පැහැර ගැනීම් 2005 සිට වැඩි වී ඇත.

2014 මුල් මාසවලදී, මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජයේ ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් පලා යන සරණාගතයින් දහස් ගණනක් කැමරූන් වෙත පැමිණියහ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://reliefweb.int/map/cameroon/cameroon-location-refugees-and-main-entry-points-02-may-2014|title=Cameroon: Location of Refugees and Main Entry Points (as of 02 May 2014) – Cameroon|work=[[ReliefWeb]]|access-date=8 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714220137/http://reliefweb.int/map/cameroon/cameroon-location-refugees-and-main-entry-points-02-may-2014|archive-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt;

2014 ජූනි 4 දින, &quot;ඇලර්ට් නෙට්&quot; වාර්තා කළේ:

{{Quote box|&quot;දෙසැම්බරයේ සිට අසල්වැසි කැමරූන් වෙත 90,000 කට ආසන්න පිරිසක් පලා ගොස් ඇති අතර සතියකට 2,000 ක් දක්වා, වැඩි වශයෙන් කාන්තාවන් සහ ළමයින් තවමත් දේශ සීමාව තරණය කරයි.&quot;|source=- එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය -|align=center|width=75%}}

{{Quote box|&quot;කාන්තාවන් සහ ළමයින් කැමරූන් වෙත පැමිණෙන්නේ සති, සමහර විට මාස ගණනකට පසු, මහමග, ආහාර සොයා කම්පන සහගත තත්ත්වයකිනි.&quot;&lt;ref&gt;
{{cite web
| last = Nguyen
| first = Katie
| title = Cameroon: Starving, Exhausted CAR Refugees Stream Into Cameroon – UN
| work = allAfrica.com
| access-date = 8 June 2014
| date = 4 June 2014
| url = http://allafrica.com/stories/201406051108.html
| archive-url = https://web.archive.org/web/20140610095552/http://allafrica.com/stories/201406051108.html
| archive-date = 10 June 2014
}}
&lt;/ref&gt;|source=- ලෝක ආහාර වැඩසටහනේ (WFP) විධායක අධ්‍යක්ෂ, එතරින් කසින් -|align=center|width=75%}}

=== භාෂා ===
[[File:Nigeria_Benin_Cameroon_languages.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nigeria_Benin_Cameroon_languages.png|thumb|180x180පික්|කලාපයේ දේශීය භාෂා සිතියම]]
ඉංග්‍රීසි සහ ප්‍රංශ යන දෙකම නිල භාෂා වේ, නමුත් ප්‍රංශ භාෂාව බොහෝ දුරට තේරුම් ගත හැකි භාෂාව වේ. (80% කට වඩා වැඩි).&lt;ref&gt;Nathan, Fernand (ed.) (2010) [http://www.francophonie.org/IMG/pdf/langue_francaise_monde_integral.pdf ''La langue francaise dans le monde en 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603081542/http://www.francophonie.org/IMG/pdf/langue_francaise_monde_integral.pdf|date=3 June 2012}}, {{ISBN|2098824076}}.&lt;/ref&gt; මුල් ජනපදිකයන්ගේ භාෂාව වූ ජර්මානු භාෂාව බොහෝ කලකට පෙර ප්‍රංශ සහ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් විස්ථාපනය වී ඇත. කැමරූනියානු පිඩ්ජින් ඉංග්‍රීසි යනු කලින් බ්‍රිතාන්‍ය-පරිපාලනය කරන ලද ප්‍රදේශ වල භාෂා භාෂාවයි.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Neba|Neba]] 94.&lt;/ref&gt; කැම්ෆ්රැන්ග්ලයිස් නම් ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ සහ පිජින් මිශ්‍රණයක් 1970 ගණන්වල මැද භාගයේ සිට නාගරික මධ්‍යස්ථානවල ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 131&lt;/ref&gt;

යටත් විජිත භාෂාවලට අමතරව, කැමරූනියානුවන් මිලියන 20කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් කතා කරන තවත් භාෂා 250ක් පමණ ඇත.&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;Kouega, Jean-Paul. 'The Language Situation in Cameroon', Current Issues in Language Planning, vol. 8/no. 1, (2007), pp. 3–94.&lt;/ref&gt; කැමරූන් ලෝකයේ භාෂාමය වශයෙන් විවිධත්වයෙන් යුත් රටවල් අතරින් එකක් ලෙස සැලකෙන්නේ මේ නිසා ය.&lt;ref name=&quot;:53&quot;&gt;{{cite web |last=Pereltsvaig |first=Asya |date=16 June 2011 |title=Linguistic diversity in Africa and Europe – Languages Of The World |url=https://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515155945/http://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html |archive-date=15 May 2012 |access-date=4 July 2019 |website=languagesoftheworld.info}}&lt;/ref&gt;

2017 දී ෆ්‍රැන්කෝෆෝන් කථිකයන්ගේ පීඩනයට එරෙහිව ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් විරෝධතා ඇති විය.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |last=Genin |first=Aaron |date=11 February 2019 |title=AFRICAN POWDER KEG: CAMEROONIAN CONFLICT AND AFRICAN SECURITY |url=https://calrev.org/2019/02/11/african-powder-keg-cameroonian-conflict-and-african-security/ |access-date=16 April 2019 |website=The California Review |language=en-US}}&lt;/ref&gt; විරෝධතාකරුවන්ට එරෙහිව හමුදාව යොදවන ලද අතර මිනිසුන් මිය ගිය අතර, සිය ගණනක් සිරගත කරන ලද අතර දහස් ගණනක් රට හැර ගියහ.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2018/jan/03/deaths-and-detentions-as-cameroon-cracks-down-on-anglophone-activists Deaths and detentions as Cameroon cracks down on anglophone activists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103125739/https://www.theguardian.com/world/2018/jan/03/deaths-and-detentions-as-cameroon-cracks-down-on-anglophone-activists|date=3 January 2018}} The Guardian, 2018&lt;/ref&gt; මෙය ඇම්බසෝනියා ස්වාධීන ජනරජයක් ප්‍රකාශයට පත්කිරීමෙන් අවසන් විය,&lt;ref&gt;Ani, Kelechi Johnmary, Gabriel Tiobo Wose Kinge, and Victor Ojakorotu. &quot;Political crisis, protests and implications on nation building in Cameroon.&quot; African Renaissance 15.Special Issue 1 (2018): 121–139.&lt;/ref&gt; එය ඇන්ග්ලෝෆෝන් අර්බුදය දක්වා වර්ධනය විය.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{cite web |last=Genin |first=Aaron |date=11 February 2019 |title=AFRICAN POWDER KEG: CAMEROONIAN CONFLICT AND AFRICAN SECURITY |url=https://calrev.org/2019/02/11/african-powder-keg-cameroonian-conflict-and-african-security/ |access-date=16 April 2019 |website=The California Review |language=en-US}}&lt;/ref&gt; මෙම අර්බුදයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2020 ජුනි මාසය වන විට පුද්ගලයින් 740,000ක් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වී ඇති බවට ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Relief Web Humanitarian Dashboard |url=https://reliefweb.int/report/cameroon/cameroon-humanitarian-dashboard-january-june-2020 |access-date=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;

=== ආගම් ===
{{bar box|title=කැමරූන් හි ආගම (ආගමික දත්ත ලේඛනාගාර සංගමය විසින් 2020 ඇස්තමේන්තුව)&lt;ref name=&quot;National Profiles&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=40c | title=National Profiles }}&lt;/ref&gt;|titlebar=#ddd|float=right|bars={{bar percent|කතෝලික|yellow|26.6}}
{{bar percent|රෙපරමාදු|blue|22.5}}
{{bar percent|ඉස්ලාම්|green|20.2}}
{{bar percent|ආගම් නොඅදහන|black|0.8}}
{{bar percent|අප්‍රිකානු සම්ප්‍රදායික ආගම්|red|19.0}}
{{bar percent|වෙනත්, අනෙකුත් කිතුනුවන් ඇතුළුව|gray|10.8}}}}කැමරූන් හි ආගමික නිදහස සහ විවිධත්වය ඉහළ මට්ටමක පවතී. ප්‍රමුඛ ඇදහිල්ල ක්‍රිස්තියානි ධර්මය වන අතර එය ජනගහනයෙන් තුනෙන් දෙකක් පමණ ක්‍රියාත්මක වන අතර ඉස්ලාම් සැලකිය යුතු සුළුතර ඇදහිල්ලක් වන අතර එය හතරෙන් එකක් පමණ පිළිපදින්නේය. ඊට අමතරව සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි බොහෝ අය විසින් අනුගමනය කරනු ලැබේ. මුස්ලිම්වරුන් වැඩිපුරම සංකේන්ද්‍රණය වී සිටින්නේ උතුරේ වන අතර ක්‍රිස්තියානුවන් මූලික වශයෙන් දකුණු හා බටහිර ප්‍රදේශවල සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත, නමුත් ආගම් දෙකෙහිම නියැලෙන්නන් රට පුරා සොයාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;IRFR&quot;&gt;{{cite web |date=8 April 2011 |title=July–December, 2010 International Religious Freedom Report – Cameroon |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105101810/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |archive-date=5 November 2011 |access-date=29 September 2020 |publisher=US Department of State}}&lt;!--note that this is outdated; the CIA Factbook is from 2018--&gt;&lt;/ref&gt; විශාල නගරවල කණ්ඩායම් දෙකෙහිම සැලකිය යුතු ජනගහනයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;IRFR2&quot;&gt;{{cite web |date=8 April 2011 |title=July–December, 2010 International Religious Freedom Report – Cameroon |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105101810/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |archive-date=5 November 2011 |access-date=29 September 2020 |publisher=US Department of State}}&lt;!--note that this is outdated; the CIA Factbook is from 2018--&gt;&lt;/ref&gt; කැමරූන් හි මුස්ලිම්වරුන් සුෆි, සලාෆි,&lt;ref name=&quot;The Economist&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21692902-why-more-countries-are-outlawing-full-face-veil-banning-burqa|title=The veil in west Africa: Banning the burqa: Why more countries are outlawing the full-face veil|date=13 February 2016|newspaper=[[The Economist]]|access-date=15 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214211305/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21692902-why-more-countries-are-outlawing-full-face-veil-banning-burqa|archive-date=14 February 2016}}&lt;/ref&gt; ෂියා සහ නිකායට අයත් නොවන මුස්ලිම් ලෙස බෙදී ඇත.&lt;ref name=&quot;The Economist2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21692902-why-more-countries-are-outlawing-full-face-veil-banning-burqa|title=The veil in west Africa: Banning the burqa: Why more countries are outlawing the full-face veil|date=13 February 2016|newspaper=[[The Economist]]|access-date=15 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214211305/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21692902-why-more-countries-are-outlawing-full-face-veil-banning-burqa|archive-date=14 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pew Forum on Religious &amp; Public life. 9 August 2012. Retrieved 29 October 2013&lt;/ref&gt;
[[File:Yaoundé_Cathédrale.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yaound%C3%A9_Cath%C3%A9drale.jpg|වම|thumb|ජයග්‍රහණයේ අප ස්වාමිදූගේ ආසන දෙව්මැදුර, යවුන්ඩේහි කතෝලික පල්ලිය|200x200පික්]]
බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් වල කොටසක්ව සිටි වයඹ සහ නිරිතදිග පළාත්වල ජනතාව, රෙපරමාදු භක්තිකයන්ගේ වැඩිම ප්‍රතිශතයක් ඇත. දකුණු සහ බටහිර ප්‍රදේශ වල ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන ප්‍රදේශ බොහෝ දුරට කතෝලික වේ.&lt;ref name=&quot;IRFR3&quot;&gt;{{cite web |date=8 April 2011 |title=July–December, 2010 International Religious Freedom Report – Cameroon |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105101810/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |archive-date=5 November 2011 |access-date=29 September 2020 |publisher=US Department of State}}&lt;!--note that this is outdated; the CIA Factbook is from 2018--&gt;&lt;/ref&gt; දකුණු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රිස්තියානි හෝ සාම්ප්‍රදායික අප්‍රිකානු සජීවී විශ්වාසයන් හෝ මේ දෙකේ සමමුහුර්ත සංකලනයක් අනුගමනය කරයි. මිනිසුන් මන්තර ගුරුකම් ගැන පුලුල්ව විශ්වාස කරන අතර රජය එවැනි ක්‍රියාවන් තහනම් කරයි. සැක සහිත මායාකාරියන් බොහෝ විට මැර ප්‍රචණ්ඩත්වයට ලක් වේ. අන්සාර් අල්-ඉස්ලාම් නම් ඉස්ලාමීය ජිහාඩ් කණ්ඩායම උතුරු කැමරූන් හි ක්‍රියාත්මක වන බවට වාර්තා වී ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22538888 Boko Haram timeline: From preachers to slave raiders] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114221630/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22538888|date=14 November 2018}}. ''BBC''. 15 May 2013. retrieved 19 June 2013&lt;/ref&gt;

උතුරු ප්‍රදේශ වල, ප්‍රාදේශීය වශයෙන් ආධිපත්‍යය දරන ෆුලානි ජනවාර්ගික කණ්ඩායම බොහෝ දුරට මුස්ලිම් වේ, නමුත් සමස්ත ජනගහනය මුස්ලිම්වරුන්, ක්‍රිස්තියානීන් සහ ස්වදේශික ආගමික විශ්වාසයන් (ෆුලානි විසින් කිර්ඩි (&quot;මිථ්‍යාදෘෂ්ටික&quot;) ලෙස හඳුන්වනු ලබන) අනුගාමිකයින් අතර තරමක් සමානව බෙදී ඇත.&lt;ref name=&quot;IRFR4&quot;&gt;{{cite web |date=8 April 2011 |title=July–December, 2010 International Religious Freedom Report – Cameroon |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105101810/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |archive-date=5 November 2011 |access-date=29 September 2020 |publisher=US Department of State}}&lt;!--note that this is outdated; the CIA Factbook is from 2018--&gt;&lt;/ref&gt; බටහිර කලාපයේ බමුම් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම බොහෝ දුරට මුස්ලිම් වේ.&lt;ref name=&quot;IRFR5&quot;&gt;{{cite web |date=8 April 2011 |title=July–December, 2010 International Religious Freedom Report – Cameroon |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105101810/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |archive-date=5 November 2011 |access-date=29 September 2020 |publisher=US Department of State}}&lt;!--note that this is outdated; the CIA Factbook is from 2018--&gt;&lt;/ref&gt; ස්වදේශික සම්ප්‍රදායික ආගම් රට පුරා ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ක්‍රියාත්මක වන නමුත් නගරවල ප්‍රසිද්ධියේ ක්‍රියාත්මක වන්නේ කලාතුරකිනි, එයට අර්ධ වශයෙන් බොහෝ ආදිවාසී ආගමික කණ්ඩායම් සහජයෙන්ම දේශීය ස්වභාවයක් ගනී.&lt;ref name=&quot;IRFR6&quot;&gt;{{cite web |date=8 April 2011 |title=July–December, 2010 International Religious Freedom Report – Cameroon |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105101810/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010_5/168393.htm |archive-date=5 November 2011 |access-date=29 September 2020 |publisher=US Department of State}}&lt;!--note that this is outdated; the CIA Factbook is from 2018--&gt;&lt;/ref&gt;

=== අධ්‍යාපනය සහ සෞඛ්‍යය ===
[[File:Cameroonian_school_children_gather_around_U.S._Army_Master_Sgt._John_Reid,_center,_for_a_group_photo_near_Douala,_Cameroon,_March_19,_2014,_during_Central_Accord_14_140319-A-PP104-039.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cameroonian_school_children_gather_around_U.S._Army_Master_Sgt._John_Reid,_center,_for_a_group_photo_near_Douala,_Cameroon,_March_19,_2014,_during_Central_Accord_14_140319-A-PP104-039.jpg|thumb|කැමරූන් හි පාසල් දරුවන්]]
2013 දී, කැමරූන් හි සමස්ත වැඩිහිටි සාක්ෂරතා අනුපාතය 71.3% ලෙස ගණන් බලා ඇත. වයස අවුරුදු 15-24 අතර තරුණයින් අතර සාක්ෂරතා අනුපාතය පිරිමින් සඳහා 85.4% ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 76.4% ක් විය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.unicef.org/infobycountry/cameroon_statistics.html|title=Statistics|work=UNICEF|access-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224101348/https://www.unicef.org/infobycountry/cameroon_statistics.html|archive-date=24 December 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt; බොහෝ දරුවන්ට පෞද්ගලික සහ ආගමික පහසුකම්වලට වඩා ලාභදායී රජයේ පාසල් වෙත ප්‍රවේශය ඇත.&lt;ref name=&quot;Mbaku 15&quot;&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 15.&lt;/ref&gt; අධ්‍යාපන ක්‍රමය බ්‍රිතාන්‍ය සහ ප්‍රංශ පූර්වාදර්ශ මිශ්‍රණයකි&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 105–6.&lt;/ref&gt; බොහෝ උපදෙස් ඉංග්‍රීසි හෝ ප්‍රංශ භාෂාවෙන් ඇත.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 16.&lt;/ref&gt;

කැමරූන් අප්‍රිකාවේ ඉහළම පාසල් පැමිණීමේ අනුපාතයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;Mbaku 152&quot;&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 15.&lt;/ref&gt; සංස්කෘතික ආකල්ප, ගෘහස්ත රාජකාරි, අඩු වයසින් විවාහ වීම, ගැබ් ගැනීම් සහ ලිංගික හිරිහැර නිසා ගැහැනු ළමයින් පිරිමි ළමයින්ට වඩා අඩුවෙන් පාසල් යනවා. දකුණේ පැමිණීමේ අනුපාත වැඩි වුවද,&lt;ref name=&quot;Mbaku 153&quot;&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 15.&lt;/ref&gt; අසමානුපාතික ලෙස ගුරුවරුන් සංඛ්‍යාවක් එහි ස්ථානගත කර ඇති අතර, උතුරු පාසල් නිදන්ගතව අඩු සේවක සංඛ්‍යාවක් ඇත. 2013 දී ප්‍රාථමික පාසල්වලට ඇතුළත් වීමේ අනුපාතය 93.5%කි.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.unicef.org/infobycountry/cameroon_statistics.html|title=Statistics|work=UNICEF|access-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224101348/https://www.unicef.org/infobycountry/cameroon_statistics.html|archive-date=24 December 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

කැමරූන් හි පාසල් පැමිණීමට ද ළමා ශ්‍රමය බලපානු ලබයි. ඇත්ත වශයෙන්ම, ළමා ශ්‍රමයේ නරකම ආකාරයන් පිළිබඳ එක්සත් ජනපද කම්කරු දෙපාර්තමේන්තුවේ සොයාගැනීම් වාර්තා කළේ වයස අවුරුදු 5 සිට 14 දක්වා ළමුන්ගෙන් 56%ක් වැඩ කරන දරුවන් බවත්, වයස අවුරුදු 7 සිට 14 දක්වා ළමුන්ගෙන් 53%ක් පමණ වැඩ සහ පාසැල ඒකාබද්ධ බවත්ය.&lt;ref&gt;[http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/cameroon.htm 2013 Findings on the Worst Forms of Child Labor -Cameroon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150303052129/http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/cameroon.htm|date=3 March 2015}}. Dol.gov. Retrieved 29 June 2015.&lt;/ref&gt;[159] 2014 දෙසැම්බරයේදී, ජාත්‍යන්තර කම්කරු කටයුතු කාර්යාංශය විසින් නිකුත් කරන ලද ළමා ශ්‍රමිකයන් හෝ බලහත්කාර ශ්‍රමිකයන් විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද භාණ්ඩ ලැයිස්තුවක් කොකෝවා නිෂ්පාදනයේදී ළමා ශ්‍රමිකයන් වෙත යොමු වූ රටවල් අතර කැමරූන් සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/list-of-goods/ List of Goods Produced by Child Labor or Forced Labor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610003351/http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/list-of-goods/|date=10 June 2015}}. Dol.gov. Retrieved 29 June 2015.&lt;/ref&gt;[160]

සෞඛ්‍ය සේවාවේ ගුණාත්මක භාවය සාමාන්‍යයෙන් අඩුය.&lt;ref name=&quot;yqheor&quot;&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 21.&lt;/ref&gt; 2012 දී උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 56ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර නිරෝගී ආයු වසර 48ක් අපේක්ෂා කෙරේ.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite web |date=January 2015 |title=Cameroon: WHO Statistical Profile |url=https://www.who.int/gho/countries/cmr.pdf?ua=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321113025/http://www.who.int/gho/countries/cmr.pdf?ua=1 |archive-date=21 March 2017 |website=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; කැමරූන් හි සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර එක් කාන්තාවක් සඳහා සාමාන්‍ය උපත් 4.8 ක් සහ පළමු උපතේදී සාමාන්‍ය මවකගේ වයස අවුරුදු 19.7 කි.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite web |date=January 2015 |title=Cameroon: WHO Statistical Profile |url=https://www.who.int/gho/countries/cmr.pdf?ua=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321113025/http://www.who.int/gho/countries/cmr.pdf?ua=1 |archive-date=21 March 2017 |website=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට අනුව කැමරූන්හි සෑම පුද්ගලයන් 5000 කටම සිටින්නේ එක් වෛද්‍යවරයෙක් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2013/11/17/health/cnnheroes-medical-marvels/index.html|title=3 medical marvels saving lives|newspaper=CNN|access-date=18 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131122034216/http://edition.cnn.com/2013/11/17/health/cnnheroes-medical-marvels/index.html|archive-date=22 November 2013}}&lt;/ref&gt; 2014 දී, සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා වෙන් කර ඇත්තේ මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වියදමෙන් 4.1%ක් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNdata {{!}} country profile {{!}} Cameroon |url=http://data.un.org/CountryProfile.aspx?crName=cameroon |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104003329/http://data.un.org/CountryProfile.aspx?crName=cameroon |archive-date=4 November 2016 |access-date=4 February 2018 |website=data.un.org}}&lt;/ref&gt; සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියේ මූල්‍ය කප්පාදුව හේතුවෙන් වෘත්තිකයන් සිටින්නේ ස්වල්පයකි. කැමරූන් හි පුහුණුව ලැබූ වෛද්‍යවරුන් සහ හෙදියන් විදේශගත වන්නේ කැමරූන්හි වැඩ ප්‍රමාණය වැඩි වන අතර ගෙවීම දුර්වල බැවිනි. ඔවුන්ගේ උපකාර අවශ්‍ය වුවද හෙදියන් රැකියා විරහිත ය. ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් ස්වේච්ඡාවෙන් උදව් කරන නිසා ඔවුන්ගේ කුසලතා නැති නොවේ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Rose Futrih N. Njini |date=December 2012 |title=The need is so great |url=http://www.dandc.eu/en/article/cameroon-too-many-nurses-and-doctors-lack-perspective |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624235243/http://www.dandc.eu/en/article/cameroon-too-many-nurses-and-doctors-lack-perspective |archive-date=24 June 2013 |access-date=27 June 2013 |publisher=D+C Development and Cooperation/ dandc.eu}}&lt;/ref&gt; ප්‍රධාන නගරවලින් පිටත, පහසුකම් බොහෝ විට අපිරිසිදු සහ දුර්වල ලෙස සන්නද්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;West 64&quot;&gt;[[Cameroon#West|West]] 64.&lt;/ref&gt;
[[File:Life_expectancy_of_Cameroon.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Life_expectancy_of_Cameroon.svg|thumb|කැමරූන් හි ආයු අපේක්ෂාව]]
2012 දී, ප්‍රධානතම මාරාන්තික රෝග තුන වූයේ HIV/AIDS, පහළ ශ්වසන පත්‍රිකාවේ ආසාදන සහ පාචන රෝගයි.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{cite web |date=January 2015 |title=Cameroon: WHO Statistical Profile |url=https://www.who.int/gho/countries/cmr.pdf?ua=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321113025/http://www.who.int/gho/countries/cmr.pdf?ua=1 |archive-date=21 March 2017 |website=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; ආවේණික රෝග අතර ඩෙංගු උණ, ෆයිලේරියාසිස්, ලීෂ්මේනියාසිස්, මැලේරියාව, මෙනින්ජයිටිස්, ෂිස්ටෝසෝමියාසිස් සහ නිදාගැනීමේ අසනීප ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#West|West]] 58–60.&lt;/ref&gt; 2016 වසරේ HIV/AIDS ව්‍යාප්තිය අනුපාතය වයස අවුරුදු 15-49&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web |title=Cameroon |url=http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/cameroon |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223042316/http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/cameroon |archive-date=23 December 2017 |access-date=4 February 2018 |website=www.unaids.org}}&lt;/ref&gt; සඳහා 3.8%ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත, නමුත් රෝගයට එරෙහිව ඇති දැඩි අපකීර්තිය නිසා වාර්තා වූ රෝගීන් සංඛ්‍යාව කෘත්‍රිමව අඩු මට්ටමක පවතී.&lt;ref name=&quot;yqheor2&quot;&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 21.&lt;/ref&gt; 2016 දී වයස අවුරුදු 14ට අඩු ළමුන් 46,000ක් HIV සමඟ ජීවත් වන බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත. කැමරූන් හි HIV සමඟ ජීවත් වන අයගෙන් 58%ක් ඔවුන්ගේ තත්ත්වය දන්නා අතර ARV ප්‍රතිකාර ලබා ගන්නේ 37%ක් පමණි. 2016 දී, ඒඩ්ස් හේතුවෙන් 29,000 මරණ වැඩිහිටියන් හා ළමුන් තුළ සිදු විය.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite web |title=Cameroon |url=http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/cameroon |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223042316/http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/cameroon |archive-date=23 December 2017 |access-date=4 February 2018 |website=www.unaids.org}}&lt;/ref&gt;

කැමරූන් හි බහුලව පවතින සම්ප්‍රදායික චාරිත්‍රයක් වන පියයුරු මදිම ගැහැණු ළමයින්ගේ සෞඛ්‍යයට බලපායි.&lt;ref&gt;Joe, Randy. (23 June 2006) [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/5107360.stm Africa | Cameroon girls battle 'breast ironing'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211233459/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/5107360.stm|date=11 February 2007}}. BBC News. Retrieved 29 June 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/programmes/p01pgpzf BBC World Service – Outlook, Fighting 'Breast Ironing' in Cameroon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140120111044/http://www.bbc.co.uk/programmes/p01pgpzf|date=20 January 2014}}. Bbc.co.uk (16 January 2014). Retrieved 29 June 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.channel4.com/news/breast-ironing-fgm-victim-girls-chest-cameroon-uk Campaigners warn of 'breast ironing' in the UK – Channel 4 News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140820113942/http://www.channel4.com/news/breast-ironing-fgm-victim-girls-chest-cameroon-uk|date=20 August 2014}}. Channel4.com (18 April 2014). Retrieved 29 June 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bawe, Rosaline Ngunshi (24 August 2011) [http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/CEDAW/HarmfulPractices/GenderEmpowermentandDevelopment.pdf Breast Ironing : A harmful traditional practice in Cameroon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150226024853/http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/CEDAW/HarmfulPractices/GenderEmpowermentandDevelopment.pdf|date=26 February 2015}}. Gender Empowerment and Development(GeED)&lt;/ref&gt; ස්ත්‍රී ලිංග ඡේදනය (FGM) බහුලව සිදු නොවුණත්, සමහර ජනගහණයන් අතර ක්‍රියාත්මක වේ; 2013 යුනිසෙෆ් වාර්තාවකට අනුව,&lt;ref name=&quot;UNICEF2013p27&quot;&gt;[http://www.unicef.org/media/files/FGCM_Lo_res.pdf UNICEF 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405083031/http://www.unicef.org/media/files/FGCM_Lo_res.pdf|date=5 April 2015}}, p. 27.&lt;/ref&gt; කැමරූන් හි කාන්තාවන්ගෙන් 1% FGM වලට භාජනය වී ඇත. කාන්තාවන්ගේ සහ ගැහැණු ළමයින්ගේ සෞඛ්‍යයට ද බලපෑම් ඇති කරමින්, උපත් පාලන ව්‍යාප්තිය අනුපාතය 2014 දී 34.4%ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍යවරුන් සාක්ෂි මත පදනම් වූ වෛද්‍ය විද්‍යාව සඳහා ජනප්‍රිය විකල්පයක් ලෙස පවතී.

== සංස්කෘතිය ==

=== සංගීතය සහ නැටුම් ===
[[File:Baka_dancers_June_2006.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Baka_dancers_June_2006.jpg|thumb|නැටුම්කරුවන් නැඟෙනහිර කලාපයට පැමිණෙන අමුත්තන්ට ආචාර කරති.|193x193පික්]]
සංගීතය සහ නැටුම් කැමරූනියානු උත්සව, උත්සව, සමාජ රැස්වීම් සහ කතන්දර කීමේ අනිවාර්ය අංග වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 189&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;West 18&quot;&gt;[[Cameroon#West|West]] 18.&lt;/ref&gt; සාම්ප්‍රදායික නැටුම් ඉතා ඉහළ නැටුම් නිර්මාණය කර ඇති අතර පිරිමින් සහ කාන්තාවන් වෙන් කර හෝ එක් ලිංගයකට සහභාගී වීම සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කරයි.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 204.&lt;/ref&gt; නර්තනයේ අරමුණු පිරිසිදු විනෝදාස්වාදයේ සිට ආගමික භක්තිය දක්වා විහිදේ.&lt;ref name=&quot;West 182&quot;&gt;[[Cameroon#West|West]] 18.&lt;/ref&gt; සම්ප්‍රදායිකව සංගීතය වාචිකව සම්ප්‍රේෂණය වේ. සාමාන්‍ය ප්‍රසංගයක දී ගායක ගායිකාවන්ගේ ගායනයක් ඒකල වාදකයෙකු ප්‍රතිරාවය කරයි.&lt;ref name=&quot;Mbaku 189&quot;&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 189.&lt;/ref&gt;

සංගීත සහය අත්පුඩි ගැසීම සහ පාද මුද්දර දැමීම තරම් සරල විය හැක,&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 191.&lt;/ref&gt; නමුත් සාම්ප්‍රදායික වාද්‍ය භාණ්ඩවලට නර්තන ශිල්පීන් විසින් පැළඳ සිටින සීනු, අත්පුඩි ගසන, බෙර සහ කතා බෙර, නළා, අං, රැට්ල්ස්, සීරීම්, තන්තු භාණ්ඩ, විසිල් සහ සයිලෝෆෝන් ඇතුළත් වේ. මේවායේ සංයෝජන වාර්ගික කණ්ඩායම සහ කලාපය අනුව වෙනස් වේ. සමහර ප්‍රසංගකයන් වීණා වාද්‍ය භාණ්ඩයක් සමඟින් සම්පූර්ණ ගීත තනිවම ගායනා කරයි.&lt;ref name=&quot;Mbaku 1892&quot;&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 189.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Cameroon#West|West]] 18–9.&lt;/ref&gt;

ජනප්‍රිය සංගීත ශෛලීන් අතර වෙරළ තීරයේ ඇම්බසි බේ, බස්සා හි ඇසිකෝ, බංගංටේ හි මන්ගම්බු සහ බැමිලෙකේ හි ත්සමස්සි ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 184.&lt;/ref&gt; නයිජීරියානු සංගීතය ඇංග්ලෝෆෝන් කැමරූනියානු වාදකයන්ට බලපෑම් කර ඇති අතර, ප්‍රින්ස් නිකෝ ම්බර්ගාගේ &quot;ස්වීට් මදර්&quot; හි ඉහළම ගීතය ඉතිහාසයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ අප්‍රිකානු වාර්තාව වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 200.&lt;/ref&gt;

වඩාත්ම ජනප්‍රිය සංගීත ශෛලීන් දෙක වන්නේ මකොසා සහ බිකුට්සි ය. මකොසා ඩවුලා හි වර්ධනය වූ අතර ජන සංගීතය, උසස් ජීවිතය, ආත්මය සහ කොංගෝ සංගීතය මිශ්‍ර කරයි. මනු දිබංගෝ, ෆ්‍රැන්සිස් බෙබේ, මෝනි බිලේ සහ පෙටිට්-පේයිස් වැනි රංගන ශිල්පීන් 1970 සහ 1980 ගණන් වලදී මෙම ශෛලිය ලොව පුරා ප්‍රචලිත කළහ. බිකුට්සි එවොන්ඩෝ අතර යුද සංගීතය ලෙස ආරම්භ විය. ඈන්-මාරි නසී වැනි කලාකරුවන් එය 1940 ගණන්වල පටන් ජනප්‍රිය නැටුම් සංගීතයක් බවට වර්ධනය කරන ලද අතර, මමා ඔහන්ජා සහ ලෙස් ටෙට්ස් බෲලීස් වැනි ප්‍රසංගකරුවන් එය 1960, 1970 සහ 1980 ගණන් වලදී ජාත්‍යන්තරව ප්‍රචලිත කළහ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 51&lt;/ref&gt;

=== නිවාඩු දින ===
කැමරූන් හි දේශප්‍රේමය හා සම්බන්ධ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන නිවාඩු දිනය ජාතික දිනය වන අතර එය එක්සත් දිනය ලෙසද හැඳින්වේ. වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ආගමික නිවාඩු දින අතර උපකල්පන දිනය සහ නැගීමේ දිනය වේ, එය සාමාන්‍යයෙන් පාස්කු ඉරිදාට දින 39 කට පසුව වේ. වයඹ සහ නිරිතදිග පළාත්වල, සාමූහිකව අම්බසෝනියා ලෙස හැඳින්වේ, ඔක්තෝබර් 1 ජාතික නිවාඩු දිනයක් ලෙස සැලකේ, අම්බසෝනියානුවන් කැමරූන් වෙතින් නිදහස ලැබූ දිනය ලෙස සලකනු ලැබේ.&lt;ref&gt;Keke, Reginald Chikere. &quot;Southern Cameroons/Ambazonia Conflict: A Political Economy.&quot; Theory &amp; Event 23.2 (2020): 329–351.&lt;/ref&gt;

=== ආහාර පිසීම ===
[[File:Ndolè à la viande, morue et crevettes.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ndol%C3%A8_%C3%A0_la_viande_,_morue_et_crevette.jpg|thumb|කෙසෙල් සහ &quot;බොබොලෝ&quot; (මඤ්ඤොක්කා වලින් සාදන ලද) එන්ඩෝලෙ (මස් සහ ඉස්සන්) සමඟ පිරිනමනු ලැබේ]]
ප්‍රදේශය අනුව ආහාර පිසීම වෙනස් වේ, නමුත් විශාල, එක් ආහාර වේලක්, රාත්‍රී ආහාර වේලක් රට පුරා බහුලව දක්නට ලැබේ. සාමාන්‍ය ආහාරයක් පදනම් වන්නේ කොකෝයම්, බඩ ඉරිඟු, මඤ්ඤොක්කා, මෙනේරි, කෙසෙල්, අර්තාපල්, සහල් හෝ අල, බොහෝ විට පිටි ගුලිය වැනි ෆුෆු වලට තලා දමනු ලැබේ. මෙය හරිතයන්, රටකජු, පාම් ඔයිල් හෝ වෙනත් අමුද්‍රව්‍ය වලින් සාදන ලද සෝස්, සුප් හෝ ඉස්ටුවක් සමඟ පිරිනමනු ලැබේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#West|West]] 84–5.&lt;/ref&gt; මස් සහ මාළු ජනප්‍රිය නමුත් මිල අධික එකතු කිරීම් වන අතර කුකුළු මස් විශේෂ අවස්ථා සඳහා වෙන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Mbaku 121-2&quot;&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 121–2.&lt;/ref&gt; කෑම වර්ග බොහෝ විට තරමක් සැරයි; කුළුබඩුවලට ලුණු, රතු ගම්මිරිස් සෝස් සහ මැගී ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Hudgens|Hudgens and Trillo]] 1047&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Cameroon#West|West]] 84.&lt;/ref&gt;

හැඳි ගෑරුප්පු සාමාන්‍ය දෙයක්, නමුත් ආහාර සම්ප්‍රදායිකව දකුණු අතෙන් හසුරුවනු ලැබේ. උදෑසන ආහාරය කෝපි හෝ තේ සමග පාන් සහ පළතුරු ඉතිරි වේ. සාමාන්‍යයෙන් උදේ ආහාරය තිරිඟු පිටිවලින් සාදනු ලබන්නේ පෆ්-පෆ් (ඩෝනට්ස්), කෙසෙල් සහ පිටිවලින් සාදන ලද අක්‍රා කෙසෙල්, බෝංචි කේක් සහ තවත් බොහෝ ආහාර වලිනි. විශේෂයෙන් වීදි වෙළෙන්දන්ගෙන් ඒවා මිල දී ගත හැකි විශාල නගරවල කෙටි කෑම ජනප්‍රිය වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 121&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Cameroon#Hudgens|Hudgens and Trillo]] 1049.&lt;/ref&gt;

=== විලාසිතා ===
[[File:Camerounais_en_tenue_traditionnelle.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Camerounais_en_tenue_traditionnelle.jpg|thumb|කැමරූනියානු විලාසිතාව විවිධාකාර වන අතර බොහෝ විට නවීන හා සාම්ප්‍රදායික අංග මිශ්‍ර කරයි.|240x240පික්]]
කැමරූන් හි සාපේක්ෂ වශයෙන් විශාල සහ විවිධ වූ ජනගහනය එහි විලාසිතාවලින් ද විවිධ වේ. දේශගුණය, ආගමික, වාර්ගික සහ සංස්කෘතික විශ්වාසයන් සහ යටත්විජිතවාදයේ, අධිරාජ්‍යවාදයේ සහ ගෝලීයකරණයේ බලපෑම් සමකාලීන කැමරූනියානු ඇඳුමේ සාධක වේ.

කැපී පෙනෙන ඇඳුම් ආයිත්තම් අතරට ඇතුළත් වන්නේ: කැමරූන් කාන්තාවන් විසින් පැළඳ සිටින පැග්නස්, සරම්; චෙචියා, සාම්ප්රදායික තොප්පියක්; ක්වා, පිරිමි අත්බෑගයක්; සහ ගඳුර, පිරිමි චාරිත්‍රානුකූල ඇඳුම්.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cameroon clothing – A description of the traditional attire of Cameroon. |url=https://www.cameroon-today.com/cameroon-clothing.html |access-date=26 July 2020 |website=Cameroon-Today.com}}&lt;/ref&gt; දවටන සහ ලෝගු කාන්තාවන් සහ පිරිමින් විසින් බහුලව භාවිතා කරන නමුත් ඒවායේ භාවිතය ප්‍රදේශය අනුව වෙනස් වේ, උතුරේ ෆුලානි විලාසිතාවන්ගේ බලපෑම සහ දකුණේ සහ බටහිර ප්‍රදේශවල බොහෝ විට ඉග්බෝ සහ යොරුබා විලාසිතාවන් දක්නට ලැබේ.&lt;ref&gt;Culture and Customs of Cameroon, 2000, pg. 135, by, John Mukum Mbaku&lt;/ref&gt;

ඉමානේ අයිසි කැමරූන් හි ඉහළම විලාසිතා නිර්මාණකරුවන්ගෙන් කෙනෙකි සහ ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=7 April 2020 |title=Cameroon:Imane Ayissi detremined to project Cameroon's couture |url=https://www.journalducameroun.com/en/cameroonimane-ayissi-detremined-to-project-cameroons-couture/}}&lt;/ref&gt;

=== දේශීය කලා හා අත්කම් ===
සාම්ප්‍රදායික කලා සහ අත්කම් වාණිජ, සැරසිලි සහ ආගමික අරමුණු සඳහා රට පුරා ක්‍රියාත්මක වේ. ලී කැටයම් සහ මූර්ති විශේෂයෙන් සුලභ වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#West|West]] 17.&lt;/ref&gt; බටහිර උස්බිම්වල ඇති උසස් තත්ත්වයේ මැටි පිඟන් භාණ්ඩ සහ පිඟන් භාණ්ඩ සඳහා භාවිතා වේ.&lt;ref name=&quot;West 183&quot;&gt;[[Cameroon#West|West]] 18.&lt;/ref&gt; අනෙකුත් ශිල්ප අතර කූඩ විවීම, පබළු වැඩ කිරීම, පිත්තල සහ ලෝකඩ වැඩ කිරීම, කැටයම් කැටයම් සහ පින්තාරු කිරීම, එම්බ්‍රොයිඩර් සහ සම් වැඩ කිරීම ඇතුළත් වේ. සාම්ප්‍රදායික නිවාස ශෛලීන් දේශීය ද්‍රව්‍ය භාවිතා කරන අතර සංචාරක ම්බොරෝරෝ හි තාවකාලික ලී සහ පත්‍ර කූඩාරම් වල සිට දකුණේ ජනයාගේ සෘජුකෝණාස්‍රාකාර මඩ සහිත නිවාස දක්වා වෙනස් වේ. සිමෙන්ති සහ ටින් වැනි ද්‍රව්‍යවල වාසස්ථාන වැඩි වැඩියෙන් පොදු වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 110–3.&lt;/ref&gt; සමකාලීන කලාව ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබන්නේ ස්වාධීන සංස්කෘතික සංවිධාන (Doual'art, Africréa) සහ කලාකරුවන් විසින් පවත්වාගෙන යන මුලපිරීම් (ආර්ට් වොෂ්, ඇට්ලියර් වයිකින්, ආර්ට් බේකරි) විසිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mulenga, Andrew |date=30 April 2010 |title=Cameroon's indomitable contemporary art |url=http://www.postzambia.com/post-read_article.php?articleId=8690 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311124956/http://www.postzambia.com/post-read_article.php?articleId=8690 |archive-date=11 March 2014 |access-date=12 April 2013 |work=The Post}}&lt;/ref&gt;

=== සාහිත්‍ය ===
[[File:Woman_weaving_baskets_near_Lake_Ossa.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Woman_weaving_baskets_near_Lake_Ossa.jpg|වම|thumb|180x180පික්|ලිටෝරල් කලාපයේ ඔසා විල අසල කාන්තාවක් කූඩයක් වියනවා. කැමරූනියානුවන් රට පුරා එවැනි හස්ත කර්මාන්ත පුහුණු කරති.]]
කැමරූනියානු සාහිත්‍යය යුරෝපීය හා අප්‍රිකානු තේමා දෙකටම අවධානය යොමු කර ඇත. යටත් විජිත යුගයේ ලේඛකයන් වන ලුවී-මාරි පුකා සහ සැන්කී මයිමෝ යුරෝපීය මිෂනාරි සමාජ මගින් අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර කැමරූන් නූතන ලෝකයට ගෙන ඒම සඳහා යුරෝපීය සංස්කෘතියට අනුගත විය.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 80–1&lt;/ref&gt; දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු, මොන්ගෝ බෙටි සහ ෆර්ඩිනන්ඩ් ඔයෝනෝ වැනි ලේඛකයින් යටත් විජිතවාදය විශ්ලේෂණය කර විවේචනය කළ අතර උකහා ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 77, 83–4&lt;/ref&gt;

=== චිත්‍රපට සහ සාහිත්‍ය ===
නිදහසින් ටික කලකට පසු, ජීන්-පෝල් න්ගසා සහ තෙරේස් සීතා-බෙලා වැනි චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින් සමාන තේමාවන් ගවේෂණය කළහ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 119–20&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Cameroon#West|West]] 20.&lt;/ref&gt; 1960 ගණන් වලදී, මොංගෝ බෙටි, ෆර්ඩිනන්ඩ් ලියෝපෝල්ඩ් ඔයෝනෝ සහ අනෙකුත් ලේඛකයින් පශ්චාත් යටත් විජිතවාදය, අප්‍රිකානු සංවර්ධනයේ ගැටළු සහ අප්‍රිකානු අනන්‍යතාවය ප්‍රකෘතිමත් කිරීම ගවේෂණය කළහ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#Mbaku|Mbaku]] 85–6.&lt;/ref&gt; 1970 ගණන්වල මැද භාගයේදී, ජීන්-පියරේ ඩිකොංගු පිපා සහ ඩැනියෙල් කම්වා වැනි සිනමාකරුවන් සාම්ප්‍රදායික සහ පශ්චාත් යටත් විජිත සමාජය අතර ගැටුම් සමඟ කටයුතු කළහ. ඉදිරි දශක දෙක තුළ සාහිත්‍යය සහ චිත්‍රපට සම්පූර්ණයෙන්ම කැමරූනියානු තේමාවන් කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කළේය.&lt;ref&gt;[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 120.&lt;/ref&gt;

=== ක්‍රීඩා ===
[[File:Cameroon_vs_Germany_2003.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cameroon_vs_Germany_2003.jpg|thumb|කැමරූන් 2004 නොවැම්බර් 17 වන දින ලීප්සිග් හි සෙන්ට්‍රල්ස්ටැඩියන්හිදී ජර්මනියට මුහුණ දෙයි.]]
ජාතික ප්‍රතිපත්තිය සෑම ආකාරයකම ක්‍රීඩාව දැඩි ලෙස අනුමත කරයි. සාම්ප්‍රදායික ක්‍රීඩා වලට ඔරු පැදීම සහ මල්ලවපොර ඇතුළත් වන අතර, සෑම වසරකම කිලෝමීටර් 40 (සැතපුම් 25) මවුන්ට් කැමරූන් රේස් ඔෆ් හෝප් සඳහා ධාවකයන් සිය ගණනක් සහභාගී වේ.&lt;ref&gt;[[Cameroon#West|West]] 127.&lt;/ref&gt; කැමරූන් යනු ශීත ඍතු ඔලිම්පික් තරඟාවලියට සහභාගී වූ නිවර්තන කලාපීය රටවල් කිහිපයෙන් එකකි.

කැමරූන් හි ක්රීඩාව පාපන්දු විසින් ආධිපත්යය දරයි. ආධුනික පාපන්දු සමාජ බහුල, වාර්ගික රේඛා ඔස්සේ හෝ ආයතනික අනුග්‍රාහකයන් යටතේ සංවිධානය වී ඇත. ජාතික කණ්ඩායම 1982 සහ 1990 FIFA ලෝක කුසලානවල ප්‍රබල ලෙස පෙන්නුම් කිරීමෙන් පසු අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සාර්ථක එකක් විය. කැමරූන් අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලාන ශූරතා පහක් සහ 2000 ඔලිම්පික් උළෙලේ රන් පදක්කම දිනා ගෙන ඇත.&lt;ref&gt;[[Cameroon#West|West]] 92–3, 127.&lt;/ref&gt;

2016 නොවැම්බර්-දෙසැම්බර්,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/nov/20/africa-women-cup-of-nations-cameroon-opening-ceremony-football|title=Africa Women Cup of Nations kicks off in Cameroon|last1=Shearlaw|first1=Maeve|date=20 November 2016|newspaper=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20161123163325/https://www.theguardian.com/world/2016/nov/20/africa-women-cup-of-nations-cameroon-opening-ceremony-football|archive-date=23 November 2016}}&lt;/ref&gt; 2020 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ ශූරතාව සහ 2021 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලාන කාන්තා අප්‍රිකානු කුසලානයේ සත්කාරක රට කැමරූන් විය. කාන්තා පාපන්දු කණ්ඩායම හැඳින්වෙන්නේ &quot;අනභිභවනීය සිංහයන්&quot; ලෙස වන අතර, ඔවුන්ගේ පිරිමි සගයන් මෙන්, කිසිදු ප්‍රධාන කුසලානයක් දිනා නොතිබුණද, ජාත්‍යන්තර තලයේදී ද සාර්ථක වේ.

කැමරූන් ක්‍රිකට් සම්මේලනය ජාත්‍යන්තර තරඟවලට සහභාගී වීමත් සමඟ නැගී එන ක්‍රීඩාවක් ලෙස ක්‍රිකට් ද කැමරූනයට ඇතුළු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Africa Cricket Association |url=https://africacricket.com/read_more_news.php?id=118 |access-date=2022-01-25 |website=africacricket.com}}&lt;/ref&gt;

කැමරූන් ජාතික පැසිපන්දු සංගමයේ ක්‍රීඩකයින් කිහිප දෙනෙකු නිෂ්පාදනය කර ඇත, එනම් පැස්කල් සියාම්, ජොයෙල් එම්බීඩ්, D. J. ස්ට්රෝබෙරි, රූබන් බූම්ට්ජේ-බූම්ට්ජේ, ක්‍රිස්ටියන් කොලෝකෝ සහ ලූක් එම්බාහ් අ මවුට්.&lt;ref&gt;{{cite web |date= |title=Cameroon NBA Players - RealGM |url=https://basketball.realgm.com/national/teams/18/Cameroon/nba_players |publisher=Basketball.realgm.com |accessdate=2022-05-05}}&lt;/ref&gt;

හිටපු UFC හෙවිවේට් ශූර ෆ්‍රැන්සිස් නගන්නෝ කැමරූන් වලින් පැමිණේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/01/21/sports/francis-ngannou-ufc-fight.html|title=The Fearsome, Quiet Champion|last=Morgan|first=Emmanuel|date=2022-01-21|work=[[The New York Times]]|access-date=2022-04-29|issn=0362-4331|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;{{සැකිල්ල:අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}}

[[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]]</text>
      <sha1>s69oi8faxxvpgldl7e25hay4uln7vpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඝානාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20126</id>
    <revision>
      <id>794365</id>
      <parentid>716433</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243513" sha1="72r17h7ptg2ek96k13g3m1aebk2yn1y" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ඝානා ජනරජය
| common_name            = ඝානාව
| native_name            = 
| image_flag             = Flag of Ghana.svg
| image_coat             = Coat of arms of Ghana.svg
| national_motto         = &quot;නිදහස සහ යුක්තිය&quot;
| motto                  = 
| national_anthem        = &quot;[[God Bless Our Homeland Ghana]]&quot; (දෙවියන් වහන්සේ අපගේ මව්බිම ඝානාවට ආශීර්වාද කරයි)&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{center|[[File:National Anthem of Ghana.ogg]]}}&lt;/div&gt;
| image_map              = Ghana (orthographic projection).svg
| capital                = ඇක්රා
| coordinates            = {{Coord|05|33|18|N|00|11|33|W|type:city}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]&lt;ref name=&quot;The Ghanaian Government states that English is the official language&quot;&gt;{{cite web |quote=English is the official language of Ghana and is universally used in schools in addition to nine other local languages. The most widely spoken local languages are Dagbanli, Ewe, Ga and Twi. |url=http://www.ghanaembassy.org/index.php?page=language-and-religion |title=Language and Religion |publisher=Ghana Embassy |access-date=8 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301155437/https://www.ghanaembassy.org/index.php?page=language-and-religion |archive-date=1 March 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ghana – 2010 Population and Housing Census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/Census2010_Summary_report_of_final_results.pdf |title=Ghana – 2010 Population and Housing Census |work=Government of Ghana |year=2010 |access-date=1 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925192147/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/Census2010_Summary_report_of_final_results.pdf |archive-date=25 September 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| national_languages     = 
| ethnic_groups          = {{unbulleted list
|45.7% [[අකාන් ජනතාව]]
|18.5% [[මෝල්-ඩැග්බොන් ජනතාව]]
|12.8% [[ඊව් ජනතාව]]
|7.1% [[ගා-ඇඩන්ග්බේ ජනතාව]]
|6.4% [[ගුර්මා ජනතාව]]
|3.2% [[ගුවාං ජනතාව]]
|2.7% [[ගුරුන්සි ජනතාව]]
|2.0% [[මැන්ඩේ ජනතාව]]
|1.6% වෙනත් / නිශ්චිතව දක්වා නැත}}
| ethnic_groups_year     = 2021 සංගණනය&lt;ref name=&quot;statsghana1&quot;/&gt;
| religion               = 71.3% [[ක්‍රිස්තියානි]]&lt;br&gt;
-- 49.0% [[ප්‍රොතෙස්තන්ත්‍ර]]&lt;br&gt;
-- 22.3% වෙනත් ක්‍රිස්තියානි&lt;br&gt;
19.9% [[ඉස්ලාම්]]&lt;br&gt;
3.2% [[සාම්ප්‍රධායික ඇදහිලි]]&lt;br&gt;
1.1% අනාගමික&lt;br&gt;
4.5% වෙනත්
| demonym                = ඝානියානු
| government_type        = [[ඒකීය]], [[ජනාධිපති]], [[ජනරජය]]
| leader_title1          = ජනාධිපති
| leader_name1           = නානා අකුෆො-අඩ්ඩෝ
| leader_title2          = උප ජනාධිපති
| leader_name2           = මහමුදු බවුමියා
| leader_title3          = කථානායක
| leader_name3           = ඇල්බන් බැග්බින්
| leader_title4          = අගවිනිසුරු
| leader_name4           = ගර්ට්රූඩ් ටොකෝර්නූ
| legislature            = පාර්ලිමේන්තුව
| sovereignty_type       = [[එක්සත් රාජධානිය]] වෙතින් නිදහස
| established_event1     = පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජධානිය
| established_date1      = 1957 මාර්තු 6
| established_event2     = ජනරජය
| established_date2      = 1960 ජූලි 1
| area_km2               = 239,567&lt;ref name=&quot;Ghana country profile&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13433790 |website=BBC News |access-date=17 October 2023 |date=17 October 2023}}&lt;/ref&gt;
| area_rank              = 80 වෙනි
| area_sq_mi             = 92,099 &lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| percent_water          = 4.61 (11,000&amp;nbsp;km{{smallsup|2}}; 4,247&amp;nbsp;mi{{smallsup|2}})
| population_estimate    = 34,237,620 &lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook |country=Ghana |access-date=22 June 2023 |year=2023}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2023
| population_estimate_rank = 48 වෙනි
| population_density_km2 = 101.5
| population_density_sq_mi = 258.8 &lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| population_density_rank = 66 වෙනි
| GDP_PPP                = {{increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 227.189&lt;ref name=&quot;IMFWEO.GH&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=652,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Ghana) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 October 2023 |access-date=14 October 2023}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2023
| GDP_PPP_rank           = 68 වෙනි
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} ඇ.ඩො. 6,905&lt;ref name=&quot;IMFWEO.GH&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 136 වෙනි
| GDP_nominal            = {{increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 76.628&lt;ref name=&quot;IMFWEO.GH&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2023
| GDP_nominal_rank       = 89 වෙනි
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ඇ.ඩො. 2,328&lt;ref name=&quot;IMFWEO.GH&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 149 වෙනි
| Gini                   = 43.5
| Gini_year              = 2016
| Gini_change            = වැඩිවීම&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;worldbank&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=GH |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=14 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190125020447/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=GH |archive-date=25 January 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI                    = 0.632
| HDI_year               = 2021
| HDI_change             = වැඩිවීම
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |archive-date=2020-12-15 |url-status=live |title=Human Development Report 2020 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |date=15 December 2020 |access-date=15 December 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 133 වෙනි
| currency               = ඝානා සීඩී
| currency_code          = GHS
| time_zone              = [[Greenwich Mean Time|GMT]]
| utc_offset             = {{sp}}
| date_format            = දිදි/මාමා/වවවව
| drives_on              = දකුණ
| calling_code           = [[Telephone numbers in Ghana|+233]]
| iso3166code            = GH
| cctld                  = [[.gh]]
| coa_size               = 90
| religion_year          = 2021 සංගණනය&lt;ref name=&quot;statsghana1&quot;&gt;{{cite web |url=https://census2021.statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/reportthemelist/2021%20PHC%20General%20Report%20Vol%203C_Background%20Characteristics_181121.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211227194122/https://census2021.statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/reportthemelist/2021%20PHC%20General%20Report%20Vol%203C_Background%20Characteristics_181121.pdf |archive-date=2021-12-27 |url-status=live |title=2021 PHC General Report Vol 3C, Background Characteristics |website=Ghana Statistical Service}}&lt;/ref&gt;
| today                  = 
}}
'''ඝානාව''' ({{IPAc-en|ˈ|ɡ|ɑː|n|ə|audio=En-us-Ghana.ogg}}), නිල වශයෙන් '''ඝානා ජනරජය''', බටහිර අප්‍රිකාවේ රටකි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13433790|title=Ghana country profile|date=11 December 2020|access-date=26 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126143422/https://www.bbc.com/news/world-africa-13433790|archive-date=26 January 2022|publisher=BBC News|language=en-GB|url-status=live}}&lt;/ref&gt; එය දකුණින් ගිනියා බොක්ක සහ අත්ලාන්තික් සාගරය, බටහිරින් අයිවරි කෝස්ට්, උතුරින් බුර්කිනා ෆාසෝ සහ නැගෙනහිරින් ටෝගෝ සමඟ මායිම් බෙදා ගනී.&lt;ref name=&quot;warriorking&quot;&gt;Jackson, John G. (2001) ''[[iarchive:introductiontoaf00jack|Introduction to African Civilizations]]'', Citadel Press, p. 201, {{ISBN|0-8065-2189-9}}.&lt;/ref&gt; ඝානාව වර්ග කිලෝ මීටර 239,567 (වර්ග සැතපුම් 92,497 ) ක ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි, වෙරළබඩ සැවානා සිට නිවර්තන වැසි වනාන්තර දක්වා විහිදෙන විවිධ ජෛව ප්‍රමාණයන් විහිදේ. මිලියන 32 කට අධික ජනගහනයක් සිටින ඝානාව බටහිර අප්‍රිකාවේ දෙවන වැඩිම ජනගහනය සහිත රට වේ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Ghana a country to study|publisher=Library of Congress Cataloging-in-Publication Data|year=1995|page=63}}&lt;/ref&gt; අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ඇක්රා ය; අනෙකුත් නගර වන්නේ කුමාසි, තමලේ සහ සෙකොන්ඩි-ටකෝරාඩි වේ.

ඝානාවේ බිහි වූ මුල්ම රාජධානි වූයේ උතුරේ ඩග්බොන් රාජධානිය සහ බොනෝ ප්‍රාන්තය වන අතර 11 වන සියවසේදී බොනෝ රාජ්‍යය ප්‍රදේශයේ පැවතුනි.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Meyerowitz|first=Eva L. R.|url=https://books.google.com/books?id=F3lyAAAAMAAJ|title=The Early History of the Akan States of Ghana|date=1975|publisher=Red Candle Press|isbn=9780608390352}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Danver|first1=Steven L|url=https://books.google.com/books?id=vf4TBwAAQBAJ&amp;pg=PA25|title=Native Peoples of the World: An Encyclopedia of Groups, Cultures and Contemporary Issues|date=10 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46400-6|page=25|access-date=19 March 2023|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404105202/https://books.google.com/books?id=vf4TBwAAQBAJ&amp;pg=PA25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; අශාන්ති අධිරාජ්‍යය සහ දකුණේ අනෙකුත් අකාන් රාජධානි සියවස් ගණනාවක් පුරා බිහි විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 June 2002 |title=Asante Kingdom |url=http://www.ascleiden.nl/content/webdossiers/asante-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140712214333/http://www.ascleiden.nl/content/webdossiers/asante-kingdom |archive-date=12 July 2014 |access-date=8 June 2014 |publisher=[[Afrika-Studiecentrum, Leiden]]}}&lt;/ref&gt; 15 වන ශතවර්ෂයේ පටන්, පෘතුගීසි අධිරාජ්‍යය, අනෙකුත් යුරෝපීය බලවතුන් අනුගමනය කරමින්, 19 වන සියවස වන විට බ්‍රිතාන්‍යයන් අවසානයේ වෙරළ තීරයේ පාලනය පිහිටුවන තෙක් වෙළඳ අයිතිවාසිකම් සඳහා ප්‍රදේශයට තරඟ කළහ. සියවසකට වැඩි යටත් විජිත ප්‍රතිරෝධයෙන් පසුව, රටෙහි වත්මන් දේශසීමා, වෙනම බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත ප්‍රදේශ 4ක් ආවරණය කරමින් හැඩගැසුණි: ගෝල්ඩ් කෝස්ට්, අශාන්ති, උතුරු ප්‍රදේශ සහ බ්‍රිතාන්‍ය ටෝගෝලන්තය. මේවා පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන් තුළ ස්වාධීන ආධිපත්‍යයක් ලෙස ඒකාබද්ධ විය. 1957 මාර්තු 6 වන දින ඝානාව උප සහරා අප්‍රිකාවේ ස්වෛරීත්වය අත්කර ගත් පළමු රට බවට පත්විය.&lt;ref name=&quot;Universal Newsreel2&quot;&gt;{{cite video|year=1957|title=Video: A New Nation: Gold Coast becomes Ghana In Ceremony, 1957/03/07 (1957)|url=https://archive.org/details/1957-03-07_A_New_Nation|publisher=[[Universal Newsreel]]|access-date=20 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128113959/http://archive.org/details/1957-03-07_A_New_Nation|archive-date=28 January 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;First For Sub-Saharan Africa2&quot;&gt;{{cite web |title=First For Sub-Saharan Africa |url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/14chapter3.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101135716/http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/14chapter3.shtml |archive-date=1 November 2011 |access-date=29 February 2012 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Exploring Africa – Decolinization2&quot;&gt;{{cite web |title=Exploring Africa – Decolonization |url=http://exploringafrica.matrix.msu.edu/images/decolinization.jpg |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602212136/http://exploringafrica.matrix.msu.edu/images/decolinization.jpg |archive-date=2 June 2013 |access-date=29 February 2012 |publisher=Exploring Africa - Michigan State University}}&lt;/ref&gt; ඝානාව පසුව යටත් විජිතකරණ ප්‍රයත්නයන් සහ පෑන්-අප්‍රිකානු ව්‍යාපාරය කෙරෙහි බලපෑවේය.&lt;ref name=&quot;Ateku&quot;&gt;{{cite web |last=Ateku |first=Abdul-Jalilu |date=March 7, 2017 |title=Ghana is 60: An African success story with tough challenges ahead |url=http://theconversation.com/ghana-is-60-an-african-success-story-with-tough-challenges-ahead-74049 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629063944/https://theconversation.com/ghana-is-60-an-african-success-story-with-tough-challenges-ahead-74049 |archive-date=Jun 29, 2021 |access-date=27 June 2021 |website=The Conversation}}&lt;/ref&gt;

ඝානාව යනු භාෂාමය සහ ආගමික කණ්ඩායම් සහිත බහු වාර්ගික රටකි;&lt;ref name=&quot;popest&quot;&gt;{{cite web |title=2020 Population Projection by Sex, 2010–2020 |url=http://www.statsghana.gov.gh/pop_stats.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424110616/http://www.statsghana.gov.gh/pop_stats.html |archive-date=24 April 2018 |access-date=2 May 2018 |publisher=Ghana Statistical Service}}&lt;/ref&gt; අකාන් විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන අතර, ඔවුන් බහුත්වයක් සමන්විත වේ. බොහෝ ඝානාවේ ක්‍රිස්තියානීන් (71.3%); පහෙන් එකක් පමණ මුස්ලිම් ය; දහවන පිළිවෙත සම්ප්‍රදායික ඇදහිලි හෝ ආගමක් වාර්තා නොකරයි. ඝානාව යනු රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වන ජනාධිපතිවරයෙකු විසින් නායකත්වය දෙන ඒකීය ව්‍යවස්ථාපිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකි.&lt;ref name=&quot;Ghana: CIA World FactBook&quot;&gt;{{cite web |last1= |title=Ghana |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ghana/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109003331/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ghana/ |archive-date=Jan 9, 2021 |access-date=20 May 2016 |website=CIA World FactBook |publisher=}}&lt;/ref&gt; අප්‍රිකාවේ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය සඳහා, ඝානාව අප්‍රිකානු පාලනයේ 2012 ඊබ්‍රාහිම් දර්ශකයේ 7 වන ස්ථානය සහ 2012 බිඳෙනසුලු රාජ්‍ය දර්ශකයේ 5 වැනි ස්ථානයට පත්විය. එය 1993 සිට මහාද්වීපයේ නිදහස් හා වඩාත්ම ස්ථාවර රජයක් ලෙස පවත්වා ගෙන යන අතර එය සෞඛ්‍ය ආරක්ෂණය, ආර්ථික වර්ධනය සහ මානව සංවර්ධනය සම්බන්ධයෙන් සාපේක්ෂව හොඳින් ක්‍රියා කරයි,&lt;ref name=&quot;Ateku&quot; /&gt; එබැවින් එය බටහිර අප්‍රිකාවේ සහ සමස්ත අප්‍රිකාවේ සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කරයි.&lt;ref name=&quot;South America and West Africa2&quot;&gt;{{cite book|last=Kacowicz|first=Arie M.|url=https://books.google.com/books?id=itXKj0EY9zwC&amp;pg=PA144|title=Zones of Peace in the Third World: South America and West Africa|publisher=SUNY Press|year=1998|isbn=978-0-7914-3957-9|page=144|access-date=19 March 2023|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404105201/https://books.google.com/books?id=itXKj0EY9zwC&amp;pg=PA144|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ඝානාව ජාත්‍යන්තර කටයුතුවලදී බෙහෙවින් ඒකාබද්ධ වී ඇත, නොබැඳි ව්‍යාපාරයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙක්, අප්‍රිකානු සංගමය සහ බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ ආර්ථික ප්‍රජාව, 24 කණ්ඩායම සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සාමාජිකයෙකි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=13 February 2013 |title=Ghana-US relations |url=http://m.state.gov/md2860.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130405184830/http://m.state.gov/md2860.htm |archive-date=5 April 2013 |access-date=1 June 2013 |publisher=[[United States Department of State]]}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

=== මධ්‍යකාලීන රාජධානි ===
[[File:Guinea_from_Milner's_Atlas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guinea_from_Milner's_Atlas.jpg|thumb|1850 සිතියමක් බටහිර අප්‍රිකාවේ ගිනියා කලාපය සහ අවට ප්‍රදේශ තුළ අශාන්ති හි ආකාන් රාජධානිය පෙන්නුම් කරයි]]
[[File:Lidded_Vessel_(Kuduo)_MET_DP108293.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lidded_Vessel_(Kuduo)_MET_DP108293.jpg|thumb|18 වැනි සියවසේ අශාන්ති පිත්තල කුඩු. පුද්ගලික වටිනාකමක් සහ වැදගත්කමක් ඇති අනෙකුත් භාණ්ඩ මෙන්ම රන් කුඩු සහ කුඩූවල තබා ඇත. ඔවුන්ගේ අයිතිකරුවන්ගේ ක්‍රා හෝ ජීව බලය සඳහා භාජන ලෙස, කුඩුඕ එම පුද්ගලයාට ගෞරව කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති උත්සවවල ප්‍රමුඛ ලක්ෂණ විය.]]
නූතන ඝානාවේ බිහි වූ මුල්ම වාර්තාගත රාජධානි වූයේ මවුල-ඩැග්බොන් රාජ්‍යයන්ය.&lt;ref name=&quot;col&quot;&gt;{{cite web |title=Pre-Colonial Period |url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/history/pre-colonial.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123235900/http://ghanaweb.com/GhanaHomePage/history/pre-colonial.php |archive-date=23 November 2010 |access-date=13 December 2010 |publisher=Ghanaweb.com}}&lt;/ref&gt; ඩග්බොන් එක්සත් වීමට පෙර, සමාජ විමධ්‍යගත කරන ලද අතර, ඒවා ප්‍රධානියා වූයේ ටින්දඹ (ඒක වචන: ටින්දන) විසිනි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tradition and Religion in Africa: Exploring the Changing Roles of the Tindana in Dagbon |url=https://www.researchgate.net/publication/350897077}}&lt;/ref&gt; මෙම විමධ්‍යගත රාජ්‍යයන් දිගු කලක් ජීවත් වූ ගබේවා රජු විසින් එක්සත් කරන ලද අතර ස්ථාවර, සාමකාමී සමාජයක් පිහිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |last=W |first=Jessica |date=15 November 2011 |title=Invasion of the Peoples of the North |url=http://articles.ghananation.com/articles/ghana-history/3017-invasion-of-the-peoples-of-the-north.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140708222407/http://articles.ghananation.com/articles/ghana-history/3017-invasion-of-the-peoples-of-the-north.html |archive-date=8 July 2014 |access-date=22 June 2014 |publisher=GhanaNation}}&lt;/ref&gt; ඩග්බොන් වර්තමාන ඝානාවේ සීමාවෙන් ඔබ්බට විහිදේ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curtis M. |date=19 November 2011 |title=Ghana Articles: Dagomba |url=http://articles.ghananation.com/feed/articles/ghana-articles/3093-dagomba.txt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019101858/http://articles.ghananation.com/feed/articles/ghana-articles/3093-dagomba.txt |archive-date=19 October 2014 |access-date=22 August 2014 |publisher=GhanaNation.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dagomba: Background |url=http://www.bristoldrumming.com/ghanagoods/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=42&amp;Itemid=67 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714121340/http://www.bristoldrumming.com/ghanagoods/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=42&amp;Itemid=67 |archive-date=14 July 2014 |publisher=BristolDrumming}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mamprusi |url=http://www.sim.org/index.php/content/mamprusi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714184651/http://www.sim.org/index.php/content/mamprusi |archive-date=14 July 2014 |access-date=22 June 2014 |publisher=Sim.org}}&lt;/ref&gt; ඩග්බොන් වෙතින් මතු වූ රාජධානි අතර බුර්කිනා ෆාසෝහි මොසි රාජධානි,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-01-25 |title=The Mossi Kingdoms of West Africa - Right for Education |url=https://rightforeducation.org/2018/01/25/mossi-kingdoms/ |access-date=2023-10-13 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; සහ අයිවරි කෝස්ට්හි බෝනා රාජධානිය ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bouna {{!}} African kingdom {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Bouna |access-date=2023-10-13 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ඝානාවේ මුල්ම අධ්‍යාපන ක්‍රම ස්ථාපිත කරමින්,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Science and Technology in 18th Century Moliyili ) Dagomba) and the Timbuktiu Intellectual Tradition |url=https://www.researchgate.net/publication/323228777}}&lt;/ref&gt; සහ යුරෝපීය ආක්‍රමණයට පෙර ලිඛිත පිටපතක්&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lauer|first=Helen|date=November 2007|title=Depreciating African Political Culture|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0021934706286905|journal=Journal of Black Studies|language=en|volume=38|issue=2|pages=288–307|doi=10.1177/0021934706286905|issn=0021-9347|s2cid=146634078}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dagbanli Ajami and Arabic Manuscripts of Northern Ghana |url=https://open.bu.edu/handle/2144/32937 |access-date=2023-10-13 |website=open.bu.edu}}&lt;/ref&gt; භාවිතා කරමින් රාජධානිය විශාල සමෘද්ධියක් භුක්ති වින්දා. පිරිමි යටත්වැසියන් පාලනය කරන කාන්තා ප්‍රධානීන් රාජධානියේ සිටින අතර,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Female Chiefs in Dagbon Traditional Area: Role and Challenges in the Northern Region of Ghana |url=https://www.eajournals.org/wp-content/uploads/Female-Chiefs-in-Dagbon-Traditional-Area.pdf}}&lt;/ref&gt; උරුමය යන දෙකම පීතෘමූලික දැන්වීම් මාතෘ මූලික වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Refugees |first=United Nations High Commissioner for |title=Refworld {{!}} Ghana: Information about the Dagomba tribe in Ghana |url=https://www.refworld.org/docid/3ae6ab75c.html |access-date=2023-10-13 |website=Refworld |language=en}}&lt;/ref&gt; යා නා යනු ඩග්බොන් හි රජු වන අතර ගුන්ඩෝ නා යනු රැජිනයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Yaa-Naa |url=http://www.adrummerstestament.com/2/2-05_The_Yaa-Naa_and_the_Yendi_Elders_web_chapter.html |access-date=2023-10-13 |website=www.adrummerstestament.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-02-03 |title=Jan 20: In Yendi, the Yaa Naa, GundoNaa and Babatu – Interim on Slavery: Tamale-Ghana 2020 |url=https://pages.stolaf.edu/interiminghana2020/2020/02/03/jan-20-in-yendi-the-yaa-naa-gundonaa-and-babatu/ |access-date=2023-10-13 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; රාජධානිය යටත් විජිතයකින් තොරව පැවතුනි. 1896 දී ජර්මනිය නැගෙනහිර ඩැග්බොන් (නයා) ආක්‍රමණය කර ඇඩිබෝ සටනේදී එහි අගනුවර වන යෙන්ඩි&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-13 |title=German Colonialism in West Africa: Implications for German-West African Partnership in Development {{!}} H-Soz-Kult. Kommunikation und Fachinformation für die Geschichtswissenschaften {{!}} Geschichte im Netz {{!}} History in the web |url=http://www.hsozkult.de/conferencereport/id/fdkn-122532 |access-date=2023-10-13 |website=H-Soz-Kult. Kommunikation und Fachinformation für die Geschichtswissenschaften |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Different Ideas of Borders and Border Construction in Northern Ghana: Historical and Anthropological Perspectives |url=https://muse.jhu.edu/article/558361/pdf}}&lt;/ref&gt; ගිනිබත් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Pukariga|first=Dasana|date=2005|title=Dagbon recalling history, the battle of Adibo|url=https://www.africabib.org/rec.php?RID=329631551|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-04-20 |title=The Battle of Adibo fought in 1896 |url=https://www.sanatuzambang.info/2020/04/20/the-battle-of-adibo-fought-in-1896/ |access-date=2023-10-13 |website=Sanatu Zambang |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

අකාන් භාෂාව කතා කරන ජනයා පසුව ඝානාව බවට පත් වූ 15 වන සියවස දක්වා ගමන් කිරීමට පටන් ගත්හ.&lt;ref name=&quot;col&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 1996 |title=Pre-European Mining at Ashanti, Ghana |url=http://www.pdmhs.com/PDFs/ScannedBulletinArticles/Bulletin%2013-4%20-%20Pre-European%20Gold%20Mining%20at%20Ashanti,%20Ghana.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141122214748/http://www.pdmhs.com/PDFs/ScannedBulletinArticles/Bulletin%2013-4%20-%20Pre-European%20Gold%20Mining%20at%20Ashanti,%20Ghana.pdf |archive-date=22 November 2014 |access-date=24 January 2015 |publisher=Pdmhs.com |type=PDF}}&lt;/ref&gt; 16 වන සියවස වන විට, අකාන්වරුන් බොනොමන් නම් අකාන් ප්‍රාන්තයේ ස්ථාපිත කරන ලද අතර, ඒ සඳහා බ්රෝං-අහෆෝ කලාපය නම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;col&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Tvedten, Ige|author2=Hersoug, Bjørn|title=Fishing for Development: Small Scale Fisheries in Africa|url=https://books.google.com/books?id=Itt1hIbsbQsC&amp;pg=PA60|year=1992|publisher=Nordic Africa Institute|isbn=978-91-7106-327-4|pages=60–|access-date=27 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912143828/https://books.google.com/books?id=Itt1hIbsbQsC&amp;pg=PA60|archive-date=12 September 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 17 වන ශතවර්ෂයේ සිට, අකාන් ප්‍රධාන වශයෙන් රන් වෙළඳාම මත පදනම් වූ, අකාන් රාජ්‍යයන් නිර්මාණය කිරීම සඳහා, බොනොමන් ප්‍රදේශය ලෙස සැලකෙන ප්‍රදේශයෙන් මතු විය.&lt;ref&gt;Dennis M. Warren, ''The Techiman-Bono of Ghana: An Ethnography of an Akan Society''. Kendall/Hunt Publishing Company, 1975.&lt;/ref&gt; මෙම ප්‍රාන්තවලට බොනොමන් (බ්රෝං-අහෆෝ කලාපය), අශාන්ති (අශාන්ති කලාපය), ඩෙන්කියිරා (බටහිර උතුරු කලාපය), මැන්කෙසිම් රාජධානිය (මධ්‍යම කලාපය) සහ අක්වමු (නැගෙනහිර කලාපය) ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;col&quot; /&gt; 19 වන සියවස වන විට, ඝානාවේ දකුණු කොටසේ භූමි ප්‍රදේශය අශාන්ති රාජධානියට ඇතුළත් විය. අශාන්ති අධිරාජ්‍යයේ රජය මුලින්ම ලිහිල් ජාලයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වූ අතර අවසානයේ කුමාසි අගනුවර කේන්ද්‍ර කරගත් විශේෂිත නිලධාරි තන්ත‍්‍රයක් සහිත මධ්‍යගත රාජධානියක් ලෙස ක්‍රියාත්මක විය.&lt;ref name=&quot;col&quot; /&gt; යුරෝපීයයන් සමඟ ආකාන් සම්බන්ධ වීමට පෙර, අකාන් ජනතාව ප්‍රධාන වශයෙන් රත්‍රන් සහ රන් බාර් භාණ්ඩ මත පදනම් වූ ආර්ථිකයක් නිර්මාණය කළ අතර, ඒවා අප්‍රිකාවේ අනෙකුත් ප්‍රාන්ත සමඟ වෙළඳාම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;col&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=A Short History of Ashanti Gold Weights |url=http://rubens.anu.edu.au/htdocs/surveys/african/ashanti/history.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902030803/http://rubens.anu.edu.au/htdocs/surveys/african/ashanti/history.html |archive-date=2 September 2013 |access-date=24 January 2015 |publisher=Rubens.anu.edu.au}}&lt;/ref&gt; ගා-ඩැන්ග්මේ සහ එව් නිරිතදිග නයිජීරියාවේ සිට බටහිර දෙසට සංක්‍රමණය විය. එව් ඔවුන්ගේ ජීබී-කතා කරන ඥාතීන් (ඇඩ්ජා, ෆොන්, ෆෙරා ගන්) සමඟ ඔයෝ ප්‍රදේශයෙන් සංක්‍රමණය වූ අතර, සංක්‍රාන්තියේදී, බෙනින් ජනරජයේ කෙටූ, ටෝගෝ හි ටාඩෝ සහ නෝර්ට්සි (වර්තමාන ටෝගෝ හි තාප්ප සහිත නගරයක්) සමඟ පදිංචි විය. විසරණ ලක්ෂ්යය. නෝර්සි වෙතින් ඔවුන් විසුරුවා හැරීම අගෝර්කෝලි රජුගේ (අගෝර් අකෝර්ලි) ඉහළ පාලනය මගින් අවශ්‍ය විය. ගා-ඩන්ග්මේ ග්‍රේටර් ඇක්‍රා ප්‍රදේශය සහ නැඟෙනහිර කලාපයේ සමහර කොටස් අල්ලාගෙන සිටින අතර, ඊව් වෝල්ටා කලාපයේ මෙන්ම අසල්වැසි ටෝගෝ, බෙනින් ජනරජය සහ නයිජීරියාවේ (බඩග්‍රි ප්‍රදේශය අවට) දක්නට ලැබේ.

=== යුරෝපීය සබඳතා සහ යටත්විජිතවාදය ===
[[File:Elmina_slave_castle.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elmina_slave_castle.jpg|වම|thumb|1482 දී ඩියෝගෝ ද අසම්බුජා විසින් එල්මිනා කාසල් (කැස්ටෙලෝ ඩා මිනා) ඉදි කිරීමත් සමඟ පෘතුගීසීන් විසින් පෘතුගීසි ගෝල්ඩ් කෝස්ට් පිහිටුවන ලද අතර එය උප සහරා අප්‍රිකාවේ පැරණිතම යුරෝපීය ගොඩනැගිල්ල බවට පත් කළේය.]]
යුරෝපීය රාජ්‍යයන් සමඟ අකාන් වෙළඳාම ආරම්භ වූයේ 15 වැනි සියවසේ පෘතුගීසීන් සමඟ සම්බන්ධ වීමෙන් පසුවය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=History of the Ashanti People |url=http://www.modernghana.com/GhanaHome/ashanti/ashanti.asp?menu_id=6&amp;sub_menu_id=67&amp;gender=&amp;s=a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731222849/http://www.modernghana.com/GhanaHome/ashanti/ashanti.asp?menu_id=6&amp;sub_menu_id=67&amp;gender=&amp;s=a |archive-date=31 July 2013 |access-date=9 May 2013 |publisher=Modern Ghana}}&lt;/ref&gt; 15 වැනි සියවසේ ගෝල්ඩ් කෝස්ට් ප්‍රදේශයට වෙළෙඳාම සඳහා පැමිණි පෘතුගීසි ජනතාව යුරෝපීය සබඳතා ඇති කර ගත්හ. පසුව පෘතුගීසීන් විසින් පෘතුගීසි ගෝල්ඩ් කෝස්ට් (කොස්තා දෝ Ouro) පිහිටුවන ලදී, රත්‍රන් ලබා ගැනීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන ලදී. පෘතුගීසීන් වෙරළබඩ ජනාවාසයක අනෝමන්සා (සදාකාලික පානය) නමින් වෙළඳ නවාතැනක් ඉදිකළ අතර එය ඔවුන් සාඕ ජෝර්ජ් ඩා මිනා ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{cite web |title=History of Ghana |url=http://www.tonyxworld.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=2&amp;Itemid=38 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501201014/http://www.tonyxworld.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=2&amp;Itemid=38 |archive-date=1 May 2013 |access-date=20 May 2012 |publisher=TonyX}}&lt;/ref&gt;1481 දී පෘතුගාලයේ II වන ජෝන් රජු විසින් එල්මිනා මාලිගාව ඉදිකිරීමට ඩියෝගෝ ද අසම්බුජාට පැවරූ අතර එය වසර 3 කින් නිම කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;History&quot; /&gt; 1598 වන විට, ලන්දේසීන් පෘතුගීසීන් සමඟ රන් වෙළඳාමට සම්බන්ධ වූ අතර, ඕලන්ද ගෝල්ඩ් කෝස්ට් (Nederlandse Bezittingen ter Kuste van Guinea - 'ගිනියා වෙරළ තීරයේ ලන්දේසි දේපල') සහ කොමෙන්ඩා සහ කෝර්මන්සි හි බලකොටු ගොඩනඟා ගත්හ.&lt;ref name=&quot;Ghana book&quot;&gt;{{cite book|last=Levy|first=Patricia|author2=Wong, Winnie|title=Ghana|url=https://archive.org/details/ghana0000levy|url-access=registration|publisher=[[Marshall Cavendish]]|page=[https://archive.org/details/ghana0000levy/page/24 24]|year=2010|isbn=978-0-7614-4847-1}}&lt;/ref&gt; 1617 දී, ලන්දේසීන් විසින් එල්මිනා මාලිගය පෘතුගීසීන්ගෙන් සහ 1642 දී ඇක්සිම් (සාන්ත අන්තෝනි කොටුව) විසින් අල්ලා ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Ghana book&quot; /&gt;

යුරෝපීය වෙළෙන්දෝ 17 වන සියවස වන විට ස්වීඩන ජාතිකයන් ඇතුළුව රන් වෙළඳාමට සම්බන්ධ වී, ස්වීඩන් ගෝල්ඩ් කෝස්ට් (ස්වෙන්ස්කා ගුල්ඩ්කුස්ටන්) සහ ඩෙන්මාර්කය-නෝර්වේ, ඩෙන්මාර්ක ගෝල්ඩ් කෝස්ට් (ඩෑන්ස්කේ ගුල්ඩ්කිස්ට් හෝ ඩැන්ස්ක් ගිනියාව) ස්ථාපිත කළහ.&lt;ref name=&quot;History of Ghana&quot;&gt;{{cite web |title=History of Ghana |url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215170543/http://ghanaweb.com/GhanaHomePage/history/ |archive-date=15 December 2010 |access-date=10 January 2011 |publisher=ghanaweb.com}}&lt;/ref&gt; මෙම ප්‍රදේශයේ අත්ලාන්තික් සාගරයේ වහල් වෙළඳාමට යුරෝපීය වෙළඳුන් සහභාගී විය.&lt;ref name=&quot;Emmer&quot;&gt;{{cite book|last=Emmer|first=Pieter C.|edition=1st|series=Variorum Collected Studies (Book 614)|title=The Dutch in the Atlantic Economy, 1580–1880: Trade, Slavery, and Emancipation (Variorum Collected Studies)|page=17|publisher=Routledge|location=Abingdon-on-Thames|year=2018|isbn=978-0-86078-697-9}}&lt;/ref&gt; වෙළඳුන් විසින් බලකොටු සහ මාලිගා 30 කට වඩා ඉදිකරන ලදී. ජර්මානුවන් විසින් බ්‍රැන්ඩන්බර්ගර් ගෝල්ඩ් කෝස්ට් හෝ Groß Friedrichsburg පිහිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 September 2008 |title=Bush Praises Strong Leadership of Ghanaian President Kufuor |url=http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2008/09/20080915145840dmslahrellek0.5556452.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512220141/http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2008/09/20080915145840dmslahrellek0.5556452.html |archive-date=12 May 2014 |access-date=26 June 2010 |work=iipdigital.usembassy.gov}}&lt;/ref&gt; 1874 දී, මහා බ්‍රිතාන්‍යය රටේ සමහර ප්‍රදේශවල පාලනය ස්ථාපිත කළ අතර, මෙම ප්‍රදේශවලට බ්‍රිතාන්‍ය ගෝල්ඩ් කෝස්ට් තත්ත්වය පවරන ලදී.&lt;ref name=&quot;colestablish&quot;&gt;MacLean, Iain (2001), ''Rational Choice and British Politics: An Analysis of Rhetoric and Manipulation from Peel to Blair'', p. 76, {{ISBN|0-19-829529-4}}.&lt;/ref&gt; බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත බලවතුන් සහ අකාන් ජාතික රාජ්‍යයන් අතර හමුදා කටයුතු සිදු විය. අශාන්ති රාජධානිය වසර 100ක් පුරා පැවති ඇංග්ලෝ-අශාන්ති යුද්ධවලදී බ්‍රිතාන්‍යයන් කිහිප වතාවක් පරාජය කළ අතර අවසානයේ 1900 දී රන් පුටු යුද්ධයෙන් පරාජයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Puri, Jyoti|url=https://books.google.com/books?id=tEL4ToU8JSQC&amp;pg=PA76|title=Encountering Nationalism|publisher=Wiley|year=2008|isbn=978-0-470-77672-8|pages=76–|access-date=27 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915131854/https://books.google.com/books?id=tEL4ToU8JSQC&amp;pg=PA76|archive-date=15 September 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chronology of world history&quot;&gt;Chronology of world history: a calendar of principal events from 3000 BC to AD 1973, Part 1973, Rowman &amp; Littlefield, 1975, {{ISBN|0-87471-765-5}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.webcitation.org/5kwpwoVQ8?url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761580620_3/Ashanti_Kingdom.html Ashanti Kingdom], Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2009, Archived 31 October 2009.&lt;/ref&gt;

=== ස්වාධීනත්වයට මාරුවීම ===
1947 දී, &quot;The Big Six&quot; විසින් නායකත්වය දුන් අලුතින් පිහිටුවන ලද යුනයිටඩ් ගෝල්ඩ් කෝස්ට් සම්මුතිය 1946 ගෝල්ඩ් කෝස්ට් ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරණයෙන් පසුව &quot;හැකි කෙටිම කාලය තුළ ස්වයං පාලනයක්&quot; ඉල්ලා සිටියේය.&lt;ref name=&quot;History of Ghana&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Gocking, Roger|title=The History of Ghana|url=https://archive.org/details/historyofghana00gock|url-access=registration|year=2005|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-31894-8|pages=[https://archive.org/details/historyofghana00gock/page/92 92]–|access-date=27 June 2015}}&lt;/ref&gt; 1957 සිට 1966 දක්වා ඝානාවේ ප්‍රථම අගමැති සහ ජනාධිපති ලෙස නායකත්වය දුන් ඝානා ජාතිකවාදියෙකු වන ක්වාමේ න්ක්‍රුමා 1949 දී &quot;දැන් ස්වයං පාලනයක්&quot; යන ආදර්ශ පාඨය සමඟින් සම්මුති ජනතා පක්ෂය පිහිටුවීය.&lt;ref name=&quot;History of Ghana&quot; /&gt; පක්ෂය ප්‍රචණ්ඩ නොවන විරෝධතා, වැඩ වර්ජන සහ බ්‍රිතාන්‍ය බලධාරීන් සමඟ සහයෝගී නොවීම ඇතුළත් “ධනාත්මක ක්‍රියාමාර්ග” ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළේය. මෙම කාලය තුළ න්ක්රුමා අත්අඩංගුවට ගෙන වසරක සිර දඬුවමක් නියම කරන ලදී. ගෝල්ඩ් කෝස්ට් හි 1951 මහා මැතිවරණයෙන් ඔහු පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් වූ අතර සිරෙන් නිදහස් විය. ඔහු 1952 දී අගමැති වී අප්‍රිකානුකරණයේ ප්‍රතිපත්තියක් ආරම්භ කළේය.{{Citation needed|date=March 2023}}

1957 මාර්තු 6 මධ්‍යම රාත්‍රියේදී, ගෝල්ඩ් කෝස්ට්, අශාන්ති, උතුරු ප්‍රදේශ සහ බ්‍රිතාන්‍ය ටෝගෝලන්තය ඝානා නමින් බ්‍රිතාන්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය තුළ තනි ස්වාධීන ආධිපත්‍යයක් ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලදී. මෙය 1957 ඝානා නිදහස් පනත යටතේ සිදු කරන ලදී. රතු, රන්වන්, කොළ සහ කළු පැහැති තාරකාවකින් සමන්විත ඝානාවේ වත්මන් ධජය මෙම එක්සත් කිරීම දක්වා දිව යයි.&lt;ref name=&quot;Ghana flag and description&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana flag and description |url=http://www.worldatlas.com/webimage/flags/countrys/africa/ghana.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224131743/http://www.worldatlas.com/webimage/flags/countrys/africa/ghana.htm |archive-date=24 December 2012 |access-date=24 June 2013 |publisher=worldatlas.com}}&lt;/ref&gt; 1960 ජුලි 1 දින, ඝානා ව්‍යවස්ථාමය ජනමත විචාරණයෙන් සහ ඝානා ජනාධිපතිවරනයෙන් පසුව, නක්රුමා ඝානාව ජනරජයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ජනාධිපති ධූරයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Universal Newsreel&quot;&gt;{{cite video|year=1957|title=Video: A New Nation: Gold Coast becomes Ghana In Ceremony, 1957/03/07 (1957)|url=https://archive.org/details/1957-03-07_A_New_Nation|publisher=[[Universal Newsreel]]|access-date=20 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128113959/http://archive.org/details/1957-03-07_A_New_Nation|archive-date=28 January 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;First For Sub-Saharan Africa&quot;&gt;{{cite web |title=First For Sub-Saharan Africa |url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/14chapter3.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101135716/http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/14chapter3.shtml |archive-date=1 November 2011 |access-date=29 February 2012 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Exploring Africa – Decolinization&quot;&gt;{{cite web |title=Exploring Africa – Decolonization |url=http://exploringafrica.matrix.msu.edu/images/decolinization.jpg |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602212136/http://exploringafrica.matrix.msu.edu/images/decolinization.jpg |archive-date=2 June 2013 |access-date=29 February 2012 |publisher=Exploring Africa - Michigan State University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;History of Ghana&quot; /&gt; මාර්තු 6 ජාතියේ නිදහස් දිනය වන අතර ජූලි 1 ජනරජ දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=5 Things To Know About Ghana's Independence Day |url=https://www.africa.com/5-things-know-ghana-independence-day/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710225301/https://www.africa.com/5-things-know-ghana-independence-day/ |archive-date=10 July 2018 |access-date=10 July 2018 |website=Africa.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oquaye |first=Mike |date=10 January 2018 |title=What is Republic Day in Ghana? |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/What-is-Republic-Day-in-Ghana-615882 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180629211559/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/What-is-Republic-Day-in-Ghana-615882 |archive-date=29 June 2018 |access-date=29 June 2018 |website=GhanaWeb}}&lt;/ref&gt;

න්ක්රුමාහ් විසින් ඝානාවේ ඒකාධිපති පාලනයක් මෙහෙයවීය, ඔහු දේශපාලන විරුද්ධත්වය මර්දනය කර නිදහස් හා සාධාරණ නොවන මැතිවරණ පැවැත්වූයේය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mazrui|first=Ali|date=1966|title=Nkrumah: The Leninist Czar|journal=Transition|issue=26|pages=9–17|doi=10.2307/2934320|issn=0041-1191|jstor=2934320}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kilson|first=Martin L.|date=1963|title=Authoritarian and Single-Party Tendencies in African Politics|url=https://www.cambridge.org/core/journals/world-politics/article/abs/authoritarian-and-singleparty-tendencies-in-african-politics/C06E363B216E1DC2324E77AABDE4FE40|url-status=live|journal=World Politics|language=en|volume=15|issue=2|pages=262–294|doi=10.2307/2009376|issn=1086-3338|jstor=2009376|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201210711/https://www.cambridge.org/core/journals/world-politics/article/abs/authoritarian-and-singleparty-tendencies-in-african-politics/C06E363B216E1DC2324E77AABDE4FE40|archive-date=1 February 2023|access-date=6 January 2023|s2cid=154624186}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bretton|first=Henry L.|date=1958|title=Current Political Thought and Practice in Ghana*|url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/abs/current-political-thought-and-practice-in-ghana/01D51435240B4DD2FFCDF67F554FA682|url-status=live|journal=American Political Science Review|language=en|volume=52|issue=1|pages=46–63|doi=10.2307/1953012|issn=1537-5943|jstor=1953012|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201201816/https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/abs/current-political-thought-and-practice-in-ghana/01D51435240B4DD2FFCDF67F554FA682|archive-date=1 February 2023|access-date=6 January 2023|s2cid=145766298}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016 |title=Ghana's Kwame Nkrumah: visionary, authoritarian ruler and national hero |url=https://www.dw.com/en/ghanas-kwame-nkrumah-visionary-authoritarian-ruler-and-national-hero/a-19070359 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201182454/https://www.dw.com/en/ghanas-kwame-nkrumah-visionary-authoritarian-ruler-and-national-hero/a-19070359 |archive-date=1 February 2023 |access-date=6 January 2023 |website=Deutsche Welle |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1964/05/03/archives/portrait-of-nkrumah-as-dictator.html|title=Portrait of Nkrumah as Dictator|date=1964-05-03|work=The New York Times|access-date=2022-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201205439/https://www.nytimes.com/1964/05/03/archives/portrait-of-nkrumah-as-dictator.html|archive-date=1 February 2023|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1964 දී, ව්‍යවස්ථාමය සංශෝධනයක් මගින් ඝානාව ඒක-පක්ෂ රාජ්‍යයක් බවට පත් කරන ලද අතර, ජාතියේ සහ එහි පක්‍ෂයේ ජීවිත කාලය සඳහා නක්‍රුමා ජනාධිපති විය.&lt;ref&gt;{{Citation|title=VII. The Reluctant Nation|date=1964-12-31|work=One-Party Government in the Ivory Coast|pages=219–249|place=Princeton|publisher=Princeton University Press|doi=10.1515/9781400876563-012|isbn=978-1-4008-7656-3}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජනපදයේ පෙන්සිල්වේනියාවේ ලින්කන් විශ්ව විද්‍යාලයේ ඔහුගේ අධ්‍යයන කාලය තුළ මාකස් ගාර්වේ &quot;නැවත අප්‍රිකාවට&quot; ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අවධියේදී ඔහු හඳුන්වා දුන් Pan-Africanism සංකල්පය ප්‍රවර්ධනය කළ පළමු අප්‍රිකානු රාජ්‍ය නායකයා න්ක්රුමාහ් විය.&lt;ref name=&quot;History of Ghana&quot; /&gt; ඔහු ගාර්වේ, මාර්ටින් ලූතර් කිං ජූනියර් සහ ස්වභාවිකකරණය වූ ඝානා විද්‍යාඥ ඩබ්ලිව්.ඊ.බී. ඩූ බොයිස්ගේ ඉගැන්වීම් 1960 ගණන්වල ඝානාව පිහිටුවීමට ඒකාබද්ධ කළේය.&lt;ref name=&quot;History of Ghana&quot; /&gt; ඔසාග්යෙෆෝ ආචාර්ය ක්වාමේ න්ක්රුමාහ්, ඔහු ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ පරිදි, නොබැඳි ව්‍යාපාරය ආරම්භ කිරීමේදී සහ කොමියුනිස්ට්වාදය සහ සමාජවාදය පිළිබඳ ඔහුගේ මතවාදයන් ඉගැන්වීම සඳහා ක්වාමේ න්ක්රුමාහ් මතවාදී ආයතනය පිහිටුවීමෙහිලා මූලික කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=20 September 2006 |title=Of Nkrumah's Political Ideologies: Communism, Socialism, Nkrumaism |url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=110817 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725015602/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=110817 |archive-date=25 July 2015 |access-date=9 June 2015 |publisher=Ghana Web}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ ශත සංවත්සර උපන්දින සැමරුමේදී ඔහුගේ ජීවිත ජයග්‍රහණ ඝානා ජාතිකයන් විසින් පිළිගනු ලැබූ අතර, එම දිනය ඝානාවේ (ආරම්භක දිනය) රජයේ නිවාඩු දිනයක් ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |date=22 September 2012 |title=When it was made a Holiday |url=http://www.modernghana.com/news/419363/1/founders-day-to-be-placed-on-ghanas-holiday-calend.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925093111/http://www.modernghana.com/news/419363/1/founders-day-to-be-placed-on-ghanas-holiday-calend.html |archive-date=25 September 2013 |access-date=9 May 2014 |publisher=Modern Ghana}}&lt;/ref&gt;

=== ඔපරේෂන් කෝල්ඩ් චොප් සහ ඉන් පසු ===
පසුව ඝානා සන්නද්ධ හමුදාවන් විසින් &quot;ඔපරේෂන් කෝල්ඩ් චොප්&quot; යන සංකේත නාමයෙන් කුමන්ත්‍රණයකින් න්ක්රුමාහ් රජය පෙරලා දමන ලදී. මෙය සිදු වූයේ වියට්නාම යුද්ධය අවසන් කිරීමට උදව් කිරීම සඳහා වියට්නාමයේ හැනෝයි වෙත පල රහිත මෙහෙයුමක් සඳහා න්ක්රුමාහ් මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ Zhou Enlai සමඟ විදේශගතව සිටියදීය. කර්නල් එමානුවෙල් ක්වාසි කොටෝකා සහ බ්‍රිගේඩියර් අක්වාසි අෆ්රිෆාගේ නායකත්වයෙන් 1966 පෙබරවාරි 24 දින කුමන්ත්‍රණය සිදුවිය. ජාතික විමුක්ති කවුන්සිලය පිහිටුවනු ලැබුවේ, ලුතිනන් ජෙනරාල් ජෝශප් ඒ. අන්ක්‍රාගේ සභාපතිත්වය යටතේය.&lt;ref name=&quot;political &amp; social thought of Kwame Nkrumah&quot;&gt;{{cite web |year=2011 |title=The political and social thought of Kwame Nkrumah |url=http://libyadiary.files.wordpress.com/2011/09/pdf-2011-the-political-and-social-thought-of-kwame-nkrumah.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429052034/http://libyadiary.files.wordpress.com/2011/09/pdf-2011-the-political-and-social-thought-of-kwame-nkrumah.pdf |archive-date=29 April 2014 |access-date=28 April 2014 |work=Libyadiary}}&lt;/ref&gt;

බොහෝ විට ආර්ථික අස්ථාවරත්වය නිසා පීඩාවට පත් වූ ප්‍රත්‍යාවර්ත මිලිටරි සහ සිවිල් ආණ්ඩු මාලාවක්,&lt;ref&gt;{{cite book|title=A Country Study: Ghana|last=David|first=Owusu-Ansah|publisher=La Verle Berry|year=1994}}&lt;/ref&gt; 1966 සිට ඝානාව පාලනය කළ අතර, 1981 දී තාවකාලික ජාතික ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ ෆ්ලයිට් ලුතිනන් ජෙරී ජෝන් රෝලින්ග්ස් බලයට පත්වීමත් සමඟ අවසන් විය. මෙම වෙනස්කම් 1981 දී ව්‍යවස්ථාව අත්හිටුවීමට සහ දේශපාලන පක්ෂ තහනම් කිරීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;Flight Lieutenant Jerry John Rawlings (J.J Rawlings)&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.africa-confidential.com/whos-who-profile/id/424/|title=Ghana: Flight Lieutenant Jerry John Rawlings (J.J Rawlings)|work=[[Africa Confidential]]|access-date=1 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191244/http://www.africa-confidential.com/whos-who-profile/id/424/|archive-date=29 October 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ආර්ථිකය ඉක්මනින්ම පහත වැටුණු අතර, එබැවින් රෝලින්ග්ස් ව්‍යුහාත්මක ගැලපුම් සැලැස්මක් සාකච්ඡා කළේය, බොහෝ පැරණි ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති වෙනස් කළේය, සහ 1980 ගණන්වල මැද භාගයේ වර්ධනය යථා තත්ත්වයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Rawlings: The legacy&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1050310.stm|title=Rawlings: The legacy|date=1 December 2000|access-date=1 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828010357/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1050310.stm|archive-date=28 August 2017|publisher=BBC News|url-status=live}}&lt;/ref&gt; බහු-පක්ෂ ක්‍රම දේශපාලනය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් 1992 ජනාධිපතිවරණයේදී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, එහිදී රෝලිං තේරී පත් වූ අතර, නැවතත් 1996 මහ මැතිවරණයේදීද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Elections in Ghana&quot;&gt;{{cite web |title=Elections in Ghana |url=http://africanelections.tripod.com/gh.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120530060759/http://africanelections.tripod.com/gh.html |archive-date=30 May 2012 |access-date=1 June 2013 |work=Africanelections.tripod.com}}&lt;/ref&gt;[[File:Kpetoee.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kpetoee.jpg|thumb|2015 දී සාම්ප්‍රදායික ප්‍රධානීන්]]

1994 දී උතුරු ඝානාවේ පැවති කොන්කොම්බා සහ නානුම්බා, දාගොම්බා සහ ගොන්ජා ඇතුළු අනෙකුත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතර ගෝත්‍රික යුද්ධයකදී මිනිසුන් 1,000 ත් 2,000 ත් අතර ප්‍රමාණයක් මිය ගිය අතර 150,000 ක් අවතැන් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Refugees |first=United Nations High Commissioner for |date=26 September 2000 |title=Refworld {{!}} Ghana: Conflict between the Konkomba and Nanumba tribes and the government response to the conflict (1994 – September 2000) |url=https://www.refworld.org/docid/3df4be33c.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426203557/https://www.refworld.org/docid/3df4be33c.html |archive-date=26 April 2019 |access-date=8 January 2022 |website=Refworld}}&lt;/ref&gt;

2000 මහ මැතිවරණයෙන් පසුව, නව දේශප්‍රේමී පක්ෂයේ ජෝන් කුෆූර් 2001 ජනවාරි 7 වන දින ඝානාවේ ජනාධිපති බවට පත් වූ අතර 2004 දී නැවත තේරී පත් වූ අතර, එමඟින් ඝානාවේ ජනාධිපති ලෙස වාර දෙකක් (කාල සීමාව) සේවය කළ අතර පළමු වරට එය සනිටුහන් කළේය. හතරවන ජනරජය, නීත්‍යානුකූලව තේරී පත් වූ එක් රාජ්‍ය නායකයෙකුගෙන් සහ රජයේ ප්‍රධානියාගෙන් තවත් රාජ්‍ය නායකයෙකුට බලය මාරු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Elections in Ghana&quot; /&gt;

Nana Akufo-Addo, පාලක පක්ෂ අපේක්ෂකයා, ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කොංග්‍රසයේ ජෝන් අටා මිල්ස් විසින් ඉතා ආසන්න 2008 මහා මැතිවරණයකින් පරාජයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/2009-01-03-ghana-election_N.htm|title=Opposition leader wins presidency in Ghana|last=Kokutse|first=Francis|date=3 January 2009|work=USA Today|access-date=9 May 2014|archive-url=https://archive.today/20121209072058/http://www.usatoday.com/news/world/2009-01-03-ghana-election_N.htm|archive-date=9 December 2012|agency=Associated Press|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Emmanuel Gyimah-Boadi, &quot;The 2008 Freedom House Survey: Another Step Forward for Ghana.&quot; ''Journal of Democracy'' 20.2 (2009): 138–152 [https://muse.jhu.edu/article/262756/summary excerpt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818201829/https://muse.jhu.edu/article/262756/summary|date=18 August 2022}}.&lt;/ref&gt; මිල්ස් ස්වභාවික හේතූන් මත මිය ගිය අතර උප ජනාධිපති ජෝන් මහාමා විසින් 2012 ජූලි 24 දින පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/07/25/world/africa/john-atta-mills-ghanas-president-dies-68.html|title=Atta Mills dies|date=25 July 2012|work=The New York Times|access-date=9 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709161829/http://www.nytimes.com/2012/07/25/world/africa/john-atta-mills-ghanas-president-dies-68.html|archive-date=9 July 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2012 මහා මැතිවරණයෙන් පසුව, මහාමා තමාගේම අයිතියෙන් ජනාධිපති බවට පත් විය,&lt;ref name=&quot;Ghanaian President John Dramani Mahama sworn in&quot;&gt;{{cite news|url=http://english.sina.com/world/p/2013/0107/545991.html|title=Ghanaian President John Dramani Mahama sworn in|date=7 January 2013|access-date=30 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005011622/http://english.sina.com/world/p/2013/0107/545991.html|archive-date=5 October 2013|publisher=[[Sina Corp]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; සහ ඝානාව &quot;ස්ථාවර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක්&quot; ලෙස විස්තර කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;OBG2012&quot;&gt;{{cite web |date=2013 |title=Ghana - Economy: Keep calm and carry on: A strong and stable democracy has been built over the years |url=https://oxfordbusinessgroup.com/reports/ghana/2012-report/economy/keep-calm-and-carry-on-a-strong-and-stable-democracy-has-been-built-over-the-years |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423125221/https://oxfordbusinessgroup.com/reports/ghana/2012-report/economy/keep-calm-and-carry-on-a-strong-and-stable-democracy-has-been-built-over-the-years |archive-date=23 April 2023 |access-date=23 April 2023 |publisher=Oxford Business Group}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2016 |title=BTI 2016: Ghana Country Report |url=https://bti-project.org/fileadmin/api/content/en/downloads/reports/country_report_2016_GHA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127192937/https://bti-project.org/fileadmin/api/content/en/downloads/reports/country_report_2016_GHA.pdf |archive-date=27 January 2022 |access-date=23 April 2023 |website=BTI Transformation Index |publisher=[[Bertelsmann Stiftung]] |location=Gütersloh}}&lt;/ref&gt; 2016 මහ මැතිවරණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස,&lt;ref&gt;{{cite web |date=7 December 2016 |title=What the world media is saying about Ghana's 2016 elections – YEN.COM.GH |url=https://yen.com.gh/85240-what-world-media-ghanas-2016-elections.html#85240 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161208122522/https://yen.com.gh/85240-what-world-media-ghanas-2016-elections.html#85240 |archive-date=8 December 2016 |access-date=7 December 2016 |work=yen.com.gh}}&lt;/ref&gt; Nana Akufo-Addo 2017 ජනවාරි 7 දින ජනාධිපති බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=2016 Presidential Results |url=http://www.thumbsapp.com.gh/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519211542/http://www.thumbsapp.com.gh/ |archive-date=19 May 2017 |access-date=18 March 2017 |website=Ghana Electoral Commission}}&lt;/ref&gt; 2020 දී දැඩි තරඟකාරී මැතිවරණයකින් පසුව ඔහු නැවත තේරී පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 December 2020 |title=Ghana election: Nana Akufo-Addo re-elected as president |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-55236356 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209194653/https://www.bbc.com/news/world-africa-55236356 |archive-date=9 December 2020 |access-date=21 June 2021 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

වනාන්තර විනාශයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා, 2021 ජුනි 11 වන දින Ghana විසින් හරිත ඝානා දිනය ආරම්භ කරන ලද අතර, රටේ වැසි වනාන්තර ආවරණය ආරක්ෂා කිරීමේ සාන්ද්‍රගත ප්‍රයත්නයක් ලෙස ගස් මිලියන 5 ක් සිටුවීමේ අරමුණින්.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Planting of Five Million Tres on 11th June, 2021 the Green Ghana in the Bosomtwe Constituency {{!}} Bosomtwe District Assembly |url=http://www.bosomtwe.gov.gh/article/planting-five-million-trees-11th-june2021-green-ghana-bosomtwe-constituency |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216230232/http://www.bosomtwe.gov.gh/article/planting-five-million-trees-11th-june2021-green-ghana-bosomtwe-constituency |archive-date=16 February 2022 |access-date=16 February 2022 |website=www.bosomtwe.gov.gh}}&lt;/ref&gt;

== භූගෝලය ==
ඝානාව සමකයට අංශක කිහිපයක් උතුරින් ගිනියා බොක්කෙහි පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;Geography Physical&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana: Geography Physical |url=http://www.photius.com/countries/ghana/geography/ghana_geography_physical_setting.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060123/http://www.photius.com/countries/ghana/geography/ghana_geography_physical_setting.html |archive-date=21 September 2013 |access-date=24 June 2013 |publisher=photius.com}}, {{cite web |title=Ghana: Location and Size |url=http://www.photius.com/countries/ghana/geography/ghana_geography_location_and_size.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060248/http://www.photius.com/countries/ghana/geography/ghana_geography_location_and_size.html |archive-date=21 September 2013 |access-date=24 June 2013 |publisher=photius.com}}&lt;/ref&gt; එය වර්ග කිලෝ මීටර 239,535 (වර්ග සැතපුම් 92,485)&lt;ref name=&quot;Ghana&quot;&gt;{{cite web |date=August 2023 |title=Ghana |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ghana/}}&lt;/ref&gt; ක ප්‍රදේශයක් පුරා විහිදෙන අතර එහි දකුණට අත්ලාන්තික් සාගරයේ ගිනියා බොක්කෙහි කිලෝමීටර 560 (සැතපුම් 350) විහිදෙන අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;Geography Physical&quot; /&gt; ඩොඩි දූපත සහ බොබෝවාසි දූපත දකුණු වෙරළට ආසන්නයේ පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;Ghana low plains2&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana low plains |url=http://www.photius.com/countries/ghana/geography/ghana_geography_the_low_plains.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060245/http://www.photius.com/countries/ghana/geography/ghana_geography_the_low_plains.html |archive-date=21 September 2013 |access-date=24 June 2013 |publisher=photius.com}}&lt;/ref&gt; එය 4°45'N සහ 11°N අක්ෂාංශ අතර පිහිටා ඇති අතර දේශාංශ 1°15'E සහ 3°15'W අතර පිහිටා ඇත. ප්‍රධාන මැරිඩියන් (දේෂාංශ රේඛාවක්) ඝානාව හරහා විශේෂයෙන්ම තේමා (නගරයක්) හරහා ගමන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Geography Physical&quot; /&gt; ඝානාව වෙනත් ඕනෑම රටකට වඩා ප්‍රයිම් මෙරිඩියන් සහ සමක ඡේදනයට භූගෝලීය වශයෙන් සමීප වේ, මෙම ලක්ෂ්‍යය, (0°, 0°), ඝානාවේ ගිනිකොනදිග වෙරළට කිලෝමීටර් 614ක් (සැතපුම් 382) ඔබ්බෙන් අත්ලාන්තික් සාගරයේ පිහිටා ඇත.

දකුණු වෙරළබඩ පඳුරු හා වනාන්තර සමඟ මිශ්‍ර වූ තෘණ බිම් ඝානාවේ ආධිපත්‍යය දරයි, වනාන්තර වෙරළේ සිට උතුරු දෙසට කිලෝ මීටර 320 (සැතපුම් 200) සහ නැගෙනහිර දෙසට උපරිම වශයෙන් කිලෝ මීටර 270 (සැතපුම් 170) කි. කාර්මික ඛනිජ සහ දැව කැණීම සඳහා ස්ථාන සහිත වේ.&lt;ref name=&quot;Geography Physical&quot; /&gt; ඝානාව භෞමික පරිසර කලාප 5කට නිවහන වේ: නැගෙනහිර ගිනියානු වනාන්තර, ගිනියානු වනාන්තර-සැවානා මොසෙයික්, බටහිර සුඩාන සැවානා, මධ්‍යම අප්‍රිකානු කඩොලාන සහ ගිනියානු කඩොලාන.&lt;ref name=&quot;DinersteinOlson2017&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|year=2017|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|pages=534–545|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pmc=5451287|pmid=28608869|doi-access=free|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad}}&lt;/ref&gt; එහි 2018 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 4.53/10ක් තිබූ අතර එය රටවල් 172ක් අතරින් ගෝලීය වශයෙන් 112 වැනි ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;FLII-Supplementary&quot;&gt;{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|year=2020|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|page=5978|bibcode=2020NatCo..11.5978G|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|issn=2041-1723|pmc=7723057|pmid=33293507|doi-access=free|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.}}&lt;/ref&gt;

වයිට් වෝල්ටා ගංගාව සහ එහි අතු ගංගාව වන බ්ලැක් වෝල්ටා, ඝානාව හරහා දකුණට ගලා යන වෝල්ටා විලට වැටේ. පරිමාව අනුව ලොව තුන්වන විශාලතම ජලාශය වන අතර මතුපිට ප්‍රමාණයෙන් විශාලතම ජලාශය වන අතර, 1965 දී නිම කරන ලද ජලවිදුලි අකොසොම්බෝ වේල්ලෙන්&lt;ref&gt;{{cite web |date=29 September 2013 |title=Top 10 biggest dams |url=https://www.water-technology.net/features/feature-ten-largest-dams-in-the-world-reservoirs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130182444/https://www.water-technology.net/features/feature-ten-largest-dams-in-the-world-reservoirs/ |archive-date=30 November 2022 |access-date=5 December 2021 |work=Water Technology}}&lt;/ref&gt; සෑදී ඇත. වෝල්ටා විලෙන් වෝල්ටා ගග පිටතට ගලා ගොස් ගිනියා බොක්ක තුලින් මුහුදට වැටේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Profile of Major Rivers in Ghana |url=https://www.ghanamaritime.org/uploads/39536-profile-of-major-rivers-in-ghana.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215083109/http://www.ghanamaritime.org/uploads/39536-profile-of-major-rivers-in-ghana.pdf |archive-date=2017-12-15 |access-date=5 December 2021 |work=Ghana Maritime Authority}}&lt;/ref&gt; ඝානාවේ උතුරු කෙළවර පුල්මකොං වන අතර ඝානාවේ දකුණු කෙළවර කේප් ත්‍රී පොයින්ට්ස් වේ.&lt;ref name=&quot;Geography Physical&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |බිම් සලකුණු, මායිම් සහ කලාප
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
| style=&quot;background:#71b37b;width:5px&quot; |
|වෙරළබඩ තැන්න
|ඇක්රා, අපම්, කේප් වෙරළ, එල්මිනා, කකුම් ජාතික වනෝද්‍යානය, කොක්‍රොබයිට්, න්සුලෙසෝ, සෙකොන්ඩි-ටකෝරාඩි, ඇඩා ෆෝහ්
|රජයේ සහ අගනුවර, බලකොටු සහ බලකොටු සහ වැසි වනාන්තර සහිත ගිනියා බොක්ක වෙරළබඩ තැනිතලාව
|-
| style=&quot;background:#64a0c7;width:5px&quot; |
|අශාන්ති-ක්වාහු
|කොෆොරිදුවා, කුමාසි, ඔබාසි, සුන්යානි
|වනාන්තර කඳු සහ අශාන්ති රාජධානිය
|-
| style=&quot;background:#bf88bf;width:5px&quot; |
|වෝල්ටා ද්‍රෝණිය
|තමලේ
|වෝල්ටා විල, එය පෝෂණය කරන ගංගා පද්ධතිය සහ ඝානාවේ නැගෙනහිර දේශසීමා හරස් කිරීම
|-
| style=&quot;background:#b2be9b;width:5px&quot; |
|උතුරු තැන්න
|වා, බොල්ගතංග, මොලේ ජාතික උද්‍යානය
|සවානා තැනිතලා සහ උතුරු ඝානා වෙළඳ මාර්ගය සහ දේශසීමා හරස් කිරීම
|}
| rowspan=&quot;12&quot; |[[File:Ghana_Regions_map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ghana_Regions_map.png|මධ්‍යය|thumb|{{center|ජාතික මායිම, භූගෝලීය කලාප සහ භූමිෂ්ඨ තැනිතලා වර්ණ කේත සහිත සිතියම}}]]
|- style=&quot;background:#eee;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |'''ජනාවාස'''
|-
|ඇක්රා
| style=&quot;text-align:center;&quot; |රජයේ ආසනය සහ අගනුවර.
|-
|බොල්ගතංග
| style=&quot;text-align:center;&quot; |පග කිඹුල් පොකුණ ස්ථානය.
|-
|කේප් වෙරළ
| style=&quot;text-align:center;&quot; |කේප් කෝස්ට් කාසල් යනු යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියකි.
|-
|එල්මිනා
| style=&quot;text-align:center;&quot; |එල්මිනා කාසල් සමඟ වෙරළබඩ නගරය.
|-
|කොෆෝරිදුවා
| style=&quot;text-align:center;&quot; |අබුරි උද්භිද උද්‍යානයේ පිහිටීම.
|-
|කුමාසි
| style=&quot;text-align:center;&quot; |අශාන්ති රාජධානියේ සාම්ප්‍රදායික මධ්‍යස්ථානය.
|-
|ඔබාසි
| style=&quot;text-align:center;&quot; |ලෝකයේ 9 වැනි විශාලතම රන් ආකර ස්ථානය; සහ පතල් නගරය.
|-
|සෙකොන්ඩි-ටකෝරාඩි
| style=&quot;text-align:center;&quot; |බුසුවා වෙරළ වැනි සර්ෆින් වෙරළ&lt;ref name=&quot;11 of the world's most unusual surf spots2&quot;&gt;{{cite web |last=Hinson |first=Tamara |date=28 August 2014 |title=11 of the world's most unusual surf spots |url=http://edition.cnn.com/2014/07/13/travel/unusual-surf-spots/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411081223/http://edition.cnn.com/2014/07/13/travel/unusual-surf-spots/ |archive-date=11 April 2016 |access-date=28 March 2016 |work=edition.cnn.com |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; සහ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි
|-
|තමලේ
| style=&quot;text-align:center;&quot; |ඩග්බොන් රාජධානියේ විශාලතම ජනාවාස සහ මෝල් ජාතික වනෝද්‍යානයේ දොරටුව.
|-
|යෙන්ඩි
| style=&quot;text-align:center;&quot; |ඩග්බොන් රාජධානියේ සාම්ප්‍රදායික අගනුවර සහ යා නා ආසනය
|}
ඝානාවේ දේශගුණය නිවර්තන කලාපීය වන අතර තෙත් සමය සහ වියළි කාලය පවතී.&lt;ref name=&quot;UNDP Climate&quot;&gt;{{cite web |title=UNDP Climate Change Country Profile: Ghana |url=http://ncsp.undp.org/document/undp-climate-change-country-profile-11 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055503/http://ncsp.undp.org/document/undp-climate-change-country-profile-11 |archive-date=21 September 2013 |access-date=24 June 2013 |work=ncsp.undp.org}}&lt;/ref&gt; ඝානාව ජල දේශගුණික කලාප 3ක මංසන්ධියේ පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |title=Ghana |url=https://www.climatelinks.org/countries/ghana |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407044029/https://www.climatelinks.org/countries/ghana |archive-date=7 April 2022 |access-date=2020-04-22 |website=Climatelinks |language=en}}&lt;/ref&gt; වර්ෂාපතනයේ වෙනස්වීම්, කාලගුණික තත්ත්වයන් සහ මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම වෙරළබඩ ජලයේ ලවණතාවයට බලපායි. මෙය ගොවිතැනට සහ ධීවර කර්මාන්තයට අහිතකර ලෙස බලපානු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 2017 |title=Climate Risk Profile: Ghana |url=https://www.climatelinks.org/resources/climate-change-risk-profile-ghana |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125200234/https://www.climatelinks.org/resources/climate-change-risk-profile-ghana |archive-date=25 January 2021 |access-date=2020-04-22 |website=Climatelinks |publisher=USAID |language=en}}&lt;/ref&gt;

2015 දී රජය විසින් &quot;ඝානාවේ අපේක්ෂිත ජාතික වශයෙන් නිර්ණය කළ දායකත්වය&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=NDC Registry(interim) |url=https://www4.unfccc.int/sites/NDCStaging/Pages/All.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328173610/https://www4.unfccc.int/sites/NDCStaging/Pages/All.aspx |archive-date=28 March 2022 |access-date=24 November 2020}}&lt;/ref&gt; නමින් ලේඛනයක් ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඉන් අනතුරුව ඝානාව 2016 දී පැරිස් දේශගුණ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.

== දේශපාලනය ==
[[File:Ghana_Parliament_House_–_Ghana_Supreme_Court_–_Osu_Castle.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ghana_Parliament_House_%E2%80%93_Ghana_Supreme_Court_%E2%80%93_Osu_Castle.JPG|thumb|ඝානා පාර්ලිමේන්තු මන්දිරය, ඝානාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සහ ඝානා ගොඩනැගිලිවල අධිකරණය සහ ජුබිලි මන්දිරය ජනාධිපති මන්දිරයයි.]]
[[File:Presidents_of_Ghana_and_of_the_4th_Republic_of_Ghana.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Presidents_of_Ghana_and_of_the_4th_Republic_of_Ghana.JPG|thumb|ඝානා ජනරජයේ පළමු ජනාධිපති න්ක්රුමා සහ 4 වන ඝානා ජනරජයේ 1 වන, 2 වන, 3 වන සහ 4 වන ජනාධිපතිවරු රෝලිංස්; කුෆූර්; මිල්ස් සහ මහාමා.]]
ඝානාව යනු ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කොංග්‍රසය (NDC) සහ නව දේශප්‍රේමී පක්ෂය (NPP) විසින් ආධිපත්‍යය දරන පාර්ලිමේන්තු බහු-පක්ෂ පද්ධතියක් සහිත ඒකීය ජනාධිපති ව්‍යවස්ථාපිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකි. 1992 අග භාගයේ ජනාධිපතිවරණ සහ පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන් පසුව හමුදා ආන්ඩුව ඝානා හතරවන ජනරජයට ඉඩ දෙන තෙක්, 1993 ජනවාරි වන තෙක් ඝානාව සිවිල් සහ හමුදා ආන්ඩු අතර මාරුවෙන් මාරුවට මාරු විය. හමුදා (ඝානාවේ ජනාධිපති), පාර්ලිමේන්තුව (ඝානා පාර්ලිමේන්තුව), කැබිනට් (ඝානා කැබිනට්), රාජ්‍ය සභාව (ඝානා රාජ්‍ය කවුන්සිලය) සහ ස්වාධීන අධිකරණයක් (ඝානාවේ අධිකරණය). සෑම වසර හතරකට වරක්ම සර්වජන ඡන්ද බලයෙන් රජය තෝරා පත් කර ගනී.&lt;ref name=&quot;cs&quot;&gt;&quot;Government and Politics&quot;. ''[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ghtoc.html A Country Study: Ghana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107074647/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ghtoc.html |date=7 January 2010 }}'' (La Verle Berry, editor). [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (November 1994). This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]]. [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/about.html Lcweb2.loc.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703110633/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/about.html |date=3 July 2015 }}&lt;/ref&gt; නානා අකුෆො-අඩ්ඩො 2016 මහ මැතිවරණයේදී වත්මන් ජෝන් මහාමා පරාජය කරමින් ජනාධිපති ධුරයට පත් විය. එන්ඩීසීයේ ධජය දරන්නා වූ ජෝන් මහාමා විසින් ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිඵල ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේදී අභියෝගයට ලක් කිරීමෙන් පසු 2020 මැතිවරණයෙන් ද ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය. ජනාධිපතිවරුන් වසර හතරක නිල කාලය දෙකකට සීමා වේ. ජනාධිපතිවරයාට දෙවන ධුර කාලය ගත කළ හැක්කේ නැවත තේරී පත්වීමෙන් පසුව පමණි. 2012 බිඳෙනසුලු රාජ්‍ය දර්ශකය පෙන්වා දුන්නේ ඝානාව ලෝකයේ 67 වැනි-අඩුම බිඳෙනසුලු රාජ්‍යය සහ අප්‍රිකාවේ පස්වන-අඩුම බිඳෙන සුළු රාජ්‍යය ශ්‍රේණිගත කර ඇති බවයි. ඝානාව මෙම දර්ශකයේ රටවල් 177 කින් 112 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත. 2012 ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් දූෂිත සංජානන දර්ශකයේ රටවල් 53ක් අතරින් අප්‍රිකාවේ පස්වන-අඩුම දූෂිත සහ දේශපාලනිකව දූෂිත රට ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර&lt;ref&gt;{{cite web |year=2012 |title=Corruption Perceptions Index 2012 |url=http://www.transparency.org/cpi2012/results |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528032608/http://www.transparency.org/cpi2012/results |archive-date=28 May 2013 |access-date=1 June 2013 |publisher=[[Corruption Perceptions Index|Transparency International Corruption Perception Index]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Agyeman-Duah, Baffour |title=Curbing Corruption and Improving Economic Governance: The Case of Ghana |url=http://www.cddghana.org/documents/Curbing%20Corruption%20and%20Improving%20Economic%20Governance.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510115831/http://www.cddghana.org/documents/Curbing%20Corruption%20and%20Improving%20Economic%20Governance.pdf |archive-date=10 May 2008 |access-date=1 June 2013 |publisher=Ghana Center for Democratic Development |page=5}}&lt;/ref&gt; ඝානාව රටවල් 174කින් ලෝකයේ 64 වැනි-අඩුම දූෂිත සහ දේශපාලනිකව දූෂිත රට ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත. අප්‍රිකානු පාලනයේ 2012 ඉබ්‍රාහිම් දර්ශකයේ රටවල් 53 කින් ඝානාව අප්‍රිකාවේ 7 වැනි ස්ථානයට පත්විය. ඉබ්‍රාහිම් දර්ශකය යනු අප්‍රිකානු ආන්ඩුවේ විස්තීරණ මිනුමක් වන අතර, රජයන් තම පුරවැසියන්ට අත්‍යවශ්‍ය දේශපාලන භාණ්ඩ ලබා දීමේ සාර්ථකත්වය පිළිබිඹු කරන විචල්‍යයන් මත පදනම් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2012 |title=Mo Ibrahim Foundation – 2012 Ibrahim Index of African Governance (IIAG) |url=http://www.moibrahimfoundation.org/interact/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530015728/http://www.moibrahimfoundation.org/interact/ |archive-date=30 May 2013 |access-date=1 June 2013 |publisher=Moibrahimfoundation.org}}&lt;/ref&gt;

=== විදේශ සබඳතා ===
[[File:Kofi_Annan_at_OYW.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kofi_Annan_at_OYW.jpg|වම|thumb|කොෆි අනන්, ඝානා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ ලේකම් 1997-2006]]
නිදහසින් පසු, ඝානාව නොබැඳී සිටීමේ පරමාදර්ශ සඳහා කැපවී ඇති අතර නොබැඳි ව්‍යාපාරයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. ඝානාව ජාත්‍යන්තර සහ කලාපීය දේශපාලන සහ ආර්ථික සහයෝගීතාවයට කැමති අතර එක්සත් ජාතීන්ගේ සහ අප්‍රිකානු සංගමයේ ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයෙකි.&lt;ref name=&quot;H. E. Mr. Ken Kanda&quot;&gt;{{cite web |date=20 September 2011 |title=Official page of Nations Permanent Mission of Ghana to the United Nations |url=http://www.un.int/ghana/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120501042954/http://www.un.int/ghana/ |archive-date=1 May 2012 |access-date=20 May 2012 |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

ඝානාව එක්සත් ජනපදය සමඟ ශක්තිමත් සබඳතාවයක් ඇත. මෑත කාලීන එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරුන් තිදෙනෙකු - බිල් ක්ලින්ටන්, ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව් බුෂ්, සහ බැරැක් ඔබාමා සහ උප ජනාධිපති - කමලා හැරිස් ඝානාවට රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික චාරිකාවල නිරත විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-03-26 |title=US Vice President Kamala Harris' full speech upon arrival in Ghana - MyJoyOnline.com |url=https://www.myjoyonline.com/us-vice-president-kamala-harris-full-speech-upon-arrival-in-ghana/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329174643/https://www.myjoyonline.com/us-vice-president-kamala-harris-full-speech-upon-arrival-in-ghana/ |archive-date=29 March 2023 |access-date=2023-03-29 |website=www.myjoyonline.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; බොහෝ ඝානා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින් සහ දේශපාලඥයින් ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල තනතුරු දරයි, ඝානා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ හිටපු මහලේකම් කොෆි අනන්, ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණ විනිසුරු අකුවා කුනෙයිහියා මෙන්ම හිටපු ජනාධිපති ජෙරී ජෝන් රෝලින්ග්ස් සහ හිටපු ජනාධිපති ජෝන් ඇගිකුම් කුෆූර් ද එක්සත් ජාතීන්ගේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයන් ලෙස සේවය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;cs&quot; /&gt;

2010 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ජනාධිපති ජෝන් අටා මිල්ස් නිල සංචාරයක් සඳහා චීනයට ගියේය. මිල්ස් සහ චීනයේ හිටපු ජනාධිපති හු ජින්ටාඕ විසින් ජාතීන් දෙක අතර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතාවල 50 වැනි සංවත්සරය මහජන මහා ශාලාවේදී සනිටුහන් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Hu Jintao-John Atta Mills&quot;&gt;{{cite web |date=20 September 2010 |title=Hu Jintao Holds Talks with President of Ghana Mills |url=http://www.fmprc.gov.cn/eng/wjb/zzjg/fzs/gjlb/2999/3001/t755583.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627115536/http://www.fmprc.gov.cn/eng/wjb/zzjg/fzs/gjlb/2999/3001/t755583.htm |archive-date=27 June 2012 |access-date=4 January 2012 |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China]]}}&lt;/ref&gt; ඝානාවට ගොස් ඝානාවේ ජනාධිපති ජෝන් මහාමා හමුවූ චීනයේ ජාතික මහජන කොංග්‍රසයේ ස්ථාවර කමිටුවේ උප සභාපති ෂෝ ටියෙනොන්ග් විසින් 2011 නොවැම්බර් මාසයේදී නිල සංචාරයක් සඳහා චීනය ප්‍රතිචාර දැක්වූවා. ඉරාන ජනාධිපති මහමුද් අහමදිනෙජාඩ් 2013 දී මහමා හමුවී නොබැඳි ව්‍යාපාරය ශක්තිමත් කිරීම පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීමට සහ ඝානා ජනාධිපති මන්දිරයේ ධජකාගාරයේ දී ඝානාව සහ ඉරානය අතර ද්විපාර්ශ්වික රැස්වීමක සම සභාපතිත්වය දරයි.&lt;ref name=&quot;Ahmadinejad&quot;&gt;{{cite web |date=4 June 2013 |title=Ahmadinejad: Iran's populist and pariah leaves the stage |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-22733605 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140414120427/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-22733605 |archive-date=14 April 2014 |access-date=10 May 2014 |publisher=BBCNews}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ahmadinejad2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22193136|title=Iranian leader Ahmadinejad's West Africa tour defended|date=17 April 2013|work=BBC News|access-date=10 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140922183829/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22193136|archive-date=22 September 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CPP welcomes President Ahmadinejad visit to Ghana&quot;&gt;{{cite news|url=http://ghananewsagency.org/politics/cpp-welcomes-president-ahmadinejad-visit-to-ghana--59069|title=CPP welcomes President Ahmadinejad visit to Ghana|date=18 April 2013|access-date=10 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512215634/http://ghananewsagency.org/politics/cpp-welcomes-president-ahmadinejad-visit-to-ghana--59069|archive-date=12 May 2014|agency=[[Ghana News Agency]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ghana welcomed Iran's President Mahmoud Ahmadinejad&quot;&gt;{{cite web |date=17 April 2013 |title=Ghana welcomed Iran's President Mahmoud Ahmadinejad |url=https://www.iafrica.tv/ghana-welcomed-irans-president-mahmoud-ahmadinejad/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512213620/https://www.iafrica.tv/ghana-welcomed-irans-president-mahmoud-ahmadinejad/ |archive-date=12 May 2014 |access-date=10 May 2014 |publisher=iafrica.tv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;President Mahmoud Ahmadinejad&quot;&gt;{{cite web |year=2013 |title=President Mahmoud Ahmadinejad To Visit Ghana |url=http://www.ghana.gov.gh/index.php/information/press-release/637-president-mahmoud-ahmadinejad-to-visit-ghana |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929200634/http://ghana.gov.gh/index.php/information/press-release/637-president-mahmoud-ahmadinejad-to-visit-ghana |archive-date=29 September 2013 |access-date=10 May 2014 |publisher=Government of Ghana}}&lt;/ref&gt;

තිරසාර සංවර්ධන ඉලක්ක (SDG) ඝානාවේ සංවර්ධන න්‍යාය පත්‍රයට සහ අයවැයට ඒකාබද්ධ විය. වාර්තා වලට අනුව, SDGs විමධ්‍යගත සැලසුම් ප්‍රවේශයක් හරහා ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. මෙය එක්සත් ජාතීන්ගේ නියෝජිතායතන, සම්ප්‍රදායික නායකයින්, සිවිල් සමාජ සංවිධාන, ශාස්ත්‍රාලිකයින් සහ වෙනත් අය වැනි පාර්ශවකරුවන්ගේ සහභාගීත්වයට ඉඩ සලසයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ghana .:. Sustainable Development Knowledge Platform |url=https://sustainabledevelopment.un.org/memberstates/ghana |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517021851/https://sustainabledevelopment.un.org/memberstates/ghana |archive-date=17 May 2022 |access-date=2020-09-21 |website=sustainabledevelopment.un.org}}&lt;/ref&gt; SDGs 17 අන් අය අතර දරිද්‍රතාවය තුරන් කිරීම සඳහා ක්‍රියා කිරීමට ගෝලීය කැඳවීමක් වන අතර, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සහ රට තුළ එහි හවුල්කරුවන් ඒවා සාක්ෂාත් කර ගැනීමට කටයුතු කරමින් සිටී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sustainable Development Goals {{!}} United Nations in Ghana |url=https://ghana.un.org/en/sdgs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918144931/https://ghana.un.org/en/sdgs |archive-date=18 September 2020 |access-date=2020-09-21 |website=ghana.un.org}}&lt;/ref&gt; ජනාධිපති නානා අකුෆො-අඩ්ඩො ට අනුව, ඝානාව යනු &quot;සහස්‍ර සංවර්ධන ඉලක්කවල 1 වන ඉලක්කයේ අඩංගු වන පරිදි දරිද්‍රතාවය අඩකින් අඩු කිරීමේ ඉලක්කය සපුරා ගත් පළමු උප සහරා අප්‍රිකානු රටයි&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/sdgs-implementation-ghana-will-be-a-shinning-example-akufo-addo.html|title=SDGs implementation: Ghana will be a shinning example' – Akufo-Addo|work=Graphic Online|access-date=2020-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430020854/https://www.graphic.com.gh/news/politics/sdgs-implementation-ghana-will-be-a-shinning-example-akufo-addo.html|archive-date=30 April 2022|language=en-GB|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== යුධමය ===
1957 දී, ඝානා සන්නද්ධ හමුදා (GAF) එහි මූලස්ථානය, ආධාරක සේවා, පාබල බලඇණි තුනකින් සහ සන්නද්ධ වාහන සහිත ඔත්තු බැලීමේ බලඝණයකින් සමන්විත විය.&lt;ref name=&quot;Canada's Military Assistance&quot;&gt;Kilford, Christopher R. (2010), [http://qspace.library.queensu.ca/bitstream/1974/1876/1/Kilford_Chris_R_200905_PhD.pdf ''The Other Cold War: Canada's Military Assistance to the Developing World 1945–75''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020150101/http://qspace.library.queensu.ca/bitstream/1974/1876/1/Kilford_Chris_R_200905_PhD.pdf|date=20 October 2013}}, [[Kingston, Ontario|Kingston]], Ontario: Canadian Defence Academy Press, p. 138, {{ISBN|1-100-14338-6}}.&lt;/ref&gt; ජනාධිපති න්ක්රුමාහ් එක්සත් ජනපදයේ අප්‍රිකානු අභිලාෂයන්ට සහාය වීම සඳහා GAF ශීඝ්‍රයෙන් ව්‍යාප්ත කිරීම අරමුණු කළේය. මේ අනුව, 1961 දී, 4 වන සහ 5 වන බලඇණි ස්ථාපිත කරන ලද අතර, 1964 දී 6 වන බලඇණිය පිහිටුවන ලදී, මුලින් 1963 දී මතු කරන ලද පැරෂුට් ගුවන් ඒකකයකින්.&lt;ref&gt;Baynham, Simon (1988), ''The Military and Politics in Nkumrah's Ghana'', Westview, Chapter 4, {{ISBN|0-8133-7063-9}}.&lt;/ref&gt; අද, ඝානාව ප්‍රාදේශීය බලවතා සහ කලාපීය ආධිපත්‍යයකි.&lt;ref name=&quot;South America and West Africa&quot;&gt;{{cite book|last=Kacowicz|first=Arie M.|url=https://books.google.com/books?id=itXKj0EY9zwC&amp;pg=PA144|title=Zones of Peace in the Third World: South America and West Africa|publisher=SUNY Press|year=1998|isbn=978-0-7914-3957-9|page=144|access-date=19 March 2023|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404105201/https://books.google.com/books?id=itXKj0EY9zwC&amp;pg=PA144|url-status=live}}&lt;/ref&gt; කැනේඩියානු හමුදා අණදෙන නිලධාරි රෝමියෝ ඩලෙයාර් ඔහුගේ Shake Hands with the Devil පොතේ GAF සොල්දාදුවන් සහ හමුදා නිලධාරීන් ඉතා ඉහලින් ඇගයීමට ලක් කළේය.&lt;ref name=&quot;Canada's Military Assistance&quot; /&gt;

GAF හි මිලිටරි මෙහෙයුම් සහ මිලිටරි මූලධර්මය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් සංකල්පගත කර ඇත, සන්නද්ධ හමුදා මිලිටරි උපාය මාර්ග පිළිබඳ ඝානා නීතිය සහ GAF සහතික කරන ලද කොෆි අනන් ජාත්‍යන්තර සාම සාධක පුහුණු මධ්‍යස්ථාන ගිවිසුම් ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Defence&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.mofep.gov.gh/?q=divisions/pbb/defence|title=Defence|work=[[Ministry of Finance and Economic Planning (Ghana)|Ministry of Finance and Economic Planning]]|access-date=10 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426201752/http://www.mofep.gov.gh/?q=divisions%2Fpbb%2Fdefence|archive-date=26 April 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ghana's Regional Security Policy&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana's Regional Security Policy: Costs, Benefits and Consistency |url=http://www.kaiptc.org/Publications/Occasional-Papers/Documents/no_20.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508150900/http://www.kaiptc.org/Publications/Occasional-Papers/Documents/no_20.aspx |archive-date=8 May 2014 |access-date=10 May 2014 |publisher=[[Kofi Annan International Peacekeeping Training Centre]] |page=33 |format=PDF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KAIPTC&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.kaiptc.org/about-us/History.aspx|title=KAIPTC|work=[[Kofi Annan International Peacekeeping Training Centre]]|access-date=10 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512214613/http://www.kaiptc.org/about-us/History.aspx|archive-date=12 May 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; GAF හමුදා මෙහෙයුම් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ අනුග්‍රහය සහ අධිරාජ්‍යය යටතේය.&lt;ref name=&quot;Defence&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Vision &amp; Mission&quot;&gt;{{cite web |title=Vision and Mission of the Ministry of Defence (MoD) |url=http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=67&amp;Itemid=101 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721032203/http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=67&amp;Itemid=101 |archive-date=21 July 2011 |access-date=10 May 2014 |work=gaf.mil.gh |publisher=Ghana Armed Forces}}&lt;/ref&gt; ඝානාව සාපේක්ෂ වශයෙන් සාමකාමී වන අතර බොහෝ විට කලාපයේ ප්‍රචණ්ඩත්වය අවම රටක් ලෙස සලකනු ලැබුවද, ඝානාව අතීතයේ දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වය අත්විඳ ඇති අතර 2017 මේ වන විට දේශපාලන දුක්ගැනවිලි මගින් පෙළඹවූ සිදුවීම්වල ඉහළ ප්‍රවණතාවක් දැක ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 2017 |title=Real-time Analysis of African Political Violence |url=http://www.acleddata.com/wp-content/uploads/2017/05/ACLED_Conflict-Trends-Report_No.58-May-2017_pdf.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613204214/http://www.acleddata.com/wp-content/uploads/2017/05/ACLED_Conflict-Trends-Report_No.58-May-2017_pdf.pdf |archive-date=13 June 2018 |access-date=13 June 2018 |publisher=Armed Conflict Location &amp; Event Data Project}}&lt;/ref&gt;

=== නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම් ===
[[File:Ghana_Police_Service_Motorbikes.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ghana_Police_Service_Motorbikes.jpg|thumb|ඝානා පොලිස් සේවයේ මිලිටරීකෘත පොලිස් ඒකකය]]
ඝානා පොලිස් සේවය සහ අපරාධ විමර්ශන දෙපාර්තමේන්තුව ප්‍රධාන නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන වන අතර, අපරාධ හඳුනාගැනීම, නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම සහ අභ්‍යන්තර සාමය සහ ආරක්ෂාව පවත්වාගෙන යාම සඳහා වගකිව යුතු වේ.&lt;ref name=&quot;MINT&quot;&gt;{{cite web |title=The Ghana Police Service |url=http://www.mint.gov.gh/police.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512222320/http://www.mint.gov.gh/police.htm |archive-date=12 May 2014 |access-date=1 June 2013 |publisher=mint.gov.gh}}&lt;/ref&gt; ඝානා පොලිස් සේවයට විශේෂිත පොලිස් ඒකක එකොළහක් ඇත, මිලිටරිකෘත පොලිස් කඩිනම් යෙදවීමේ බලකායක් සහ සමුද්‍ර පොලිස් ඒකකයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;UNIT&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana Police Service sets up Marine Police Unit |url=http://www.modernghana.com/news/323575/1/ghana-police-service-sets-up-marine-police-unit.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140102193158/http://www.modernghana.com/news/323575/1/ghana-police-service-sets-up-marine-police-unit.html |archive-date=2 January 2014 |access-date=1 June 2013 |publisher=modernghana.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;POLICE&quot;&gt;{{cite web |title=Police Administration |url=http://www.ghanapolice.info/regional.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130218115805/http://www.ghanapolice.info/regional.htm |archive-date=18 February 2013 |access-date=19 June 2013 |publisher=ghanapolice.info}}&lt;/ref&gt; ඝානා පොලිස් සේවය අංශ 12කින් ක්‍රියාත්මක වේ: ඝානාවේ ප්‍රදේශ දහයක් ආවරණය කරයි, එකක් විශේෂයෙන් තේමා හි වරාය සහ කාර්මික කේන්ද්‍රස්ථානයට පවරා ඇති අතර දොළොස්වැන්න වන්නේ දුම්රිය, වරාය සහ වරාය අංශයයි.&lt;ref name=&quot;POLICE&quot; /&gt; ඝානා පොලිස් සේවයේ සමුද්‍ර පොලිස් ඒකකය සහ අංශය රටේ අක්වෙරළ තෙල් හා ගෑස් කර්මාන්තයෙන් පැන නගින ගැටලු හසුරුවයි.&lt;ref name=&quot;POLICE&quot; /&gt;

ඝානා බන්ධනාගාර සේවය සහ බාල වයස්කරුවන් සඳහා වන උප අංශය බෝර්ස්ටල් ආයතනය සිරගත කිරීම් පරිපාලනය කරයි.&lt;ref name=&quot;Ghana Prisons Service General Information&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana Prisons Service General Information |url=http://www.ghanaprisons.gov.gh/page-content?page=43393a37-a28e-4f1c-8540-e8eaf28825e8&amp;menu=29899081-5de7-4bd0-8656-6473ac6f2c3e |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024072237/http://www.ghanaprisons.gov.gh/page-content?page=43393a37-a28e-4f1c-8540-e8eaf28825e8&amp;menu=29899081-5de7-4bd0-8656-6473ac6f2c3e |archive-date=24 October 2013 |access-date=31 July 2013 |publisher=ghanaprisons.gov.gh}}&lt;/ref&gt; ඝානාව රාජද්‍රෝහීත්වය, දූෂණය, මංකොල්ලකෑම්, මුහුදු කොල්ලකෑම්, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්, ස්ත්‍රී දූෂණ සහ මිනීමැරුම් සඳහා මරණීය දණ්ඩනය රඳවා තබාගෙන ක්‍රියාත්මක කරයි.&lt;ref name=&quot;Ghana – Death Penalty&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana – Death Penalty |url=http://www.handsoffcain.info/bancadati/schedastato.php?idstato=17000446&amp;idcontinente=25 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020214250/http://www.handsoffcain.info/bancadati/schedastato.php?idstato=17000446&amp;idcontinente=25 |archive-date=20 October 2013 |access-date=31 July 2013 |publisher=handsoffcain.info}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Criminal Code and Courts&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana Criminal Code and Courts |url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-5351.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515034443/http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-5351.html |archive-date=15 May 2013 |access-date=31 July 2013 |publisher=country-data.com}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් සම්මත කරන ලද නව තිරසාර සංවර්ධන ඉලක්ක, නීතියේ ආධිපත්‍යය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවට එක්වන ලෙස ඉල්ලා සිටී; සැමට යුක්තිය සඳහා සමාන ප්‍රවේශයට සහාය වීම; දූෂණය අවම කිරීම; සහ සෑම තරාතිරමකම ඵලදායී, වගවීම සහ විනිවිද පෙනෙන ආයතන සංවර්ධනය කිරීම.&lt;ref name=&quot;DIPNote: Promoting Peace, Justice, and Strong Institutions in the Great Lakes&quot;&gt;{{cite web |last1=Perriello |title=Promoting Peace, Justice, and Strong Institutions in the Great Lakes |url=https://blogs.state.gov/stories/2015/10/01/promoting-peace-justice-and-strong-institutions-great-lakes |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520085847/https://blogs.state.gov/stories/2015/10/01/promoting-peace-justice-and-strong-institutions-great-lakes |archive-date=20 May 2016 |access-date=20 May 2016 |website=DIPNote |publisher=US Department of state}}&lt;/ref&gt;[[File:Drugtrade.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Drugtrade.png|thumb|මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන් (තැඹිලි පැහැයෙන් පෙන්වා ඇත) භාවිතා කරන බටහිර අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍යයන් අතර ඝානාව ද වේ.]]

ඝානාව ප්‍රධාන මත්ද්‍රව්‍ය කර්මාන්තය ප්‍රතිනැව්ගත කිරීමේ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ජාවාරම්කරුවන් විසින් භාවිතා කරනු ලැබේ, සාමාන්‍යයෙන් දකුණු ඇමරිකාවෙන් මෙන්ම වෙනත් අප්‍රිකානු ජාතීන්ගෙන් සමහරක්.&lt;ref name=&quot;Ghana hit by illegal drug trade&quot;&gt;{{cite web |date=28 September 2013 |title=Ghana hit by illegal drug trade |url=http://www.gulfnews.com/news/world/other-world/ghana-hit-by-illegal-drug-trade-1.1236396 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212171614/http://gulfnews.com/news/world/other-world/ghana-hit-by-illegal-drug-trade-1.1236396 |archive-date=12 December 2013 |access-date=4 December 2013 |work=[[Gulf News]]}}&lt;/ref&gt; 2013 දී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මත්ද්‍රව්‍ය හා අපරාධ පිළිබඳ කාර්යාලයේ ප්‍රධානියා ප්‍රකාශ කළේ &quot;දේශසීමා පාලනය සම්බන්ධයෙන් බටහිර අප්‍රිකාව සම්පූර්ණයෙන්ම දුර්වල බවත් කොලොම්බියාවේ සහ ලතින් ඇමරිකාවේ විශාල මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන් යුරෝපයට පැමිණීමට මාර්ගයක් ලෙස අප්‍රිකාව තෝරාගෙන ඇති බවත්ය.&quot;&lt;ref name=&quot;DW Made for minds: Illegal drug use on the rise in Africa&quot;&gt;{{cite web |last1=Gerra |title=Illegal drug use on the rise in Africa |url=http://www.dw.com/en/illegal-drug-use-on-the-rise-in-africa/a-16614023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314035220/http://www.dw.com/en/illegal-drug-use-on-the-rise-in-africa/a-16614023 |archive-date=14 March 2016 |access-date=20 May 2016 |website=DW Made for minds |publisher=Deutsche Welle}}&lt;/ref&gt; ඝානාව තුළ මත්ද්‍රව්‍ය කර්මාන්තය සහ තහනම් කරන ලද මත්ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ පුළුල් හෝ ජනප්‍රිය දැනුමක් නොමැත, මන්ද එය භූගත ආර්ථිකයක් වන බැවිනි. ඝානාවේ මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම, ගබඩා කිරීම, ප්‍රවාහනය සහ නැවත ඇසුරුම් පද්ධති පවතින සමාජ සන්දර්භය සහ ගිනියා බොක්ක ආශ්‍රිත රාජ්‍යයේ පිහිටීම ඝානාව මත්ද්‍රව්‍ය ව්‍යාපාරය සඳහා ආකර්ශනීය රටක් බවට පත් කරයි.&lt;ref name=&quot;Ghana hit by illegal drug trade&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghana could be taken over by drug barons if&quot;&gt;{{cite web |date=20 November 2013 |title=Ghana could be taken over by drug barons if |url=http://www.myjoyonline.com/news/2013/November-20th/ghana-could-be-taken-over-by-drug-barons-ifkwesi-aning.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131210062520/http://www.myjoyonline.com/news/2013/November-20th/ghana-could-be-taken-over-by-drug-barons-ifkwesi-aning.php |archive-date=10 December 2013 |access-date=4 December 2013 |publisher=myjoyonline.com}}&lt;/ref&gt; මත්ද්‍රව්‍ය නාශක පාලන මණ්ඩලය විසින් තකෝරාඩි වරායේ සෙකොන්ඩි නාවික හමුදා කඳවුරේ කන්ටේනර් නෞකා අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත. මෙම නැව්වල කොකේන් කිලෝග්‍රෑම් දහස් ගණනක් රැගෙන ගිය අතර වීදි වටිනාකම ඝානා සීඩීස් බිලියන ගණනක් දක්වා දිව යයි. කෙසේ වෙතත්, 2011 දී මත්ද්‍රව්‍ය අල්ලා ගැනීම් අඩුවීමක් දක්නට ලැබුණි.&lt;ref name=&quot;Ghana hit by illegal drug trade&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghana could be taken over by drug barons if&quot; /&gt; ඝානා ආරක්ෂක ආයතන මග හැරීම සඳහා මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන් මත්ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය සහ මත්ද්‍රව්‍ය අපනයනය කිරීමේදී නව ක්‍රම භාවිතා කරයි.&lt;ref name=&quot;Ghana hit by illegal drug trade&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghana could be taken over by drug barons if&quot; /&gt; ඌන සංවර්ධිත ආයතන, සිදුරු සහිත විවෘත දේශසීමා සහ ස්ථාපිත ජාවාරම් සංවිධානවල පැවැත්ම මත්ද්‍රව්‍ය කර්මාන්තයේ ඝානාවේ තත්වයට දායක වේ.&lt;ref name=&quot;Ghana hit by illegal drug trade&quot; /&gt; ජනාධිපති මිල්ස් ඝානාවේ මත්ද්‍රව්‍ය වෙළඳාමේ ගුවන් තොටුපලවල භූමිකාව අඩු කිරීමට අඛණ්ඩ උත්සාහයන් ආරම්භ කළේය.&lt;ref name=&quot;Ghana hit by illegal drug trade&quot; /&gt;

=== මානව හිමිකම් ===
ඝානාවේ නීතියෙන් සමලිංගික ක්‍රියා තහනම්‍ ‍ය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/06/13/here-are-the-10-countries-where-homosexuality-may-be-punished-by-death-2/|title=Here are the 10 countries where homosexuality may be punished by death|date=16 June 2016|newspaper=The Washington Post|access-date=19 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111064457/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/06/13/here-are-the-10-countries-where-homosexuality-may-be-punished-by-death-2/|archive-date=11 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Pew පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානය විසින් 2013 කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව, ඝානා වැසියන්ගෙන් 96% ක් විශ්වාස කරන්නේ සමලිංගිකත්වය සමාජය විසින් පිළිගත යුතු නැති බවයි.&lt;ref name=&quot;pewglobal.org&quot;&gt;[http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ &quot;The Global Divide on Homosexuality.&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103034522/http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/|date=3 November 2013}} [[Pew Research Center]]. 4 June 2013.&lt;/ref&gt; සමහර විට ඝානාවේ වයෝවෘද්ධ කාන්තාවන්ට මන්ත්‍ර ගුරුකම් සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වේ, විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය ඝානාවේ. මන්ත්‍ර ගුරුකම් පිළිබඳ ගැටලු ප්‍රධාන වශයෙන් පවුල් තුළ පවතින මිථ්‍යා විශ්වාස මත පදනම් වූ උපකල්පන ලෙස පවතී. උතුරු ඝානාවේ සමහර ප්‍රදේශවල මායාකාරියන් ලෙස හඳුන්වන කඳවුරු තිබේ. මන්තර ගුරුකම් සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලැබූ පුද්ගලයන් 1000ක් පමණ මෙහි සිටින බව පැවසේ.&lt;ref name=&quot;Camps&quot;&gt;{{cite web |date=1 September 2012 |title=Ghana witch camps: Widows' lives in exile |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-19437130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020122329/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-19437130 |archive-date=20 October 2018 |access-date=21 July 2018 |publisher=BBC News |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; කඳවුරු වසා දැමීමට අදහස් කරන බව ඝානා රජය නිවේදනය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Camps&quot; /&gt;

== ආර්ථිකය ==
[[File:GDP_per_capita_development_development_of_Ghana.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GDP_per_capita_development_development_of_Ghana.svg|thumb|ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වෙනස් වීම, 1870-2018. සංඛ්‍යා උද්ධමනය 2011 ජාත්‍යන්තර ඩොලරයට ගැලපී ඇත]]
[[File:Ghana_Product_Exports_(2019).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ghana_Product_Exports_(2019).svg|දකුණ|thumb|අපනයනවල සමානුපාතික නියෝජනයක්, 2019]]
[[File:Ghana_Export_Trends.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ghana_Export_Trends.jpg|දකුණ|thumb|ඝානා ඛනිජ තෙල් සහ භාණ්ඩ; ප්‍රතිශතයෙන් අපනයනය කරයි]]
ඝානාව සතුව කාර්මික ඛනිජ, හයිඩ්‍රොකාබන සහ වටිනා ලෝහ ඇත. එය මිශ්‍ර ආර්ථික දෙමුහුන්කරණයක් සහ නැගී එන වෙළඳපොළක් සහිත නැගී එන නම් කරන ලද ඩිජිටල් ආර්ථිකයකි. එය &quot;Ghana Vision 2020&quot; ලෙස හඳුන්වන ආර්ථික සැලසුම් ඉලක්කයක් ඇත. මෙම සැලැස්ම ඝානාව 2020 සහ 2029 අතර සංවර්ධිත රටක් බවට පත් වූ පළමු අප්‍රිකානු රට ලෙසත් 2030 සහ 2039 අතර අලුතින් කාර්මිකකරණය වූ රටක් ලෙසත් අපේක්ෂා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ghana |url=https://www.vizocom.com/internet/ghana/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608091316/https://www.vizocom.com/internet/ghana/ |archive-date=8 June 2020 |access-date=29 May 2020 |website=Vizocom – Satellite Internet and VSAT Solutions}}&lt;/ref&gt; මෙය සාමාජිකයින් 24 දෙනෙකුගෙන් (G24) යුත් සෙසු කණ්ඩායම සහ අලුතින් කාර්මිකකරණය වූ රටක් වන දකුණු අප්‍රිකාව උප සහරානු අප්‍රිකානු රට බැහැර කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 September 2012 |title=Is Ghana the next African economic tiger? |url=http://www.standardmedia.co.ke/mobile/?articleID=2000065384&amp;story_title= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403174443/http://www.standardmedia.co.ke/mobile/?articleID=2000065384&amp;story_title= |archive-date=3 April 2015 |access-date=5 September 2013 |publisher=standardmedia.co.ke}}&lt;/ref&gt;

ඝානාවේ ආර්ථිකය චීන යුවාන් රෙන්මින්බි සමඟ ඝානාවේ විශාල රන් සංචිත සමඟ බැඳී ඇත. 2013 හි, ඝානා බැංකුව විසින් රෙන්මින්බි ඝානා රාජ්‍ය බැංකු හරහා සහ ඝානා මහජනතාවට දෘඪ මුදල් ලෙස දෙවන ජාතික වෙළඳ මුදල් සඳහා ජාතික ඝානා සීඩී සමඟ බෙදා හැරීම ආරම්භ කළේය.&lt;ref name=&quot;BoG introduce Chinese Yuan onto the FX market&quot;&gt;{{cite web |year=2013 |title=BoG introduce Chinese Yuan onto the FX market |url=http://www.radioxyzonline.com/edition/pages/business/09172013-1152/14785.stm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926191724/http://www.radioxyzonline.com/edition/pages/business/09172013-1152/14785.stm |archive-date=26 September 2013 |access-date=22 September 2013 |publisher=[[Bank of Ghana]]}}&lt;/ref&gt;

2012 සහ 2013 අතර ග්‍රාමීය වැසියන්ගෙන් 38%ක් දරිද්‍රතාවය අත්විඳින අතර නාගරික වැසියන්ගෙන් 11%ක් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Sy |first=Temesgen Deressa and Amadou |date=30 November 2001 |title=Ghana's Request for IMF Assistance |url=https://www.brookings.edu/blog/africa-in-focus/2014/08/15/ghanas-request-for-imf-assistance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613160601/https://www.brookings.edu/blog/africa-in-focus/2014/08/15/ghanas-request-for-imf-assistance/ |archive-date=13 June 2018 |access-date=13 June 2018}}&lt;/ref&gt; නාගරික ප්‍රදේශවල රැකියා සඳහා වැඩි අවස්ථාවක් ඇත, විශේෂයෙන්ම අවිධිමත් වෙළෙඳාමේදී, &quot;ග්‍රාමීය දිළිඳු කුටුම්භවලින්&quot; සියලුම (සියයට 94) පමණ කෘෂිකාර්මික අංශයට සහභාගී වේ.&lt;ref&gt;{{cite conference|url=http://www.oecd.org/agriculture/agricultural-policies/46341169.pdf|title=Economic Importance of Agriculture for Sustainable Development and Poverty Reduction: Findings from a Case Study of Ghana|first=Xinshen|last=Diao|conference=Global Forum on Agriculture 29–30 November 2010 – Policies for Agricultural Development, Poverty Reduction and Food Security|location=Paris|access-date=13 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618215948/http://www.oecd.org/agriculture/agricultural-policies/46341169.pdf|archive-date=18 June 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

වෝල්ටා ගංගා අධිකාරිය සහ ඝානා ජාතික ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව යන දෙකම රජය සතු, ප්‍රධාන විදුලි නිෂ්පාදකයින් දෙක වේ.&lt;ref name=&quot;Ghana – Gross Domestic Product&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana – Gross Domestic Product |url=http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/GDP/revised_gdp_2011_april-2012.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417045744/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/GDP/revised_gdp_2011_april-2012.pdf |archive-date=17 April 2012 |access-date=13 June 2012 |publisher=statsghana.gov.gh}}&lt;/ref&gt; 1965 දී වෝල්ටා ගංගාව මත ඉදිකරන ලද අකොසොම්බෝ වේල්ල, බුයි වේල්ල, ක්පොං වේල්ල සහ තවත් ජල විදුලි වේලි කිහිපයක් සමඟින් ජල විදුලිය සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=A new era of transformation in Ghana |url=http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/rr171.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120409195949/http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/rr171.pdf |archive-date=9 April 2012 |access-date=16 February 2012 |publisher=ifpri.org}}{{rp|12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;New fuel for faster development&quot;&gt;{{cite web |title=New fuel for faster development |url=http://www.worldfolio.co.uk/region/africa/ghana/president-john-atta-mills-n145 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624100025/http://www.worldfolio.co.uk/region/africa/ghana/president-john-atta-mills-n145 |archive-date=24 June 2013 |access-date=31 May 2013 |publisher=worldfolio.co.uk}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, රජය අප්‍රිකාවේ දෙවන න්‍යෂ්ටික බලාගාරය ඉදිකිරීමට උත්සාහ කළේය.

ඝානා කොටස් වෙළෙඳපොළ යනු මහාද්වීපික අප්‍රිකාවේ 5 වන විශාලතම සහ උප-සහාරා අප්‍රිකාවේ 3 වන විශාලතම වෙළඳපල ප්‍රාග්ධනීකරණය සමඟින් GH¢ බිලියන 57.2 හෝ CN¥180.4 වේ. 2012 දී සීමාසහිත දකුණු අප්‍රිකානු JSE Limited පලමු එක වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ghana Market Update |url=http://www.icbuk.com/images/uploads/ICBUKGhanaReportSeptember2011.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120704014602/http://www.icbuk.com/images/uploads/ICBUKGhanaReportSeptember2011.pdf |archive-date=4 July 2012 |access-date=26 March 2012 |publisher=[[Intercontinental Bank]]}}{{rp|13}}&lt;/ref&gt; ඝානා කොටස් හුවමාරුව 2013 දී උප සහරා අප්‍රිකාවේ 2 වැනි හොඳම ක්‍රියාකාරී කොටස් හුවමාරුව විය.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2013 |title=Top-Performing African Stock Markets in 2013 |url=http://www.africastrictlybusiness.com/lists/top-performing-african-stock-markets-2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321014630/http://www.africastrictlybusiness.com/lists/top-performing-african-stock-markets-2013 |archive-date=21 March 2014 |access-date=20 July 2014 |publisher=africastrictlybusiness.com}}&lt;/ref&gt;

ඝානාව උසස් තත්ත්වයේ කොකෝවා නිෂ්පාදනය කරයි.&lt;ref name=&quot;Ghana Entering A Sweet, Golden Era&quot;&gt;{{cite web |date=September 2011 |title=Is Ghana Entering A Sweet, Golden Era? |url=http://africanbusinessmagazine.com/special-reports/country-reports/ghana-celebrates/is-ghana-entering-a-sweet-golden-era |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718204528/http://africanbusinessmagazine.com/special-reports/country-reports/ghana-celebrates/is-ghana-entering-a-sweet-golden-era |archive-date=18 July 2014 |access-date=10 May 2014 |work=[[African Business]]}}&lt;/ref&gt; එය ගෝලීය වශයෙන් 2 වැනි විශාලතම කොකෝවා නිෂ්පාදකයා වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cocoa facts and figures - Kakaoplattform |url=https://www.kakaoplattform.ch/about-cocoa/cocoa-facts-and-figures#:~:text=In%20the%202018/2019%20cocoa,biggest%20cocoa%20producer%20in%20Asia. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617043810/https://www.kakaoplattform.ch/about-cocoa/cocoa-facts-and-figures#:~:text=In%20the%202018/2019%20cocoa,biggest%20cocoa%20producer%20in%20Asia. |archive-date=17 June 2022 |access-date=2022-08-20 |website=www.kakaoplattform.ch}}&lt;/ref&gt; ඝානාව මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.icbuk.com/images/uploads/ICBUKGhanaReportSeptember2011.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120704014602/http://www.icbuk.com/images/uploads/ICBUKGhanaReportSeptember2011.pdf|archive-date=4 July 2012|title=Ghana Market Update|author=Forrest, Paul|publisher=[[Intercontinental Bank]]|date=September 2011|access-date=26 March 2012|page=13}}&lt;/ref&gt; සේවා දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 50% ක් වන අතර, නිෂ්පාදන (24.1%), නිස්සාරණ කර්මාන්ත (5%) සහ බදු (20.9%) වේ.&lt;ref name=&quot;Ghana – Gross Domestic Product&quot; /&gt; ඝානාවේ වැඩිවන ප්‍රාථමික නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක් සහ ඩිජිටල් තාක්‍ෂණික භාණ්ඩ අපනයනය සමඟින් මෝටර් රථ සහ නැව් එකලස් කිරීම සහ අපනයනය කිරීම, විවිධ සම්පත් පොහොසත් කාර්මික ඛනිජ අපනයනය, කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන මූලික වශයෙන් කොකෝවා, පෙට්‍රෝලියම් සහ ස්වාභාවික වායු,&lt;ref name=&quot;Ghana's Jubilee oil field nears output plateau -operator&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSL6N0DA59S20130423?irpc=932|title=Ghana's Jubilee oil field nears output plateau -operator|work=[[Reuters]]|access-date=31 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125201001/https://www.reuters.com/article/idUSL6N0DA59S20130423?irpc=932|archive-date=25 January 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; සහ තොරතුරු සහ සන්නිවේදන වැනි කර්මාන්ත ඇත. තාක්ෂණය මූලික වශයෙන් ඝානාවේ රාජ්‍ය ඩිජිටල් තාක්‍ෂණ සංස්ථාව හරහා ස්මාර්ට්ෆෝන් සහ විවිධ පාරිභෝගික ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ සහිත ටැබ්ලට් පරිගණක නිෂ්පාදනය කරයි.&lt;ref name=&quot;Ghana – Gross Domestic Product&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The Top 5 Countries for ICT in Africa&quot;&gt;{{cite web |title=The Top 5 Countries for ICT4D in Africa |url=http://www.ictworks.org/2012/03/26/top-5-countries-ict4d-africa-are-kenya-ghana-nigeria-tanzania-and/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614035416/http://www.ictworks.org/2012/03/26/top-5-countries-ict4d-africa-are-kenya-ghana-nigeria-tanzania-and/ |archive-date=14 June 2013 |access-date=3 May 2013 |publisher=ictworks.org}}&lt;/ref&gt; නාගරික විදුලි මෝටර් රථ 2014 සිට ඝානාවේ නිෂ්පාදනය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.modernghana.com/news/458333/1/ghanas-model-vehicle-unveiled-by-suame-magazine-ar.html|title=Ghana's model vehicle unveiled by Suame Magazine artisans|author=Kofi Adu Domfeh|date=13 April 2013|access-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927144319/http://www.modernghana.com/news/458333/1/ghanas-model-vehicle-unveiled-by-suame-magazine-ar.html|archive-date=27 September 2013|publisher=Modernghana.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://business.myjoyonline.com/pages/news/201307/109474.php|title=Ghana's model car attracts Dutch government support|date=15 July 2013|access-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923084526/http://business.myjoyonline.com/pages/news/201307/109474.php|archive-date=23 September 2013|publisher=Myjoyonline.gh|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

එය 2021 සරත් සෘතුවේ දී සමාජ සහ හරිත බැඳුම්කර මගින් රජයේ ණය නිකුත් කිරීමට සැලසුම් කරන බව නිවේදනය කරන ලද අතර, එය එසේ කරන පළමු අප්‍රිකානු රට බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-25/ghana-to-sell-sustainable-bonds-for-up-to-1-billion-by-july-kp3rq0p1|title=Ghana to Sell Sustainable Bonds for up to $1 Billion by July|date=25 May 2021|newspaper=Bloomberg.com|access-date=5 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718005927/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-25/ghana-to-sell-sustainable-bonds-for-up-to-1-billion-by-july-kp3rq0p1|archive-date=18 July 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-05/ghana-mulls-africa-s-first-social-bonds-with-2-billion-sale|title=Ghana Mulls Africa's First Social Bonds with $2 Billion Sale|date=5 July 2021|newspaper=Bloomberg.com|access-date=5 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210706081855/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-05/ghana-mulls-africa-s-first-social-bonds-with-2-billion-sale|archive-date=6 July 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොලේ ඩොලර් බිලියන 5ක් දක්වා ණය ගැනීමට සැලසුම් කරමින් සිටි රට,{{when|date=October 2023}} මෙම තිරසාර බැඳුම්කරවලින් ලැබෙන ආදායම සමාජ හා පාරිසරික ව්‍යාපෘති සඳහා භාවිතා කරන ණය ප්‍රතිමූල්‍යකරණය කිරීමට සහ අධ්‍යාපන හෝ සෞඛ්‍ය සඳහා ගෙවීමට යොදා ගනී. චිලී සහ ඉක්වදෝරය ඇතුළු තවත් රටවල් කිහිපයක් පමණක් ඒවා මේ වන විට විකුණා ඇත. 2020 වසර 37 තුළ අඩුම ආර්ථික වර්ධන වේගය වාර්තා කර තිබියදීත්, අනෙකුත් වැඩසටහන් අතර 2017 දී ආරම්භ කරන ලද නොමිලේ ද්විතීයික පාසල් මුලපිරීමක් සමඟ ඉදිරියට යාමට රට භාවිතා කරනු ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ghana plans to issue Africa's first social bonds with $2B sale |url=https://www.aljazeera.com/economy/2021/7/5/ghana-plans-to-issue-africas-first-social-bonds-with-2b-sale |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210706055819/https://www.aljazeera.com/economy/2021/7/5/ghana-plans-to-issue-africas-first-social-bonds-with-2b-sale |archive-date=6 July 2021 |access-date=2021-07-06 |website=www.aljazeera.com}}&lt;/ref&gt;
[[File:Jubilee_Oil_Field_of_the_Ghana_National_Petroleum_Corporation_(GNPC)_and_National_Petroleum_Authority.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jubilee_Oil_Field_of_the_Ghana_National_Petroleum_Corporation_(GNPC)_and_National_Petroleum_Authority.png|දකුණ|thumb|දකුණු අත්ලාන්තික් සාගරයේ බටහිර කලාපයේ වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටා ඇති ඝානා ජාතික ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව (GNPC) සහ ජාතික ඛනිජ තෙල් අධිකාරියේ ජුබිලි තෙල් නිධිය]]එය මිහිරි බොරතෙල් සහ ස්වාභාවික වායු වැනි හයිඩ්‍රොකාබන නිෂ්පාදනය කර අපනයනය කරයි.&lt;ref name=&quot;Five Countries to Watch&quot;&gt;{{cite web |title=Five Countries to Watch |url=http://www.individual.troweprice.com/public/Retail/Planning-&amp;-Research/Connections/Africa/Global-Economy-African-Countries-Growth |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412023853/http://individual.troweprice.com/public/Retail/Planning-%26-Research/Connections/Africa/Global-Economy-African-Countries-Growth |archive-date=12 April 2013 |access-date=27 April 2013 |work=individual.troweprice.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Africa |url=http://www.aluworks.com/site/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=63&amp;Itemid=60&amp;734e1554a786d82e908c7c85044123c2=746b376516a36724613692ecab763f6f |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903210059/http://www.aluworks.com/site/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=63&amp;Itemid=60&amp;734e1554a786d82e908c7c85044123c2=746b376516a36724613692ecab763f6f |archive-date=3 September 2011 |access-date=26 June 2010 |publisher=Aluworks.com}}&lt;/ref&gt; 100%-රජයට අයත් පිරවුම්හල් සමාගම, ඝානා තෙල් සමාගම, අංක 1 ඛනිජ තෙල් සහ ගෑස් පිරවුම්හල වන අතර, 100%-රජයට අයත් රාජ්‍ය තෙල් සමාගමක් වන ඝානා ජාතික ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව හයිඩ්‍රොකාබන් ගවේෂණය සහ ඛනිජ තෙල් සහ ස්වාභාවික වායු නිෂ්පාදනය අධීක්ෂණය කරයි. සංචිත. ඝානා විසින් දිනකට තෙල් නිෂ්පාදනය බැරල් මිලියන 2.2 (m3) දක්වා සහ ගෑස් ඝන මීටර් 34,000,000 (1.2×109 cu ft) දක්වා වැඩි කිරීමට අපේක්ෂා කරයි.&lt;ref name=&quot;cs2&quot;&gt;Clark, Nancy L. &quot;Petroleum Exploration&quot;. ''[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ghtoc.html A Country Study: Ghana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107074647/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ghtoc.html |date=7 January 2010 }}'' (La Verle Berry, editor). [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (November 1994). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].'' [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/about.html Lcweb2.loc.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703110633/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/about.html |date=3 July 2015 }}&lt;/ref&gt; මිහිරි බොරතෙල් බැරල් බිලියන 3 ක් (480,000,000 m3) දක්වා අඩංගු ජුබිලි තෙල් ක්ෂේත්‍රය 2007 දී සොයා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.yahoo.com/s/ap/20071222/ap_on_re_af/ghana_oil_discovery_3|title=Ghana leader: Oil reserves at 3B barrels|date=22 December 2007|work=Yahoo News|access-date=21 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20071226200944/http://news.yahoo.com/s/ap/20071222/ap_on_re_af/ghana_oil_discovery_3|archive-date=26 December 2007}}&lt;/ref&gt; ඝානාවේ සංචිතවල පෙට්‍රෝලියම් බැරල් බිලියන 5 (790,000,000 m3) සිට බැරල් බිලියන 7 (1.1×109 m3) දක්වා ඇති බව විශ්වාස කෙරේ,&lt;ref&gt;McLure, Jason. [https://www.bloomberg.com/news/2010-12-01/ghana-oil-reserves-to-be-5-billion-barrels-in-5-years-as-fields-develop.html Ghana Oil Reserves to Be {{convert|5|Goilbbl|m3}} in 5 years as fields develop] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029191618/http://www.bloomberg.com/news/2010-12-01/ghana-oil-reserves-to-be-5-billion-barrels-in-5-years-as-fields-develop.html|date=29 October 2013}}. [[Bloomberg Television]], 1 December 2010.&lt;/ref&gt; එය අප්‍රිකාවේ පස්වන විශාලතම සහ ලොව 21 සිට 25 දක්වා විශාලතම එක බව ඔප්පු වී ඇත. ලෝකයේ සංචිත. එහි සංචිතවල ඝන මීටර් 1.7×1011 (6×1012 cu ft) දක්වා ස්වභාවික වායු ද ඇත.&lt;ref name=&quot;Atuabo gas project to propel more growth&quot;&gt;{{cite web |last=Aklorbortu |first=Moses Dotsey |date=13 May 2013 |title=Atuabo gas project to propel more growth |url=https://graphic.com.gh/archive/Business-News/atuabo-gas-project-to-propel-more-growth.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140503021413/http://graphic.com.gh/archive/Business-News/atuabo-gas-project-to-propel-more-growth.html |archive-date=3 May 2014 |access-date=27 October 2013 |work=[[Daily Graphic (Ghana)|Daily Graphic]]}}&lt;/ref&gt; රජයේ ආදායම ඉහළ නැංවීම සඳහා ඛනිජ තෙල් සහ ස්වභාවික වායු සංචිත ජනසතු කිරීමට රජය සැලසුම් සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ghana: Why Privatise Ghana Oil? |url=https://allafrica.com/stories/201304291808.html/?maneref=http%3A%2F%2Fwww.google.com%2Fm%3Fq%3DGhana%2520privatise%2520mining%26client%3Dms-opera-mobile%26channel%3Dnew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929015429/http://allafrica.com/stories/201304291808.html/?maneref=http%253A%252F%252Fwww.google.com%252Fm%253Fq%253DGhana%252520privatise%252520mining%2526client%253Dms-opera-mobile%2526channel%253Dnew |archive-date=29 September 2013 |access-date=22 September 2013 |publisher=allafrica.com}}&lt;/ref&gt;

2019 වන විට, ඝානාව එම වසරේ ටොන් 140 ක් නිෂ්පාදනය කරමින් ලොව 7 වැනි විශාලතම රන් නිෂ්පාදකයා විය.&lt;ref name=&quot;CEIC&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana Gold Production |url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/ghana/gold-production |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029183111/https://www.ceicdata.com/en/indicator/ghana/gold-production |archive-date=29 October 2020 |access-date=26 October 2020 |website=CEIC Data}}&lt;/ref&gt; මෙම වාර්තාව ප්‍රථම වරට නිෂ්පාදනයෙන් දකුණු අප්‍රිකාව අභිබවා ගිය ඝානාව අප්‍රිකාවේ විශාලතම රන් නිෂ්පාදකයා බවට පත් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Whitehouse, David |date=8 October 2019 |title=Ghana now Africa's largest gold producer, but reforms await |url=https://www.theafricareport.com/18245/ghana-now-africas-largest-gold-producer-but-reforms-await/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029100547/https://www.theafricareport.com/18245/ghana-now-africas-largest-gold-producer-but-reforms-await/ |archive-date=29 October 2020 |access-date=16 October 2020 |work=The Africa Report}}&lt;/ref&gt; රත්තරන් වලට අමතරව, ඝානාව රිදී, දැව, දියමන්ති, බොක්සයිට් සහ මැංගනීස් අපනයනය කරන අතර අනෙකුත් ඛනිජ නිධිද ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U49Q8BgiarkC&amp;q=Ghana%20minerals%20granite&amp;pg=PA70|title=Ghana Mineral and Mining Sector Investment and Business Guide|date=7 February 2007|publisher=International Business Publications, USA|isbn=978-1-4330-1775-9|access-date=16 May 2014}}{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; ඝානාව දියමන්ති අපනයනයෙන් සහ සංචිත ප්‍රමාණයෙන් ලොව 9 වැනි ස්ථානයේ සිටී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ghana |url=https://eiti.org/ghana |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185204/https://eiti.org/ghana |archive-date=9 July 2021 |access-date=2021-07-06 |website=Extractive Industries Transparency Initiative}}&lt;/ref&gt; රජයේ ආදායම ඉහළ නැංවීම සඳහා පතල් කර්මාන්තය ජනසතු කිරීමට රජය සැලසුම් සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U49Q8BgiarkC&amp;pg=PA70|title=Ghana Mineral and Mining Sector Investment and Business Guide|work=Ibpus.com|publisher=International Business Publications|year=2007|isbn=978-1-4330-1775-9|access-date=24 June 2013}}{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ghana Minerals and Mining Act |url=http://www.ghanalegal.com/?id=3&amp;law=535&amp;t=ghana-laws |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021012648/http://www.ghanalegal.com/?id=3&amp;law=535&amp;t=ghana-laws |archive-date=21 October 2013 |access-date=16 May 2014 |publisher=ghanalegal.com}}&lt;/ref&gt;

2015 සහ 2016 වසරවල &quot;විදුලි හිඟය&quot; ඩම්සෝර් (&quot;ස්ථීර, අක්‍රමවත් සහ අනපේක්ෂිත&quot; විදුලි බල ඇනහිටීම්),&lt;ref name=&quot;germany&quot;&gt;{{cite web |date=21 January 2015 |title=I've been named 'Mr Dumsor' in Ghana – Prez Mahama tells Ghanaians in Germany – See more at |url=http://graphic.com.gh/news/politics/37330-i-ve-been-named-mr-dumsor-in-ghana-prez-mahama-tells-ghanaians-in-germany.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424025905/http://www.graphic.com.gh/news/politics/37330-i-ve-been-named-mr-dumsor-in-ghana-prez-mahama-tells-ghanaians-in-germany.html |archive-date=24 April 2015 |access-date=2 March 2015 |website=Graphic Online |publisher=Graphic Communications Group Ltd (GCGL)}}&lt;/ref&gt; පුනර්ජනනීය ද්‍රව්‍ය කෙරෙහි ඇති උනන්දුව වැඩි කිරීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;graphic1&quot;&gt;{{cite web |author=Agbenyega, E. |date=10 April 2014 |title=Ghana's power crisis: What about renewable energy? |url=http://graphic.com.gh/features/features/21105-ghana-s-power-crisis-what-about-renewable-energy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701211205/http://graphic.com.gh/features/features/21105-ghana-s-power-crisis-what-about-renewable-energy.html |archive-date=1 July 2015 |access-date=8 February 2015 |publisher=graphic.com.gh}}&lt;/ref&gt; 2019 වන විට විදුලි අතිරික්තයක් පවතී.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Sarkodie |first=Samuel Asumadu |date=5 August 2019 |title=Lessons to be learnt from Ghana's excess electricity shambles |url=http://theconversation.com/lessons-to-be-learnt-from-ghanas-excess-electricity-shambles-121257 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108022101/http://theconversation.com/lessons-to-be-learnt-from-ghanas-excess-electricity-shambles-121257 |archive-date=8 January 2020 |access-date=28 December 2019 |website=The Conversation}}&lt;/ref&gt;

ඝානාවේ අධිකරණ පද්ධතිය දූෂණය, ආර්ථික අක්‍රමිකතා සහ ආර්ථික විනිවිදභාවය නොමැතිකම සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරයි.&lt;ref name=&quot;Ghana Economy – heritage&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana Economy |url=http://www.heritage.org/index/country/ghana |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508060450/http://www.heritage.org/index/country/ghana |archive-date=8 May 2016 |access-date=20 April 2013 |work=heritage.org}}&lt;/ref&gt; ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් හි 2018 දූෂණ සංජානන දර්ශකයට අනුව, රටවල් 180 කින්, ඝානාව 78 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර, 0-9 ලකුණු ඉතා දූෂිත යැයි අදහස් කරන පරිමාණයෙන් ලකුණු 41 ක් ලබා ගත් අතර ලකුණු 90-100 යනු ඉතා පිරිසිදුයි. මෙය රාජ්‍ය අංශයේ දූෂන මට්ටම් මත පදනම් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=OUR WORK IN Ghana |url=https://www.transparency.org/en/countries/ghana |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608091309/https://www.transparency.org/en/countries/ghana |archive-date=8 June 2020 |access-date=1 June 2020 |website=Transparency.org |publisher=Transparency International}}&lt;/ref&gt;

=== විද්‍යාව හා තාක්ෂණය ===
එය සෙලියුලර් ජංගම දුරකථන ජාලයක් දියත් කළේය (1992). එය අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ කර ADSL බ්‍රෝඩ්බෑන්ඩ් සේවා හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;Ghanaweb&quot;&gt;{{cite web |date=24 June 2015 |title=Science &amp; Technology |url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/technology/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623022534/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/technology/ |archive-date=23 June 2016 |access-date=24 June 2016 |publisher=Ghanaweb}}&lt;/ref&gt; එය 2023 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 99 වැනි ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=WIPO|title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html|access-date=2023-10-29|website=www.wipo.int|date=2 November 2023|publisher=World Intellectual Property Organization|doi=10.34667/tind.46596|isbn=9789280534320|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=28 October 2013 |title=Global Innovation Index |url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |archive-date=2 September 2021 |access-date=2 September 2021 |website=INSEAD Knowledge}}&lt;/ref&gt;

ඝානා අභ්‍යවකාශ විද්‍යා හා තාක්ෂණ මධ්‍යස්ථානය (GSSTC) සහ ඝානා අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය (GhsA) අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය සහ අභ්‍යවකාශ වැඩසටහන් අධීක්ෂණය කරයි. GSSTC සහ GhsA ජාතික ආරක්‍ෂක නිරීක්ෂණ චන්ද්‍රිකාවක් 2015 දී කක්ෂගත කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;BBCSpace&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-18739694|title=Africa's journey to space begins on the ground|access-date=24 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130613213302/http://www.bbc.co.uk/news/business-18739694|archive-date=13 June 2013|publisher=BBC News|year=2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |year=2013 |title=Ghana's Home-Grown Space Program Takes Off |url=http://www.voanews.com/a/1686704.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130628032244/http://www.voanews.com/a/1686704.html |archive-date=28 June 2013 |access-date=24 June 2013 |publisher=[[Voice of America]] |location=United States}}&lt;/ref&gt; ඝානාවේ වාර්ෂික අභ්‍යවකාශ ගවේෂණ වියදම් එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1% ක් වී ඇති අතර එය විද්‍යාව හා තාක්‍ෂණය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා සහාය වේ. 2012 දී, ඝානාව දකුණේ තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වූ විද්‍යා හා තාක්ෂණ කොමිසමේ (කොම්සැට්ස්) සභාපතිත්වයට තේරී පත් විය; ඝානාව දකුණු අප්‍රිකානු ජාතික අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය සමඟ අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයේ හවුල් ප්‍රයත්නයක් දරයි.&lt;ref name=&quot;BBCSpace&quot; /&gt;

=== සංචාරක කර්මාන්තය ===
[[File:Surfers_Surfing_at_Busua_Beach_in_Western_region,_Ghana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Surfers_Surfing_at_Busua_Beach_in_Western_region,_Ghana.jpg|thumb|බටහිර කලාපයේ බුසුවා වෙරළේ සැරිසරන්නන් සහ රළ පදින්නන් රළ පැදීම&lt;ref name=&quot;11 of the world's most unusual surf spots&quot;&gt;{{cite web |last=Hinson |first=Tamara |date=28 August 2014 |title=11 of the world's most unusual surf spots |url=http://edition.cnn.com/2014/07/13/travel/unusual-surf-spots/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411081223/http://edition.cnn.com/2014/07/13/travel/unusual-surf-spots/ |archive-date=11 April 2016 |access-date=28 March 2016 |work=edition.cnn.com |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;]]
2011 වසරේ සංචාරකයින් 1,087,000 ඝානාවට පැමිණියා.&lt;ref name=&quot;WAO&quot;&gt;{{cite web |title=We Are Serious About Overcoming The Challenges Confronting Tourism Development |url=http://www.ghana.gov.gh/index.php/news/features/5885-we-are-serious-about-overcoming-the-challenges-confronting-tourism-development |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718223300/http://www.ghana.gov.gh/index.php/news/features/5885-we-are-serious-about-overcoming-the-challenges-confronting-tourism-development |archive-date=18 July 2014 |access-date=14 June 2013 |work=Ministry of Tourism Ghana |publisher=ghana.gov.gh}}&lt;/ref&gt; සංචාරක පැමිණීම් අතරට දකුණු ඇමරිකානුවන්, ආසියානුවන්, යුරෝපීයයන් සහ උතුරු ඇමරිකානුවන් ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Trade Expo International Ghana&quot;&gt;{{cite web |title=Trade Expo International Ghana |url=http://www.uniquetrustex.com/node/162/177/?ex=trade-expo-international-ghana&amp;nid=162 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501221713/http://www.uniquetrustex.com/node/162/177/?ex=trade-expo-international-ghana&amp;nid=162 |archive-date=1 May 2013 |access-date=14 June 2013 |publisher=uniquetrustex.com}}&lt;/ref&gt; ආකර්ශනීය ස්ථාන සහ සංචාරක ගමනාන්ත අතර කින්ටම්පෝ දියඇලි සහ බටහිර අප්‍රිකාවේ විශාලතම දිය ඇල්ල, දිය ඇලි, වෙරළබඩ තාල වර්ගයේ වැලි සහිත වෙරළ, ගුහා, කඳු, ගංගා සහ ජලාශ සහ බොසුම්ට්වි විල වැනි ජලාශ සහ විල් සහ විශාලතම මිනිසා විසින් සාදන ලද විල් ඇතුළත් වේ. මතුපිට ප්‍රමාණය අනුව ලෝකයේ විල, වෝල්ටා විල, දුසිම් ගනනක් බලකොටු, ලෝක උරුම අඩවි, ස්වභාව රක්ෂිත සහ ජාතික වනෝද්‍යාන.&lt;ref name=&quot;Trade Expo International Ghana&quot; /&gt; සමහර බලකොටු කේප් කෝස්ට් කාසල් සහ එල්මිනා කාසල් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Visit Ghana {{!}} Forts and Castles in Ghana |url=https://visitghana.com/attractions/all-forts-and-castles/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523044732/https://visitghana.com/attractions/all-forts-and-castles/ |archive-date=23 May 2020 |access-date=12 September 2020 |website=Visit Ghana |language=en-US}}&lt;/ref&gt; වහල් වෙළඳාමේ දී ලේ වැගිරුණු ස්ථානය මාලිගා සලකුණු කරන අතර වහල් වෙළඳාම හරහා සොරකම් කර විනාශ කරන ලද අප්‍රිකානු උරුමය ආරක්ෂා කර ප්‍රවර්ධනය කරයි.&lt;ref name=&quot;Centre&quot;&gt;{{cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Forts and Castles, Volta, Greater Accra, Central and Western Regions |url=https://whc.unesco.org/en/list/34/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20051027113800/https://whc.unesco.org/en/list/34/ |archive-date=27 October 2005 |access-date=12 September 2020 |website=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt; මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතිය මගින් ඝානාවේ බලකොටු සහ බලකොටු ලෝක උරුම ස්මාරක ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Centre&quot; /&gt;

2010 වසරේ ලෝක ආර්ථික සංසදයේ සංඛ්‍යාලේඛන පෙන්වා දුන්නේ ලෝකයේ ප්‍රියතම සංචාරක ගමනාන්ත අතරින් ඝානාව රටවල් 139ක් අතරින් 108 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;RANK&quot;&gt;{{cite web |title=Forbes: Ghana is eleventh friendliest nation |url=http://vibeghana.com/2011/03/20/forbes-ghana-is-eleventh-friendliest-nation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728071955/http://vibeghana.com/2011/03/20/forbes-ghana-is-eleventh-friendliest-nation/ |archive-date=28 July 2011 |access-date=31 May 2011 |publisher=vibeghana.com}}&lt;/ref&gt;2009 ශ්‍රේණිගත කිරීම්වලට වඩා රට ස්ථාන 2ක් ඉදිරියට පැමිණ තිබුණි. 2011 දී Forbes සඟරාව ප්‍රකාශයට පත් කළේ ඝානාව ලෝකයේ මිත්‍රශීලීම රට ලෙස එකොළොස්වන ස්ථානයට පත්ව ඇති බවයි. ප්‍රකාශය පදනම් වූයේ 2010 දී සංචාරකයින්ගේ හරස්කඩක් පිළිබඳ සමීක්ෂණයක් මත ය. සමීක්ෂණයට ඇතුළත් වූ සියලුම අප්‍රිකානු රටවල් අතුරින්, ඝානාව ඉහළම ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;RANK&quot; /&gt; සංචාරක ව්‍යාපාරය රටට විදේශ විනිමය උපයන සිව්වන ආකාරයයි.&lt;ref name=&quot;RANK&quot; /&gt; 2017 දී ඝානාව ලෝකයේ 43 වැනි සාමකාමීම රට ලෙස ශ්‍රේණිගත විය.&lt;ref name=&quot;About the Global Peace Index&quot;&gt;{{cite web |year=2015 |title=About the Global Peace Index |url=http://www.visionofhumanity.org/sites/default/files/Global%20Peace%20Index%20Report%202015_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151006145259/http://www.visionofhumanity.org/sites/default/files/Global%20Peace%20Index%20Report%202015_0.pdf |archive-date=6 October 2015 |publisher=Vision of Humanity}}&lt;/ref&gt;

වෙරළ තීරයේ ඉහළට සහ පහළට, රළ පැදීමේ ස්ථාන දේශීය හා ජාත්‍යන්තර පුද්ගලයින් විසින් හඳුනාගෙන ඇත. සාම්ප්‍රදායික ධීවර යාත්‍රා මධ්‍යයේ සැරිසරන්නන් තම පුවරු රැගෙන යයි.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Saxena |first=Kanika |date=2018-12-21 |title=Wish To Experience The Thrill Of Surfing in Ghana? Here's Where You Should Go! |url=https://traveltriangle.com/blog/surfing-in-ghana/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521092011/https://traveltriangle.com/blog/surfing-in-ghana/ |archive-date=21 May 2021 |access-date=21 May 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Destination Pride අනුව&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cbc.ca/life/travel/tools-to-help-the-lgbtq-community-travel-more-safely-1.4539293|title=Tools to help the LGBTQ community travel more safely|last=Thompson|first=Ryan E.|date=16 February 2018|work=CBC Life|access-date=14 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718062412/https://www.cbc.ca/life/travel/tools-to-help-the-lgbtq-community-travel-more-safely-1.4539293|archive-date=18 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (ලෝකයේ LGBTQ+ නීති, අයිතිවාසිකම් සහ සමාජ හැඟීම් දෘශ්‍යමාන කිරීමට භාවිත කරන දත්ත මත පදනම් වූ සෙවුම් වේදිකාවක්) ඝානාව ලකුණු 22 (100න්) ක් ලබා ගනී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=I'm sharing Ghana's Destination Pride Flag. What does your country score? |url=https://destinationpride.org/destination/ghana |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316165738/https://destinationpride.org/destination/ghana |archive-date=16 March 2019 |access-date=14 March 2019 |website=Destination Pride}}&lt;/ref&gt;

== ජනවිකාසය ==
{{bar box|title=ඝානාවේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්|titlebar=#ddd|left1=ජනවාර්ගික කණ්ඩායම|right1=ප්‍රතිශතය|float=right|bars={{bar percent|අකාන්|darkgreen|47.5}}
{{bar percent|මවුල්-ඩග්බානි|purple|16.6}}
{{bar percent|එව්|red|13.9}}
{{bar percent|ගා-ඩැන්ග්මේ|black|7.4}}
{{bar percent|ගුර්මා|orange|5.7}}
{{bar percent|ගුවාන්|darkblue|3.7}}{{bar percent|ගෲසි|white|2.5}}
{{bar percent|මැන්ඩේ|maroon|1.1}}
{{bar percent|වෙනත්|darkgray|1.4}}}}2019 වන විට, ඝානාවේ ජනගහනය 30,083,000කි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ghana Population (LIVE) |url=https://www.worldometers.info/world-population/ghana-population |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705175928/https://www.worldometers.info/world-population/ghana-population/ |archive-date=5 July 2019 |access-date=22 June 2019 |website=Worldometers}}&lt;/ref&gt; ජනගහනයෙන් 29% ක් පමණ වයස අවුරුදු 15 ට අඩු අය වන අතර, වයස අවුරුදු 15-64 අතර පුද්ගලයින් ජනගහනයෙන් සියයට 57.8 ක් වේ.&lt;ref name=&quot;databank.worldbank.org&quot;&gt;{{cite web |title=Health Nutrition and Population Statistics – DataBank |url=http://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=health-nutrition-and-population-statistics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180225150240/http://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=health-nutrition-and-population-statistics |archive-date=25 February 2018 |access-date=13 June 2018 |website=databank.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; 2010 සංගණනය වාර්තා කළේ විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වන්නේ අකාන් (47.3%), මෝල්-ඩග්බානි (16.6%), ඊව් (13.9%), ගා-ඩැන්ග්මේ (7.4%), ගුර්මා (5.7%) සහ ගුවාන් (3.7%).&lt;ref name=&quot;statsghana.gov.gh&quot;&gt;{{cite web |date=May 2013 |title=2010 Population &amp; Housing Census: National Analytical Report |url=http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/National_Analytical_Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712212518/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/National_Analytical_Report.pdf |archive-date=12 July 2018 |access-date=23 January 2014 |publisher=Ghana Statistical Service}}&lt;/ref&gt;

ඝානා පුරවැසියන්ගේ මධ්‍ය වයස අවුරුදු 30 ක් වන අතර සාමාන්‍ය ගෘහ ප්‍රමාණය පුද්ගලයන් 3.6 කි.

ඝානා කාඩ්පත් හිමි පුහුණු ශ්‍රමිකයන්ගේ මෑත කාලීන නීත්‍යානුකූල සංක්‍රමණ සමඟ, චීන, මැලේසියානු, ඉන්දියානු, මැද පෙරදිග සහ යුරෝපීය ජාතිකයන් කුඩා ජනගහනයක් ඇත. 2010 දී, ඝානා ආගමන සේවය බොහෝ ආර්ථික සංක්‍රමණිකයන් සහ නීති විරෝධී සංක්‍රමණිකයන් ඝානාවේ වාසය කරන බව වාර්තා කළේය: ඝානාවේ 2010 ජනගහනයෙන් 14.6% (හෝ මිලියන 3.1) (ප්‍රධාන වශයෙන් නයිජීරියානුවන්, බුර්කිනාබේ පුරවැසියන්, ටෝගෝලියානු පුරවැසියන් සහ මාලියන් පුරවැසියන්). 1969 දී, අගමැති කොෆි අබ්‍රෙෆා බුසියා විසින් පනවන ලද &quot;ඝානා විදේශික අනුකූලතා නියෝගය&quot; යටතේ,&lt;ref name=&quot;Ghana Owes no Apology to Anybody for Aliens Compliance Order&quot;&gt;{{cite web |date=14 April 2013 |title=Ghana Owes no Apology to Anybody for Aliens Compliance Order |url=http://vibeghana.com/2013/04/14/ghana-owes-no-apology-to-anybody-for-aliens-compliance-order/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927075540/http://vibeghana.com/2013/04/14/ghana-owes-no-apology-to-anybody-for-aliens-compliance-order/ |archive-date=27 September 2013 |access-date=31 July 2013 |publisher=vibeghana.com}}&lt;/ref&gt; දේශසීමා ආරක්ෂක ඒකකය මාස තුනකදී විදේශිකයන් සහ නීති විරෝධී සංක්‍රමණිකයන් 3,000,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් පිටුවහල් කළේ ඔවුන් එකල ජනගහනයෙන් 20% ක් වූ බැවිනි.&lt;ref name=&quot;Ghana Owes no Apology to Anybody for Aliens Compliance Order&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The History of Ghana's 1969 Aliens Compliance Order&quot;&gt;{{cite web |date=29 March 2012 |title=The History of Ghana's 1969 Aliens Compliance Order |url=http://sites.davidson.edu/cis485/?p=3349 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917165858/http://sites.davidson.edu/cis485/?p=3349 |archive-date=17 September 2013 |access-date=31 July 2013 |work=davidson.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Daly|first=Samuel Fury Childs|date=2022-07-30|title=Ghana Must Go: Nativism and the Politics of Expulsion in West Africa, 1969–1985|url=https://doi.org/10.1093/pastj/gtac006|url-status=live|journal=Past &amp; Present|volume=259|pages=229–261|doi=10.1093/pastj/gtac006|issn=0031-2746|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407064513/https://academic.oup.com/past/advance-article-abstract/doi/10.1093/pastj/gtac006/6652271?redirectedFrom=fulltext|archive-date=7 April 2023|access-date=3 August 2022}}&lt;/ref&gt; 2013 දී, නීතිවිරෝධී පතල්කරුවන් විශාල වශයෙන් පිටුවහල් කිරීමක් සිදු වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් 4,000 කට වැඩි පිරිසක් චීන ජාතිකයන් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 July 2013 |title=Ghana deports thousands of illegal Chinese miners |url=http://mg.co.za/article/2013-07-16-ghana-cracks-down-on-illegal-chinese-miners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512231106/http://mg.co.za/article/2013-07-16-ghana-cracks-down-on-illegal-chinese-miners |archive-date=12 May 2014 |access-date=9 May 2014 |work=[[Mail &amp; Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 July 2013 |title=Ghana deports thousands in crackdown on illegal Chinese goldminers |url=https://www.theguardian.com/world/2013/jul/15/ghana-deports-chinese-goldminers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512214119/http://www.theguardian.com/world/2013/jul/15/ghana-deports-chinese-goldminers |archive-date=12 May 2014 |access-date=9 May 2014 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

=== භාෂා ===
[[File:Predominant_tribe_in_the_area_-_(Ghana)_LOC_88692692.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Predominant_tribe_in_the_area_-_(Ghana)_LOC_88692692.jpg|thumb|ඝානාවේ වාර්ගික භාෂාමය ප්‍රදේශ වල සිතියමක්.]]ඉංග්‍රීසි ඝානාවේ නිල භාෂාවයි.&lt;ref name=&quot;USA&quot;&gt;{{cite web |year=2013 |title=The Bureau of Ghana Languages-BGL |url=http://www.ghanaembassy.org/index.php?page=language-and-religion |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022204947/http://www.ghanaembassy.org/index.php?page=language-and-religion |archive-date=22 October 2013 |access-date=11 November 2013 |publisher=Ghana Embassy Washington DC, USA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=A handbook of varieties of English. 1. Phonology, Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=mtd3a-56ysUC&amp;pg=PA847|publisher=[[Oxford University Press]]|author=Bernd Kortmann Walter de Gruyter|year=2004|access-date=11 November 2013|isbn=978-3-11-017532-5}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, රජයේ අනුග්‍රහය ලබන භාෂා තත්ත්වය ඇති භාෂා එකොළහක් ඇත:

* අකාන් භාෂා (අසන්ටේ ට්වි, අකුපෙම් ට්වි, ඉහළ අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධයක් ඇති ෆැන්ටේ සහ ඉහත සඳහන් දේ සමඟ අඩු අවබෝධයක් ඇති න්සෙමා)
* ඩැන්ග්මේ
* එව්
* ගා
* ගුවාන්
* කසෙම්
* මවුල්-ඩග්බානි භාෂා (දගාරේ සහ දග්බන්ලිව්)[&lt;ref name=&quot;NCA&quot;&gt;{{cite web |year=2006 |title=The Bureau of Ghana Languages-BGL |url=http://www.ghanaculture.gov.gh/index1.php?linkid=331&amp;page=2&amp;sectionid=602 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112001558/http://www.ghanaculture.gov.gh/index1.php?linkid=331&amp;page=2&amp;sectionid=602 |archive-date=12 November 2013 |access-date=11 November 2013 |publisher=National Commission on Culture}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Study of Ghanaian Languages |url=http://www.africa.upenn.edu/K-12/Study_16156.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112001739/http://www.africa.upenn.edu/K-12/Study_16156.html |archive-date=12 November 2013 |access-date=6 November 2013 |publisher=africa.upenn.edu}}&lt;/ref&gt;

මේ අතරින් අසන්ටේ ට්වි තමයි වැඩිපුරම කතා කරන භාෂාව.&lt;ref name=&quot;Introduction To The Verbal and Multi-Verbalsystem of Akan&quot;&gt;{{cite web |year=2013 |title=Introduction to the Verbal and Multi-Verbalsystem of Akan |url=http://www.ling.hf.ntnu.no/tross/osam.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407085659/http://www.ling.hf.ntnu.no/tross/osam.pdf |archive-date=7 April 2014 |access-date=16 November 2013 |work=ling.hf.ntnu.no}}&lt;/ref&gt;

ඝානාව ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන රටවලින් වටවී ඇති නිසා, ප්‍රංශ භාෂාව පාසල්වල බහුලව උගන්වනු ලබන අතර වාණිජ හා ජාත්‍යන්තර ආර්ථික හුවමාරු සඳහා භාවිතා කරයි. 2006 සිට, ඝානාව ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන රටවල් (මහද්වීප හයේ ජාතීන් 84) එක්සත් කරන ගෝලීය සංවිධානය වන ඉන්ටර්නැෂනල් ඩි ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි,&lt;ref name=&quot;Huber 1999 p139&quot;&gt;Magnus Huber, ''Ghanaian Pidgin English in its West African Context'' (1999), page 139&lt;/ref&gt; සංවිධානයේ ආශ්‍රිත සාමාජිකයෙකි. 2005 දී 350,000 කට වඩා වැඩි ගානා දරුවන් පාසල්වල ප්‍රංශ ඉගෙන ගත්හ. එතැන් සිට, එහි තත්ත්වය සෑම කනිෂ්ඨ උසස් පාසලකම අනිවාර්ය භාෂාවක් ලෙස ක්‍රමානුකූලව යාවත්කාලීන කර ඇත,&lt;ref&gt;{{cite web |title=La Lettre Diplomatique – La revue des Relations internationales et diplomatiques depuis 1988 – La Francophonie et le Ghana |url=http://www.lalettrediplomatique.fr/contribution_detail.php?id=20&amp;idrub=67&amp;idrubprod=262 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180211072205/http://www.lalettrediplomatique.fr/contribution_detail.php?id=20&amp;idrub=67&amp;idrubprod=262 |archive-date=11 February 2018 |access-date=10 February 2018 |website=www.lalettrediplomatique.fr}}&lt;/ref&gt; එය නිල භාෂාවක් බවට පත්වීමේ ක්‍රියාවලියක පවතී.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Asiedu |first=Kwasi Gyamfi |date=7 April 2019 |title=Ghana's president wants to make French a formal language, but it's not a popular plan |url=https://qz.com/africa/1588566/ghanas-president-wants-french-as-a-second-language/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508135708/https://qz.com/africa/1588566/ghanas-president-wants-french-as-a-second-language/ |archive-date=8 May 2021 |access-date=21 June 2021 |work=QZ.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=21 March 2019 |title=Ghana adopts French as its second official language |url=https://www.pulse.com.gh/bi/strategy/ghana-adopts-french-as-its-second-official-language/eg77s29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802174130/https://www.pulse.com.gh/bi/strategy/ghana-adopts-french-as-its-second-official-language/eg77s29 |archive-date=2 August 2021 |access-date=21 June 2021 |website=pulse.com}}&lt;/ref&gt;

ඝානියානු පිඩ්ජින් ඉංග්රීසි, හෙවත් කෘ ඉංග්‍රිසි (හෝ අකාන්, ක්‍රූ බ්‍රෝෆෝ) ලෙසින්ද හඳුන්වනු ලබන්නේ, ඇක්රා හි සහ දකුණු නගරවල කථා කරන බටහිර අප්‍රිකානු පිඩ්ජින් ඉංග්‍රීසි ප්‍රභේදයකි. එය ප්‍රභේද දෙකකට බෙදිය හැකි අතර, &quot;උගත්&quot; හෝ &quot;ආයතනික නොවන&quot; පිඩ්ජින් සහ &quot;උගත්&quot; හෝ &quot;ආයතනික&quot; පිඩ්ජින් ලෙස හැඳින්විය හැක, පළමුවැන්න නූගත් හෝ නූගත් පුද්ගලයින් සමඟ සම්බන්ධ වූ අතර දෙවැන්න විශ්ව විද්‍යාල වැනි ආයතනවල ලබාගෙන භාවිතා කරයි.&lt;ref name=&quot;Huber 1999 p138-153&quot;&gt;Huber (1999), pp. 138–153&lt;/ref&gt;

=== ආගම් ===
ඝානාවේ විශාලතම ආගම ක්‍රිස්තියානි ධර්මය වන අතර, 2021 සංගණනයට අනුව ජනගහනයෙන් 71.3% ක් විවිධ ක්‍රිස්තියානි නිකායන් වල සාමාජිකයන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=2021 PHC General Report Vol 3C, Background Characteristics |url=https://census2021.statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/reportthemelist/2021%20PHC%20General%20Report%20Vol%203C_Background%20Characteristics_181121.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211227194122/https://census2021.statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/reportthemelist/2021%20PHC%20General%20Report%20Vol%203C_Background%20Characteristics_181121.pdf |archive-date=27 December 2021 |access-date=26 January 2022 |website=Ghana Statistical Service}}&lt;/ref&gt; මුළු ජනගහනයෙන් 19.9%ක් ඉස්ලාම් අදහති. පිව් පර්යේෂණය හි 2012 වාර්තාවකට අනුව, මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් 51%ක් සුන්නි ඉස්ලාමයේ අනුගාමිකයින් වන අතර, ආසන්න වශයෙන් 16%ක් අහමදියා ව්‍යාපාරයට අයත් වන අතර 8%ක් පමණ ෂියා ඉස්ලාම් ආගමට අයත් වන අතර, ඉතිරි පිරිස නිකායට අයත් නොවන මුස්ලිම්වරුන් වේ&lt;ref name=&quot;TheWorld'sMuslims:UnityandDiversity&quot;&gt;{{cite report|url=https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/7/2012/08/the-worlds-muslims-full-report.pdf|title=The World's Muslims: Unity and Diversity|date=August 9, 2012|publisher=[[Pew Research Center]], Forum on Religious &amp; Public life|pages=29–31|access-date=November 21, 2020|archive-date=February 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225091620/https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/7/2012/08/the-worlds-muslims-full-report.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rs&quot;&gt;Owusu-Ansah (1994), &quot;Religion and Society&quot;.&lt;/ref&gt; &quot;ඝානාවේ වාර්ගිකත්වය සහ ආගම අතර සැලකිය යුතු සම්බන්ධයක් නොමැත&quot;.&lt;ref name=&quot;stte.gov&quot;&gt;{{cite web |title=International Religious Freedom Report 2006 Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71304.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212213625/https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71304.htm |archive-date=12 December 2019 |access-date=December 17, 2014 |publisher=USA state.gov}}&lt;/ref&gt;

=== විශ්වීය සෞඛ්‍ය රැකවරණය සහ ආයු අපේක්ෂාව ===
[[File:Life_expectancy_in_Ghana.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Life_expectancy_in_Ghana.svg|thumb|ආයු අපේක්ෂාව සංවර්ධනය, 1921 සිට 2019 දක්වා]]ඝානාවේ ජාතික සෞඛ්‍ය රක්‍ෂණ ක්‍රමය (NHIS) ඝානා ජාතිකයන් සඳහා දැඩි ලෙස නම් කර ඇති විශ්වීය සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියක් ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Health Insurance Scheme (NHIS) |url=http://www.nhis.gov.gh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516205524/http://nhis.gov.gh/ |archive-date=16 May 2014 |access-date=10 May 2014 |publisher=nhis.gov.gh}}&lt;/ref&gt; ඝානාව පුරා සෞඛ්‍ය රැකවරණය විචල්‍ය වන අතර 2012 දී මිලියන 12කට අධික ඝානා ජාතිකයන් NHIS විසින් ආවරණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Ghana: National Health Insurance Scheme (NHIS)&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana: National Health Insurance Scheme (NHIS) |url=http://jointlearningnetwork.org/content/national-health-insurance-scheme-nhis |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512213346/http://jointlearningnetwork.org/content/national-health-insurance-scheme-nhis |archive-date=12 May 2014 |access-date=10 May 2014 |publisher=jointlearningnetwork.org}}&lt;/ref&gt; නාගරික මධ්‍යස්ථාන හොඳින් සේවය කර ඇති අතර රෝහල්, සායන සහ ෆාමසි බොහොමයක් අඩංගු වේ. රෝහල් 200කට අධික ප්‍රමාණයක් ඇති අතර ඝානාව වෛද්‍ය සංචාරක ගමනාන්තයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 August 2009 |title=Medical tourism is emerging market for Ghana |url=http://www.eturbonews.com/10800/medical-tourism-emerging-market-ghana |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224254/http://www.eturbonews.com/10800/medical-tourism-emerging-market-ghana |archive-date=12 May 2014 |access-date=10 May 2014 |publisher=eturbonews.com}}&lt;/ref&gt; 2010 දී පුද්ගලයන් 1,000 කට වෛද්‍යවරුන් 0.1 ක් සිටි අතර 2011 වන විට පුද්ගලයන් 1,000 කට රෝහල් ඇඳන් 0.9 ක් විය.&lt;ref name=&quot;databank.worldbank.org&quot; /&gt; ඝානාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 5.2% ක් 2010 දී සෞඛ්‍ය සඳහා වියදම් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Field Listing: Health expenditures&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2225.html Field Listing :: Health expenditures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326095442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2225.html|date=26 March 2014}}. Retrieved 24 June 2013.&lt;/ref&gt; 2020 දී, ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය නිවේදනය කළේ ඝානාව ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ අප්‍රිකානු කලාපයේ නියාමන පද්ධතිය &quot;පරිණත මට්ටම 3&quot; ලබා ගත් දෙවන රට බවට පත් වූ අතර එය ජාතික ඖෂධ නියාමන පද්ධතිවල ස්ථර හතරකින් යුත් WHO වර්ගීකරණයේ දෙවන ඉහළම ස්ථානයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=13 May 2020 |title=Ghana bolsters medicines regulatory system, guarantees product quality |url=https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/ghana-bolsters-medicines-regulatory-system-guarantees-product-quality.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520001950/https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/ghana-bolsters-medicines-regulatory-system-guarantees-product-quality |archive-date=20 May 2020 |access-date=19 May 2020 |publisher=World Health Organization}}&lt;/ref&gt;

2020 වසරේ උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව ස්ත්‍රියකගේ 71ක් සහ පිරිමියෙකුට 65ක් විය.&lt;ref name=&quot;CDC&quot;&gt;{{cite web |date=August 2019 |title=CDC in Ghana |url=https://www.cdc.gov/globalhealth/countries/ghana/pdf/Ghana_Factsheet.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307094740/http://www.cdc.gov/globalhealth/countries/ghana/pdf/ghana_factsheet.pdf |archive-date=2016-03-07 |access-date=21 June 2021 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;/ref&gt; 2013 දී, ළදරු මරණ අනුපාතය සජීවී උපත් 1,000කට 39ක් විය.&lt;ref name=&quot;Listing: Infant mortality rate&quot;&gt;{{cite web |title=Field Listing – Infant mortality rate |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2091.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121119041333/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2091.html |archive-date=19 November 2012 |access-date=24 June 2013 |publisher=CIA World Factbook}}&lt;/ref&gt; උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව මත මූලාශ්‍ර වෙනස් වේ; ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) 2016 වසරේ උපත ලද පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 62 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා අවුරුදු 64 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2019 |title=Ghana Statistics |url=https://www.who.int/countries/gha/en/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927001635/https://www.who.int/countries/gha/en/ |archive-date=27 September 2019 |access-date=9 August 2019 |publisher=World Health Organization}}&lt;/ref&gt; නාගරික කලාපයේ 2.78ක් සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයේ 3.94ක් සමඟ 3.99 (2000) සිට 3.28 (2010) දක්වා සාඵල්‍යතා අනුපාතය අඩු විය.&lt;ref name=&quot;statsghana.gov.gh&quot; /&gt; එක්සත් ජාතීන් විසින් 2017 දී එක් කාන්තාවකට සජීවී උපත් 6.95 (1970) සිට 4.82 (2000) දක්වා 3.93 දක්වා සරු භාවය අඩුවීමක් වාර්තා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fertility rate, total (births per woman), Ghana, 1960 – present |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?locations=GH |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622190721/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN%3Flocations%3DGH |archive-date=22 June 2019 |access-date=22 June 2019 |website=World Bank}}&lt;/ref&gt;

2012 වන විට, HIV/AIDS ව්‍යාප්තිය වයස්ගත වැඩිහිටියන් අතර 1.40%ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Library publications |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141221190412/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html |archive-date=21 December 2014 |access-date=13 November 2014}}&lt;/ref&gt;

=== අධ්‍යාපනය ===
[[File:Wikimedia_Outreach_in_Ghana_6.jpeg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wikimedia_Outreach_in_Ghana_6.jpeg|thumb|ඝානා විශ්ව විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපන පද්ධතියේ තොරතුරු සහ සන්නිවේදන තාක්ෂණය ක්‍රියාත්මක කිරීම]]
අධ්‍යාපන ක්‍රමය කොටස් තුනකට බෙදා ඇත: මූලික අධ්‍යාපනය, ද්විතියික චක්‍රය සහ තෘතීයික අධ්‍යාපනය. &quot;මූලික අධ්‍යාපනය&quot; වසර 11 (වයස 4-15) පවතී.&lt;ref name=&quot;GEScurr&quot;&gt;{{cite web |title=Basic Education Curriculum |url=http://www.ges.gov.gh/?q=content/basic-education-curriculum-1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140525195225/http://www.ges.gov.gh/?q=content%2Fbasic-education-curriculum-1 |archive-date=25 May 2014 |access-date=6 June 2014 |publisher=Ghana Education Service}}&lt;/ref&gt; එය ළදරු පාසල (අවුරුදු 2), ප්‍රාථමික පාසල (අවුරුදු 3 ක මොඩියුල 2) සහ කනිෂ්ඨ උසස් (අවුරුදු 3) ලෙස බෙදා ඇත. කනිෂ්ඨ උසස් පාසල මූලික අධ්‍යාපන සහතික විභාගයෙන් අවසන් වේ.&lt;ref name=&quot;GEScurr&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GEScurr2&quot;&gt;{{cite web |title=Basic curriculum Education: The junior High Education |url=http://www.ges.gov.gh/?q=content/basic-education-curriculum |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605133413/http://ges.gov.gh/?q=content%2Fbasic-education-curriculum |archive-date=5 June 2014 |access-date=6 June 2014 |publisher=Ghana Education Service}}&lt;/ref&gt; සහතික කළ පසු, ශිෂ්‍යයාට ද්විතියික චක්‍රය වෙත යා හැක.&lt;ref name=&quot;BECE&quot;&gt;{{cite web |author=West African Examinations Council(corporate site: Ghana) |title=BECE |url=http://www.ghanawaec.org/EXAMS/BECE.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140519130523/http://www.ghanawaec.org/EXAMS/BECE.aspx |archive-date=19 May 2014 |access-date=6 June 2014}}&lt;/ref&gt; එබැවින්, සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය (ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් පාසල විසින් පිරිනමනු ලබන) සහ වෘත්තීය අධ්‍යාපනය (තාක්ෂණික ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් පාසල හෝ තාක්ෂණික සහ වෘත්තීය ආයතන විසින් පිරිනමනු ලබන) අතර තේරීම ශිෂ්‍යයාට ඇත. ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් පාසල වසර 3ක් පවතින අතර බටහිර අප්‍රිකානු ජ්‍යෙෂ්ඨ පාසල් සහතික පත්‍ර විභාගයට යොමු කරයි, එය විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රථම උපාධි වැඩසටහනකට ඇතුළත් වීමට පූර්ව අවශ්‍යතාවයකි.&lt;ref name=&quot;nab.gov.gh&quot;&gt;{{cite web |title=Country module Ghana |url=http://www.nuffic.nl/international-organizations/docs/diploma-recognition/country-modules/country-module-ghana.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120605171810/http://www.nuffic.nl/international-organizations/docs/diploma-recognition/country-modules/country-module-ghana.pdf |archive-date=5 June 2012 |access-date=18 May 2013}}&lt;/ref&gt; පොලිටෙක්නික් වෘත්තීය සිසුන් සඳහා විවෘත වේ.&lt;ref name=&quot;UNEVOC&quot;&gt;{{cite web |date=July 2012 |title=Vocational Education in Ghana |url=http://www.unevoc.unesco.org/worldtvetdatabase1.php?ct=GHA |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140523230631/http://www.unevoc.unesco.org/worldtvetdatabase1.php?ct=GHA |archive-date=23 May 2014 |access-date=23 May 2014 |publisher=UNESCO-UNEVOC}}&lt;/ref&gt;

උපාධියක් සඳහා වසර 4 ක අධ්‍යයනයක් අවශ්‍ය වේ. එය වසර 1- හෝ 2 ක ශාස්ත්‍රපති උපාධි වැඩසටහනක් අනුගමනය කළ හැකි අතර, එය අවම වශයෙන් වසර 3 ක ආචාර්ය උපාධි පාඨමාලාවක් අනුගමනය කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;nab.gov.gh&quot; /&gt; පොලිටෙක්නික් වැඩසටහනක් වසර 2ක් හෝ 3ක් පවතී.&lt;ref name=&quot;UNEVOC&quot; /&gt; ඝානාව සතුව අධ්‍යාපන විද්‍යාල ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Atuahene, Ansah |date=23 July 2013 |title=A Descriptive Assessment of Higher Education Access, Participation, Equity, and Disparity in Ghana |url=http://sgo.sagepub.com/content/3/3/2158244013497725 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516125627/http://sgo.sagepub.com/content/3/3/2158244013497725 |archive-date=16 May 2014 |access-date=23 May 2014 |publisher=SageOpen |page=2}}&lt;/ref&gt; සමහර විශ්ව විද්‍යාල වන්නේ ඝානා විශ්ව විද්‍යාලය, ක්වාමේ නක්‍රුමා විද්‍යා හා තාක්ෂණ විශ්ව විද්‍යාලය සහ කේප් කෝස්ට් විශ්ව විද්‍යාලයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2019-09-27 |title=Top 10 Best Universities in Ghana |url=https://www.pulse.com.gh/news/local/top-10-best-universities-in-ghana/6pncyms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029163953/https://www.pulse.com.gh/news/local/top-10-best-universities-in-ghana/6pncyms |archive-date=29 October 2020 |access-date=2020-09-12 |website=Pulse Gh |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

පාසලේ ළමුන්ගෙන් 95% කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සිටිති.&lt;ref name=&quot;UNICEF – Basic Education and Gender Equality&quot;&gt;{{cite web |title=UNICEF – Basic Education and Gender Equality |url=http://www.unicef.org/wcaro/wcaro_GHA_MTSP2.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120803061043/http://www.unicef.org/wcaro/wcaro_GHA_MTSP2.pdf |archive-date=3 August 2012 |access-date=1 April 2012 |publisher=unicef.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/a-fragile-island-of-stabilityin-a-sea-of-turbulence/article1214628/|title=Africa|work=The Globe and Mail|access-date=26 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107054024/http://www.theglobeandmail.com/news/world/a-fragile-island-of-stabilityin-a-sea-of-turbulence/article1214628/|archive-date=7 November 2012|location=Toronto|url-status=live}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 15-24 අතර කාන්තා සහ පිරිමි සාක්ෂරතා අනුපාතය 2010 දී 81%ක් වූ අතර පිරිමින් 82%ක්,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Literacy rate, youth male (% of males ages 15–24) |url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.1524.LT.MA.ZS/countries |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813172150/http://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.1524.LT.MA.ZS/countries |archive-date=13 August 2013 |access-date=29 July 2013 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; සහ කාන්තාවන් 80%ක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Literacy rate, youth female (% of females ages 15–24) |url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.1524.LT.FE.ZS |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902192409/http://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.1524.LT.FE.ZS |archive-date=2 September 2013 |access-date=29 July 2013 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් වාර්ෂිකව විදේශීය සිසුන් විශේෂයෙන් විශ්වවිද්‍යාල අංශයට ආකර්ෂණය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 November 2013 |title=Plight of Foreign Students in Ghana |url=http://www.modernghana.com/news/500636/1/plight-of-foreign-students-in-ghana.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813101531/http://www.modernghana.com/news/500636/1/plight-of-foreign-students-in-ghana.html |archive-date=13 August 2014 |access-date=10 May 2014 |publisher=modernghana.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nyarota, Geoffrey; Against the Grain; pp. 101–102.&lt;/ref&gt;ඝානා වයස අවුරුදු 6 සිට නිදහස් අධ්‍යාපනය 6 වසරක ප්‍රාථමික පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;Ghana Lauded for Free Primary School Program&quot;&gt;{{cite web |date=16 February 2012 |title=Ghana Lauded for Free Primary School Program |url=http://www.voanews.com/content/ghana-lauded-for-free-primary-school-program-139525918/159622.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140606211948/http://www.voanews.com/content/ghana-lauded-for-free-primary-school-program-139525918/159622.html |archive-date=6 June 2014 |access-date=6 June 2014 |publisher=Voice of America}}&lt;/ref&gt; රජයේ ප්‍රාථමික පාසල් සහ රජයේ කනිෂ්ඨ උසස් පාසල් ඇතුළත් මූලික අධ්‍යාපනය සඳහා රජය විශාල වශයෙන් අරමුදල් සපයයි. 2017/2018 අධ්‍යයන වර්ෂය දක්වා ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් පාසල් සඳහා රජය විසින් සහනාධාර ලබා දුන් අතර ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් අධ්‍යාපනය නොමිලේ විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Free SHS Begins in September – Government of Ghana |url=http://www.ghana.gov.gh/index.php/media-center/news/3870-free-shs-begins-in-september |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210954/http://www.ghana.gov.gh/index.php/media-center/news/3870-free-shs-begins-in-september |archive-date=16 December 2018 |access-date=16 December 2018 |website=www.ghana.gov.gh}}&lt;/ref&gt; උසස් අධ්‍යාපන මට්ටමේදී, රජයේ විශ්වවිද්‍යාල, බහු තාක්ෂණ සහ ගුරු පුහුණු විද්‍යාල සඳහා සපයන සම්පත්වලින් 80%කට වඩා රජය අරමුදල් සපයයි. නොමිලේ අනිවාර්ය විශ්ව මූලික අධ්‍යාපනයේ කොටසක් ලෙස, Fcube, රජය විසින් සියලුම මූලික අධ්‍යාපන පාසල් සඳහා ඔවුන්ගේ සියලුම පෙළපොත් සහ අභ්‍යාස පොත් වැනි අනෙකුත් අධ්‍යාපනික සැපයුම් සපයයි. ජ්‍යෙෂ්ඨ උසස් පාසල්වලට ඔවුන්ගේ සියලුම පෙළපොත් අවශ්‍යතා රජය විසින් සපයනු ලැබේ. පුද්ගලික පාසල් ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපනික ද්‍රව්‍ය පුද්ගලික සැපයුම්කරුවන්ගෙන් ලබා ගනී.&lt;ref name=&quot;KoinzerNikolai2017&quot;&gt;{{cite book|first1=Thomas|last1=Koinzer|first2=Rita|last2=Nikolai|first3=Florian|last3=Waldow|title=Private Schools and School Choice in Compulsory Education: Global Change and National Challenge|url=https://books.google.com/books?id=seAqDwAAQBAJ&amp;pg=PA143|year=2017|publisher=Springer|isbn=978-3-658-17104-9|page=143|access-date=26 October 2018|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407064508/https://books.google.com/books?id=seAqDwAAQBAJ&amp;pg=PA143|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== සංස්කෘතිය ==
[[File:FB_20151104_19_47_22_Saved_Picture(1).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:FB_20151104_19_47_22_Saved_Picture(1).jpg|thumb|වෝල්ටා කලාපයේ හොග්බෙට්සෝට්සෝ උත්සවය]]

=== කෑම බීම ===
ඝානියානු ආහාරවලට විවිධ මුහුදු ආහාර සහිත සුප් සහ ඉස්ටුවක් ඇතුළත් වේ; බොහෝ ඝානාවේ සුප් වර්ග එළවළු, මස්, කුකුළු මස් හෝ මාළු සමඟ සකස් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Ghanaian cuisine, banku, okra and soup&quot;&gt;{{cite web |last=Bah |first=Oumoupoo |date=22 October 2011 |title=Ghanaian cuisine, dokonu, banku, okra and soup |url=http://www.kadirecipes.com/2011/10/22/banku-and-okra-soup/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130121174204/http://www.kadirecipes.com/2011/10/22/banku-and-okra-soup/ |archive-date=21 January 2013 |access-date=1 August 2013 |publisher=kadirecipes.com}}&lt;/ref&gt; මාළු, තිලාපියා, බැදපු සහ බැදපු සුදු බයිට්, දුම් මාළු සහ පොකිරිස්සා සමඟ ආහාර වේලෙහි වැදගත් වේ, මේ සියල්ල ඝානියානු කෑමවල පොදු සංරචක වේ.&lt;ref name=&quot;Ghanaian cuisine, banku, okra and soup&quot; /&gt; බංකු (ඇක්පල්) යනු බිම ඉරිඟු (ඉරිඟු) වලින් සාදන ලද සාමාන්‍ය පිෂ්ඨමය ආහාරයකි,&lt;ref name=&quot;Ghanaian cuisine, banku, okra and soup&quot; /&gt; සහ බඩ ඉරිඟු මත පදනම් වූ ප්‍රධාන ආහාර වන kɔmi (කෙන්කි) සහ බංකු (ඇක්පල්) සාමාන්‍යයෙන් යම් ආකාරයක බැදපු මාළු (චිනම්) හෝ ග්‍රිල් කළ තිලාපියා සහ අමු රතු සහ කොළ මිරිස්, ළූණු සහ තක්කාලි (ගම්මිරිස් සෝස්) වලින් සාදන ලද ඉතා කුළුබඩු සහිත අහාරයකි.&lt;ref name=&quot;Ghanaian cuisine, banku, okra and soup&quot; /&gt; බංකු සහ තිලාපියා යනු බොහෝ ආපනශාලා වල පිරිනමන සංකලනයකි.&lt;ref name=&quot;Ghanaian cuisine, banku, okra and soup&quot; /&gt; ෆුෆු යනු වඩාත් සුලභ අපනයනය කරන ලද ඝානා ආහාරයක් වන අතර එය අප්‍රිකානු ඩයස්පෝරාව පුරා ප්‍රණීත ආහාරයකි.&lt;ref name=&quot;Ghanaian cuisine, banku, okra and soup&quot; /&gt; බත් රට පුරා ස්ථාපිත ප්‍රධාන ආහාර වේලක් වන අතර, උදේ ආහාරය, දිවා ආහාරය සහ රාත්‍රී ආහාරය ලෙස විවිධ සහල් මත පදනම් වූ කෑම වර්ග, ප්‍රධාන ප්‍රභේද වන්නේ වාක්යේ, ප්ලේන් රයිස් සහ ඉස්ටුවක් (කොන්ටොමියර් හෝ තක්කාලි හොදි අටක්), ෆ්‍රයිඩ් රයිස් සහ ජොලොෆ් රයිස් ය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ghana's rice market |url=https://www.ifpri.org/publication/ghanas-rice-market |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217010120/https://www.ifpri.org/publication/ghanas-rice-market |archive-date=17 February 2022 |access-date=17 February 2022 |website=www.ifpri.org}}&lt;/ref&gt;

=== සාහිත්‍යය ===

ඝානා සාහිත්‍යය යනු ඝානාවේ හෝ ඝානා ඩයස්පෝරාවේ කතුවරුන් විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද සාහිත්‍යයකි. සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය දිගු වාචික සම්ප්‍රදායකින් ආරම්භ වන අතර, යටත් විජිත පාලන සමයේදී බටහිර සාහිත්‍යයේ දැඩි බලපෑමට ලක් වූ අතර, 20 වැනි සියවසේ මැද භාගයේදී පශ්චාත් යටත් විජිත ජාතිකවාදී සම්ප්‍රදායක් සමඟින් ප්‍රමුඛ විය.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Newell|first=Stephanie|url=https://books.google.com/books?id=PhgaMO9dtKcC&amp;dq=ghanaian+literature&amp;pg=PA3|title=Literary Culture in Colonial Ghana: 'how to Play the Game of Life'|date=2002|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-34096-2|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Literature in Ghana |url=https://www.timeout.com/accra/art/reading-up-in-ghana |access-date=2022-09-08 |website=Time Out Accra |language=en-GH}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Yitah|first1=Helen|last2=Komasi|first2=Mabel|date=2009|title=Children's Literature in Ghana: A Survey|url=https://muse.jhu.edu/article/265668|journal=Children's Literature|volume=37|issue=1|pages=236–255|doi=10.1353/chl.0.0816|issn=1543-3374}}&lt;/ref&gt; වර්තමාන සාහිත්‍ය ප්‍රජාව චිත්‍රපට, රංග ශාලාව සහ [[බ්ලොග්කරණය]] වැනි නවීන ඩිජිටල් ආකෘති ඇතුළුව අද රට තුළ සහ ඉන් පිටත විවිධ හඬවල් ජාලයක් සමඟින් ඉදිරියට යයි.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ඉතියෝපියා අන්බවුන්ඩ් (1911), ද බියුටිෆුල් ඕන්ස් ආර් නට් තව බෝන් (1968) සහ ටේල් ඔෆ් ද බ්ලූ බර්ඩ් (2009) යන පොත් සමඟින් ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ගත් නවකතාකරුවන් වන පිළිවෙලින් ජේ.ඊ. කේස්ලි හේෆෝර්ඩ්, අයි ක්වේ අර්මා සහ නී අයික්වේ පාර්ක්ස් වඩාත් කැපී පෙනෙන කතුවරුන් ය.&lt;ref name=&quot;LIT2&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana |url=http://www.amadeus.net/home/destinations/es/guides/gh/cul.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223225901/https://www.amadeus.net/home/destinations/es/guides/gh/cul.htm |archive-date=23 February 2015 |access-date=1 August 2013 |work=Amadeus |language=es |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; නවකතා වලට අමතරව, නාට්‍ය හා කවි වැනි අනෙකුත් සාහිත්‍ය කලාවන්ද ප්‍රමුඛ නාට්‍ය රචකයින් සහ කවියන් වන ජෝ ඩි ග්‍රාෆ්ට් සහ එෆුවා සදර්ලන්ඩ් සමඟ ජාතික මට්ටමින් ඉතා හොඳ වර්ධනයක් සහ සහයෝගයක් ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;LIT2&quot; /&gt;

ඝානා ජාතික සාහිත්‍ය ගුවන් විදුලි වැඩසටහන සහ ඊට අනුබද්ධ Voices of Ghana (1955-1957) ප්‍රකාශනය අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ පැරණිතම එකක් වූ අතර, ඝානාවේ සමකාලීන සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායේ විෂය පථය ස්ථාපිත කිරීමට උපකාරී විය.&lt;ref&gt;Dodd, Jeffrey (2020), [[doi:10.1080/00083968.2020.1731183|&quot;Voices of Ghana, 2nd Edition&quot;]], ''[[Canadian Journal of African Studies]] / Revue canadienne des études africaines'', 54:2, 345–346, DOI: 10.1080/00083968.2020.1731183.&lt;/ref&gt;

=== ඇඳුම් ===
[[File:Adinkra_motifs_Rattray_1927.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Adinkra_motifs_Rattray_1927.jpg|thumb|රොබට් සදර්ලන්ඩ් රැට්‍රේ විසින් ඇඩින්ක්‍රා සංකේත]]
13 වන ශතවර්ෂයේ දී, ඝානා වැසියන් ඔවුන්ගේ අද්විතීය ඇඩින්ක්‍රා මුද්‍රණ කලාව දියුණු කළහ. අතින් මුද්‍රණය කරන ලද සහ අතින් එම්බ්‍රොයිඩර් කළ ඇඩින්ක්‍රා ඇඳුම් සාදන ලද අතර භක්ති උත්සව සඳහා රාජකීයයන් විසින් පමණක් භාවිතා කරන ලදී. ඇඩින්ක්‍රා සංකේතවාදයේ කෝපස් සෑදෙන සෑම චේතනාවකටම හිතෝපදේශයක්, ඓතිහාසික සිදුවීමක්, මානව ආකල්ප, සදාචාරය, ශාක ජීව ස්වරූපය හෝ අප්‍රාණික සහ මිනිසා විසින් සාදන ලද වස්තූන්ගේ හැඩතල වලින් ව්‍යුත්පන්න වූ නමක් සහ අර්ථයක් ඇත. මෝස්තරවල අර්ථයන් සෞන්දර්යය, ආචාර ධර්ම, මානව සබඳතා සහ සංකල්ප ලෙස වර්ගීකරණය කළ හැක.&lt;ref name=&quot;LIT&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana |url=http://www.amadeus.net/home/destinations/es/guides/gh/cul.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223225901/https://www.amadeus.net/home/destinations/es/guides/gh/cul.htm |archive-date=23 February 2015 |access-date=1 August 2013 |work=Amadeus |language=es |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; අදින්ක්‍රා සංකේත පච්ච ලෙස අලංකාර කාර්යයක් ඇති නමුත් සම්ප්‍රදායික ප්‍රඥාව, ජීවිතයේ පැතිකඩ හෝ පරිසරය ප්‍රකාශ කරන උද්වේගකර පණිවිඩ කැටයම් කරන වස්තූන් ද නියෝජනය කරයි. බොහෝ විට හිතෝපදේශ සමඟ සම්බන්ධ වූ, විවිධ අර්ථයන් සහිත බොහෝ සංකේත තිබේ. ඇන්තනි අප්පියා ගේ වචන වලින් කිවහොත්, ඔවුන් &quot;සංකීර්ණ හා සූක්ෂ්ම පරිචයක් සහ විශ්වාසයක් සම්ප්‍රේෂණය කිරීමට සහාය වීම&quot; සඳහා පූර්ව-සාක්ෂර සමාජයක එක් මාධ්‍යයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Appiah|first=Kwame Anthony|title=In my father's house : Africa in the philosophy of culture|year=1993|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-506852-8|edition=1.paperbackedition 1993.|author-link=Anthony Appiah}}&lt;/ref&gt;[[File:Kent_wove.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kent_wove.jpg|thumb|ඝානාවේ සාම්ප්‍රදායික හෝ ජාතික රෙද්ද වන කෙන්ටේ රෙදි, අකාන්, ගා සහ ඊව් ඇතුළු බොහෝ දකුණු ඝානා ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් විසින් පැළඳ සිටී.]]
ඇඩින්ක්‍රා රෙදි සමගින්, ඝානියානුවන් ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික ඇඳුම් සඳහා බොහෝ රෙදි රෙදි භාවිතා කරයි.&lt;ref name=&quot;Ghanaian Kente Cloth&quot;&gt;{{cite web |date=19 October 2009 |title=Ghanaian Kente Cloth |url=http://www.kentecloth.net/ghanaian-kente-cloth/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140607002652/http://www.kentecloth.net/ghanaian-kente-cloth/ |archive-date=7 June 2014 |access-date=6 June 2014 |publisher=kentecloth.net}}&lt;/ref&gt; විවිධ ජනවර්ගවලට ඔවුන්ගේම තනි රෙදි ඇත. වඩාත්ම ප්‍රචලිත වන්නේ කෙන්ටේ රෙද්දයි&lt;ref name=&quot;Ghanaian Kente Cloth&quot; /&gt; කෙන්ටේ යනු ඉතා වැදගත් ජාතික ඇඳුමක් සහ ඇඳුමක් වන අතර මෙම ඇඳුම් සාම්ප්‍රදායික හා නවීන කෙන්ටේ ඇඳුම් සෑදීමට යොදා ගනී.&lt;ref name=&quot;Ghanaian Kente Cloth&quot; /&gt; විවිධ සංකේත සහ විවිධ වර්ණ විවිධ දේවල් අදහස් කරයි.&lt;ref name=&quot;Ghanaian Kente Cloth&quot; /&gt; කෙන්ටේ යනු සියලුම ඝානා ඇඳුම් අතරින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධියකි.&lt;ref name=&quot;Ghanaian Kente Cloth&quot; /&gt; කෙන්ටේ යනු තිරස් ට්‍රෙඩ්ල් ලූම් එකක අතින් වියන ලද චාරිත්‍රානුකූල රෙද්දක් වන අතර අඟල් 4ක් පමණ පළල තීරු විශාල රෙදි කැබලිවලට එකට මසා ඇත.&lt;ref name=&quot;Ghanaian Kente Cloth&quot; /&gt; රෙදි විවිධ වර්ණ, ප්‍රමාණ සහ මෝස්තර වලින් යුක්ත වන අතර ඉතා වැදගත් සමාජීය සහ ආගමික අවස්ථාවන්හිදී අඳිනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Ghanaian Kente Cloth&quot; /&gt; සංස්කෘතික සන්දර්භයක් තුළ, කෙන්ටේ යනු හුදෙක් රෙදිකඩකට වඩා වැදගත් වන්නේ එය ඉතිහාසයේ දෘශ්‍ය නිරූපණයක් වන අතර රෙදි විවීම හරහා ලිඛිත භාෂාවක් වන බැවිනි.&lt;ref name=&quot;Ghanaian Kente Cloth&quot; /&gt; කෙන්ටේ යන පදය එහි මූලයන් වන්නේ අකාන් වචනය kɛntɛn වන අතර එහි අර්ථය කූඩයක් වන අතර පළමු කෙන්ටේ වියන්නන් කෙන්ටේ (basket) වැනි රෙදි විවීම සඳහා රෆියා තන්තු භාවිතා කළහ; සහ ඒ අනුව කෙන්ටේ න්ටොමා ලෙස සඳහන් කරන ලදී; තේරුම කූඩ රෙදි.&lt;ref name=&quot;Ghanaian Kente Cloth&quot; /&gt; රෙදි වල මුල් අකාන් නම nsaduaso හෝ nwontoma, එහි අර්ථය &quot;වියන ලද රෙදි වියන ලද රෙදි&quot;; කෙසේ වෙතත්, &quot;කෙන්ටේ&quot; යනු වර්තමානයේ බහුලව භාවිතා වන යෙදුමයි. කෙන්ටේ ද වියන ලද්දේ වොල්ටා කලාපයේ එව් මිනිසුන් (එව් කෙන්ටේ) විසිනි. ප්‍රධාන රෙදි විවීම මධ්‍යස්ථාන වන්නේ අගෝර්ටයිම් ප්‍රදේශය සහ අග්බෝසුමේ ය. අග්බෝසුමේ හට බටහිර අප්‍රිකාවේ සහ ඩයස්පෝරාවේ සිට අනුග්‍රාහකයින් ආකර්ෂණය කර ගන්නා විචිත්‍රවත් කෙන්ටේ වෙළඳපොලක් ඇත.&lt;ref name=&quot;Ghanaian Kente Cloth&quot; /&gt;

සමකාලීන ඝානා විලාසිතාවට සම්ප්‍රදායික හා නවීන විලාසිතා සහ රෙදිපිළි ඇතුළත් වන අතර අප්‍රිකානු සහ ගෝලීය විලාසිතා දර්ශනයට පිවිස ඇත. අප්‍රිකානු මුද්‍රණ රෙදි ලෙස හඳුන්වන රෙදි නිර්මාණය කර ඇත්තේ ලන්දේසි ඉටි රෙදි වලින්. 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී, ඉන්දුනීසියානු බතික් අනුකරණය කරන යන්ත්‍රවලින් සාදන ලද රෙදිපිළි තොගයක් ආසියාවට යමින් සිටි ලන්දේසි නැව් බොහෝ බටහිර අප්‍රිකානු වරායන්හි නතර වූ බව විශ්වාස කෙරේ. රෙදිපිළි ආසියාවේ හොඳ නැත. කෙසේ වෙතත්, බටහිර අප්‍රිකාවේ - ප්‍රධාන වශයෙන් ඝානාවේ රෙදිපිළි සහ රෙදිපිළි සඳහා දැනටමත් ස්ථාපිත වෙළඳපොළක් පැවතී ඇත - සේවාදායක පදනම වර්ධනය වූ අතර නව පාරිභෝගිකයින්ගේ රුචිකත්වයට සරිලන පරිදි දේශීය සහ සම්ප්‍රදායික මෝස්තර, වර්ණ සහ රටා ඇතුළත් කිරීමට එය වෙනස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 July 2008 |title=The Story Behind African Wax Print Cloth |url=http://www.thewrendesign.com/the-story-behind-african-wax-print-cloth/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100925182125/http://thewrendesign.com/the-story-behind-african-wax-print-cloth/ |archive-date=25 September 2010 |access-date=24 January 2015 |publisher=Thewrendesign.com}}&lt;/ref&gt; අද අප්‍රිකාවෙන් පිටත එය &quot;අන්කාරා&quot; ලෙස හඳුන්වන අතර, එය සමස්තයක් ලෙස ඝානාව සහ අප්‍රිකාවෙන් ඔබ්බට සේවාදායක පදනමක් ඇත. එය කැරිබියානු ජනතාව සහ අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන් අතර ජනප්‍රියයි; සොලංගේ නෝල්ස් සහ ඇයගේ සහෝදරිය බියොන්සේ වැනි ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයන් අප්‍රිකානු මුද්‍රණ ඇඳුමෙන් සැරසී සිටිනු දැක ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wilson |first=Erin |date=5 April 2013 |title=Beyonce vs. Solange: Which Sister Wears Bold Prints Best |url=http://www.fashionmagazine.com/scene/red-carpet-society/2013/04/05/beyonce-vs-solange-prints// |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216230934/http://www.fashionmagazine.com/scene/red-carpet-society/2013/04/05/beyonce-vs-solange-prints/ |archive-date=16 December 2014 |access-date=24 January 2015 |work=Fashionmagazine.com}}&lt;/ref&gt; උතුරු ඇමරිකාවේ සහ යුරෝපයේ රටවල් වලින් බොහෝ නිර්මාණකරුවන් දැන් අප්‍රිකානු මුද්‍රණ භාවිතා කරන අතර ඔවුන් ගෝලීය උනන්දුවක් ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |author=ChiomaChinweoke |date=21 September 2011 |title=African-Inspired Spring 2012 Collections Takes Over LFW &amp; NYFW |url=http://munaluchibridal.com/african-inspired-spring-2012-collections-takes-over-lfw-nyfw/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216214432/http://munaluchibridal.com/african-inspired-spring-2012-collections-takes-over-lfw-nyfw/ |archive-date=16 December 2014 |access-date=24 January 2015 |publisher=munaluchibridal.com}}&lt;/ref&gt; බ්‍රිතාන්‍ය සුඛෝපභෝගී විලාසිතා මන්දිරයක් වන බර්බෙරි ඝානියානු විලාසිතාවන් වටා එකතුවක් නිර්මාණය කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Edozien |first=Frankie |date=26 May 2012 |title=African Style Goes Global, Despite Little Tangible Support From African Leaders |url=http://rendezvous.blogs.nytimes.com/2012/05/26/african-style-finds-global-following-but-little-support-from-african-leaders/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910140503/http://rendezvous.blogs.nytimes.com/2012/05/26/african-style-finds-global-following-but-little-support-from-african-leaders/ |archive-date=10 September 2015 |access-date=24 January 2015 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; ඇමරිකානු සංගීතඥ ග්වෙන් ස්ටෙෆානි නැවත නැවතත් අප්‍රිකානු මුද්‍රණ ඇගේ ඇඳුම් පෙළට ඇතුළත් කර ඇති අතර බොහෝ විට එය පැළඳ සිටිනු දැකිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 August 2011 |title=Design: Gwen Stefani's L.A.M.B Spring 2011 Collection |url=http://www.okayafrica.com/news/design-gwen-stefanis-l-a-m-b-spring-2011-collection/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216220100/http://www.okayafrica.com/news/design-gwen-stefanis-l-a-m-b-spring-2011-collection/ |archive-date=16 December 2014 |access-date=24 January 2015 |publisher=Okayafrica.com}}&lt;/ref&gt; ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් ඝානා-බ්‍රිතාන්‍ය නිර්මාණකරුවෙකු වන ඔස්වල්ඩ් බෝටෙන්ග් ඔහුගේ 2012 එකතුවෙහි අප්‍රිකානු මුද්‍රණ ඇඳුම් කට්ටල හඳුන්වා දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 September 2012 |title=African Icons Show at NYFW: Ozwald Boateng |url=http://www.africanprintinfashion.com/2012/09/african-icons-show-at-nyfw-ozwald.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216215105/http://www.africanprintinfashion.com/2012/09/african-icons-show-at-nyfw-ozwald.html |archive-date=16 December 2014 |access-date=24 January 2015 |publisher=Africanprintinfashion.com}}&lt;/ref&gt;

=== සංගීතය සහ නැටුම් ===
[[File:Traditional_Adowa_dance_form_and_music_performance.ogv|thumb|අදෝවා නර්තන ආකෘතිය සහ සංගීත සංදර්ශනය.]]
සංගීතයට කතා කරන බෙර සංගීත භාණ්ඩ, අකාන් ඩ්‍රම්, ගොජේ ෆිඩල් සහ කොලකෝ වීණාව වැනි සංගීත භාණ්ඩ වර්ග, අකාන් සේපෙරේවා, අකාන් ඇටුම්පන්, ගා ක්පන්ලොගෝ ස්ටයිල් සහ අසොන්කෝ සංගීතයේ භාවිතා වන ලොග් සයිලෝෆෝන් ඇතුළු උසාවි සංගීතය ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Ghana: From Highlife to Hiplife&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana: From Highlife to Hiplife |url=http://www.worldmusic.net/guide/ghana-from-highlife-to-hiplife/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140607004721/http://www.worldmusic.net/guide/ghana-from-highlife-to-hiplife/ |archive-date=7 June 2014 |access-date=6 June 2014 |publisher=worldmusic.net}}&lt;/ref&gt; අප්‍රිකානු ජෑස් නිර්මාණය කරන ලද්දේ කොෆි ගානාබා විසිනි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/200902120888.html|title=Ghana: Kofi Ghanaba – Influential Drummer Who Emphasised the African Origins of Jazz|date=12 February 2009|access-date=30 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008182524/http://allafrica.com/stories/200902120888.html|archive-date=8 October 2012|publisher=Ghanaian Chronicle|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ලෞකික සංගීතයේ ආකාරයක් උසස් ජීවිතයකි.&lt;ref name=&quot;Ghana: From Highlife to Hiplife&quot; /&gt; හයිලයිෆ් 19 වැනි සහ 20 වැනි සියවස්වල ආරම්භ වූ අතර බටහිර අප්‍රිකාව පුරා ව්‍යාප්ත විය.&lt;ref name=&quot;Ghana: From Highlife to Hiplife&quot; /&gt;

1990 දශකයේ දී, හයිලයිෆ්, ඇෆ්‍රෝ-රෙගේ, ඩාන්ස්හෝල් සහ හිප් හොප් වල බලපෑම් ඇතුළත් කරමින් සංගීත ප්‍රභේදයක් නිර්මාණය විය.&lt;ref name=&quot;Ghana: From Highlife to Hiplife&quot; /&gt; මෙම දෙමුහුන් වර්ගය හිප්ලයිෆ් ලෙස හැදින්විය.&lt;ref name=&quot;Ghana: From Highlife to Hiplife&quot; /&gt;

සැමරුම් සඳහා නැටුම් ඇත.&lt;ref name=&quot;Dance, Ghana&quot;&gt;{{cite web |title=Dance, Ghana |url=http://www.temple.edu/studyabroad/students/fulbright/documents/mfa_dance_ghana.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111226065738/http://www.temple.edu/studyabroad/students/fulbright/documents/mfa_dance_ghana.pdf |archive-date=26 December 2011 |access-date=6 June 2014 |work=Temple}}&lt;/ref&gt; සැමරුම් සඳහා නැටුම් අතර ඇඩෝවා, ක්පන්ලෝගෝ, ඇසොන්ටෝ, ක්ලමා, අග්බඩ්සා, බෝර්බෝර් සහ බමායා ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Dance, Ghana&quot; /&gt; නානා ඔටෆ්රිජා පල්බෙයාරින් සේවා, නැටුම් පල්ලියර්ස් ලෙසද හැඳින්වේ, වෙරළබඩ නගරයක් වන ප්‍රම්ප්‍රම් වෙතින් පැමිණේ. මෙම කණ්ඩායම 2017 දී BBC විශේෂාංග කතාවක ප්‍රදර්ශනය කරන ලද අතර, එම කතාවේ දර්ශන COVID-19 ලෝක වසංගතය හමුවේ අන්තර්ජාල මතකයේ කොටසක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=17 April 2020 |title=How Prampram pallbearers became an international sensation – and a meme |url=https://www.theghanareport.com/how-prampram-pallbearers-became-an-international-sensation-and-a-meme/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502190849/https://www.theghanareport.com/how-prampram-pallbearers-became-an-international-sensation-and-a-meme/ |archive-date=2 May 2020 |access-date=11 June 2020 |website=The Ghana Report}}&lt;/ref&gt;
=== මාධ්‍ය ===
[[File:Ghana_Trustworthiness_of_Media.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ghana_Trustworthiness_of_Media.jpg|thumb|රූපවාහිනිය මගින් සපයන ජන මාධ්‍ය, ප්‍රවෘත්ති සහ තොරතුරු.]]
1992 ඝානා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 12 වන පරිච්ඡේදය මාධ්‍ය නිදහස සහ මාධ්‍ය ස්වාධීනත්වය සහතික කරන අතර 2 වන පරිච්ඡේදය වාරණය තහනම් කරයි.&lt;ref name=&quot;gov&quot;&gt;{{cite web |title=Constitution of Ghana |url=http://ghana.gov.gh/ghana/constitution_republic_ghana.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080324233340/http://ghana.gov.gh/ghana/constitution_republic_ghana.jsp |archive-date=24 March 2008 |access-date=18 May 2013}}, ''Government of Ghana''.&lt;/ref&gt; නිදහසින් පසු, හමුදා ආන්ඩු සමයේදී පුද්ගලික අලෙවිසැල් වැසී ගිය අතර, මාධ්‍ය නීති මගින් රජය විවේචනය කිරීම වැළැක්වීය.&lt;ref name=&quot;Anokwa&quot;&gt;Anokwa, K. (1997). In ''Press Freedom and Communication in Africa''. Erbio, F. &amp; Jong-Ebot, W. (Eds.) Africa World Press. {{ISBN|978-0-86543-551-3}}.&lt;/ref&gt; 1992 දී මාධ්‍ය නිදහස යථා තත්ත්වයට පත් කරන ලද අතර 2000 කුෆූර් මැතිවරණයෙන් පසු පෞද්ගලික මාධ්‍ය සහ රජය අතර ආතතීන් අඩු විය. කුෆූර් මාධ්‍ය නිදහසට සහය දුන් අතර අපහාස නීතියක් අවලංගු කළ අතර මාධ්‍ය වගකීමෙන් ක්‍රියා කළ යුතු බව කියා සිටියේය.&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;[http://www.pressreference.com/Fa-Gu/Ghana.html Basic Data] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116031932/http://www.pressreference.com/Fa-Gu/Ghana.html|date=16 January 2009}}. pressreference.com&lt;/ref&gt; මාධ්‍ය අප්‍රිකාවේ &quot;වඩාත්ම අසීමිත එකක්&quot; ලෙස විස්තර කර ඇත.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1023355.stm#media BBC Country Profile: Ghana] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615131247/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1023355.stm#media|date=15 June 2006}}, [[BBC News]].&lt;/ref&gt;

1948 දී ගෝල්ඩ් කෝස්ට් චිත්‍රපට ඒකකය තොරතුරු සේවා දෙපාර්තමේන්තුවේ පිහිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gold Coast Film Unit |url=http://www.colonialfilm.org.uk/production-company/gold-coast-film-unit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141117123221/http://colonialfilm.org.uk/production-company/gold-coast-film-unit |archive-date=17 November 2014 |access-date=2 April 2014 |publisher=Colonialfilm.org.uk}}&lt;/ref&gt;

=== නිර්මාණ ශිල්පය ===
[[File:A_drone_footage_of_Accra_central,_Ghana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_drone_footage_of_Accra_central,_Ghana.jpg|thumb|අගනුවර වන ඇක්රාහි උස් ගොඩනැගිලි]]ඉදිකිරීම් වර්ග 2ක් ඇත: පොදු එකක් වටා ඇති ආවරණයක යාබද ගොඩනැගිලි මාලාව සහ තණකොළ වහලක් සහිත රවුම් පැල්පත්.&lt;ref name=&quot;ARC&quot;&gt;{{cite web |title=Culture, Art and Architecture: Ghana |url=http://www.countriesquest.com/africa/ghana/culture/art_and_architecture.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150304203925/http://www.countriesquest.com/africa/ghana/culture/art_and_architecture.htm |archive-date=4 March 2015 |access-date=10 May 2014 |work=Countriesquest |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; තණකොළ වහල ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහිත වටකුරු පැල්පත් උතුරු ප්‍රදේශවල පිහිටා ඇති අතර යාබද ගොඩනැගිලි මාලාව දකුණු ප්‍රදේශවල පිහිටා ඇත. පශ්චාත් නූතන ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය සහ අධි තාක්‍ෂණික ගෘහනිර්මාණ ගොඩනැඟිලි දකුණු ප්‍රදේශවල පවතින අතර, විලියම් කොටුව සහ ඇම්ස්ටර්ඩෑම් කොටුව වැනි බලකොටු සහ බලකොටු 30කට වැඩි ප්‍රමාණයක උරුම ස්ථාන පැහැදිලිව දක්නට ලැබේ. ඝානාවේ මාලිගා තුළ කෞතුකාගාර ඇති අතර 2ක් බලකොටුවක් තුළ පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;Museums and Monuments Board&quot;&gt;{{cite web |title=Ghana Museums and Monuments Board |url=http://www.ghanamuseums.org/index.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140130235605/http://www.ghanamuseums.org/index.php |archive-date=30 January 2014 |access-date=10 May 2014}}&lt;/ref&gt; හමුදා කෞතුකාගාරය සහ ජාතික කෞතුකාගාරය තාවකාලික ප්‍රදර්ශන සංවිධානය කරයි.&lt;ref name=&quot;Museums and Monuments Board&quot; /&gt;

ඝානාවේ විශේෂිත ප්‍රදේශ පිළිබඳ ගැඹුරු බැල්මක් පෙන්වන කෞතුකාගාර ඇත. භූගෝලීය ප්‍රදේශවල සම්ප්‍රදායන් සහ ඉතිහාසය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා දෙන කෞතුකාගාර ගණනාවක් තිබේ.&lt;ref name=&quot;Museums and Monuments Board&quot; /&gt; කේප් කෝස්ට් කාසල් කෞතුකාගාරය සහ ශාන්ත ජෝර්ජ් කාසල් (එල්මිනා කාසල්) කෞතුකාගාරය මාර්ගෝපදේශ සංචාර ඉදිරිපත් කරයි. විද්‍යා හා තාක්‍ෂණ කෞතුකාගාරය එහි නරඹන්නන්ට විද්‍යාත්මක හා තාක්‍ෂණික උනන්දුවක් දක්වන වස්තු ප්‍රදර්ශන හරහා විද්‍යාත්මක සංවර්ධනයේ වසම දෙස බැලීමක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;Museums and Monuments Board&quot; /&gt;

=== ක්‍රීඩා ===
[[File:2010_Opening_Ceremony_-_Ghana_entering.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2010_Opening_Ceremony_-_Ghana_entering.jpg|thumb|2010 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේ සමාරම්භක උත්සවයේදී ඝානා ශීත ක්‍රීඩා ඔලිම්පික් කණ්ඩායම]]
සංගම් පාපන්දු යනු ඝානාවේ ඉහළම ප්‍රේක්ෂක ක්‍රීඩාවයි.&lt;ref name=&quot;Ghana thrilled by historic title&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/8311948.stm|title=Ghana thrilled by historic title|date=17 October 2009|access-date=6 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216171504/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/8311948.stm|archive-date=16 February 2023|publisher=BBC Sport|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ඝානාව අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානය සිව් වතාවක්ද, FIFA U-20 ලෝක කුසලානය එක් වරක්ද, සහ 2006, 2010, සහ 2014 වසරවලදී පිට පිටම FIFA ලෝක කුසලාන තුනකට සහභාගි වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Ghana thrilled by historic title&quot; /&gt; ජාත්‍යන්තර පාපන්දු ඉතිහාසය සහ සංඛ්‍යාලේඛන සම්මේලනය 20 වැනි සියවසේ අප්‍රිකානු සමාජය ලෙස අසන්ටේ කොටෝකෝ SC කිරුළු පැළඳුවේය.&lt;ref name=&quot;Africa's club of the Century&quot;&gt;{{cite web |title=Africa's club of the Century |url=http://www.iffhs.de/?c813f0e03790c443e0f40390b41be8b01f05fdcdc3bfcdc0aec70aeedb883dcfc5ff0b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921110231/http://www.iffhs.de/?c813f0e03790c443e0f40390b41be8b01f05fdcdc3bfcdc0aec70aeedb883dcfc5ff0b |archive-date=21 September 2013 |access-date=21 July 2013 |work=IFFHS official website}}&lt;/ref&gt;

ඝානාව පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලට තරඟ කරයි, 1954 සිට (1986 තරඟ සඳහා හැර) සෑම සංස්කරණයකටම ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් යවයි. ඝානාව පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේදී රන් පදක්කම් 15ක් ඇතුළුව පදක්කම් 57ක් දිනාගෙන ඇති අතර, එක් පදක්කමක් හැර අනෙකුත් සියලුම පදක්කම් මලල ක්‍රීඩා සහ බොක්සිං ක්‍රීඩාවෙන් පැමිණ තිබේ. අසුමා නෙල්සන් තුන් වරක් ලෝක ශූරියක්,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/08/07/sport/azumah-nelson-boxing-ghana/|title=Is Azumah Nelson Africa's greatest boxer?|last=Barnett|first=Errol|date=10 August 2012|access-date=6 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606213758/http://edition.cnn.com/2012/08/07/sport/azumah-nelson-boxing-ghana/|archive-date=6 June 2014|publisher=CNN|author-link=Errol Barnett|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Top 5 Ghanaian Boxers&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.proboxing-fans.com/boxing-101/best-of-a-nation/top-5-ghanaian-boxers/|title=Top 5 Ghanaian Boxers|access-date=6 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606222940/http://www.proboxing-fans.com/boxing-101/best-of-a-nation/top-5-ghanaian-boxers/|archive-date=6 June 2014|publisher=proboxing-fans.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt; නානා යව් කොනාඩු තුන් වරක් ලෝක ශූරියක්,&lt;ref name=&quot;Top 5 Ghanaian Boxers&quot; /&gt; අයික් ක්වාටේ,&lt;ref name=&quot;Top 5 Ghanaian Boxers&quot; /&gt; සහ ජෝෂුවා ක්ලෝටේ ඇතුළු බොක්සිං ක්‍රීඩකයින් ගණනාවක් ද රට විසින් නිෂ්පාදනය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Top 5 Ghanaian Boxers&quot; /&gt;

== යොමු කිරීම් ==
&lt;references /&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]]
[[Category:බටහිර අප්‍රිකාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]]</text>
      <sha1>72r17h7ptg2ek96k13g3m1aebk2yn1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බුරුන්ඩි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20465</id>
    <revision>
      <id>794425</id>
      <parentid>781058</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="220823" sha1="callfmqk4m3okq0lg40aem2yjun82oe" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = බුරුන්ඩි ජනරජය
| common_name            = බුරුන්ඩි
| native_name            = {{ublist|item_style=font-size:88%;|{{native name|rn|Repuburika y’Uburundi}} |{{native name|fr|République du Burundi}}}}
| image_flag             = Flag of Burundi.svg
| image_coat             = Coat of arms of Burundi.svg
| national_motto         = {{unbulleted list
  |{{native phrase|rn|&quot;Ubumwe, Ibikorwa, Amajambere&quot;|italics=off|nolink=on}}
  |{{native phrase|fr|&quot;Unité, Travail, Progrès&quot;|italics=off|nolink=on}}
  |{{native phrase|en|&quot;Union, Work, Progress&quot;|italics=off|nolink=on}}
  |{{native phrase|si|&quot;එකමුතු,වැඩ,ප්‍රගතිය&quot;|italics=off|nolink=on}}
}}
| national_anthem        = {{native phrase|rn|[[Burundi Bwacu]]|nolink=yes}}&lt;br /&gt;{{small|''අපේ බුරුන්ඩි''}}&lt;br /&gt; {{center|}} [[File:Burundi Bwacu instrumental.ogg]]
| image_map              = {{Switcher|[[File:Burundi (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Burundi AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}}
| map_caption            = 
| image_map2             = 
| capital                = [[ගීතේගා]] (දේශපාලන)
[[බුජුඹුරා]] (ආර්ථික){{efn|name=central_cities|ගීතේගා දේශපාලන අගනුවර ලෙස ස්ථාපිත කර ඇති අතර, බුජුඹුරා තවමත් රජයේ සහ ආර්ථික ප්‍රාග්ධනයේ ආසනය වේ.}}
| coordinates            = {{Coord|3|30|S|30|00|E}}
| largest_city           = [[බුජුඹුරා]]{{efn|name=central_cities}}
| languages_type         = නිල භාෂා
| languages              = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap;
  | [[කිරින්දි]]
  | [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]]
  | [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
}}
| ethnic_groups          = {{ublist |85% [[හුටු]] |14% [[ටුට්සි]] |1% [[ට්වා]] |~3,000 යුරෝපීයයන්
 |{{nowrap|~2,000 දකුණු ආසියාතිකයන්}}}}
| ethnic_groups_year     = 2018&lt;ref name=&quot;Central Intelligence Agency 2018&quot;&gt;{{cite web | title=The World Factbook – Burundi | website=Central Intelligence Agency |date=7 August 2018 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/ |access-date=13 August 2018 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{ublist |item_style=white-space:nowrap;
|93.4% [[ක්‍රිස්තියානි ධර්මය]]
   |—63.7% [[රෝමානු කතෝලික]]
   |—25.2% [[රෙපරමාදු]]
   |—4.5% වෙනත් [[ක්‍රිස්තියානි]]
   |4.3% [[සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි]]
   |2.1% [[ඉස්ලාමය]]
   |0.2% [[වෙනත් අය]] / [[අනාගමික]]
}}
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=38c | title=National Profiles }}&lt;/ref&gt;
| demonym                = {{unbulleted list |{{nowrap|උමුරුන්ඩි {{small|(ඒක වචන)}}}} |අබරුන්ඩි{{small|(බහු වචන)}}}}
| government_type        = [[ඒකීය රාජ්‍යය]], [[ආධිපත්‍ය-පක්ෂ ක්‍රමය]], [[ජනාධිපති ක්‍රමය]], [[ජනරජය]]
| leader_title1          = [[ජනාධිපති]]
| leader_name1           = [[එවාරිස්ටේ න්දයිෂිමියේ]]
| leader_title2          = [[උප ජනාධිපති]]
| leader_name2           = [[ප්‍රොස්පර් බාසොම්බන්සා]]
| leader_title3          = [[අගමැති]]
| leader_name3           = [[ගර්වයිස් න්දිරකොබුකා]]
| leader_title4          = 
| leader_name4           = 
| legislature            = [[පාර්ලිමේන්තුව]]
| upper_house            = [[සෙනට් සභාව]]
| lower_house            = [[ජාතික රැස්වීම් සභාව]]
| sovereignty_type       = [[ස්ථාපිත ඉතිහාසය]]
| established_event1     = [[රාජධානිය]]&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
| established_date1      = 1680–1966
| established_event2     = ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ කොටසකි
| established_date2      = 1890–1916
| established_event3     = රුආන්ඩා-උරුන්ඩි හි කොටසකි
| established_date3      = 1916–1962
| established_event4     = බෙල්ජියමෙන් නිදහස
| established_date4      = 1962 ජූලි 1
| established_event5     = ජනරජය
| established_date5      = 1966 නොවැම්බර් 28
| established_event6     = වත්මන් ව්‍යවස්ථාව
| established_date6      = 2018 මැයි 17
| area_km2               = 27,834
| area_footnote          = &lt;ref name=ISTEEBU&gt;{{cite web |url=http://www.isteebu.bi/index.php/economie-en-bref |title=Quelques données pour le Burundi |language=fr |publisher=ISTEEBU |access-date=17 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728161954/http://isteebu.bi/index.php/economie-en-bref |archive-date=28 July 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank              = 142 වැනි
| area_sq_mi             = 
| percent_water          = 10&lt;ref&gt;{{Cite report |date=July 2015 |title=Annuaire statistique du Burundi |language=fr |url=http://www.isteebu.bi/images/annuaires/annuaire%202013%20pdf%20fin.pdf |publisher=ISTEEBU |page=105 |access-date=17 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160607125402/http://www.isteebu.bi/images/annuaires/annuaire%202013%20pdf%20fin.pdf |archive-date=7 June 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate    = 11,865,821&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/ CIA – The World Factbook – Burundi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122232849/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/ |date=2021-01-22 }}  [[CIA]]. Retrieved 8 June 2008.&lt;/ref&gt;
| population_census      = 8,053,574&lt;ref name=ISTEEBU/&gt;
| population_estimate_year = 2020
| population_estimate_rank = 77 වැනි
| population_census_year = 2008
| population_density_km2 = 401.6
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank = 20 වැනි
| GDP_PPP                = {{increase}}ඇ.ඩො. බිලියන 10.8&lt;ref name=&quot;imf.org&quot;/&gt;
| GDP_PPP_year           = 2022
| GDP_PPP_rank           = 164 වැනි
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} ඇ.ඩො. 865 &lt;ref name=&quot;imf.org&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October|title=World Economic Outlook Database, October 2022|date=October 2022|website=IMF.org|publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date= October 11, 2022}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 193 වැනි
| GDP_nominal            = {{increase}}ඇ.ඩො. බිලියන 3.6&lt;ref name=&quot;imf.org&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year       = 2022
| GDP_nominal_rank       = 173 වැනි
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}}ඇ.ඩො. 292&lt;ref name=&quot;imf.org&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 192 වැනි
| Gini                   = 39.2 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2013
| Gini_change            = අඩුවීම
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://databank.worldbank.org/data/views/reports/tableview.aspx |title= Gini Index, World Bank Estimate |work= World Development Indicators |publisher= The World Bank |access-date= 13 January 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150626193432/http://databank.worldbank.org/data/views/reports/tableview.aspx |archive-date= 26 June 2015 |url-status= live |df= dmy-all }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI                    = 0.426 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2021&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 187 වැනි
| currency               = බුරුන්ඩියන් ෆ්රෑන්ක් (FBu)
| currency_code          = BIF
| time_zone              = [[Central Africa Time|CAT]]
| utc_offset             = +2
| date_format            = දිදි/මාමා/වවවව
| drives_on              = දකුණ
| calling_code           = [[+257]]
| cctld                  = [[.bi]]
| footnote_a             = 
| religion_year          = 2020
| today                  = 
}}

බුරුන්ඩි, නිල වශයෙන් බුරුන්ඩි ජනරජය (කිරුන්දි: Repuburika y'Uburundi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Constitution de la République du Burundi promulguée le 07 juin 2018 |url=https://www.presidence.gov.bi/2018/07/03/6271/}}&lt;/ref&gt; [u.βu.ɾǔː.ndi]; ස්වහීලී: Jamuhuri ya Burundi; ප්‍රංශ: République du Burundi [buʁundi, byʁyndi]), යනු අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාව අතර හන්දියේ මහා රිෆ්ට් නිම්නයේ ගොඩබිම් සහිත රටකි. එහි මායිම් වන්නේ උතුරින් [[රුවන්ඩාව]], නැගෙනහිරින් සහ ගිනිකොන දෙසින් [[ටැන්සානියාව]] සහ බටහිරින් [[කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය]]; ටැන්ගානිකා විල එහි නිරිතදිග මායිම දිගේ පිහිටා ඇත. අගනගර වන්නේ ගීතේගා සහ බුජුඹුරා රටේ විශාලතම නගරය වේ.&lt;ref name=&quot;capital-change&quot;&gt;{{cite web |title=Loi n°1/04 du 04 février 2019 portant Fixation de la Capitale Politique et de la Capitale Economique du Burundi |url=https://www.presidence.gov.bi/2019/02/13/loi-n104-du-04-fevrier-2019-portant-fixation-de-la-capitale-politique-et-de-la-capitale-economique-du-burundi/ |access-date=24 February 2019}}&lt;/ref&gt;

ට්වා, හුටු සහ ටුට්සි ජනයා අවම වශයෙන් වසර 500 ක් බුරුන්ඩි හි ජීවත් වී ඇත. එම වසරවලින් 200 කට වැඩි කාලයක් බුරුන්ඩි ස්වාධීන රාජධානියක් වූ අතර, 20 වැනි සියවසේ ආරම්භය දක්වා එය [[ජර්මනිය|ජර්මානු]] යටත් විජිතයක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Helmut|last=Strizek|title=Geschenkte Kolonien: Ruanda und Burundi unter deutscher Herrschaft|trans-title=Donated colonies: Rwanda and Burundi under German rule|location=Berlin|publisher=Ch. Links Verlag|year=2006|isbn=978-3861533900}}&lt;/ref&gt; [[පළමුවන ලෝක යුද්ධය|පළමු ලෝක සංග්‍රාමයෙන්]] සහ [[ජර්මනිය|ජර්මනියේ]] පරාජයෙන් පසුව, [[ජාතීන්ගේ සංගමය]] විසින් [[බෙල්ජියම]] වෙත භූමි ප්‍රදේශය &quot;අනිවාර්‍ය&quot; කරන ලදී. [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන්]] පසු මෙය [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] භාරකාර ප්‍රදේශයක් බවට පරිවර්තනය විය. ජර්මානුවන් සහ බෙල්ජියම් ජාතිකයන් දෙදෙනාම බුරුන්ඩි සහ [[රුවන්ඩාව]] පාලනය කළේ රුවන්ඩා-උරුන්ඩි ලෙස හැඳින්වෙන යුරෝපීය යටත් විජිතයක් ලෙසය.&lt;ref name=&quot;EBArchived&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/German-East-Africa|title=German East Africa {{!}} former German dependency, Africa|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=16 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902012730/https://www.britannica.com/place/German-East-Africa|archive-date=2 September 2017|url-status=live|quote=In archived text: German East Africa, German Deutsch-Ostafrika, former dependency of imperial Germany, corresponding to present-day Rwanda and Burundi, the continental portion of Tanzania, and a small section of Mozambique. Penetration of the area was begun in 1884 by German commercial agents, and German claims were recognized by the other European powers in the period 1885–94. In 1891 the German imperial government took over administration of the area from the German East Africa Company. Although its subjugation was not completed until 1907, the colony experienced considerable economic development before World War I. During the war it was occupied by the British, who received a mandate to administer the greater part of it (Tanganyika Territory) by the Treaty of Versailles (signed June 1919; enacted January 1920). A smaller portion (Ruanda-Urundi) was entrusted to Belgium.}}&lt;/ref&gt; අප්‍රිකාව යුරෝපීය යටත් විජිතයක් වන තෙක් බුරුන්ඩි සහ [[රුවන්ඩාව]] කිසි විටෙක පොදු පාලනයක් යටතේ නොතිබුණි.&lt;ref name=&quot;EBArchived2&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/German-East-Africa|title=German East Africa {{!}} former German dependency, Africa|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=16 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902012730/https://www.britannica.com/place/German-East-Africa|archive-date=2 September 2017|url-status=live|quote=In archived text: German East Africa, German Deutsch-Ostafrika, former dependency of imperial Germany, corresponding to present-day Rwanda and Burundi, the continental portion of Tanzania, and a small section of Mozambique. Penetration of the area was begun in 1884 by German commercial agents, and German claims were recognized by the other European powers in the period 1885–94. In 1891 the German imperial government took over administration of the area from the German East Africa Company. Although its subjugation was not completed until 1907, the colony experienced considerable economic development before World War I. During the war it was occupied by the British, who received a mandate to administer the greater part of it (Tanganyika Territory) by the Treaty of Versailles (signed June 1919; enacted January 1920). A smaller portion (Ruanda-Urundi) was entrusted to Belgium.}}&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි 1962 දී නිදහස ලබා ගත් අතර මුලින් රාජාණ්ඩුවක් පැවති නමුත් ඝාතන මාලාවක්, කුමන්ත්‍රණ සහ කලාපීය අස්ථාවරත්වයේ සාමාන්‍ය වාතාවරණයක් 1966 දී ජනරජයක් සහ ඒක-පක්ෂ රාජ්‍යයක් පිහිටුවීමෙන් අවසන් විය. වාර්ගික පවිත්‍ර කිරීමේ සටන් සහ අවසානයේ සිවිල් යුද්ධ දෙකක්. සහ 1970 ගණන්වල සහ නැවතත් 1990 ගණන්වල සිදු වූ [[ජන සංහාරය|ජන සංහාරවල]] ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සිය දහස් ගණනින් මරණ සිදු වූ අතර, ආර්ථිකය නොදියුණු වූ අතර ජනගහනය ලෝකයේ දුප්පත්ම රටක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;xlix&quot;&gt;[[Burundi#Eggers|Eggers]], p. xlix.&lt;/ref&gt; ජනාධිපති පියරේ න්කුරුන්සිසා තුන්වන වරටත් බලයට පත්වීමට තීරණය කිරීමත්, කුමන්ත්‍රණ උත්සාහයක් අසාර්ථක වීමත්, රටේ පාර්ලිමේන්තු සහ ජනාධිපති මැතිවරණ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවේ සාමාජිකයින් විසින් පුළුල් ලෙස විවේචනය කිරීමත් සමඟ 2015 වර්ෂය මහා පරිමාණ දේශපාලන ආරවුල් ඇති විය.

බුරුන්ඩි දේශපාලන ක්‍රමයේ [[ස්වෛරීය රාජ්‍යය|ස්වෛරී රාජ්‍යය]] බහු-පක්ෂ රාජ්‍යයක් මත පදනම් වූ ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි. බුරුන්ඩි ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වේ. බුරුන්ඩි හි දැනට ලියාපදිංචි පක්ෂ 21ක් ඇත.&lt;ref name=&quot;state&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt; 1992 මාර්තු 13 දින, ටුට්සි කුමන්ත්‍රණ නායක පියරේ බුයෝයා විසින් ව්‍යවස්ථාවක් ස්ථාපිත කරන ලදී,&lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot;&gt;{{cite web |title=Burundi |url=http://www.ictj.org/en/where/region1/512.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617232030/http://www.ictj.org/en/where/region1/512.html |archive-date=17 June 2009 |access-date=27 July 2008}} International Center for Transitional Justice. Retrieved on 27 July 2008.&lt;/ref&gt; එය බහු-පක්ෂ දේශපාලන ක්‍රියාවලියක් සඳහා සම්පාදනය කරන ලද අතර බහු-පක්ෂ තරඟයක් පිළිබිඹු කරයි.&lt;ref name=&quot;PH&quot;&gt;{{cite web |title=Burundi – Politics |url=http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/BI/politics.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105115403/http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/BI/politics.html |archive-date=5 January 2009 |access-date=21 July 2008}} From &quot;The Financial Times World Desk Reference&quot;. Dorling Kindersley. 2004. Prentice Hall. Retrieved on 30 June 2008.&lt;/ref&gt; වසර හයකට පසු, 1998 ජුනි 6 වන දින, ව්‍යවස්ථාව වෙනස් කරන ලද අතර, ජාතික සභාවේ ආසන පුළුල් කරමින් උප සභාපතිවරුන් දෙදෙනෙකු සඳහා ප්‍රතිපාදන සම්පාදනය කරන ලදී. අරුෂා ගිවිසුම නිසා බුරුන්ඩි 2000 දී සංක්‍රාන්ති රජයක් ක්‍රියාත්මක කළේය.&lt;ref name=&quot;unburundi&quot;&gt;{{cite journal|date=July 2004|title=Republic of Burundi: Public Administration Country Profile|url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023253.pdf|url-status=live|journal=United Nations' Division for Public Administration and Development Management (DPADM)|pages=5–7|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001231041/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023253.pdf|archive-date=1 October 2008|access-date=20 September 2008}}&lt;/ref&gt; 2016 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී බුරුන්ඩි ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙන් ඉවත් වීමේ අභිප්‍රාය UN වෙත දන්වා සිටියේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.voanews.com/a/burundi-icc-withdrawal/3568311.html|title=Burundi Officially Informs UN of Intent to Leave ICC|archive-url=https://web.archive.org/web/20161125110448/http://www.voanews.com/a/burundi-icc-withdrawal/3568311.html|archive-date=25 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය සමාජයක් ලෙස පවතින අතර, 2019 දී නාගරික ප්‍රදේශවල ජීවත් වන්නේ ජනගහනයෙන් 13.4% ක් පමණි. වර්ග කිලෝමීටරයකට පුද්ගලයන් 315ක් පමණ වන ජන ඝනත්වය (වර්ග සැතපුම් 753ක්) උප සහරා අප්‍රිකාවේ දෙවන ඉහළම අගයයි.&lt;ref name=&quot;state2&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt; ජනගහනයෙන් දළ වශයෙන් 85%ක් හුටූ වාර්ගික සම්භවයක් ඇති අය වන අතර, 15%ක් ටුට්සි ජාතිකයන් වන අතර, 1%කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් ස්වදේශික ට්වා වේ.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;[[Burundi#Eggers|Eggers]], p. ix.&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩි හි නිල භාෂා වන්නේ කිරුන්ඩි, [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]] වන අතර, කිරුන්ඩි නිල වශයෙන් එකම ජාතික භාෂාව ලෙස පිළිගැනේ.&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2OA9DQAAQBAJ&amp;q=langues+officielles+au+burundi+kirundi+fran%C3%A7ais+anglais&amp;pg=PA104|title=Les approches bi-plurilingues d'enseignement-apprentissage: autour du programme Écoles et langues nationales en Afrique (ELAN-Afrique): Actes du colloque du 26–27 mars 2015, Université Paul-Valéry, Montpellier, France|first=Sous la direction de Bruno|last=Maurer|date=1 October 2016|publisher=Archives contemporaines|isbn=9782813001955|via=Google Books|access-date=10 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410203233/https://books.google.com/books?id=2OA9DQAAQBAJ&amp;lpg=PA104&amp;ots=tFzjIGhvwU&amp;dq=langues+officielles+au+burundi+kirundi+fran%C3%A7ais+anglais&amp;hl=ru&amp;pg=PA104#v=onepage&amp;q&amp;f=false|archive-date=10 April 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

අප්‍රිකාවේ කුඩාම රටවලින් එකක් වන බුරුන්ඩි හි භූමිය බොහෝ දුරට යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තය සහ තෘණ වගාව සඳහා භාවිතා වන අතර, එය වන විනාශය, පාංශු ඛාදනය සහ වාසස්ථාන අහිමි වීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;Bermingham, Eldredge, Dick, Christopher W. and Moritz, Craig (2005). ''Tropical Rainforests: Past, Present, and Future''. Chicago, Illinois: University of Chicago Press, p. 146. {{ISBN|0-226-04468-8}}&lt;/ref&gt; 2005 වන විට, රට සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ වනාන්තර විනාශ වී ඇති අතර, එහි භූමියෙන් 6% කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් ගස් වලින් වැසී ඇති අතර එයින් අඩකට වඩා වාණිජ වගාවන් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Butler |first=Rhett A. |date=2006 |title=Burundi |url=https://rainforests.mongabay.com/20burundi.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060505214856/https://rainforests.mongabay.com/20burundi.htm |archive-date=2006-05-05 |website=Mongabay}}&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) අනුව ලෝකයේ දුප්පත්ම රට වන අතර, 2022 දී ඩොලර් 292 ක් වන අතර, පුලුල්ව පැතිරුණු දරිද්‍රතාවයට, දූෂණයට, අස්ථාවරත්වයට, අධිකාරීවාදයට සහ නූගත්කමට මුහුණ දෙන අවම සංවර්ධිත රටකි.

බුරුන්ඩි ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශයක් වන අතර බොහෝ යෞවනයන් වෙනත් ප්‍රදේශවලට අවස්ථාවන් සොයා සංක්‍රමණය වේ. ලෝක සතුටු වාර්තාව 2018 විසින් 156 වැනි ශ්‍රේණියක් සමඟින් ලොව අඩුම සතුටට පත් රට ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/mar/14/finland-happiest-country-world-un-report|title=Finland is the happiest country in the world, says UN report|last=Collinson|first=Patrick|date=14 March 2018|newspaper=The Guardian|access-date=15 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314234610/https://www.theguardian.com/world/2018/mar/14/finland-happiest-country-world-un-report|archive-date=14 March 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩි යනු අප්‍රිකානු සංගමය, නැගෙනහිර සහ දකුණු අප්‍රිකාව සඳහා පොදු වෙළෙඳපොළ, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය]] සහ [[නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානය|නොබැඳි ව්‍යාපාරයේ]] සාමාජිකයෙකි.

== නිරුක්තිය ==
නූතන බුරුන්ඩි නම් කර ඇත්තේ 16 වන සියවසේ සිට ප්‍රදේශය පාලනය කළ බුරුන්ඩි රජුගේ නමිනි. එය අවසානයේ එහි නම ව්‍යුත්පන්න විය හැක්කේ ප්‍රදේශයේ &quot;හා&quot; ජනතාවගෙන් වන අතර, ඔවුන්ගේ උපන් ස්ථානය බුහා ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kingdom of Burundi – Discover your Country's Long History |url=http://www.thehistorytalk.com/civil-war-top-war-countries/burundi/kingdom-of-burundi |website=www.thehistorytalk.com}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==
බුරුන්ඩි යනු උප-සහාරා අප්‍රිකාවේ රටවල් කිහිපයෙන් එකකි, එහි අසල්වැසි රුවන්ඩාව (බොට්ස්වානා, ලෙසෝතෝ සහ එස්වාටිනි වැනි) සමඟ පූර්ව යටත් විජිත යුගයේ අප්‍රිකානු රාජ්‍යයක සෘජු භෞමික අඛණ්ඩ පැවැත්මක් විය. බුරුන්ඩි හි මුල් ඉතිහාසය, සහ විශේෂයෙන්ම රටේ ප්‍රමුඛ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් තුන වන ට්වා, හුටු සහ ටුට්සි වල භූමිකාව සහ ස්වභාවය විද්වතුන් අතර බෙහෙවින් විවාදයට ලක්ව ඇත.&lt;ref&gt;Uvin, Peter. 1999. &quot;Ethnicity and Power in Burundi and Rwanda: Different Paths to Mass Violence&quot; in Comparative Politics, Vol. 31, No. 3 (Apr. 1999), pp. 253–272 Published by: Comparative Politics, Ph.D. Programs in Political Science, City University of New York. Page 254.&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, සංස්කෘතිය සහ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල ස්වභාවය සෑම විටම ද්රවශීලී හා වෙනස් වන බව සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත්ය. විවිධ කාලවලදී සහ විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ලෙස ජනගහන ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වී තිබිය හැකි නමුත්, වර්තමාන වෙනස්කම් සමාජ-සංස්කෘතික නිර්මිතයන් ලෙස ඇතැමුන් විසින් සලකනු ලැබේ. මුලදී විවිධ ජනවර්ග සාපේක්ෂ සාමයෙන් එකට ජීවත් විය. ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතර පළමු ගැටුම් 17 වන සියවස දක්වා දිවයන්න පුළුවන්, ජනගහනයේ අඛණ්ඩ වර්ධනය නිසා ඉඩම් වඩ වඩාත් හිඟ විය.

=== බුරුන්ඩි රාජධානිය ===
බුරුන්ඩි රාජ්‍යයේ ප්‍රථම සාක්ෂිය 16 වැනි සියවසේ අගභාගයේදී නැඟෙනහිර කඳු පාමුල මතු වූ ස්ථානය දක්වා දිව යයි. ඊළඟ සියවස්වලදී එය කුඩා අසල්වැසියන් ඈඳා ගනිමින් පුළුල් විය. මහා විල් ප්‍රදේශයේ බුරුන්ඩි රාජධානිය හෙවත් උරුන්ඩි යනු සම්ප්‍රදායික රජෙකු විසින් පාලනය කරන ලද රාජ්‍යයක් වූ අතර ඔහුට යටින් කුමාරවරුන් කිහිප දෙනෙකුද විය. අනුප්‍රාප්තික අරගල පොදු විය.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;&quot;Kingdom of Burundi&quot;. Encyclopædia Britannica (Online ed.). Retrieved 15 October 2016.&lt;/ref&gt; මවාමි (පාලකයා ලෙස පරිවර්තනය කර ඇත) ලෙසින් හඳුන්වනු ලැබූ රජු, ඉඩම්වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් හිමි වූ අතර, දේශීය ගොවීන්ගෙන් (ප්‍රධාන වශයෙන් හුටු) සහ එඬේරුන්ගෙන් (ප්‍රධාන වශයෙන් ටුට්සි) කප්පම් හෝ බද්දක් අවශ්‍ය වූ කුමාර වංශාධිපති (ගන්වා) ප්‍රධානියා විය. බුරුන්ඩි රාජධානිය ධූරාවලි දේශපාලන අධිකාරියකින් සහ අතු ගංගා ආර්ථික හුවමාරුවකින් සංලක්ෂිත විය.&lt;ref&gt;VANDEGINSTE, S., Stones left unturned: law and transitional justice in Burundi, Antwerp-Oxford-Portland, Intersentia, 2010, p 17.&lt;/ref&gt;

18 වන ශතවර්ෂයේ මැද භාගයේදී, ටුට්සි රාජකීයයන් උබුගැබිරේ සංවර්ධනය සමඟ ඉඩම්, නිෂ්පාදනය සහ බෙදා හැරීම පිළිබඳ අධිකාරිය තහවුරු කර ගත්හ - කප්පම් සහ ඉඩම් හිමිකම සඳහා මහජනතාවට රාජකීය ආරක්ෂාව ලැබුණු අනුග්‍රාහක-සේවාදායක සම්බන්ධතාවයකි. මේ කාලය වන විට, රාජකීය මළුව ටුට්සි-බන්යාරුගුරු වලින් සමන්විත විය. ටුට්සි-හිමා වැනි අනෙකුත් එඬේරුන්ට වඩා ඔවුන්ට උසස් සමාජ තත්වයක් තිබුණි. මෙම සමාජයේ පහළ මට්ටම්වල සාමාන්‍යයෙන් හුටු මිනිසුන් සිටි අතර පිරමීඩයේ පතුලේම සිටියේ ට්වා ය. කෙසේ වෙතත්, පද්ධතියට යම් තරලයක් තිබුණි. සමහර හුටූ ජනයා වංශවත් අයට අයත් වූ අතර මේ ආකාරයෙන් රාජ්‍යයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සම්බන්ධයෙන් ද අදහස් තිබුණි.&lt;ref&gt;R. O. Collins &amp; J. M. Burns. 2007. A History of Sub-Saharan Africa, Cambridge University Press. Page 125.&lt;/ref&gt;

හුටු හෝ ටුට්සි වර්ගීකරණය හුදෙක් ජනවාර්ගික නිර්ණායක මත පමණක් පදනම් වූවක් නොවේ. ධනය හා පශු සම්පත් අත්පත් කර ගැනීමට සමත් වූ හුටු ගොවීන්ට නිතිපතා ටුට්සිවරුන්ගේ ඉහළ සමාජ තත්ත්වය ලබා දෙන ලදී, සමහරු එය ගැන්වාගේ සමීප උපදේශකයින් බවට පත් කළහ. අනෙක් අතට, සියළුම ගවයින් අහිමි වූ අතර පසුව ඔවුන්ගේ උසස් තත්ත්වය අහිමි වූ ටුට්සිවරුන් හුටු ලෙස හැඳින්වූ බවට ද වාර්තා තිබේ. මේ අනුව, හුටු සහ ටුට්සි අතර වෙනස තනිකරම ජනවාර්ගික සංකල්පයක් වෙනුවට සමාජ-සංස්කෘතික සංකල්පයක් විය.&lt;ref&gt;Chrétien, Jean-Pierre (2003). The Great Lakes of Africa: Two Thousand Years of History. Cambridge, Massachusetts: MIT Press. {{ISBN|978-1-890951-34-4}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;weissman&quot;&gt;WEISSMAN, S., Preventing genocide in Burundi: lessons from international diplomacy, Washington D.C., United States Institute of Peace Press, 1998, p5.&lt;/ref&gt; හුටු සහ ටුට්සි ජනයා අතර විවාහයන් ද බොහෝ වාර්තා විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-07-01 |title=Burundi |url=http://www.cmo.nl/conflictenbank/index.php?Afrika:Grote-Merengebied:Burundi |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701141046/http://www.cmo.nl/conflictenbank/index.php?Afrika:Grote-Merengebied:Burundi |archive-date=1 July 2015 |access-date=2020-01-27}}&lt;/ref&gt; පොදුවේ ගත් කල, බුරුන්ඩි දේශපාලනයේ වාර්ගිකත්වයට වඩා ප්‍රාදේශීය සබඳතා සහ බල අරගල බෙහෙවින් තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.&lt;ref name=&quot;weissman2&quot;&gt;WEISSMAN, S., Preventing genocide in Burundi: lessons from international diplomacy, Washington D.C., United States Institute of Peace Press, 1998, p5.&lt;/ref&gt;

=== යුරෝපීය බලවතුන් විසින් පාලනය කිරීම ===
1884 සිට ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකා සමාගම අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපයේ ක්‍රියාකාරී විය. ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සමාගම, [[බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය]] සහ සැන්සිබාර් සුල්තාන් රාජ්‍යය අතර උග්‍ර වූ ආතතීන් සහ දේශසීමා ආරවුල්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ජර්මානු අධිරාජ්‍යය අබුෂිරි කැරලි මැඩපැවැත්වීමට සහ කලාපය තුළ අධිරාජ්‍යයේ අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සමාගම 1891 දී ජර්මානු අධිරාජ්‍යයට සිය අයිතීන් පවරන ලද අතර, මේ ආකාරයෙන් බුරුන්ඩි (උරුන්ඩි), රුවන්ඩා (රුආන්ඩා) සහ ටැන්සානියාවේ ප්‍රධාන භූමි කොටස (කලින් ටැන්ගානිකා ලෙස හැඳින්වූ) ඇතුළත් ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ජර්මානු යටත් විජිතයක් පිහිටුවන ලදී. ).&lt;ref name=&quot;EBArchived3&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/German-East-Africa|title=German East Africa {{!}} former German dependency, Africa|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=16 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902012730/https://www.britannica.com/place/German-East-Africa|archive-date=2 September 2017|url-status=live|quote=In archived text: German East Africa, German Deutsch-Ostafrika, former dependency of imperial Germany, corresponding to present-day Rwanda and Burundi, the continental portion of Tanzania, and a small section of Mozambique. Penetration of the area was begun in 1884 by German commercial agents, and German claims were recognized by the other European powers in the period 1885–94. In 1891 the German imperial government took over administration of the area from the German East Africa Company. Although its subjugation was not completed until 1907, the colony experienced considerable economic development before World War I. During the war it was occupied by the British, who received a mandate to administer the greater part of it (Tanganyika Territory) by the Treaty of Versailles (signed June 1919; enacted January 1920). A smaller portion (Ruanda-Urundi) was entrusted to Belgium.}}&lt;/ref&gt; ජර්මානු අධිරාජ්‍යය 1880 ගණන්වල අගභාගයේදී රුවන්ඩාවේ සහ බුරුන්ඩිහි සන්නද්ධ හමුදා ස්ථානගත කළේය. වර්තමාන ගීතේගා නගරයේ පිහිටීම රුආන්ඩා-උරුන්ඩි කලාපයේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Gitega|title=Gitega {{!}} Burundi|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=16 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902015516/https://www.britannica.com/place/Gitega|archive-date=2 September 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේදී නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ව්‍යාපාරය අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපයට බෙහෙවින් බලපෑවේය. මිත්‍ර බලවතුන්ගේ බෙල්ජියම් සහ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත හමුදා ජර්මානු යටත් විජිතයට සම්බන්ධීකරණ ප්‍රහාරයක් දියත් කළහ. බුරුන්ඩි හි ස්ථානගත කර සිටි ජර්මානු හමුදාවට බෙල්ජියම් හමුදාවේ සංඛ්‍යාත්මක උසස් බව නිසා පසුබැසීමට සිදු වූ අතර 1916 ජුනි 17 වන විට බුරුන්ඩි සහ රුවන්ඩාව අත්පත් කර ගන්නා ලදී. ෆෝර්ස් පබ්ලික් සහ බ්‍රිතාන්‍ය ලේක් ෆෝර්ස් මධ්‍යම ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් වන ටබෝරා අල්ලා ගැනීම සඳහා තෙරපුම ආරම්භ කළහ. යුද්ධයෙන් පසු, වර්සායිල් ගිවිසුමේ දක්වා ඇති පරිදි, ජර්මනියට පෙර ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ බටහිර කොටස බෙල්ජියම වෙත &quot;පාලනය&quot; ලබා දීමට බල කෙරුනි.&lt;ref name=&quot;state3&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Strachan, H. (2001). The First World War: To Arms. I. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-926191-1}}.&lt;/ref&gt;

1924 ඔක්තෝබර් 20 වන දින, නූතන රුවන්ඩාව සහ බුරුන්ඩි වලින් සමන්විත වූ රුවන්ඩා-උරුන්ඩි, උසුඹුර එහි අගනුවර වන බෙල්ජියම් ජාතීන්ගේ සංගමයේ බල ප්‍රදේශයක් බවට පත් විය. ප්‍රායෝගිකව එය බෙල්ජියම් යටත් විජිත අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් ලෙස සැලකේ. රුආන්ඩා-උරුන්ඩි හි කොටසක් ලෙස බුරුන්ඩි, යුරෝපීය බලධාරීන් සිටියද එහි රජ පෙළපත දිගටම කරගෙන ගියේය.&lt;ref name=&quot;wein5&quot;&gt;{{cite book|last=Weinstein|first=Warren|author2=Robert Schrere|title=Political Conflict and Ethnic Strategies: A Case Study of Burundi|publisher=Maxwell School of Citizenship and Public Affairs|year=1976|location=Syracuse University|isbn=0-915984-20-2|page=5}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, බෙල්ජියානුවන් රාජධානියේ බොහෝ ආයතන ආරක්ෂා කළහ; බුරුන්ඩියන් රාජාණ්ඩුව පශ්චාත් යටත් විජිත සමය දක්වා නොනැසී පැවතීමට සමත් විය.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;&quot;Kingdom of Burundi&quot;. Encyclopædia Britannica (Online ed.). Retrieved 15 October 2016.&lt;/ref&gt; දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසුව, රුආන්ඩා-උරුන්ඩි බෙල්ජියම් පරිපාලන අධිකාරිය යටතේ එක්සත් ජාතීන්ගේ භාර ප්‍රදේශයක් ලෙස වර්ගීකරණය කරන ලදී. 1940 ගණන්වල ප්‍රතිපත්ති මාලාවක් රට පුරා බෙදීම් ඇති කළේය. 1943 ඔක්තෝම්බර් 4 වන දින බුරුන්ඩි රජයේ ව්‍යවස්ථාදායක අංශයේ ප්‍රධානීන් සහ පහළ ප්‍රධානීන් අතර බලතල බෙදී ගියේය. ප්‍රධානීන් ඉඩම් භාරව සිටි අතර පහළ උප ප්‍රධානීන් පිහිටුවන ලදී. ස්වදේශීය බලධාරීන්ට ද බලතල තිබුණි.&lt;ref name=&quot;wein52&quot;&gt;{{cite book|last=Weinstein|first=Warren|author2=Robert Schrere|title=Political Conflict and Ethnic Strategies: A Case Study of Burundi|publisher=Maxwell School of Citizenship and Public Affairs|year=1976|location=Syracuse University|isbn=0-915984-20-2|page=5}}&lt;/ref&gt; 1948 දී බෙල්ජියම දේශපාලන පක්ෂ පිහිටුවීමට කලාපයට අවසර දුන්නේය.&lt;ref name=&quot;state4&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt; 1962 ජූලි 1 වන දින බෙල්ජියමෙන් බුරුන්ඩි නිදහස ලබා ගැනීමට මෙම කොටස් දායක විය.

== නිදහස ==
[[File:Flag_of_Burundi_(1962–1966).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Burundi_(1962%E2%80%931966).svg|alt=flag white saltire cross on green and red background with plant in centre white rondel|thumb|බුරුන්ඩි රාජධානියේ ධජය (1962-1966).]]
[[File:Plaza_de_la_Independencia.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plaza_de_la_Independencia.JPG|alt=flag sign at flagpole and raised plaza|thumb|බුජුඹුරා හි නිදහස් චතුරශ්‍රය සහ ස්මාරකය.]]
1959 ජනවාරි 20 වන දින, බුරුන්ඩිහි පාලක IV වන මවාමි ම්වාම්බුට්සා බුරුන්ඩි බෙල්ජියමෙන් නිදහස සහ රුආන්ඩා-උරුන්ඩි සංගමය විසුරුවා හැරීමට ඉල්ලා සිටියේය.&lt;ref name=&quot;wein72&quot;&gt;{{cite book|last=Weinstein|first=Warren|author2=Robert Schrere|title=Political Conflict and Ethnic Strategies: A Case Study of Burundi|publisher=Maxwell School of Citizenship and Public Affairs|year=1976|location=Syracuse University|isbn=0-915984-20-2|page=7}}&lt;/ref&gt; ඊළඟ මාසවලදී, බුරුන්ඩි දේශපාලන පක්ෂ බෙල්ජියම් යටත් විජිත පාලනය අවසන් කිරීම සහ රුවන්ඩාව සහ බුරුන්ඩි වෙන් කිරීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමට පටන් ගත්හ.&lt;ref name=&quot;wein7&quot;&gt;{{cite book|last=Weinstein|first=Warren|author2=Robert Schrere|title=Political Conflict and Ethnic Strategies: A Case Study of Burundi|publisher=Maxwell School of Citizenship and Public Affairs|year=1976|location=Syracuse University|isbn=0-915984-20-2|page=7}}&lt;/ref&gt; මෙම දේශපාලන පක්ෂවලින් පළමු සහ විශාලතම වූයේ ජාතික ප්‍රගතිය සඳහා වූ සංගමය (UPRONA) ය.

බුරුන්ඩි නිදහස සඳහා වූ තල්ලුව රුවන්ඩා විප්ලවය සහ එහි ඇති වූ අස්ථාවරත්වය සහ ජනවාර්ගික ගැටුම් මගින් බලපෑවේය. රුවන්ඩා විප්ලවයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ රුවන්ඩා ටුට්සි සරණාගතයින් 1959 සිට 1961 දක්වා කාලය තුළ බුරුන්ඩි වෙත පැමිණියහ.&lt;ref name=&quot;people60&quot;&gt;{{cite book|last=MacDonald|first=Fiona|title=Peoples of Africa|publisher=Marshall Cavendish|year=2001|location=Tarrytown, New York|isbn=0-7614-7158-8|page=[https://archive.org/details/peoplesofafrica0000mars/page/60 60]|display-authors=etal|url=https://archive.org/details/peoplesofafrica0000mars/page/60}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|title=Timeline: Burundi|date=25 February 2010|work=BBC News|access-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830225045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|archive-date=30 August 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.amnestyusa.org/countries/sudan/timeline_rwanda.pdf Timeline: Rwanda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626223814/http://www.amnestyusa.org/countries/sudan/timeline_rwanda.pdf|date=26 June 2008}}. Amnesty International. Retrieved 12 July 2008.&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි හි පළමු මැතිවරණය 1961 සැප්තැම්බර් 8 වන දින සිදු වූ අතර ලුවී ර්වාගසෝර් කුමරුගේ නායකත්වයෙන් යුත් බහු-වාර්ගික එක්සත් පක්ෂයක් වන UPRONA ඡන්දදායකයින්ගේ ඡන්ද වලින් 80% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ලබා ගත්තේය. මැතිවරණ ඉක්බිතිව, ඔක්තෝබර් 13 වන දින, බුරුන්ඩි හි වඩාත් ජනප්‍රිය සහ සුප්‍රසිද්ධ ජාතිකවාදීන්ගෙන් කොල්ලකමින්, 29 හැවිරිදි ර්වාගසෝර් කුමරු ඝාතනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;state5&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://web.africa.ufl.edu/asq/v7/v7i1a5.htm &quot;Ethnicity and Burundi’s Refugees&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105110647/http://web.africa.ufl.edu/asq/v7/v7i1a5.htm|date=5 January 2009}}, ''African Studies Quarterly: The online journal for African Studies''. Retrieved 12 July 2008.&lt;/ref&gt;

1962 ජුලි 1 දින රට නිදහස ලබා ගත් අතර,&lt;ref name=&quot;state6&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt; නීත්‍යානුකූලව එහි නම රුවන්ඩා-උරුන්ඩි සිට බුරුන්ඩි ලෙස වෙනස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Cook|first=Chris|author2=Diccon Bewes|title=What Happened Where: A Guide to Places and Events in Twentieth-Century|publisher=Routledge|year=1999|location=London, England|isbn=1-85728-533-6|page=281}}&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩි රාජ්‍ය ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් බවට පත් වූයේ, ර්වාගසෝර් කුමරුගේ පියා වන IV වන මුවාමි ම්වාම්බුට්සා, රටේ රජු ලෙස කටයුතු කරමින්ය.&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk2&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|title=Timeline: Burundi|date=25 February 2010|work=BBC News|access-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830225045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|archive-date=30 August 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1962 සැප්තැම්බර් 18 දින බුරුන්ඩි එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට එක් විය.&lt;ref&gt;[https://www.un.org/News/Press/docs/2006/org1469.doc.htm United Nations Member States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141001135208/http://www.un.org/News/Press/docs/2006/org1469.doc.htm|date=1 October 2014}}. 3 July 2006. Retrieved 22 June 2008.&lt;/ref&gt;

1963 දී, ම්වම්බුට්සා රජු විසින් හුටු අගමැතිවරයෙකු වූ පියරේ ගෙන්දඬුම්වේ පත් කරන ලද නමුත්, ඔහු 1965 ජනවාරි 15 වන දින එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලයේ සේවය කළ රුවන්ඩා ටුට්සි ජාතිකයෙකු විසින් ඝාතනය කරන ලදී. කොංගෝ අර්බුදයේ පුලුල් සන්දර්භය තුළ මෙම ඝාතනය සිදු වූයේ බටහිර කොමියුනිස්ට් විරෝධී රටවල් කොමියුනිස්ට් මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව කොංගෝවේ සටන් කරන කොමියුනිස්ට් කැරලිකරුවන් සඳහා බුරුන්ඩි ප්‍රවාහණ පදනමක් බවට පත් කිරීමට උත්සාහ කරන විට එයට මුහුණ දෙමින් සිටි අවස්ථාවේදීය.&lt;ref&gt;[[Burundi#Lemarchand1996|Lemarchand (1996)]], pp. 17, 21&lt;/ref&gt; 1965 මැයි මාසයේ පැවති පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන් හුටූ බහුතරයක් පාර්ලිමේන්තුවට ගෙන ආ නමුත්, ම්වාම්බුට්සා රජු ටුට්සි අගමැතිවරයෙකු පත් කළ විට, සමහර හුටුට මෙය අසාධාරණ යැයි හැඟුණු අතර වාර්ගික ආතතීන් තවත් වැඩි විය. 1965 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, හුටූ ආධිපත්‍යය දැරූ පොලිසියේ නායකත්වයෙන් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කළ නමුත් එය අසාර්ථක විය. ටුට්සි හමුදාව ආධිපත්‍යය දැරූ අතර, පසුව ටුට්සි නිලධාරි කපිතාන් මයිකල් මිකොම්බෙරෝ විසින් මෙහෙයවන ලද අතර,&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk3&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|title=Timeline: Burundi|date=25 February 2010|work=BBC News|access-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830225045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|archive-date=30 August 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; හුටූ ඔවුන්ගේ නිලයෙන් ඉවත් කර පළිගැනීමේ ප්‍රහාර දියත් කළ අතර අවසානයේ 1972 බුරුන්ඩියන් ජන සංහාරයට පූර්වගාමීව පුද්ගලයන් 5,000 ක් දක්වා ජීවිත අහිමි විය.&lt;ref&gt;[http://www.peri.umass.edu/fileadmin/pdf/dpe/modern_conflicts/burundi.pdf Burundi (1993–2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171115023627/http://www.peri.umass.edu/fileadmin/pdf/dpe/modern_conflicts/burundi.pdf|date=15 November 2017}}. University of Massachusetts Amherst&lt;/ref&gt;

1965 ඔක්තෝබර් කුමන්ත්‍රණයේදී රටින් පලා ගිය ම්වම්බුට්සා රජු 1966 ජූලි මාසයේදී කුමන්ත්‍රණයකින් නෙරපා හරින ලද අතර ඔහුගේ නව යොවුන් වියේ පුත් V වන න්තරේ කුමරු සිහසුනට හිමිකම් කීවේය. එම වසරේම නොවැම්බරයේදී, ටුට්සි අගමැති, එවකට කපිතාන් මයිකල් මිකොම්බෙරෝ, තවත් කුමන්ත්‍රණයක් සිදු කළේය, මෙවර න්තරේ බලයෙන් පහකර, රාජාණ්ඩුව අහෝසි කර, ජාතිය ජනරජයක් ලෙස ප්‍රකාශ කළේය, නමුත් ඔහුගේ ඒක-පක්ෂ ආන්ඩුව ඵලදායී ලෙස හමුදා ආඥාදායකත්වයක් විය.&lt;ref name=&quot;state7&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt; ජනාධිපති ලෙස, මිකොම්බෙරෝ අප්‍රිකානු සමාජවාදයේ උපදේශකයෙකු බවට පත් වූ අතර මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ සහාය ලබා ගත්තේය. ඔහු නීතිය හා සාමය පිළිබඳ දැඩි පාලන තන්ත්‍රයක් පැනවූ අතර හුටු මිලිටරිවාදය තියුනු ලෙස මර්දනය කළේය.

=== සිවිල් යුද්ධය සහ ජන සංහාර ===
1972 අප්‍රේල් අගදී, පළමු බුරුන්ඩියන් ජන සංහාරය පුපුරා යාමට සිදුවීම් දෙකක් හේතු විය. 1972 අප්‍රේල් 27 වන දින, රූමොංගේ සහ න්‍යාන්සා-ලැක් හි වැව් ආශ්‍රිත නගරවල ලිංගභේදයේ හුටු සාමාජිකයන්ගේ නායකත්වයෙන් කැරැල්ලක් ඇති වූ අතර කැරලිකරුවන් කෙටි කාලීන මාර්ටියාසෝ ජනරජය ප්‍රකාශයට පත් කළහ.&lt;ref&gt;[[Burundi#Lemarchand1996|Lemarchand (1996)]], [https://books.google.com/books?id=T8W6RfqiYf0C&amp;pg=PA89 p. 89]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lemarchand, (2008). Section &quot;B – Decision-Makers, Organizers and Actors&quot;&lt;/ref&gt;  කැරලිකරුවන් ටුට්සි සහ ඔවුන්ගේ කැරැල්ලට සම්බන්ධ වීම ප්‍රතික්ෂේප කළ ඕනෑම හුටු වරුන්ට පහර දුන්හ.&lt;ref name=&quot;totten1&quot;&gt;{{cite book|author1=Totten, Samuel|author2=Parsons, William S.|author3=Charny, Israel W.|title=Century of Genocide: Critical Essays and Eyewitness Accounts|url=https://books.google.com/books?id=5Ef8Hrx8Cd0C&amp;pg=PA325|year=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-94430-4|pages=325}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Manirakiza, Marc (1992) ''Burundi : de la révolution au régionalisme, 1966–1976'', Le Mât de Misaine, Bruxelles, pp. 211–212.&lt;/ref&gt; මෙම ආරම්භක හුටු ව්‍යාප්තිය අතරතුර, මිනිසුන් 800 සිට 1200 දක්වා ප්‍රමාණයක් මිය ගියහ.&lt;ref&gt;Lemarchand, (2008). Section &quot;B – Decision-Makers, Organizers and Actors&quot; cites (Chrétien Jean-Pierre and Dupaquier, Jean-Francois, 2007, ''Burundi 1972: Au bord des génocides'', Paris: L'Harmattan. p. 106)&lt;/ref&gt; ඒ සමගම බුරුන්ඩි හි  V වන න්තරේ රජු පිටුවහල් කර ආපසු පැමිණියේ රට තුළ දේශපාලන ආතතිය වැඩි කරමිනි. 1972 අප්‍රේල් 29 වන දින 24 හැවිරිදි  V වන න්තරේ ඝාතනය කරන ලදී. ඊළඟ මාසවලදී, ටුට්සි ආධිපත්‍යය දරන මිචෙල් මිකොම්බෙරෝගේ රජය, හුටු කැරලිකරුවන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමට සහ ජන සංහාර කිරීමට හමුදාව යොදා ගත් අතර, හුටු බහුතරයේ ඉලක්කගත සාමාජිකයන් ඝාතනය කළේය. මුළු ජීවිත හානි සංඛ්‍යාව කිසි විටෙකත් තහවුරු වී නැත, නමුත් සමකාලීන ඇස්තමේන්තු අනුව 80,000 ත් 210,000 ත් අතර මිනිසුන් සංඛ්‍යාවක් මිය ගොස් ඇත.&lt;ref name=&quot;white&quot;&gt;White, Matthew. [http://users.erols.com/mwhite28/warstat2.htm#Rwanda Death Tolls for the Major Wars and Atrocities of the Twentieth Century: C. Burundi (1972–73, primarily Hutu killed by Tutsi) 120,000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609095015/http://users.erols.com/mwhite28/warstat2.htm#Rwanda|date=9 June 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICIBFR-85&quot;&gt;International Commission of Inquiry for Burundi (2002). Paragraph 85. &quot;The Micombero regime responded with a genocidal repression that is estimated to have caused over a hundred thousand victims and forced several hundred thousand Hutus into exile&quot;&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, හුටු ලක්ෂ ගණනාවක් ඝාතනයෙන් සයිරේ, රුවන්ඩා සහ ටැන්සානියාවට පලා ගොස් ඇති බවට ගණන් බලා ඇත.&lt;ref name=&quot;ICIBFR-852&quot;&gt;International Commission of Inquiry for Burundi (2002). Paragraph 85. &quot;The Micombero regime responded with a genocidal repression that is estimated to have caused over a hundred thousand victims and forced several hundred thousand Hutus into exile&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Longman, Timothy Paul|title=Proxy Targets: Civilians in the War in Burundi|url=https://archive.org/details/proxytargetscivi0000long|url-access=registration|year=1998|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-179-4|page=[https://archive.org/details/proxytargetscivi0000long/page/12 12]}}&lt;/ref&gt;

සිවිල් යුද්ධයෙන් සහ ජන සංහාරයෙන් පසුව, මිකොම්බෙරෝ මානසිකව කලකිරුණු අතර ඉවත් විය. 1976 දී, ටුට්සි ජාතික කර්නල් ජීන්-බැප්ටිස්ට් බගාසා, මිකොම්බෙරෝ බලයෙන් පහ කිරීමට සහ ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රවර්ධනය කිරීමට ලේ රහිත කුමන්ත්‍රණයක් මෙහෙයවීය. ඔහුගේ පරිපාලනය විසින් 1981 දී නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් කෙටුම්පත් කරන ලද අතර, එය බුරුන්ඩි රාජ්‍යයේ තත්ත්වය ඒක-පක්ෂ රාජ්‍යයක් ලෙස පවත්වාගෙන ගියේය.&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk4&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|title=Timeline: Burundi|date=25 February 2010|work=BBC News|access-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830225045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|archive-date=30 August 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1984 අගෝස්තු මාසයේදී බගාසා රාජ්‍ය නායකයා ලෙස තේරී පත් විය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී බගාසා දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් සහ ආගමික නිදහස මර්දනය කළේය.

මේජර් පියරේ බුයෝයා (ටුට්සි) 1987 දී බගාසා පෙරලා, ව්‍යවස්ථාව අත්හිටුවා දේශපාලන පක්ෂ විසුරුවා හැරියේය. ඔහු ජාතික ගැලවීම සඳහා වූ හමුදා කමිටුවක් (CSMN) මගින් නැවත හමුදා පාලනය ස්ථාපිත කළේය.&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk5&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|title=Timeline: Burundi|date=25 February 2010|work=BBC News|access-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830225045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|archive-date=30 August 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1981 දී PALIPEHUTU ලෙස ප්‍රතිසංවිධානය වූ 1972 UBU හි අවශේෂයන් විසින් ප්‍රචාරය කරන ලද ටුට්සි විරෝධී වාර්ගික ප්‍රචාරණය, 1988 අගෝස්තු මාසයේදී න්ටෙගා සහ මරංගර උතුරු කොමියුනිස්ට් ප්‍රදේශවල ටුට්සි ගොවීන් ඝාතනය කිරීමට හේතු විය. {{citation needed|date=July 2013}}; සමහර ජාත්‍යන්තර රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන විශ්වාස කළේ මෙය මරණ අවතක්සේරු කරන බවයි.

නව පාලන තන්ත‍්‍රය 1972 දරුණු පළිගැනීම් මුදා හැරියේ නැත. ඝාතන සඳහා කැඳවූ, සිදු කළ සහ ණය ගත් අය සඳහා පොදු සමාවක් නියම කිරීමත් සමඟ මහජන විශ්වාසය දිනා ගැනීමේ එහි උත්සාහය ඛාදනය විය. විශ්ලේෂකයින් මෙම කාල පරිච්ඡේදය &quot;දණ්ඩමුක්තියේ සංස්කෘතියේ&quot; ආරම්භය ලෙස හැඳින්වේ. වෙනත් විශ්ලේෂකයින් &quot;දණ්ඩමුක්තියේ සංස්කෘතියේ&quot; මූලාරම්භය කලින් 1965 සහ 1972 දී, හඳුනාගත හැකි හුටස් කුඩා සංඛ්‍යාවක් ටුට්සිවරුන් විශාල වශයෙන් ඝාතන මුදා හැරියේය.{{citation needed|date=July 2013}}

ඝාතනයෙන් පසුව, හුටූ බුද්ධිමතුන් පිරිසක් පියරේ බුයෝයාට විවෘත ලිපියක් ලියා, පරිපාලනය තුළ හුටූගේ වැඩි නියෝජනයක් ඉල්ලා සිටියහ. ඔවුන් අත්අඩංගුවට ගෙන සිරගත කරන ලදී. සති කිහිපයකට පසු බුයෝයා, හුටු සහ ටුට්සි ඇමතිවරුන් සමාන සංඛ්‍යාවක් සහිත නව රජයක් පත් කළේය. ඔහු අගමැති ලෙස ඇඩ්‍රියන් සිබෝමානා (හුටු) පත් කළේය. ජාතික සමගිය පිළිබඳ ගැටළු විසඳීම සඳහා බුයෝයා කොමිසමක් ද නිර්මාණය කළේය.&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk7&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|title=Timeline: Burundi|date=25 February 2010|work=BBC News|access-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830225045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|archive-date=30 August 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1992 දී රජය විසින් බහු-පක්ෂ ක්‍රමයක් සඳහා සම්පාදනය කරන ලද නව ව්‍යවස්ථාවක් නිර්මාණය කරන ලදී,&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk6&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|title=Timeline: Burundi|date=25 February 2010|work=BBC News|access-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830225045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|archive-date=30 August 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; නමුත් සිවිල් යුද්ධයක් ඇති විය.

1962 සහ 1993 අතර විවිධ ගැටුම් හේතුවෙන් බුරුන්ඩි හි 250,000 මිනිසුන් මිය ගිය බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත.&lt;ref&gt;Hagget, Peter. ''Encyclopedia of World Geography''. Tarrytown, New York: Marshall Cavendish, 2002. {{ISBN|0-7614-7306-8}}.&lt;/ref&gt; 1962 දී බුරුන්ඩි නිදහස ලැබීමෙන් පසු, රට තුළ ජන සංහාර දෙකක් සිදු වී ඇත: 1972 දී ටුට්සි ආධිපත්‍යය දරන හමුදාව විසින් හුටස් සමූහ ඝාතනය කිරීම,&lt;ref&gt;[http://www.preventgenocide.org/edu/pastgenocides/burundi/resources/ Past genocides, Burundi resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170325164854/http://preventgenocide.org/edu/pastgenocides/burundi/resources/|date=25 March 2017}} on the website of [[Prevent Genocide International]] lists the following resources:

* Michael Bowen, ''Passing By;: The United States and Genocide in Burundi'', 1972, (Carnegie Endowment for International Peace, 1973), 49 pp.
* René Lemarchand, ''Selective genocide in Burundi'' (Report – Minority Rights Group; no. 20, 1974), 36 pp.
* [[Burundi#Lemarchand1996|Lemarchand (1996)]]
* Edward L. Nyankanzi, ''Genocide: Rwanda and Burundi'' (Schenkman Books, 1998), 198 pp.
* Christian P. Scherrer, ''Genocide and crisis in Central Africa : conflict roots, mass violence, and regional war''; foreword by [[Robert Melson (political scientist)|Robert Melson]]. Westport, Conn. : Praeger, 2002.
* Weissman, Stephen R.{{cite web |title=Preventing Genocide in Burundi Lessons from International Diplomacy |url=http://www.usip.org/pubs/peaceworks/pwks22.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20090311024548/http://www.usip.org/pubs/peaceworks/pwks22.html |archive-date=11 March 2009 |access-date=15 October 2007 |df=dmy}},
[[United States Institute of Peace]]&lt;/ref&gt; සහ හුටු බහුතරය විසින් 1993 දී ටුට්සි සමූහ ඝාතනය කිරීම. 2002 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයට ඉදිරිපත් කරන ලද බුරුන්ඩි සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර විමර්ශන කොමිසමේ අවසාන වාර්තාවේ මේ දෙකම ජන සංහාරයන් ලෙස විස්තර කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ICIBFR-85-496&quot;&gt;International Commission of Inquiry for Burundi (2002). Paragraphs 85,496.&lt;/ref&gt;

=== ටුට්සි ජාතික හමුදාව සහ හුටු ජනගහනය අතර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ යුද්ධය සඳහා පළමු උත්සාහය ===
1993 ජූනි මාසයේදී බුරුන්ඩි හි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා හුටු ආධිපත්‍යය දරන පෙරමුණේ (FRODEBU) නායක මෙල්චියර් න්දදායේ පළමු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහු හුටු හිතවාදී රජයකට නායකත්වය දෙමින් පළමු හුටු රාජ්‍ය නායකයා බවට පත් විය. ඔහු රටේ කටුක ජනවාර්ගික භේදය සමනය කිරීමට උත්සාහ කළද, ඔහුගේ ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් ටුට්සි ආධිපත්‍යය දරන හමුදාවේ සොල්දාදුවන් විරුද්ධ වූ අතර, 1993 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී අසාර්ථක හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් මධ්‍යයේ ඔහු ඝාතනයට ලක් වූයේ මාස තුනකට පසුවය. ඉනික්බිති බුරුන්ඩි සිවිල් යුද්ධය (1993-2005) හුටු කැරලිකරුවන් සහ ටුට්සි බහුතරයේ හමුදාව අතර නිරන්තර ප්‍රචණ්ඩත්වය දක්නට ලැබුණි. ඝාතනයෙන් පසු වසර කිහිපය තුළ 300,000ක් පමණ මිනිසුන්, බොහෝ දුරට සිවිල් වැසියන් ඝාතනයට ලක් වූ බව ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068873.stm Country profile Burundi] BBC. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007175839/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068873.stm|date=7 October 2011}}. (accessed on 29 October 2008)&lt;/ref&gt;

1994 මුල් භාගයේදී, පාර්ලිමේන්තුව විසින් සයිප්‍රීන් න්ත‍්‍රයාමිරා (හුටු) ජනාධිපති ධුරයට පත් කරන ලදී. ඔහු සහ රුවන්ඩාවේ ජනාධිපති ජුවනල් හබ්යාරිමාන (හුටු) යන දෙදෙනාම 1994 අප්‍රේල් මාසයේදී ඔවුන්ගේ ගුවන් යානයට වෙඩි තැබූ විට එකට මිය ගියහ. තවත් සරණාගතයින් රුවන්ඩාවට පලා යාමට පටන් ගත්හ. පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායක සිල්වෙස්ට්‍ර න්ටිබන්තුංගන්‍යා (හුටු) 1994 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලදී. පක්ෂ 13 න් 12 ක් සම්බන්ධ වූ සභාග රජයක් පිහිටුවන ලදී. භීතියට පත් වූ මහා සමූල ඝාතනයක් වැළකුණ නමුත් ප්‍රචණ්ඩත්වය ඇති විය. එවකට අගනුවර වූ බුජුඹුරා හි හුටු සරණාගතයින් ගණනාවක් ඝාතනය කරන ලදී.{{citation needed|date=July 2013}} ප්‍රධාන වශයෙන් ජාතික ප්‍රගතිය සඳහා වූ ටුට්සි සංගමය රජයෙන් සහ පාර්ලිමේන්තුවෙන් ඉවත් විය.
[[File:Second_Congo_War_Africa_map_en.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Second_Congo_War_Africa_map_en.svg|alt=color map of African countries showing Uganda Rwanda and Burundi backing rebels against Kabila|thumb|දෙවන කොංගෝ යුද්ධයේ සටන්කාමීන්. බුරුන්ඩි කැරලිකරුවන්ට සහාය වීම්.]]
1996 දී පියරේ බුයෝයා (ටුට්සි) නැවතත් කුමන්ත්‍රණයකින් බලය ලබා ගත්තේය. ඔහු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අත්හිටුවා 1998 දී ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය. 1987 සිට 1993 දක්වා ඔහුගේ පළමු ධුර කාලයෙන් පසු ඔහුගේ දෙවන ධූර කාලය මෙය විය. කැරලිකරුවන්ගේ ප්‍රහාරවලට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, රජය විසින් සරණාගතයින් වෙත යාමට ජනගහනයෙන් වැඩි පිරිසකට බල කෙරුනි. කඳවුරු.{{citation needed|date=July 2013}} බුයෝයාගේ පාලනය යටතේ දකුණු අප්‍රිකාවේ මැදිහත්වීමෙන් දීර්ඝ සාම සාකච්ඡා ආරම්භ විය. දෙපාර්ශවයම බුරුන්ඩි හි බලය බෙදාගැනීම සඳහා ටැන්සානියාවේ අරුෂා සහ දකුණු අප්‍රිකාවේ ප්‍රිටෝරියා යන නගරවල ගිවිසුම් අත්සන් කළහ. ගිවිසුම් සැලසුම් කිරීමට වසර හතරක් ගත විය.

2000 අගෝස්තු 28 වන දින, අරුෂා සාමය සහ ප්‍රතිසන්ධාන ගිවිසුමේ කොටසක් ලෙස බුරුන්ඩි සඳහා සංක්‍රාන්ති රජයක් සැලසුම් කරන ලදී. සංක්‍රාන්ති ආණ්ඩුව වසර පහක් අත්හදාබැලීම් පදනමක් මත තබා ඇත. නවතා දැමූ සටන් විරාම කිහිපයකින් පසුව, 2001 සාම සැලැස්ම සහ බලය බෙදාගැනීමේ ගිවිසුම සාපේක්ෂව සාර්ථක වී ඇත. ටුට්සි-පාලිත බුරුන්ඩි රජය සහ විශාලතම හුටු කැරලිකාර කණ්ඩායම වන CNDD-FDD (ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වූ ජාතික කවුන්සිලය-ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වූ හමුදා) අතර 2003 දී සටන් විරාමයක් අත්සන් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900SID/OCHA-64D9N7?OpenDocument Global Ceasefire Agreement between Burundi and the CNDD-FDD]. 20 November 2003. ''Relief Web''. United Nations Security Council. Retrieved 24 July 2008.&lt;/ref&gt;

2003 දී FRODEBU නායක ඩොමිටියන් නඩයිසේ (හුටු) ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.{{citation needed|date=July 2013}} 2005 මුල් භාගයේදී බුරුන්ඩි රජයේ තනතුරු නිර්ණය කිරීම සඳහා වාර්ගික කෝටාවන් පිහිටුවන ලදී. වසර පුරා, පාර්ලිමේන්තුව සහ ජනාධිපති සඳහා මැතිවරණ පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Burundi: Basic Education Indicators |url=http://education.nairobi-unesco.org/PDFs/burundi.pdf |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626120505/http://education.nairobi-unesco.org/PDFs/burundi.pdf |archive-date=26 June 2008 |access-date=4 January 2007}} [[UNESCO]]. 4 May 2007. Retrieved 22 June 2008.&lt;/ref&gt;

වරක් කැරලිකාර කණ්ඩායමක නායකයෙකු වූ පියරේ න්කුරුන්සිසා (හුටු), 2005 දී ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය. 2008 වන විට, බුරුන්ඩියන් රජය හුටූගේ නායකත්වයෙන් යුත් පලිපෙහුටු-ජාතික විමුක්ති හමුදා (NLF)&lt;ref&gt;Haskin, Jeanne M. (2005) ''The Tragic State of the Congo: From Decolonization to Dictatorship''. New York, NY: Algora Publishing, {{ISBN|0-87586-416-3}} p. 151.&lt;/ref&gt; සමඟ සාමය ඇති කිරීමට කතා කරමින් සිටියේය. රට.&lt;ref&gt;Liang, Yin (4 June 2008). [http://news.xinhuanet.com/english/2008-06/04/content_8308846.htm &quot;EU welcomes positive developments in Burundi&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170125174002/http://news.xinhuanet.com/english/2008-06/04/content_8308846.htm|date=25 January 2017}}. ''China View''. Xinhua News Agency. Retrieved on 29 June 2008.&lt;/ref&gt;

=== සාම ගිවිසුම් ===
මානුෂීය අර්බුදයට මැදිහත් වන ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් බුට්‍රොස් බුට්‍රොස්-ගාලි කළ ඉල්ලීමකට අනුව අප්‍රිකානු නායකයින් සටන් කරන කණ්ඩායම් අතර සාම සාකච්ඡා මාලාවක් ආරම්භ කළහ. 1995 දී හිටපු [[ටැන්සානියා|ටැන්සානියානු]] ජනාධිපති ජුලියස් නියරේරේගේ අනුග්‍රහය යටතේ සාකච්ඡා ආරම්භ කරන ලදී. ඔහුගේ අභාවයෙන් පසු [[දකුණු අප්‍රිකාව|දකුණු අප්‍රිකානු]] ජනාධිපති [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] එහි නායකත්වය ගත්තේය. සාකච්ඡා ඉදිරියට යද්දී, දකුණු අප්‍රිකානු ජනාධිපති තාබෝ ම්බෙකි සහ එක්සත් ජනපද ජනාධිපති [[බිල් ක්ලින්ටන්]] ද තම තමන්ගේ බර ලබා දුන්හ.

සාම සාකච්ඡා 1 වන වටය මැදිහත්වීම්වල ස්වරූපය ගත්තේය. මෙම සාකච්ඡා ක්‍රමය රජයේ හෝ අන්තර් රාජ්‍ය නියෝජිතයන් සම්බන්ධ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ආකාරයක් ලෙස අර්ථ දැක්විය හැකි අතර, ඔවුන් තම ධනාත්මක කීර්තිය, මැදිහත් වීම හෝ &quot;කැරට් සහ සැරයටි&quot; ක්‍රමය ප්‍රතිඵලයක් ලබා ගැනීමේ හෝ බල කිරීමේ මාධ්‍යයක් ලෙස භාවිතා කළ හැකිය. &quot;කේවල් කිරීම&quot; හෝ &quot;ජය-පරාජය&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|authors=Ramsbotham, Oliver; Woodhouse, Tom and Miall, Hugh|title=Contemporary Conflict Resolution|url=https://books.google.com/books?id=-IbuQE02-KkC&amp;pg=PA24|year=2011|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4974-0|pages=24–}}&lt;/ref&gt;

ටුට්සි සහ හුටු අතර ජනවාර්ගික පරතරය පියවීම සඳහා බුරුන්ඩි රජය සහ හමුදාව ව්‍යුහාත්මකව පරිවර්තනය කිරීම ප්‍රධාන අරමුණ විය. එය ප්‍රධාන පියවර දෙකකින් පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණි. පළමුව, සංක්‍රාන්ති බලය බෙදාගැනීමේ ආන්ඩුවක් පිහිටුවනු ලබන අතර, ජනාධිපතිවරුන් වසර තුනක ධුර කාලයක් සඳහා ධූර දරනු ඇත. දෙවන අරමුණ වූයේ කණ්ඩායම් දෙක සමානව නියෝජනය වන සන්නද්ධ හමුදා ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමයි.

සාම සාකච්ඡාවල දිග්ගැස්සුනු ස්වභාවය පෙන්නුම් කළ පරිදි, මැදිහත්කරුවන් සහ සාකච්ඡා පාර්ශ්වයන් බාධා කිහිපයකට මුහුණ දුන්හ. පළමුව, බුරුන්ඩියානු නිලධාරීන් ඉලක්ක &quot;යථාර්ථවාදී&quot; ලෙස වටහා ගත් අතර ගිවිසුම අපැහැදිලි, පරස්පර විරෝධී සහ ව්‍යාකූල ලෙස සැලකූහ. දෙවනුව, සහ සමහර විට වඩාත්ම වැදගත් දෙය නම්, බුරුන්ඩියන් විශ්වාස කළේ සටන් විරාමයක් නොමැතිව ගිවිසුම අදාළ නොවන බවයි. මේ සඳහා කැරලිකාර කණ්ඩායම් සමඟ වෙනම සහ සෘජු සාකච්ඡා අවශ්‍ය වේ. ප්‍රධාන හුටු පක්ෂය බලය බෙදාගැනීමේ ආන්ඩුවක් ඉදිරිපත් කිරීම ගැන සැක පහළ විය; පසුගිය ගිවිසුම්වලදී ටුට්සිවරුන් විසින් තමන්ව රැවටූ බවට ඔවුහු චෝදනා කළහ.

2000 දී,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 August 2000 |title=Jan van Eck – peace mediator in Burundi |url=http://www.radionetherlandsarchives.org/jan-van-eck-peace-mediator-in-burundi/ |access-date=4 July 2019 |website=Radio Netherlands Archives |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩියන් ජනාධිපතිවරයා ගිවිසුමට අත්සන් තැබූ අතර, සටන් කරන හුටු සහ ටුට්සි කන්ඩායම් 19 න් 13 ක්ම අත්සන් කරන ලදී. නව රජයට නායකත්වය දෙන්නේ කුමන කණ්ඩායමද සහ සටන් විරාමය ආරම්භ වන්නේ කවදාද යන්න පිළිබඳව මතභේද පැවතුනි. සාම සාකච්ඡා නරක් වූයේ ගිවිසුම අත්සන් කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ දැඩි මතධාරී ටුට්සි සහ හුටු කණ්ඩායම් ය; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ප්‍රචණ්ඩත්වය උත්සන්න විය. වසර තුනකට පසුව ටැන්සානියාවේ පැවති අප්‍රිකානු නායකයින්ගේ සමුළුවකදී, බුරුන්ඩි ජනාධිපති සහ ප්‍රධාන විපක්ෂය වන හුටු කණ්ඩායම ගැටුම අවසන් කිරීම සඳහා ගිවිසුමකට අත්සන් තැබූහ. අත්සන් කළ මන්ත්‍රීවරුන්ට ආණ්ඩුව තුළ ඇමැති ධුර පිරිනැමිණි. කෙසේ වෙතත්, ජාතික විමුක්තිය සඳහා වූ බලවේග වැනි කුඩා සටන්කාමී හුටු කණ්ඩායම් ක්‍රියාකාරීව පැවතුනි.

=== එක්සත් ජාතීන්ගේ මැදිහත්වීම ===
1993 සහ 2003 අතර, ටැන්සානියාවේ, දකුණු අප්‍රිකාවේ සහ උගන්ඩාවේ ප්‍රාදේශීය නායකයින් විසින් අධීක්‍ෂණය කරන ලද සාම සාකච්ඡා වට ගණනාවක්, තරඟ කරන කණ්ඩායම් බහුතරයක් තෘප්තිමත් කිරීම සඳහා ක්‍රමයෙන් බලය බෙදාගැනීමේ ගිවිසුම් ස්ථාපිත කරන ලදී. පිටුවහල් කිරීමෙන් ආපසු පැමිණෙන බුරුන්ඩි නායකයින් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මුලින් දකුණු අප්‍රිකානු ආරක්ෂණ ආධාරක කණ්ඩායම යොදවා ඇත. මෙම බලවේග බුරුන්ඩි වෙත අප්‍රිකානු සංගමයේ මෙහෙයුමේ කොටසක් බවට පත් වූ අතර, සංක්‍රාන්ති ආන්ඩුවක් ස්ථාපනය කිරීම අධීක්ෂණය කිරීමට උපකාර විය. 2004 ජුනි මාසයේදී, බුරුන්ඩිහි දැනටමත් කැපී පෙනෙන ලෙස දියුණු වී ඇති සාම ක්‍රියාවලිය සඳහා ජාත්‍යන්තර සහයෝගය වර්ධනය වීමේ සංඥාවක් ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සාම සාධක වගකීම් භාර ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Howard, Lise Morje 2008&quot;&gt;Howard, Lise Morje (2008). UN Peacekeeping in Civil Wars. New York: Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තියේ VII පරිච්ඡේදය යටතේ දූත මණ්ඩලයේ විධානය වී ඇත්තේ සටන් විරාමය නිරීක්ෂණය කිරීම, නිරායුධකරණය, හිටපු හමුදා නිලධාරීන් බල ගැන්වීම සහ නැවත ඒකාබද්ධ කිරීම, මානුෂීය ආධාර සහ සරණාගතයින් සහ IDP ආපසු පැමිණීම, මැතිවරණවලට සහාය වීම, ජාත්‍යන්තර කාර්ය මණ්ඩලය ආරක්ෂා කිරීම සහ බුරුන්ඩි සිවිල් වැසියන්, නීතිවිරෝධී අවි ප්‍රවාහයන් නැවැත්වීම ඇතුළු බුරුන්ඩි හි කරදරකාරී දේශසීමා නිරීක්ෂණය කිරීම සහ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව, අධිකරණය, සන්නද්ධ හමුදා සහ පොලිසිය ඇතුළු ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට සහාය වීම. මෙම මෙහෙයුම සඳහා හමුදා සාමාජිකයින් 5,650 ක්, සිවිල් පොලිස් නිලධාරීන් 120 ක් සහ ජාත්‍යන්තර සහ දේශීය සිවිල් පුද්ගලයින් 1,000 ක් පමණ වෙන් කර ඇත. මෙහෙයුම හොඳින් ක්‍රියාත්මක වී ඇත. එය ක්‍රියාත්මක වී මහජන ඡන්දයෙන් තේරී පත්වන රජයකට සංක්‍රමණය වෙමින් පවතින සංක්‍රාන්ති රජයෙන් විශාල ප්‍රතිලාභ ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;Howard, Lise Morje 20082&quot;&gt;Howard, Lise Morje (2008). UN Peacekeeping in Civil Wars. New York: Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

මුල් අවධියේ ඇති ප්‍රධාන දුෂ්කරතාවය වූයේ අවසාන හුටු ජාතිකවාදී කැරලිකාර කණ්ඩායම විසින් සාම ක්‍රියාවලියට අඛණ්ඩව ප්‍රතිරෝධය දැක්වීමයි. මෙම සංවිධානය එක්සත් ජාතීන්ගේ පැවැත්ම නොතකා අගනුවරට පිටතින් එහි ප්‍රචණ්ඩ ගැටුම් දිගටම කරගෙන ගියේය. 2005 ජූනි වන විට, කණ්ඩායම සටන් නතර කර ඇති අතර එහි නියෝජිතයන් නැවත දේශපාලන ක්‍රියාවලියට ගෙන එන ලදී. සියලුම දේශපාලන පක්ෂ අන්තර් වාර්ගික බලය බෙදාගැනීම සඳහා වූ සූත්‍රයක් පිළිගෙන ඇත: ජනවාර්ගික වශයෙන් ඒකාබද්ධ නොවන්නේ නම් කිසිදු දේශපාලන පක්ෂයකට රජයේ කාර්යාල වෙත ප්‍රවේශය ලබා ගත නොහැක.&lt;ref name=&quot;Howard, Lise Morje 20083&quot;&gt;Howard, Lise Morje (2008). UN Peacekeeping in Civil Wars. New York: Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

එක්සත් ජාතීන්ගේ දූත මෙහෙවරේ අවධානය යොමු වී තිබුණේ මැතිවරණයක් පවත්වා නව රජයක් පිහිටුවීමට හැකිවන පරිදි, බලය බෙදාගැනීමේ විධිවිධාන මහජන ඡන්දයෙන් සම්මත වූ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවකට ඇතුළත් කිරීමයි. මැතිවරණ සූදානමට සමගාමීව නිරායුධකරණය, බලමුලු ගැන්වීම සහ නැවත ඒකාබද්ධ කිරීම සිදු කරන ලදී. 2005 පෙබරවාරියේදී, ව්‍යවස්ථාව 90% කට වැඩි මහජන ඡන්දයෙන් අනුමත විය. 2005 මැයි, ජුනි සහ අගෝස්තු මාසවලදී පාර්ලිමේන්තුව සහ ජනාධිපති ධූරය සඳහා ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් වෙන වෙනම මැතිවරණ තුනක් ද පැවැත්විණි.

සරණාගතයින් ආපසු පැමිණීම සහ යුද්ධයෙන් වෙහෙසට පත් ජනගහනය සඳහා ප්‍රමාණවත් ආහාර සැපයීම සම්බන්ධයෙන් තවමත් යම් දුෂ්කරතා පවතින අතර, කලින් සටන් වැදුණු නායකයින් බහුතරයකගේ මෙන්ම විශාල ජනගහනයක විශ්වාසය හා විශ්වාසය දිනා ගැනීමට මෙහෙයුම සමත් විය.&lt;ref name=&quot;Howard, Lise Morje 20084&quot;&gt;Howard, Lise Morje (2008). UN Peacekeeping in Civil Wars. New York: Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; එය පාසල්, අනාථ නිවාස, සෞඛ්‍ය සායන සහ ජල මාර්ග වැනි යටිතල පහසුකම් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සහ ගොඩනැගීම ඇතුළු &quot;ඉක්මන් බලපෑම&quot; ව්‍යාපෘති කිහිපයකට සම්බන්ධ විය.

=== 2006 සිට 2018 දක්වා ===
[[File:BujumburaFromCathedral.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:BujumburaFromCathedral.jpg|alt=aerial view of highrise building and low rise red roofed buildings|thumb|2006 දී බුජුඹුරා අගනුවර දර්ශනය.]]
බුරුන්ඩි හි ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රයත්නයන් ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක වීමට පටන් ගත්තේ 2006 වසරෙන් පසුවය. එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමසාධක මෙහෙයුම වසා දමා ප්‍රතිනිර්මාණයට උදව් කිරීම කෙරෙහි නැවත අවධානය යොමු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;accessed on 29-10-08&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm Timeline Burundi] BBC. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830225045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|date=30 August 2011}}. (accessed on 29 October 2008)&lt;/ref&gt; ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා, රුවන්ඩාව, ඩීආර් කොංගෝ සහ බුරුන්ඩි මහා විල් රටවල කලාපීය ආර්ථික ප්‍රජාව නැවත ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;accessed on 29-10-082&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm Timeline Burundi] BBC. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830225045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|date=30 August 2011}}. (accessed on 29 October 2008)&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, බුරුන්ඩි, රුවන්ඩාව සමඟ 2007 දී නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාවට සම්බන්ධ විය.

කෙසේ වෙතත්, 2006 සැප්තැම්බරයේ රජය සහ ඉතිරිව සිටි අවසන් සන්නද්ධ විපක්ෂ කණ්ඩායම වන FLN (NLF හෝ FROLINA ලෙසද හඳුන්වනු ලබන ජාතික විමුක්තිය සඳහා වූ බලවේග) අතර සටන් විරාමයේ නියමයන් සම්පුර්ණයෙන්ම ක්‍රියාත්මක නොවූ අතර ජ්‍යෙෂ්ඨ FLN සාමාජිකයින් පසුව සටන් විරාම නිරීක්ෂණ කණ්ඩායමෙන් ඉවත් විය. , ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් ඇති බව පවසමින්.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Burundi |url=http://report2008.amnesty.org/eng/regions/africa/burundi |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20090513054914/http://report2008.amnesty.org/eng/regions/africa/burundi |archive-date=13 May 2009 |access-date=4 March 2013}}. Amnesty International&lt;/ref&gt; 2007 සැප්තැම්බරයේදී, ප්‍රතිවාදී FLN කන්ඩායම් අගනුවර ගැටුමක් ඇති කර ගත් අතර, සටන්කරුවන් 20 දෙනෙකු මරා දමා පදිංචිකරුවන් පලා යාමට පටන් ගත්හ. රටේ අනෙකුත් ප්‍රදේශවල කැරලිකරුවන්ගේ වැටලීම් වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;accessed on 29-10-083&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm Timeline Burundi] BBC. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830225045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068991.stm|date=30 August 2011}}. (accessed on 29 October 2008)&lt;/ref&gt; නිරායුධකරණය සහ දේශපාලන සිරකරුවන් නිදහස් කිරීම සම්බන්ධයෙන් කැරලිකාර කන්ඩායම් රජය සමඟ එකඟ නොවීය.&lt;ref name=&quot;hrw.org&quot;&gt;[https://www.hrw.org/english/docs/2008/05/29/burund18974.htm Burundi: Release Civilians Detained Without Charge |Human Rights Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602040602/http://hrw.org/english/docs/2008/05/29/burund18974.htm|date=2 June 2008}}. Hrw.org (29 May 2008). Retrieved on 24 November 2012.&lt;/ref&gt; 2007 අග සහ 2008 මුල් භාගයේදී FLN සටන්කාමීන් හිටපු සටන්කාමීන් ජීවත් වූ රජයේ ආරක්‍ෂිත කඳවුරුවලට පහර දුන්හ. ග්‍රාමීය වැසියන්ගේ නිවාසද කොල්ලකෑමට ලක් විය.&lt;ref name=&quot;hrw.org3&quot;&gt;[https://www.hrw.org/english/docs/2008/05/29/burund18974.htm Burundi: Release Civilians Detained Without Charge |Human Rights Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602040602/http://hrw.org/english/docs/2008/05/29/burund18974.htm|date=2 June 2008}}. Hrw.org (29 May 2008). Retrieved on 24 November 2012.&lt;/ref&gt;

ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් හි 2007 වාර්තාව&lt;ref name=&quot;hrw.org2&quot;&gt;[https://www.hrw.org/english/docs/2008/05/29/burund18974.htm Burundi: Release Civilians Detained Without Charge |Human Rights Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602040602/http://hrw.org/english/docs/2008/05/29/burund18974.htm|date=2 June 2008}}. Hrw.org (29 May 2008). Retrieved on 24 November 2012.&lt;/ref&gt; වැඩිදියුණු කළ යුතු බොහෝ ක්ෂේත්‍ර ගැන සඳහන් කරයි. සිවිල් වැසියන් FLN විසින් නැවත නැවතත් කරන ලද ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවලට ගොදුරු වේ. දෙවැන්න ළමා සොල්දාදුවන් ද බඳවා ගනී. කාන්තාවන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය ඉහළ මට්ටමක පවතී. අපරාධකරුවන් රාජ්‍යයේ නඩු පැවරීමෙන් සහ දඬුවම්වලින් නිතිපතා ගැලවී යයි. අධිකරණ පද්ධතිය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේ හදිසි අවශ්‍යතාවක් පවතී. ජන සංහාරය, යුද අපරාධ සහ මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ දිගටම දඬුවම් නොලබා සිදු විය.{{citation needed|date=October 2021}}

2008 මාර්තු අගදී, FLN විසින් ඔවුන්ට අත්අඩංගුවට ගැනීමෙන් 'තාවකාලික මුක්තිය' සහතික කරන නීතියක් සම්මත කරන ලෙස පාර්ලිමේන්තුවට උත්සාහ කළේය.&lt;ref name=&quot;hrw.org4&quot;&gt;[https://www.hrw.org/english/docs/2008/05/29/burund18974.htm Burundi: Release Civilians Detained Without Charge |Human Rights Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602040602/http://hrw.org/english/docs/2008/05/29/burund18974.htm|date=2 June 2008}}. Hrw.org (29 May 2008). Retrieved on 24 November 2012.&lt;/ref&gt; මෙමගින් සාමාන්‍ය අපරාධ ආවරණය වනු ඇත, නමුත් යුද අපරාධ හෝ මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ වැනි ජාත්‍යන්තර මානුෂීය නීතියේ බරපතල උල්ලංඝනයන් නොවේ.

2008 අප්‍රේල් 17 වන දින FLN බුජුම්බුරාට බෝම්බ හෙලීය. බුරුන්ඩියන් හමුදාව ආපසු සටන් කළ අතර FLN දැඩි පාඩු ලැබීය. 2008 මැයි 26 දින නව සටන් විරාමයක් අත්සන් කරන ලදී. 2008 අගෝස්තු මාසයේදී, ජනාධිපති න්කුරුන්සිසා, දකුණු අප්‍රිකාවේ ආරක්ෂාව සහ ආරක්ෂාව පිළිබඳ අමාත්‍ය චාල්ස් නකකුල ගේ මැදිහත්වීමෙන් FLN නායක අගතොන් ර්වාසා හමුවිය. මෙය 2007 ජූනි මාසයෙන් පසු සිදු වූ පළමු සෘජු රැස්වීම විය. සාම සාකච්ඡා වලදී ඇති විය හැකි ඕනෑම ආරවුල් විසඳීමට කොමිසමක් පිහිටුවීම සඳහා සතියකට දෙවරක් හමුවීමට දෙදෙනාම එකඟ වූහ.&lt;ref&gt;[http://www.pbcupdate.org/?p=114#more-114 Peace Building Commission Update, A project of the Institute for Global Policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819200320/http://www.pbcupdate.org/?p=114#more-114|date=19 August 2017}}, 2008&lt;/ref&gt;

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය එහි සාමය ගොඩනැගීමේ මුලපිරීම්වල බලපෑම ඇගයීමට උත්සාහ කර ඇත. 2010 ගණන්වල මුල් භාගයේදී, බුරුන්ඩි හි එක්සත් ජාතීන්ගේ සාම සාධක මෙහෙයුම, රට තුළ අවි ආයුධ පැතිරීම සැලකිල්ලට ගෙන, එකතු කරන ලද ආයුධ සංඛ්‍යාව ගණනය කිරීමෙන් එහි නිරායුධකරණය, බලමුලු ගැන්වීම සහ නැවත ඒකාබද්ධ කිරීමේ වැඩසටහනේ සාර්ථකත්වය තක්සේරු කිරීමට උත්සාහ කළේය. කෙසේ වෙතත්, මෙම ඇගයීම් සාමය ගොඩනැගීමේ මුලපිරීම් වල බලපෑම ඇගයීමේ දී සැලකිය යුතු ප්‍රාදේශීය ජනගහණයෙන් දින ඇතුලත් කිරීමට අපොහොසත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Autesserre|first1=Séverine|url=https://oxford.universitypressscholarship.com/view/10.1093/oso/9780197530351.001.0001/oso-9780197530351|title=The Frontlines of Peace: An Insider's Guide to Changing the World|last2=Gbowee|first2=Leymah|date=2021-05-03|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-753035-1|edition=1|language=en|doi=10.1093/oso/9780197530351.001.0001}}&lt;/ref&gt;

2012 වන විට, බුරුන්ඩි, අල්-ෂබාබ් සටන්කාමීන්ට එරෙහිව සෝමාලියාවට යන මෙහෙයුම ඇතුළුව අප්‍රිකානු සංගමයේ සාම සාධක මෙහෙයුම් සඳහා සහභාගී වෙමින් සිටියේය.&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/11/201211711223399246.html Explosion rocks Somali parliament – Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606033055/http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/11/201211711223399246.html|date=6 June 2017}}. Al Jazeera English (7 November 2012). Retrieved on 24 November 2012.&lt;/ref&gt; 2014 දී, සත්‍ය හා ප්‍රතිසන්ධාන කොමිසම පිහිටුවන ලද අතර, මුලින් වසර හතරක් සඳහා වන අතර පසුව 2018 දී තවත් හතරක් සඳහා දීර්ඝ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;reuters2014&quot;&gt;{{cite web |last=Nduwimana |first=Patrick |date=18 April 2014 |title=Burundi creates reconciliation body that divides public opinion |url=https://www.reuters.com/article/us-burundi-politics-idUSBREA3H0E020140418 |access-date=12 October 2021 |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;justice2019&quot;&gt;{{cite web |last=Rugiririz |first=Ephrem |date=25 November 2019 |title=Burundi: the commission of divided truths |url=https://www.justiceinfo.net/en/43042-burundi-the-commission-of-divided-truths.html |access-date=12 October 2021 |website=JusticeInfo.net}}&lt;/ref&gt;

=== 2015 නොසන්සුන්තාව ===
2015 අප්‍රේල් මාසයේදී පාලක පක්ෂය විසින් ජනාධිපති පියරේ න්කුරුන්සිසා තුන්වන වරටත් බලයට පත්වන බව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසු විරෝධතා ඇති විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21650190-more-africans-are-resisting-presidential-efforts-flout-constitutional-term?zid=304&amp;ah=e5690753dc78ce91909083042ad12e30|title=Après moi, moi|date=2 May 2015|newspaper=The Economist|access-date=14 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518091746/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21650190-more-africans-are-resisting-presidential-efforts-flout-constitutional-term?zid=304&amp;ah=e5690753dc78ce91909083042ad12e30|archive-date=18 May 2015|issn=0013-0613|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; විරෝධතාකරුවන් කියා සිටියේ න්කුරුන්සිසා ට තුන්වන වරටත් නිලවරණයට ඉදිරිපත් විය නොහැකි බවයි. නමුත් රටේ ව්‍යවස්ථාපිත අධිකරණය න්කුරුන්සිසා සමග එකඟ විය (එහි සමහර සාමාජිකයින් ඡන්දය ප්‍රකාශ කරන අවස්ථාවේ රටින් පලා ගොස් ඇතත්).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-africa-32588658 &quot;Burundi court backs President Nkurunziza on third-term&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620130023/https://www.bbc.com/news/world-africa-32588658|date=20 June 2018}} BBC&lt;/ref&gt;

මැයි 13 දින කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කිරීමට උත්සාහ කළද එය න්කුරුන්සිසා බලයෙන් පහ කිරීමට අසාර්ථක විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21651145-army-tries-wrest-power-controversial-president-mind-coup|title=Mind the coup|date=13 May 2015|newspaper=The Economist|access-date=13 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150514210429/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21651145-army-tries-wrest-power-controversial-president-mind-coup|archive-date=14 May 2015|issn=0013-0613|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 May 2015 |title=Gun clashes rage on in Burundi as radio station attacked |url=http://www.nation.co.ke/news/africa/Burundi-president-in-secret-location-in-Dar-es-Salaam/-/1066/2716134/-/6b6o8uz/-/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518074106/http://www.nation.co.ke/news/africa/Burundi-president-in-secret-location-in-Dar-es-Salaam/-/1066/2716134/-/6b6o8uz/-/index.html |archive-date=18 May 2015 |access-date=14 May 2015 |work=nation.co.ke}}&lt;/ref&gt; ඔහු නැවත බුරුන්ඩි වෙත පැමිණ, ඔහුගේ රජය පිරිසිදු කිරීමට පටන් ගත් අතර, කුමන්ත්‍රණ නායකයින් කිහිප දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගත්තේය.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2015/may/15/burundi-president-returns-to-divided-capital-after-failed-coup &quot;Burundi's president returns to divided capital after failed coup&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020022341/https://www.theguardian.com/world/2015/may/15/burundi-president-returns-to-divided-capital-after-failed-coup|date=20 October 2017}}. ''The Guardian'' (15 May 2015). Retrieved on 29 June 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-africa-32724083 &quot;Burundi general declares coup against President Nkurunziza&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711123731/https://www.bbc.com/news/world-africa-32724083|date=11 July 2018}} BBC&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnn01&quot;&gt;[http://www.cnn.com/2015/05/15/africa/burundi-coup-leaders-arrested/index.html Burundi arrests leaders of attempted coup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516061354/http://www.cnn.com/2015/05/15/africa/burundi-coup-leaders-arrested/index.html|date=16 May 2017}}. CNN.com (15 May 2015). Retrieved on 29 June 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Laing, Aislinn. (15 May 2015) [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burundi/11607171/Burundi-coup-fails-as-president-returns-to-the-country.html &quot;Burundi president hunts for coup leaders as he returns to the capital&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130091614/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burundi/11607171/Burundi-coup-fails-as-president-returns-to-the-country.html|date=30 January 2018}}. ''Daily Telegraph''. Retrieved on 29 June 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/2015/05/president-burundi-army-coup-failed-150515002113225.html &quot;President 'back in Burundi' after army says coup failed&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170605235845/http://www.aljazeera.com/news/2015/05/president-burundi-army-coup-failed-150515002113225.html|date=5 June 2017}}. Al Jazeera English (15 May 2015). Retrieved on 29 June 2015.&lt;/ref&gt;  කුමන්ත්‍රණයට උත්සාහ කිරීමෙන් පසුව, විරෝධතා දිගටම පැවති අතර මානුෂීය හදිසි අවස්ථාවක් ඇති කරමින් මැයි 20 වන විට 100,000 කට අධික පිරිසක් රටින් පලා ගියහ. නීති විරෝධී ඝාතන, වධහිංසා පැමිණවීම්, අතුරුදහන් කිරීම් සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස සීමාකිරීම් ඇතුළු මානව හිමිකම් අඛණ්ඩව සහ පුලුල්ව උල්ලංඝණය කිරීම් පිළිබඳ වාර්තා තිබේ.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/countries/africa/burundi/report-burundi/ &quot;Burundi 2015/6&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180115180344/https://www.amnesty.org/en/countries/africa/burundi/report-burundi/|date=15 January 2018}}, Amnesty International. Retrieved 10 April 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2016/apr/10/burundi-ethnic-violence-refugees &quot;We feel forgotten&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117190217/https://www.theguardian.com/world/2016/apr/10/burundi-ethnic-violence-refugees|date=17 November 2017}} ''The Guardian''. Retrieved 10 April 2016&lt;/ref&gt;

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, අප්‍රිකානු සංගමය, එක්සත් ජනපදය, ප්‍රංශය, දකුණු අප්‍රිකාව, බෙල්ජියම සහ වෙනත් විවිධ ආන්ඩු විසින් කරන ලද ඉල්ලීම් නොතකා, ආණ්ඩු පක්ෂය ජුනි 29 වන දින පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය පැවැත්වූ නමුත් විපක්ෂය විසින් මේවා වර්ජනය කරන ලදී.

2016 සැප්තැම්බර් 30 වන දින, එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලය 33/24 යෝජනාව හරහා බුරුන්ඩි පිළිබඳ විමර්ශන කොමිෂන් සභාව පිහිටුවන ලදී. එහි විධානය වන්නේ &quot;2015 අප්‍රේල් මාසයේ සිට බුරුන්ඩි හි සිදු වූ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන් සහ අපයෝජනයන් පිළිබඳව පුළුල් විමර්ශනයක් පැවැත්වීම, චෝදනා කරන අපරාධකරුවන් හඳුනා ගැනීම සහ නිර්දේශ සකස් කිරීම.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=OHCHR – Commission of Inquiry on Human Rights in Burundi |url=http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/CoIBurundi/Pages/CoIBurundi.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011072710/http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/CoIBurundi/Pages/CoIBurundi.aspx |archive-date=11 October 2017 |access-date=10 October 2017 |website=www.ohchr.org}}&lt;/ref&gt; 2017 සැප්තැම්බර් 29 වන දින බුරුන්ඩි පිළිබඳ විමර්ශන කොමිෂන් සභාව බුරුන්ඩි රජයෙන් ඉල්ලා සිටියේය. බරපතළ මානව හිමිකම් කඩකිරීම්වලට තිත තැබුවා. එය තවදුරටත් අවධාරනය කලේ, &quot;කොමිසමේ නැවත නැවත ඉල්ලීම් සහ මුලපිරීම් නොතකා බුරුන්ඩි ආන්ඩුව විමර්ශන කොමිෂන් සභාව සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීම මෙතෙක් ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත.&quot;&lt;ref name=&quot;ohchr.org&quot;&gt;{{cite web |title=OHCHR – Commission calls on Burundian government to put an end to serious human rights violations |url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=22184&amp;LangID=E |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011021822/http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=22184&amp;LangID=E |archive-date=11 October 2017 |access-date=10 October 2017 |website=www.ohchr.org}}&lt;/ref&gt; කොමිසම ලේඛනගත කරන ලද උල්ලංඝනයන් අතර අත්තනෝමතික අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ රඳවා තබා ගැනීම්, වධහිංසා සහ කුරිරු ක්‍රියා ඇතුළත් වේ. අමානුෂික හෝ අවමන් සහගත සැලකීම, නීති විරෝධී මරණ දණ්ඩනය, බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීම්, ස්ත්‍රී දූෂණ සහ වෙනත් ආකාරයේ ලිංගික හිංසනයන්.&quot;&lt;ref name=&quot;ohchr.org2&quot;&gt;{{cite web |title=OHCHR – Commission calls on Burundian government to put an end to serious human rights violations |url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=22184&amp;LangID=E |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011021822/http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=22184&amp;LangID=E |archive-date=11 October 2017 |access-date=10 October 2017 |website=www.ohchr.org}}&lt;/ref&gt;

=== 2018 සිට වර්තමානය දක්වා ===
2018 මැයි මාසයේ පැවති ව්‍යවස්ථාමය ජනමත විචාරණයකදී, බුරුන්ඩියන් 79.08% කින් 2034 දක්වා බලයේ සිටීමට න්කුරුන්සිසා සහතික කළ සංශෝධිත ව්‍යවස්ථාවක් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/17/world/africa/burundi-referendum-vote.html|title=In Tiny Burundi, a Huge Vote (Published 2018)|last=Moore|first=Jina|date=2018-05-17|work=The New York Times|access-date=2021-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517214927/https://www.nytimes.com/2018/05/17/world/africa/burundi-referendum-vote.html|archive-date=2018-05-17|language=en-US|issn=0362-4331|url-access=subscription|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Amendments to constitution of Burundi approved: electoral commission – Xinhua {{!}} English.news.cn |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-05/22/c_137195886.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522112315/http://www.xinhuanet.com/english/2018-05/22/c_137195886.htm |archive-date=22 May 2018 |access-date=2021-01-08 |website=www.xinhuanet.com}}&lt;/ref&gt;  කෙසේ වෙතත්, බොහෝ නිරීක්ෂකයින් මවිතයට පත් කරමින්, න්කුරුන්සිසා පසුව නිවේදනය කළේ, 2020 මහ මැතිවරණයේදී නව ජනාධිපතිවරයෙකු තෝරා පත් කර ගැනීමට මග පාදමින් තවත් වාරයක් සේවය කිරීමට අදහස් නොකරන බවයි.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/06/09/world/africa/burundi-president-pierre-nkurunziza-dead.html|title=President of Burundi, Pierre Nkurunziza, 55, Dies of Heart Attack|last=Dahir|first=Abdi Latif|date=2020-06-09|work=The New York Times|access-date=2021-01-08|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

2020 මැයි 20 දින, CNDD-FDD විසින් න්කුරුන්සිසා ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස තෝරා ගත් අපේක්ෂකයෙකු වූ එවරිස්ටේ න්ඩයිෂිමියේ 71.45% ඡන්ද ලබා ගනිමින් මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Who is Burundi's new president, Evariste Ndayishimiye? |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/6/18/evariste-ndayishimiye-who-is-burundis-new-president |access-date=2021-01-08 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ඉන් ටික කලකට පසු, 2020 ජූනි 9 දින, න්කුරුන්සිසා වයස අවුරුදු 55 දී හෘදයාබාධයකින් මිය ගියේය.&lt;ref name=&quot;:032&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/06/09/world/africa/burundi-president-pierre-nkurunziza-dead.html|title=President of Burundi, Pierre Nkurunziza, 55, Dies of Heart Attack|last=Dahir|first=Abdi Latif|date=2020-06-09|work=The New York Times|access-date=2021-01-08|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ මරණය COVID-19 සම්බන්ධ බවට යම් අනුමානයක් තිබුනද, මෙය තහවුරු කර නැත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/09/burundi-president-dies-illness-suspected-coronavirus-pierre-nkurunziz|title=Burundi president dies of illness suspected to be coronavirus|last=correspondent|first=Jason Burke Africa|date=2020-06-09|work=The Guardian|access-date=2021-03-08|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව, 2020 ජූනි 18 වන දින න්දයිෂිමියේ ගේ පදවි ප්‍රාප්තිය තෙක් ජාතික සභාවේ සභාපති පැස්කල් නයබෙන්ඩ රජය මෙහෙයවීය.&lt;ref name=&quot;:033&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/06/09/world/africa/burundi-president-pierre-nkurunziza-dead.html|title=President of Burundi, Pierre Nkurunziza, 55, Dies of Heart Attack|last=Dahir|first=Abdi Latif|date=2020-06-09|work=The New York Times|access-date=2021-01-08|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |title=Who is Burundi's new president, Evariste Ndayishimiye? |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/6/18/evariste-ndayishimiye-who-is-burundis-new-president |access-date=2021-01-08 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

2021 දෙසැම්බරයේ විශාල බන්ධනාගාර ගින්නක් දුසිම් ගනනක් මිය ගියේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-59560444|title=Burundi prison fire kills at least 38 in Gitega|date=2021-12-07|work=BBC News|access-date=2021-12-11|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

ජාත්‍යන්තර මුල්‍ය අරමුදලේ තක්සේරුවකට අනුව 2022 නොවැම්බරයේදී, COVID-19 වසංගතය සහ යුක්‍රේනය රුසියානු ආක්‍රමණයට එල්ල වූ අභියෝගවලදී, බුරුන්ඩිහි ආර්ථික වර්ධනය සියයට 3 දක්වා තරමක් වැඩි විය.

දැනට, බුරුන්ඩි ඒක පුද්ගල $270 ක දළ ජාතික ආදායම (GNI) මත පදනම්ව, පෘථිවිය මත දුප්පත්ම ජාතියක් ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Santosdiaz |first1=Richie |date=19 August 2022 |title=Burundi: Fintech Landscape and Potential In The World's Poorest Country |url=https://thefintechtimes.com/burundi-fintech-landscape-and-potential-in-the-worlds-poorest-country/ |website=The Fintech Times}}&lt;/ref&gt;

== ආණ්ඩුව ==
[[File:Pierre_Nkurunziza_-_World_Economic_Forum_on_Africa_2008.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pierre_Nkurunziza_-_World_Economic_Forum_on_Africa_2008.jpg|alt=Pierre Nkurunziza at World Economic Forum 2008 looking right|thumb|පියරේ නුකුරුන්සිසා, 2005 සිට 2020 දක්වා බුරුන්ඩි ජනාධිපති.]]
බුරුන්ඩි දේශපාලන ක්‍රමය බහු-පක්ෂ රාජ්‍යයක් මත පදනම් වූ ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි. බුරුන්ඩි ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වේ. බුරුන්ඩි හි දැනට ලියාපදිංචි පක්ෂ 21ක් ඇත.&lt;ref name=&quot;state8&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt; 1992 මාර්තු 13 දින, ටුට්සි කුමන්ත්‍රණ නායක පියරේ බුයෝයා විසින් ව්‍යවස්ථාවක් ස්ථාපිත කරන ලදී,&lt;ref name=&quot;autogenerated82&quot;&gt;{{cite web |title=Burundi |url=http://www.ictj.org/en/where/region1/512.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617232030/http://www.ictj.org/en/where/region1/512.html |archive-date=17 June 2009 |access-date=27 July 2008}} International Center for Transitional Justice. Retrieved on 27 July 2008.&lt;/ref&gt; එය බහු-පක්ෂ දේශපාලන ක්‍රියාවලියක් සඳහා සම්පාදනය කරන ලද අතර බහු-පක්ෂ තරඟයක් පිළිබිඹු කරයි.&lt;ref name=&quot;PH2&quot;&gt;{{cite web |title=Burundi – Politics |url=http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/BI/politics.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105115403/http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/BI/politics.html |archive-date=5 January 2009 |access-date=21 July 2008}} From &quot;The Financial Times World Desk Reference&quot;. Dorling Kindersley. 2004. Prentice Hall. Retrieved on 30 June 2008.&lt;/ref&gt; වසර හයකට පසු, 1998 ජූනි 6 වන දින, ව්‍යවස්ථාව වෙනස් කරන ලද අතර, ජාතික සභාවේ ආසන පුළුල් කරමින් සහ උප සභාපතිවරුන් දෙදෙනෙකු සඳහා ප්‍රතිපාදන සම්පාදනය කරන ලදී. අරුෂා ගිවිසුම නිසා බුරුන්ඩි 2000 දී සංක්‍රාන්ති රජයක් ක්‍රියාත්මක කළේය.&lt;ref name=&quot;unburundi2&quot;&gt;{{cite journal|date=July 2004|title=Republic of Burundi: Public Administration Country Profile|url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023253.pdf|url-status=live|journal=United Nations' Division for Public Administration and Development Management (DPADM)|pages=5–7|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001231041/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023253.pdf|archive-date=1 October 2008|access-date=20 September 2008}}&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි හි ව්‍යවස්ථාදායක ශාඛාව සංක්‍රාන්ති ජාතික සභාව සහ සංක්‍රාන්ති සෙනෙට් සභාවෙන් සමන්විත ද්විමණ්ඩල සභාවකි. 2004 වන විට, සංක්‍රාන්ති ජාතික සභාව සාමාජිකයින් 170 කින් සමන්විත වූ අතර, බුරුන්ඩි හි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා පෙරමුණ ආසනවලින් 38% ක් ද, සභාවෙන් 10% ක් UPRONA විසින් පාලනය කරන ලදී. ආසන පනස් දෙකක් වෙනත් පක්ෂවලට හිමිවිය. බුරුන්ඩි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් සංක්‍රාන්ති ජාතික සභාව තුළ නියෝජනය 60% හුටු, 40% ටුට්සි සහ 30% කාන්තා සාමාජිකයින් මෙන්ම බට්වා සාමාජිකයින් තිදෙනෙකුට අනුකූල විය යුතුය.&lt;ref name=&quot;state9&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt; ජාතික සභාවේ සාමාජිකයින් මහජන ඡන්දයෙන් තේරී පත් වන අතර වසර පහක ධුර කාලයක් සේවය කරයි.&lt;ref name=&quot;Puddington&quot;&gt;{{cite book|last=Puddington|first=Arch|title=Freedom in the World: The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties|publisher=Lanham, Maryland|year=2007|location=Syracuse University|isbn=978-0-7425-5897-7|pages=145–146}}&lt;/ref&gt;

සංක්‍රාන්ති සෙනෙට් සභාවට සාමාජිකයින් පනස් එක් දෙනෙකු සිටින අතර ආසන තුනක් හිටපු ජනාධිපතිවරුන් සඳහා වෙන් කර ඇත. බුරුන්ඩි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ නියමයන් නිසා සෙනෙට් සභිකයින්ගෙන් 30%ක් කාන්තාවන් විය යුතුය. සෙනෙට් සභිකයින් තෝරා පත් කර ගනු ලබන්නේ බුරුන්ඩි හි එක් එක් පළාත් සහ කොමියුනිස් සාමාජිකයින්ගෙන් සමන්විත මැතිවරණ විද්‍යාල මගිනි.&lt;ref name=&quot;state10&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩි හි සෑම පළාත් දහඅටකටම එක් හුටු සහ එක් ටුට්සි සෙනෙට් සභිකයෙකු තෝරා ගනු ලැබේ. සංක්‍රාන්ති සෙනෙට් සභාව සඳහා එක් වාරයක් වසර පහකි.&lt;ref name=&quot;Puddington2&quot;&gt;{{cite book|last=Puddington|first=Arch|title=Freedom in the World: The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties|publisher=Lanham, Maryland|year=2007|location=Syracuse University|isbn=978-0-7425-5897-7|pages=145–146}}&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි හි ව්‍යවස්ථාදායක ශාඛාව එක්ව වසර පහක ධූර කාලයකට ජනාධිපතිවරයා තෝරා පත් කර ගනී.&lt;ref name=&quot;Puddington3&quot;&gt;{{cite book|last=Puddington|first=Arch|title=Freedom in the World: The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties|publisher=Lanham, Maryland|year=2007|location=Syracuse University|isbn=978-0-7425-5897-7|pages=145–146}}&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩි ජනාධිපතිවරයා විධායක ශාඛාවේ කොටසක් වන ඔහුගේ අමාත්‍ය මණ්ඩලයට නිලධාරීන් පත් කරයි.&lt;ref name=&quot;unburundi4&quot;&gt;{{cite journal|date=July 2004|title=Republic of Burundi: Public Administration Country Profile|url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023253.pdf|url-status=live|journal=United Nations' Division for Public Administration and Development Management (DPADM)|pages=5–7|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001231041/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023253.pdf|archive-date=1 October 2008|access-date=20 September 2008}}&lt;/ref&gt; ජනාධිපතිවරයාට අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ සේවය කිරීම සඳහා සංක්‍රාන්ති සෙනෙට් සභාවේ සාමාජිකයින් දාහතර දෙනෙකු තෝරා ගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;state11&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt; අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ සාමාජිකයන් බුරුන්ඩි ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් තුනෙන් දෙකක අනුමැතිය ලැබිය යුතුය. ජනාධිපතිවරයා උප සභාපතිවරුන් දෙදෙනෙකු ද තෝරා ගනී.&lt;ref name=&quot;Puddington4&quot;&gt;{{cite book|last=Puddington|first=Arch|title=Freedom in the World: The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties|publisher=Lanham, Maryland|year=2007|location=Syracuse University|isbn=978-0-7425-5897-7|pages=145–146}}&lt;/ref&gt; 2015 මැතිවරණයෙන් පසු බුරුන්ඩි හි ජනාධිපති වූයේ පියරේ න්කුරුන්සිසා ය. පළමු උප සභාපතිවරයා වූයේ තෙරේන්ස් සිනුංගුරුසා වන අතර දෙවන උප සභාපති වූයේ ගර්වයිස් රූෆිකිරි ය.&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/burundi.html Burundi – World Leaders] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813050117/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/burundi.html|date=13 August 2011}}. [[CIA]]. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt;

2020 මැයි 20 දින, CNDD-FDD විසින් න්කුරුන්සිසා ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස තෝරා ගත් අපේක්ෂකයෙකු වන එවරිස්ටේ න්ඩයිෂිමියේ 71.45% ඡන්ද ලබා ගනිමින් මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය. ඉන් ටික කලකට පසු, 2020 ජූනි 9 වන දින, වයස අවුරුදු 55 දී, හෘදයාබාධයකින් න්කුරුන්සිසා මිය ගියේය. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව, ජාතික සභාවේ සභාපති පැස්කල් නයබෙන්ද, 2020 ජුනි 18 වන දින න්ඩයිෂිමියේ ගේ පදවි ප්‍රාප්තිය දක්වා රජය මෙහෙයවීය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/06/09/world/africa/burundi-president-pierre-nkurunziza-dead.html|title=President of Burundi, Pierre Nkurunziza, 55, Dies of Heart Attack|last=Dahir|first=Abdi Latif|date=9 June 2020|newspaper=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Who is Burundi's new president, Evariste Ndayishimiye? |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/6/18/evariste-ndayishimiye-who-is-burundis-new-president |website=www.aljazeera.com}}&lt;/ref&gt;

Cour Suprême (ශ්රෙෂ්ඨාධිකරණය) යනු බුරුන්ඩි හි ඉහළම අධිකරණයයි. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට කෙළින්ම පහළින් අභියාචනාධිකරණ තුනක් ඇත. බුරුන්ඩි හි එක් එක් පලාත්වල මෙන්ම ප්‍රාදේශීය විනිශ්චය සභා 123ක අධිකරණ අධිකරණ ලෙස පළමු අවස්ථාවෙහි විනිශ්චය සභා භාවිතා වේ.&lt;ref name=&quot;unburundi3&quot;&gt;{{cite journal|date=July 2004|title=Republic of Burundi: Public Administration Country Profile|url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023253.pdf|url-status=live|journal=United Nations' Division for Public Administration and Development Management (DPADM)|pages=5–7|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001231041/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023253.pdf|archive-date=1 October 2008|access-date=20 September 2008}}&lt;/ref&gt;

=== මානව හිමිකම් ===
[[File:Embassy_of_Burundi_in_Brussels.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Embassy_of_Burundi_in_Brussels.jpg|thumb|බ්‍රසල්ස් හි බුරුන්ඩි තානාපති කාර්යාලය]]
මාධ්‍යවේදී ජීන් ක්ලෝඩ් කැවුම්බාගු ඔහුගේ වාර්තාකරණයට අදාළ ගැටළු සඳහා ඔහුව අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ නඩු විභාග කිරීම සම්බන්ධයෙන් හියුමන් රයිට්ස් වොච්&lt;ref&gt;{{cite web |date=20 July 2010 |title=Burundi: Free Journalist Detained on Treason Charges |url=https://www.hrw.org/en/news/2010/07/20/burundi-free-journalist-detained-treason-charges |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114074006/http://www.hrw.org/en/news/2010/07/20/burundi-free-journalist-detained-treason-charges |archive-date=14 January 2012 |access-date=6 July 2017 |publisher=[[Human Rights Watch]]}}&lt;/ref&gt; ඇතුළු මානව හිමිකම් සංවිධාන විසින් බුරුන්ඩි රජය නැවත නැවතත් විවේචනයට ලක් කර ඇත. ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් (AI) ඔහුව හෘද සාක්ෂියේ සිරකරුවෙකු ලෙස නම් කළ අතර ඔහුව &quot;වහාම සහ කොන්දේසි විරහිතව නිදහස් කරන ලෙස&quot; ඉල්ලා සිටියේය.

2009 අප්‍රේල් මාසයේදී බුරුන්ඩි රජය සමලිංගිකත්වය අපරාධයක් බවට පත් කිරීම සඳහා නීතිය වෙනස් කළේය. සම්මුතිවාදී සමලිංගික සබඳතා සම්බන්ධයෙන් වැරදිකරුවන් වන පුද්ගලයන්ට වසර දෙක තුනක සිරදඬුවමක් සහ බුරුන්ඩියන් ෆ්‍රෑන්ක් 50,000 සිට 100,000 දක්වා දඩයකට යටත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |date=17 May 2016 |title=State Sponsored Homophobia 2016: A world survey of sexual orientation laws: criminalisation, protection and recognition |url=http://ilga.org/downloads/02_ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2016_ENG_WEB_150516.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808172344/http://ilga.org/downloads/02_ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2016_ENG_WEB_150516.pdf |archive-date=8 August 2016 |access-date=6 July 2017 |work=[[International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association]]}}&lt;/ref&gt; ජාත්‍යන්තර සහ කලාපීය මානව හිමිකම් නීතිය යටතේ බුරුන්ඩි හි වගකීම් උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙසත්, පුද්ගලිකත්වය සඳහා ඇති අයිතිය සහතික කරන ව්‍යවස්ථාවට පටහැනිව සිදු කිරීමක් ලෙසත් ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් විසින් මෙම ක්‍රියාව හෙළා දැක ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/latest/news/2009/04/burundi-elimina-pena-muerte-prohibe-homosexualidad-20090427/ Burundi abolishes the death penalty but bans homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010195242/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2009/04/burundi-elimina-pena-muerte-prohibe-homosexualidad-20090427/|date=10 October 2017}}&quot;. Amnesty International. 27 April 2009.&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි 2017 ඔක්තෝබර් 27 දින ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙන් (ICC) නිල වශයෙන් ඉවත් වූ අතර, එසේ කළ ලොව පළමු රට වේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/27/world/africa/burundi-international-criminal-court.html|title=Burundi Quits International Criminal Court|last=Moore|first=Jina|date=27 October 2017|work=The New York Times|access-date=10 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109124035/https://www.nytimes.com/2017/10/27/world/africa/burundi-international-criminal-court.html|archive-date=9 November 2017|issn=0362-4331|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 සැප්තැම්බර වාර්තාවකින් එක්සත් ජාතීන් විසින් විවිධ අපරාධ සහ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම්, එනම් අධිකරණයට පරිබාහිර ඝාතන, වධහිංසා පැමිණවීම් සහ ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වය වැනි චෝදනා එල්ල කිරීමෙන් පසුව මෙම පියවර ගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/27/world/africa/burundi-international-criminal-court.html|title=Burundi Quits International Criminal Court|last=Moore|first=Jina|date=27 October 2017|work=The New York Times|access-date=10 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109124035/https://www.nytimes.com/2017/10/27/world/africa/burundi-international-criminal-court.html|archive-date=9 November 2017|issn=0362-4331|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ICC 2017 නොවැම්බර් 9 දින නිවේදනය කළේ බුරුන්ඩි සාමාජිකයෙකුව සිටි කාලයේ සිට මානව හිමිකම් කඩකිරීම් තවමත් නඩු පවරන බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/11/09/world/africa/icc-burundi-nkurunziza.html|title=We're Not Done Yet, Hague Court Tells Burundi's Leaders|last1=Gladstone|first1=Rick|date=9 November 2017|work=The New York Times|access-date=10 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110150241/https://www.nytimes.com/2017/11/09/world/africa/icc-burundi-nkurunziza.html|archive-date=10 November 2017|last2=Simons|first2=Marlise|issn=0362-4331|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hrw.org/news/2017/11/09/icc-new-burundi-investigation|title=ICC: New Burundi Investigation|date=9 November 2017|work=Human Rights Watch|access-date=10 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171121164937/https://www.hrw.org/news/2017/11/09/icc-new-burundi-investigation|archive-date=21 November 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== අනු කොටස් ===
බුරුන්ඩි පළාත් 18කට, කොමියූන් 119කට,&lt;ref name=&quot;state12&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt; සහ කොලින් (කඳු) 2,638කට බෙදා ඇත.&lt;ref&gt;Kavamahanga, D.{{cite web |title=Empowerment of people living with HIV/AIDS in Gitega Province, Burundi |url=http://gateway.nlm.nih.gov/MeetingAbstracts/ma?f=102279271.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219184353/http://gateway.nlm.nih.gov/MeetingAbstracts/ma?f=102279271.html |archive-date=19 December 2008 |access-date=21 July 2008}} International Conference on AIDS 2004. 15 July 2004. NLM Gateway. Retrieved on 22 June 2008.&lt;/ref&gt; පළාත් ආණ්ඩු මෙම සීමා මායිම් මත ව්‍යුහගත වී ඇත.

බුරුන්ඩි හි පළාත් සහ කොමියූන් 1959 නත්තල් දිනයේදී බෙල්ජියම් යටත් විජිත නියෝගයක් මගින් නිර්මාණය කරන ලදී. ඔවුන් පෙර පැවති ප්‍රධානීන්ගේ ක්‍රමය ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=bdiagnews |date=2022-07-14 |title=Burundi : Proposition - 5 provinces au lieu de 18 et 42 communes au lieu de 119 |url=https://burundi-agnews.org/government/burundi-proposition-5-provinces-au-lieu-de-18-et-42-communes-au-lieu-de-119/ |access-date=2022-07-29 |website=Nouvelles du Burundi - Africa Generation News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2000 දී, බුජුඹුරා ආවරණය වන පළාත බුජුඹුර ග්‍රාමීය සහ බුජුඹුර මයිරී යන පළාත් දෙකකට වෙන් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;xlix2&quot;&gt;[[Burundi#Eggers|Eggers]], p. xlix.&lt;/ref&gt; නවතම පළාත වන රුමොංගේ, 2015 මාර්තු 26 වන දින බුජුඹුර ග්‍රාමීය සහ බුරුරි යන ප්‍රදේශවලින් නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;rumong&quot;&gt;{{cite web |last=Nkurunziza |first=Pierre |author-link=Pierre Nkurunziza |date=26 March 2015 |title=LOI N&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt; 1/10 DU 26 MARS 2015 PORTANT CREATION DE LA PROVINCE DU RUMONGE ET DELIMITATION DES PROVINCES DE BUJUMBURA, BURURI ET RUMONGE |url=http://www.assemblee.bi/IMG/pdf/10%20du26%20mars%202015.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161025102654/http://www.assemblee.bi/IMG/pdf/10%20du26%20mars%202015.pdf |archive-date=25 October 2016 |access-date=14 July 2015 |publisher=Presidential Cabinet, Republic of Burundi}}&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Burundi state.png|thumb|බුරුන්ඩි පළාත් සිතියම]]
2022 ජූලි මාසයේදී බුරුන්ඩි රජය රටේ භෞමික අනුකොටස් සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන බව නිවේදනය කළේය. යෝජිත වෙනස මඟින් පළාත් ප්‍රමාණය 18 සිට 5 දක්වා අඩු කරනු ඇති අතර කොමියුනිස්ට් ප්‍රමාණය 119 සිට 42 දක්වා අඩු කරනු ඇත. එම වෙනස බලාත්මක වීමට බුරුන්ඩි පාර්ලිමේන්තුවේ අනුමැතිය අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web |last=bdiagnews |date=2022-07-14 |title=Burundi : Proposition - 5 provinces au lieu de 18 et 42 communes au lieu de 119 |url=https://burundi-agnews.org/government/burundi-proposition-5-provinces-au-lieu-de-18-et-42-communes-au-lieu-de-119/ |access-date=2022-07-29 |website=Nouvelles du Burundi - Africa Generation News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!පළාත
!අගනගරය
!ප්‍රමාණය&lt;br&gt;(ව.කි.)
!ජනගහණය&lt;br&gt;(2008)
!ජනගණත්වය&lt;br&gt;(ව.කි.ට)
!කොමියූන්
|-
| colspan=&quot;6&quot; |'''නැගෙනහිර බුරුන්ඩි'''
|-
|කැන්කුසෝ 
|කැන්කුසෝ 
|1,964.54
|228,873 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|165.0
|style=&quot;text-align:center;&quot;|5
|-
|ගීතේගා
|ගීතේගා
|1,978.96
|725,223 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|366.5
|style=&quot;text-align:center;&quot;|11
|-
|රූටානා 
|රූටානා 
|1,959.45 
|333,510 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|170.2 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|6
|-
|රුයිගි 
|රුයිගි 
|2,338.88 
|400,530 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|171.2
|style=&quot;text-align:center;&quot;|7
|-
| colspan=&quot;6&quot; |'''උතුරු බුරුන්ඩි'''
|-
|කරුසි
|කරුසි
|1,457.40 
|436,443 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|299.5 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|7
|-
|කයන්සා 
|කයන්සා 
|1,233.24 
|585,412 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|474.7
|style=&quot;text-align:center;&quot;|9
|-
|කිරුන්දෝ 
|කිරුන්දෝ 
|1,703.34 
|628,256 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|368.8 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|7
|-
|මුයිංගා 
|මුයිංගා 
|1,836.26 
|632,409 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|344.4 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|7
|-
|එන්ගෝසි 
|එන්ගෝසි 
|1,473.86 
|660,717 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|448.3
|style=&quot;text-align:center;&quot;|9
|-
| colspan=&quot;6&quot; |'''දකුණු බුරුන්ඩි'''
|-
|බුරුරි 
|බුරුරි 
|1,644.68 
|313,102 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|190.4 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|6
|-
|මාකම්බා 
|මාකම්බා 
|1,959.60 
|430,899
|style=&quot;text-align:right;&quot;|219.9 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|6
|-
|රුමොන්ජ් 
|රුමොන්ජ් 
|1,079.72 
|352,026 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|326.0
|style=&quot;text-align:center;&quot;|5
|-
| colspan=&quot;6&quot; |'''බටහිර බුරුන්ඩි'''
|-
|බුබන්සා 
|බුබන්සා 
|1,089.04 
|338,023 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|310.4 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|5
|-
|බුජුඹුරා මයිරි
|බුජුඹුරා
|86.52
|497,166 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|5746.3 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|13
|-
|බුජුඹුරා රූරල්
|ඉසාලේ 
|1,059.84 
|464,818 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|438.6 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|9
|-
|සිබිටෝක් 
|සිටිටෝක්
|1,635.53 
|460,435 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|281.5 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|6
|-
|මුරම්ව්‍යා 
|මුරම්ව්‍යා 
|695.52 
|292,589 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|420.7 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|5
|-
|ම්වාරෝ
|ම්වාරෝ
|839.60 
|273,143 
|style=&quot;text-align:right;&quot;|325.3 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|6
|}

== භූගෝලය ==
[[File:By-map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:By-map.png|alt=tan colour map of Burundi with cities|වම|thumb|බුරුන්ඩි සිතියම]]
අප්‍රිකාවේ කුඩාම රටවලින් එකක් වන බුරුන්ඩි යනු ගොඩබිම් සහිත සහ සමක දේශගුණයක් ඇත.බුරුන්ඩි යනු ඇල්බර්ටයින් රිෆ්ට් හි කොටසකි, නැගෙනහිර අප්‍රිකානු රිෆ්ට් හි බටහිර දිගුව, උතුරින් රුවන්ඩාව, නැගෙනහිරින් ටැන්සානියාව සහ ගිනිකොන දෙසින් මායිම් වේ. බටහිරින් කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය එය පිහිටා ඇත්තේ ඇල්බර්ටයින් රිෆ්ට් කඳුකර වනාන්තර, මධ්‍යම සැම්බේසියන් මියෝම්බෝ වනාන්තර සහ වික්ටෝරියා ද්‍රෝණියේ වනාන්තර-සවානා මොසෙයික් පරිසර ප්‍රදේශ තුළය.&lt;ref name=&quot;DinersteinOlson2017&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|year=2017|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|pages=534–545|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pmc=5451287|pmid=28608869|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad}}&lt;/ref&gt;

මධ්‍යම සානුවේ සාමාන්‍ය උන්නතාංශය මීටර් 1,707 (අඩි 5,600) වන අතර, මායිම්වල පහත් උන්නතාංශයන් වේ. උසම කඳු මුදුන වන හේහා කන්ද මීටර් 2,685 (අඩි 8,810),&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;O'Mara, Michael (1999). ''Facts about the World's Nations''. [[Bronx, New York]]: H.W. Wilson, p. 150, {{ISBN|0-8242-0955-9}}&lt;/ref&gt; විශාලතම නගරයට සහ ආර්ථික අගනුවරට ගිනිකොන දෙසින් පිහිටා ඇත. , බුජුඹුරා, නයිල් ගඟේ මූලාශ්‍රය බුරුරි පළාතේ වන අතර, එය වික්ටෝරියා විල සිට රුවිරොන්සා ගඟ හරහා එහි මූලාරම්භය දක්වා සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;autogenerated9&quot;&gt;Ash, Russell (2006). ''The Top 10 of Everything''. New York City: Sterling Publishing Company. {{ISBN|0-600-61557-X}}&lt;/ref&gt;{{Clarify|date=April 2010}} වික්ටෝරියා විල ද වැදගත් ජල මූලාශ්‍රයක් වන අතර එය දෙබලක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. කගේරා ගංගාව.&lt;ref&gt;Klohn, Wulf and Mihailo Andjelic. [http://www.fao.org/ag/AGL/AGLW/webpub/lakevic/LAKEVIC4.htm Lake Victoria: A Case in International Cooperation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208202025/http://www.fao.org/ag/AGL/AGLW/webpub/lakevic/LAKEVIC4.htm|date=8 December 2008}}. Food and Agriculture Organization of the United Nations. Retrieved on 20 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Budge, E. A. Wallace (1907), ''The Egyptian Sudan: Its History and Monuments''. [[Philadelphia]], Pennsylvania: J.P. Lippincott Company. p. 352.&lt;/ref&gt; තවත් ප්‍රධාන විලක් වන්නේ බුරුන්ඩි හි නිරිතදිග කෙළවරේ බොහෝමයක් පිහිටා ඇති ටැන්ගානිකා විලයි.&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;&gt;{{cite book|last=Jessup|first=John E.|title=An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945–1996|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1998|isbn=0-313-28112-2|location=Westport, Connecticut|page=97}}&lt;/ref&gt;
[[File:Hippos_in_Burundi.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hippos_in_Burundi.png|thumb|වයඹ දිග බුරුන්ඩි හි කිබිරා ජාතික වනෝද්‍යානයේ හිපෝ සතුන්]]
ජාතික වනෝද්‍යාන දෙකක් ඇත: වයඹ දෙසින් කිබිරා ජාතික වනෝද්‍යානය (රුවන්ඩාවේ නියුන්ග්වේ ජාතික වනෝද්‍යානයට යාබදව පිහිටි වැසි වනාන්තර සහිත කුඩා කලාපයක්) සහ ඊසාන දෙසින් රුවුබු ජාතික වනෝද්‍යානය (රුරුබු හෝ රුවුවු ලෙසද හැඳින්වේ), දෙකම වනජීවී ගහනය සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා 1982 දී පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;&gt;East, Rob (1999). ''African Antelope Database 1998''. [[Gland, Switzerland]]: [[International Union for Conservation of Nature]], p. 74. {{ISBN|2-8317-0477-4}}.&lt;/ref&gt;

=== වනජීවී ===
බුරුන්ඩි හි වන ජීවීන් එහි වෘක්ෂලතා සහ සත්ත්ව විශේෂ වලින් සමන්විත වේ, කුඩා, ගොඩබිම් සහිත රට ශාක විශේෂ 2,950 ක්, පක්ෂීන් 596 ක්, ක්ෂීරපායින් විශේෂ 163 ක්, උරග විශේෂ 52 ක්, උභයජීවී විශේෂ 56 ක් සහ මත්ස්‍ය විශේෂ 215 කට නිවහන වේ.&lt;ref name=&quot;UNEP&quot;&gt;{{Cite web |author=UNEP |date=November 2006 |title=National Biosafety Framework in Burundi |url=http://www.unep.org/biosafety/files/BINBFrepEN.pdf |url-status=dead |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20080317214021/http%3A//www.unep.org/biosafety/files/BINBFrepEN.pdf |archive-date=2008-03-17 |access-date=13 July 2013 |publisher=National Institute for Environment and Nature Conservation for UNEP Organization |format=pdf}}&lt;/ref&gt; ප්‍රධාන වශයෙන් දැඩි ජනගහන පීඩනය, විශාල වනාන්තර ප්‍රදේශ කෘෂිකාර්මික ඉඩම් බවට පත් කිරීම සහ පුළුල් පශු සම්පත් ගොවිතැන හේතුවෙන් වන සතුන් මෑත වසරවල විශාල ලෙස අඩු වී ඇත.{{Sfn|East|1999|p=74}} ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 5% කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරයි.

== ආර්ථිකය ==
[[File:GDP_per_capita_development_of_Burundi.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GDP_per_capita_development_of_Burundi.svg|thumb|ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ ඓතිහාසික වර්ධනය]]
[[File:Tree_map_export_2009_Burundi.jpeg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tree_map_export_2009_Burundi.jpeg|alt=color chart of exports by value with percentages|thumb|2009 දී වර්ණ කේත කාණ්ඩ 28 කින් බුරුන්ඩි නිෂ්පාදන අපනයනය පිළිබඳ චිත්‍රක නිරූපණය.]]
[[File:Burundi_-_Lake_Tanganyika_fisheries.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burundi_-_Lake_Tanganyika_fisheries.jpg|alt=two sitting in skiff on beach on lakeshore with mountains in bckround|thumb|ටැන්ගානිකා විලෙහි ධීවරයින්.]]
බුරුන්ඩි යනු ඌන සංවර්ධිත නිෂ්පාදන අංශයක් සහිත ගොඩබිම් සහිත, සම්පත්-දුප්පත් රටකි.ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකාර්මික වන අතර, 2017 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 50% ක්&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Burundi and the EU |url=https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/996/burundi-and-eu_en |access-date=27 August 2019 |website=EEAS – European External Action Service – European Commission |language=en}}&lt;/ref&gt; වන අතර ජනගහනයෙන් 90% කට වඩා සේවය කරයි.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[[Burundi#Eggers|Eggers]], p. xlvii.&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩි හි ප්‍රාථමික අපනයන වේ. අපනයනය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ සාපේක්ෂව කුඩා කොටසක් වුවද විදේශ විනිමය ඉපැයීම් වලින් 90% ක් වන කෝපි සහ තේ, අනෙකුත් කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන වන්නේ කපු, තේ, බඩ ඉරිඟු, බඩ ඉරිඟු, බතල, කෙසෙල්, මඤ්ඤොක්කා (ටැපියෝකා), හරක් මස්, කිරි සහ යැපුම් ගොවිතැනින් විශාල සහනයක් ලැබුවද, බොහෝ දෙනෙකුට තම පැවැත්මට අවශ්‍ය සම්පත් නොමැත.මෙයට හේතුව විශාල ජනගහන වර්ධනය සහ ඉඩම් අයිතිය පාලනය කරන සුසංයෝගී ප්‍රතිපත්ති නොමැති වීමයි.ගොවිපල ප්‍රමාණය අක්කරයක් පමණ විය.

බුරුන්ඩි යනු එහි ගොඩබිම් සහිත භූගෝල විද්‍යාව, අධ්‍යාපනයට ප්‍රවේශය නොමැතිකම සහ HIV/AIDS ව්‍යාප්තිය හේතුවෙන්, ලෝකයේ දුප්පත්ම රටවලින් එකකි.බුරුන්ඩි ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 80% ක් ජීවත් වන්නේ දරිද්‍රතාවයේ ය.&lt;ref&gt;[http://www.iss.co.za/AF/profiles/burundi/Population.html Burundi Population] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041223112500/http://www.iss.co.za/AF/profiles/burundi/Population.html|date=23 December 2004}}. Institute for Security Studies. Retrieved on 30 June 2008.&lt;/ref&gt; සාගත සහ ආහාර හිඟය. බුරුන්ඩි පුරා සිදුවී ඇත, විශේෂයෙන් 20 වැනි සියවසේදී,&lt;ref name=&quot;wein53&quot;&gt;{{cite book|last=Weinstein|first=Warren|author2=Robert Schrere|title=Political Conflict and Ethnic Strategies: A Case Study of Burundi|publisher=Maxwell School of Citizenship and Public Affairs|year=1976|location=Syracuse University|isbn=0-915984-20-2|page=5}}&lt;/ref&gt; සහ ලෝක ආහාර වැඩසටහනට අනුව, වයස අවුරුදු පහට අඩු ළමුන්ගෙන් 56.8%ක් නිදන්ගත මන්දපෝෂණයෙන් පෙළෙති.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Where We Work – Burundi |url=http://www.wfp.org/country_brief/indexcountry.asp?region=2&amp;section=9&amp;sub_section=2&amp;country=108 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212123334/http://www.wfp.org/country_brief/indexcountry.asp?region=2&amp;section=9&amp;sub_section=2&amp;country=108 |archive-date=12 February 2009 |access-date=21 August 2006}} World Food Programme. Retrieved on 30 June 2008.&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩි හි අපනයන ඉපැයීම් - සහ ආනයන සඳහා ගෙවීමේ හැකියාව - මූලික වශයෙන් කාලගුණික තත්ත්වයන් සහ ජාත්‍යන්තර කෝපි සහ තේ මිල මත රඳා පවතී.

වැටුප් වැඩිවීම් උද්ධමනය සමඟ නොගැලපෙන බැවින් බොහෝ බුරුන්ඩි වැසියන්ගේ මිලදී ගැනීමේ හැකියාව අඩු වී ඇත.ගැඹුරු වන දරිද්‍රතාවයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බුරුන්ඩි ද්විපාර්ශ්වික සහ බහුපාර්ශ්වික පරිත්‍යාගශීලීන්ගේ ආධාර මත දැඩි ලෙස රඳා පවතිනු ඇත.විදේශ ආධාර බුරුන්ඩි ජාතික ආදායමෙන් 42% නියෝජනය කරයි, දෙවැන්න උප-සහාරා අප්‍රිකාවේ ඉහලම අනුපාතය, බුරුන්ඩි 2009 දී නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාවට සම්බන්ධ වූ අතර, එය එහි කලාපීය වෙළඳ සබඳතා ඉහළ නැංවිය යුතු අතර, 2009 දී ඩොලර් මිලියන 700 ක නය සහනයක් ද ලැබිණි, සමාගම් අපේක්ෂා කරන පරිදි සෞඛ්‍ය සම්පන්න පුද්ගලික අංශයක් සංවර්ධනය කිරීමට රජයේ දූෂණය බාධා කරයි නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන රීති සහිත පරිසරයක සැරිසැරීමට.

2007 වසරේ සිට කරන ලද අධ්‍යයනවලින් පෙන්නුම් කර ඇත්තේ බුරුන්ඩි ජාතිකයන් ජීවිතය පිළිබඳ අතිශයින් දුර්වල මට්ටමේ තෘප්තිමත් මට්ටමක සිටින බවයි; 2018 වසරේ ලෝක සන්තෝෂය වාර්තාව ඔවුන් 2018 වසරේ ලෝකයේ අඩුම සන්තෝෂය ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;auto12&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/mar/14/finland-happiest-country-world-un-report|title=Finland is the happiest country in the world, says UN report|last=Collinson|first=Patrick|date=14 March 2018|newspaper=The Guardian|access-date=15 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314234610/https://www.theguardian.com/world/2018/mar/14/finland-happiest-country-world-un-report|archive-date=14 March 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;White, A. (2007). [http://data360.org/pdf/20071219073602.A%20Global%20Projection%20of%20Subjective%20Well-being.pdf A Global Projection of Subjective Well-being: A Challenge to Positive Psychology?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025102648/http://data360.org/pdf/20071219073602.A%20Global%20Projection%20of%20Subjective%20Well-being.pdf|date=25 October 2016}} Psychtalk 56, 17–20. Retrieved 8 June 2008.&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩිහි සමහර ස්වභාවික සම්පත් අතර යුරේනියම්, නිකල්, කොබෝල්ට්, තඹ සහ ප්ලැටිනම් ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;[[Burundi#Eggers|Eggers]], p. xlviii.&lt;/ref&gt; කෘෂිකර්මාන්තයට අමතරව අනෙකුත් කර්මාන්තවලට ඇතුළත් වන්නේ: ආනයනික සංරචක එකලස් කිරීම, පොදු වැඩ ඉදිකිරීම්, ආහාර සැකසීම සහ බ්ලැන්කට්, සපත්තු සහ සබන් වැනි සැහැල්ලු පාරිභෝගික භාණ්ඩ.

විදුලි සංදේශ යටිතල පහසුකම් සම්බන්ධයෙන්, බුරුන්ඩි ලෝක ආර්ථික සංසදයේ ජාල සූදානම දර්ශකයේ (NRI) දෙවන සිට අවසාන ස්ථානය දක්වා ශ්‍රේණිගත කර ඇත - රටක තොරතුරු සහ සන්නිවේදන තාක්ෂණයන්හි සංවර්ධන මට්ටම තීරණය කිරීමේ දර්ශකයකි. 2013 දී 144 සිට පහත වැටුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NRI Overall Ranking 2014 |url=http://www3.weforum.org/docs/GITR/2014/GITR_OverallRanking_2014.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161025102647/http://www3.weforum.org/docs/GITR/2014/GITR_OverallRanking_2014.pdf |archive-date=25 October 2016 |access-date=28 June 2014 |publisher=World Economic Forum}}&lt;/ref&gt;

ජනගහනයෙන් බහුතරයකට, විශේෂයෙන්ම ජනාකීර්ණ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලට මූල්‍ය සේවා සඳහා ප්‍රවේශය නොමැතිකම බරපතල ගැටලුවකි: මුළු ජනගහනයෙන් 2% ක් පමණක් බැංකු ගිණුම් දරයි, සහ 0.5% ට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් බැංකු ණය දෙන සේවා භාවිතා කරයි.ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය, කෙසේ වෙතත්, බුරුන්ඩි ජාතිකයන්ගෙන් 4% ක් ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ආයතනවල සාමාජිකයන් වීමත් සමඟ විශාල කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. ණය පරිත්‍යාගශීලීන්ගේ ආධාර මත අංශයේ යැපීම සීමිතය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Burundi: Financial Sector Profile |url=http://www.mfw4a.org/burundi/burundi-financial-sector-profile.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513112229/http://www.mfw4a.org/burundi/burundi-financial-sector-profile.html |archive-date=13 May 2011 |access-date=30 November 2010}} mfw4a.org&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාවේ කොටසක් වන අතර සැලසුම්ගත නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සමූහාණ්ඩුවේ විභව සාමාජිකයෙකි.බුරුන්ඩි හි ආර්ථික වර්ධනය සාපේක්ෂව ස්ථාවර නමුත් බුරුන්ඩි තවමත් අසල්වැසි රටවලට වඩා පිටුපසින් සිටී.&lt;ref&gt;[http://www.worlddiplomacy.org/Countries/Burundi/InfoBuru.html Burundi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226084746/http://www.worlddiplomacy.org/Countries/Burundi/InfoBuru.html|date=26 December 2016}}. Worlddiplomacy.org. Retrieved on 29 June 2015.&lt;/ref&gt;

=== මුදල් ===
බුරුන්ඩිහි මුදල් වර්ගය බුරුන්ඩි ෆ්‍රෑන්ක් (ISO 4217 කේතය BIF) එය නාමිකව සෙන්ටිටයිම් 100 කට බෙදා ඇත, නමුත් ස්වාධීන බුරුන්ඩිහි කිසි විටෙක කාසි නිකුත් කර නැත.

මුදල් ප්‍රතිපත්තිය පාලනය කරනු ලබන්නේ බුරුන්ඩි ජනරජයේ මහ බැංකුව විසිනි.

=== ප්‍රවාහනය ===
[[File:Truck_and_bicylists_near_Gitega,_Burundi.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Truck_and_bicylists_near_Gitega,_Burundi.jpg|alt=two bicyclists hold on to back of truck descending a hill|වම|thumb|බයිසිකල් යනු බුරුන්ඩි හි ජනප්‍රිය ප්‍රවාහන මාධ්‍යයකි]]
[[File:BujumburaAirport.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:BujumburaAirport.jpg|thumb|බුජුඹුරා ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපල පර්යන්තය, බුජුඹුරා]]
බුරුන්ඩි හි ප්‍රවාහන ජාලය සීමාසහිත සහ ඌන සංවර්ධිත ය. 2012 DHL ගෝලීය සම්බන්ධතා දර්ශකයට අනුව, සමීක්‍ෂණය කරන ලද රටවල් 140 කින් බුරුන්ඩි අවම වශයෙන් ගෝලීයකරණය වී ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.economist.com/news/business/21568753-world-less-connected-it-was-2007-going-backwards Globalisation: Going backwards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629004224/http://www.economist.com/news/business/21568753-world-less-connected-it-was-2007-going-backwards|date=29 June 2017}}, ''The Economist'' (22 December 2012). Retrieved on 4 April 2014.&lt;/ref&gt; බුජුඹුරා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ පදික ධාවන පථයක් සහිත එකම ගුවන් තොටුපළ වන අතර 2017 මැයි වන විට එය සේවා සපයන ලද්දේ ගුවන් සේවා හතරකි. (බ්‍රසල්ස් එයාර්ලයින්ස්, ඉතියෝපියානු ගුවන් සේවය, කෙන්යා එයාර්වේස් සහ රුවන්ඩ් එයාර්) කිගාලි යනු බුජුඹුරා වෙත දෛනිකව වැඩිම ගුවන් ගමන් සම්බන්ධතා ඇති නගරයයි. රටට මාර්ග පද්ධතියක් ඇත, නමුත් 2005 වන විට රටේ මාර්ග වලින් 10% කටත් අඩු ප්‍රමාණයක් සකස් කර ඇත. 2012 පෞද්ගලික බස් සමාගම් කිගාලි දක්වා ජාත්‍යන්තර මාර්ගයේ බස්රථවල ප්‍රධාන ක්‍රියාකරුවන් විය; කෙසේ වෙතත්, අනෙකුත් අසල්වැසි රටවලට (ටැන්සානියාව සහ කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය) බස් සම්බන්ධතා නොතිබුණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Buses in Burundi |url=http://www.bus-planet.com/bus/bus-africa/Burundi-site/index.html |access-date=27 August 2019 |website=www.bus-planet.com}}&lt;/ref&gt; බුජුඹුරා සම්බන්ධ කර ඇත්තේ මගියෙකු සහ භාණ්ඩ තොටුපළ (MV Mwongozo) ටැන්සානියාවේ කිගෝමා වෙත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-04-05 |title=Travel to Burundi |url=http://www.worldtravelguide.net/burundi/travel-by |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405013013/http://www.worldtravelguide.net/burundi/travel-by |archive-date=5 April 2017 |access-date=2020-01-27}}&lt;/ref&gt; රට දුම්රිය මාර්ගයෙන් කිගාලි වෙත සම්බන්ධ කිරීමට සහ පසුව කම්පාලා සහ කෙන්යාව වෙත සම්බන්ධ කිරීමට දිගුකාලීන සැලැස්මක් ඇත.

== ජනවිකාසය ==
[[File:Burundi_tradition.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burundi_tradition.jpg|වම|thumb|බෙර සහිත වර්ණවත් ඇඳුමින් සැරසුණු මිනිසුන්]]
[[File:Children_in_Bujumbura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Children_in_Bujumbura.jpg|alt=three children looking directly at camera|thumb|බුරුන්ඩි හි බුජුඹුරා හි දරුවන්]]
2021 ඔක්තෝබර් වන විට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් බුරුන්ඩි හි ජනගහනය 12,346,893 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත, 1950 දී 2,456,000 ක් පමණක් වූවාට සාපේක්ෂව&lt;ref&gt;&quot;[http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2000/annex-tables.pdf Table 2. Total population by country, 1950, 2000, 2015, 2025 and 2050 (medium-variant)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170408021211/http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2000/annex-tables.pdf|date=8 April 2017}}&quot;. (PDF). United Nations Department of Economic and Social Affairs/Population Division. p. 27.&lt;/ref&gt; ජනගහන වර්ධන වේගය වසරකට සියයට 2.5 ක් වන අතර එය දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය. සාමාන්‍ය ගෝලීය වේගය, සහ බුරුන්ඩි කාන්තාවකට සාමාන්‍යයෙන් දරුවන් 5.10ක් සිටින අතර, එය ජාත්‍යන්තර සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය.&lt;ref name=&quot;FP-March&quot;&gt;Jillian Keenan, [https://foreignpolicy.com/2015/03/27/the-blood-cries-out-burundi-land-conflict/ The Blood Cries Out] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112014949/http://foreignpolicy.com/2015/03/27/the-blood-cries-out-burundi-land-conflict/|date=12 January 2018}}. &quot;In one of Africa's most densely populated countries, brothers are killing brothers over the right to farm mere acres of earth. There's just not enough land to go around in Burundi — and it could push the country into civil war.&quot; ''[[Foreign Policy]] (FP)''&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩි 2021 දී සෝමාලියාවට පිටුපසින් ලොව දහවන ඉහළම සමස්ථ සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය හිමිකරගෙන ඇත.

සිවිල් යුද්ධයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ බුරුන්ඩි ජාතිකයන් වෙනත් රටවලට සංක්‍රමණය වී ඇත.2006 දී එක්සත් ජනපදය බුරුන්ඩියන් සරණාගතයින් 10,000ක් පමණ පිළිගත්තේය.&lt;ref&gt;Kaufman, Stephen. [http://www.america.gov/st/washfile-english/2006/October/20061017183816esnamfuak0.9061396.html U.S. Accepting Approximately 10,000 Refugees from Burundi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080213183252/http://www.america.gov/st/washfile-english/2006/October/20061017183816esnamfuak0.9061396.html|date=13 February 2008}}. 17 October 2006. [[U.S. Department of State]]. Retrieved on 30 June 2008.&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි විශාල ග්‍රාමීය සමාජයක් ලෙස පවතින අතර, 2013 දී නාගරික ප්‍රදේශවල ජීවත් වන්නේ ජනගහනයෙන් 13%ක් පමණි. වර්ග කිලෝමීටරයකට 315ක් පමණ වන ජන ඝනත්වය (වර්ග සැතපුමකට 753) උප-සහාරා අප්‍රිකාවේ දෙවන ඉහළම අගයයි.&lt;ref name=&quot;state13&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm Background Note: Burundi]. [[United States Department of State]]. February 2008. Retrieved on 28 June 2008.&lt;/ref&gt; දළ වශයෙන් ජනගහනයෙන් 85%ක් හුටූ වාර්ගික සම්භවයක් ඇති අය වන අතර, 15%ක් ටුට්සි සහ 1%කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් ස්වදේශික ට්වා වේ.&lt;ref name=&quot;autogenerated32&quot;&gt;[[Burundi#Eggers|Eggers]], p. ix.&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි හි නිල භාෂා වන්නේ කිරුන්ඩි, ප්‍රංශ සහ ඉංග්‍රීසි වන අතර, අවසන් වරට 2014 දී අතිරේක නිල භාෂාවක් බවට පත් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20140829-le-burundi-met-ordre-politique-linguistique|title=Burundi: l'anglais officialisé aux côtés du français et du kirundi|date=2014-08-29|work=RFI|access-date=2021-07-14|language=fr}}&lt;/ref&gt; සමස්ත ජනගහනයම පාහේ කිරුන්ඩි කතා කරන අතර 10% ට අඩු ප්‍රමාණයක් ප්‍රංශ කතා කරයි.&lt;ref&gt;[https://observatoire.francophonie.org/wp-content/uploads/2022/10/Rapport-La-langue-francaise-dans-le-monde_VF-2022.pdf La langue française dans le monde] (2022)&lt;/ref&gt;{{Largest cities|country=බුරුන්ඩි|stat_ref=2008 සංගණනයට අනුව&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://citypopulation.de/Burundi-Cities.html |title=Burundi |website=citypopulation.de |access-date=26 December 2021 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423164936/http://www.citypopulation.de/Burundi-Cities.html |archive-date=23 April 2013 }}&lt;/ref&gt;|list_by_pop=|div_name=පළාත|div_link=|city_1=බුජුඹුරා|div_1=බුජුඹුර මයිරි|pop_1=497,166|img_1=BujumburaFromCathedral.jpg|city_2=ගීතේගා|div_2=ගීතේගා|pop_2=41,944|img_2=Gitega.JPG|city_3=එන්ගෝසි|div_3=එන්ගෝසි|pop_3=39,884|img_3=|city_4=රුමොංගේ|div_4=බුරුරි|pop_4=35,931|img_4=|city_5=සිබිටෝක්|div_5=සිබිටෝක්|pop_5=23,885|city_6=කායන්සා|div_6=කායන්සා|pop_6=21,767|city_7=බුබන්සා|div_7=බුබන්සා|pop_7=20,031|city_8=ගැටුම්බා|div_8=බුජුඹුර රූරල්|pop_8=11,700|city_9=කරුසි|div_9=කරුසි|pop_9=10,317|city_10=කිරුන්ඩෝ|div_10=කිරුන්ඩෝ|pop_10=10,024}}

=== ආගම් ===
මූලාශ්‍ර අනුව ක්‍රිස්තියානි ජනගහනය 80-90%ක් ලෙස ගණන් බලා ඇති අතර, රෝමානු කතෝලිකයන් විශාලතම කණ්ඩායම නියෝජනය කරන්නේ 60-65%ක් වේ.ප්‍රොතෙස්තන්ත හා ඇංග්ලිකන් ආගම අදහන අය ඉතිරි 15-25% වේ.ජනගහනයෙන් 5%ක් සාම්ප්‍රදායික ස්වදේශික ආගමික විශ්වාසයන්ට අනුගත වෙති. මුස්ලිම්වරුන් 2-5% ක් වන අතර, ඔවුන්ගෙන් බහුතරය සුන්නිවරුන් වන අතර නාගරික ප්‍රදේශවල ජීවත් වෙති.&lt;ref name=&quot;pew&quot;&gt;[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/burundi/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2010 Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project: Burundi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171204222921/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/burundi/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2010|date=4 December 2017}}. [[Pew Research Center]]. 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;state2010&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20101123105533/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148667.htm Burundi] . U.S. Department of State. State.gov (17 November 2010). Retrieved on 24 November 2012.&lt;/ref&gt;

=== සෞඛ්‍ය ===
ගෝලීය කුසගින්න දර්ශකයේ ශ්‍රේණිගත කර ඇති රටවල් 120 කින්ම දරුණුතම කුසගින්න සහ මන්දපෝෂණ අනුපාත බුරුන්ඩි සතුව ඇත.&lt;ref name=&quot;FP-March2&quot;&gt;Jillian Keenan, [https://foreignpolicy.com/2015/03/27/the-blood-cries-out-burundi-land-conflict/ The Blood Cries Out] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112014949/http://foreignpolicy.com/2015/03/27/the-blood-cries-out-burundi-land-conflict/|date=12 January 2018}}. &quot;In one of Africa's most densely populated countries, brothers are killing brothers over the right to farm mere acres of earth. There's just not enough land to go around in Burundi — and it could push the country into civil war.&quot; ''[[Foreign Policy]] (FP)''&lt;/ref&gt; 1962 සිවිල් යුද්ධය රටේ වෛද්‍ය ප්‍රගතියට තිත තැබීය. 2015 දී, බුරුන්ඩි හි වෛද්‍ය රැකවරණයේ පුරවැසියන් අනතුරේ හෙළමින්&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Falisse|first1=Jean-Benoit|last2=Masino|first2=Serena|last3=Ngenzebuhoro|first3=Raymond|year=2018|title=Indigenous medicine and biomedical health care in fragile settings: insights from Burundi|journal=Health Policy and Planning|volume=33|issue=4|pages=483–493|doi=10.1093/heapol/czy002|pmid=29452365|doi-access=free|s2cid=4917618}}&lt;/ref&gt; බොහෝ උප-සහාරා අප්‍රිකානු රටවල් මෙන්, බුරුන්ඩි ද ජෛව වෛද්‍ය විද්‍යාවට අමතරව දේශීය වෛද්‍ය විද්‍යාව භාවිතා කරයි. ඖෂධීය ශාකවලින් ඖෂධ පිළිබඳ නව පර්යේෂණ ආරම්භ කරයි.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=30 November 2015 |title=Panalpina flies UNICEF relief to Burundi; 70 tons of primary medical care goods arrived in Burundi |url=http://proxy.library.upenn.edu:2083/ps/i.do?p=STND&amp;u=upenn_main&amp;id=GALE&amp;#124;A473037544&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;sid=summon |website=African Press Organization}}&lt;/ref&gt; ඒ අතරම, බුරුන්ඩි සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍යවරුන්ගේ සංගමය (ATRADIBU) ආරම්භ කරන ලද අතර එය බුරුන්ඩි හි සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාව පිළිබඳ පර්යේෂණ සහ ප්‍රවර්ධනය සඳහා මධ්‍යස්ථානය (CRPMT) පිහිටුවීම සඳහා රජයේ නියෝජිතායතනය සමඟ එකතු විය.&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite web |date=30 November 2015 |title=Panalpina flies UNICEF relief to Burundi; 70 tons of primary medical care goods arrived in Burundi |url=http://proxy.library.upenn.edu:2083/ps/i.do?p=STND&amp;u=upenn_main&amp;id=GALE&amp;#124;A473037544&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;sid=summon |website=African Press Organization}}&lt;/ref&gt; මෑතකාලීන ජාත්‍යන්තර ආධාර ගලා ඒම ජෛව වෛද්‍ය විද්‍යාවේ කාර්යයට සහාය වී ඇත. බුරුන්ඩි හි සෞඛ්ය පද්ධති. බුරුන්ඩි හි දේශීය වෛද්‍ය විද්‍යාවෙන් ඈත් විය.&lt;ref name=&quot;:53&quot;&gt;{{Cite web |date=30 November 2015 |title=Panalpina flies UNICEF relief to Burundi; 70 tons of primary medical care goods arrived in Burundi |url=http://proxy.library.upenn.edu:2083/ps/i.do?p=STND&amp;u=upenn_main&amp;id=GALE&amp;#124;A473037544&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;sid=summon |website=African Press Organization}}&lt;/ref&gt; 2015 වන විට, බුරුන්ඩි හි ළමුන් 10 න් 1 ක් වයස අවුරුදු 5 ට පෙර නියුමෝනියාව, පාචනය සහ මැලේරියාව වැනි වළක්වා ගත හැකි සහ ප්‍රතිකාර කළ හැකි රෝග වලින් මිය යයි.&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Falisse|first1=Jean-Benoit|last2=Masino|first2=Serena|last3=Ngenzebuhoro|first3=Raymond|year=2018|title=Indigenous medicine and biomedical health care in fragile settings: insights from Burundi|journal=Health Policy and Planning|volume=33|issue=4|pages=483–493|doi=10.1093/heapol/czy002|pmid=29452365|doi-access=free|s2cid=4917618}}&lt;/ref&gt; වර්තමාන ප්‍රචණ්ඩත්වය බුරුන්ඩි රටේ ඖෂධ සහ රෝහල් උපකරණ සඳහා ඇති ප්‍රවේශය සීමා කර ඇත.2015 වන විට බුරුන්ඩි හි ආයු අපේක්ෂාව වසර 60.1 කි.&lt;ref name=&quot;:83&quot;&gt;{{Cite web |title=Burundi |url=http://proxy.library.upenn.edu:2083/ps/i.do?p=SUIC&amp;u=upenn_main&amp;id=GALE&amp;#124;CX3652100082&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;sid=summon |website=Worldmark Encyclopedia of the Nations}}&lt;/ref&gt; 2013 දී බුරුන්ඩි ඔවුන්ගේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 8% ක් සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා වියදම් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;:84&quot;&gt;{{Cite web |title=Burundi |url=http://proxy.library.upenn.edu:2083/ps/i.do?p=SUIC&amp;u=upenn_main&amp;id=GALE&amp;#124;CX3652100082&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;sid=summon |website=Worldmark Encyclopedia of the Nations}}&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩිහි සරු භාවය ළමුන් 6.1 කි. සෑම සජීවී උපත් 1000කටම රටේ මරණ අනුපාතිකය 61.9ක් වේ.&lt;ref name=&quot;:82&quot;&gt;{{Cite web |title=Burundi |url=http://proxy.library.upenn.edu:2083/ps/i.do?p=SUIC&amp;u=upenn_main&amp;id=GALE&amp;#124;CX3652100082&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;sid=summon |website=Worldmark Encyclopedia of the Nations}}&lt;/ref&gt; ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට අනුව රටේ සාමාන්‍ය ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 58/62කි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=28 April 2005 |title=Burundi health at WHO |url=https://www.who.int/countries/bdi/en/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722044353/http://www.who.int/countries/bdi/en/ |archive-date=22 July 2017 |access-date=28 October 2016 |website=WHO}}&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩි හි සාමාන්‍ය රෝග අතර මැලේරියාව සහ ටයිපොයිඩ් උණ ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |title=Burundi |url=http://proxy.library.upenn.edu:2083/ps/i.do?p=SUIC&amp;u=upenn_main&amp;id=GALE&amp;#124;CX3652100082&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;sid=summon |website=Worldmark Encyclopedia of the Nations}}&lt;/ref&gt;

== සංස්කෘතිය ==
[[File:Gitega_drums.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gitega_drums.JPG|alt=four drums in courtyard|දකුණ|thumb|ගීතේගා හි බෙර]]
බුරුන්ඩි සංස්කෘතිය දේශීය සම්ප්‍රදාය සහ අසල්වැසි රටවල බලපෑම මත පදනම් වී ඇත, නමුත් සංස්කෘතික ප්‍රමුඛත්වය සිවිල් නොසන්සුන්තාවයට බාධාවක් වී ඇත, ගොවිතැන ප්‍රධාන කර්මාන්තය වන බැවින් සාමාන්‍ය බුරුන්ඩි ආහාර වේලක් බතල, බඩ ඉරිඟු, සහල් සහ කඩල වලින් සමන්විත වේ. මස් අනුභව කරනු ලැබේ. මසකට කිහිප වතාවක් පමණි.

ඉතා සමීපව දන්නා බුරුන්ඩි ජාතිකයන් කිහිප දෙනෙකු රැස්වීමක් සඳහා මුණගැසුණු විට ඔවුන් එකමුතුකම සංකේතවත් කිරීම සඳහා විශාල කන්ටේනරයක සිට එකට ඉම්පෙක්, බියර් පානය කරති.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eating the Burundian Way |url=http://www.cp-pc.ca/english/burundi/eating.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20060616201411/http://www.cp-pc.ca/english/burundi/eating.html |archive-date=16 June 2006 |access-date=21 July 2008}} Cultural Profiles Project. Citizenship and Immigration Canada. Retrieved 30 June 2008.&lt;/ref&gt;

කැපී පෙනෙන බුරුන්ඩියන් ජාතිකයින්ට පාපන්දු ක්‍රීඩක මොහොමඩ් චිටේ සහ ගායක ජීන්-පියරේ නිම්බෝනා ඇතුළත් වේ, ජනප්‍රියව කිඩුමු (කෙන්යාවේ නයිරෝබි හි පිහිටා ඇත).

අත්කම් බුරුන්ඩි හි වැදගත් කලා මාධ්‍යයක් වන අතර බොහෝ සංචාරකයින් සඳහා ආකර්ශනීය ත්‍යාග වේ.කුඩ විවීම දේශීය ශිල්පීන් සඳහා ජනප්‍රිය ශිල්පයකි.&lt;ref&gt;Levin, Adam (2005). ''The Art of African Shopping''. [[Cape Town]], South Africa: Struik, p. 36. {{ISBN|978-1-77007-070-7}}&lt;/ref&gt; වෙස් මුහුණු, පලිහ, ප්‍රතිමා සහ මැටි භාණ්ඩ බුරුන්ඩි හි සාදනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;r1&quot;&gt;{{cite web |title=Burundi Arts and Literature |url=http://www.cp-pc.ca/english/burundi/arts.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001220348/http://www.cp-pc.ca/english/burundi/arts.html |archive-date=1 October 2006 |access-date=21 July 2008}} Cultural Profiles Project. Citizenship and Immigration Canada. Retrieved 30 June 2008.&lt;/ref&gt;
[[File:Le_Match.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Le_Match.jpg|alt=five men playing football one red and black striped jersey and four in yellow jersey|වම|thumb|බුරුන්ඩි හි පාපන්දු]]
බෙර වාදනය සංස්කෘතික උරුමයේ වැදගත් කොටසකි.වසර 40 කට වැඩි කාලයක් තිස්සේ වාදනය කර ඇති ලෝක ප්‍රසිද්ධ බුරුන්ඩි රාජකීය බෙර වාදකයින් කාරියෙන්ඩා, අමාෂකෝ, ඉබිෂිකිසෝ සහ ඉකිරාන්‍යා බෙර භාවිතා කරමින් සාම්ප්‍රදායික බෙර වාදනය සඳහා ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.&lt;ref&gt;[http://gazette.gmu.edu/articles/8972/ Center for the Arts Presents the Royal Drummers of Burundi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503141344/http://gazette.gmu.edu/articles/8972/|date=3 May 2017}}. ''The Mason Gazette''. 14 September 2006. [[George Mason University]]. Retrieved on 20 July 2008.&lt;/ref&gt; ප්‍රසංගය, සැමරුම් සහ පවුලේ රැස්වීම් වලදී නිතර දක්නට ලැබේ. නිල උත්සව සහ චාරිත්‍ර වාරිත්‍රවලදී සිදු කරනු ලබන ඇබටිම්බෝ සහ වේගවත් අබන්‍යාගසිම්බෝ යනු සුප්‍රසිද්ධ බුරුන්ඩි නැටුම් වේ.සමහර සංගීත භාණ්ඩ වන්නේ නළාව, සිතර්, ඉකෙම්බේ, ඉන්දුනොන්ගෝ, උමුදුරි, ඉනංග සහ ඉනයාගර.&lt;ref name=&quot;r12&quot;&gt;{{cite web |title=Burundi Arts and Literature |url=http://www.cp-pc.ca/english/burundi/arts.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001220348/http://www.cp-pc.ca/english/burundi/arts.html |archive-date=1 October 2006 |access-date=21 July 2008}} Cultural Profiles Project. Citizenship and Immigration Canada. Retrieved 30 June 2008.&lt;/ref&gt;

රටේ වාචික සම්ප්‍රදාය ශක්තිමත් වන අතර, කතන්දර කීමෙන්, කවියෙන් සහ ගීතයෙන් ඉතිහාසය සහ ජීවන පාඩම් ප්‍රකාශ කරයි.ඉමිගානි, ඉන්දිරිම්බෝ, ඇමසීනා සහ ඉවීවුගෝ බුරුන්ඩි හි සාහිත්‍ය ප්‍රභේද වේ.&lt;ref&gt;Vansina, Jan (1985). ''Oral Tradition as History''. [[Madison, Wisconsin]]: University of Wisconsin Press, p. 114. {{ISBN|0-299-10214-9}}&lt;/ref&gt;

පැසිපන්දු සහ ධාවන පථ සහ පිටිය කැපී පෙනෙන ක්‍රීඩා වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sports and Recreation |url=http://www.cp-pc.ca/english/burundi/sports.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20060616201422/http://www.cp-pc.ca/english/burundi/sports.html |archive-date=16 June 2006 |access-date=24 November 2012}}, Cultural Profiles Project. Citizenship and Immigration Canada. Retrieved 20 July 2008.&lt;/ref&gt; සටන් කලාවන් ද ජනප්‍රිය වේ.ප්‍රධාන ජූඩෝ සමාජ පහක් ඇත: ක්ලබ් ජූඩෝ ඩි එල් එන්ටෙන්ටේ ස්පෝටිව්, ඩවුන්ටවුන් හි සහ තවත් නගර හතරක් ඇත. රට පුරා විනෝදාස්වාදය, මන්කලා ක්‍රීඩා වැනි.

බොහෝ ක්‍රිස්තියානි නිවාඩු දින සමරනු ලබන අතර විශාලතම නත්තල් දිනය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Burundi Holidays |url=http://www.cp-pc.ca/english/burundi/holidays.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001220348/http://www.cp-pc.ca/english/burundi/holidays.html |archive-date=1 October 2006 |access-date=21 July 2008}} Cultural Profiles Project. Citizenship and Immigration Canada. Retrieved 30 June 2008.&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩියන් නිදහස් දිනය වාර්ෂිකව ජූලි 1 වන දින සමරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;Trawicky, Bernard and Gregory, Ruth Wilhelme (2000) ''Anniversaries and Holidays'', Chicago, Illinois: American Library Association. p. 110. {{ISBN|0-8389-0695-8}}&lt;/ref&gt; 2005 දී බුරුන්ඩි රජය විසින් ඉස්ලාමීය නිවාඩු දිනයක් වන ඊද් අල්-ෆිතර් රජයේ නිවාඩු දිනයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Burundi celebrates Muslim holiday&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4402974.stm Burundi celebrates Muslim holiday] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170617204223/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4402974.stm|date=17 June 2017}}. [[BBC]]. 3 November 2005. Retrieved on 30 June 2008.&lt;/ref&gt;

=== මාධ්‍ය ===

==== ගුවන් විදුලිය ====
2021 ජූනි 30 වන විට, බුරුන්ඩි පහත ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන ලියාපදිංචි කරයි (විදුලි සංදේශ අධිකාරිය, 2021):

===== ජාතික ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන =====

* RADIO BUNTU IJWI RY’IMPFUVYI N’ABAPFAKAZI
* RADIO » IJWI RY’ IMBABAZI
* RADIO BENAA FM
* RADIO CCIB FM+
* RADIO AGAKIZA
* RADIO COLOMBE FM
* RADIO CULTURE
* RADIO DESTINY FM
* RADIO EAGLE SPORT FM
* RADIO FREQUENCE MENYA
* RADIO IJWI RY’ UMUKENYEZI
* RADIO ISANGANIRO
* RADIO IZERE FM
* RADIO MARIA BDI
* RADIO REMA FM
* RADIO SCOLAIRE NDERAGAKURA FM
* RADIO SPECIALE HUMURIZA FM
* RADIO STAR FM

===== ජාත්‍යන්තරයට අයත් ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන =====

* RFI
* RADIO HIT AFRIQUE
* RADIO ROYAL MEDIA.

==== රූපවාහිනිය ====
බුරුන්ඩි හි රූපවාහිනිය 1984 දී හඳුන්වා දෙන ලද අතර,&lt;ref&gt;{{cite book|editor-last=Legum|editor-first=Colin|title=Africa Contemporary Record 1992–1994|publisher=Africana Publishing Company|volume=XXIV|date=1994|location=New York|isbn=978-0841905627|page=B-287}}&lt;/ref&gt; 1992 දී ජාතික ප්‍රවේශයක් සහිතව ආවරණය කරන ලදී.

2021 දී ලියාපදිංචි වූ රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථාන පහත දැක්වේ (විදුලි සංදේශ අධිකාරිය):

* TELEVISION NATIONALE DU BURUNDI
* HERITAGE TV
* REMA TV
* TELEVISION SALAMA
* CITIZEN TV (satellite)
* TELEVISION NUMERIQUE DENOMMEE « BEST ENTERTAINMENT TELEVISION (BE TV) »
* TELEVISION « MASHARIKI TV »
* TELEVISION BURUNDI BWIZA

==== අන්තර්ජාල ====
බ්‍රෝඩ්බෑන්ඩ් අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීමට සහ වියදම් කපා හැරීම සඳහා බුරුන්ඩි විසින් ෆයිබර් ඔප්ටික් කේබල් ජාලයක් සඳහා ඩොලර් මිලියන 25 ක ආයෝජන ව්‍යාපෘතියක් දියත් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=21 January 2014 |title=Burundi invests $25 mln in high-speed Internet network |url=https://www.reuters.com/article/burundi-internet-idUSL5N0KV2QD20140121 |access-date=3 January 2019 |website=Reuters.com}}&lt;/ref&gt;

==== මුද්‍රිත මාධ්‍ය ====
පුවත්පත් ඇතුළත් වේ:

* ආර්ක්-එන්-සීයෙල්
* බුරුන්ඩි ක්‍රෙටියන්
* බුරුන්ඩි ට්‍රිබියුන්
* ලෙ රෙනෝවෝ ඩු බුරුන්ඩි

1993 දී විදේශයන්හි ආරම්භ කරන ලද ඉවාකු, 2008 දී සතිපතා ප්‍රකාශනයක් ලෙස බුරුන්ඩි හි ප්‍රකාශයට පත් කිරීම ආරම්භ කළේය. එය ඉතා ඉක්මනින් බුරුන්ඩි හි වැඩිපුරම සංසරණය වූ පුවත්පත බවට පත් වූ අතර 2016 වන විට එය පුද්ගලිකව සතු එකම පුවත්පත වේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://foreignpolicy.com/2016/01/15/the-last-paper-in-burundi-press-freedom-iwacu/|title=The Last Newspaper in Burundi|last=McCormick|first=Ty|date=15 January 2016|newspaper=Foreign Policy|access-date=26 December 2021}}&lt;/ref&gt;

=== අධ්‍යාපනය ===
2009 දී, බුරුන්ඩි හි වැඩිහිටි සාක්ෂරතා අනුපාතය 67% (පිරිමි 73% සහ ගැහැණු 61%) ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, වයස අවුරුදු 15 සිට 24 දක්වා පිරිමින් සහ කාන්තාවන් සඳහා පිළිවෙලින් 77% සහ 76% සාක්ෂරතා අනුපාතයක් ඇත. &lt;ref&gt;[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/socind/Tables_Excel/table4a_Dec%202011.xls Table 4a. Literacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226084857/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/socind/Tables_Excel/table4a_Dec%202011.xls|date=26 December 2016}}. un.org&lt;/ref&gt; 2015 වන විට මෙය 85.6% (පිරිමි 88.2% සහ ගැහැණු 83.1%) දක්වා වැඩි වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |last=UIS |title=Education |url=http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=EDULIT_DS&amp;popupcustomise=true&amp;lang=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905185501/http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=EDULIT_DS&amp;popupcustomise=true&amp;lang=en |archive-date=5 September 2017 |access-date=22 October 2017 |website=data.uis.unesco.org}}&lt;/ref&gt; 2002 වසරේ සිට වැඩිහිටි කාන්තාවන් අතර සාක්ෂරතාවය 17% කින් වැඩි වී ඇත.&lt;ref&gt;Macauley, C., M. Onyango, Niragira, E. (Spring 2012) [http://maic.jmu.edu/journal/16.2/notes/Macauley/macauley.html &quot;Peer-support Training for Nonliterate and Semiliterate Female Ex-combatants: Experience in Burundi&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208114426/http://maic.jmu.edu/journal/16.2/notes/Macauley/macauley.html|date=8 February 2013}}. ''Journal of ERW and Mine Action'', Issue 16.1. Maic.jmu.edu. Retrieved on 24 November 2012.&lt;/ref&gt; බුරුන්ඩි සාක්ෂරතා අනුපාතය අඩු පාසල් නිසා සාපේක්ෂව අඩුය. පැමිණීම සහ කිරුන්ඩි භාෂාවේ සාක්ෂරතාවය අනෙකුත් බොහෝ අප්‍රිකානු රටවලට වඩා උසස් වුවද එම භාෂාවෙන් මුද්‍රණය කරන ලද ද්‍රව්‍ය වෙත ප්‍රවේශය ලබා දෙන බැවිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Learning in Burundi |url=http://www.cp-pc.ca/english/burundi/learning.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001220510/http://www.cp-pc.ca/english/burundi/learning.html |archive-date=1 October 2006 |access-date=21 July 2008}} Cultural Profiles Project. Citizenship and Immigration Canada. cp-pc.ca&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි හි බුරුන්ඩි විශ්ව විද්‍යාලයේ එක් පොදු විශ්ව විද්‍යාලයක් ඇත. බුජුඹුරා හි බුරුන්ඩි භූ විද්‍යා කෞතුකාගාරය සහ බුරුන්ඩි ජාතික කෞතුකාගාරය සහ ගිටෙගා හි බුරුන්ඩි ජීවිත කෞතුකාගාරය වැනි නගරවල කෞතුකාගාර තිබේ.

2010 දී කැනඩාවේ ක්විබෙක්හි වෙස්ට්වුඩ් උසස් පාසලේ සිසුන් විසින් අරමුදල් සපයන කුඩා ර්වෝගා ගම්මානයේ නව ප්‍රාථමික පාසලක් විවෘත කරන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.bridge-to-burundi.org/our-goal.php Bridge To Burundi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226084654/http://bridge-to-burundi.org/our-goal.php|date=26 December 2016}}. Retrieved on 4 April 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/pages/Westwood-Bridge-to-Burundi/108664129177944 Westwood Bridge to Burundi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226084718/https://www.facebook.com/pages/Westwood-Bridge-to-Burundi/108664129177944|date=26 December 2016}}. Facebook. Retrieved on 4 April 2014.&lt;/ref&gt;

2018 වන විට, බුරුන්ඩි අධ්‍යාපනය සඳහා එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 5.1% ට සමාන මුදලක් ආයෝජනය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Kingiri &amp; Onana 2021&quot;&gt;{{cite book|author1=Njoki Kingiri|author2=Awono Onana|editor1-last=Schneegans|editor1-first=S.|editor2-last=Straza|editor2-first=T.|editor3-last=Lewis|editor3-first=J.|title=Central and East Africa. In UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development.|date=11 June 2021|publisher=UNESCO|location=Paris|isbn=978-92-3-100450-6|pages=496–533|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433}}&lt;/ref&gt;

=== විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය ===
විද්‍යාව, තාක්‍ෂණය, පර්යේෂණ සහ නවෝත්පාදන සඳහා බුරුන්ඩි හි උපායමාර්ගික සැලැස්ම (2013) පහත සඳහන් ක්ෂේත්‍ර ආවරණය කරයි: ආහාර තාක්‍ෂණය; වෛද්‍ය විද්‍යාව; බලශක්තිය, පතල් කැණීම සහ ප්‍රවාහනය; අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව; ගණිත විද්‍යාව; සහ සමාජ හා මානව විද්‍යාව.

ද්‍රව්‍ය විද්‍යාව සම්බන්ධයෙන්, බුරුන්ඩි හි ප්‍රකාශන තීව්‍රතාවය 2012 සහ 2019 අතර ජනගහනයෙන් මිලියනයකට ලිපි 0.6 සිට 1.2 දක්වා දෙගුණ වී, මෙම උපායමාර්ගික තාක්‍ෂණය සඳහා උප සහරා අප්‍රිකාව සඳහා හොඳම 15 අතරට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Kingiri &amp; Onana 20212&quot;&gt;{{cite book|author1=Njoki Kingiri|author2=Awono Onana|editor1-last=Schneegans|editor1-first=S.|editor2-last=Straza|editor2-first=T.|editor3-last=Lewis|editor3-first=J.|title=Central and East Africa. In UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development.|date=11 June 2021|publisher=UNESCO|location=Paris|isbn=978-92-3-100450-6|pages=496–533|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433}}&lt;/ref&gt;

වෛද්‍ය විද්‍යාව පර්යේෂණවල ප්‍රධාන අවධානය ලෙස පවතී: වෛද්‍ය පර්යේෂකයන් 2018 දී රටේ විද්‍යාඥයින්ගෙන් 4%ක් වූ නමුත් 2011 සහ 2019 අතර විද්‍යාත්මක ප්‍රකාශනවලින් 41%කි.&lt;ref name=&quot;Kingiri &amp; Onana 20213&quot;&gt;{{cite book|author1=Njoki Kingiri|author2=Awono Onana|editor1-last=Schneegans|editor1-first=S.|editor2-last=Straza|editor2-first=T.|editor3-last=Lewis|editor3-first=J.|title=Central and East Africa. In UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development.|date=11 June 2021|publisher=UNESCO|location=Paris|isbn=978-92-3-100450-6|pages=496–533|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433}}&lt;/ref&gt;

විද්‍යාව, තාක්‍ෂණය, පර්යේෂණ සහ නවෝත්පාදන සඳහා වූ උපායමාර්ගික සැලැස්මේ (2013) අවධානය යොමු වී ඇත්තේ ආයතනික රාමුවක් සහ යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම, වැඩි කලාපීය සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාවයක් ඇති කිරීම සහ විද්‍යාව සමාජය තුළ ස්ථානගත කිරීම කෙරෙහි ය.2014 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී EAC ලේකම් කාර්යාලය විසින් ජාතික මහජන සෞඛ්‍ය ආයතනය විශිෂ්ටත්වයේ මධ්‍යස්ථානයකි, පෝෂණ විද්‍යාව, ආයතනයේ විශේෂීකරණය පිළිබඳ ප්‍රතිදානය පිළිබඳ දත්ත නොමැත, නමුත් 2011 සහ 2019 අතර බුරුන්ඩි විද්‍යාඥයන් HIV සහ නිවර්තන බෝවන රෝග පිළිබඳ ලිපි හතක් සහ තවත් 5ක් නිෂ්පාදනය කළහ. ක්ෂය රෝගය මත, තිරසාර සංවර්ධන ඉලක්ක සඳහා සියලු අවධානය යොමු කරන අංශ.&lt;ref name=&quot;Kingiri &amp; Onana 20214&quot;&gt;{{cite book|author1=Njoki Kingiri|author2=Awono Onana|editor1-last=Schneegans|editor1-first=S.|editor2-last=Straza|editor2-first=T.|editor3-last=Lewis|editor3-first=J.|title=Central and East Africa. In UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development.|date=11 June 2021|publisher=UNESCO|location=Paris|isbn=978-92-3-100450-6|pages=496–533|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433}}&lt;/ref&gt;

උපායමාර්ගික සැලැස්ම පර්යේෂකයන් පුහුණු කිරීම කෙරෙහි ද අවධානය යොමු කර ඇත.2011 සහ 2018 අතර පර්යේෂක ඝනත්වය (ප්‍රධාන ගණන අනුව) මිලියනයකට පර්යේෂකයන් 40 සිට 55 දක්වා වර්ධනය විය. 2012 වසරේ සිට දේශීය පර්යේෂණ ප්‍රයත්නය ද දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.11% සිට 0.21% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බැවින් PPP$22,480 දක්වා.&lt;ref name=&quot;Kingiri &amp; Onana 20215&quot;&gt;{{cite book|author1=Njoki Kingiri|author2=Awono Onana|editor1-last=Schneegans|editor1-first=S.|editor2-last=Straza|editor2-first=T.|editor3-last=Lewis|editor3-first=J.|title=Central and East Africa. In UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development.|date=11 June 2021|publisher=UNESCO|location=Paris|isbn=978-92-3-100450-6|pages=496–533|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433}}&lt;/ref&gt;

බුරුන්ඩි 2011 සිට එහි විද්‍යාත්මක නිමැවුම තුන් ගුණයකින් වැඩි කර ඇතත් 2015 තිරසාර සංවර්ධන ඉලක්ක සම්මත කිරීමෙන් පසු වේගය වැඩි වී නැත. මිලියනයකට විද්‍යාත්මක ප්‍රකාශන හයක් ඇති බුරුන්ඩි මධ්‍යම සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ අඩුම ප්‍රකාශන අනුපාතයන්ගෙන් එකකි.&lt;ref name=&quot;Kingiri &amp; Onana 20216&quot;&gt;{{cite book|author1=Njoki Kingiri|author2=Awono Onana|editor1-last=Schneegans|editor1-first=S.|editor2-last=Straza|editor2-first=T.|editor3-last=Lewis|editor3-first=J.|title=Central and East Africa. In UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development.|date=11 June 2021|publisher=UNESCO|location=Paris|isbn=978-92-3-100450-6|pages=496–533|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433}}&lt;/ref&gt; ප්‍රකාශනවලින් 97.5%ක් පමණ 2017 සහ 2019 අතර විදේශීය සම-කර්තෘත්වය සම්බන්ධ කර ගත් අතර උගන්ඩා ජාතිකයන් හොඳම හවුල්කරුවන් පස් දෙනා අතරට පැමිණ ඇත.&lt;ref name=&quot;Kingiri &amp; Onana 20217&quot;&gt;{{cite book|author1=Njoki Kingiri|author2=Awono Onana|editor1-last=Schneegans|editor1-first=S.|editor2-last=Straza|editor2-first=T.|editor3-last=Lewis|editor3-first=J.|title=Central and East Africa. In UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development.|date=11 June 2021|publisher=UNESCO|location=Paris|isbn=978-92-3-100450-6|pages=496–533|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433}}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== යොමු කිරීම් ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== බාහිර සබැදි ==

* Records of [https://search.archives.un.org/united-nations-international-commission-of-inquiry-for-burundi-unicib-1995-1996 the United Nations International Commission of Inquiry for Burundi (UNICIB) (1995–1996)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230808155412/https://search.archives.un.org/united-nations-international-commission-of-inquiry-for-burundi-unicib-1995-1996 |date=2023-08-08 }} at the United Nations Archives
* {{in lang|fr}} [http://www.burundi.gov.bi/ Official Burundi government website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180420053748/http://www.burundi.gov.bi/|date=20 April 2018}}
* [https://web.archive.org/web/20121204213713/http://justice.gov.bi/ Official Website of the Ministry of Justice of Burundi]
* [https://web.archive.org/web/20110813050117/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/burundi.html Chief of State and Cabinet Members]
* [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/ Burundi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122232849/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/ |date=2021-01-22 }}. ''[[:en:The_World_Factbook|The World Factbook]]''. [[:en:Central_Intelligence_Agency|Central Intelligence Agency]].
* [https://web.archive.org/web/20090523153822/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/burundi.htm Burundi] from ''UCB Libraries GovPubs''
* {{curlie|Regional/Africa/Burundi}}

* [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13085064 Burundi] from the [[:en:BBC_News|BBC News]]{{Wikiatlas|Burundi}}[http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=BI Key Development Forecasts for Burundi] from [[:en:International_Futures|International Futures]]
{{සැකිල්ල:අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}}

[[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]]</text>
      <sha1>callfmqk4m3okq0lg40aem2yjun82oe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාර් සංගක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>794341</id>
      <parentid>794071</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60782" sha1="e2e75zwllmskzxbdl92g8blxxmuv5qa" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය
|          playername = කුමාර් සංගක්කාර
|             country = ශ්‍රී ලංකාව
|             country_adj = ශ්‍රී ලංකා
|            fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර
|               image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG
|             caption =

|            nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ)
|              living = true
|          dayofbirth = 27
|        monthofbirth = 10
|         yearofbirth = 1977
|        placeofbirth = [[මාතලේ]]
|      countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|               height= මීටර් 1.78    
|             batting = වමත්
|             bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]]
|                role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු
|       international = true
|       testdebutdate =ජූලි 20 
|       testdebutyear = 2000
|    testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව
|             testcap = 84
|        lasttestdate = ජනවාරි 3-7

|        lasttestyear = 2015
|     lasttestagainst = නවසීලන්තය
|        odidebutdate = ජූලි 5
|        odidebutyear = 2000
|     odidebutagainst = පකිස්ථානය
|              odicap = 93
|         lastodidate = මාර්තු 18
|         lastodiyear = 2015
|      lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව 
|            odishirt = 11
|               club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]]
|               year1 = 1997–වර්තමානය
|               club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]]
|               year2 = 2008–2010
|               club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]]
|               year3 = 2007
|               club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]]
|               year4 = 2011
|               club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]]
|               year5 = 2015–වර්තමානය
|             columns = 4
|             column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග
|            matches1 = 130
|               runs1 = 12,203
|            bat avg1 = 58.66
|           100s/50s1 = 38/51
|          top score1 = 319
|         deliveries1 = 84
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 178/20
|             column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]]
|            matches2 = 404
|               runs2 = 14,234
|            bat avg2 = 41.98
|           100s/50s2 = 25/93
|          top score2 = 169
|         deliveries2 = –
|            wickets2 = –
|           bowl avg2 = –
|            fivefor2 = –
|             tenfor2 = –
|       best bowling2 = –
|  catches/stumpings2 = 402/99
|             column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]]
|            matches3 = 230
|               runs3 = 17,829
|            bat avg3 = 51.07
|           100s/50s3 = 52/76
|          top score3 = 319
|         deliveries3 = 246
|            wickets3 = 1
|           bowl avg3 = 150.00
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 1/13
|  catches/stumpings3 = 347/33
|             column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]]
|            matches4 = 504
|               runs4 = 18,141
|            bat avg4 = 42.68
|           100s/50s4 = 34/114
|          top score4 = 169
|         deliveries4 = –
|            wickets4 = –
|           bowl avg4 = –
|            fivefor4 = –
|             tenfor4 = –
|       best bowling4 = –
|  catches/stumpings4 = 506/124
|                date = 11 ජුනි
|                year = 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
|Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී  වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}}

'''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html&lt;/ref&gt; ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12)  පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි  4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html&lt;/ref&gt;

==මුල් කාලය==
කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=teacher/&gt; 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.&lt;ref name=teacher&gt;[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | date=20071202092104}&lt;/ref&gt; මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .
== ආශ්‍රිත==	
මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .</text>
      <sha1>e2e75zwllmskzxbdl92g8blxxmuv5qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලිනක්ස් ක'නලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26628</id>
    <revision>
      <id>794438</id>
      <parentid>762755</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27235" sha1="st4r3b94l5f8nu49qy90gfkf2no3tty" xml:space="preserve">{{Infobox OS
&lt;!-- The OS template doesn't fit nor the software2 template so we must create a kernel template --&gt;
| name                 = ලිනක්ස් &lt;!-- This is the name used to transclude the {{Latest stable software release/Linux}} and {{Latest preview software release/Linux}} version templates --&gt;
| logo                 = [[Image:Tux.svg|50px|Tux]]
| screenshot           = [[File:Linux-x86-under-qemu.png|200px]]
| caption              = Linux kernel 2.6.25.17 booting
| author               = [[Linus Torvalds]]
| developer            = [[Linus Torvalds]] and thousands of collaborators
| family            = [[Unix-like]]
| released             = 1991
| frequently updated   = yes &lt;!-- Release version update? Don't edit this page, just click on the version number! --&gt;
| programming language = [[C (programming language)|C]]
| language             = English
| kernel type          = [[Monolithic kernel|Monolithic]]
| license              = [[GNU General Public License]] version 2 (only)&lt;ref&gt;{{cite web
 | author = InfoWorld
 | url = http://www.infoworld.com/article/06/07/28/HNtorvaldsnofan_1.html
 | title = Linux creator Torvalds still no fan of GPLv3
 | accessdate = 2008-10-11
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;COPYING&quot;&gt;{{cite web |title=Linux Kernel Copying&lt;!-- this updates with the kernel, at citation was ;h=ca442d313d86dc67e0a2e5d584b465bd382cbf5c;hb=f3b8436ad9a8ad36b3c9fa1fe030c7f38e5d3d0b --&gt; |url=http://git.kernel.org/?p=linux/kernel/git/torvalds/linux-2.6.git;a=blob;f=COPYING |accessdate=25 September 2013|quote=''Also note that the only valid version of the GPL as far as the kernel is concerned is _this_ particular version of the license (ie v2, not v2.2 or v3.x or whatever), unless explicitly otherwise stated.''}}&lt;/REF&gt; plus various non-freely licensed [[binary blob]]s&lt;ref name=&quot;Blobs&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gnu.org/philosophy/linux-gnu-freedom.html |title=Linux, GNU, and freedom |first=Richard |last=Stallman |authorlink=Richard Stallman |date=2002 |publisher=[[Free Software Foundation]]|accessdate=21 February 2007}}&lt;/ref&gt;
| website              = [http://www.kernel.org/ www.kernel.org]
}}
[[File:Linux kernel ubiquity.svg|thumb|300px|Linux]]


&quot;ලිනක්ස් කර්නලය&quot; යනු [[ලිනක්ස්]] පවුලේ [[Unix-like]] (යුනික්ස් හා සමාන) [[මෙහෙයුම් පද්ධති]] කර්නලයකි. එසේම එය [[නිදහස් හා විවෘත මූලාශ්‍ර මෘදුකාංග]] සඳහා ප්‍රමුඛ උදාහරණයකි.

එය [[ජීඑන්යූ ජෙනරල් පබ්ලික් ලයිසෙන්ස්]](GNU General Public License) දෙවන සංස්කරණය (සමහර  [[ස්ථීරාංග අනුරූප]](Firmware images) විවිධාකාර  බලපත්‍ර භාවිත කරයි) යටතේ නිකුත් කර තිබෙන අතර ලොව වටා දහස් ගණනකගේ දායකත්වය ලැබ ඇත. ඒසේම ලිනක්ස් කර්නලය [[ලිනක්ස් කර්නල විද්යුත් තැපැල් ලැයිස්තුව]](Linux kernel mailing list) හරහා එදිනෙදා සංවර්ධනයට බඳුන්වේ.

ලිනක්ස් කර්නලයෙහි නිර්මාර්තෘ පින්ලන්ත ජාතික [[ලිනස් ටොර්වල්ඩ්ස්]](Linus Torvalds) වන අතර ඒ 1991 දී ඔහුට ඇතිවූ අදහසක් අනුවය. ඔහුගේ කර්නලය සීඝ්‍රයෙන් අනිකුත් නිදහස් මෘදුකාංග ව්‍යාපෘති කේතකරුවන් සහ පරිශිලකයින් ආකර්ශනය කරගන්නා ලදි. මෙසේ ලොවපුරා දහස් ගණනකගේ දායකත්වය ලැබූ ලිනක්ස් කර්නලය පදනම් කර ගනිමින් අද වන විට බොහෝ [[ලිනක්ස් බෙදා හැරීම|ලිනක්ස් බෙදා හැරීම්]] නිකුත්වී ඇත.


= ඉතිහාසය =
  
1991 දී පින්ලන්තයේ හෙල්සින්කි සරසවියේ 21 හැවිරිදි සිසුවෙකුව සිටි  [[ලිනස් ටොර්වල්ඩ්ස්]](Linus Torvalds)  නව මෙහෙයුම් පද්ධතියක් නිපදවීම සඳහා කටයුතු ආරම්භ කළේ ය. ඔහු මුලින් ම තම වැඩ කටයුතු සඳහා [[Intel 80386 assembly language]] හි [[task switcher]] ක් හා [[terminal driver]] ක් භාවිත කළ අතර යූස්නෙට් ([[Usenet]]) හි comp.os.minix පුවත් කණ්ඩායමේ මෙසේ සඳහන් කලේය.

:{{quote|මම විනෝදයට වගේ 386(486) AT ක්ලෝන සඳහා මෙහෙයුම් පද්ධතියක් නිර්මාණය කරනවා. ඔබ [[මිනික්ස්]] (minix) හි කැමති අකමැති දේ මට පවසන්න. මොකද මගේ නිර්මාණයත් ටිකක් විතර ඒ වගේ (ප්‍රායෝගික හේතුන් නිසා ගොනු පද්ධතිය හා තවත් සමහර දේ).

මම දැනට bash(1.08) හා gcc(1.40) පරිවර්තනය කර අවසන්. එය වැඩ කරන බවයි පේන්නෙ. ඒ කියන්නෙ තව මාස කීපයකින් මට ප්‍රයෝගික යමක් කරන්න පුලුවන් වෙයි [...] ඔව් - එය [[මිනික්ස්]] (minix) කේත වලින් තොරයි. එය පරිවර්තනය කල නොහැකි අතර හුගක් වෙලාවට එය වැඩ කරන්නේ AT දෘඩ තැටි වල විතරක් වෙයි.

[...]එය බොහෝ දුරට කේත කලේ C වලින්, ඒත් හුගක් අය කියන විදිහට ඒක C නෙවේ. මොකද මම ඒකෙ මට හොයා ගන්න පුලුවන් හැම 386 ලක්ෂණයක්ම වගේ පාවිච්චි කරනව. එය මට 386 ඉගනීමට කරපු ව්‍යාපෘතියක්ද වෙනව. කිව්වත් වගේ එය MMU පාවිච්චි කරනව, පේජින් (paging) සඳහාත් (තවම දෘඩ තැටියට බැහැ) සෙග්මෙන්ටෂන් (segmentation) සඳහාත්. සෙග්මෙන්ටෂන් වලදි නම් එය 386 වලින් හුගක් දුරට ස්වාධීනයි. [...]මගේ සමහර C ගොනු (විෂේෂයෙන් mm.c)  C වගේම ඇසෙම්බ්ලි (assembly) වලට ගොඩක් ළගයි.  
}}

මින් පසුව මෙය සඳහා බොහෝ දායකත්වයන් ලැබුණි.එසේම ආරම්භක අදහස් හා කේත බොහෝ විට [[මිනික්ස්]](Minix) ප්‍රජාවෙන් විය. මෙසේ [[ජීඑන්යූ ව්‍යාපෘතිය]]ට (GNU project) මෙහෙයුම් පද්ධතියකට අවශ්‍ය බොහෝ අංග එකතු වුවත් එයටම ආවේනික කර්නලය වූ [[ජීඑන්යූ හර්ඩ්]](GNU hurd) තවමත් අසම්පූර්ණවම තිබිණි. [[බීඑස්ඩී]](BSD) මෙහෙයුම් පද්ධතිය මේ අවධිය වන විටත් නෛතික බලපැම් වලින් මිදී නොතිබිණි. මේ අතර මුල් සංස්කරණ වල අඩු ලුහුඩුකම් නොතකා ලිනක්ස් සීඝ්‍රයෙන් පරිශිලකයන් අතරට ඇදී ගියේය. 

1991 සැප්තැම්බරයේදී ලිනක්ස් හි සංස්කරණ 0.01 නිකුත් වූ අතර එය හෙල්සින්ස්කි සරසවියේ ftp.funet.fi යන FTP සර්වරයේ තැන්පත් විණි. මෙම සංස්කරණය කේත පේලි 10,239කින් යුතු විය.

1991 දෙසැම්බරයේදී ලිනක්ස් හි සංස්කරණ 0.11 නිකුත් වූ අතර එය ප්‍රථම ස්වයං ධාරක (self-hosted) සංස්කරණය වූ අතර ලිනක්ස් 0.11 සහිත පරිඝනකයක් මගින් ලිනක්ස් 0.11 සම්පාදනය(compile) කල හැකි විය. 1992 පෙබරවාරියේදී ලිනක්ස් හි සංස්කරණ 0.12  නිකුත් වීමත් සමග  [[ලිනස් ටොර්වල්ඩ්ස්]](Linus Torvalds)  ඔහු තමා කෙටුම්පත් කල බලපත්‍රය වෙනුවට [[ජීඑන්යූ ජෙනරල් පබ්ලික් ලයිසෙන්ස්]]](GNU General Public License) ලබා ගත්තේය.

ඉන් පසුව ලිනක්ස් සංස්කරණ නිකුතු මෙසේය.

* 1994 මාර්තු 14   ලිනක්ස් 1.0.0 (කේත පේලි 176,250)
* 1995 මාර්තු    ලිනක්ස් 1.2.0 (කේත පේලි 310,950)
* 1996 ජුනි 09   ලිනක්ස් 2.0.0 

ලිනක්ස් 2.0.0 යටතේ නිකුතු
* 1999 ජනවාරි 25  ලිනක්ස් 2.2.0 (කේත පේලි 1,800,847)
* 1999 දෙසැම්බර් 18  ලිනක්ස් 2.2.13 ( IBM පරිඝනක වල භාවිත කල හැකි)
* 2001ජනවාරි 04 ලිනක්ස් 2.4.0  (කේත පේලි 3,377,902)
* 2003 දෙසැම්බර් 17  ලිනක්ස් 2.6.0 (කේත පේලි 5,929,913)
* 2010 ඔක්තෝම්බර් 20  ලිනක්ස් 2.6.36 (කේත පේලි 13,499,457)

= නෛතික කරුණු =
:
== බලපත්‍රදායක කොන්දේසි(Legal Terms) ==
ලිනක්ස් ආරම්භයේදී නිකුත්වූයේ වාණිජ බෙදා හැරීම වාරණය කරන ලද [[ලිනස් ටොර්වල්ඩ්ස්]](Linus Torvalds) විසින්ම කෙටුම්පත් කරන ලද බලපත්‍රයකිනි. එහෙත් 0.12 නිකුතුවෙන් පසුව එය [[ජීඑන්යූ ජෙනරල් පබ්ලික් ලයිසෙන්ස්]]](GNU General Public License) යටතට පත් කරන ලදි. 

මෙම බලපත්‍රය යටතේ විකිණීම සහ බෙදා හැරීම සඳහා වෙනස් කරන ලද හෝ නොකරන ලද ලිනක්ස් සංස්කරණ කල හැකි වුවත් එම සෑම සංස්කරණයක්ම පෙර බලපත්‍රය යටතේම විය යුතු අතර සම්පූර්ණ ප්‍රභව කේතයද ඒ සමඟම බෙදා හල යුතුය. [[ලිනස් ටොර්වල්ඩ්ස්]](Linus Torvalds) මෙය විස්තර කරන්නේ ඔහු විසින් කරන ලද හොඳම කාර්යය ලෙසයි.

== ප්‍රවේශනය කල හැකි කර්නල මොඩියුල සහ ස්ථීරාංග (Loadable kernel modules and firmware) ==

ප්‍රවේශනය කල හැකි කර්නල මොඩියුල සහ ස්ථීරාංග (Loadable kernel modules and firmware), [[ජීඑන්යූ ජෙනරල් පබ්ලික් ලයිසෙන්ස්]](GNU General Public License) යටතට වැටිය යුතු ව්‍යුත්පන්නයන්ද යන්න මතබේදයට තුඩු දුන් කරුණකි. [[ලිනස් ටොර්වල්ඩ්ස්]](Linus Torvalds) ගේ  විශ්වාසය අනුව පොදු අනුකට්ටලයට අයත් නොවන සීමිත කොටසක් පමනක් ව්‍යුත්පන්නයන් නොවන කාර්යයන් ලෙස සැලකිය හැක. එහෙත් බොහෝ ලිනක්ස් දායකකරුවන් මෙම අදහසට එකඟ නොවේ.එය එසේ නොවිය හැකි යම් අවස්ථා තිබෙන බව ටොර්වල්ඩ්ස් පවා එසේ සදහන් කිරීමෙන් පෙනේ.

== වෙළඳ නාමය ==

Linux (ලිනක්ස්) යනු [[ලිනස් ටොර්වල්ඩ්ස්]](Linus Torvalds) හට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ හා වෙනත් රටවල අයිතිව ඇති වෙළඳ නාමයකි. මෙය විලියම් ඩොල්සා ක්‍රොස්(William Della Croce) ජුනියර්(jr) යන ලිනක්ස් ව්‍යාපෘතියට අසම්බන්ධ අයකු Linux(ලිනක්ස්) යන නාමය වෙළඳ නාමයක් සඳහා ලියාපදිංචි කර  කල කර්තෘභාග ඉල්ලීමක ප්‍රතිඵලයකි. ඔහුට විරුඬව නීතිමය පියවර ගනු ලැබූ අතර අවසානයේ ඔහු එම වෙළඳ නාමය [[ලිනස් ටොර්වල්ඩ්ස්]](Linus Torvalds) අයිති බව පිළිගත්තේ ය.

= තාක්ෂණික අංග =

== මුඛ්‍ය තාක්ෂණය(Architecture) ==
[[ගොනුව:Linux kernel map.png|thumb|ලිනක්ස් කර්නල සිතියම සහ [http://www.makelinux.net/kernel_map විශාල අන්තර් ක්‍රියාකාරී සිතියම]  ]]

ලිනක්ස් යනු [[මොනොලිතික කර්නලය]]කි(monolithic kernel). [[උපකරණ එලවන]]යන්(Device drivers) හා කර්නල දිගුවන් [[කර්නල අවකාශයේ]](Kernel space) දෘඩාංග මත සම්පූර්ණ පිවිසුම ඇතිව ධාවනය වන අතර සමහර අවස්ථාවලදී [[පරිශීලක අවකාශය]](User space) මතද ධාවනය වේ. එසේම බොහෝ පරිශීලකයන් සතු ග්‍රාපික පද්ධතියද (Graphic system) කර්නලය මත ධාවනය නොවන අතර මෙම ආකාරය [[වින්ඩෝස්]] මෙහෙයුම් පද්ධතියට පරස්පරය.

 
=== කර්නල භීතිය(Kernel panic) ===
[[ගොනුව:Kernel-panic.jpg|thumb|කර්නල භීතිය]]

ලිනක්ස් හීදී &quot;[[කර්නල භීතිය]]&quot;(Kernel panic) යනු නැවත යථා තත්වයට පත් කල නොහැකි පද්ධති දෝෂයකි. මෙහි අනාවරණය පරිශීලක කේතයන්හි දෝෂ අනාවරණයට සමානය. කෙසේ වුවත් බොහෝ අවස්ථා වලදී මේ සදහා හේතු වන්නේ ප්‍රොසසරයේ සිදුවන වැරදි මතක ලිපිනයන්හි පිරික්සුම්ය. එසේම මෙම දෝෂ සමහර අවස්ථා වලදී දෘඩාංග දෝෂ වලදීද ඇතිවේ.


== කේතන භාෂාව ==

ලිනක්ස් බොහෝ දුරට C යොදා ගෙන ඇති අතර GCC (සම්මත C කේතන භාෂාවේ දිගුවක් ලෙස සැලකිය හැක) සහායික භාෂාවක් ලෙස භාවිත වේ. එසේම ඉලක්ක පද්ධතිය සඳහා වූ කේතන කොටස් බොහෝ විට [[ඇසෙම්බ්ලි භාෂාව|ඇසෙම්බ්ලි]](Assembly) භාවිත කරයි. එක්තරා ආකාර වලින් බොහෝ අනිකුත් භාෂාද යොදා ගෙන ඇත.මේ අතර [[පර්ල්]](Perl),[[පයිතන්]](Python) හා තවත් බොහෝ කේතන භාෂා වේ. බොහෝ විට බලවත් අධෛර්යට පත් කිරීම් සිදු වුවත් [[පොර්ට්‍රාන්]](Fortran), [[C++]] වැනි භාෂා වලින්ද සමහර එලවනයන් ලියවී ඇත.

== (සුවහබව) පෝටබිලිටි ==
[[ගොනුව:Ipod linux booting kernel.jpg|thumb|[[අයිපොඩ්ලිනක්ස්]] පණගැන්වුම]]

ආරම්භක ලිනක්ස් කර්නල සුවහබව සඳහා ඉලක්ක නොකලත් දැනට භාවිතවන කර්නල අතරින් සුවහබව අතින් උපරිම ස්ථානයේ පවතින්නේ ලිනක්ස් කර්නලයයි. වසර 2009 ජුනි වනවිට ලොව පුර පවතින හොඳම සුපිරි පරිඝනක 500 අතුරින් 91% ලිනක්ස් කර්නලය මත පදනම් වී අති බව වාර්තා විය. ඒසේම ලිනක්ස් අතේ ගෙන යාහැකි උපකරණ වන [[ටක්ස්පෝන්]](Tuxphone),[[ඇපල් අයිපොඩ්]](Apple iPod), [[අයිපෝන්]](iPhone), [[ගූගල් ඇන්ඩ්‍රොයිඩ්]](Google Android),[[නොකියා මෑමො]](Nokia Maemo) මෙහෙයුම් පද්ධතිය ආදී බොහෝ සුවහබව පෙනවන පරිවර්තනයන්ට බඳුන්වී ඇත. 

=== අතාත්වික යන්ත්‍ර සැලසුම ===

මෙම තාක්ෂණය සඳහා ලිනක්ස් උපරිම සහයෝගීතාවයක් දක්වන අතර බොහෝ යන්ත්‍ර සඳහා ධාරක සහ ආගන්තුක මෙහෙයුම් පද්ධතියක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. බොහෝ විට [[ඉන්ටෙල් x86]](intel x86) පවුලේ ප්‍රොසෙසර ආදර්ශනය කිරීම කලත් ඇතැම් අවස්ථා වල [[පවර්පීසී]](powerPC) හා  ARM ආදර්ශනයන්ද දැකිය හැක. 


== ඇස්තමේන්තුගත නැවත නිපදවීමේ වියදම ==

2004 දී COCOMO මිනිස්-මාස මොඩලය යොදා කල ඇස්තමේන්තුව අනුව ලිනක්ස් සංස්කරණ 2.6.0, සාම්ප්‍රදායික ස්වාම්‍ය නැවත නිපදවීම සඳහා වියදම යූරෝ මිලියන 467කි. 2006 දී යුරෝපීය සංගමයේ මූල්‍ය මගින් කල සමීක්ශණයකට අනුව ලිනක්ස් 2.6.8 නැවත නිපදවීමේ වියදම යූරෝ මිලියන 882කි.
ඩේවිඩ් ඒ. ගේ වීලර්ස් ක්‍රමය අනුව වියදම 2008 දී මනින ලදුව කර්නල 2.6.23 සඳහා ඩොලර් බිලියන 1.3ක් බව නිගමනය විය. එසේම වාර්ෂිකව අගය එකතු වීම 2005 සහ 2007 අතරතුරෙදී මිලියන 100ක් වූ අතර 2008 දී මිලියන 225ක් විය. යුරෝපීය සංගමය තුලදී මෙය යූරෝ බිලියනය ඉක්මවිය හැකි බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත. 

= සංවර්ධනය =
== නඩත්තු කිරීම ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kernel series
! Current version
! Maintainer
! Support Model
|-
| 2.0 || 2.0.40&lt;ref&gt;{{cite web |author=David Weinehall |url=http://kerneltrap.org/node/2279 |title=&amp;#91;ANNOUNCE&amp;#93; Linux-kernel 2.0.40 aka ``The Moss-covered Tortoise'&amp;#39; |date=2004-02-08|archiveurl=http://archive.is/2K8N|archivedate=2012-05-30}}&lt;/ref&gt; || [[David Weinehall]] ||'''EOL''' (Officially made obsolete with the kernel 2.2.0 release)
|-
| 2.2 || 2.2.26&lt;ref&gt;{{cite web |author=Marc-Christian Petersen |url=http://marc.info/?l=linux-kernel&amp;m=107766971215138 |title=Linux 2.2.26 |date=2004-02-25}}&lt;/ref&gt; || [[Marc-Christian Petersen]] (former maintainer [[Alan Cox]]) || '''EOL''' (Unofficially obsolete with the 2.2.27-rc2)&lt;ref&gt;{{cite web |author=Marc-Christian Petersen |url=http://kerneltrap.org/node/4533 |title=Linux 2.2.27-rc2 |date=2005-01-13|archiveurl=http://archive.is/Rqlt|archivedate=2012-05-30}}6&lt;/ref&gt;
|-
| 2.4 || 2.4.37.10&lt;ref name=&quot;2.4.37.10&quot;&gt;{{cite mailing list |author=Willy Tarreau |url=http://marc.info/?l=linux-kernel&amp;m=128375193613619 |title=Linux 2.4.37.10 + 2.4 EOL plans |mailinglist=linux-kernel |date=2010-09-06}}&lt;/ref&gt; || [[Willy Tarreau]] (former maintainer [[Marcelo Tosatti]]) || Will be EOL, if no major bugs reported, by September 2011&lt;ref name=&quot;2.4.37.10&quot;/&gt;
|-
| 2.6.16 || 2.6.16.62&lt;ref&gt;{{cite mailing list |author=Adrian Bunk |url=http://marc.info/?l=linux-kernel&amp;m=122375909403298 |title=Linux 2.6.27 will be a longtime supported kernel |mailinglist=linux-kernel |date=2008-10-11}}&lt;/ref&gt; || [[Adrian Bunk]] || '''EOL''' (was a '''long-term''' stable release, replaced by 2.6.27.xx)
|-
| 2.6.27 || 2.6.27.54&lt;ref&gt;http://kernel.org/&lt;/ref&gt; || [[Greg Kroah-Hartman]] ||'''long-term''' stable release. From 9 October 2008&lt;ref&gt;http://kernelnewbies.org/Linux_2_6_27&lt;/ref&gt; to July/September 2010&lt;ref name=&quot;lkml.indiana.edu&quot;&gt;http://lkml.indiana.edu/hypermail/linux/kernel/1001.2/00858.html{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2.6.32 || 2.6.32.23&lt;ref&gt;http://kernel.org/&lt;/ref&gt; || [[Greg Kroah-Hartman]]&lt;ref&gt;{{cite mailing list |author=Greg Kroah-Hartman |url=http://lkml.indiana.edu/hypermail/linux/kernel/1001.2/00858.html |title=Stable kernel tree status, January 18, 2010 |mailinglist=linux-kernel |date=2010-01-18 |access-date=2010-10-25 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718114724/http://lkml.indiana.edu/hypermail/linux/kernel/1001.2/00858.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ||'''long-term''' stable release. From 3 December 2009&lt;ref&gt;http://kernelnewbies.org/Linux_2_6_32&lt;/ref&gt; to 2011 /2012&lt;ref name=&quot;lkml.indiana.edu&quot;/&gt;
|-
| 2.6  || 2.6.36 || [[Linus Torvalds]] ||(current only) [http://git.kernel.org/?p=linux/kernel/git/torvalds/linux-2.6.git;a=summary (releases every three months)]
|-
| 2.6-linux-next || next-20100820 || || latest development version
|}


= මූලාශ්‍ර =
{{Reflist|colwidth=30em}}
{{Refbegin|colwidth=30em}}
&lt;!-- The following are to be merged into the article. Please use &lt;ref&gt; tags as appropriate and then remove from this list. If the link doesn't contain anything referenced from the article, just remove it. --&gt;
* {{ cite book |last=Torvalds |first=Linus |coauthors=Diamond, David |year=2001 |title=[[Just for Fun]]: The Story of an Accidental Revolutionary |publisher = HarperBusiness |isbn=0-06-662072-4 (hardcover); HarperAudio ISBN 0-694-52539-1 }} (audio tape, abridged ed., read by David Diamond) - on the beginnings of the Linux kernel
* ''Nikolai Bezroukov'', [http://www.softpanorama.org/People/Torvalds/index.shtml Portraits of Open Source Pioneers.] Ch 4: A benevolent dictator (Softpanorama e-book).
* {{cite web | url = http://lwn.net/Articles/53780/|title=LinkSys and binary modules | publisher = LWN.net Weekly Edition | date = 16 October 2003 }}
* [http://fxr.watson.org/ FreeBSD/Linux kernel source code cross-reference].  Browsable Linux (and other operating system) kernel source cross-reference.
* [http://lxr.linux.no/source/ LXR: The Linux Cross-Reference project].  Browsable Linux kernel source.
* [http://www.kernelhq.org KernelHQ] - a browsable kernel source tree - with ''all'' versions present, and with browsable [[diff]]s
* [http://old.lwn.net/2001/features/Timeline/ The LWN 2001 Linux Timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613165547/http://old.lwn.net/2001/features/Timeline/ |date=2010-06-13 }}
* [http://www.nd.edu/~ljordan/linux/tuxhistory.html Everyone's Favorite Linux Mascot]
* [http://www.linuxjournal.com/article.php?sid=6000 Linux Timeline]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://netfiles.uiuc.edu/rhasan/linux History of Linux]
* [http://www.codemonkey.org.uk/docs/post-halloween-2.6.txt Upgrade to 2.6 kernel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081226100815/http://www.codemonkey.org.uk/docs/post-halloween-2.6.txt |date=2008-12-26 }}
* [http://kniggit.net/wwol26.html The Wonderful World of Linux 2.6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030716054145/http://www.kniggit.net/wwol26.html |date=2003-07-16 }}; Joseph Pranevich; December 2003
* [https://web.archive.org/web/20070929213411/http://josh.trancesoftware.com/linux/ Understanding the Linux 2.6.8.1 CPU Scheduler]; Josh Aas, 17 February 2005
* [http://wiki.kernelnewbies.org/LinuxChanges LinuxChanges]
* [http://engineeringproject.net/seminars/linux.htm  Seminar Paper on Linux Kernel 2.6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202002917/http://www.engineeringproject.net/seminars/linux.htm |date=2007-02-02 }}
* [http://lwn.net/Kernel/LDD3/ Linux Device Drivers, 3rd Edition]
* [http://www.oreilly.com/catalog/understandlk/ Understanding the Linux Kernel, 3rd Edition] (Book)
* [https://web.archive.org/web/20120504111634/http://kerneltrap.org/node/1735 Linux: The GPL And Binary Modules]
* [http://www.ibm.com/developerworks/linux/library/l-linux-kernel/ Anatomy of the Linux kernel]
{{Refend}}

[[ප්‍රවර්ගය:ලිනක්ස්]]
[[ප්‍රවර්ගය:මෙහෙයුම් පද්ධති]]</text>
      <sha1>st4r3b94l5f8nu49qy90gfkf2no3tty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ආයතනික පාලනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27525</id>
    <revision>
      <id>794332</id>
      <parentid>620615</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9652" sha1="oqxhpwuwek7ub95sjpzeh1w1mnso2wc" xml:space="preserve">{{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}}
==References==
{{reflist|2}}

==වැඩිදුර කියවීමට==
*[http://fmg.lse.ac.uk/publications/searchdetail.php?pubid=1&amp;wsid=1&amp;wpdid=1308 Arcot, Sridhar, Bruno, Valentina and Antoine Faure-Grimaud, &quot;Corporate Governance in the U.K.: is the comply-or-explain working?&quot; (December 2005). FMG CG Working Paper 001.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090820023126/http://fmg.lse.ac.uk/publications/searchdetail.php?pubid=1&amp;wsid=1&amp;wpdid=1308 |date=2009-08-20 }}
*Becht, Marco, Patrick Bolton, Ailsa Röell, &quot;Corporate Governance and Control&quot; (October 2002; updated August 2004). [http://ssrn.com/abstract=343461 ECGI - Finance Working Paper No. 02/2002.]     
*Brickley, James A., William S. Klug and Jerold L. Zimmerman, ''Managerial Economics &amp; Organizational Architecture,'' ISBN
* Feltus, Christophe; Petit, Michael; Vernadat, François. (2009). ''Refining the Notion of Responsibility in Enterprise Engineering to Support Corporate Governance of IT'' , Proceedings of the 13th IFAC Symposium on Information Control Problems in Manufacturing (INCOM'09), Moscow, Russia
*[[Sir Adrian Cadbury|Cadbury, Sir Adrian]], &quot;The Code of Best Practice&quot;, Report of the Committee on [[the Financial Aspects of Corporate Governance]], Gee and Co Ltd, 1992. Available online from [http://www.ecgi.org/codes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503035947/http://www.ecgi.org/codes/ |date=2010-05-03 }}
*[[Sir Adrian Cadbury|Cadbury, Sir Adrian]], &quot;Corporate Governance: Brussels&quot;, Instituut voor Bestuurders, Brussels, 1996.
*[[Stijn claessens|Claessens, Stijn]], Djankov, Simeon &amp; Lang, Larry H.P. (2000) The Separation of Ownership and Control in East Asian Corporations, Journal of Financial Economics, 58: 81-112
*[[Thomas Clarke|Clarke, Thomas]] (ed.) (2004) ''&quot;Theories of Corporate Governance: The Philosophical Foundations of Corporate Governance,&quot;'' London and New York: Routledge, ISBN 0-415-32308-8
*[[Thomas Clarke|Clarke, Thomas]] (ed.) (2004) ''&quot;Critical Perspectives on Business and Management: 5 Volume Series on Corporate Governance - Genesis, Anglo-American, European, Asian and Contemporary Corporate Governance&quot;'' London and New York: Routledge, ISBN 0-415-32910-8
*[[Thomas Clarke|Clarke, Thomas]] (2007) ''&quot;International Corporate Governance &quot;'' London and New York: Routledge, ISBN 0-415-32309-6
*[[Thomas Clarke|Clarke, Thomas]] &amp; Chanlat, Jean-Francois (eds.) (2009) ''&quot;European Corporate Governance &quot;'' London and New York: Routledge, ISBN  	9780415405331
*[[Thomas Clarke|Clarke, Thomas]] &amp; dela Rama, Marie (eds.) (2006) ''&quot;Corporate Governance and Globalization (3 Volume Series)&quot;'' London and Thousand Oaks, CA: SAGE, ISBN 978-1-4129-2899-1
*[[Thomas Clarke|Clarke, Thomas]] &amp; dela Rama, Marie (eds.) (2008) ''&quot;Fundamentals of Corporate Governance (4 Volume Series)&quot;'' London and Thousand Oaks, CA: SAGE, ISBN 978-1-4129-3589-0
*Colley, J., Doyle, J., Logan, G., Stettinius, W., ''What is Corporate Governance ?'' (McGraw-Hill, December 2004) ISBN
*Crawford, C. J. (2007).  Compliance &amp; conviction: the evolution of enlightened corporate governance. Santa Clara, Calif: XCEO.  ISBN 0-976-90190-9  9780976901914
*Denis, D.K. and J.J. McConnell (2003), International Corporate Governance. Journal of Financial and Quantitative Analysis, 38 (1): 1-36.
*[[Frank Easterbrook|Easterbrook, Frank H.]] and Daniel R. Fischel, ''The Economic Structure of Corporate Law,'' ISBN
*Erturk, Ismail, Froud, Julie, Johal, Sukhdev and Williams, Karel (2004) ''Corporate Governance and Disappointment'' Review of International Political Economy, 11 (4): 677-713.
*Garrett, Allison, &quot;Themes and Variations: The Convergence of Corporate Governance Practices in Major World Markets,&quot; 32 Denv. J. Int’l L. &amp; Pol’y).
*Holton, Glyn A (2006). [https://web.archive.org/web/20070104223745/http://www.contingencyanalysis.com/home/papers/suffrage.pdf Investor Suffrage Movement], Financial Analysits Journal, 62 (6), 15–20.
*Hovey, M. and T. Naughton (2007), A Survey of Enterprise Reforms in China: The Way Forward. Economic Systems, 31 (2): 138-156.
*La Porta, R., F. Lopez-De-Silanes, and A. Shleifer (1999), Corporate Ownership around the World. The Journal of Finance, 54 (2): 471-517.
*Lekatis, George IT and Information Security after Sarbanes-Oxley [http://www.compliance-llc.com/IT_and_Information_Security_after_Sarbanes_Oxley.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325182149/http://www.compliance-llc.com/IT_and_Information_Security_after_Sarbanes_Oxley.pdf |date=2009-03-25 }}
*Monks, Robert A.G. and Minow, Nell, ''Corporate Governance'' (Blackwell 2004) ISBN
*Monks, Robert A.G. and Minow, Nell, ''Power and Accountability'' (HarperBusiness 1991), full text available [http://www.thecorporatelibrary.com/power/contents.html online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000817213735/http://www.thecorporatelibrary.com/power/contents.html |date=2000-08-17 }}
*Moebert, Jochen and Tydecks, Patrick (2007). ''Power and Ownership Structures among German Companies. A Network Analysis of Financial Linkages'' [http://www.vwl.tu-darmstadt.de/vwl/forsch/veroeff/papers/ddpie_179.pdf]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*Murray, Alan ''Revolt in the Boardroom'' (HarperBusiness 2007) (ISBN 0-06-088247-6) [http://www.amazon.com/dp/B0013L4DZI Remainder]
*[http://www.nyssa.org/Template.cfm?Section=corp_gov_com&amp;Template=/TaggedPage/TaggedPageDisplay.cfm&amp;TPLID=3&amp;ContentID=499 New York Society of Securities Analysts, 2003, Corporate Governance Handbook,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210235821/http://www.nyssa.org/Template.cfm?Section=corp_gov_com&amp;Template=%2FTaggedPage%2FTaggedPageDisplay.cfm&amp;TPLID=3&amp;ContentID=499 |date=2007-02-10 }}
*[[OECD]] (1999, 2004) ''Principles of Corporate Governance'' Paris: OECD)
*Özekmekçi, Abdullah, Mert (2004) &quot;The Correlation between Corporate Governance and Public Relations&quot;, Istanbul Bilgi University.
*Sapovadia, Vrajlal K., &quot;Critical Analysis of Accounting Standards Vis-À-Vis Corporate Governance Practice in India&quot; (January 2007). Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=712461
*Shleifer, A. and R.W. Vishny (1997), A Survey of Corporate Governance. Journal of Finance, 52 (2): 737-783.
*Skau, H.O (1992), A Study in Corporate Governance: Strategic and Tactic Regulation (200 p)
*World Business Council for Sustainable Development [[WBCSD]] (2004) [http://www.wbcsd.org/Plugins/DocSearch/details.asp?DocTypeId=25&amp;ObjectId=MTIwNjg ''Issue Management Tool: Strategic challenges for business in the use of corporate responsibility codes, standards, and frameworks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305123112/http://wbcsd.org/plugins/docsearch/details.asp?doctypeid=25&amp;objectid=mtiwnjg |date=2016-03-05 }}
&lt;/div&gt;
*Low, Albert, 2008. &quot;[http://www.conflictandcreativityatwork.ca Conflict and Creativity at Work: Human Roots of Corporate Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180804012800/http://conflictandcreativityatwork.ca/ |date=2018-08-04 }}, Sussex Academic Press. ISBN 978-1-84519-272-3
*Sun, William (2009), How to Govern Corporations So They Serve the Public Good: A Theory of Corporate Governance Emergence, New York: Edwin Mellen, ISBN 9780773438637.

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.law.stanford.edu/program/centers/rcfcg/   Arthur and Toni Rembe Rock Center for Corporate Governance at [[Stanford University]]]
*[http://corpgov.fec.anu.edu.au/ Corporations, Governance &amp; Society Research Group at The [[ඕස්ට්‍රේලියානු National University]]]
*[http://www.cipd.co.uk/subjects/corpstrtgy/corpgov/ Chartered Institute of Personnel and Development (CIPD) resources on corporate governance]
*[http://www.ecgi.org European Corporate Governance Institute (ECGI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315063302/http://www.ecgi.org/ |date=2010-03-15 }}
*[http://www.gcgf.org/ Global Corporate Governance Forum]
*[http://www.law.harvard.edu/programs/olin_center/corporate_governance/ The Harvard Law School Program on Corporate Governance]
*[http://www.iod.com/corporategovernance Institute of Directors]
*[http://millstein.som.yale.edu/ The Millstein Center for Corporate Governance and Performance at the [[Yale School of Management]]]
*[http://www.corpgov.edu.pl/ Kozminski Center for Corporate Governance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230170555/http://millstein.som.yale.edu/ |date=2009-12-30 }} at [[Kozminski University]], [[Poland]]
*[http://www.heyman-center.org  The Samuel and Ronnie Heyman Center on Corporate Governance [[Benjamin N. Cardozo School of Law]]]
*[http://proxyexchange.org/ United States Proxy Exchange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170930014512/http://www.heyman-center.org/ |date=2017-09-30 }}
*[http://www.ccg.uts.edu.au UTS Centre for Corporate Governance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714020842/http://www.ccg.uts.edu.au/ |date=2014-07-14 }} at the [[University of Technology Sydney]], [[ඕස්ට්‍රේලියාව]]
*[http://www.lerner.udel.edu/centers/ccg Weinberg Center for Corporate Governance [[University of Delaware]]]
*[http://rru.worldbank.org/GovernanceReports/ World Bank Corporate Governance Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728101344/http://www.lerner.udel.edu/centers/ccg |date=2013-07-28 }}
{{corporate titles}}

{{DEFAULTSORT:Corporate Governance}}
[[Category:Corporations law]]
[[Category:කළමනාකරණය]]
[[Category:Corporate governance| ]]</text>
      <sha1>oqxhpwuwek7ub95sjpzeh1w1mnso2wc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මලීෂ වගන්තිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32262</id>
    <revision>
      <id>794430</id>
      <parentid>794076</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39135" sha1="jj2acyyeld8fn6i4yul3rimmgsxycin" xml:space="preserve">{{autobiography|date=සැප්තැම්බර් 2011}}
&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
&lt;!-- The nomination page for this article already existed when this tag was added.  If this was because the article had been nominated for deletion before, and you wish to renominate it, please replace &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri&quot; with &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri (2nd nomination)&quot; below before proceeding with the nomination.
--&gt;{{AfDM|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|year=2011|month=සැප්තැම්බර්|day=1|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|date=1 සැප්තැම්බර් 2011|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
'''තද පැහැති අකුරු පෙළ'''==රෙවෝ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Revo Pathum Weeramanthri==

[[ගොනුව:උදාහරණ.jpg]]

'''කෙට් චිත්‍රපට නිර්මාණකරැවෙක්'''&lt;nowiki&gt; වශයෙන් ජංගම දුරකථනය භාවිතා කරමින් විකල්ප සිනමා  මාධ්‍ය තුළින් කේෂ්ත්‍රයට පිවිසුනු අයෙකි. 2008 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත් වූ Digital Stories - 2008 තරගයේ  අවසන් වටයේ හොදම නිර්මාණ අතරට නිර්මාණ දෙකක් ජයහණය කරන අතර {{&lt;/nowiki&gt;http://www.adicsrilanka.org/Digital_stories_2011_Home.html}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;} 2009 වසරේ ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ කෙටි චිත්‍රපට උළලේ දෙවන ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මාන {{http://www.lightofasiafoundation.com/index.php/light-of-asia-projects/buddhist-film-festival}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;}හිමිකර ගනියි.  2011 වසරේද පළමු ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මානයක් දිනාගැනීමට හැකිවිය[Light of Asia foundation |http://ylanka.com/lightofasia/wesak.php]ආසියාලෝකය{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} පදනම- ජාතික චිත්‍රරපට සංස්ථාව හා බීඑම්අයිසීඑච් යන ආයතන තරග සංවිධානය කෙරින. 2013 වසරේද ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාවේ වාර්ෂික කෙටි චිත්‍රපට තරගයේද ඔහුගේ ‘‘කවුද?“ කෙටි චිත්‍රපටයට ජයග්‍රහණයක් හිමි විය.</text>
      <sha1>jj2acyyeld8fn6i4yul3rimmgsxycin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34297</id>
    <revision>
      <id>794234</id>
      <parentid>791888</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42910" sha1="0hgc1v6kcdfk2457pmzg5d0iwon06m4" xml:space="preserve">{{Pp-vandalism|small=yes}}{{Pp-move-vandalism}}
{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය 
| name            = මහා විහාර වංශික&lt;br&gt; ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| native_name     = අමරපුර මහා නිකාය 
| native_name_lang= th
| image           = File:logo of Amrapura Nikaya.jpg
| image_size      = 250px
| caption         = අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ නිල ලාංඡනය 

| abbreviation    = අමරපුර
| formation       = 1802
| founder          = වැලිතර ඤාණවිමලතිස්ස මහානායක හිමි

| type            = බෞද්ධ භික්ෂු නිකාය
| status          = ථේරවාද බෞද්ධ භික්ෂු නිකාය
| purpose         = කුලභේදය නොසලකා පාරිශුද්ධ උපසම්පදාව ලබා දීම සහ පිරිසිදු ථේරවාද ධර්ම ප්‍රචාරය 

| headquarters    = ●කොළඹ අමරපුර මහා සංඝ සභා කාර්යාලය - සමස්ත අමරපුර සංඝ සභාව සඳහා &lt;br&gt;● වැලිතර අඹගහපිටිය ශ්‍රී අම්බරුක්ඛාරාම මූල මහා විහාරය  - අමරපුර මූල මහා නිකාය&lt;br&gt;● දොඩන්දූව ශෛලබිම්බාරාම මූල මහා විහාරය - අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය

| location        = ශ්‍රී ලංකාව සහ ලෝකය පුරා 

| region_served   = 
| membership      = 

| language        = සිංහල,පාලි,ඉංග්‍රීසි,සංස්කෘත

| leader_title    = උත්තරීතර මහානායක පදවිය
| leader_name     = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි]]&lt;br&gt;(2024 සිට)

| parent_organization = 
| website         = 
| remarks         = 
}}

'''ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය''' යනු වර්ෂ 1802 දී ආරම්භ කරන ලද ශ්‍රී ලාංකීය පැවිදි නිකායකි. එය එවකට බුරුමයේ කොන්බෝං රාජවංශයේ අගනුවර වූ අමරපුර නගරය මුල්කොට නම් කර ඇත. අමරපුර නිකායේ හිමිවරු ථෙරවාදී බෞද්ධයෝය. 2019 අගෝස්තු 16 වන දින අමරපුර සහ රාමඤ්ඤ නිකායන් ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම බෞද්ධ නිකාය බවට පත් කරමින්, අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකාය ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලදී.&lt;ref name=unity&gt;[http://www.themorning.lk/amarapura-and-ramanna-denominations-unified/ Amarapura and Ramanna denominations unified], the Morning Lanka, accessed 2019.08.17&lt;/ref&gt;

==අතීතය==
18 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට ලක්දිව උපසම්පදාව නැති වී ගොස් තිබුණි. ශ්‍රී ලංකාවේ බුදු සසුන තෙවරක්ම පිරිහුණු අතර එය නැවත ඇති කිරීමට ගත් උත්සාහය ව්‍යර්ථ විය. එමනිසා කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රාජ්‍ය සමයේ (1747 - 1782) වැලිවිට සරණංකර මාහිමිපානන්ගේ ආරාධනාවෙන් උපාලි නම් තෙරණුවන් වහන්සේ නමක් 1753දී මහනුවරට වැඩම කර උපසම්පදාව නැවත පිහිට වු අතර, එය සියම් නිකාය නම්වේ. එයට හේතුව උපසම්පදාව රැගෙන ආවේ සියම් දේශයෙන් වීමයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.divaina.com/2010/01/20/feature02.html |title=ගණින්නාන්සේලා කියවිය යුතු සංඝරජ වැලවිට සරණංකර චරිතය |access-date=2010-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120202643/http://www.divaina.com/2010/01/20/feature02.html |archive-date=2017-01-20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Image:Most Venerable Walitota Sri Gnanawimalatisssa Maha Thera (1766-1833).jpg|thumb|right|238px|ශ්‍රීමත් පරම පූජ්‍යතර මහා ධම්ම රාජාධි රාජගුරු ගණාචරිය ශ්‍රී විභූෂණ වැලිතර (අඹගහපිටිය) ශ්‍රී ඤාණවිමලතිස්සාභිධාන මහා නාහිමිපාණන් වහන්සේ (ශ්‍රී  ලංකා අමරපුර නිකායේ නිර්මාතෘ)]]

බුදු දහම නැවත ස්ථාපිත කර දශකයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු 1764 දී එම නිකායට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලා කණ්ඩායමක් එක්ව එම නිකායේ උපසම්පදාව ලැබීමට ගොවිගම කුලයට අයත් විය යුතු බවට නීතියක් පැනවීය. මෙම සමයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ විනය නොසලකා හැර තිබුණු අතර, සමහර භික්ෂුන් වහන්සේලා වතුපිටි අයත් කරගෙන අඹුදරුවන් සමඟ පුද්ගලික නිවාස වල ජීවත් වුහ. ඔවුන් තන්නාසි නමින් හැඳින්වේ. මෙම සම‍යේදී ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළ බඩ ප්‍රදේශය ලන්දේසී ආක්‍රමණ වලට ලක්වෙමින් පැවතුණි. 

සියම් නිකායේ මෙම ගොවිගම කුල භේදයට විරෝධය පල කෙරමින් වෙනත් කුල වලට අයත් භික්ෂුන් වහන්සේලා රජුගේ අනුග්‍රහය නොලබමින් උපසම්පදා උත්සව 2 ක් 1772 දී තොටගමුව විහාරයේදී ද, 1796 දී තංගල්ලේදී ද පැවැත්විය. නමුත් සියම් නිකාය මෙය විනය නීති කැඩීමක් බව පවසා ඒවාට අනුමැතිය ලබා නොදුන්හ.

===ආරම්භය===
ගොවිගම කුලවාදයත්, ක්‍රි .ව. 1762 ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහයන් විසින් පැනවූ කතිකාවතත් කරණකොටගෙන වෙරළබඩ පළාත් වල විසු භික්ෂුන් වහන්සේලාට උපසම්පදා භාවය ලබාගත නොහැකි විය. මෙම තත්ත්වය වෙනස් කිරීමට සිතූ 1779 දී අඹගහපිටියේ ඤාණවිමලතිස්ස නම් භික්ෂුන් වහන්සේ නමක් තවත් සාමණේර හිමිවරුන් කණ්ඩායමක් සමඟ පහතරට ධනවත් දානපතියෙකුගේ අනුග්‍රහය සහිතව උපසම්පදාව ලබා ගැනීම සඳහා බුරුමය වෙත පිටත්වුහ. 1800 දී බුරුමයේ සංඝරාජ මාහිමියන් අතින් ඔවුන් උපසම්පදාව ලැබීය.
මෙම කණ්ඩායම 1802 දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ. එහිදී ඔවුන් සමඟ පැමිණි ජ්‍යෙෂ්ඨ මියන්මාර් භික්ෂුන් අතින් බලපිටිය මාදු ගඟේ තනවන ලද විශේෂ සීමා මාලකයක වෙසක් පුන් පොහොය දිනයේදී උපසම්පදා උළෙලක් පැවැත්විණි. ඒ සමගින්මෙ පරම පූජ්‍යතර මහා ධම්ම රාජාධි රාජගුරු ගණාචරිය ශ්‍රී විභූෂණ අඹගහපිටියේ ශ්‍රී ඤාණවිමලතිස්සාභිධාන මහා නාහිමිපාණන් වහන්සේගේ ආදිකර්තෘත්වයෙන් වැලිතර අඹගහපිටියේ ශ්‍රී අම්බරුක්ඛාරාම මූල මහා විහාරය කේන්ද්‍ර කරගනිමින් අමරපුර සමාගම නම් වූ නවනිකායක් ඇරඹි අතර ආරම්භයේ දීම පහතරටට පමණක් සීමා නොවී උඩරට ඇතුළු සමස්ත සිරිලක සිසාරා පූජ්‍යතර බෝගහපිටියේ ශ්‍රී ධම්මජ්ජෝති මහනාහිමි, පූජ්‍යතර කපුගම ශ්‍රී ධම්මක්ඛන්ධ මහනාහිමි, පූජ්‍යතර කතළුවේ ශ්‍රී ගුණරතන තිස්ස මහනාහිමි, පූජ්‍යතර අත්තුඩාවේ ශ්‍රී ධම්මරක්ඛිත මහනාහිමි යන මහා ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේලාගේ උත්සාහයේ ප්‍රතිඵල වශයෙන් මහා නිකායක් වශයෙන් ව්‍යාප්ත කෙරිණ.

===නිල පිලිගැනීම===
සලාගම, කරාව හා දුරාව කුල වලට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලාද බුරුමය වෙත ගොස් උපසම්පදාව ලබාගත් අතර, 1810 දී බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව අමරපුර නිකායේ උපසම්පදාව පිළිගන්නා බවට නිවේදනයක් නිකුත් කළේය. නමුත් සියම් නිකාය විසින් බුදුදහමට පටහැනිව සිදුකල මෙම ක්‍රියාව හේතුවෙන් කුල වශයෙන් බෙදීමට ලක්විය.

==වැදගත්කම==
අමරපුර නිකායේ ආරම්භය ශ්‍රී ලාංකික බුදුදහමේ හා සමාජයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි. පළමුවරට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය රහිතව බුදුදහම වෙනුවෙන් කැපවුනු ගිහි දානපතියන් මුල් වීමෙන් නව නිකායන් බිහිවිය. එම හේතුවෙන්  වෙනත් නිකායන් මෙන් නොව අමරපුර නිකාය රාජ්‍ය බලය හා රජතුමාගෙන් නිදහස් විය. ඒ වෙනුවට මධ්‍යම පාන්තික දායකයන් සමඟ වඩාත් සමීපව කටයුතු කලහ. මේ හේතුවෙන් 18 හා 19 වන සියවස් වල මධ්‍යම පංතියේ බලය වැඩි විය. එසේම කුලවාදයට එරෙහි භික්ෂු පරපුරක් මෙතුළින් බිහිවූ අතර මෑත භාගයේදී අමරපුර මහා සංඝ සභාව රාමඤ්ඤ මහා නිකාය හා එක්ව එක් සාමග්‍රී ධර්ම සංඝ සභාවක් ලෙස ස්ථාපිත විය. එය ශාසන ඉතිහාසයේ වැදගත් සිදුවීමක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව==
{{main|උත්තරීතර මහානායක හිමි}}
අතීතයේ අනු නිකායන් 21 කට බෙදුණු අමප්‍රපුර නිකාය 1960 දශකයේ අගභාගයේදී අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් සහ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ඒකරාශී විය. ‘ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව’ පිහිටුවා 1969 ජුලි 13 වැනි දින මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයේ පිහිටි උපෝසථාඝාරයේ දී සියලු අමරපුර නිකායට පොදු උසස් පැවිදි කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වන ලදී. එම අවස්ථාවට ආණ්ඩුකාර ජනරාල් විලියම් ගොපල්ලව මහතා අනුග්‍රහය දක්වන ලදී. ලංකාව. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා උත්තරීතර මහානායක පදවියක් මෙම මුලපිරීමත් සමඟ නිර්මාණය වූ අතර එම ගෞරවනීය පදවිය දැරූ ප්‍රථම භික්ෂුව ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් පත් කරන ලදී.[3] උත්තරීතර මහානායක පදවියට අමතරව අමරපුර නිකායේ සභාපති තනතුරක් ද නිර්මාණය කර අමරපුර මහාසංඝ සභාවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත, අභිධජ මහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් (1896 - 1998) පත් කරන ලදී.[4] 2019 අගෝස්තු 16 දින, අමරපුර සහ රාමඤ්ඤ නිකාය, ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම බෞද්ධ සහෝදරත්වය බවට පත් කරමින්, අමරපුර-රාමඤ්ඤ සාමග්‍රී මහා සංඝ සභාව ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලදී.[1]

මෙතෙක් ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමිපාණන් වහන්සේලා මෙසේය. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!නම 
!සිට
!දක්වා

|-
|1
| [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමි]]
|1969 ජූලි 13
|2003 සැප්තැම්බර් 9
|-
|2
|අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ඤාණිස්සර මහනාහිමි
| සැප්තැම්බර් 2003
|3 අප්‍රේල් 2017
|-
|3
|[[පූජ්‍ය කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි|අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මවාස මහනාහිමි]]
|3 අගෝස්තු 2017
|22 මාර්තු 2021
|-
|4
|අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්දසිරි මහනාහිමි
|20 ජූලි 2021
|16 මැයි 2023
|-
|5
|අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහනාහිමි
|26 නොවැම්බර් 2024
|වර්තමානය
|}

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ පරිපාලනමය ව්‍යුහය==
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:650px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #ff9933; background-color:#fffaf5; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#ff9933; color:black; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:15px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ පරිපාලන ගැලීම් සටහන
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:10px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#ffebd6; padding:8px 15px; border:2px solid #ff9933; border-radius:4px; font-weight:bold;&quot;&gt;උත්තරීතර මහානායක ධුරය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:18px; color:#ff9933; margin:5px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#fff0db; padding:8px 15px; border:1px solid #ff9933; border-radius:4px; font-weight:bold;&quot;&gt;සමස්ත අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සභාපති ඇතුළු නිලධාරී මණ්ඩලය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:18px; color:#ff9933; margin:5px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:11px; color:#666; font-style:italic; margin-bottom:15px;&quot;&gt;

(පහත දැක්වෙන සියලුම පාර්ශවයන් සමාන්තර මට්ටමකින් නියෝජනය වේ)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

* '''අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|තපෝවන සම්ප්‍රදාය}}}}''' 
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|මහමෙව්නාව සංඝ සභාව (අසපු සංචිතය)}}}}'''

* '''අමරපුර අඹගහපිටිය පාර්ශවය&lt;br&gt;(අමරපුර මූල මහා නිකාය)'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|අමරපුර ශ්‍රී සද්ධර්මෝදය සංඝ සභාව&lt;br&gt;(සිරිසුගත සාසනෝදය සංඝ සභාව)}}}}'''

* '''අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සම්බුද්ධ සාසනෝදය සංඝ සභාව'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''උඩරට අමරපුර පාර්ශවය 
: ↳ මහානායක ධුරය 
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික මාතර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|අරිසිමලේ වන සෙනසුන් සංචිතය}}}}'''

* '''අමරපුර ශ්‍රී ධර්මාරාම සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර අරියවංශ සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර භ්‍රම්මවංශාභිධජ සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර මහා නිකායේ වජිරවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සිරිසුමන (දඩලු) පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ඉද්දමල්ගොඩ විහාර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''ඌව අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ඌව උඩුකිඳ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර රාස්සගල පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ස්වේජින් පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''සබරගමු අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව


&lt;/div&gt;

==අමරපුර සංඝ සභාවේ පාර්ශවයක ධුරයන් බෙදීයාමේ සංවිධාන ව්‍යුහය==
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:750px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #ff9933; background-color:#fffaf5; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#ff9933; color:black; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
අමරපුර සංඝ සභාවේ නිකාය පාර්ශවයක ධුරයන් බෙදීයාමේ සංවිධාන ව්‍යුහය
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:15px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#ffe0b3; padding:6px 15px; border:1px solid #ff9933; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;අමරපුර නිකායික පාර්ශවය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;මහානායක හිමි&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අනුනායක හිමිවරුන්&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;ත්‍රිංශත්වර්ගික විධායක සංඝ සභාව&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#fff; padding:5px 10px; border:1px solid #ff9933; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;විධායක කාරක සංඝ සභාව&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px dashed #ff9933; margin:15px 0;&quot;&gt;

{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;10&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''ලේඛකාධිකාරී ධුරය'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;

* &lt;small&gt;මහා ලේඛකාධිකාරී හිමි&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ලේඛකාධිකාරී හිමි&lt;/small&gt;

| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''ප්‍රධාන සංඝනායක'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;පළාත් ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;

| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''අධිකරණ සංඝනායක'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රධාන අධිකරණ සංඝනායක හිමි&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;පළාත් අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
::: ↳ &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:::: ↳ &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු උප අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;

|}

&lt;/div&gt;

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහ නිකායේ පාර්ශවයන්හි මහානායක හිමිවරු==
{{main|උත්තරීතර මහානායක හිමි}}

&quot;උත්තරීතර මහානායක ධුරය&quot; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සතු විශේෂ ධුරයකි.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;width=&quot;100%&quot; style=&quot;background:#ffffff;&quot; 
|-
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | පාර්ශවය 
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | මහානායක හිමි
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | අනුනායක හිමි
|-
|සියලු පාර්ශව නියෝජනය කරනු ලබන උත්තරීතර මහානායක ධුරය  
|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහානායක හිමි
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර මහ නිකායේ රාස්සගල පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ - සමස්ථ අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි

ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන,බළංගොඩ
|මහෝපාධ්‍යාය පූජ්‍ය පල්ලේවෙල විසුද්ධාජීව අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී සුධර්ශනාරාමය,බෙලිහුල්ඔය
|-
|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය
|ශ්‍රී සරණපාලවංශාලංකාර ආචාර්ය අතිපූජ්‍ය දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

පරම විචිත්‍රාරාම රාජමහා විහාරය,දෙවිනුවර
|1.පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ


ශාන්ති පදනම සහ සේරුවිල බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය,බෞද්ධාලෝක මාවත,කොළඹ


2.අතිපූජ්‍ය තපෝවනයේ නිවාත අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

අභයභූමි තපෝවනය,කෑගල්ල 

3.පූජ්‍ය තපෝවනයේ මිතභානි අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ගෝතම තපෝවනය,කලපළුවාව,රාජගිරිය 

|-
|අමරපුර මූලවංශික පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය අහුංගල්ලේ විමලධම්මතිස්ස මහානායක හිමි

අම්බරුක්කාරාම මූල මහා විහාරය,බලපිටිය 
|1.පූජ්‍ය යෝගියානේ සෝභිතතිස්ස අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ජයසින්දරාරමය,යෝගියා

2.පූජ්‍ය කළුවාමෝදර සීලරතනතිස්ස අනුනායක හිමි

කේෂ්ථාසන්න මහා විහාරය,අලුත්ගම 
|-
|අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය 
|අතිපූජ්‍ය අහුංගල්ලේ සිරි සීලවිසුද්ධි මහානායක හිමි

රංගිරි උල්පත් රජමහා විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය 
|පූජ්‍ය කොස්‌ගොඩ සුභූති අනුනායක හිමි

සංඝරාජ විහාරය, අම්බලන්ගොඩ 
|-
|උඩරට අමරපුර පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය පූජ්‍ය නිකපොත චන්දජෝති (වැඩබලන මහානායක) ස්වාමින්වහන්සේ

ඥාණානන්ද බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය, මාදිවෙල, 
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය අතිපූජ්‍ය කහපොළ සුගතරතන මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ 

රන්කොත් විහාරය,පානදුර
|නොපවතී.
|-
|ශ්‍රි ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ අඹගහපිටිය පාර්ශ්වය 
|අතිපූජ්‍ය මාදම්පාගම අස්සජි තිස්ස මහානායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ඉසිපතනාරාමය,වින්සන්ට් පෙරේරා මාවත, කොළඹ 14
|පූජ්‍ය රන්දොඹේ සුමනාලෝකතිස්ස අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

එනසරුක්ඛාරාමය,නවුත්තුඩුව
|-
|අමරපුර ශ්‍රී ධම්මරක්ෂිත නිකාය
|අතිපූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

සිරි වජිරාරාමය,කොළඹ 05
|පූජ්‍ය වටගෙදර විමලබුද්ධි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

සිරි පඤ්ඤාතිලකාරාමය,මහරගම
|-
|අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික මාතර පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ සුධම්ම මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී විජයාරාමය,අම්බලන්ගොඩ
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර අරියවංශ සද්ධම්ම යුක්තික පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය එගොඩමුල්ලේ අමරමෝලි තිස්ස මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

විද්‍යාසාගර පිරිවෙන, රිදීගම
|1.පූජ්‍ය වල්පොල විමලඥාන  අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ගංගාරාම මහ විහාරය,පෑලියගොඩ

2.පූජ්‍ය නවගමුවේ රේවත නායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී පුෂ්පාරාමය,පැපිලියවෙල

3.පූජ්‍ය ඉහළමුල්ලේ සුගුණවංශ අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී බෝධිරාජාරාම මූලමහා විහාරය,අංකුඹුර
|-
|අමරපුර මහා නිකායේ වජිරවංශ පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය පල්ලෙකන්දේ රතනසාර මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී සාරිපුත්තාරාමය,නාරාහේන්පිට, කොළඹ 08 
|-
|අමරපුර සිරිසුමන (දඩලු) පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය කොළොන්නාවේ සිරි සුමංගල මහානායක ස්වාමීන් වහනසේ

ශ්‍රී දෙව්රම් මහා විහාරය,පන්නිපිටිය
|1.පූජ්‍ය කථලුවේ රතනසීහ අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී සම්බුද්ධජයන්ති විහාරය,මොරටුව
2.පූජ්‍ය පල්ලේපොල දේවානන්ද  අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ජයන්ති මහා විහාරය,ගලලියද්ද,මාබෝවල
|-
|අමරපුර චූලගන්ඨි පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

උල්ගල පුරාණ විහාරය,ගන්තුන
|1.අතිපූජ්‍ය කරව්වේ විජයතිස්ස අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

නන්දන විහාරය,පිටිගල

2.පූජ්‍ය වැලිතර අමරනන්ද අනූනායක ස්වාමින් වහන්සේ

පුලිිනතරාමය,අහුංගල්ල

3.අතිපූජ්‍ය රදාවඩුන්නේ අස්සජි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

පාරමී ධර්මාශ්‍රමය,රදාවඩුන්න
|-
|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශ්වය
|අතිපුජ්‍ය  කදන්ගොඩ සද්ධානන්ද (වැඩබලන මහානායක) ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී ශෛාරාම මහා විහාරය,බලංගොඩ
|පූජ්‍ය පලීගල නාරද අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී පූෂ්පාරාම අසූමහා ශ්‍රවක මහා විහාරය,ඇහැලියගොඩ.
|-
|අමරපුර මහා නිකාය ඉද්දමල්ගොඩ විහාර පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය කදන්ගොඩ සමිත මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී විජයින්දාරාමය,කහවත්ත
|1.පූජ්‍ය කරවිට සුජාත අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

සිරිනිවාසාරාම මූලමහා විහාරය,උඩකරවිට

2.පූජ්‍ය පැල්මඩුල්ලේ රතනසිරි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

සුදර්මෝදය පිරිවෙන,පැල්මඩුල්ල
|}

== අයත් පාර්ශව ==
අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායට ඒකරාශී වීමට පෙර, අමරපුර නිකාය අනුශාසනා 21 කට නොඅඩු ලෙස බෙදා ඇත.&lt;ref name=&quot;subordrs&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html |title=Maha Sangha of Sri Lanka |website=metta.lk/ |access-date=2010-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306174930/http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html |archive-date=2010-03-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; මෙම උප නියමයන් කුල භේද සහ ප්‍රාදේශීය වෙනස්කම් ඔස්සේ ගොඩනැගුණු බව විශ්වාස කෙරේ.

#අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය 
#උඩරට අමරපුර සාමග්‍රි සංඝ සභාව 
#අමරපුර ඌව උඩුකිඳ පාර්ශවය 
#ඌව අමරපුර පාර්ශවය 
#අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය
#අමරපුර එක්නැළිගොඩ පාර්ශවය
#අමරපුර ඉද්දමල්ගොඩ පාර්ශවය
#අමරපුර රාස්සගල පාර්ශවය
#අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය 
#අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශවය
#අමරපුර අඹගහපිටිය පාර්ශවය
#අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්‍ෂිත පාර්ශවය 
#අමරපුර සද්ධම්මයුත්තික පාර්ශවය 
#අමරපුර වජිරවංශ පාර්ශවය
#අමරපුර සිරි සුමන පාර්ශවය
#අමරපුර ස්වේජින් පාර්ශවය 
#අමරපුර භ්‍රම්මවංශාභිධජ පාර්ශවය 
#අමරපුර චූලගණ්ඨි පාර්ශවය 
#උඩරට අමරපුර නිකාය(උඩරට අමරපුර පාර්ශවය)
#අමරපුර සම්බුද්ධ සාසනෝදය සංඝ සභාව
#[[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවය]]

මීට අමතරව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායට අයත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ &quot;මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව&quot; නමින් භික්ෂූන් වහන්සේ 1000කට ආසන්න සංඝ සභාවක් ද පවතී.

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== අමතර කියවීමට ==
* Gombrich, Richard. ''Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo''. Oxon, England: Routledge and Kegan Paul, Ltd., 2004.
* [https://web.archive.org/web/20090201174605/http://dailynews.lk/2003/09/17/fea09.html Rohan L. Jayetilleke, 'The bi-centennial of the Amarapura Maha Nikaya of Sri Lanka', ''Daily News'', 17 September 2003] accessed 16 December 2005.
* [https://web.archive.org/web/20100306174930/http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html Main Orders of the Sangha] (metta.lk)

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ නිකායන් සහ පාර්ශව]]</text>
      <sha1>0hgc1v6kcdfk2457pmzg5d0iwon06m4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794355</id>
      <parentid>794234</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43019" sha1="sz51cu6649xy1es9yxcws8algoztvkw" xml:space="preserve">{{Pp-vandalism|small=yes}}{{Pp-move-vandalism}}
{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය 
| name            = මහා විහාර වංශික&lt;br&gt; ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| native_name     = අමරපුර මහා නිකාය 
| native_name_lang= th
| image           = File:logo of Amrapura Nikaya.jpg
| image_size      = 250px
| caption         = අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ නිල ලාංඡනය 

| abbreviation    = අමරපුර
| formation       = 1802
| founder          = වැලිතර ඤාණවිමලතිස්ස මහානායක හිමි

| type            = බෞද්ධ භික්ෂු නිකාය
| status          = ථේරවාද බෞද්ධ භික්ෂු නිකාය
| purpose         = කුලභේදය නොසලකා පාරිශුද්ධ උපසම්පදාව ලබා දීම සහ පිරිසිදු ථේරවාද ධර්ම ප්‍රචාරය 

| headquarters    = ●කොළඹ අමරපුර මහා සංඝ සභා කාර්යාලය - සමස්ත අමරපුර සංඝ සභාව සඳහා &lt;br&gt;● වැලිතර අඹගහපිටිය ශ්‍රී අම්බරුක්ඛාරාම මූල මහා විහාරය  - අමරපුර මූල මහා නිකාය&lt;br&gt;● දොඩන්දූව ශෛලබිම්බාරාම මූල මහා විහාරය - අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය

| location        = ශ්‍රී ලංකාව සහ ලෝකය පුරා 

| region_served   = 
| membership      = 

| language        = සිංහල,පාලි,ඉංග්‍රීසි,සංස්කෘත

| leader_title    = උත්තරීතර මහානායක පදවිය
| leader_name     = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි]]&lt;br&gt;(2024 සිට)

| parent_organization = 
| website         = 
| remarks         = 
}}

'''ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය''' නැතහොත් '''ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව''' යනු වර්ෂ 1802 දී ආරම්භ කරන ලද ශ්‍රී ලාංකීය පැවිදි නිකායකි. එය එවකට බුරුමයේ කොන්බෝං රාජවංශයේ අගනුවර වූ අමරපුර නගරය මුල්කොට නම් කර ඇත. අමරපුර නිකායේ හිමිවරු ථෙරවාදී බෞද්ධයෝය. 2019 අගෝස්තු 16 වන දින අමරපුර සහ රාමඤ්ඤ නිකායන් ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම බෞද්ධ නිකාය බවට පත් කරමින්, අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකාය ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලදී.&lt;ref name=unity&gt;[http://www.themorning.lk/amarapura-and-ramanna-denominations-unified/ Amarapura and Ramanna denominations unified], the Morning Lanka, accessed 2019.08.17&lt;/ref&gt;

==අතීතය==
18 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට ලක්දිව උපසම්පදාව නැති වී ගොස් තිබුණි. ශ්‍රී ලංකාවේ බුදු සසුන තෙවරක්ම පිරිහුණු අතර එය නැවත ඇති කිරීමට ගත් උත්සාහය ව්‍යර්ථ විය. එමනිසා කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රාජ්‍ය සමයේ (1747 - 1782) වැලිවිට සරණංකර මාහිමිපානන්ගේ ආරාධනාවෙන් උපාලි නම් තෙරණුවන් වහන්සේ නමක් 1753දී මහනුවරට වැඩම කර උපසම්පදාව නැවත පිහිට වු අතර, එය සියම් නිකාය නම්වේ. එයට හේතුව උපසම්පදාව රැගෙන ආවේ සියම් දේශයෙන් වීමයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.divaina.com/2010/01/20/feature02.html |title=ගණින්නාන්සේලා කියවිය යුතු සංඝරජ වැලවිට සරණංකර චරිතය |access-date=2010-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120202643/http://www.divaina.com/2010/01/20/feature02.html |archive-date=2017-01-20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Image:Most Venerable Walitota Sri Gnanawimalatisssa Maha Thera (1766-1833).jpg|thumb|right|238px|ශ්‍රීමත් පරම පූජ්‍යතර මහා ධම්ම රාජාධි රාජගුරු ගණාචරිය ශ්‍රී විභූෂණ වැලිතර (අඹගහපිටිය) ශ්‍රී ඤාණවිමලතිස්සාභිධාන මහා නාහිමිපාණන් වහන්සේ (ශ්‍රී  ලංකා අමරපුර නිකායේ නිර්මාතෘ)]]

බුදු දහම නැවත ස්ථාපිත කර දශකයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු 1764 දී එම නිකායට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලා කණ්ඩායමක් එක්ව එම නිකායේ උපසම්පදාව ලැබීමට ගොවිගම කුලයට අයත් විය යුතු බවට නීතියක් පැනවීය. මෙම සමයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ විනය නොසලකා හැර තිබුණු අතර, සමහර භික්ෂුන් වහන්සේලා වතුපිටි අයත් කරගෙන අඹුදරුවන් සමඟ පුද්ගලික නිවාස වල ජීවත් වුහ. ඔවුන් තන්නාසි නමින් හැඳින්වේ. මෙම සම‍යේදී ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළ බඩ ප්‍රදේශය ලන්දේසී ආක්‍රමණ වලට ලක්වෙමින් පැවතුණි. 

සියම් නිකායේ මෙම ගොවිගම කුල භේදයට විරෝධය පල කෙරමින් වෙනත් කුල වලට අයත් භික්ෂුන් වහන්සේලා රජුගේ අනුග්‍රහය නොලබමින් උපසම්පදා උත්සව 2 ක් 1772 දී තොටගමුව විහාරයේදී ද, 1796 දී තංගල්ලේදී ද පැවැත්විය. නමුත් සියම් නිකාය මෙය විනය නීති කැඩීමක් බව පවසා ඒවාට අනුමැතිය ලබා නොදුන්හ.

===ආරම්භය===
ගොවිගම කුලවාදයත්, ක්‍රි .ව. 1762 ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහයන් විසින් පැනවූ කතිකාවතත් කරණකොටගෙන වෙරළබඩ පළාත් වල විසු භික්ෂුන් වහන්සේලාට උපසම්පදා භාවය ලබාගත නොහැකි විය. මෙම තත්ත්වය වෙනස් කිරීමට සිතූ 1779 දී අඹගහපිටියේ ඤාණවිමලතිස්ස නම් භික්ෂුන් වහන්සේ නමක් තවත් සාමණේර හිමිවරුන් කණ්ඩායමක් සමඟ පහතරට ධනවත් දානපතියෙකුගේ අනුග්‍රහය සහිතව උපසම්පදාව ලබා ගැනීම සඳහා බුරුමය වෙත පිටත්වුහ. 1800 දී බුරුමයේ සංඝරාජ මාහිමියන් අතින් ඔවුන් උපසම්පදාව ලැබීය.
මෙම කණ්ඩායම 1802 දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ. එහිදී ඔවුන් සමඟ පැමිණි ජ්‍යෙෂ්ඨ මියන්මාර් භික්ෂුන් අතින් බලපිටිය මාදු ගඟේ තනවන ලද විශේෂ සීමා මාලකයක වෙසක් පුන් පොහොය දිනයේදී උපසම්පදා උළෙලක් පැවැත්විණි. ඒ සමගින්මෙ පරම පූජ්‍යතර මහා ධම්ම රාජාධි රාජගුරු ගණාචරිය ශ්‍රී විභූෂණ අඹගහපිටියේ ශ්‍රී ඤාණවිමලතිස්සාභිධාන මහා නාහිමිපාණන් වහන්සේගේ ආදිකර්තෘත්වයෙන් වැලිතර අඹගහපිටියේ ශ්‍රී අම්බරුක්ඛාරාම මූල මහා විහාරය කේන්ද්‍ර කරගනිමින් අමරපුර සමාගම නම් වූ නවනිකායක් ඇරඹි අතර ආරම්භයේ දීම පහතරටට පමණක් සීමා නොවී උඩරට ඇතුළු සමස්ත සිරිලක සිසාරා පූජ්‍යතර බෝගහපිටියේ ශ්‍රී ධම්මජ්ජෝති මහනාහිමි, පූජ්‍යතර කපුගම ශ්‍රී ධම්මක්ඛන්ධ මහනාහිමි, පූජ්‍යතර කතළුවේ ශ්‍රී ගුණරතන තිස්ස මහනාහිමි, පූජ්‍යතර අත්තුඩාවේ ශ්‍රී ධම්මරක්ඛිත මහනාහිමි යන මහා ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේලාගේ උත්සාහයේ ප්‍රතිඵල වශයෙන් මහා නිකායක් වශයෙන් ව්‍යාප්ත කෙරිණ.

===නිල පිලිගැනීම===
සලාගම, කරාව හා දුරාව කුල වලට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලාද බුරුමය වෙත ගොස් උපසම්පදාව ලබාගත් අතර, 1810 දී බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව අමරපුර නිකායේ උපසම්පදාව පිළිගන්නා බවට නිවේදනයක් නිකුත් කළේය. නමුත් සියම් නිකාය විසින් බුදුදහමට පටහැනිව සිදුකල මෙම ක්‍රියාව හේතුවෙන් කුල වශයෙන් බෙදීමට ලක්විය.

==වැදගත්කම==
අමරපුර නිකායේ ආරම්භය ශ්‍රී ලාංකික බුදුදහමේ හා සමාජයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි. පළමුවරට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය රහිතව බුදුදහම වෙනුවෙන් කැපවුනු ගිහි දානපතියන් මුල් වීමෙන් නව නිකායන් බිහිවිය. එම හේතුවෙන්  වෙනත් නිකායන් මෙන් නොව අමරපුර නිකාය රාජ්‍ය බලය හා රජතුමාගෙන් නිදහස් විය. ඒ වෙනුවට මධ්‍යම පාන්තික දායකයන් සමඟ වඩාත් සමීපව කටයුතු කලහ. මේ හේතුවෙන් 18 හා 19 වන සියවස් වල මධ්‍යම පංතියේ බලය වැඩි විය. එසේම කුලවාදයට එරෙහි භික්ෂු පරපුරක් මෙතුළින් බිහිවූ අතර මෑත භාගයේදී අමරපුර මහා සංඝ සභාව රාමඤ්ඤ මහා නිකාය හා එක්ව එක් සාමග්‍රී ධර්ම සංඝ සභාවක් ලෙස ස්ථාපිත විය. එය ශාසන ඉතිහාසයේ වැදගත් සිදුවීමක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව==
{{main|උත්තරීතර මහානායක හිමි}}
අතීතයේ අනු නිකායන් 21 කට බෙදුණු අමප්‍රපුර නිකාය 1960 දශකයේ අගභාගයේදී අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් සහ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ඒකරාශී විය. ‘ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව’ පිහිටුවා 1969 ජුලි 13 වැනි දින මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයේ පිහිටි උපෝසථාඝාරයේ දී සියලු අමරපුර නිකායට පොදු උසස් පැවිදි කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වන ලදී. එම අවස්ථාවට ආණ්ඩුකාර ජනරාල් විලියම් ගොපල්ලව මහතා අනුග්‍රහය දක්වන ලදී. ලංකාව. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා උත්තරීතර මහානායක පදවියක් මෙම මුලපිරීමත් සමඟ නිර්මාණය වූ අතර එම ගෞරවනීය පදවිය දැරූ ප්‍රථම භික්ෂුව ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් පත් කරන ලදී.[3] උත්තරීතර මහානායක පදවියට අමතරව අමරපුර නිකායේ සභාපති තනතුරක් ද නිර්මාණය කර අමරපුර මහාසංඝ සභාවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත, අභිධජ මහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් (1896 - 1998) පත් කරන ලදී.[4] 2019 අගෝස්තු 16 දින, අමරපුර සහ රාමඤ්ඤ නිකාය, ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම බෞද්ධ සහෝදරත්වය බවට පත් කරමින්, අමරපුර-රාමඤ්ඤ සාමග්‍රී මහා සංඝ සභාව ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලදී.[1]

මෙතෙක් ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමිපාණන් වහන්සේලා මෙසේය. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!නම 
!සිට
!දක්වා

|-
|1
| [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමි]]
|1969 ජූලි 13
|2003 සැප්තැම්බර් 9
|-
|2
|අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ඤාණිස්සර මහනාහිමි
| සැප්තැම්බර් 2003
|3 අප්‍රේල් 2017
|-
|3
|[[පූජ්‍ය කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි|අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මවාස මහනාහිමි]]
|3 අගෝස්තු 2017
|22 මාර්තු 2021
|-
|4
|අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්දසිරි මහනාහිමි
|20 ජූලි 2021
|16 මැයි 2023
|-
|5
|අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහනාහිමි
|26 නොවැම්බර් 2024
|වර්තමානය
|}

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ පරිපාලනමය ව්‍යුහය==
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:650px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #ff9933; background-color:#fffaf5; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#ff9933; color:black; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:15px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ පරිපාලන ගැලීම් සටහන
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:10px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#ffebd6; padding:8px 15px; border:2px solid #ff9933; border-radius:4px; font-weight:bold;&quot;&gt;උත්තරීතර මහානායක ධුරය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:18px; color:#ff9933; margin:5px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#fff0db; padding:8px 15px; border:1px solid #ff9933; border-radius:4px; font-weight:bold;&quot;&gt;සමස්ත අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සභාපති ඇතුළු නිලධාරී මණ්ඩලය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:18px; color:#ff9933; margin:5px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:11px; color:#666; font-style:italic; margin-bottom:15px;&quot;&gt;

(පහත දැක්වෙන සියලුම පාර්ශවයන් සමාන්තර මට්ටමකින් නියෝජනය වේ)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

* '''අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|තපෝවන සම්ප්‍රදාය}}}}''' 
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|මහමෙව්නාව සංඝ සභාව (අසපු සංචිතය)}}}}'''

* '''අමරපුර අඹගහපිටිය පාර්ශවය&lt;br&gt;(අමරපුර මූල මහා නිකාය)'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|අමරපුර ශ්‍රී සද්ධර්මෝදය සංඝ සභාව&lt;br&gt;(සිරිසුගත සාසනෝදය සංඝ සභාව)}}}}'''

* '''අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සම්බුද්ධ සාසනෝදය සංඝ සභාව'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''උඩරට අමරපුර පාර්ශවය 
: ↳ මහානායක ධුරය 
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික මාතර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|අරිසිමලේ වන සෙනසුන් සංචිතය}}}}'''

* '''අමරපුර ශ්‍රී ධර්මාරාම සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර අරියවංශ සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර භ්‍රම්මවංශාභිධජ සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර මහා නිකායේ වජිරවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සිරිසුමන (දඩලු) පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ඉද්දමල්ගොඩ විහාර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''ඌව අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ඌව උඩුකිඳ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර රාස්සගල පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ස්වේජින් පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''සබරගමු අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව


&lt;/div&gt;

==අමරපුර සංඝ සභාවේ පාර්ශවයක ධුරයන් බෙදීයාමේ සංවිධාන ව්‍යුහය==
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:750px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #ff9933; background-color:#fffaf5; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#ff9933; color:black; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
අමරපුර සංඝ සභාවේ නිකාය පාර්ශවයක ධුරයන් බෙදීයාමේ සංවිධාන ව්‍යුහය
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:15px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#ffe0b3; padding:6px 15px; border:1px solid #ff9933; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;අමරපුර නිකායික පාර්ශවය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;මහානායක හිමි&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අනුනායක හිමිවරුන්&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;ත්‍රිංශත්වර්ගික විධායක සංඝ සභාව&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#fff; padding:5px 10px; border:1px solid #ff9933; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;විධායක කාරක සංඝ සභාව&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px dashed #ff9933; margin:15px 0;&quot;&gt;

{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;10&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''ලේඛකාධිකාරී ධුරය'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;

* &lt;small&gt;මහා ලේඛකාධිකාරී හිමි&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ලේඛකාධිකාරී හිමි&lt;/small&gt;

| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''ප්‍රධාන සංඝනායක'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;පළාත් ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;

| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''අධිකරණ සංඝනායක'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රධාන අධිකරණ සංඝනායක හිමි&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;පළාත් අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
::: ↳ &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:::: ↳ &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු උප අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;

|}

&lt;/div&gt;

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහ නිකායේ පාර්ශවයන්හි මහානායක හිමිවරු==
{{main|උත්තරීතර මහානායක හිමි}}

&quot;උත්තරීතර මහානායක ධුරය&quot; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සතු විශේෂ ධුරයකි.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;width=&quot;100%&quot; style=&quot;background:#ffffff;&quot; 
|-
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | පාර්ශවය 
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | මහානායක හිමි
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | අනුනායක හිමි
|-
|සියලු පාර්ශව නියෝජනය කරනු ලබන උත්තරීතර මහානායක ධුරය  
|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහානායක හිමි
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර මහ නිකායේ රාස්සගල පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ - සමස්ථ අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි

ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන,බළංගොඩ
|මහෝපාධ්‍යාය පූජ්‍ය පල්ලේවෙල විසුද්ධාජීව අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී සුධර්ශනාරාමය,බෙලිහුල්ඔය
|-
|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය
|ශ්‍රී සරණපාලවංශාලංකාර ආචාර්ය අතිපූජ්‍ය දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

පරම විචිත්‍රාරාම රාජමහා විහාරය,දෙවිනුවර
|1.පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ


ශාන්ති පදනම සහ සේරුවිල බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය,බෞද්ධාලෝක මාවත,කොළඹ


2.අතිපූජ්‍ය තපෝවනයේ නිවාත අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

අභයභූමි තපෝවනය,කෑගල්ල 

3.පූජ්‍ය තපෝවනයේ මිතභානි අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ගෝතම තපෝවනය,කලපළුවාව,රාජගිරිය 

|-
|අමරපුර මූලවංශික පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය අහුංගල්ලේ විමලධම්මතිස්ස මහානායක හිමි

අම්බරුක්කාරාම මූල මහා විහාරය,බලපිටිය 
|1.පූජ්‍ය යෝගියානේ සෝභිතතිස්ස අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ජයසින්දරාරමය,යෝගියා

2.පූජ්‍ය කළුවාමෝදර සීලරතනතිස්ස අනුනායක හිමි

කේෂ්ථාසන්න මහා විහාරය,අලුත්ගම 
|-
|අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය 
|අතිපූජ්‍ය අහුංගල්ලේ සිරි සීලවිසුද්ධි මහානායක හිමි

රංගිරි උල්පත් රජමහා විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය 
|පූජ්‍ය කොස්‌ගොඩ සුභූති අනුනායක හිමි

සංඝරාජ විහාරය, අම්බලන්ගොඩ 
|-
|උඩරට අමරපුර පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය පූජ්‍ය නිකපොත චන්දජෝති (වැඩබලන මහානායක) ස්වාමින්වහන්සේ

ඥාණානන්ද බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය, මාදිවෙල, 
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය අතිපූජ්‍ය කහපොළ සුගතරතන මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ 

රන්කොත් විහාරය,පානදුර
|නොපවතී.
|-
|ශ්‍රි ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ අඹගහපිටිය පාර්ශ්වය 
|අතිපූජ්‍ය මාදම්පාගම අස්සජි තිස්ස මහානායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ඉසිපතනාරාමය,වින්සන්ට් පෙරේරා මාවත, කොළඹ 14
|පූජ්‍ය රන්දොඹේ සුමනාලෝකතිස්ස අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

එනසරුක්ඛාරාමය,නවුත්තුඩුව
|-
|අමරපුර ශ්‍රී ධම්මරක්ෂිත නිකාය
|අතිපූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

සිරි වජිරාරාමය,කොළඹ 05
|පූජ්‍ය වටගෙදර විමලබුද්ධි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

සිරි පඤ්ඤාතිලකාරාමය,මහරගම
|-
|අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික මාතර පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ සුධම්ම මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී විජයාරාමය,අම්බලන්ගොඩ
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර අරියවංශ සද්ධම්ම යුක්තික පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය එගොඩමුල්ලේ අමරමෝලි තිස්ස මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

විද්‍යාසාගර පිරිවෙන, රිදීගම
|1.පූජ්‍ය වල්පොල විමලඥාන  අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ගංගාරාම මහ විහාරය,පෑලියගොඩ

2.පූජ්‍ය නවගමුවේ රේවත නායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී පුෂ්පාරාමය,පැපිලියවෙල

3.පූජ්‍ය ඉහළමුල්ලේ සුගුණවංශ අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී බෝධිරාජාරාම මූලමහා විහාරය,අංකුඹුර
|-
|අමරපුර මහා නිකායේ වජිරවංශ පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය පල්ලෙකන්දේ රතනසාර මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී සාරිපුත්තාරාමය,නාරාහේන්පිට, කොළඹ 08 
|-
|අමරපුර සිරිසුමන (දඩලු) පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය කොළොන්නාවේ සිරි සුමංගල මහානායක ස්වාමීන් වහනසේ

ශ්‍රී දෙව්රම් මහා විහාරය,පන්නිපිටිය
|1.පූජ්‍ය කථලුවේ රතනසීහ අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී සම්බුද්ධජයන්ති විහාරය,මොරටුව
2.පූජ්‍ය පල්ලේපොල දේවානන්ද  අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ජයන්ති මහා විහාරය,ගලලියද්ද,මාබෝවල
|-
|අමරපුර චූලගන්ඨි පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

උල්ගල පුරාණ විහාරය,ගන්තුන
|1.අතිපූජ්‍ය කරව්වේ විජයතිස්ස අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

නන්දන විහාරය,පිටිගල

2.පූජ්‍ය වැලිතර අමරනන්ද අනූනායක ස්වාමින් වහන්සේ

පුලිිනතරාමය,අහුංගල්ල

3.අතිපූජ්‍ය රදාවඩුන්නේ අස්සජි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

පාරමී ධර්මාශ්‍රමය,රදාවඩුන්න
|-
|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශ්වය
|අතිපුජ්‍ය  කදන්ගොඩ සද්ධානන්ද (වැඩබලන මහානායක) ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී ශෛාරාම මහා විහාරය,බලංගොඩ
|පූජ්‍ය පලීගල නාරද අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී පූෂ්පාරාම අසූමහා ශ්‍රවක මහා විහාරය,ඇහැලියගොඩ.
|-
|අමරපුර මහා නිකාය ඉද්දමල්ගොඩ විහාර පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය කදන්ගොඩ සමිත මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී විජයින්දාරාමය,කහවත්ත
|1.පූජ්‍ය කරවිට සුජාත අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

සිරිනිවාසාරාම මූලමහා විහාරය,උඩකරවිට

2.පූජ්‍ය පැල්මඩුල්ලේ රතනසිරි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

සුදර්මෝදය පිරිවෙන,පැල්මඩුල්ල
|}

== අයත් පාර්ශව ==
අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායට ඒකරාශී වීමට පෙර, අමරපුර නිකාය අනුශාසනා 21 කට නොඅඩු ලෙස බෙදා ඇත.&lt;ref name=&quot;subordrs&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html |title=Maha Sangha of Sri Lanka |website=metta.lk/ |access-date=2010-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306174930/http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html |archive-date=2010-03-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; මෙම උප නියමයන් කුල භේද සහ ප්‍රාදේශීය වෙනස්කම් ඔස්සේ ගොඩනැගුණු බව විශ්වාස කෙරේ.

#අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය 
#උඩරට අමරපුර සාමග්‍රි සංඝ සභාව 
#අමරපුර ඌව උඩුකිඳ පාර්ශවය 
#ඌව අමරපුර පාර්ශවය 
#අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය
#අමරපුර එක්නැළිගොඩ පාර්ශවය
#අමරපුර ඉද්දමල්ගොඩ පාර්ශවය
#අමරපුර රාස්සගල පාර්ශවය
#අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය 
#අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශවය
#අමරපුර අඹගහපිටිය පාර්ශවය
#අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්‍ෂිත පාර්ශවය 
#අමරපුර සද්ධම්මයුත්තික පාර්ශවය 
#අමරපුර වජිරවංශ පාර්ශවය
#අමරපුර සිරි සුමන පාර්ශවය
#අමරපුර ස්වේජින් පාර්ශවය 
#අමරපුර භ්‍රම්මවංශාභිධජ පාර්ශවය 
#අමරපුර චූලගණ්ඨි පාර්ශවය 
#උඩරට අමරපුර නිකාය(උඩරට අමරපුර පාර්ශවය)
#අමරපුර සම්බුද්ධ සාසනෝදය සංඝ සභාව
#[[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවය]]

මීට අමතරව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායට අයත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ &quot;මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව&quot; නමින් භික්ෂූන් වහන්සේ 1000කට ආසන්න සංඝ සභාවක් ද පවතී.

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== අමතර කියවීමට ==
* Gombrich, Richard. ''Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo''. Oxon, England: Routledge and Kegan Paul, Ltd., 2004.
* [https://web.archive.org/web/20090201174605/http://dailynews.lk/2003/09/17/fea09.html Rohan L. Jayetilleke, 'The bi-centennial of the Amarapura Maha Nikaya of Sri Lanka', ''Daily News'', 17 September 2003] accessed 16 December 2005.
* [https://web.archive.org/web/20100306174930/http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html Main Orders of the Sangha] (metta.lk)

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ නිකායන් සහ පාර්ශව]]</text>
      <sha1>sz51cu6649xy1es9yxcws8algoztvkw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794356</id>
      <parentid>794355</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42986" sha1="lfi1tqu93ra3cw91sqhzy6e9rree4p2" xml:space="preserve">{{Pp-vandalism|small=yes}}{{Pp-move-vandalism}}
{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය 
| name            = මහා විහාර වංශික&lt;br&gt; ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| native_name     = අමරපුර මහා නිකාය 
| native_name_lang= th
| image           = File:logo of Amrapura Nikaya.jpg
| image_size      = 250px
| caption         = අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ නිල ලාංඡනය 

| abbreviation    = අමරපුර
| formation       = 1802
| founder          = වැලිතර ඤාණවිමලතිස්ස මහානායක හිමි

| type            = බෞද්ධ භික්ෂු නිකාය
| status          = ථේරවාද බෞද්ධ භික්ෂු නිකාය
| purpose         = කුලභේදය නොසලකා පාරිශුද්ධ උපසම්පදාව ලබා දීම සහ පිරිසිදු ථේරවාද ධර්ම ප්‍රචාරය 

| headquarters    = ●කොළඹ අමරපුර මහා සංඝ සභා කාර්යාලය - සමස්ත අමරපුර සංඝ සභාව සඳහා &lt;br&gt;● වැලිතර අඹගහපිටිය ශ්‍රී අම්බරුක්ඛාරාම මූල මහා විහාරය  - අමරපුර මූල මහා නිකාය&lt;br&gt;● දොඩන්දූව ශෛලබිම්බාරාම මූල මහා විහාරය - අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය

| location        = ශ්‍රී ලංකාව 

| region_served   = 
| membership      = 

| language        = සිංහල,පාලි,ඉංග්‍රීසි,සංස්කෘත

| leader_title    = උත්තරීතර මහානායක පදවිය
| leader_name     = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි]]&lt;br&gt;(2024 සිට)

| parent_organization = 
| website         = 
| remarks         = 
}}

'''ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය''' නැතහොත් '''ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව''' යනු වර්ෂ 1802 දී ආරම්භ කරන ලද ශ්‍රී ලාංකීය පැවිදි නිකායකි. එය එවකට බුරුමයේ කොන්බෝං රාජවංශයේ අගනුවර වූ අමරපුර නගරය මුල්කොට නම් කර ඇත. අමරපුර නිකායේ හිමිවරු ථෙරවාදී බෞද්ධයෝය. 2019 අගෝස්තු 16 වන දින අමරපුර සහ රාමඤ්ඤ නිකායන් ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම බෞද්ධ නිකාය බවට පත් කරමින්, අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකාය ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලදී.&lt;ref name=unity&gt;[http://www.themorning.lk/amarapura-and-ramanna-denominations-unified/ Amarapura and Ramanna denominations unified], the Morning Lanka, accessed 2019.08.17&lt;/ref&gt;

==අතීතය==
18 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට ලක්දිව උපසම්පදාව නැති වී ගොස් තිබුණි. ශ්‍රී ලංකාවේ බුදු සසුන තෙවරක්ම පිරිහුණු අතර එය නැවත ඇති කිරීමට ගත් උත්සාහය ව්‍යර්ථ විය. එමනිසා කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රාජ්‍ය සමයේ (1747 - 1782) වැලිවිට සරණංකර මාහිමිපානන්ගේ ආරාධනාවෙන් උපාලි නම් තෙරණුවන් වහන්සේ නමක් 1753දී මහනුවරට වැඩම කර උපසම්පදාව නැවත පිහිට වු අතර, එය සියම් නිකාය නම්වේ. එයට හේතුව උපසම්පදාව රැගෙන ආවේ සියම් දේශයෙන් වීමයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.divaina.com/2010/01/20/feature02.html |title=ගණින්නාන්සේලා කියවිය යුතු සංඝරජ වැලවිට සරණංකර චරිතය |access-date=2010-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120202643/http://www.divaina.com/2010/01/20/feature02.html |archive-date=2017-01-20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Image:Most Venerable Walitota Sri Gnanawimalatisssa Maha Thera (1766-1833).jpg|thumb|right|238px|ශ්‍රීමත් පරම පූජ්‍යතර මහා ධම්ම රාජාධි රාජගුරු ගණාචරිය ශ්‍රී විභූෂණ වැලිතර (අඹගහපිටිය) ශ්‍රී ඤාණවිමලතිස්සාභිධාන මහා නාහිමිපාණන් වහන්සේ (ශ්‍රී  ලංකා අමරපුර නිකායේ නිර්මාතෘ)]]

බුදු දහම නැවත ස්ථාපිත කර දශකයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු 1764 දී එම නිකායට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලා කණ්ඩායමක් එක්ව එම නිකායේ උපසම්පදාව ලැබීමට ගොවිගම කුලයට අයත් විය යුතු බවට නීතියක් පැනවීය. මෙම සමයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ විනය නොසලකා හැර තිබුණු අතර, සමහර භික්ෂුන් වහන්සේලා වතුපිටි අයත් කරගෙන අඹුදරුවන් සමඟ පුද්ගලික නිවාස වල ජීවත් වුහ. ඔවුන් තන්නාසි නමින් හැඳින්වේ. මෙම සම‍යේදී ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළ බඩ ප්‍රදේශය ලන්දේසී ආක්‍රමණ වලට ලක්වෙමින් පැවතුණි. 

සියම් නිකායේ මෙම ගොවිගම කුල භේදයට විරෝධය පල කෙරමින් වෙනත් කුල වලට අයත් භික්ෂුන් වහන්සේලා රජුගේ අනුග්‍රහය නොලබමින් උපසම්පදා උත්සව 2 ක් 1772 දී තොටගමුව විහාරයේදී ද, 1796 දී තංගල්ලේදී ද පැවැත්විය. නමුත් සියම් නිකාය මෙය විනය නීති කැඩීමක් බව පවසා ඒවාට අනුමැතිය ලබා නොදුන්හ.

===ආරම්භය===
ගොවිගම කුලවාදයත්, ක්‍රි .ව. 1762 ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහයන් විසින් පැනවූ කතිකාවතත් කරණකොටගෙන වෙරළබඩ පළාත් වල විසු භික්ෂුන් වහන්සේලාට උපසම්පදා භාවය ලබාගත නොහැකි විය. මෙම තත්ත්වය වෙනස් කිරීමට සිතූ 1779 දී අඹගහපිටියේ ඤාණවිමලතිස්ස නම් භික්ෂුන් වහන්සේ නමක් තවත් සාමණේර හිමිවරුන් කණ්ඩායමක් සමඟ පහතරට ධනවත් දානපතියෙකුගේ අනුග්‍රහය සහිතව උපසම්පදාව ලබා ගැනීම සඳහා බුරුමය වෙත පිටත්වුහ. 1800 දී බුරුමයේ සංඝරාජ මාහිමියන් අතින් ඔවුන් උපසම්පදාව ලැබීය.
මෙම කණ්ඩායම 1802 දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ. එහිදී ඔවුන් සමඟ පැමිණි ජ්‍යෙෂ්ඨ මියන්මාර් භික්ෂුන් අතින් බලපිටිය මාදු ගඟේ තනවන ලද විශේෂ සීමා මාලකයක වෙසක් පුන් පොහොය දිනයේදී උපසම්පදා උළෙලක් පැවැත්විණි. ඒ සමගින්මෙ පරම පූජ්‍යතර මහා ධම්ම රාජාධි රාජගුරු ගණාචරිය ශ්‍රී විභූෂණ අඹගහපිටියේ ශ්‍රී ඤාණවිමලතිස්සාභිධාන මහා නාහිමිපාණන් වහන්සේගේ ආදිකර්තෘත්වයෙන් වැලිතර අඹගහපිටියේ ශ්‍රී අම්බරුක්ඛාරාම මූල මහා විහාරය කේන්ද්‍ර කරගනිමින් අමරපුර සමාගම නම් වූ නවනිකායක් ඇරඹි අතර ආරම්භයේ දීම පහතරටට පමණක් සීමා නොවී උඩරට ඇතුළු සමස්ත සිරිලක සිසාරා පූජ්‍යතර බෝගහපිටියේ ශ්‍රී ධම්මජ්ජෝති මහනාහිමි, පූජ්‍යතර කපුගම ශ්‍රී ධම්මක්ඛන්ධ මහනාහිමි, පූජ්‍යතර කතළුවේ ශ්‍රී ගුණරතන තිස්ස මහනාහිමි, පූජ්‍යතර අත්තුඩාවේ ශ්‍රී ධම්මරක්ඛිත මහනාහිමි යන මහා ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේලාගේ උත්සාහයේ ප්‍රතිඵල වශයෙන් මහා නිකායක් වශයෙන් ව්‍යාප්ත කෙරිණ.

===නිල පිලිගැනීම===
සලාගම, කරාව හා දුරාව කුල වලට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලාද බුරුමය වෙත ගොස් උපසම්පදාව ලබාගත් අතර, 1810 දී බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව අමරපුර නිකායේ උපසම්පදාව පිළිගන්නා බවට නිවේදනයක් නිකුත් කළේය. නමුත් සියම් නිකාය විසින් බුදුදහමට පටහැනිව සිදුකල මෙම ක්‍රියාව හේතුවෙන් කුල වශයෙන් බෙදීමට ලක්විය.

==වැදගත්කම==
අමරපුර නිකායේ ආරම්භය ශ්‍රී ලාංකික බුදුදහමේ හා සමාජයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි. පළමුවරට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය රහිතව බුදුදහම වෙනුවෙන් කැපවුනු ගිහි දානපතියන් මුල් වීමෙන් නව නිකායන් බිහිවිය. එම හේතුවෙන්  වෙනත් නිකායන් මෙන් නොව අමරපුර නිකාය රාජ්‍ය බලය හා රජතුමාගෙන් නිදහස් විය. ඒ වෙනුවට මධ්‍යම පාන්තික දායකයන් සමඟ වඩාත් සමීපව කටයුතු කලහ. මේ හේතුවෙන් 18 හා 19 වන සියවස් වල මධ්‍යම පංතියේ බලය වැඩි විය. එසේම කුලවාදයට එරෙහි භික්ෂු පරපුරක් මෙතුළින් බිහිවූ අතර මෑත භාගයේදී අමරපුර මහා සංඝ සභාව රාමඤ්ඤ මහා නිකාය හා එක්ව එක් සාමග්‍රී ධර්ම සංඝ සභාවක් ලෙස ස්ථාපිත විය. එය ශාසන ඉතිහාසයේ වැදගත් සිදුවීමක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව==
{{main|උත්තරීතර මහානායක හිමි}}
අතීතයේ අනු නිකායන් 21 කට බෙදුණු අමප්‍රපුර නිකාය 1960 දශකයේ අගභාගයේදී අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් සහ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ඒකරාශී විය. ‘ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව’ පිහිටුවා 1969 ජුලි 13 වැනි දින මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයේ පිහිටි උපෝසථාඝාරයේ දී සියලු අමරපුර නිකායට පොදු උසස් පැවිදි කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වන ලදී. එම අවස්ථාවට ආණ්ඩුකාර ජනරාල් විලියම් ගොපල්ලව මහතා අනුග්‍රහය දක්වන ලදී. ලංකාව. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා උත්තරීතර මහානායක පදවියක් මෙම මුලපිරීමත් සමඟ නිර්මාණය වූ අතර එම ගෞරවනීය පදවිය දැරූ ප්‍රථම භික්ෂුව ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් පත් කරන ලදී.[3] උත්තරීතර මහානායක පදවියට අමතරව අමරපුර නිකායේ සභාපති තනතුරක් ද නිර්මාණය කර අමරපුර මහාසංඝ සභාවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත, අභිධජ මහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් (1896 - 1998) පත් කරන ලදී.[4] 2019 අගෝස්තු 16 දින, අමරපුර සහ රාමඤ්ඤ නිකාය, ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම බෞද්ධ සහෝදරත්වය බවට පත් කරමින්, අමරපුර-රාමඤ්ඤ සාමග්‍රී මහා සංඝ සභාව ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලදී.[1]

මෙතෙක් ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමිපාණන් වහන්සේලා මෙසේය. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!නම 
!සිට
!දක්වා

|-
|1
| [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමි]]
|1969 ජූලි 13
|2003 සැප්තැම්බර් 9
|-
|2
|අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ඤාණිස්සර මහනාහිමි
| සැප්තැම්බර් 2003
|3 අප්‍රේල් 2017
|-
|3
|[[පූජ්‍ය කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි|අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මවාස මහනාහිමි]]
|3 අගෝස්තු 2017
|22 මාර්තු 2021
|-
|4
|අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්දසිරි මහනාහිමි
|20 ජූලි 2021
|16 මැයි 2023
|-
|5
|අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහනාහිමි
|26 නොවැම්බර් 2024
|වර්තමානය
|}

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ පරිපාලනමය ව්‍යුහය==
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:650px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #ff9933; background-color:#fffaf5; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#ff9933; color:black; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:15px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ පරිපාලන ගැලීම් සටහන
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:10px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#ffebd6; padding:8px 15px; border:2px solid #ff9933; border-radius:4px; font-weight:bold;&quot;&gt;උත්තරීතර මහානායක ධුරය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:18px; color:#ff9933; margin:5px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#fff0db; padding:8px 15px; border:1px solid #ff9933; border-radius:4px; font-weight:bold;&quot;&gt;සමස්ත අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සභාපති ඇතුළු නිලධාරී මණ්ඩලය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:18px; color:#ff9933; margin:5px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:11px; color:#666; font-style:italic; margin-bottom:15px;&quot;&gt;

(පහත දැක්වෙන සියලුම පාර්ශවයන් සමාන්තර මට්ටමකින් නියෝජනය වේ)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

* '''අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|තපෝවන සම්ප්‍රදාය}}}}''' 
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|මහමෙව්නාව සංඝ සභාව (අසපු සංචිතය)}}}}'''

* '''අමරපුර අඹගහපිටිය පාර්ශවය&lt;br&gt;(අමරපුර මූල මහා නිකාය)'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|අමරපුර ශ්‍රී සද්ධර්මෝදය සංඝ සභාව&lt;br&gt;(සිරිසුගත සාසනෝදය සංඝ සභාව)}}}}'''

* '''අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සම්බුද්ධ සාසනෝදය සංඝ සභාව'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''උඩරට අමරපුර පාර්ශවය 
: ↳ මහානායක ධුරය 
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික මාතර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|අරිසිමලේ වන සෙනසුන් සංචිතය}}}}'''

* '''අමරපුර ශ්‍රී ධර්මාරාම සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර අරියවංශ සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර භ්‍රම්මවංශාභිධජ සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර මහා නිකායේ වජිරවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සිරිසුමන (දඩලු) පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ඉද්දමල්ගොඩ විහාර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''ඌව අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ඌව උඩුකිඳ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර රාස්සගල පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ස්වේජින් පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''සබරගමු අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව


&lt;/div&gt;

==අමරපුර සංඝ සභාවේ පාර්ශවයක ධුරයන් බෙදීයාමේ සංවිධාන ව්‍යුහය==
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:750px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #ff9933; background-color:#fffaf5; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#ff9933; color:black; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
අමරපුර සංඝ සභාවේ නිකාය පාර්ශවයක ධුරයන් බෙදීයාමේ සංවිධාන ව්‍යුහය
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:15px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#ffe0b3; padding:6px 15px; border:1px solid #ff9933; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;අමරපුර නිකායික පාර්ශවය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;මහානායක හිමි&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අනුනායක හිමිවරුන්&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;ත්‍රිංශත්වර්ගික විධායක සංඝ සභාව&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#fff; padding:5px 10px; border:1px solid #ff9933; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;විධායක කාරක සංඝ සභාව&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px dashed #ff9933; margin:15px 0;&quot;&gt;

{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;10&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''ලේඛකාධිකාරී ධුරය'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;

* &lt;small&gt;මහා ලේඛකාධිකාරී හිමි&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ලේඛකාධිකාරී හිමි&lt;/small&gt;

| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''ප්‍රධාන සංඝනායක'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;පළාත් ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;

| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''අධිකරණ සංඝනායක'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රධාන අධිකරණ සංඝනායක හිමි&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;පළාත් අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
::: ↳ &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:::: ↳ &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු උප අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;

|}

&lt;/div&gt;

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහ නිකායේ පාර්ශවයන්හි මහානායක හිමිවරු==
{{main|උත්තරීතර මහානායක හිමි}}

&quot;උත්තරීතර මහානායක ධුරය&quot; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සතු විශේෂ ධුරයකි.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;width=&quot;100%&quot; style=&quot;background:#ffffff;&quot; 
|-
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | පාර්ශවය 
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | මහානායක හිමි
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | අනුනායක හිමි
|-
|සියලු පාර්ශව නියෝජනය කරනු ලබන උත්තරීතර මහානායක ධුරය  
|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහානායක හිමි
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර මහ නිකායේ රාස්සගල පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ - සමස්ථ අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි

ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන,බළංගොඩ
|මහෝපාධ්‍යාය පූජ්‍ය පල්ලේවෙල විසුද්ධාජීව අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී සුධර්ශනාරාමය,බෙලිහුල්ඔය
|-
|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය
|ශ්‍රී සරණපාලවංශාලංකාර ආචාර්ය අතිපූජ්‍ය දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

පරම විචිත්‍රාරාම රාජමහා විහාරය,දෙවිනුවර
|1.පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ


ශාන්ති පදනම සහ සේරුවිල බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය,බෞද්ධාලෝක මාවත,කොළඹ


2.අතිපූජ්‍ය තපෝවනයේ නිවාත අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

අභයභූමි තපෝවනය,කෑගල්ල 

3.පූජ්‍ය තපෝවනයේ මිතභානි අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ගෝතම තපෝවනය,කලපළුවාව,රාජගිරිය 

|-
|අමරපුර මූලවංශික පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය අහුංගල්ලේ විමලධම්මතිස්ස මහානායක හිමි

අම්බරුක්කාරාම මූල මහා විහාරය,බලපිටිය 
|1.පූජ්‍ය යෝගියානේ සෝභිතතිස්ස අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ජයසින්දරාරමය,යෝගියා

2.පූජ්‍ය කළුවාමෝදර සීලරතනතිස්ස අනුනායක හිමි

කේෂ්ථාසන්න මහා විහාරය,අලුත්ගම 
|-
|අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය 
|අතිපූජ්‍ය අහුංගල්ලේ සිරි සීලවිසුද්ධි මහානායක හිමි

රංගිරි උල්පත් රජමහා විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය 
|පූජ්‍ය කොස්‌ගොඩ සුභූති අනුනායක හිමි

සංඝරාජ විහාරය, අම්බලන්ගොඩ 
|-
|උඩරට අමරපුර පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය පූජ්‍ය නිකපොත චන්දජෝති (වැඩබලන මහානායක) ස්වාමින්වහන්සේ

ඥාණානන්ද බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය, මාදිවෙල, 
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය අතිපූජ්‍ය කහපොළ සුගතරතන මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ 

රන්කොත් විහාරය,පානදුර
|නොපවතී.
|-
|ශ්‍රි ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ අඹගහපිටිය පාර්ශ්වය 
|අතිපූජ්‍ය මාදම්පාගම අස්සජි තිස්ස මහානායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ඉසිපතනාරාමය,වින්සන්ට් පෙරේරා මාවත, කොළඹ 14
|පූජ්‍ය රන්දොඹේ සුමනාලෝකතිස්ස අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

එනසරුක්ඛාරාමය,නවුත්තුඩුව
|-
|අමරපුර ශ්‍රී ධම්මරක්ෂිත නිකාය
|අතිපූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

සිරි වජිරාරාමය,කොළඹ 05
|පූජ්‍ය වටගෙදර විමලබුද්ධි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

සිරි පඤ්ඤාතිලකාරාමය,මහරගම
|-
|අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික මාතර පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ සුධම්ම මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී විජයාරාමය,අම්බලන්ගොඩ
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර අරියවංශ සද්ධම්ම යුක්තික පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය එගොඩමුල්ලේ අමරමෝලි තිස්ස මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

විද්‍යාසාගර පිරිවෙන, රිදීගම
|1.පූජ්‍ය වල්පොල විමලඥාන  අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ගංගාරාම මහ විහාරය,පෑලියගොඩ

2.පූජ්‍ය නවගමුවේ රේවත නායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී පුෂ්පාරාමය,පැපිලියවෙල

3.පූජ්‍ය ඉහළමුල්ලේ සුගුණවංශ අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී බෝධිරාජාරාම මූලමහා විහාරය,අංකුඹුර
|-
|අමරපුර මහා නිකායේ වජිරවංශ පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය පල්ලෙකන්දේ රතනසාර මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී සාරිපුත්තාරාමය,නාරාහේන්පිට, කොළඹ 08 
|-
|අමරපුර සිරිසුමන (දඩලු) පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය කොළොන්නාවේ සිරි සුමංගල මහානායක ස්වාමීන් වහනසේ

ශ්‍රී දෙව්රම් මහා විහාරය,පන්නිපිටිය
|1.පූජ්‍ය කථලුවේ රතනසීහ අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී සම්බුද්ධජයන්ති විහාරය,මොරටුව
2.පූජ්‍ය පල්ලේපොල දේවානන්ද  අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ජයන්ති මහා විහාරය,ගලලියද්ද,මාබෝවල
|-
|අමරපුර චූලගන්ඨි පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

උල්ගල පුරාණ විහාරය,ගන්තුන
|1.අතිපූජ්‍ය කරව්වේ විජයතිස්ස අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

නන්දන විහාරය,පිටිගල

2.පූජ්‍ය වැලිතර අමරනන්ද අනූනායක ස්වාමින් වහන්සේ

පුලිිනතරාමය,අහුංගල්ල

3.අතිපූජ්‍ය රදාවඩුන්නේ අස්සජි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

පාරමී ධර්මාශ්‍රමය,රදාවඩුන්න
|-
|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශ්වය
|අතිපුජ්‍ය  කදන්ගොඩ සද්ධානන්ද (වැඩබලන මහානායක) ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී ශෛාරාම මහා විහාරය,බලංගොඩ
|පූජ්‍ය පලීගල නාරද අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී පූෂ්පාරාම අසූමහා ශ්‍රවක මහා විහාරය,ඇහැලියගොඩ.
|-
|අමරපුර මහා නිකාය ඉද්දමල්ගොඩ විහාර පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය කදන්ගොඩ සමිත මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී විජයින්දාරාමය,කහවත්ත
|1.පූජ්‍ය කරවිට සුජාත අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

සිරිනිවාසාරාම මූලමහා විහාරය,උඩකරවිට

2.පූජ්‍ය පැල්මඩුල්ලේ රතනසිරි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

සුදර්මෝදය පිරිවෙන,පැල්මඩුල්ල
|}

== අයත් පාර්ශව ==
අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායට ඒකරාශී වීමට පෙර, අමරපුර නිකාය අනුශාසනා 21 කට නොඅඩු ලෙස බෙදා ඇත.&lt;ref name=&quot;subordrs&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html |title=Maha Sangha of Sri Lanka |website=metta.lk/ |access-date=2010-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306174930/http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html |archive-date=2010-03-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; මෙම උප නියමයන් කුල භේද සහ ප්‍රාදේශීය වෙනස්කම් ඔස්සේ ගොඩනැගුණු බව විශ්වාස කෙරේ.

#අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය 
#උඩරට අමරපුර සාමග්‍රි සංඝ සභාව 
#අමරපුර ඌව උඩුකිඳ පාර්ශවය 
#ඌව අමරපුර පාර්ශවය 
#අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය
#අමරපුර එක්නැළිගොඩ පාර්ශවය
#අමරපුර ඉද්දමල්ගොඩ පාර්ශවය
#අමරපුර රාස්සගල පාර්ශවය
#අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය 
#අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශවය
#අමරපුර අඹගහපිටිය පාර්ශවය
#අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්‍ෂිත පාර්ශවය 
#අමරපුර සද්ධම්මයුත්තික පාර්ශවය 
#අමරපුර වජිරවංශ පාර්ශවය
#අමරපුර සිරි සුමන පාර්ශවය
#අමරපුර ස්වේජින් පාර්ශවය 
#අමරපුර භ්‍රම්මවංශාභිධජ පාර්ශවය 
#අමරපුර චූලගණ්ඨි පාර්ශවය 
#උඩරට අමරපුර නිකාය(උඩරට අමරපුර පාර්ශවය)
#අමරපුර සම්බුද්ධ සාසනෝදය සංඝ සභාව
#[[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවය]]

මීට අමතරව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායට අයත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ &quot;මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව&quot; නමින් භික්ෂූන් වහන්සේ 1000කට ආසන්න සංඝ සභාවක් ද පවතී.

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== අමතර කියවීමට ==
* Gombrich, Richard. ''Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo''. Oxon, England: Routledge and Kegan Paul, Ltd., 2004.
* [https://web.archive.org/web/20090201174605/http://dailynews.lk/2003/09/17/fea09.html Rohan L. Jayetilleke, 'The bi-centennial of the Amarapura Maha Nikaya of Sri Lanka', ''Daily News'', 17 September 2003] accessed 16 December 2005.
* [https://web.archive.org/web/20100306174930/http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html Main Orders of the Sangha] (metta.lk)

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ නිකායන් සහ පාර්ශව]]</text>
      <sha1>lfi1tqu93ra3cw91sqhzy6e9rree4p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නත්තල් ගස් වගා කිරීම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36578</id>
    <revision>
      <id>794389</id>
      <parentid>788720</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60627" sha1="idbap2fvlzym3qi6sa1o334oh43sbqq" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Christmas tree farm FL.JPG|thumb|right|එක්සත් ජනපදයේ ෆ්ලොරීඩා හි නත්තල් ගස් වගාකරන්නෙකු විසින් වගා කටයුතු වලදී කප්පාදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය රජයේ නිලධාරියෙකුට පහදා දෙන අයුරු.]]'''නත්තල් ගස් වගා කිරීම''' යනු [[කෘෂිකාර්මික|කෘෂිකාර්මික]],[[වන වගා]] සහ [[උද්‍යාන වගාවේ|උද්‍යාන වගාවේ]] නියැලෙන්නන් විශේෂයෙන් නත්තල් ගස් සඳහාම පාවිච්චි කරන්නා වූ [[පයින්]]([[Pine]]),[[ස්පෘස්]]([[Spruce]]) හා [[fපර්]]([[Fir]]) වැනි ශාක විශේෂ වගා කිරීමයි. නත්තල් ගස් වගා කිරීමේ ගොවිපලක් මුලින්ම ස්ථාපනය වූයේ 1901 දී වූවද, බොහෝ පාරිභෝගිකයන් 1930 හා 1940 ගණන් වනතුරුම තමාට අවශ්‍ය ශාක ලබා ගත්තේ වනාන්තරයෙනි.නත්තල් ගස් වගා කිරීම වරකදී ප්‍රමිතියෙන් අඩු ගොඩබිම් වගා කිරීම සඳහා යෙදූ ජීව්‍ය විකල්පයක් ලෙස යොදා ගත් නමුත් කෘෂි කර්මාන්තයේ දියුණුවත් සමඟ එම අනුදැනුම වෙනස් වී ඇත.ගුණාත්මක භාවයෙන් යුත් ප්‍රශස්ථ අස්වැන්නක් ලබා ගැනීම සඳහා වගාබිම් සමතලා විය යුතු අතර, යටි වගාවෙන් හා දිරාපත් වන ශේෂ කොටස් වලින් තොර විය යුතු බව දැන් සැලකේ.

පයින් හා fපර් ශාක විශේෂ වල පුළුල් භේද ගණනාවක් නත්තල් ගස් ලෙස වගා කළ ද ඒවායින් වඩා ජනප්‍රිය විශේෂ ඇත්තේ අතලොස්සක් පමණි. එක්සත් ජනපදය තුළ [[ඩොග්ලස් fපර්]]( [[Doglas fir]]), [[ස්කොට්ස් fපර්]]([[Scots fir]]), [[fප්රේසර් fපර්]]([[Fraser fir]]) යන ශාක විශේෂ හොඳින් අලෙවි වන විශේෂ වේ. [[එක්සත් රාජධානිය]] තුළ හොඳින් අලෙවි වන විශේෂ වනුයේ [[නෝර්මැනන් fපර්]]([[Nordmann fir]]) හා [[නෝර්වේ ස්පෘස්]]([[Norway spruce]]) යන ශාක විශේෂ වන අතර මේවා යුරෝපය තුළද ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී. අනෙකුත් ඕනෑම [[කේතුධර ශාක]]යක් මෙන්ම නත්තල් ගස් ද [[පලිබෝධකයන්]]ට පහසුවෙන් ගොඳුරු විය හැකි ශාක වේ. කෘමි පලිබෝධකයන් අතර [[adelgids]] සහ [[කූඩිත්තන්]] වඩාත් සුළභ ගැටළුව වී ඇති අතර ඕක් ශාක ක්ෂණික මිය යාම([[sudden oak death]]) කැලිෆෝනියාවේ ගොවිපල වල වර්ධනය වෙමින් පවතින ගැටළුවක් වේ. පලිබෝනාශක භාවිතය, ජෛව විවිධත්වයට බලපෑම් ඇති කළ හැකි බැවින්, නත්තල් ගස් වගාව පරිසරවේදීන්ගේ විවේචනයටද ලක් වූ කරුණක් වී ඇත.

වගාවේ අවසාන පියවර වන [[අස්වැන්න]] ලබා ගැනීම ක්‍රම කිහිපයකින් සිදු වන අතර වඩා ජනප්‍රිය එක් ක්‍රමයක් වන්නේ; පාරිභෝගිකයාට සිය වගා බිමට ඇතුල් වීමට ඉඩ දී, මිලයට ගන්නා ගස් වර්ග තෝරා ගෙන, ඔවුන් විසින්ම ඒවා කපා ගැනීමේ ක්‍රමයයි. තවත් සමහර ගොවීන් ශාක මූල ගෝල(balled roots) සහිතව පෝච්චි තුළ වගා කරන අතර ඒවා නත්තල් සඳහා භාවිතා කර ආපසු වගා කර නැවත ඒවා ඊළඟ වසර සඳහාද භාවිතා කරනු ලැබේ. එක්සත් ජනපදය නත්තල් ගස් වල ප්‍රවේණි සංයුතිය පිලිබඳව පර්යේශණ පවත්වා ඇති අතර, වඩා හොඳ ජාන දර්ශ සහිත බීජ නිපදවා ඇත. ගුණාත්මක බවින් වැඩි හා හොඳ අස්වැන්නක් ලබා දෙන නත්තල් ශාක මෙම බීජ වගා කිරීමෙන් ලබා ගත හැක. කැනඩාව හා එක්සත් ජනපදය විසින් නත්තල් ගස් කැපීම සඳහා නීතිමය ප්‍රමිති තත්ත්වයන් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

==ඉතිහාසය==
සදාහරිත ශාක වගා කිරීමේ පුරුද්ද, විශේෂයෙන් නත්තල් ගස් ලෙස ඒවා යොදා ගැනීම හා අලෙවි කිරීම 1901 වසරේ පටන් අතීතයක සිට සිදු වූවකි. 1901 දී [[නිව් ජර්සි]] වල ට්රෙින්ටොන්(Trenton) හිදී නෝර්වේ ස්පෘස්(norway spruce) ශාක 25000 කින් යුත් ගොවිපලක් ආරම්භ කරන ලදී. නිව්යෝර්ක් නගරයට අලෙවිය සඳහා ගොවියකු විසින් කැට්ස්කිල් ([[Catskill]]) කඳුවැටියෙන් ගෙනෙන ලද ශාක අලෙවි කිරීමෙන් ඊට අවුරුදු 50කට පෙර නත්තල් ගස් සඳහා වෙළඳ පොළ ආරම්භ වූ බව සඳහන් වේ. මෙසේ අලෙවිය ආරම්භ කර තිබියදීත්, බොහෝ මිනිසුන් 1930 හා 1940 ගණන් වනතුරු වනාන්තරයට ගොස් නත්තල් ගස් කපා ගෙනවිත් ඇත. බොහෝ ශාක වගා කර ඇත්තේ [[දෙවැනි ලෝක සංග්‍රාරමය]]ට පසුවයි. 1950 ගණන් වලින් පසුව පාරිභෝගික ඉල්ලුම අනුව ගොවීන් විසින් ශාක කප්පාදු කර සකස් කිරීම ආරම්භ කරන ලදී. 1960 - 1970 අතරතුර කාලයේදී නත්තල් ගස් වෙලඳපොල වැඩි දියුණු වූ නමුත් 1980 ගණන් වල අග භාගයේදී ස්වාභාවික නත්තල් ගස් සඳහා වෙළඳ පොල හා මිල පහත බසින ලදී. 21-වන ශත වර්ෂය මුල් භාගයේ දී ලෝකය පුරා විකුණන ලද  කෘතිම නොවන ස්වාභාවික නත්තල් ගස් අතරින් 98% ක්ම ශාක ගොවිපල් වල වගා කරන ලදී.

==වගා කිරීම==
===භූමිය සහ දේශගුණය===
[[Image:Southern Virginia Christmas tree farm.jpg|thumb|left| දක්ෂිණ වර්ජිනියාවේ නිම්නයක පිහිටි නත්තල් ශාක වගා බිමක්.]]
නත්තල් ගස් වගා කිරීම සඳහා හොඳම පිහිටීම පලිබෝධක අවහිරතා වලින් තොර සාපේක්ෂව තැනිතලා පොළවයි.අතීතයේ දී නත්තල් ගස් වගා කරන්නන් ඔවුන්ගේ වගා බිම් ස්ථාපනය කර ඇත්තේ කෘෂිකාර්මික මුඩුබිම් හෝ කෘෂිකර්මය සඳහා එතරම් හිතකර නොවන බිම් වලයි. කෙසේ වෙතත් නූතන නත්තල් ගස් වගා කරන්නන් තම අවධාරණය ප්‍රමිතියෙන් ඉහල ශාක වලට යොමු කර ඇති අතර භූමි ගුණාත්මක භාවය පිළිබඳ අපේක්ෂාව ද ඉහල ගොස් ඇත. ඇත්තවශයෙන්ම සමහර fප්රේසර් fපර්([[Fraser fir]]) වැනි ශාක විශේෂ, අඩු ගුණාත්මක බවින් යුත්, ආන්තික ගොවිබිම් වල වගා කළ නොහැක. [[Image:Christmas tree farm IA.JPG|thumb|right|This Christmas tree farm in [[Iowa]] is located on flat ground and has well-mowed rows between the trees.]]බෑවුම් හෝ ප්‍රපාත සහිත ඉඩම් වලට වඩා සමතලා බිම් මේ සඳහා යෝග්‍ය වන්නේ බෑවුම් සහිත ඉඩම් පොහොර ඛාදනයට හා ක්ෂීරණයට ලක් වීමට ඇති ඉඩ කඩ වැඩි බැවිනි. ගල් පර්වත, ආවරණ වැට වල් යනාදී සැලකිය යුතු බාධක තිබීමද මෙම වගාවට අහිතකර වේ. අනෙකුත් ශාක හා බෝග වලට මෙන්ම, නත්තල් ශාක සඳහා ද වර්ධනය සඳහා වූ විශේෂිත පෝශක ද්‍රව්‍යය අවශ්‍ය වේ. ඉතා වැදගත් මූලද්‍රව්‍යයද 16ක් මෙහි වර්ධනයට අවශ්‍ය අතර ඒවා වාතයෙන් සහ ජලයෙන් ලබා ගනී. තවද හයිඩ්රදජන්, කාබන් හා ඔක්සිජන් නයිට්රවජන්, පොස්පරස්, පොටෑසියම්, කැල්සියම්, මැග්නීසියම්, සල්ෆර්, බෝරෝන්, තඹ, ක්ලෝරීන්, මැග්නීසියම්, මොලිබ්ඩේනිම්, යකඩ, සින්ක් යන මේවා පසෙන් ලබා ගනී. අත්‍යාවශ මූල ද්‍රව්‍ය පසෙන් ලබා ගත නොහැකි අවස්ථා වලදී, ඒ සඳහා පොහොර කෘතිමව යොදනු ලැබේ. පස පිළිබඳව සළකා බැලිය යුතු අනෙකුත් වැදගත් කරුණු වනුයේ පසේ PH අගය හා ජලය ගලා බසින ආකාරයයි. සමහර පාංශු තත්ත්වයන්ගේ ගැලපීම ශාක වර්ගය මත රඳා පවතී. පයින් ශාක සාමාන්‍යයෙන් වැලි සහිත හෝ වැලි ලෝම පස සඳහා අනුවර්තී  වන අතර සුදු ස්පෘස්(White spruce) හා ඩොග්ලස් fපර්( Doglas fir) වැනි fපර් ශාක; සිනිඳු වයනයක් ඇති ලෝම් පසට හා මැටි ලෝම් පසට වැඩි කැමැත්තක් දක්වයි. සමහර ශාක ඕනෑම ආකාරයේ පසක වර්ධනය වන නමුත් නත්තල් ශාක වඩා හොඳින් වර්ධනය වීම සඳහා හොඳින් ජලය ගලා බැස යන බිමක් තිබිය යුතුයි. 

දේශගුණික බලපෑම අනිකුත් කෘෂිකාර්මික වගාවන්ට සේම වේ. ශීත සෘතුවේදී ඇති වන අධික ශීතල සහ උණුසුම් හා වියලි අන්ත තත්ත්වයන් නිසා අස්වැන්න කැපීමෙන් පසු වගාවට නැවත ගොඩ නැගිය නොහැකි හානි සිදුවිය හැකියි. බලාපොරොත්තු වන කාලයට කලින් හිම වැටීම ආරම්භ වුව හොත්, අස්වැන්න කපා ගැනීම සහ ඒවා නැව් ගත කිරීම දුෂ්කර වීමට හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම නොහැකි වීමට ද ඉඩ ඇත.

===ශ්‍රමය හා උපකරණ===
නත්තල් ගස් වගා කිරීම අධික ලෙස ශ්‍රමය වැය වන ක්‍රියාවලියකි.ශාක වගා කිරීමට පෙර විශාල ගස් හා ගල් වැනි බාධක ඉවත් කිරීම සඳහා යන්ත්‍ර මඟින් බිම පෙරලා සකස් කිරීම භූමියේ ස්වාභාවය හා තත්වය මත කළ යුතු වේ.යටි වගාව විශාල වශයෙන් ඇත්නම්, බිම කොටා සකස් කිරීම සිදු කෙරේ. බිම කොටා සකස් කිරීම ගස් හා වල් පැලෑටි වල ඉතිරි වූ කොටස් ඉවත් කිරීමට පහසු වේ.දැවමය ශාක හා වල් පැලෑටි යන දෙකම වගාවට පෙර පාලනය කිරීම අවශ්‍ය වන අතර මෙය බහුල වශයෙන් කරනු ලබන්නේ රසායනික වල්නාශක යෙදීමෙනි. මීට අමතරව සමහර පොහොර වර්ගද වගා කිරීමට පෙර හඳුන්වා දිය යුතුවේ.මෙසේ බීජ පැල සිටුවීමට පෙර කරනු ලබන දේවල්, නත්තල් ගස් වගාව සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා ඉතා වැදගත් වේ.

ගස් වගා කිරීමෙන් පසුවද කළයුතු දේ ඇත. සත්ත්ව පලිබෝධකයන් විශේෂයෙන් කෘමීන් සහ රෝග නිරන්තරයෙන් අධීක්ෂණය කරමින් පාලනය කළ යුතුය. නත්තල් ගස් වල ලාක්ෂණික වෙළඳ සළකුණු හැඩය ලබා ගැනීම සඳහා, පැළ සිටුවීමෙන් පසුව වසර දෙකේ සිට හතර දක්වා කාලයේදි, විශේෂයෙන් බොහෝ පයින් හා fපර් විශේෂ සඳහා කප්පාදු කිරීම අවශ්‍ය වේ. කප්පාදු නොකිරීම හෝ එය ප්‍රමාද විම නිසා ශාක වැස්ම අතර ඇති වන පරතරය වැඩි වන අතර එවිට ශාක අලෙවි කිරීම අපහසු වේ. ස්කොට්ස් පයින් (Scots pine) වැනි සමහර පයින් විශේෂ සුප්ත කාල වලට හසුවීම් නිසා පත්‍ර කහ වීමට ලක්වේ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
උපකරණ සඳහා වැය වන මුදල විශාල වශයෙන් වෙනස් වේ. නත්තල් ගස් වගාවක් සඳහා සාමාන්‍යයෙන් අවශ්‍ය වන උපකරණ නම්, පළිබෝධනාශක ඉසින උපකරණ, ට්‍රැක්ටර් යන්ත්‍ර, මුවහත් කරන උපකරණ යනාදියයි.ඇමරිකන් ඩොලර් 4000ක් පමණ වන යාන්ත්‍රික පැළ සිටුවනයක් අත්‍යාවශ්‍ය නොවුණද, ගොවියන් සඳහා ශ්‍රමය ඉතිරි කර දෙන සුඛෝපභෝගි උපකරණයකි. නත්තල් ගස් වගාවේ ජීවය වූ බීජ පැළ ගොවීන්ට පැළ තවාන් වලින් මිලදී ගත හැක. ඔරෙගන්(Oregan)හි එක් ගොවියෙක්ට පැළ 1000ක් සඳහා ඇමරිකන් ඩොලර් 200-300 මුදලක් වැය කොට බීජ පැල මිලයට ගත හැක. එක් ගොවියෙක් තොග වෙළෙන්දෙක් ලෙස ඔහුගේ අවසන් අස්වැන්නෙන් එක් ශාකයක් ඇමරිකන් ඩොලර් 20 බැගින් අලෙවි කරනා අතර අනිකුත් වියදම් කපා හැරිය විට එක් ගසකින් ඇමරිකන් ඩොලර් 2-3 අතර ලාභයක් ලැබේ.


===ගස්===
[[Image:Abies fraseri cone.jpg|thumb|left|[[Fraser Fir]] (''cone and foliage pictured'') is a popular species of Christmas tree in both the United States and Great Britain.]]
උතුරු ඇමරිකවේ වෙළදපොලෙහි හොඳින්ම විකිනෙන විශේෂ අතර ස්කොට්ස් පයින් ([[Scots pine]]), ඩොග්ලස් fපර්([[Doglas fir]]), නෝබල් fපර්([[Noble fir]]), බල්සම් fපර්([[Balsam fir]]), fප්රේසර් fපර්([[Fraser fir]]), වර්ජිනියා fපර්([[Virginia fir]]), සහ නැගෙනහිර සුදු පයින්([[Eastern White pine]]) මුල් තැනක් ගනී. එසේද වුවත් අනිකුත් විශේෂද වගා කොට අලෙවි කෙරේ. උදාහරණයක් ලෙස ඇල්බමා (Albama)හි නත්තල් ගස් ලෙස වගා කෙරෙන ශාක ලෙස නැගෙනහිර සුදු පයින්(Eastern White pine), රෙඩ්සිඩාර්(Redcedar), වර්ජිනියා පයින් (Virginia pine), ලීලෑන්ඩ් සයිප්රතස්(Leyland Cypress) සහ ඇරිසෝනා සයිප්රeස්(Arizona Cypress) සඳහන් කළ හැක. එක්සත් ජනපදයේ වාර්ෂිකව වගා කෙරෙන ශාක අතරින් වැලි පයින්(Sand Pine) සහ ස්පෘස් පයින්(Spruce Pine) 20,000ක් ෆ්ලොරීඩා(Florida) හි වගා කෙරේ. 

[[Image:Norway Spruce Flowers.jpg|thumb|right|[[Norway Spruce]] is a popular Christmas tree species in Europe.]]
මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ වඩාත් ජනප්‍රිය විශේෂය නෝර්ඩ්මන් fපර්( Nordmann fir) වේ. බ්‍රිතාන්‍යයේ ජනප්‍රිය අනිකුත් විශේෂ වන්නේ නෝර්වේ ස්පෘස්([[Norway Spruce]]) සහ ස්කොට්ස් පයින්([[Scots Pine]]) ය. එයින් ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine)තරමක් දුර්ලභ වන අතර පත්‍ර පහසුවෙන් කැපිය නොහැකි තියුණු කූරු සහිත වේ.

එක්සත් ජනපදයේ ශාන්තිකර වයඹ දිගෙහි([[Pacific NorthWest]])ප්‍රධාන වශයෙන් නත්තල් ගස් වගා කරන ප්‍රදේශ වල ප්‍රාථමික ශාක විශේෂය ලෙස වගා කෙරෙන්නේ ඩොග්ලස් fපර්(Douglas fir) ශාකයයි. ශාන්තිකර උතුරෙ([[Pacific North]]) හි හරි අඩක්ම වගා කරනුයේ ඩොග්ලස් fපර්([[Douglas fir]]) ශාකයයි. ඩොග්ලස් fපර්(Douglas fir) ශාකය නත්තල් ගස් ලෙස අලෙවි කිරීමට ප්‍රමාණවත් තරම් මේරීම සඳහා වසර 5-7 දක්වා කාලයක් ගතවේ. මෙම ප්‍රදේශයේ සුලභව ඇති තවත් ශාකයක් වන නෝබල් fපර්( Noble fir), ඩොග්ලස් fපර්(Douglas fir) හා ග්‍රෑන්ඩ් fපර්(Grand fir) ශාක වලට වඩා වැඩි මිලක ඉල්ලුමක් ඇත. මුළු අස්වැන්නෙන් 10% ක් පමණ මින් ලැබෙන අතර අනෙක් විශේෂ වලින් ලැබෙන්නේ 3-5% ප්‍රමාණයකි.

fප්රේසර් fපර්(Fraser fir) වැවෙන්නේ උතුරු ඇමෙරිකවේ උතුරු කැරොලිනා(North Carolina) හි පිහිටි ඇපලිචින් කඳුවැටි (Appalachian Mountains ) වල වන අතර නත්තල් ගස් අතරින් වටිනාම සහ වඩාත් ජනප්‍රිය ශාකය ලෙසද සැලකේ.දකුණු එක්සත් ජනපදයේ ජනප්‍රියම නත්තල් ශාක විශේෂය වනුයේ වර්ජිනියා පයින්(Virginia Pine) ශාක විශේෂයි. කැනඩාවේ සුදු පයින්(White Pine), සුදු ස්පෘස්(White Spruce), ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine), නීල ස්පෘස්(Blue Spruce) සහ යන ශාක බහුලව වගා කරනු ලැබේ.ඔන්ටාරියෝ(Ontario) හි එක් ප්‍රාන්තයක, ගෘහස්ථව හා අපනයනය කිරීම සඳහා සැම විටම වගා කරන ප්‍රමුඛ ශාකය වන්නේ ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine)ය. ලෝකයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ වල ස්වාභාවික නත්තල් ගස් හා වගා කළ විවිධ වූ ශාක ප්‍රභේද ජනප්‍රිය වේ. යුරෝපය තුළ නෝර්වේ ස්පෘස්(Norway Spruce) ජනප්‍රිය වේ.

===පළිබෝධකයන්, රෝග සහ වල්පැලෑටි===

{{Main|Christmas tree pests and weeds}}
[[Image:Balsam woolly adelgid.gif|thumb|left|An adult [[Balsam woolly adelgid]], a major pest in the Christmas tree industry]]

බොහොමයක් කේතුධර ශාක වගා කිරීමේදී ශාක මුහුණ දෙන පළිබෝධකයන් වන්නේ Balsam woolly adelaide ඇතුළු තවත් Adelaide වර්ග සහ කූඩිත්තන්ය. පයින් ශූට් කුරුමිණියන්(Pine Shoot Beetle) සහ ජිප්සි සලබයා(Gypsy Moth) වැනි ආක්‍රමණශීලී කෘමි විශේෂ ද නත්තල් ගස් වගාවට තර්ජනයක් වේ. නත්තල් ගස් දිලිර පරපෝශිතයන්ටද ගොදුරු විමේ අවදානමක් ඇත. මේ නිසා ඇති වන රෝගය මුල් කුණු වීමේ රෝගයයි. එසේම කැලිෆෝනියා, වොෂින්ටන්, ඔරෙගන් සහ බ්‍රිතාන්‍යය කොලොම්බියා වල ඕක් ශාක ක්ෂණික මිය යාම(sudden oak death) බහුලව ඇත. R. pseudotsugae සහ Rhabdocline weirii වැනි ශාක රෝග කාරක වලට ගොඩුරු වීමේ අවදානම ඩොග්ලස් fපර් (Doglas fir) ශාක සඳහා විශේෂයෙන් ඇත. R. weirii ආසාදනය වන්නේ ඩොග්ලස් fපර් (Doglas fir) ශාකයට පමණි.මෙම රෝග කාරකය ඩොග්ලස් fපර් ශාකය විකිණීමට නොහැකි තත්ත්වයට පත් කරන අතර, පොදුවේ නත්තල් ගස් වගා කර්මාන්තයට රෝග කාරකයන් තදින් බලපායි. මුවන් සහ බිම් ලේනුන් ද නත්තල් ගස් වගාවට තර්ජයක් වේ. මුල් හා අංකුර කා දැමීම ඔවුන් කරන හානියයි. පයින් ග්‍රෝස්බීක්(Pine Grosbeak) ඇතුළු සමහර කුරුල්ලන්ද පලිබෝධක වන අතර කේතුධර අංකුර ඔවුන් ආහාරයට ගනී. ස්කොට්ස් පයින්(Scots Pine), නැගෙනහිර සුදු පයින්(Eastern Pine) සහ රතු පයින්(Red Pine) මෙන්ම ස්පෘස්(Spruce) ශාකද ඉහත පලිබෝධකයන්ට ගොදුරු වේ. කුඩා වල් පැලෑටි මෙන්ම, විශාල දැව ශාකද ජලය සහ පෝශක සඳහා නත්තල් ගස් සමඟ තරඟ කරයි. එනිසා රසායනික වල්නාශක යෙදීම, තණකොළ කැපීම වැනි පාලන ක්‍රම යෙදීම අවශ්‍ය වේ.


===ගුණාත්මභාවය===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:350px; float:right;clear:right;margin:0 0 0.5em 1em;&quot;
|+ '''USDA Christmas Tree Grades'''&lt;ref name=grades/&gt;
|-
! style=&quot;width:7em;&quot;| '''Grade'''
! '''Requirements'''&lt;ref name=table1&gt;The table lists only a portion of the requirements for each grade. Each grade consists of 12 requirements. See United States Standards for Grades of Christmas Trees.&lt;/ref&gt;
|-
| U.S. Premium
| Fresh, clean, healthy, heavy density, one minor defect allowed&lt;ref name=table2&gt;The 12 requirements a tree must possess for the &quot;U.S. Premium&quot; grade are: characteristics typical of the species, butt trimmed (except for trees graded &quot;on the stump&quot;), normal taper, fresh, clean, healthy,  well-shaped, not less than heavy density, handle length cannot exceed 6 inches (15 cm), or more than 1½ inches (3.8 cm) for each foot (.3 m) of height (except for trees graded &quot;on the stump&quot;), in total three faces must not have more than one &quot;minor defect&quot;, the other face may have only one minor defect. The final two requirements have to do with size and a few exceptions for cases where entire lots are required to meet the grade. See United States Standards for Grades of Christmas Trees.&lt;/ref&gt;
|-
| U.S. No. 1
| Fresh, fairly clean, healthy, medium density, two minor defects allowed&lt;ref name=table3&gt;The 12 requirements a tree must possess for the &quot;U.S. No. 1&quot; grade are the same as U.S. Premium except for fairly clean, instead of clean, not less than medium density, and in total three faces must not have more than two &quot;minor defects&quot;, the other face may have only one &quot;noticeable defect&quot;. The final two requirements are also the same as those for the U.S. Premium grade.&lt;/ref&gt;
|-
|U.S. No. 2
|Fresh, fairly clean, healthy, light density,&lt;br /&gt; three minor defects allowed&lt;ref name=table4&gt;The 12 requirements a tree must possess for the &quot;U.S. No. 2&quot; grade are the same as U.S. Premium except for fairly clean, instead of clean, not less than light density, and in total two adjacent faces must not have more than three &quot;minor defects&quot;, the other faces may have two &quot;noticeable defects&quot;. The final two requirements are also the same as those for the U.S. Premium grade.&lt;/ref&gt;
|}

කැනඩාවේ ඔන්ටාරිඕ(ontario) හිදී, ප්‍රාදේශීය ගොවි ඵලදාව ප්‍රමිතිකරණය හා විකිණීම පිලිබඳ පනත යටතේ 1965 දී නත්තල් ගස් වලද ගුණාත්වකභාවය ප්‍රමිතිකරණය කිරීම ඇතුලත් කරන ලදී. ඔන්ටාරිඕ ප්‍රමිතින් නීති ගත වුවද, එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රමිති පද්ධති නීතිගත වී නැත. මේ හේතුව නිසා ඇමරිකවේ ශාක වවන්නන්ට තමාටම ආවේණික ප්‍රමිති පද්ධතියක් සාදා ගන්නා ලදී. මෙම ප්‍රමිති පද්ධති ස්ථාපනය කරන ලද්දේ  එක්සත් ජනපදයේ කෘෂිකාර්මික දෙපාර්තමේන්තුවේ(USDA)ග්‍රේණි ගත කිරීම් පටිපාටියට අනුව වුවද මෙම පද්ධති ඒවා මතම පදනම් නොවේ. එක්සත් ජනපදයේ කෘෂිකාර්මික දෙපාර්තමේන්තුවේ නත්තල් ගස් සඳහා ප්‍රමිති කරන සම්මුති ක්‍රියාත්මක කරන ලද්දේ 1989 ඔක්තොබර් මස 30 වන දින සිටයි. මේ යටතේ කප්පාදු කරන ලද හෝ නොකරන ලද කේතුධර ශාක සාමන්‍යයෙන් නත්තල් ගස් ලෙස විකිණීමට පුළුවන.

===අස්වැන්න===

{{See also|Christmas tree production}}
[[Image:Christmas tree farm customers cut n choose1.jpg|thumb|left|Customers, armed with a saw, at a typical &quot;choose-and-cut&quot; Christmas tree farm]]
නත්තල් ගස් විවිධ මාර්ග මඟින් අලෙවි කිරීමට පුළුවන. සමහරු තෝරා කපා ගැනීමේ ක්‍රමයද, සමහරු ගොවිපලෙන් කෙලින්ම කපා ගැනීමේ ක්‍රමයද තෝරා ගැනේ. මොවුන් පාරිභෝගිකයන්ට වගා කල ඉඩමට යාමට ඉඩදී නත්තල් ගස් තෝරා ගෙන, ඔවුන්ට ඒවා කපා ගැනීමට ඉඩ සලසයි. තොග වෙලදාම් මෙහෙයුම් වලදී කම්කරු ශ්‍රමය වැඩියෙන් වැය වන්නේ තොග වශයෙන් කැපීම, ගොඩ ගැසීම හා මහා මාර්ගය දක්වා ප්‍රවාහනය කිරීම කල යුතු බැවිනි. ඊට අමතරව මෙම ක්‍රියාවලිය නොවැම්බරයේ ඉතා කෙටි කාලයකදී නිම කර අවසන් කල යුතුවේ. එසේම ගොවීන් පැල තවාන් සඳහා සහ නැවත භාවිතා කල හැකි වන පරිදි විකුණා නත්තල් ගස් මුල් පිටින් උඳුරා සකස් යුතුවේ. ඒ ක්‍රමයට පැළ කලින් උඳුරා සකස් කළ යුතුය. සාමාන්‍යයෙන් නත්තල් ගසක් වර්ධනය වී මේරීම සඳහා වසර 6 සිට 10 දක්වා කාලයක් ගතවේ.
[[Image:Christmas tree farm customer choose n cut farm2.jpg|thumb|right|Customers haul their own purchases off-site at choose-and-cut farms.]]

1980 ගණන් වල විශාල ගොවිපල වල් වලින් ගස් අස්වැන්න ඉවත් කිරීම සඳහා හෙලිකොප්ටර් භාවිතා කිරීමට පටන් ගෙන ඇත. ඔරෙගන් හි අමතර පාරවල් හිඟ නිසා අක්කර 1200ක(හෙක්ටර් 490)ක ගොවිපලකින් වසරකට නත්තල් ගස් 200,000 ක් දක්වා ඉවත් කිරීමට හෙලිකොප්ටර් යොදා ගෙන ඇත. අස්වැන්න කපා ගැනීමත්, අලෙවියත් අතර කාලය අඩු කිරීමට හෙලිකොප්ටර් භාවිතයෙන් හැකිවේ. අස්වැන්න ලෙස කපා ගන්නා සියළු ඒවා වගා කළ ශාක නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස බ්‍රිතාන්‍ය කොළොම්බියා සහ කැනඩා වල 900,000 පමණ අස්වැන්න ලෙස කපා ගන්නා ගස් ලැබෙන්නේ පයින් සහ fපර් ශාක මඟිනි. වන නිලධාරින්ගේ පූර්ව අවසරයන් ලබාගෙන, නත්තල් ගස් කැපීමට, බ්‍රිතාන්‍ය වන අමාත්‍යංශය, පළාතේ පදිංචි කරුවන්ට ඉඩ ලබා දී  ඇත. එක්සත් රාජධානියේ, එක්සත් ජනපද වන සේවා හා ඉඩම් කළමනාකරණ කාර්යාංශය විසින් ජාතික වන පද්ධතියට අයත් රජයේ ඉඩම් වල නත්තල් ගස් කැපීම සඳහා අවසර ලබා දී ඇත.

===ගොවීන්===

නත්තල් ගස් වගා කරුවන් පූර්ණ කාලීන හෝ අර්ධ කාලීන ගොවීන් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. 1967 දී නත්තල් ගස් වගාව ආරම්භ කළ මිනිසෝටා (Minnesota) හි ගොවියෙක් එය ව්‍යාපාරයක් දක්වා ස්ථාපනය කරන ලදී. අනිකුත් ගොවීන් විශ්‍රාම යාම හෝ පාසල් අරමුදල් සඳහා අමතර ආදායමක් ලබා ගැනීම උදෙසා නත්තල් ගස් වග කිරීම හෝ ආරම්භයේ දී නත්තල් ගස් ගොවිපලවල් ලෙස ස්ථාපන කරනු නොලැබූ ගොවිපලවල් වල රැකියාව කරන ලදී. බොහෝ නත්තල් ගස් වගා කරන්නා වූ රටවල විවිධ වූ ජාතික වගා කරන්නන් ගේ සංගම් බිහි වී ඇත. එක්සත් රාජධානියේ ශාක වගා කරන්නන්ගේ සංගමය මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ සහ උතුරු අයර්ලන්තයේ නත්තල් ගස් වවන ගොවීන්ට සාමාජිකත්වය සඳහා වෙළඳ සංගම් විවෘත වී ඇත. ජාතික නත්තල් ගස් සංගමය එක්සත් ජනපදයේ ද ඊට සමානව ක්‍රියාත්මක වී සේවා ලබා දෙයි.


==පාරිසරික බලපෑම==
එක්සත් ජනපදයේ ජාතික නත්තල් ශාක සංගමය (NCTA) සජීවී නත්තල් ශාක කෘතිම ආදේශක වලට වඩා පරිසර හිතකාමී බව පෙන්වා දෙමින් ඒවාට අනුබල දෙනු ලබයි. NCTA පවසන අන්දමට නත්තල් ගස් වගාවක සෑම අක්කරයක්ම මිනිසුන් 18 කගේ දෛනික ඔක්සිජන් අවශ්යනතාව සපුරාලයි. එක්සත් ජනපද වල පමණක් ඇති අක්කර 50,000(හෙක්ටෙයාර් 200,000) ක ශාක වගාව මඟින් නිපදවන ඔක්සිජන් ප්ර්මාණය මිනිසුන් මිලියන 9 කගේ දෛනික අවශ්යිතාවයට සෑහේ. NCTA තවදුරටත් පවසන අන්දමට මෙම වගාවෙන් පස ස්ථාවර වන අතර ජල සැපයුම් ආරක්ෂා කොට වනජීවි පරිසරයට සපයයි. තවද කර්මාන්ත නිසා ඇති වන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ප්ර්මාණය අඩු කිරීමටද නත්තල් ගස් වගාව හේතු වේ. ස්වාධීන ජීවන චක්රො ඇගයුම් අධ්යමයනයක්(LCA) අනුව තිරසාර සංවර්ධනය පිලිබඳ විශේෂඥ යන් පවසන අන්දමට ස්වාභාවික ශාක මඟින් නිපදවන හරිතාගාර වායු ප්රයමාණය කිලෝ ග්රෑේම් 3.1 ක් වනවිට ඒ හා සමාන කෘතිම ශාක මගින් වසරකට කිලෝ ග්රෑපම් 8.1 ක් හරිතාගාර වායු නිපදවයි. BBC හි &quot;ගෙවතු වගාව (Gardening)&quot; වෙබ් අඩවිය පවසන අන්දමට, වඩාත්ම පරිසර හිතකාමී ලෙස නත්තල් ගස් ලබා ගන්නා ක්ර මය වන්නේ, සෘජුවම ගොවිපල වලින් ශාක ලබා ගැනීමේ ක්ර මයයි. අනෙක් ධනාත්මක පරිසර හිතකාමී ක්රෘමය වන්නේ සජීවී නත්තල් ගස් ලබා ගැනීමේ ක්රබමයයි. නෙබ්රාිස්කා විශ්ව විද්යා ලයේ පර්යේශකයන් සඳහන් කරන අන්දමට විශාල වශයෙන් යළිත් භාවිතා කරන නත්තල් ගස් යොදා ගැනීම පාංශූ ඛාදනය වළකන බාධක සේ ක්රිවයා කිරීම එහි ඇති අනිකුත් වාසි තත්ත්වයක් අතර ප්රාධාන තැනක් ගනී. එසේම නැවත භාවිතයන්ගේ තවත් ධනාත්මක පැත්තක් වන්නේ පෞද්ගලික පොකුණු වල මත්ස්යා වාසස්ථාන සැපයීමටත්, පක්ෂින්ට ආහාර සැපයීමට අවස්ථා සැපයීමටත් අවකාශ ලැබීම වේ. 2002 වසරේ දී වර්මොන්ට් හි ෆ්යාලී(Fairlee) වල පිහිටි බර්ච් දෙනිය(Birch Meadow) ගොවිපලේ, අධි වර්ධනය වූ නත්තල් ගස්, අධික ලෙස ඛාදනයට ලක් වූ කනෙටිකට්(Connecticut) ගංඟාවෙහි බෑවුම් දිගට අඩි 1,200 ක් දවා නැවත තැන්පත් කිරීමේ ව්යාකපෘතියක් කර ඇත.
==පර්යේෂණ==
===ආයතන===
ඔරෙගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ(OSU) වන වගා අංශයේ බොහෝ පර්යේෂකයන් නත්තල් ගස් පිලිබඳ විවිධ පර්යේෂණ කරන ලදී. වන සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවේ රික් ෆ්ලෙචෙර් විසින් නත්තල් ගස් වල ප්‍රවේණි විද්‍යාව, ඒවාට පොහොර යෙදිය යුතු ආකාරය, රෝග පාලනය යනාදිය ගැන පර්යේෂණය කරයි. ඒ අතර චැඩ් ලෑන්ඩ්ග්රදන් නත්තල් ගස් වල ප්‍රවේණි විද්‍යාව සහ රෝග පාලනය ගැන අවධාරණය යොමු කර ඇත. මොවුන් දෙදෙනාම දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිස විද්‍යාව සහ වන වගාව අංශයේ පර්යේෂණ සිදු කරයි. ඕසු විශ්ව විද්‍යාලයේ වන විද්‍යාව පිළිබඳ දෙපාර්තමේන්තුවේ මයික් බොන්ඩි කරන ලද පර්යේෂණයක දී පොහොර දැමීම, ඵලදාව ලබා ගැනීම සහ රවේණි විද්‍යාව මෙන්ම ස්වාභාවික හා කෘතිම ශාක පුනර්වර්ධන පද්ධති පිලිබඳව ද පරීක්ෂණ සිදු කරන ලදී. 1990 ගණන් මැද භාගයේදී ට්‍රියෝ පර්යේෂණ වලදී ප්‍රාථමික අවධානය යොමු වූයේ වඩා හොඳ නත්තල් ගස් බීජ තොග ලබා ගැනීම පිලිබඳවයි. මෙහි ප්‍රථිඵලයක් ලෙස ප්‍රවේණිකව වැඩි දියුණු කල ගුණාත්මක පරිණත ශාක ලබා ගැනීමට හැකි විය. නව මෙක්සිකෝ ජනපදයේ කෘෂිකාර්මික පර්යේෂණ මධ්‍යයණස්ථානයේදී මේ සමාන පර්යේෂණ සිදු කරන ලදී.

එක්සත් ජනපදයේ නත්තල් ගස් වගා කරන්නන් ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් ඔවුන්ගේම පර්යේෂණ වැඩි සටහන් කරන ලදී. උතුරු කැරොලිනා ජනපදයේ විශ්ව විද්‍යාලය පූර්ණ කාලීය කාර්ය මණ්ඩලයක් ශාක නිශ්පාදනය පිලිබඳ කරුණු සෙවීම සඳහා කැප වී සිටින ලදී.උතුරු කැරොලිනා ජනපදයේ විශේෂඥයන් සහ අධ්‍යයන දෙපාර්තමේන්තුව නත්තල් ගස් පිලිබඳ ප්‍රවේණි වැඩ සටහන් දියත් කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සපයමින් තිරසාර කෘෂි කර්මය හා පලිබොධ පාලනය පිලිබඳ උපදෙස් හා ආධාර ලබා දෙන ලදී. 

===ජාන තාක්ෂණික පර්යේෂ===
{{Empty section|date=September 2008}}

==කර්මාන්ත වර්ගීකරණය කිරීම==
නත්තල් ගස් වගාව කිරීම සඳහා විවිධ වූ ක්ෂේත්‍ර වලට(වන විද්‍යාව, උද්‍යාන විද්‍යාව, කෘෂි කර්මය)අදාළ වූ දක්ෂතා සහ ක්‍රියාකාරකම් අවශ්‍ය වන අතර එය වෙනම විශේෂ කාණ්ඩයකට අයත් වේ.එක්සත් ජනපදයේ කම්කරු නීති සංග්‍රහයේ 29 වන වගන්තියට අනුව නත්තල් ගස් පැළ සිටුවීම, රැක බලා ගැනීම හා කැපීම වගා මෙහෙයුම් නොවන බව සැලකේ. එක්සත් ජනපදයේ ගොවි ජන සේවා ඒජන්සිය(The U.S. Farm Service Agency /FSA) මඟින් නත්තල් ගස් අස්වැන්න රැස් කිරීම සඳහා රක්ෂණ ලබා නොදෙන අතර ඒ සඳහා විකල්ප වැඩසටහනක් ලෙස රක්ෂණය නොවූ අස්වනු සඳහා දෙනු ලබන දීමනාව ලබා දීම සිදු කෙරේ. එක්සත් ජනපදයේ සංගණන කාර්යාංශය 1997 දක්වා කෘෂිකර්ම සංඝණන සිදු කරන ලද අතර එහි වාර්තා වලට නත්තල් ගස් ගොවිබිම් පිලිබඳ වාර්තා ඇතුලත් කර නැත. 1997න් පසුව කෘෂි සංඝණන අධිකාරිය එක්සත් ජනපදයේ කෘෂි දෙපාර්තමේන්තුව ගෙන යාමෙන් පසු නත්තල් ගස් සංඝණන එයට ඇතුලත් කර ඇත.

==සංස්කෘතික වැදගත්කම==

[[Image:Hunter's Tree Farm - reindeer 02.jpg|thumb|right|This [[reindeer]], at a tree farm in [[Seattle]], is part of the holiday-themed extras offered by many Christmas tree farms]]

එක්සත් ජනපදයේ නත්තල් ගස් ගොවිබිම් නැරඹීම නත්තල් නිවාඩු චාරිත්‍රයක් බවට පත් වී ඇත. මෙය චාරිත්‍රයක් ලෙස ඇතුලත් කරන ලද්දේ නත්තල් ගස් ගොවිබිම් හිමියන් විසින්මය. එක් මිනිසොටා(Minnesota) හි ගොවිබිමක චාරිත්‍රයක් වන්නේ ගැනුම් කරුවන් ඔවුන්ගේම නත්තල් ගස් අසල සිට ඡායා රූප ගැනීමයි. එවිට ඔවුනට පසු කාලීනව නැවත පැමිණි පසු ඔවුන්ගේ එම ඡායාරූපය &quot;මතක බිත්තිය&quot;(Wall of Memories) හි දැක බලා ගත හැක. අනෙක් ගොවිබිම්ද එකම පවුලේ පරම්පරා කිහිපයකට ශාක සැපයීම නිසා මෙය එක් එක් පවුලේ චාරිත්‍රයක් බවට පත් වී ඇත. 2006 New York ජනපද කෘෂිකර්ම කොමසාරිස් වන පැට්‍රික් බ්‍රෙනන්(Patrick H. Brennan) ප්‍රාදේශීය නත්තල් ගස් ගොවිබිම් වලින් මිලදී ගැනීම් දිරි ගන්වන ලදී. එසේම New York නත්තල් ශාක වගා කරන්නන්ට සහයෝගයක් ලෙස ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරන ලද අතර එහි දැක්වෙන්නේ

{{quote|චාරිත්‍රයක් ලෙස මාගේ පවුලේ සියලු දෙනා ප්‍රාදේශීය ගොවිබිමකට පැමිණි අපගේ නත්තල් ගස කපා ගැනීම සිදු කරනවා. මෙය අපූර්ව අත්දැකීමක්. ඔබ මෙය තවමත් අත්දැක නැත්නම් මෙය චාරිත්‍රයක් ලෙස පවුලේ අය සමඟ බෙදා ගන්නා ලෙස මම එල්ලා සිටිනවා.&lt;small&gt;–NY කෘෂිකර්ම කොමසාරිස් වන පැට්‍රික් බ්‍රෙනන්(Patrick H. Brennan), 2006&lt;/small&gt;}}

ඇතැම් ගොවිබිම් නත්තල් ගස් කැපීමට වඩා වැඩි යමක් ලබා දෙයි. මේ සඳහා එළිමහන් හා නිවාඩුව තේමා කරගත් ක්‍රියාකාරකම්, වැගන(Wagon) පැදවීම, උණු කොකෝවා හෝ සයිඩර්(Cider) පානය කිරීම, නත්තල් සීයා බැලීම, කැටයම් කැපීම යනාදී දේ සිදු විය. බොහොමයක් ගොවිබිම් පාසල් සඳහා ප්‍රායෝගිකව සහභාගි වීමට ක්ෂේත්‍ර චාරිකා සඳහා අනුග්‍රාහකත්වය ලබා දෙයි. කැන්සාස්() හි එක්තරා වගා කරන්නෙකු තරයේ කියා සිටියේ පීඩිත ආර්ථිකය වැනි වෙනත් ව්‍යාපාර වලට බලපාන ගැටළු නත්තල් ගස් ගොවිපලවල් වලට බලනොපාන බවයි. ඔහු තව දුරටත් කිය සිටියේ ආර්ථිකය, කාළගුණය වැනි කිසිඳු සාධකයකින් නත්තල් ගස් මිලදී ගැනීම වැළැක්විය නොහැකි බවයි.  

== යොමුව==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count: 2; column-count: 2;&quot;&gt;
* Anonymous. [http://www.metro.co.uk/news/article.html?in_article_id=26942&amp;in_page_id=34 Tree shortage threatens Christmas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929095529/http://www.metro.co.uk/news/article.html?in_article_id=26942&amp;in_page_id=34 |date=2007-09-29 }}, ''Metro'' (London), November 28, 2006. Retrieved September 3, 2007.
* Barney, D.L., and Finnerty, T.L. [http://info.ag.uidaho.edu/pdf/CIS/CIS1021.pdf Christmas trees is this the crop for you?], ([[PDF]]), Alternative Agricultural Enterprises, College of Agricultural and Life Sciences, ''University of Idaho'', June 1995. Retrieved September 3, 2007.
* Bondi, Mike. [http://smallfarms.wsu.edu/crops/christmasTreesIntro.html An Introduction to Growing Christmas Trees], Oregon State University Extension Service, ''Oregon State University'', via Washington State University. Retrieved September 4, 2007.
* Brown, James H., et al. [http://ohioline.osu.edu/b670/b670_2.html Bulletin 670: Choice of Lands for Christmas Trees]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210094430/http://ohioline.osu.edu/b670/b670_2.html |date=2012-02-10 }}, ''Ohio Christmas Tree Producers Manual'', Ohio State University. Retrieved August 25, 2007.
* Brown, James H., et al. [http://ohioline.osu.edu/b670/b670_10.html Bulletin 670: Plantation Establishment and Management: Preplanting Land Preparation]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210094912/http://ohioline.osu.edu/b670/b670_10.html |date=2012-02-10 }}, ''Ohio Christmas Tree Producers Manual'', Ohio State University. Retrieved August 25, 2007.
* Chastagner, Gary A., and Benson, D. Michael. [http://www.plantmanagementnetwork.org/pub/php/review/1225tree/ The Christmas Tree: Traditions, Production and Diseases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140720081730/http://www.plantmanagementnetwork.org/pub/php/review/1225tree/ |date=2014-07-20 }}, ''Plant Management Network International'', (authors from North Carolina State University and Washington State University), October 13, 2001. Retrieved September 4, 2007.
* ''Cornell University'', [http://www.plantpath.cornell.edu/trees/RhabdoN.html Rhabodocline Needlecast (''Rhabdocline weirii'')], Department of Plant Pathology. Retrieved September 7, 2007.
* Day, Eric. [http://www.ext.vt.edu/departments/entomology/christmas/slideshow2.html Insect Pests of Christmas Trees slides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819013804/http://www.ext.vt.edu/departments/entomology/christmas/slideshow2.html |date=2007-08-19 }}, Insect Identification Laboratory, Department of Entomology, ''Virginia Tech'', January 2002. Retrieved September 3, 2007.
* [https://web.archive.org/web/20041128032445/http://www.bbc.co.uk/gardening/plants/plantprofile_xmastree.shtml Christmas tree], Gardening, ''BBC''. Retrieved September 3, 2007.
* Hart, John, et al. [http://extension.oregonstate.edu/catalog/html/em/em8856-e/ Christmas Tree Nutrient Management Guide for Western Oregon and Washington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706021841/http://extension.oregonstate.edu/catalog/html/em/em8856-e/ |date=2008-07-06 }}, ([http://extension.oregonstate.edu/catalog/pdf/em/em8856-e.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227150600/http://extension.oregonstate.edu/catalog/pdf/em/em8856-e.pdf |date=2008-02-27 }}), OSU Extension Service, ''Oregon State University'', February 2004. Retrieved September 3, 2007.
* Hickman, Leo. [http://money.guardian.co.uk/ethicalliving/story/0,,1659305,00.html Is it OK . . . to get a Christmas tree?], ''Guardian'' (UK), December 6, 2005. Retrieved September 3, 2007.
* ''HM Revenue &amp; Customs'', [http://www.hmrc.gov.uk/manuals/bimmanual/BIM62601.htm Nurseries and Market Gardens - definition], Business Income Manual ([http://www.hmrc.gov.uk/manuals/bimmanual/ Contents]), BIM62601, 2003–2007. Retrieved September 10, 2007.
* Johnson, James E. et al. [http://www.ext.vt.edu/pubs/forestry/446-605/446-605.html Tree Crops for Marginal Farmland: Christmas Trees With a Financial Analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070919062022/http://www.ext.vt.edu/pubs/forestry/446-605/446-605.html |date=2007-09-19 }}, Virginia Cooperative Extension, ''Virginia Tech'', March 1997. Retrieved September 3, 2007.
* Kalkstein, Meghan. [http://www.kval.com/news/4683726.html Christmas tree harvest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522062921/http://www.kval.com/news/4683726.html |date=2011-05-22 }}, ''KVAL News Channel 13'' ([[Eugene, Oregon]]), November 18, 2006. Retrieved September 5, 2007.
* Koelling, Melvin and Dornbush, Laurie J. [http://forestry.msu.edu/extension/ExtDocs/xmastree.htm Growing Christmas Trees in Michigan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517021205/http://forestry.msu.edu/extension/ExtDocs/xmastree.htm |date=2008-05-17 }},  Forestry Area Of Expertise (AOE) Team, Michigan State University Extension, ''Michigan State University. Retrieved September 6, 2007.
* Leuty, Todd. [http://www.omafra.gov.on.ca/english/crops/facts/info_xmastreeprod.htm Christmas tree production], ''Ontario Ministry of Agriculture, Food and Rural Affairs'', March 26, 1999; July 31, 2003. Retrieved September 3, 2007.
* ''National Christmas Tree Association'', [http://www.christmastree.org/benefits.cfm Real Christmas Trees are a Benefit to the Environment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512000900/http://www.christmastree.org/benefits.cfm |date=2008-05-12 }}&quot;. Retrieved September 3, 2007.
* Preston, Holly Hubbard. [https://web.archive.org/web/20110520112339/http://www.iht.com/articles/2000/12/23/mxmas.t.php For a Very Merry Christmas, Invest in Trees for the Season], ''International Herald Tribune'', December 23, 2000. Retrieved September 3, 2007.
* Schmitz, John. [http://smallfarms.wsu.edu/crops/christTreeAnnosusRootRot.html Fungal disease of true firs attacking Christmas trees], ''The Capital Press'', June 28, 2002, via Washington State University. Retrieved September 3, 2007.
* Sidebottom, Jill R. [http://www.ces.ncsu.edu/fletcher/programs/xmas/environment/index.html Frequently Asked Questions about Christmas Tree Farms and Pesticides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040619163140/http://www.ces.ncsu.edu/fletcher/programs/xmas/environment/index.html |date=2004-06-19 }}, Mountain Horticultural Crops Research &amp; Extension Center, ''North Carolina State University'', October 30, 2006. Retrieved September 3, 2007.
* ''United States Department of Agriculture'', ''[http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/misc/xmastree/ Christmas Tree Pest Manual] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113075615/http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/misc/xmastree/ |date=2012-01-13 }}'', Michigan State University Extension, 1997–1998. Retrieved September 7, 2007.
* ''United States Department of Agriculture'', [http://www.ams.usda.gov/standards/christtr.pdf United States Standards for Grades of Christmas Trees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227150559/http://www.ams.usda.gov/standards/christtr.pdf |date=2008-02-27 }}, ([[PDF]] file), Agricultural Marketing Service, October 30, 1989, reprinted January 1997. Retrieved September 6, 2007.
* ''University of California, Berkeley'', [http://nature.berkeley.edu/comtf/pdf/ChristmasTreeGuide11-20-06.pdf A Christmas Tree Grower’s Guide to Sudden Oak Death (Phytophthora ramorum)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227150559/http://nature.berkeley.edu/comtf/pdf/ChristmasTreeGuide11-20-06.pdf |date=2008-02-27 }}, ([[PDF]] file), College of Natural Resources, November 20, 2006. Retrieved September 3, 2007.
* Wolford, Ron. [http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treefacts.html Christmas Tree Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516054254/http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treefacts.html |date=2008-05-16 }}, Christmas Trees &amp; More, ''University of Illinois''. Retrieved August 25, 2007.
* Wolford, Ron. [http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treetypes.html Tree Types] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515155535/http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/treetypes.html |date=2008-05-15 }}, Christmas Trees &amp; More, ''University of Illinois''. Retrieved September 3, 2007.
&lt;/div&gt;

== බාහිර සබැදි ==
{{Commons category|Christmas tree farms}}
* [http://realtrees.kewlbox.com/ Attack of the Mutant Artificial Trees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070909041227/http://realtrees.kewlbox.com/ |date=2007-09-09 }}, [[Macromedia Flash|Flash]] game, from the NCTA
* [http://www.canadianchristmastrees.ca/ Canadian Christmas Tree Growers Association], Canada
* ''[http://www.christmastreesmagazine.com/ Christmas Tree Magazine]'', [[trade publication]]
* [http://www.christmastree.org.uk/ British Christmas Tree Growers Association], Great Britain
* [http://www.christmastree.org/home.cfm National Christmas Tree Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928120245/http://www.christmastree.org/home.cfm |date=2007-09-28 }}, United States
* [http://www.cnn.com/2007/TECH/science/11/26/green.christmas.trees.ap/index.html CNN: Growers tag 'green' Christmas trees]</text>
      <sha1>idbap2fvlzym3qi6sa1o334oh43sbqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දක්ෂිණ සාහිත්‍යය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40894</id>
    <revision>
      <id>794383</id>
      <parentid>731272</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41561" sha1="fxi8k86o6wm6u527gnt44mgde3j7f4t" xml:space="preserve">{{mergewith|දකුණු අ.එ.ජ. සාහිත්‍යය}}
'''දක්ෂිණ සාහිත්‍යය''' ('''ඇමරිකානු දකුණේ සාහිත්‍යය''' ලෙසින්ද සමහරවිට හැඳින්වේ) යන්න අර්ථදැක්වෙන්නේ  [[දක්ෂිණ එක්සත් ජනපද]] පිළිබඳ හෝ එම ප්‍රදේශයන්ගෙන් එන ලේඛකයන් විසින් හෝ රචිත [[ඇමරිකානු  සාහිත්‍යය]] ලෙසිනි. දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි ගුණාංග අතර පොදු  [[ඇමරිකානු ඉතිහාසය |දක්ෂිණ ඉතිහාසයක්]], [[පවුල]] යන්නෙහි වැදගත්කම, [[ප්‍රජාව]] සහ එය තුල යමෙකුගේ භූමිකාව පිළිබඳ හැඟීමක්, යුක්තිය පිළිබඳ හැඟීමක්, ප්‍රදේශයෙහි ප්‍රමුඛ  [[ආගම]] ([[ක්‍රිස්තියානි ධර්මය]] — [[ප්‍රොතෙස්තන්තවාදය]] බලන්න) සහ ආගම විසින් බොහෝවිට ගෙනඑන  කරදර/ශුභඵල, [[එක්සත් ජනපදයෙහි වර්ගවාදය|වාර්ගික ආතතිය]] හා බැඳි ප්‍රශ්න, භූමිය හා එය රැගෙන එන පොරොන්දු, [[සමාජ  පංතිය]] හා  තත්ත්වය පිළිබඳ හැඟීමක්, සහ  [[දක්ෂිණ ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසි |දක්ෂිණ උපභාෂාව]] භාවිතය පිළිබඳ අවධානය යොමුකිරීම්ද අඩංගු වෙති.&lt;ref name=autogenerated1&gt;පැට්‍රීෂියා  ඉවන්ස්.[http://falcon.jmu.edu/~ramseyil/southwomen.htm &quot;සදර්න් ලිට්‍රිචර්: විමෙන් රයිටර්ස්&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222121804/http://falcon.jmu.edu/~ramseyil/southwomen.htm |date=2008-12-22 }}.  සම්ප්‍රවේශය පෙබ. 4, 2007.&lt;/ref&gt;

[[ගොනුව:US map-South Modern.png|thumb|300px|'''නූතන අර්ථදැක්වීම''' තද රතු පැහැයෙන් දැක්වෙන ජනපදයන් දක්ෂිණ එක්සත් ජනපදය යන්නෙහි නූතන අර්ථදැක්වීමට සැමවිටම පාහේ අඩංගු වන අතර, මද රතු පැහැති ජනපද සාමාන්‍ය ලෙසින් අඩංගු වෙති. ඉරි සහිත ජනපද සමහරවිට /කලාතුරකින් දක්ෂිණ ලෙසින් සැලකෙති &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් | url=http://www.unc.edu/news/archives/jun99/reed16.htm | title=UNC-CH සර්වේස් රිවීල් වෙයා ද ‘රියල්’ සවුත් ලයිස් | author=ඩේවිඩ් විලියම්සන් | accessdate=22 පෙබ 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.pfly.net/misc/GeographicMorphology.jpg&lt;/ref&gt;]]

== දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි සමාලෝචනය ==
එහි සරලතම පැවැත්ම අනුව, දක්ෂිණ සාහිත්‍යය සමන්විත වන්නේ [[ඇමරිකානු දකුණ]] පිළිබඳ ලියැවීම් වලින් වෙති  &amp;mdash;ඓතිහාසික මෙන්ම භූගෝලීය හේතූන් නිසාවෙන්, දකුණ ලෙසින් අර්ථ දැක්වෙන්නේ, [[දකුණු කැරොලයිනා]], [[ජෝර්ජියා (එ.ජ. ජනපදය)|ජෝර්ජියා]], [[ෆ්ලොරිඩා]], [[ඇලබාමා]], [[උතුරු කැරොලයිනා]], [[වර්ජිනියා]], [[ටෙනසී]], [[මිසිසිපි]], [[ලූසියෑනා]], [[ටෙක්සාස්]], [[ඔක්ලහෝමා]], [[කෙන්ටාකි]], [[බටහිර වර්ජිනියා]] සහ [[ආකැන්සාස්]] යන ජනපද වෙති.&lt;ref&gt;ජෝසප් එම්. ෆ්ලෝරා සහ ලුසින්ඩා එච්. මැක්කේතන් (සංස්.) ''ද කම්පෑනියන් ටු සදර්න් ලිට්‍රිචර්: තීම්ස්, ජන්රෙස්, ප්ලේසස්, පීප්ල්, මූව්මන්ට්ස්, ඇන්ඩ් මෝටිෆ්'', ලූසියානා ජනපද විශ්වවිද්‍යාල මුද්‍රණාලය, 2001. මෙම ජනපද මෙම අධ්‍යයනයෙහි ලැයිස්තුගත කෙරුණු ඒවාය.&lt;/ref&gt; දකුණ පිළිබඳ සිවිල් යුද්ධයට-පූර්ව  අර්ථදැක්වීම් වලට  [[මිසූරි]], [[මෙරිලන්ඩ්]], සහ [[ඩෙලවෙයා]] යන ජනපදයන්ද ඇතුළු වූහ.

දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි භූගෝලීය සංඝටකයට අමතරව, සමහරක් තේමාවන් පැනනැගී ඇත්තේ  [[එක්සත් ජනපදයෙහි වහල්භාවය|වහල්භාවය]], [[ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය]], සහ  [[එක්සත් ජනපදය යළිගොඩනැඟීම | යළිගොඩනැඟීම]] යන්න පිළිබඳව දකුණු ජනපද අතර පැවැති සමාන ඉතිහාසයන් නිසාවෙනි. දකුණෙහි [[ගතානුගතික]] සංස්කෘතිය හේතුවෙන්, දක්ෂිණ සාහිත්‍යය තුල, පෞද්ගලික සහ සමාජීය ජීවිතය තුල  පවුල, ආගම, ප්‍රජාව යන්නෙහි වැදගත් බව, [[දක්ෂිණ ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසි |දක්ෂිණ උපභාෂාව]] භාවිතය,&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; සහ  &quot;ස්ථානය&quot; පිළිබඳ මහත් හැඟීමක්ද ජනිතවී තිබුණි.&lt;ref&gt;කේට්  කෙච්රාන්.  [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3709/is_200204/ai_n9042248 රිවිව්] ඔෆ්  රොබට්  බ්‍රින්ක්මෙයර්, කණි., ''රිමැපිං සදන් ලිට්‍රිචර්: කන්ටෙම්පරරි සදන් රයිටර්ස් ඇන්ඩ් ස වෙස්ට්, ජෝර්ජියා විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය, 2000.&lt;/ref&gt;[[වර්ගය (මානවයන් වර්ගීකරණය)|වර්ගවාදී]] ගැටළු  හා බැඳි [[දක්ෂිණ එක්සත් ජනපදය |දකුනේ]] ඉතිහාසයද එහි සාහිත්‍යය තුල දිගින් දිගටම එළිදැක්විණි.&lt;ref&gt;ෆ්‍රෙඩ් හොබ්සන්. ''ඉට් නව් අයි සී: ද වයිට් සදන් රේෂල් කන්වර්ෂන් නැරෙටිව්'', ලූසියානා ජනපද විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලයය, 1999.&lt;/ref&gt;

මෙවන් පොදු තේමා පැවතුනද, ලේඛකයන් හා ඔවුන්ගේ සාහිත්‍යය &quot;දක්ෂිණ&quot; කරනුයේ කුමක්දැයි වාද විවාද පවතියි. නිදසුනක් ලෙසින්, දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි පියා යැයි තර්ක කල හැකි {{ඇයි|date=ජූනි 2010}}, [[මාක් ට්වේන්]] විසින්, ඔහුගේ ''[[ද ඇඩ්වෙන්චර්ස් ඔෆ් හකල්බරි ෆින්]]''  යන [[නවකතාව]] වෙතින්, බොහෝ දෙනා දක්ෂිණ ලේඛනය හා සමග දකින බොහෝ ගුණාංග අර්ථදැක්වීය. තමා  &quot;දක්ෂිණ ලේඛකයෙක්&quot; ලෙසින් පවා හේ හැඳින්වීය {{උපහරණ ඇවැසිය|date=ජූනි  2010}}. මෙයට අමතර ලෙසින්, බොහෝ ජනප්‍රිය දක්ෂිණ ලේඛකයින් උතුරු එ.ජ. වෙත සංක්‍රමණය වන්නේ එසේ කිරීමට ඔවුන්ට හැකි තරම් වයස්ගතවූ සැනිණි. එබැවින් භූගෝලීය කරුණු හේතු වශයෙන් සැලකිය හැකි වුවද, ලේඛකයෙකුගේ භූගෝලීය උපත  ''පමණක්'' දක්ෂිණ ලේඛක ඌරුව අර්ථදක්වන හේතුව නොවෙයි.

==දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි ඉතිහාසය==
===ආදිතම සහ  යුදට-පෙර සාහිත්‍යය ===
17වන සහ 18වන සියවස්හිදී, ඇමරිකානු ජනාවාසයන්හී දක්ෂිණ කොටසෙහිවූ ඉංග්‍රීසි ජනපදිකයෝ,   සැලකිය යුතු තරම් ඉහළ තත්ත්වයකවූ කෘතින් කිහිපයක් එලිදැක්වූහ. මේවා අතුරින් වඩාත් ජනප්‍රිය කෘතීන් දෙක වන්නේ [[වර්ජීනියා]] පිළිබඳ මුල් මතක සටහන් වන: 1610 ගණන් හා 1620 ගණන් වලදී ජේම්ස්ටවුන් ඇරඹීම පිළිබඳ [[ජේම්ස්ටවුන්හී ජෝන් ස්මිත් |කපිතාන් ජේම්ස් ස්මිත්ගේ]] විස්තරය, සහ  18වන සියවසෙහි මුල් භාගයෙහිදී [[දෙවන විලියම් බර්ඩ්|දෙවන විලියම් බර්ඩ්ගේ]] රහසේ තැබූ වතු දින සටහන්  වෙති.  ආදි දක්ෂිණ ඉතිහාසයෙහි වැදගත් කෘතීන් ලෙසට මෙම ස්මරණ සටහන් දෙකම සැලකෙති.

ඇමරිකානු නිදහසෙන් අනතුරුව, 19වන සියවසෙහිදී මුල් භාගයේදී, කපු වගාව සහ වහල් සේවය ව්‍යාප්තවීමත් සමගම, තුරුණු ජනරජයෙහි අනෙක් කොටස් වලින් නිසැක වශයෙන් වෙනස් බවක් දක්ෂිණ සමාජය සහ සංස්කෘතිය  ප්‍රදක්ෂිණා කිරීමට පටන් ගති.  මෙම [[යුදට-පෙර යුගය| යුදට-පෙර යුගයෙහිදී]], [[දකුණු කැරොලයිනා]], සහ විශේෂිත වශයෙන් චාර්ල්ස්ටන් නගරය විසින් සාක්ෂරතාව සහිත ප්‍රජාවක් යන්න අරභයා වර්ජිනියා වෙත තරගකාරීත්වයක් සපයමින් සමහරවිට එය පසු කර ගිය බවක් පෙනී යයි.  චාර්ල්ස්ටන්හී ලේඛන කලාව විමසුවොත්, නීතිඥ හා නිබන්ධක [[හියු ස්වින්ටන් ලෙගාර්]], කිවිවරුන්වූ [[පෝල් හැමිල්ටන් හේනි]] සහ  [[හෙන්රි  ටිම්රොඩ්]], සහ නවකතාකරු  [[විලියම් ගිල්මෝර් සිම්ස්]] විසින් යුදට-පෙර දක්ෂිණ සාහිත්‍යයේ අති වැදගත් කෘතීන් සම්පාදනය කල බව පෙනී යයි.

සිම්ස් විශේෂයෙන් බෙහෙවින් වැදගත් පුද්ගලයෙක් වූ අතර, සමහරවිට [[සිවිල් යුද්ධය |ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයට]] පෙර බිහිවූ අතිශයින් වැදගත් දක්ෂිණ ගත්කතුවරයා විය.  යුද බිමෙහි සීමාවෙහි ජීවිතය හා ඇමරිකානු විප්ලවය පිළිබඳ ඔහුගේ නවකතා දකුණු කැරොලයිනාහී ඉතිහාසය විචිත්‍රවත්ව සටහන් කලේය.  [[ජේම්ස් ෆෙනිමෝර් කූපර්]] මෙන්ම, සිම්ස්ද  [[වෝල්ටර් ස්කොට්]] වෙතින් ඉමහත් ආභාෂයක් ලද අතර, ඔහුගේ කෘතීන් වෙත ස්කොට්ගේ වීර  [[අදභූතවාදය|අද්භූතවාදයෙහි]] මුද්‍රාව පැවතිණි.  ''ද යෙමසේ'', ''ද කින්ස්මන්'', සහ [[ටොම්-විරෝධි සාහිත්‍යය|''අන්කල් ටොම්ස් කැබින්''-විරෝධි]] නවකතාවවූ  [[ද ස්වෝර්ඩ් ඇන්ඩ් ද ඩිස්ටාෆ්]]හී , සිම්ස් විසින් වහල් සේවය හා දක්ෂිණ ජීවිතය පිළිබඳ පරමාදර්ශිකෘත සිත්තමක් ගෙනහැරපෑවේය.  දකුණු කැරොලයිනාහී ජනප්‍රිය හා ඉමහත් ගෞරවයට පාත්‍රවූ නමුදු—හා  [[එඩ්ගා ඇලන් පෝ]] වැනි විවේචකයන් විසින් මහත් ලෙස වර්ණනාකෙරුනද-- ඉමහත් ජාතික ප්‍රේක්ෂක ගණයෙහි හරසර ලැබීමට සිම්ස් කිසිලෙසින්  සමත් නොවිය.

සමහරක් විවේචකයන් විසින් පෝ සැලකෙන්නේද දක්ෂිණ ගත්කතුවරයෙක් ලෙසය— රිච්මන්ඩ්හී ඇතිදැඩිවූ ඔහු, වර්ජීනියා විශ්වවිද්‍යාලයෙහි අධ්‍යාපනය  ලද අතර, 1835 සිට 1837 දක්වා ''[[සදර්න් ලිටරරි මෙසෙන්ජර්]]'' සංස්කරණය කලේය.  එහෙත් ඔහුගේ කාව්‍යයන් හා ප්‍රබන්ධයන් විසින් සුවිශේෂිවූ දක්ෂිණ තේමාවන් හෝ විෂයයන් වස්තු බීජ කරගත්තේ විරල ලෙසිනි; &quot;දක්ෂිණ&quot; ලේඛකයෙක් ලෙසින් ඔහුගේ තරාතිරම නොපැහැදිලි බවක් දක්වයි.

මේ අතර, චෙසපීක් ප්‍රදේශය වෙතින් සැලකිය යුතු උනන්දුවක් අප වෙත ඇති කරන යුදට-පෙර ගත්කතුවරු  අතර, ඔහුගේ  ''[[ෂැලෝ බාන්]]''  නවකථාව අනුසාරයෙන් වර්ජිනියා වතු ජීවිතය පිළිබඳව විචිත්‍ර විස්තරයක් ඉස්මතු කල [[ජෝන් පෙන්ඩල්ටව් කෙනඩි]]; සහ වර්ජීනියාව තුල ෆෙඩරල් හා  බෙදුම්වාදී පාර්ශව අතර ගරිල්ලා යුද්ධයක් සංකල්පනය කරමින් රචිත ඔහුගේ 1836 කෘතියවූ  ''[[ද පාර්ටිසන් ලීඩර්]]''  වෙතින් දක්ෂිණ ජනපද වෙන්වීයෑම පිළිබඳ අනාවැකි පල කල  [[නැතෑනියල් බෙවර්ලි ටකර්]] වෙති.

මෙම යුගයේ සැලකියයුතු දක්ෂිණ ගත්කතුවරු සියළුදෙනා සුදු ජාතිකයෝ නොවූහ. යුදට-පෙර දකුණෙහි කළු වහල් සේවය පිළිබඳ මහත් ජනප්‍රිය ස්වයං-රචිත විස්තරය වූයේ  [[ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩග්ලස්| ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩග්ලස්ගේ]] ''[[නැරටිව් ඔෆ් ද ලයිෆ් ඔෆ් ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩග්ලස් |ආඛ්‍යානය]]'' වෙයි.  මේ අතර,  [[හැරියට් ජේකබ්ස්]], උතුරු කැරොලිනාවේ ඇය දාසභාවය ගෙවමින් ගත කල දිවියෙහි අත්දැකීම්  [[ඉන්සිඩන්ට්ස්  ඉන් ද ලයිෆ් ඔෆ් අ ස්ලේව් ගර්ල්]] හි යළි විස්තර කලාය.  තවත් දකුණේ -උපන් පූර්ව-වහලෙකුවූ, [[විලියම් වෙල්ස් බ්‍රවුන්]] විසින්, ''ක්ලොටෙල්; ඕ, ද ප්‍රසිඩන්ට්ස් ඩෝටර්'' ලියන ලදි -- [[අප්‍රිකානු-ඇමරිකානුවා|අප්‍රිකානු-ඇමරිකානුවෙකු]] විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද පළමු නවකථාව මෙය බවට පුළුල් පිළිගැනුමක් පවතියි. [[තෝමස් ජෙෆර්සන්]] ට දාව ඔහුගේ කළු අනියම් භාර්යාවට උපන් දියණියක වන එහි මාතෘකා චරිතයෙහි ජීවිතය මෙම ග්‍රන්ථය විසින් විස්තර කෙරෙන අතර  වහල් සේවය තුල ඇය අත්විඳින අපහසුතාද විස්තර කෙරේ.

=== &quot;වැරදුනු තැත&quot; දුක විඳි කාලය===
19වන සියවසෙහි දෙවන අඩෙහිදී, දකුණ සිවිල් යුද්ධයෙන් පැරදී ගත කල දුක් බර කාලය බොහෝ සුදු ජාතික දක්ෂිණ ජනපදිකයක් හැඳින්වූයේ කටුක අධිවාසයක්  ( [[එක්සත් ජනපදය යළිගොඩනැඟීම |යළිගොඩනැඟීම]] ලෙස හැඳින්වුණි) ලෙසිනි. ටොම්-විරෝධි සාහිත්‍යය වෙනුවට  &quot;[[සන්ධානයෙහි වැරදුනු තැත]]&quot; පිළිබඳ කාව්‍යයන් හා නවකථා එළිදැක්විණි.  යුද්ධය අවසන්වූ වහාම පාහේ මෙම කාංක්ෂා සහගත සාහිත්‍යය එළිදැක්වීම ඇරඹිණි; [[ද කොන්කර්ඩ් බැනර්]]  1865 ජූනි 24 දින ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. ලේඛකයන් විසින් පරමාදර්ශීකෘත කෙරුණේ පරාජයට පත් දකුණ හා එහි  නෂ්ටවූ සංස්කෘතියයි. මෙම දෘෂ්ටි කෝණය සහිත ප්‍රමුඛ ලේඛකයන් අතර,  [[හෙන්රි ටිම්රොඩ්]], [[ඩැනියෙල් බී. ලූකස්]], [[ඒබ්රම් ජෝසප් රයාන්]], සහ  [[සිඩ්නි ලේනියර්]] යන කවියෝ සහ [[තෝමස් නෙල්සන් පේජ්]] යන ප්‍රබන්ධ ලේඛකයා වූහ.  [[අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවා|අප්‍රිකානු ඇමරිකානු]] ලේඛක [[චාල්ස් ඩබ්. චෙස්නට්]] වැනි අනෙකුන්, මෙම  [[කාංසාව]] බැහැර කරමින් [[වර්ගවාදය]] සහ මෙම කාල සීමාව තුලදී දකුණේ කළු ජාතිකයන් සූරාකෑම වෙත අවධානය යොමු කලහ.

19වන සියවසෙහි වඩාත් වැදගත් දක්ෂිණ නවකථාව යැයි කර්ක කල හැකි, ''[[ද ඇඩ්වෙන්චර්ස් ඔෆ් හකල්බරි ෆින්]]'' 1884දී [[මාක් ට්වේන්]] විසින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි . මෙම නවකථාව ගැන [[අර්නස්ට් හෙමිංවේ]] කියා සිටියේ  &quot;මාක් ට්වේන්ගේ ''හකල්බරි ෆින්'' නම් එක් ග්‍රන්ථයක් තුලින් සියළු නූතන ඇමරිකානු සාහික්‍යය  ගලා එයි&quot; යනුවෙනි. මෙම ප්‍රකාශය දක්ෂිණ සාහිත්‍යය වෙත ගැඹුරු ලෙසින් අදාල වන්නේ  මෙම නවකතාව විසින් වර්ගය හා ප්‍රචණ්ඩත්වය යන දේ හසුරුවා ඇති අවංක ආකාරය නිසාය.

[[කේට් චොපින්]] යනු පශ්චාත්-සිවිල් යුද්ධ සමයෙහි දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි තවත් කේන්ද්‍රිය තැනැත්තියකි. ලූසියෑනාහී අකාඩියාන්/කේජන්  ප්‍රජාවන් පිළිබඳ ඇයගේ ලේඛන අවධානය යොමු කල ඇය, ''[[බායු ෆෝක්]]'' (1894) සහ ''[[අ නයිට් ඉන් ඇකඩී]]'' (1897) යන කෙටිකතා සංග්‍රහයන්ගෙන් ඇයගේ සාහිත්‍යමය කීර්තියට පදනම් දැමුවාය. මෙම කතා වෙතින් විශේෂිත දක්ෂිණ සංස්කෘතිය විචිත්‍රවත් ලෙසින් හුවා දැක්වීමට අමතරව අනන්‍ය ලෙසින්  වැදගත් සහ  සංකීර්ණ ආඛ්‍යාන  රීතියක් දක්වා ඇමරිකානු කෙටිකතාවෙහි උරුමය වැඩිදියුණු කිරීම සිදුවිය. එසේ වුවද, කිසියම් වෙනස් ආකාරයක අපකීර්තියක් ඇය විසින් අත්පත් කර ගත්තේ ඇයගේ දෙවන හා අවසන් නවකතාවවූ  ''[[දි අවේකනින් (නවකතාව)|දි අවේකනින්]]'' (1899) යන්න ප්‍රකාශයට පත්වීම හා සමගමය.  මෙම නවකතාව විසින් ස්ත්‍රී ලිංගිකත්වය හා මනෝවිද්‍යාව පිළිබඳ ව අව්‍යාජ හා භාවාත්මක නොවන නිරූපණයක් කරමින් ශ්‍රාවක ජනයා කම්පනයට පත් කල අතරම (බල්සක්ගෙන් පසුව බටහිර නවකතාව අභිභවනය කල යථාර්ථවාදය පදනම් කර ගත්) බාරදූර ප්‍රභේදයක්  සහ එහි චරිතයන්හී සංකීර්ණ සහ අපිරිසුදු භාවාත්මක දිවිපෙවෙත් නිරාකරණය කරගත්තක් වෙත දක්ෂිණ නවකතාව පමුණුවාගැනුමට හේතු පාදක විය.  ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ ඉතාම වැදගත් කාන්තා ලේඛිකාවක් බවට වර්තමානයේ ඇය සැලකෙනවාට අමතරව, ප්‍රාග්-සිවිල් යුද්ධ දකුණෙහි ඉතා වැදගත් වාර්තාකරුවන් අතුරින් එක් අයෙකු ලෙසින් හා කාන්තා අත්දැකීම්හී සංකීර්ණත්වය එලෙසින්ම හා අවමන්කිරීමකින් තොරව සැලකූ පළමු ලේඛකයන් කිහිප දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙසින් සැලකෙයි. 

20වන සියවෙසහි පළමු භාගෙයහිදී, නීතිඥවරයෙකු, දේශපාලනඥවරයෙකු, දේවගැතිවරයෙකු, කථිකයෙකු, නළුවෙකු, සහ ගත්කතුවරයෙකු වූ  [[තෝමස් ඩික්සන්, කණි.]] අතින් බොහෝ නවකතා, නාට්‍ය, දේශනා, සහ ප්‍රබන්ධ -නොවන කෘති සම්පාදනය වූ අතර මේවා ඇඑජ පුරා පොදු ජනතාව අතර බොහෝ ලෙසින් ජනප්‍රිය විය. [[එක්සත් ජනපදය යළිගොඩනැගීමේ යුගය|යළිගොඩනැගීම]] පිළිබඳ නවකතා ග්‍රන්ථත්‍රිකයන් ලිවීම සම්බන්ධයෙන් ඩික්සන් වර්තමානයෙහි සිහිපත් කෙරෙන අතර, ''[[ද ක්ලැන්ස්මන්]]''  (1905) යන නම් ලද එයින් එකක්වූ ග්‍රන්ථයක්, [[ඩී. ඩබ්. ග්‍රිෆිත්|ඩී.ඩබ්.ග්‍රිෆිත්ගේ]] අපකීර්තිමත් 1915 චිත්‍රපටය  ''[[ද බර්ත් ඔෆ් අ නේෂන්]]'' නිර්මාණයට ඉවහල් වූවා යැයි සැලකෙයි. සමස්තයක් වශයෙන් ගත් කල ඔහුගේ ජීවිත කාලය තුලදී ඩික්සක් විසින් නවකතා 22ක්, බොහෝ නාට්‍ය සහ [http://www.imdb.com/name/nm0228746/#writer චිත්‍රපට අත්පිටපත්], ක්‍රිස්තියානි දේශන, සහ  ප්‍රබන්ධ-නොවන කෘති කිහිපයක් රචනා කෙරිණි.

===දක්ෂිණ පුනරුදය ===
{{මූලික|දක්ෂිණ පුනරුදය }}
1920 ගණන් සහ 1930 ගණන් වලදී, අනෙකුන් අතර, [[විලියම් ෆෝක්නර්]], [[කැත්රින් ඈන් පෝටර්]], [[කැරොලයින් ගෝර්ඩ්න්]], [[ඇලන් ටේට්]], [[තෝමස් වුල්ෆ්]], [[රොබර්ට් පෙන් වොරන්]], සහ  [[ටෙනසි විලියම්ස්]] වැනි ලේඛකයන් ඉස්මතු වීම නිසාවෙන් දක්ෂිණ සාහිත්‍යයෙහි පුනරුදයක් ඇරඹිණි. [[දක්ෂිණ පුනරුදය|දක්ෂිණ පුනරුදයට]] දායකත්වය සැපයූ ලේඛකයන් විසින් [[ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය]] සහ  [[වහල් සේවය]] වෙතින් පවත්වාගත් පරතරය හේතුවෙන්, ඔවුන් බොහෝදුරට දකුණු ගැන තම ලියවීම්හී විෂය මූලික  වූහ. 1920 ගණන් වලදී, දක්ෂිණ  කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය  [[වැන්ඩබිල්ට්| වැන්ඩබිල්ට් විශ්වවිද්‍යාලයේ]] &quot;[[ෆියුජිටිව්ස් (කවියන්)|ෆියුජිටිව්ස් ]]&quot; නිසාවෙන් පෝෂණය විය. ප්‍රබන්ධ-නොවන කෘතීන් අරභයා, [[එච්.එල්. මෙන්කෙන් | එච්.එල්. මෙන්කෙන්ගේ]] ජනප්‍රියත්වය ජාතියපුරා ඉහළ නැගියේ, සංස්කෘතික අගයයක් ඇති කිසිවක් බිහිකිරීමට දකුණ අසමත්වී ඇතැයි දක්වමින් ඔහුගේ උපහාසාත්මක ලේඛන ශෛලීයය තුලින් පාඨකයින් කම්පනයට හා ආකූලත්වයට පත් කෙරුණු නිසාය. මෙන්කෙන්ගේ  &quot;ද සහාරා ඔෆ් ද  බෝසාට්&quot; රචනයට ප්‍රතිචාර දක්වමින්  , [[සදර්න් ඇග්රේරියන්ස්]] (මොවුන්ද බොහෝ ලෙසින් වැන්ඩබිල්ට්  ආශ්‍රිතව පදනම්ව සිටියහ) නමැති කණ්ඩායම විසින්  දක්ෂිණ කාර්මිකතාවය හා නාගරීකරණය පිළිබඳ සංවේගයට පත්වෙමින් දකුණේ ගොවිජන ඉතිහාසයට යළි අවතීර්ණ විය යුතු බව කියා සිටියහ. නිර්මාණශීලතාව සහ කාර්මිකතාවය නොගැලපුනු බව පලකල සිටි ඔවුහූ  දකුණෙහි වැසියාගේ විශ්‍රාන්ති සුව පැවැත්මට ඉඩ සැලසිය හැකි දිවිමගක් කරා යළි අවතීර්ණ විය යුතු බව (ඇග්රේරියන්ස්වරු සිතුවේ නිර්මාණශීලත්වය සඳහා මෙම ගුණාංගය සහෝපකාරී වන බවක්ය) උදක්ම දක්වා සිටියහ.  1949දී [[සාහිත්‍යය සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගය]] දිනූ  1949 ෆෝක්නර් වැනි ලේඛකයින් විසින් ඔවුන්ගේ ලේඛනයන් වෙත, [[සවිඥානකතා ප්‍රවාහ ලේඛනය| සවිඥානකතා ප්‍රවාහය]] වැනි නව ශිල්පක්‍රම සහ සංකීර්ණ ආඛායාන ශිල්පක්‍රමද භාවිතා කලහ.  නිදසුනක් ලෙසින්, ඔහුගේ  ''[[ඈස් අයි ලේ ඩයිං (නවකතාව)|ඈස් අයි ලේ ඩයිං]]'' නවකතාව පැවසෙන්නේ අභාවප්‍රාප්ත ඇඩී සිට ඇයගේ බාල පුතා දක්වා වෙනස්වන ආඛ්‍යායිකයන් (පොතේ ගුරුන්) මාලාවක් භාවිතා කරමිනි.

1930 ගණන් වල අගභාගය තුල දක්නට ලැබුණේ දක්ෂිණ නවකතා අතුරින් අති ජනප්‍රිය ඒවා අතුරින් එකක් වන [[මාග්‍රට්  මිචල්|මාග්‍රට් මිචල්ගේ]]  ''[[ගෝන් විත් ද වින්ඩ්]]''  ප්‍රකාශයට පත්වීමය. 1936දී ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණු [[නවකතාව]], විගසින්  අතිශයින් අලෙවි වූ පොතක් විය.  1937දී එය පලිට්සර් ත්‍යාගය දිනාගත් අතර, 1939දී එය ඇසුරෙන් තැනුනු හා එලෙසින්ම ජනප්‍රියවූ  [[ගෝන් විත් ද වින්ඩ් (චිත්‍රපටය)|චිත්‍රපටයෙහි]] මංගල දර්ශනය පැවැත්විණි. විවිධ ප්‍රභේදයන් ඔස්සේ දක්ෂිණ සාහිත්‍යය ජනප්‍රියත්වය ලඟාකර ගති; [[එල්වීරා ගාර්නර්]] වැනි ලේඛකයින්/සන්නිදර්ශකයින් විසින් කෙරුණු , 1937දී ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු ''ඉසිකීල්'' වැනි ළමුන් සඳහාවූ ග්‍රන්ථ,  දකුණෙන් පිටත ප්‍රේක්ෂක ගණයාද පිනවූහ.

===ප්‍රාග් දෙවන ලෝක යුද්ධ දක්ෂිණ සාහිත්‍යය ===
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් අනතුරුව දක්ෂිණ සාහිත්‍යය තේමානුගත ලෙසින් දියුණුවට පත්වූයේ එය විසින් [[අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු  සිවිල් අයිතිවාසිකම්  ව්‍යාපාරය (1955–1968)|ඇමරිකානු සිවිල් අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාරය]] නිසාවෙන් දකුණේ ඇතිවූ සමාජීය හා සංස්කෘතික වෙනස් කම් වැලඳගත් නිසාය. මෙයට අමතරව, [[සෝරා නීල් හර්ස්ටන්]] සහ [[ස්ටර්ලින් ඇලන් බ්‍රවුන්]] වැනි අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන් සහ වෙනත් ඇත්තියන් අතර  [[ඉඩෝරා වෙල්ටී]], [[ෆ්ලැනරි ඔකොනර්]], [[ඇලන් ග්ලාස්ගෝ]], [[කාර්ස්න් මැක්කකලර්ස්]], [[කැත්රින් ඈන් පෝටර්]], සහ  [[ෂර්ලි ඈන් ග්‍රවු]] වැනි කාන්තාවන් යන්නාවූ, කාන්තා සහ [[අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය |අප්‍රිකානු ඇමරිකානු ලේඛකයන්]] බොහෝ ප්‍රමාණයක් දක්ෂිණ සාහිත්‍යයේ කොටස් කරුවන් ලෙස පිළිගැනුම ඇරඹිණි. මෙම කාලසීමාවෙහි අනෙකුත් ප්‍රසිද්ධ දක්ෂිණ ලේඛකයන් අතර [[රේනොල්ඩ්ස් ප්‍රයිස්]], [[ජේම්ස් ඩිකී]], [[විලියම් ප්‍රයිස් ෆොක්ස්]], [[ඩේවිස් ග්‍රබ්]], [[වෝකර් පර්සි]], සහ  [[විලියම් ස්ටයිරන්]] වූහ. බොහෝ ලෙසින් වර්ණනාවට පත් 20වන සියවසෙහි දක්ෂිණ නවකතා අතුරින් එකක් වන, [[හාර්පර් ලී]] විසින් රචිත ''[[ටු කිල් අ මොකිංබර්ඩ්]]'' යන්න 1960දී ප්‍රකාශයට පත්වීමත් සමගම , [[පලිට්සර් ත්‍යාගය]] දිනාගති. නිව් ඕර්ලන්ස්හී ජන්මලාභය ලද හා හාපර් ලී ගේ මිතුරු, [[ටෲමන් කපෝටේ]] පවා 20වන සියවසෙහි මැද භාගයෙහිදී මහත් සඵලත්වයක් ලද්දේ  [[බ්‍රෙක්ෆස්ට්_ඇට්_ටිෆනි%27s_(වෘත්තාන්ත කථාව)|බ්‍රෙක්ෆස්ට් ඇට් ටිෆනි]] සහ පසුව  [[ඉන් කෝල්ඩ් බ්ලඩ්]] අනුසාරයෙනි. 1960 ගණන් වල තවද ජනප්‍රිය නවකතාවක් වූයේ,  [[නිව් ඕර්ලන්ස්]] වාසී  [[ජෝන් කෙනඩිටූල්]] විසින් 1960 ගණන් වලදී ලියන ලද නමුත් 1980 වන තුරු ප්‍රකාශයට පත් නොකෙරුණු ''[[අ  කන්ෆෙඩරසි ඔෆ් ඩන්සර්ස්]]'' වෙයි. එය විසින් 1981 දී  [[ප්‍රබන්ධ සඳහා පලිට්සර් ත්‍යාගය|පලිට්සර් ත්‍යාගය]] දිනා ගත් අතර ඉන් අනතුරුව  [[ශ්‍රද්ධාපන සම්භාව්‍ය කෘතිය|ශ්‍රද්ධාපන සම්භාව්‍ය කෘතියක්]] බවට පත් විය.

== ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==
* [http://thefsw.org ද ෆෙලෝෂිප් ඔෆ් සදර්න් රයිටර්ස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707203347/http://thefsw.org/ |date=2012-07-07 }}
* [http://docsouth.unc.edu/southlit/ Library of Southern Literature, University of North Carolina] ඇමරිකන් සදර්න් ලිට්‍රිචර් ප්‍රී-1929.
* [http://www.ageefilms.org/southern_books.html ලිස්ට් ඔෆ් ද 125 ග්‍රේටස්ට් සදර්න් බුක්ස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130203200/http://www.ageefilms.org/southern_books.html |date=2020-01-30 }}
* [http://www.geckosgeorgia.com/georgia-authors.php ලිස්ට් ඔෆ් ජෝර්ජියා ඕතර්ස්]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315014710/http://www.geckosgeorgia.com/georgia-authors.php |date=2012-03-15 }}
* [http://www.gwtw.org/csl.html ද සෙන්ටර් ෆෝ සදර්න් ලිට්‍රිචර්]
* [http://www.missq.msstate.edu/sssl/ A Checklist of Scholarship on Southern Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206001445/http://www.missq.msstate.edu/sssl/view.php?f=writers |date=2008-12-06 }} ඇන් චෙක්ලිය්ට් ඔෆ් ස්කොලෂිප් ඔය් රයිටර්ස් ඇෂොෂිටෙඩ් විත් ඇමරිකන් සවුත්. අනුග්‍රහය මිසිසිපි ක්වාර්ටර්ලි.
* [http://www.deadmule.com/holmans-house-darrell-grayson සදර්න් පොයෙට්‍රි ෆ්‍රොම් හොල්මන් ප්‍රිසන් ඩෙත් රෝ ඉන්මේට් ඩැරල් ග්‍රේසන්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805234034/http://www.deadmule.com/holmans-house-darrell-grayson/ |date=2012-08-05 }}
* &quot;[http://southernspaces.org/browse/poets-in-place පොයෙට්ස් ඉන් පැලස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922161223/http://www.southernspaces.org/browse/poets-in-place |date=2010-09-22 }},&quot; ''සදර්න් ස්පේසර්ස්'' හිදී.
*[[Lucinda MacKethan]], [http://southernspaces.org/2004/genres-southern-literature &quot;Genres of Southern Literature&quot;], ''Southern Spaces'', 16 February 2004. http://southernspaces.org/2004/genres-southern-literature</text>
      <sha1>fxi8k86o6wm6u527gnt44mgde3j7f4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දේශගුණය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42161</id>
    <revision>
      <id>794388</id>
      <parentid>752799</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39821" sha1="b1dlfdqdt5t3l1ek1eq7rzdsi97wewq" xml:space="preserve">{{atmospheric sciences}}

[[File:ClimateMap World.png|alt=Map of world dividing climate zones, largely influenced by latitude. The zones, going from the equator upward (and downward) are Tropical, Dry, Moderate, Continental and Polar. There are subzones within these zones.|thumb|right|400px|&lt;center&gt;Worldwide Climate Classifications&lt;/center&gt;]]

'''දේශගුණය''' ({{en|Climate}}) යනු නියමිත ප්‍රදේශයක දිගු කාල වකවානුවක් පුරා [[උෂ්ණත්වය]], ආර්ද්‍රතාව, වායුගෝලීය පීඩනය, [[සුළග]], අවක්ෂේපනය, වායුගෝලීය අංශු මාත්‍රයෙහි සහ වෙනත් කාලගුණික විද්යත්මක විචල්‍යන්හි සාමාන්‍ය රටාවේ විචලනය මැනීමයි. කාලගුණය මෙම විචල්‍යන්හි කෙටි කාලීන පවත්නා තත්වයන් පමණක් විස්තර කරන බැවින්, දේශගුණය, [[කාලගුණය|කාලගුණයෙන්]] වෙනස් වේ.

වායුගෝලය, ජලගෝලය, [[හිමගෝලය]], දේශ මතුපිට සහ [[ජෛව ගෝලය]] යන සංඝටක පහ සමන්විත කාලගුණික පද්ධතියෙන් කිසියම් කලාපයක දේශගුණය ජනිත වේ. 

යම් ස්ථානයක දේශගුණය එහි අක්ෂාංශය, භූමිභාගය සහ උන්නතාංශය මෙන්ම සමීපව පිහිටි ජල පද්ධති සහ ඒවායේ දිය වැල් වල බලපෑමකට ලක්වේ. විවිධ විචල්‍යන්හි සමන්‍යයන්හි සහ දර්ශීය පරාසයන්හි, වඩාත් පොදුවේ උෂ්ණත්වය සහ අවක්ෂේපනය අනුව දේශගුණය වර්ගීකරණය කල හැක. ජර්මන් ජාතික ව්ලැඩිමීර් කොපේන් විසින් වඩාත් පොදුවේ භාවිතා වන වර්ගීකරණය පළමුව වර්ධනය කරන ලදී. 1948 සිට භාවිතා වන තොන්ත්වේට් පද්ධතිය, උෂ්ණත්වයේ සහ අවක්ෂේපනයෙහි තොරතුරු සමග වාෂ්පිකරණ-උත්ස්වේදනය අන්තර්ගත කර ඇති අතර, සත්ව වර්ග විවිධත්වය අධ්‍යනයේදී සහ දේශගුණික වෙනස්වීම් හි විභව්‍ය ප්‍රතිවිපාක අධ්‍යනයේදී භාවිතා වේ. බර්ජෙරෝන් සහ අවකාශ සංෂිප්ත වර්ගීකරණ පද්ධතිය කලාපයක දේශගුණය අර්ථ දක්වන වායු ස්කන්ධයේ මූලාරම්භය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. 

පුරාණ දේශගුණ පිළිබඳ අධ්‍යයනය,  පුරා දේශගුණ විද්‍යාව නම් වේ. 19 වැනි සියවසට පෙර දේශගුණයේ පැහැදිලි නිරීක්ෂණ නොමැති බැවින්, [[විල්]] සහ අයිස් මධ්‍යයේ ඇති රොන් මඩ වැනි අජීවයෝග්‍ය සාක්ෂිද, වෘක්ෂ වලල් සහ හුණුගල් වැනි ජීවයෝග්‍ය සාක්ෂිද අන්තර්ගත ප්‍රතියුක්ත විචල්‍යන්ගෙන් පුරාණ-දේශගුණවිද්‍යාව ආධ්‍යාහාර වී ඇත. දේශගුණික ආකෘති යනු අතීත, වර්තමාන සහ අනාගත දේශගුණයේ ගණිතමය ආකෘතිය. දිගු සහ කෙටි කාල වකවානු පුරා, විවිධ සාධකයන්ගෙන් දේශගුණික විපර්යාස හට ගනී. 

== අර්ථදැක්වීම ==

දේශගුණය යනු දිගු කාලීන කාලගුණයෙ සාමාන්‍ය ලෙස පොදුවේ අර්ථ දැක්වේ. සම්මත සාමාන්‍ය කාල සීමාව අවුරුදු 30ක් වුවත්, අරමුණ මත රදා පවතමින් වෙනත් කාල සීමාවන්ද යොදා ගැනේ. සමන්‍යයන්ට අමතරව දිනපතා හෝ අවුරුදු පතා විචලනයන්හි විශාලත්වය වැනි සංඛ්‍යා ලේඛනද, දේශගුණයේ ඇතුලත්ය. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) පදමලාවේ අර්ථ දැක්වීම පහත වේ. 

''දේශගුණය පටුව අර්ථ දැක්වීමේදී &quot;සාමාන්‍ය කාලගුණය&quot; වේ. නැතහොත්,සංඛ්‍යානමය විස්තරයට අනුව අදාල ප්‍රමාණ වල මධ්‍යන්‍ය සහ විචල්‍යතාව මාසයන්ගේ සිට අවුරුදු දහස් හෝ මිලියන ගණන් දක්වා කාල පරාසයක සිට වෙනස් වීමය. ලෝක කාලගුණ විද්‍යාත්මක සංගමය අර්ථ දක්වන පරිදි සාමාන්‍ය කාල පරිච්ඡේදය අවුරුදු 30කි. මෙම ප්‍රමාණයන් බොහෝ විට උෂ්ණත්වය, අවක්ෂේපණය සහ සුළග වැනි මතුපිට විචල්‍යන් වේ. පුළුල් අර්ථ දැක්වීමට අනුව දේශගුණය සංඛ්‍යානමය විස්තරය ඇතුළුව දේශගුණික පද්ධතියේ පවත්නා ගති ස්භාවය වේ.'' 

&quot;දේශගුණය යනු අප බලාපොරොත්තු වන දේ අතර, කාලගුණය යනු හටගන්නා දෙයයි&quot; යන ජනප්‍රිය වැකියෙන් දේශගුණය හා කාලගුණය අතර ඇති වෙනස සාරාංශ කර දක්වයි.  පෞරාණික කාල වකවානුවක් පුරාවට පැවැත එන, අක්ෂාංශ, උන්නතාංශ,  ජලයට ගොඩබිමෙ අනුපාතය, සාගර සහ කඳු වලට ඇති සමීපත්වය ඇතුලත් දේශගුණය නිශ්චය කරන බොහෝ නියත විචල්‍යන් පවතී.  plate භූ කාරක හේතු වැනි ක්‍රියා නිසා මේවා වෙනස් වන්නේ අවුරුදු මිලියනයක් වැනි කාල පරාසයකිනි. අනෙක් දේශගුණික නිර්ණායක වඩාත් සක්‍රීය ඒවා වේ. වෙනත් සාගර ද්‍රෝණි සමඟ සැසදීමේදී, සාගරයේ  තර්මොහේලයින් සංසරණය  උතුරු [[අත්ලාන්තික් සාගරය]] 5 °C (9 °F)කින් උණුසුම්කරණයට  මං පෙත් වී ඇත. අනෙකුත් සාගර දියවැල් ගොඩබිම සහ ජලය අතර තාපය, තවත් ප්‍රදේශයක් පුරා නැවත පතුරවයි. සූර්ය තාප අවශෝෂණය, ජල ධාරණය, සහ වර්ෂාපතනය කෙරෙහි ඝනත්වය සහ වෘක්ෂලතදියේ ආවරණ වර්ගය කලාපීය මට්ටමකින් බලපානු ලබයි.  [[පෘථිවිය උණුසුම්වීම]]ට හෝ ගෝලීය සිසිල්කරණයට මං පෙත් තනන වායුගෝලයේ ඇති [[හරිතාගාර වායු]] ප්‍රමාණයේ වෙනස්වීම, පෘතුවියේ රඳවාගන්නා සූර්ය තාප ප්‍රමාණය නිර්ණය කරයි. දේශගුණය නිර්ණය කරන විචල්‍ය බොහෝ වන අතර, ඒවායේ අන්තර් ක්‍රියාවන්ද සංකීර්ණ වේ. නමුත් අවම වශයෙන් පෞරාණික දේශගුණික විපර්යාසයන් සලකන තාක්, පුළුල් ආකෘතින් තේරුම් ගත් බවට පොදු එකඟතාවයක් පවතී.

== දේශගුණික වර්ගීකරණය ==

සමාන තන්ත්‍රයන්ට දේශගුණය වර්ගීකරණයට විවිධ ක්‍රම ඇත. මුල් අවධියේ, [[පුරාණ ග්‍රීසිය|පුරාණ ග්‍රීසියේ]] යම් පිහිටීමක අක්ෂාංශ මත ප්‍රදේශ වෙන් කර තිබුණේ කාලගුණය විස්තර කිරීම සඳහා ය. නූතන දේශගුණ වර්ගීකරණ ක්‍රම, ප්‍රවේණි ක්‍රම සහ ප්‍රත්‍යක්ෂ මූලක ක්‍රම ලෙස බෙදිය හැක. ප්‍රවේණි ක්‍රමයේදී, දේශගුණය ඇතිවීමට පාදක වූ හේතුව මතත්, ප්‍රත්‍යක්ෂ මූල ක්‍රමයේදී දේශගුණයේ ප්‍රතිවිපාක මතත් අවධානය යොමු කරයි. ප්‍රවේණි වර්ගීකරණයේ උදාහරණ ලෙස, විවිධ වායු ස්කන්ධයන්ගේ සාපේක්ෂ සංඛ්‍යාතය මත පදනම් වූ ක්‍රම හෝ සංක්ෂිප්ත කාලගුණ විපථන තුල වූ පිහිටීම් ඇතුලත් ය. ප්‍රත්‍යක්ෂ මූලක වර්ගීකරණ උදාහරණ ලෙස ශාක දැඩිකමින් අර්ථ දක්වන දේශගුණික කලාප, වාෂ්පිකරණ-උත්ස්වේදනය, හෝ පොදු වශයෙන් යම් ජෛව දර්ශ පදනම් කරගත් දේශගුණ හඳුනා ගැනීමට සැකසූ කොපේන් දේශගුණික වර්ගීකරණ හැදින්විය හැක. ස්භාවයෙන් පොදු වූ ක්‍රමනුකූල සංක්‍රාන්ති වෙනුවට මෙම වර්ගීකරණ ඒවා අර්ථ දක්වන කලාපයන් අතර පැහැදිලිව වෙන් වූ සීමාවන් ඇති කරන බැවින්, මෙම වර්ගීකරණ අසාර්ථක වේ.   
       
=== බර්ජෙරෝන් සහ අවකාශ සංෂිප්තය ===

සරලම වර්ගීකරණය වායු ස්කන්ධ අන්තර්ගත වන්නයි. වඩාත් පිළිගත් වායු ස්කන්ධ වර්ගීකරණය වන්නේ බර්ජෙරෝන් වර්ගීකරණය යි. වායු ස්කන්ධ වර්ගීකරණයේ අකුරු තුනක් යෙදේ. මහද්වීපික වායු ස්කන්ධ(වියළි) සඳහා 'c' අකුරත්, වෙරළබඩ වායු ස්කන්ධ(තෙත)සඳහා 'm' අකුරත් භාවිතා වන අතර, පළමු අකුරෙන් තෙතමනයට අදාල ලක්ෂණ විස්තර කෙරේ. දෙවැනි අකුරෙන්, එහි ප්‍රභව කලාපයේ තාප ලක්ෂණ විස්තර කෙරේ. 'T' වලින් නිවර්තනයත්, 'P' වලින් ධ්‍රැවකත්, 'A' වලින් උත්තරත් හෝ දක්ෂිනත් ධ්‍රවයත්, 'M' මගින් මොසන් සුළගත්, 'E' මගින් සමකයත්, 'S' වලින් උත්තරීතර වායුවත් නිරූපණය කෙරේ. වායුගෝලයේ ස්ථායීතාව නියම කිරීමට තුන්වන අකුර යොදා ගැනේ. වායු ස්කන්ධය එයට පහලින් පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයට වඩා සිසිල් නම් 'k' ලෙසත්, ඊට වඩා උණුසුම් නම් 'w' ලෙසත් ලේබෙල් කෙරේ. 1950දි, පළමුවෙන්ම වායු ස්කන්ධ හඳුනාගැනීම් භාවිතා වුයේ [[කාලගුණ අනාවැකි කීම|කාලගුණ අනාවැකි]] සඳහා වුවත්, 1973දී කාලගුණ විද්‍යාඥයින් මෙම සංකල්පය පදනම් කරගෙන සංක්ෂිප්ත දේශගුණ-විද්‍යා පිහිටීමට පටන් ගන්නා ලදී. 

අවකාශ සංෂිප්ත වර්ගීකරණ පද්ධතිය පදනම් වී ඇත්තේ බර්ජෙරෝන් වර්ගීකරණය මතයි. මෙහි කොටස් 6ක් පවතී. වියළි ධ්‍රැවීය(මහද්වීපික ධ්‍රැවකට සමාන), වියළි මධ්‍යස්ත(වෙරළබඩ ධ්‍රැවකට සමාන), වියළි නිවර්ත(මහද්වීපික නිවර්තනට සමාන ), තෙත් ධ්‍රැවීය(වෙරළබඩ ධ්‍රැවකට සමාන), තෙත් මධ්‍යස්ත(වෙරළබඩ ධ්‍රැවීයට හා වෙරළබඩ නිවර්තන අතර දෙමුහුම), තෙත් නිවර්ත(වෙරළබඩ නිවර්තනට සමාන) යන්න එම කොටස් 6යි. මෙම මුලික කොටස් 6,තව දුරටත් බෙදා දැක්විය හැක. 


=== කෙපන් ===

කෝපේන් වර්ගීකරණය මාසික උෂ්ණත්වයේ සහ අවක්ෂේපනයේ මධ්‍යන්‍ය මත රඳා පවතී. වඩාත් බහුලව භාවිතා වන කෝපේන් වර්ගීකරණයේ A සිට E දක්වා ලේබෙල් කර ඇති මූලික අකර වර්ග 5 පවති.මිට අමතරව කෙපන්ගේ දෙශගුණ වර්ගිකරණයේ ඇති තවත් විශේෂිත වර්ගයක් නමි ලොකයේ ප්‍රදාන කදු ආශිතව පවත්නා දේශගුණයයී.මේවා උස්බිම් දේශගුණය (highland climate)නොහොත් වර්ග නොකරන ලද උස්බිම් (undifferentiated)වශයෙන් හදුන්වා දී ඇත.
# A- ආර්ද්‍ර නිවර්තන  
# B- වියලි  
# C- ආර්ද්‍ර මද්යොශ්න   
# D- ආර්ද්‍ර අල්පෝෂ්ණ  
# E- ධ්‍රැවීය                                   
# H -උස්බිම් දෙශගුණය
මෙම මූලික ආකාර වර්ග තවත් ද්විතියික වර්ගීකරණ ලෙස බෙදා දැක්විය හැක. ඒවා වැසි වනාන්තර, මෝසම් සුළං, නිවර්තන තැනිතලා, තෙත් අර්ධ නිවර්තන, තෙත් මහද්වීපික, සාගර දේශගුණය, මධ්‍යධරණී දේශගුණය, ස්ටෙප් තණ බිම්, උප ආර්ක්ටික් දේශගුණය, තුන්ද්‍රා ප්‍රදේශ, ධ්‍රැවීය අයිස් පියන් සහ කාන්තාර ලෙස දැක්වේ. 

අර්ථ දැක්වීමට අනුව අවම සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර් 175(69 in)ත් මිලිමීටර් 2000(79 in)ත් අතර පිහිටන වැසි වනාන්තර, ඉහල වර්ෂාපතන මගින් විදහා දැක්වේ. වර්ෂයක සියලු මාස පුරා මධ්‍යම මාසික උෂ්ණත්වය 18 °C (64 °F) ඉක්මවා යයි. 

කලාපයක වැසි ඍතුවට ප්‍රවේශ වෙමින්, මාස කීපයක් පුරාවට පවතින සුළඟ මෝසම් සුළඟ යි. [[උතුරු ඇමෙරිකාව]], [[දකුණු ඇමෙරිකාව]], අතුරු සහරා අප්‍රිකාව, [[ඕස්ට්‍රේලියාව]] සහ නැගෙනහිර ආසියාව තුල ඇති කලාප, මෝසම් ආධිපත්‍ය වේ. 

අර්ධ නිවර්තන සහ නිවර්තන අක්ෂාංශ වල, අර්ධ ශුෂ්ක සිට අර්ධ ආර්ද්‍ර දක්වා වූ දේශගුණික කලාප වල පිහිටා ඇති තෘණ බිම් ජෛව දර්ශ නිවර්තන සවානා නම් වේ. මේවායේ වර්ෂයක මාධ්‍යන උෂ්ණත්වය 18 °C (64 °F)ක් හෝ ඊට ඉහල අගයක් වන අතර, වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 750ත් මිලිමීටර 1,270ත් අතර අගයක් ගනී. මේවා වැඩිවශයෙන් [[අප්‍රිකාව|අප්‍රිකාවේ]] පැතිර ඇති අතර, [[ඉන්දියාව]], [[උතුරු ඇමෙරිකාව|උතුරු ඇමෙරිකාවේ]] උතුරු ප්‍රදේශයේ, මැලේසියාව සහ [[ඕස්ට්‍රේලියාව|ඕස්ට්‍රේලියාවේද]] සොයා ගත හැක.  

ශීත ඍතු වර්ශාපතන, ආර්ද්‍ර අර්ධ නිවර්තන කලාපය විශාල කුණාටු සමඟ ආශ්‍රිත වේ. බොහෝ ග්‍රීෂ්ම ඍතු වර්ශාපතන හට ගන්නේ අකුණු කුණාටු කාලයේදී සහ නිවර්තන කුණාටු වලින් ය. 
 
විවිධ කාලගුණ රටා සහ විශාල ඍතුමය උෂ්ණත්ව විචලනයන් මගින් තෙත් මහද්වීපික ලකුණු කෙරේ. මාස තුනකට වඩා දිනපතා මාධ්‍යන උෂ්නත්වය 10 °C (50 °F) වැඩි වන සහ ශීතලම මාසයේ උෂ්ණත්වය −3 °C (27 °F)ට වඩා අඩු, මෙන්ම ශුෂ්ක හෝ අර්ධ ශුෂ්ක දේශගුණ සඳහා වන කොන්දේසි වලට අයත් නොවන වන ප්‍රදේශ මහද්වීපික ලෙස වර්ග කෙරේ. 

සාගර දේශගුණය සාමාන්‍යයෙන් ලෝකය පුරා ඇති බටහිර මුහුදු තීර ආශ්‍රිතව ද, ගිනිකොණ දිග ඕස්ට්‍රලියාවේ ද සොයාගත හැක.  

මධ්‍යධරණිය ආශ්‍රිත භූමි වල දේශගුණය, උතුරු ඇමෙරිකාවේ ප්‍රදේශ, බටහිර සහ දකුණු ඕස්ට්‍රලියාවේ ප්‍රදේශ, නිරිතදිග දකුණු අප්‍රිකාවේ සහ මද්‍යම චිලි රාජ්‍යයේ දේශගුණය ආදියට සමානතාවක් මධ්‍යධරණී දේශගුණය දරයි.  
 
ස්ටෙප් තණ බිම්, ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ වාර්ෂික උෂ්ණත්වය 40 °C (104 °F)ද, ශීත ඍතුවේදී −40 °C (−40 °F) දක්වා පහලටද, ඇති වියළි තණබිම්කි.

ප්‍රදේශයේ වැඩි කොටසකට ශීත ඍතු නිසා හිමාංකයට අඩු උෂ්ණත්වයක් සහිතව, උප ආර්ක්ටික් දේශගුණයට තරමක අවක්ෂේපනයක්ද, වර්ෂයක එකේ සිට තුනක් දක්වා මාස ගණනකට 10 °C (50 °F)ට වැඩි වාර්ෂික උෂ්ණත්වයක්ද පවතී. 

උතුරු රුසියාවේ සහ කැනඩාවේ විශාල බිම් ප්‍රදේශ ඇතුලුව, තුන්ද්‍රා ප්‍රදේශ උතුරු අර්ධගෝලයේ හට ගනී.   

අයිස් වලින් ආවරණය වූ, පෘතුවියේ හෝ චන්ද්‍රයාගේ උස් අක්ෂාංශ කලාපයක් ධ්‍රැවීය අයිස් පියන් වේ. උස් අක්ෂාංශ කලාප වලට [[සමකය|සමක]] ආශ්‍රිත කලාප වලට වඩා, සූර්ය විකිරණ ලෙස අඩු ශක්තියක් ලැබෙන බැවින්, අඩු මතුපිට උෂ්ණත්වයක් ප්‍රතිපල වී, අයිස් පියන් සෑදේ. 

අඩු අවක්ෂේපනයක් ලැබෙන කලාපයක් කාන්තාරයකි. ඉතා අවම ආර්ද්‍රතාව නිසා 

සාමාන්‍යයෙන්, පිහිටීම සහ දිවකාලින උෂ්ණත්වය මත ඉහල හෝ පහල, විශාල දෛනික සහ ඍතුමය උෂ්ණත්ව පරාසයයක්, කාන්තාර වලට පවතී. එසේම, ඉතා අවම තෙතමනය නිසා රාත්‍රී කාලයේ උෂ්ණත්වය පහල අගයක් ගනී.

=== තොන්ත්වේට් ===

ඇමෙරිකානු කාලගුණ සහ භූගෝල විද්‍යාඥ C.W. තොන්ත්වෙට් විසින් සොයාගන්න ලද මෙම දේශගුණ වර්ගීකරණ ක්‍රමය පසේ ජල ප්‍රමාණය, වාෂ්පිකරණ-උත්ස්වේදනය මගින් අධ්‍යනය කරයි. මෙය ප්‍රදේශයක් පුරාවට, වෘක්ෂලතා පෝෂ්‍ය කිරීමට භාවිතා වන මුළු අවක්ෂේපන ප්‍රමාණය නිරීක්ෂණය කරයි. ප්‍රදේශයක තෙතමන කලාපය එහි මධ්‍යන උෂ්ණත්වය, මාධ්‍යන වර්ෂාපතනය සහ මාධ්‍යන වෘක්ෂලතා වර්ගය නිර්ණය කිරීමට, අර්ද්‍රතා දර්ශකයක් සහ ශූෂ්ක දර්ශකයක්, දර්ශ ලෙස මෙය භාවිතා කරයි. කලාපයක දර්ශකයේ අගය අඩු වන තරමට, එය වඩාත් වියළි වේ.

== අභිලේඛනය ==
=== නවීන ===

පසුගිය සියවස් ගණනාව පුරාවට නූතන දේශගුණයේ වාර්තා පිලිබඳ විස්තර දැන ගනු ලැබුයේ උෂ්ණමනය, වායු පීඩනමානය සහ අනිලමානය වැනි කාලගුණික උපකරණ වලින් මිනුම් ලබා ගෙනය. නූතන කාල පරිමාණය මත කාලගුණය අධ්‍යනයට භාවිතා වන උපකරණ, ඒවායේ දත් දෝෂය, ඒවායේ ක්ෂණික පරිසරය, සහ අධ්‍යනයේදී සැලකිය යුතු ඒවායේ නිරාවරණය පසුගිය අවුරුදු පුරාවට වෙනස් වී ඇත.

=== Paleoclimatology ===

Paleoclimatology යනු [[මහ පොළොව|පෘතුවි]] ඉතිහාසයේ දිගු කාලයක් පුරාවට ගෙවුනු දේශගුණය, අධ්‍යනය කිරීමයි. අතීත දේශගුණ තත්වය තීරණය කිරීමට අයිස් පතුරු, වෘක්ෂ වලයන්, රොන් මඩ, හුණුගල්, සහ පාෂාණ වල සාක්ෂි යොදා ගැනේ. ඒවා ස්ථාවරව පැවතුනු කාල පරිච්ඡේද මෙන්ම, අස්ථාවරව පැවති කාල සීමාවන් පෙන්වා දෙනු ලබයි. තවද, විපර්යාසයන් ඒකාකාර වක්‍රයන් වැනි කිසියම් රටාවක් අනුගමනය කරන්නේද යන්නද පෙන්වා දීමට හැකියාව පවතී.

== දේශගුණික වෙනස්වීම් ==

කාලයත් සමඟ කිසියම් ප්‍රදේශයක දේශගුණයේ වෙනස් වීම දේශගුණික වෙනස්වීම් ලෙස හැඳින්වේ. දශකයන්ගේ සිට අවුරුදු මිලියන ගණනක් දක්වා කාල පරාසයක වායුගෝලීය විචල්යතාවයේ හෝ මධ්‍යනයේ වෙනස් වීම් එමඟින් පෙන්නුම් කරයි. පෘතුවියේ අභ්‍යන්තර ක්‍රියාවලි, භාහිර ක්‍රියාවලි(උදා- හිරු එළියේ තීව්‍රතාවයේ වෙනස්වීම්) හෝ මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් වලින් මෙම වෙනස්වීම් හටගනී. 
   
මෑත කාලීන භාවිතයේදී, විශේෂයෙන්ම පරිසර ප්‍රතිපදා සම්බන්ධයේදී, 'දේශගුණික වෙනස්වීම්' යන්න ගෝලීයකරණයද ඇතුලත්ව බොහෝ විට නූතන දේශගුණයේ විපර්යාස වලට පමණක් යොමු වූවකි. [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] දේශගුණික වෙනස්වීම් මත වූ  පොදු සම්මුති රාමුවට (United Nations Framework Convention on Climate Change - UNFCCC) අනුව, ඇතැම් අවස්ථා වලදී මිනිස් හේතුකාරක වල පූර්වනිගමන සමඟද මෙම පදය භාවිතා වේ. මිනිස් බලපෑම් නොමැතිව හටගන්නා වෙනස්වීම් වලට &quot;දේශගුණික විචල්‍යතාව&quot; යන්න UNFCCC භාවිතා කරයි. 

ප්‍රධාන අයිස් යුග 4ක් ඇතුළුව, පෘතුවිය පසුගිය කාල පුරාවට වාරික දේශගුණික විස්ථාපනයන්ට භාජනය වී ඇත. සමන්‍යට තත්වයට වඩා සිසිල් වන ග්ලැසියර කාල සීමාවන්ගෙන් සමන්විත මේවා, අන්තර්-ග්ලැසියර කාල සීමාවන්ගෙන් වෙන් කෙරේ. අවකාශයට වැඩි වශයෙන් හිරුගේ බලශක්තිය පරාවර්තනය කරමින් සහ පහල වායුගෝලීය උෂ්ණත්වයක් පවත්වාගනිමින්, ග්ලැසියර කාල සීමාවක් තුලදී හිම සහ අයිස් එකතුවීම් මතුපිට ඇල්බෙඩො වැඩි කරයි. [[හරිතාගාර වායු]] ඉහල යෑම(උදා - ගිනිකඳු ආශ්‍රිත ක්‍රියාවන් වලින්), ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහල යෑමට හේතු වන අතර, අන්තර්-ග්ලැසියර් ඇති වීමටද හේතු වේ. අයිස් යුග (ice age) ඇති වීමට හේතු ලෙස [[මහාද්වීප|මහද්වීප]] ස්ථාපිතය, පෘතුවිය කක්ෂයේ විචලනය, සූර්ය බලශක්තියේ වෙනස්වීම්, සහ ගිනිකඳු පිපිරීම් යන ඒවා ඇතුලත් ය.  
      
=== දේශගුණික ආකෘති ===

වායුගෝලයේ, සාගර වල, ගොඩබිම මතුපිට සහ අයිස් යන ඒවායේ අන්තර් ක්‍රියා අනුකරණය කිරීමට දේශගුණික ආකෘති ප්‍රමාණාත්මක ක්‍රම භාවිතා කරයි. කාලගුණ සහ දේශගුණ පද්ධතියේ ගතිකය අධ්‍යනය කිරීමේ සිට අනාගත දේශගුණය ප්‍රක්ෂේපය දක්වා වූ විවිධ අරමුණු සඳහා ඒවා භාවිතා කරයි. සියලු දේශගුණික ආකෘතීන් පෘතුවියට කෙටි තරංග විද්‍යුත්චුම්භක විකිරණ ලෙස එන ශක්තිය,පෘතුවියෙන් දිගු තරංග විද්‍යුත්චුම්භක විකිරණ ලෙස පිටවන ශක්තිය සමඟ තුලනය කරයි. කවර හෝ අසමතුලිතතාවක්, පෘතුවියේ මාධ්‍යන උෂ්ණත්වයේ වෙනස් වීමකට හේතු වේ. 

මෑත කාලයේදී, මෙම ආකෘති වල භාවිතය පිළිබඳව බොහෝ කතාබහට ලක්වූයේ ඒවා වායුගෝලයේ හරිතාගාර වායු වැඩිවීමේ විපාක නිගමනයට භාවිතා කිරීමය නිසාය. මෙම ආකෘති උෂ්ණත්වයේ වඩාත් ශීඝ්‍ර වර්ධනය උතුරු අර්ධගෝලයේ ඉහල අක්ෂාංශ සඳහා ප්‍රක්ෂේපනය (projected) කරමින්, ගෝලීය මධ්‍යන්‍ය මතුපිට උෂ්ණත්යයේ ඉහලට දිශාවට නැඹුරුවක් ඇති ලෙසට පුරෝකථනය කරයි.  

ආකෘති සාපේක්ෂව, සරල සිට සංකීර්ණ දක්වා පරාසයක පැතිරි යයි. 
* පෘතුවිය තනි අග්‍රයක් ලෙස සලකන සහ පිටවෙන තාප මධ්‍යන්‍ය ගණනයේ, සරල විකිරණ තාප මාරු ආකෘති
* මෙය සිරස් හෝ තිරස් ලෙස ප්‍රසාරණය කල හැක
* අවසානයෙන්, වායුගෝලීය-සාගර-මුහුදු අයිස් ගෝලීය දේශගුණ ආකෘති, වෙන්ව දැක්වීම් සහ ස්කන්ධ සහ ශක්ති මාරු වීම් හා විකිරණ මාරු වීම් සඳහා වූ සමීකරණ විසදයි.

දේශගුණ වෙනස්වීම් පුරෝකථනය කිරීමට විද්‍යාඥයින් යොදා ගන්නා එක් ආකාරයක් වන්නේ දේශගුණ අනාවැකි ය. 1997දී, කොලොම්බියානු දේශගුණ සහ සමාජීය සඳහා වූ අන්තර්ජාතික ගවේෂණ ආයතනයේ පුරෝකථන අංශය, තාත්වික කාල පදනමක් මත ඍතුමය දේශගුණ අනාවැකි පල කිරීමට පටන් ගත්තේය. 

මෙම විකිරණ පුළුල් ලෙස පල කිරීමට අනාවැකි උපකරණ නිපදවන ලදී. (එක් එක් ආකෘතියේ නිරවද්‍යතා මට්ටම බහු-ආකෘතික, අන්තර්-වාර්ෂික දේශගුණ විචල්‍යතාව අනුකරණය කිරීමේදී ) 
==මේවාද බලන්න==

{|
|-
| [[Atmosphere|වායුගෝලය]] || [[පෘථිවිය උණුසුම්වීම]]
|-
| [[National Climatic Data Center|ජාතික දේශගුණ දත්ත මධ්‍යස්ථානය]] || [[Solar variation|සූර්ය විචලනය]]
|-
| [[Climate Prediction Center|දේශගුණ අනාවැකි මධ්‍යස්ථානය]] || [[List of weather records|කාලගුණ වාර්තා ලැයිස්තුව]]
|-
| [[පරිසර පද්ධති]] || [[Microclimate|ක්ෂුද්‍ර දේශගුණය]]
|-
| [[හරිතාගාර ආචරණය]] || [[List of climate scientists|දේශගුණ විද්‍යාඥයින්ගේ ලැයිස්තුව]]
|}

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

{{reflist|2}}

==වැඩිදුර කියැවීම්==
*[http://www.americanscientist.org/issues/feature/2012/4/the-study-of-climate-on-alien-worlds The Study of Climate on Alien Worlds; Characterizing atmospheres beyond our Solar System is now within our reach] Kevin Heng July–August 2012 [[American Scientist]]
==බාහිර සබැඳි==
{{commons category|Climate}}
*[http://img.kb.dk/tidsskriftdk/pdf/gto/gto_0048-PDF/gto_0048_69887.pdf Johannes Reumert: &quot;Vahls climatic divisions. An explanation&quot; (''Geografisk Tidsskrift'', Band 48; 1946)]
* [http://www.bjerknes.uib.no/default.asp?lang=2 The Bjerknes Centre for Climate Research (BCCR – Norway)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150307210402/http://www.bjerknes.uib.no/default.asp?lang=2 |date=2015-03-07 }}
* [http://www.cnrs.fr/climate The Earth's climate – Centre national de la recherche scientifique (CNRS – France)]
* [http://www.climate.gov NOAA Climate Services Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110703210729/http://www.climate.gov/ |date=2011-07-03 }}
* [http://www.igbp.net/page.php?pid=504 IGBP Climate-change Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723154421/http://www.igbp.net/page.php?pid=504 |date=2011-07-23 }}
* [http://www.economics.noaa.gov/?goal=climate&amp;file=home/ The Economics of Climate-based Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725192912/http://www.economics.noaa.gov/?goal=climate&amp;file=home%2F |date=2011-07-25 }} NOAA Economics
* [http://www.agclimate.org AgClimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180325123832/http://agclimate.org/ |date=2018-03-25 }} [[Institute of Food and Agricultural Sciences|IFAS]]
* [http://128.194.106.6/~baum/climate_modeling.html Climate Models and modeling groups]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130203222718/http://128.194.106.6/%7Ebaum/climate_modeling.html |date=2013-02-03 }}
* [http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ Climate Prediction Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125010853/http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ |date=2005-11-25 }}
* [http://www.worldclimate.com WorldClimate]
* [http://www.atmosphere.mpg.de/enid/1442 ESPERE Climate Encyclopaedia]
* [http://www.arctic.noaa.gov/climate.html Climate index and mode information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119201227/http://www.arctic.noaa.gov/climate.html |date=2016-11-19 }} regarding the Arctic
* [http://www.beringclimate.noaa.gov/ A current view of the Bering Sea Ecosystem and Climate]
* [http://www.climate-charts.com/index.html Climate: Data and charts for world and US locations]
* [http://www.everyspec.com/MIL-HDBK/MIL-HDBK-0300-0499/MIL_HDBK_310_1851/ MIL-HDBK-310, Global Climate Data] [[U.S. Department of Defense]] Data on natural environmental starting points for engineering analyses to derive environmental design criteria
* [http://www.climatediagrams.com ClimateDiagrams.com] Climate diagrams for over 3 000 weather stations and different climate periods from around the world. Users can create their own diagrams with their own data.
* [http://www.ipcc-data.org IPCC Data Distribution Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160519152028/http://www.ipcc-data.org/ |date=2016-05-19 }} Climate data and guidance on its use.
* [http://historicalclimatology.com HistoricalClimatology.com] Analysis and reconstructions of past, present and future climates. Updated 2013.

{{Navboxes|list=
{{Climate oscillations}}
{{Meteorological variables}}
{{Koppen}}
{{Earth}}
{{Nature nav}}
{{global warming}}
{{World topic|prefix = Climate of|noredlinks =y|title=Climate of the World}}
}}

{{Portal bar|කාලගුණය}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:දේශගුණය| ]]
[[Category:Meteorological concepts]]
[[Category:Climatology|*]]</text>
      <sha1>b1dlfdqdt5t3l1ek1eq7rzdsi97wewq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බරාක් ඔබාමා &quot;Hope&quot; පෝස්ටරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44593</id>
    <revision>
      <id>794419</id>
      <parentid>738913</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30152" sha1="sygem4lbk9w7sbi51oofrjjfn0n2639" xml:space="preserve">
{| align=&quot;right&quot;
|[[File:Barack Obama Hope poster.jpg|thumb|”Hope” යන වචනය මූලිකව යොදා ගනිමින් ශෙපර්ඩ් ෆේරි විසින් නිර්මාණය කරන ලද, ඉතාම අධිකව බෙදා හැරුණු ඔබාමාගේ පෝස්ටරය. මෙය ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීමේදී “Change” සහ “Progress” යන වචන යොදා ගෙන ඇත.]]
|}
බැරක් ඔබාමා &quot;Hope&quot; පෝස්ටරය යනු [[බැරක් ඔබාමා ]]ගේ පින්තූරයක් යොදා ගනිමින් [[ශෙපර්ඩ් ෆේරි ]] නම් කලාකරුවා විසින් නිර්මාණය කරන ලද පෝස්ටරයකි. [[බැරක් ඔබාමා ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය, 2008|2008 ඔබාමා ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය]]&lt;ref name=&quot;Pasick&quot;&gt;{{cite news|url=http://blogs.reuters.com/photo/2009/01/15/iconic-obama-poster-based-on-reuters-photo/|title=Iconic Obama poster based on Reuters photo|last=Pasick|first=Adam|date=2009-01-15|publisher=[[Reuters]]|accessdate=2009-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090120032224/http://blogs.reuters.com/photo/2009/01/15/iconic-obama-poster-based-on-reuters-photo/|archivedate=2009-01-20|url-status=live|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7872253.stm Copyright battle over Obama image]&quot;, ''BBC News'', February 5, 2009.  Accessed February 22, 2009.&lt;/ref&gt; නියෝජනය කළ ප්‍රබලතම අංගයක් ලෙස මෙම නිර්මාණය සැළකෙයි. තද රතු,  [[ලා දුඹුරු]] හා (හුණු පැහැ සහ අඳුරු) නිල් යන වර්ණ උපයෝගී කරගෙන ස්ටෙන්සිලයක අධාරයෙන් නිර්මාණය කළ, බැරක් ඔබාමාගේ ප්‍රතිමූර්තියක් සහිත මෙහි පහළින් &quot;progress&quot;, &quot;hope&quot;, හෝ &quot;change&quot; යන වචනය (තවත් ප්‍රතිනිර්මාණයන්හි වෙනත් වචන) යොදා ඇත.

දිනක් තුළ මෙහි සැලසුම නිර්මාණය කෙරුණු අතර පළමුව මුද්‍රණය කෙරුණේ පෝස්ටරයක් ලෙසිනි. මෙය මුද්‍රණය කළ විගස ෆේරි විසින් පෝස්ටර 350ක් පමණ අලෙවි කළේය. ආරම්භයේදී තනිව වුවත් ඔබාමාගේ, නිළ ඡන්ද ව්‍යාපාරයත් සමග [[එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණ ඡන්දය, 2008|2008 ඡන්ද සමය]] ඩිජිටල් මෙන්ම වෙනත් මාධ්‍ය හරහාද එය අධික ලෙස බෙදා හැරුණි. මෙම පින්තුරය ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ පණිවිඩයේ විශේෂිත වූ සංඛේතයක් බවට පත් විය. විවිධ වෙනස්කම් සහ අනුකරණයන්  සහිතව ලොව පුරා ව්‍යාප්ත වූ මෙම පින්තුරය පිලිබඳ අධිකාරික බලයක් ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය විසින් ලබා ගත්තේය. මෙය [[චේ ගුවේරා (photo)#ජිම් ෆිට්ස්පැට්‍රික් |ජිම් ෆිට්ස්පැට්‍රික්ගේ චේ ගුවේරා පෝස්ටරය]] පින්තුරය මෙන් ඉතා ඉක්මනින් සම්භාවනාවට පාත්‍ර වූ බවත් ඉදිරි වසරේදී ටී-ෂර්ට්, කෝපි කෝප්ප හා ළමයින්ගේ නිදන කාමර වල බිත්ති අලංකරණයටත් නිසැකවම යොදාගන්නා බවත් ප්‍රකාශ කිරීමට තරම් ''[[ද ගාර්ඩියන්]]'' පුවත්පතේ ලෝරා බාර්ටන් පෙළඹවීය.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/artanddesign/2008/nov/10/barackobama-usa Hope - the Image that is Already an American Classic] by Laura Barton, ''The Guardian'', 10 November 2008&lt;/ref&gt;

2009 ජනවාරියේදී ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ ජයග්‍රහණයත් සමග ෆේරි විසින් නිර්මිත [[මිශ්‍ර මාධ්‍යයික]], ස්ටෙන්සලීකරණය කරන ලද ඔබාමාගේ ප්‍රතිමුර්තිය සහිත පින්තූරය [[ස්මිත්සෝනියන් ආයතනය]] විසින් එහි [[ජාතික පිළිරූ ගැලරිය (එක්සත් ජනපදය) | ජාතික පිළිරූ ගැලරිය]] වෙත ලබා ගත්තේය.  ෆේරි විසින් මෙම පෝස්ටරය සඳහා පාදක කරගත් ඡායාරූපය පිළිබඳව 2009 ජනවාරි අගදී අනාවරණය විය. එය [[ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්]]හි හිටපු නොබැඳි ඡායාරූප ශිල්පී [[මැනී ගාර්ෂියා]] ගන්නා ලද්දකි.  In response to claims by the Associated Press for compensation, Fairey sued for a [[declaratory judgment]] that his poster was a [[fair use]] of the original photograph. The parties settled out of court in January 2011, with details of the settlement remaining confidential.

On February 24, 2012, Fairey pleaded guilty in a New York federal court to destroying and fabricating documents during his legal battle with the Associated Press. Fairey had sued the news service in 2009 after it claimed that the famous poster was based on one of its photos. Fairey claimed that he used a different photograph for the poster. But he admitted that, in fact, he was wrong and tried to hide the error by destroying documents and manufacturing others, which is the source of the one count of criminal contempt to which he pleaded guilty.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/national/creator-of-popular-obama-hope-poster-pleads-to-criminal-contempt-charge-in-nyc/2012/02/24/gIQAoEH3XR_story.html Creator of popular Obama ‘HOPE’ poster pleads to criminal contempt charge in NYC]&lt;/ref&gt; In September, Fairey was sentenced to two years of [[probation]], 300 hours of [[community service]], and a fine of $25,000.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/arts/culture/la-et-cm-shepard-fairey-20120908,0,6021274.story|title=Shepard Fairey sentenced to probation, fine in Obama 'Hope' case|author=David Ng|publisher=[[Los Angeles Times]]|date=2012-09-08|accessdate=2012-09-08}}&lt;/ref&gt;

==Concept and design==
[[Shepard Fairey]], who had created earlier political [[street art]] critical of government and of [[George W. Bush]], discussed the nascent Obama campaign with publicist [[Yosi Sergant]] in late October 2007.  Sergant suggested Fairey create some art in support of Obama.  Sergant contacted the Obama campaign to seek its permission for Fairey to design an Obama poster, which was granted a few weeks before [[Super Tuesday]]. Fairey has said that his decision to create a portrait of Obama stemmed from Fairey's feeling that Obama's &quot;power and sincerity as a speaker would create a positive association with his likeness.&quot;&lt;ref name=JOLT /&gt;  Fairey found a photograph of Obama using [[Google Image Search]] (eventually revealed to be an April 2006 photo by freelancer [[Mannie Garcia]] for The [[Associated Press]])&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090125205459/http://web.mac.com/manniegarcia/iWeb/mannie%20garcia/Hope.html Mannie Garcia] website&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gralish2&quot;/&gt; and created the original poster design in a single day.  The original image had the word &quot;{{smallcaps|progress}}&quot; and featured Fairey's signature [[OBEY|{{smallcaps|obey}}]] star&amp;mdash;a symbol associated with his [[Andre the Giant Has a Posse]] street art campaign&amp;mdash;embedded in the Obama campaign's [[Obama logo|sunrise logo]].&lt;ref name=&quot;Interview&quot;&gt;Ben Arnon, &quot;[http://www.huffingtonpost.com/ben-arnon/how-the-obama-hope-poster_b_133874.html How the Obama &quot;Hope&quot; Poster Reached a Tipping Point and Became a Cultural Phenomenon: An Interview With the Artist Shepard Fairey]&quot;, ''[[The Huffington Post]]'', October 13, 2009.  Accessed January 17, 2009.&lt;/ref&gt; Due to the Obama campaign’s concerns about the troublesome connotations of the original wording, Fairey changed the slogan printed under Obama’s image from &quot;{{smallcaps|progress}}&quot; to &quot;{{smallcaps|hope}}.&quot;&lt;ref name=JOLT&gt;{{cite journal|last=Fisher III|first=William W.|coauthors=Frank Cost, Shepard Fairey, Meir Feder, Edwin Fountain, Geoffrey Stewart &amp; Marita Sturken|title=Reflections on the Hope Poster Case|journal=Harvard Journal of Law and Technology|date=Spring|year=2012|volume=25|issue=2|url=http://jolt.law.harvard.edu/articles/pdf/v25/25HarvJLTech243.pdf|accessdate=21 January 2013}}&lt;/ref&gt;

According to design writer [[Steven Heller (graphic design)|Steven Heller]], the poster was inspired by [[Social Realism]] and, while widely praised as original and unique, can be seen as part of a long tradition of contemporary artists drawing inspiration from political candidates and producing &quot;posters that break the mold not only in terms of color and style but also in message and tone.&quot;&lt;ref&gt;Steven Heller, &quot;[http://campaignstops.blogs.nytimes.com/tag/shepard-fairey/ Beyond Red, White and Blue]&quot;, ''Campaign Stops Blog'', ''[[New York Times]]'', February 15, 2008.  Accessed February 21, 2009.&lt;/ref&gt; Fairey himself has said, &quot;My historical inspiration was the well-known JFK portrait where he is posed in a three-quarters view looking slightly upward and out into the distance. The image of Lincoln on the five- dollar bill has a similar feel.&quot;&lt;ref name=JOLT /&gt;

==Distribution during the 2008 campaign==
Fairey began [[screen-printing]] posters soon after completing the design and showing it to Yosi Sergant. Initially, he sold 350 and put 350 more up in public. Beginning with that sale and continuing throughout the campaign, Fairey used proceeds from selling the image to produce more of it; after first printing, he made 4,000 more that were distributed at Obama rallies before [[Super Tuesday, 2008|Super Tuesday]]. He also put a printable digital version on his website. As Fairey explained in an October 2008 interview, the image quickly [[Viral phenomenon|went viral]], spreading spontaneously through [[social media]] and [[word of mouth]].&lt;ref name=&quot;Interview&quot;/&gt;

After the initial 700 posters, the Obama campaign conveyed through Sergant that they wanted to promote the theme of ''hope'', and most of the posters sold by Fairey subsequently had the word &quot;{{smallcaps|hope}}&quot; and later &quot;{{smallcaps|change}}&quot; instead of &quot;{{smallcaps|progress}}&quot;; the {{smallcaps|obey}} star was also absent from later versions. By October 2008, Fairey and Sergant claimed to have printed 300,000 posters (with less than 2,000 sold and the rest given away or displayed) and 1,000,000 stickers, as well as clothing and other items with the image sold through Fairey's website, in addition to copies printed by others.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;/&gt;&lt;ref&gt;William Booth, &quot;[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/artsandliving/style/features/2008/obama-poster-051808/graphic.html?sid=ST2008051602005 Street Artist Fairey Gives Obama a Line of Cred], ''[[Washington Post]]'', May 18, 2008.  Accessed January 17, 2009.&lt;/ref&gt;  According to Fairey and Sergant, proceeds from sales of the image were used to produce more posters and other merchandise in support of the Obama campaign, rather than direct profit for Fairey.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;/&gt;

==Parodies and imitations==
As the campaign progressed, many [[parody|parodies]] and imitations of Fairey's design appeared.  For example, one anti-Obama version replaced the word &quot;{{smallcaps|hope}}&quot; with &quot;{{smallcaps|hype}}&quot;, while parody posters featuring opponents [[Sarah Palin]] and [[John McCain]] had the word &quot;{{smallcaps|nope}}&quot;.&lt;ref&gt;Kate Linthicum, &quot;[http://articles.latimes.com/2008/oct/09/nation/na-trailfairey9 Artist’s Obama poster spawns wave of parodies]&quot;, ''[[Los Angeles Times]]'', October 9, 2008.  Accessed February 21, 2009.&lt;/ref&gt;  In January 2009 ''[[Paste (magazine)|Paste]]'' magazine launched a site allowing users to create their own versions of the poster.  More than 70,000 images were uploaded to the site in its first two weeks.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.thestar.com/printArticle/573737 | location=Toronto | work=The Star}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.foliomag.com/2009/paste-s-obama-site-surpasses-magazine-s-online-traffic-less-week Paste’s Obama Site Surpasses Magazine’s Online Traffic in Less Than a Week]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/01/make-your-own-o.html&lt;/ref&gt;

''[[Mad (magazine)|Mad]]'' magazine parodied the &quot;{{smallcaps|hope}}&quot; poster with an &quot;[[Alfred E. Neuman]] for President!&quot; poster. Alfred was on the poster, and the word &quot;{{smallcaps|hope}}&quot; was replaced with &quot;{{smallcaps|hopeless}}&quot;. Anti-Gaddafi protesters in Chicago, in solidarity with the [[2011 Libyan civil war]], have co-opted the image.


Fairey himself was commissioned to create a number of works in the same style. He produced two other versions, based on different photographs, officially on behalf of the Obama campaign,&lt;ref&gt;Nicole Powers, &quot;[http://suicidegirls.com/interviews/Shepard+Fairey%3A+Purveyor+of+Hope/ Shepard Fairey: Purveyor of Hope]&quot;, ''SuicideGirls'', December 12, 2008.  Accessed February 22, 2009.&lt;/ref&gt; and another to serve as the cover of the [[Time Person of the Year|Person of the Year]] issue of [[Time (magazine)|''Time'']].&lt;ref&gt;Brian Stelter, &quot;[https://web.archive.org/web/20090209230429/http://www.iht.com/articles/2008/12/22/business/22time.php Time cover sure looks a lot like a campaign image]&quot;, ''International Herald Tribune'', December 22, 2008.  Accessed February 22, 2009.&lt;/ref&gt;  He also created a portrait of comedian [[Stephen Colbert]] in the same style, which appeared in an issue of ''[[Entertainment Weekly]]'' honoring Colbert's television show ''[[The Colbert Report]]''.&lt;ref&gt;Stephen Colbert, &quot;[http://www.colbertnation.com/the-colbert-report-videos/215976/january-15-2009/shepard-fairey Shepard Fairey]&quot;, ''The Colbert Report'', January 15, 2009.  Accessed February 22, 2009.&lt;/ref&gt;

Firas Alkhateeb, the student who designed the controversial [[Barack Obama &quot;Joker&quot; poster|Obama &quot;Joker&quot; image]], cited Fairey as being his greatest influence.&lt;ref name=thenational&gt;{{cite news | url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090901/LIFE/708319970/1239 | title=The joke’s on who? | last=Good | first=Oliver | date=September 1, 2009 | work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] | publisher=thenational.ae | accessdate=September 25, 2009 }}&lt;/ref&gt;  Alkhateeb described the &quot;Joker&quot; image as a corrective to Fairey's glowing portrayal of Obama.&lt;ref name=thenational/&gt;&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{cite news | url=http://www.chicagotribune.com/features/chi-0819-obama-jokeraug19,0,4266819.story | title=Talking to the Chicago college student who may be behind Obama-as-Joker poster | last=Borrelli | first=Christopher | date=August 19, 2009 | work=[[Chicago Tribune]] | publisher=chicagotribune.com | accessdate=September 25, 2009 |archiveurl=https://archive.is/u6CJq|archivedate=January 2, 2013}}&lt;/ref&gt;  Fairey has both criticized and praised the &quot;Joker&quot; poster, stating &quot;The artwork is great in that it gets a point across really quickly&quot;, but that &quot;I don't agree with the political content of the poster&quot;.&lt;ref name=chicagotribune/&gt;&lt;ref name=latimes&gt;{{cite news | url=http://latimesblogs.latimes.com/washington/2009/08/obama-joker-shepard-fairey.html | title=Shepard Fairey has 'doubts' about intelligence of Obama Joker artist | last=Milian | first=Mark | date=August 10, 2009 | work=[[Los Angeles Times]] | publisher=latimesblogs.latimes.com | accessdate=September 25, 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090812204954/http://latimesblogs.latimes.com/washington/2009/08/obama-joker-shepard-fairey.html | archivedate=August 12, 2009 | url-status=live | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Conservative satire site The People's Cube did designs using words like &quot;Chaos&quot; with an image of Rush Limbaugh (&quot;Operation Chaos&quot;), &quot;Shrugged&quot; with an image of Ayn Rand (as in
&quot;Atlas Shrugged&quot;) and &quot;Marxism&quot; with an image of Groucho Marx.

The September 2009 issue of ''[[The Advocate]]'', America's oldest-continuing [[LGBT]] publication, featured a cover image that was similar to Fairey's design.  The blue and red coloring was replaced with pink and purple, but instead of &quot;{{smallcaps|hope}}&quot;, the caption was &quot;{{smallcaps|nope?}}&quot;.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8297500.stm | title=Obama: Letting down gay supporters? | last=Mirchandani | first=Rajesh | authorlink=Rajesh Mirchandani | date=October 10, 2009 | work=[[BBC News]] | publisher=[[BBC News Online|news.bbc.co.uk]] | accessdate=October 10, 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20091013081840/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8297500.stm | archivedate=October 13, 2009 | url-status=live | url-status=live }}&lt;/ref&gt;  Jon Barrett, the magazine's [[editor-in-chief]], said the cover symbolized frustration among some [[Democratic Party (United States)|Democratic]] members of the [[Gay community|LGBT community]].&lt;ref name=advocate/&gt;

The poster has also been parodied in popular culture. In the [[Futurama]] episode &quot;[[Proposition Infinity]],&quot; a similar poster of President [[Richard Nixon]] can be seen, with the slogan &quot;DESPAIR&quot;. In the 2010 movie ''[[Megamind]]'', a version of the poster can be seen with Megamind's visage and the caption &quot;NO YOU CAN'T&quot;, parodying Obama's campaign slogan &quot;Yes we can&quot;. [[Disney]]'s animated series &quot;[[Phineas and Ferb]]&quot; has two episodes, ''&quot;Nerds of a Feather&quot;'' and ''&quot;She's the Mayor&quot;'', both with Obama's poster parodied with [[Candace Flynn|Candace's]] face. American heavy metal band [[Five Finger Death Punch]] has released a version with their mascot and the words &quot;WAR&quot;, referring to their then-new album ''[[War Is The Answer]]''.  In [[Iron Man 2]], [[Tony Stark]] receives a similar poster of the [[Iron Man]] armor and hangs it in his Malibu garage, much to the displeasure of his assistant and love interest [[Pepper Potts]].

===Fairey's adaptation for the occupy movement===

Sympathizing with the [[occupy movement]], in November 2011 [[Shepard Fairey]] introduced an imitation of his original &quot;Hope&quot; poster. In the new poster, Obama's face was replaced with the [[Guy Fawkes mask]], and the single word &quot;hope&quot; was replaced by the message &quot;Mister President, we HOPE you're on our side&quot;, with the word &quot;HOPE&quot; in large font and the rest of the sentence in small font. The Obama campaign logo on the right was replaced by a similar looking logo with the inscription &quot;[[We are the 99%]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/shepard-fairey-asks-obama-to-support-occupy/2011/11/18/gIQAvzcQZN_blog.html|title=Shepard Fairey asks Obama to support Occupy|last=Bell|first=Melissa|date=November 20, 2011|publisher=[[Washington Post]]|accessdate=2011-11-21}}&lt;/ref&gt;

==Acquisition by Smithsonian==
On January 7, 2009, the [[Smithsonian Institution]]'s [[National Portrait Gallery (United States)|National Portrait Gallery]] announced it had acquired Fairey's hand-finished [[collage]] ([[stencil]] and [[acrylic paint|acrylic]] on paper) version of the image (with the word &quot;{{smallcaps|hope}}&quot;), which the gallery said would go on display shortly before [[Barack Obama 2009 presidential inauguration|Obama's inauguration]] on January 20, 2009.  The work was commissioned and later donated by art collectors Heather and Tony Podesta (Tony is the brother of Obama's transition co-chairman [[John Podesta]]). It is an unusual acquisition, in that the National Portrait Gallery normally collects official portraits as presidents are leaving office rather than before they take office.&lt;ref&gt;&quot;[http://face2face.si.edu/my_weblog/2009/01/npg-acquires-shepard-faireys-portrait-of-barack-obama.html NPG Acquires Shepard Fairey’s Portrait of Barack Obama],&quot; National Portrait Gallery, January 7, 2009.  Accessed January 17, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/arts_and_culture/7817466.stm Gallery gets iconic Obama image],&quot; ''BBC News,'' January 8, 2009.  Accessed January 17, 2009.&lt;/ref&gt;

==Origin and copyright issues==
{{wikinews|Photo source for Barack Obama presidential campaign &quot;HOPE&quot; poster discovered}}
[[File:Fairey poster photo source?, by stevesimula.jpg|thumb|left|An AP photo by Mannie Garcia (upper left) was shown to be a near-perfect match, in contrast with a Reuters photograph (lower left) earlier purported to be the source.&lt;ref name=&quot;Gralish2&quot;&gt;Tom Gralish, &quot;[http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/2009/01/found_again_the_poster_source.html Found - AGAIN - the Poster Source Photo]&quot;, ''Scene on the Road'', January 21, 2009.  Accessed January 22, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tom Gralish, &quot;[http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/2009/01/mystery_solved_the_obama_poste.html MYSTERY SOLVED! The Obama Poster Photographer ID'd]&quot;, ''Scene on the Road'', January 14, 2009.  Accessed January 17, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;stevesimula, [http://www.flickr.com/photos/25105505@N07/3212113517/ fairey poster photo source?], Flickr, January 20, 2009.  Accessed January 20, 2009.&lt;/ref&gt;]]

The original source photograph Fairey based the poster on was not publicly known until after Obama had won the election.  After a mistaken attribution to [[Reuters]] photographer Jim Young for a similar-looking January 2007 photograph, in January 2009 photographer and blogger [[Tom Gralish]] discovered that the poster was based on an Associated Press photograph by freelance photographer Mannie Garcia.  It was taken at a 2006 media event with [[Kansas]] Senator [[Sam Brownback]], where the actor [[George Clooney]] was raising awareness of the [[War in Darfur]] after a trip to [[Sudan]] he had taken with his father.&lt;ref&gt;Tom Gralish, &quot;[http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/obama_poster_photo_mystery/ Obama Poster Photo Mystery Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730101851/http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/obama_poster_photo_mystery/ |date=2012-07-30 }}&quot;, ''Scene on the Road'', December 22, 2008 through January 23, 2009.  Accessed February 21, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kennedy NTY&quot;&gt;Randy Kennedy, &quot;[http://www.nytimes.com/2009/02/10/arts/design/10fair.html Artist Sues The A.P. Over Obama Image]&quot;, ''[[New York Times]]'', February 9, 2009.  Accessed February 21, 2009.&lt;/ref&gt;

On February 4, 2009, the Associated Press announced that it determined &quot;that the photograph used in the poster is an AP photo and that its use required permission.&quot;  In a press release, the AP announced they are in discussions with Fairey's attorney to discuss an amicable solution.&lt;ref name=usatoday&gt;{{cite news | url=http://www.usatoday.com/life/2009-02-04-AP-obama_N.htm | title=AP alleges copyright infringement of Obama image | last=Elliott | first=Philip | date=February 4, 2009 | work=[[Associated Press]] | publisher=[[USA Today|usatoday.com]] | accessdate=October 10, 2009 }}&lt;/ref&gt;  Fairey is being represented by Anthony Falzone, executive director of the [[Fair Use Project]] at [[Stanford University]].  Falzone is quoted in the press release, &quot;We believe fair use protects Shepard's right to do what he did here.&quot;&lt;ref name=usatoday/&gt;  Fairey subsequently filed a federal lawsuit against the Associated Press, seeking a [[declaratory judgment]] that his use of the AP photograph was protected by the [[fair use]] doctrine and so did not infringe their copyright.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/02/09/shepard-fairey-sues-associated-press-over-obama-poster/|title=Shepard Fairey Sues Associated Press Over Obama Poster|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2009-02-09|accessdate=2009-02-09|first=Dave|last=Itzkoff|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211080158/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/02/09/shepard-fairey-sues-associated-press-over-obama-poster/|archivedate=2009-02-11|url-status=live|url-status=live}}  The case is ''Shepard Fairey; Obey Giant Art Inc. v. The Associated Press'', No. 09-CV-1123, [[United States District Court for the Southern District of New York|S.D.N.Y.]].&lt;/ref&gt;

On October 16, 2009, Fairey admitted that he had based the poster on the AP photograph and had fabricated and destroyed evidence to hide the fact.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/10/18/arts/design/18fairey.html?_r=1&amp;scp=2&amp;sq=shepard%20fairey&amp;st=cse|title=Artist Admits Using Other Photo for ‘Hope’ Poster|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2009-10-17|accessdate=2009-11-05|first=Liz|last=Robbins|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028195218/http://www.nytimes.com/2009/10/18/arts/design/18fairey.html?_r=1&amp;scp=2&amp;sq=shepard%20fairey&amp;st=cse|archivedate=2009-10-28|url-status=live|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Fairey's admission came after one of his employees informed Fairey that he had discovered damning documents on an old hard drive. Realizing that these documents would expose his cover-up attempt, Fairey chose to come clean to his attorney.&lt;ref name=JOLT /&gt;

Photographer [[Mannie Garcia]] contended that he retained copyright to the photo according to his AP contract.  He said that he was &quot;so proud of the photograph and that Fairey did what he did artistically with it, and the effect it’s had,&quot; but that he did not &quot;condone people taking things, just because they can, off the Internet.&quot;&lt;ref name=&quot;Kennedy NTY&quot;/&gt; Fairey countered that his conduct did not constitute “improper appropriation” because he had not taken any protected expression from Garcia’s original photo. In addition, he claimed his behavior would qualify as a [[fair use]]. At trial AP would have to address both arguments.&lt;ref name=JOLT /&gt;

A judge urged a settlement, stating that AP would win the case.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Itzkoff |first=Dave |url=http://www.nytimes.com/2010/05/29/arts/design/29arts-JUDGEURGESRE_BRF.html |date=2010-05-29 |title=Judge Urges Resolution in Use of Obama Photo |newspaper=New York Times}}&lt;/ref&gt; The AP and Shepard Fairey settled out of court in January 2011. In a press release, the AP announced that the AP and Fairey &quot;agreed to work together going forward with the Hope image and share the rights to make the posters and merchandise bearing the Hope image and to collaborate on a series of images that Fairey will create based on AP photographs. The parties have agreed to additional financial terms that will remain confidential.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ap.org/pages/about/pressreleases/pr_01122011a.html|title=AP and Shepard Fairey announce agreement in Obama poster case|date=January 12, 2011|publisher=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

In a separate criminal action Federal prosecutors have requested prison time and a fine of $3.2 million for Fairey with the government sentencing request stating that “A sentence without any term of imprisonment sends a terrible message to those who might commit the same sort of criminal conduct. Encouraging parties to game the civil litigation system…creates terrible incentives and subverts the truth-finding function of civil litigation.”&lt;ref&gt;http://www.thesmokinggun.com/documents/shepard-fairey-sentencing-report-683412&lt;/ref&gt;

{{clear}}

==References==
{{reflist|2}}

==External links==
*[http://obeygiant.com/post/obama#more-541 Obama] - original version from Fairey's website, ''obeygiant.com''
*{{cite journal |last1=Fisher III |first1=William W. |last2=Fairey |first2=Shepard  |last3= et al. |year=2012 |title=Reflections on the Hope Poster Case |journal=Harvard Journal of Law &amp; Technology |volume=25 |issue=2 |pages=243–338 |url=http://jolt.law.harvard.edu/articles/pdf/v25/25HarvJLTech243.pdf |accessdate=7 December 2012}}
*[http://www.time.com/time/specials/2008/personoftheyear/article/0,31682,1861543_1861856_1867342,00.html Person of the Year Videos: Icon-maker Shepard Fairey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505025432/http://www.time.com/time/specials/2008/personoftheyear/article/0,31682,1861543_1861856_1867342,00.html |date=2009-05-05 }} - ''TIME'' video
*[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96224796 Shepard Fairey Tells Of Inspiration Behind 'HOPE'] - October 28, 2008 interview by Farai Chideya on ''[[NPR]]''
*[http://www.huffingtonpost.com/joshuah-bearman/behind-obamas-iconic-hope_b_143148.html Behind Obama's Iconic HOPE Poster] by Joshuah Bearman, ''Huffington Post'', November 11, 2008
*[http://cornellsun.com/section/arts/content/2009/03/22/money-and-muse Money and the Muse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307133049/http://cornellsun.com/section/arts/content/2009/03/22/money-and-muse |date=2012-03-07 }} by Ted Hamilton, ''The Cornell Daily Sun'', March 22, 2009
* [https://web.archive.org/web/20091019080415/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=113895058 Artist admits using key AP photo for 'HOPE' poster] by ''[[NPR]]''

{{Barack Obama}}

{{DEFAULTSORT:Barack Obama Hope Poster}}
[[Category:2008 works]]
[[Category:Barack Obama presidential campaign, 2008|Hope poster]]
[[Category:Images of Barack Obama|Hope poster]]
[[Category:Political art]]
[[Category:Public art]]

[[fr:Shepard Fairey#Le poster HOPE de Barack Obama]]</text>
      <sha1>sygem4lbk9w7sbi51oofrjjfn0n2639</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බැරැක් ඔබාමා &quot;Hope&quot; පෝස්ටරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44599</id>
    <revision>
      <id>794424</id>
      <parentid>738914</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48030" sha1="bili36q9jpdfae0hoxxjc3ny1s2dvd5" xml:space="preserve">
{| align=&quot;right&quot;
|[[File:Barack Obama Hope poster.jpg|thumb|”Hope” යන වචනය මූලිකව යොදා ගනිමින් ශෙපර්ඩ් ෆේරි විසින් නිර්මාණය කරන ලද, ඉතාම අධිකව බෙදා හැරුණු ඔබාමාගේ පෝස්ටරය. මෙය ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීමේදී “Change” සහ “Progress” යන වචන යොදා ගෙන ඇත. ]]
|}
බැරැක් ඔබාමා &quot;Hope&quot; පෝස්ටරය යනු [[බැරැක් ඔබාමා]]ගේ පින්තූරයක් යොදා ගනිමින් [[ශෙපර්ඩ් ෆේරි ]] නම් කලාකරුවා විසින් නිර්මාණය කරන ලද පෝස්ටරයකි. [[බැරැක් ඔබාමා ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය, 2008|2008 ඔබාමා ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය]]&lt;ref name=&quot;Pasick&quot;&gt;{{cite news|url=http://blogs.reuters.com/photo/2009/01/15/iconic-obama-poster-based-on-reuters-photo/|title=Iconic Obama poster based on Reuters photo|last=Pasick|first=Adam|date=2009-01-15|publisher=[[Reuters]]|accessdate=2009-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090120032224/http://blogs.reuters.com/photo/2009/01/15/iconic-obama-poster-based-on-reuters-photo/|archivedate=2009-01-20|url-status=live|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7872253.stm Copyright battle over Obama image]&quot;, ''BBC News'', February 5, 2009.  Accessed February 22, 2009.&lt;/ref&gt; නියෝජනය කළ ප්‍රබලතම අංගයක් ලෙස මෙම නිර්මාණය සැළකෙයි. තද රතු,  [[ලා දුඹුරු]] හා (හුණු පැහැ සහ අඳුරු) නිල් යන වර්ණ උපයෝගී කරගෙන ස්ටෙන්සිලයක අධාරයෙන් නිර්මාණය කළ බැරැක් ඔබාමාගේ ඡායාරූපයක් සහිත මෙහි පහළින් &quot;progress&quot;, &quot;hope&quot; හෝ &quot;change&quot; යන වචන (තවත් ප්‍රතිනිර්මාණයන්හි වෙනත් වචන) යොදා ඇත.

දිනක් තුළ මෙහි සැලසුම නිර්මාණය කෙරුණු අතර පළමුව මුද්‍රණය කෙරුණේ පෝස්ටරයක් ලෙසිනි. මෙය මුද්‍රණය කළ විගස ෆේරි විසින් පෝස්ටර් 350ක් පමණ අලෙවි කළේය. ආරම්භයේදී තනිව වුවත් ඔබාමාගේ, නිළ ඡන්ද ව්‍යාපාරයත් සමග [[එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණ ඡන්දය, 2008|2008 ඡන්ද සමය]] තුළ ඩිජිටල් මෙන්ම වෙනත් මාධ්‍ය හරහාද එය අධික ලෙස බෙදා හැරුණි. මෙම පින්තූරය ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ පණිවිඩයේ විශේෂිත වූ සංකේතයක් බවට පත් විය. විවිධ වෙනස්කම් සහ අනුකරණයන්  සහිතව ලොව පුරා ව්‍යාප්ත වූ මෙම පින්තූරය පිළිබඳ අධිකාරික බලයක් ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය විසින් ලබා ගත්තේය. මෙය [[චේ ගුවේරා (photo)#ජිම් ෆිට්ස්පැට්‍රික් |ජිම් ෆිට්ස්පැට්‍රික්]]ගේ [[චේ ගුවේරා පෝස්ටරය]] මෙන් ඉතා ඉක්මණින් සම්භාවනාවට පාත්‍ර වූ බවත් ඉදිරි වසරේදී ටී-ෂර්ට්, කෝපි කෝප්ප හා ළමයින්ගේ නිදන කාමර වල බිත්ති අලංකරණයට නිසැකවම යොදාගන්නා බවත් ප්‍රකාශ කිරීමට තරම් ''[[ද ගාර්ඩියන්]]'' පුවත්පතේ ලෝරා බාර්ටන් පෙළඹවීය.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/artanddesign/2008/nov/10/barackobama-usa Hope - the Image that is Already an American Classic] by Laura Barton, ''The Guardian'', 10 November 2008&lt;/ref&gt;

2009 ජනවාරියේදී ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ ජයග්‍රහණයත් සමග ෆේරි විසින් නිර්මිත [[මිශ්‍ර මාධ්‍යයික]], ස්ටෙන්සලීකරණය කරන ලද ඔබාමාගේ රුව සහිත පින්තූරය [[ස්මිත්සෝනියන් ආයතනය]] විසින් එහි [[ජාතික පිළිරූ ගැලරිය (එක්සත් ජනපදය) | ජාතික පිළිරූ ගැලරිය]] වෙත ලබා ගත්තේය.  ෆේරි විසින් මෙම පෝස්ටරය සඳහා පාදක කරගත් ඡායාරූපය පිළිබඳව 2009 ජනවාරි අගදී අනාවරණය විය. එය [[ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්]]හි හිටපු නොබැඳි ඡායාරූප ශිල්පී [[මැනී ගාර්ෂියා]] විසින් 2006 අප්‍රේල් මාසයේදී ගන්නා ලද්දකි.  ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්හි හිමිකම් පිලිබඳ ප්‍රකාශනයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස හානිපූරණයක් වශයෙන් ෆේරිට විරුද්ධව දඩ ගසන ලද්දේ ඔහුගේ පෝස්ටරය පැහැදිලිවම මුල් ඡායාරූපයේ භාවිතයක් නිසාය.  මෙම පාර්ශවයන් 2011 ජනවාරි මස උසාවියේදී මෙය විසඳගත් අතර එහි තොරතුරු රහසිගතව තබාගන්නා ලදී.

ෆේරි 2012 පෙබරවාරි 14 වන දින නිව් යෝර්ක් ෆෙඩරල් උසාවිය ඉදිරියේදී , ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනය සමග කළ නීතිමය සටනේදී ලියකියවිලි විනාශ කිරීම හා වංචනික ලෙස සකස් කිරීම පිළිබඳව වරද පිළිගත්තේය. 2009 වසරේදී ෆේරි විසින් පුවත් සේවයට එරෙහිව නඩු පවරන ලද්දේ, ඔහු මෙම සුප්‍රකට පෝස්ටරයට පාදක කරගත්තේ තමන්ගේ ඡායාරූපයක් බව එම ආයතනය ප්‍රකාශ කළ නිසාය. ෆේරි විසින් ප්‍රකාශ කර සිටියේ තමා විසින් පෝස්ටරය සඳහා යොදාගත්තේ වෙනත් ඡායාරූපයක් බවයි. නමුත්, නඩුවට මූලාශ්‍ර වූ ලියකියවිලි විනාශ කිරීම හා වෙනත් ඒවා සැකසීම තුළින් තම වරද සැඟවීමට උත්සාහ කිරීමෙන් නීතිය හෑල්ලුවට ලක් කිරීම පිළිබඳව වරද ඔහු පිළිගත්තේය.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/national/creator-of-popular-obama-hope-poster-pleads-to-criminal-contempt-charge-in-nyc/2012/02/24/gIQAoEH3XR_story.html Creator of popular Obama ‘HOPE’ poster pleads to criminal contempt charge in NYC]&lt;/ref&gt; සැප්තැම්බර් මාසයේදී වසර දෙකක [[පරිවාස කාලය]]කට, පැය 300 ක [[සමාජ සේවය]]කට හා ඩොලර් 25 000 ක දඩයකට ඔහු යටත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/arts/culture/la-et-cm-shepard-fairey-20120908,0,6021274.story|title=Shepard Fairey sentenced to probation, fine in Obama 'Hope' case|author=David Ng|publisher=[[Los Angeles Times]]|date=2012-09-08|accessdate=2012-09-08}}&lt;/ref&gt;

==සංකල්පය හා සැලසුම් නිර්මාණය==
රජය සහ [[ජෝර්ජ් ඩබ්. බුෂ්]] පිළිබඳව තීරණාත්මක දේශපාලනික [[වීදි චිත්‍ර]] ඇඳ තිබූ [[ශෙපර්ඩ් ෆේරි]] 2007  ඔක්තෝබර් මස අවසානයේදී, නැගී එන ඔබාමා ව්‍යාපාරය පිළිබඳව අන්තර්ජාතික නීති ලේඛක [[යෝසි සර්ජන්ට්]] හා සාකච්ඡා කළේය. ඔබාමා හට සහය පිණිස චිත්‍ර කිහිපයක් නිර්මාණය කරන ලෙස සර්ජන්ට් ඔහුට යෝජනා කළේය. ෆේරි හට ඔබාමා පෝස්ටරයක් නිර්මාණය කිරීමට අවසර ගනු පිණිස සර්ජන්ට් ඔබාමා ව්‍යාපාරය හමු වීය. [[ශ්‍රේෂ්ඨ අඟහරුවාදා]] දිනට සති කිහිපයකට පෙර ඒ සඳහා අවසරය ලැබුණි. තමා විසින් ඔබාමාගේ ඡායාරූපය සහිත නිර්මාණයක් කිරීමට තීරණය කළේ, කථිකයෙකු වශයෙන් ඔබාමා තුළ තිබූ බලය හා අවංකභාවය, ඔහුගේ රූපය හා මනා සම්බන්ධයක් ඇති කරන බවට තමාට ඇති වූ හැඟීම නිසා බව ෆේරි ප්‍රකාශ කර තිබුණි. [[ගූගල් පින්තූර සෙවීම]] (නොබැඳි ඡායාරූප ශිල්පී [[මැනී ගාර්ෂියා]] විසින් 2006 අප්‍රේල් මාසයේදී [[ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්]] වෙනුවෙන් ගත් ඡායාරූපක් බව අවසානයේදී අනාවරණය විය)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090125205459/http://web.mac.com/manniegarcia/iWeb/mannie%20garcia/Hope.html Mannie Garcia] website&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gralish2&quot;/&gt; හරහා ඔබාමාගේ ඡායාරූපයක් සොයාගත් ෆේරි පෝස්ටරයේ මුල් පිටපත එක් දිනක් තුළදී නිර්මාණය කළේය. මුල් පිටපතෙහි &quot;{{smallcaps|progress}}&quot; යන වචනය යොදා තිබූ අතර ෆේරිගේ අත්සන {{smallcaps|[[obey]]}} සලකුණ&amp;mdash;[[අන්ද්‍රේ ද ජයන්ට් හැස් අ පොසේ]] නම් වීදි චිත්‍ර ව්‍යාපාරය හා සම්බන්ධිත සංකේතයක්&amp;mdash;ඔබාමාගේ [[ඔබාමා ලාංඡනය|සන්රයිස් ලාංඡනය]]&lt;ref name=&quot;Interview&quot;&gt;Ben Arnon, &quot;[http://www.huffingtonpost.com/ben-arnon/how-the-obama-hope-poster_b_133874.html How the Obama &quot;Hope&quot; Poster Reached a Tipping Point and Became a Cultural Phenomenon: An Interview With the Artist Shepard Fairey]&quot;, ''[[The Huffington Post]]'', October 13, 2009.  Accessed January 17, 2009.&lt;/ref&gt; හා සම්බන්ධ කොට යෙදීය. මුල් පිටපතේ යෙදූ වචනයේ කරදරාකාරී අරුත් ගැන්වීම පිළිබඳව ඔබාමා ව්‍යාපාරයෙන් නැගී ආ අකමැත්ත හේතුවෙන් ෆේරි විසින් &quot;{{smallcaps|progress}}&quot; යනුවෙන් තිබූ සටන් පාඨය &quot;{{smallcaps|hope}}&quot; ලෙස වෙනස් කර මුද්‍රණය කළේය.&lt;ref name=JOLT&gt;{{cite journal|last=Fisher III|first=William W.|coauthors=Frank Cost, Shepard Fairey, Meir Feder, Edwin Fountain, Geoffrey Stewart &amp; Marita Sturken|title=Reflections on the Hope Poster Case|journal=Harvard Journal of Law and Technology|date=Spring|year=2012|volume=25|issue=2|url=http://jolt.law.harvard.edu/articles/pdf/v25/25HarvJLTech243.pdf|accessdate=21 January 2013}}&lt;/ref&gt; 

මෙහි සැලසුම් නිර්මාණකරු වූ [[ස්ටීවන් හෙලර්ට]] අනුව, මෙම පෝස්ටරය තුළින් [[ජීවිත අරගලය]] ඉතා අපූර්ව ලෙස මූර්තිමත් කෙරන අතර එහි නව්‍ය බව හා අනන්‍යතාවය හේතුවෙන් පුළුල් ලෙස පැසසුමට ලක් වෙයි. එමෙන්ම, පැරණි සාම්ප්‍රදායික සමකාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන් විසින් කළ නිර්මාණයන්ගේ අපූර්වත්වය දේශපාලන අපේක්ෂකයන්ගේ පෝස්ටර් නිර්මාණය තුළින් දැක ගත හැක්කේ යොදාගන්නා වර්ණයන් හා ශෛලිය නිසා පමණක් නොව, ලබා දෙන පණිවිඩය තුළින්ද සීමාවන් බිඳ දමන නිසාය. වඩාත්ම අපූර්වත්වයෙන් යුතු තම ඓතිහාසික නිර්මාණය වන්නේ ජෝන් එෆ්. කෙනඩි, මදක් ඉහළට දෑස් යොමා ඈත බලා සිටින ලෙස නිර්මාණය කළ චිත්‍රය බවත් ඩොලර් පහේ මුදල් නෝට්ටුව මත නිර්මාණය කර ඇති ලින්කන්ගේ රූපයද එවැනිම හැඟීමක් දනවන බවත් ෆේරි විසින්ම ප්‍රකාශ කර තිබුණි.

==2008 ජනපතිවරණ සමය තුළ බෙදා හැරීම==
සැලසුම නිර්මාණය කර අවසන් වූ විගස [[ස්ක්‍රීන් පින්ටින්]] තාක්ෂණය යොදා ගනිමින් එය මුද්‍රණය කිරීම ආරම්භ කළ ෆේරි, එය සර්ජන්ට් හට පෙන්වීය. ආරම්භයේදී ඔහු පිටපත් 350 ක් අලෙවි කළ අතර පිටපත් 350 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ප්‍රසිද්ධියේ පළ කළේය. එම ආරම්භයත් සමග ජනපතිවරණ ව්‍යාපාරය පුරාවට ෆේරි එය අලෙවි කරමින් වැඩි වශයෙන් ලාභ ඉපදවීය. පළමු මුද්‍රණයෙන් අනතුරුව ඔහු තවත් පිටපත් 4000 ක් පමණ මුද්‍රණය කළ අතර ඒවා [[ශ්‍රේෂ්ඨ අඟහරුවාදා, 2008|ශ්‍රේෂ්ඨ අඟහරුවාදා ]] දිනට පෙර පැවැත්වූ ඔබාමා රැළි වලදී බෙදා හැරුණි. එමෙන්ම, මුද්‍රණ හැකියාව සහිත  පිටපතක් ඔහු තම වෙබ් අඩවියෙහි පළ කළේය. 2008 ඔක්තෝබර් මාසයේ දිනක පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ෆේරි පැවසූ ආකාරයට, මෙම පින්තූරය [[සමාජ වෙබ් අඩවි]] සහ [[කට කතා]] හරහා [[වයිරසය]]ක් මෙන් ඉතා වේගයෙන් විසිරී පැතිරී ගියේය.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;/&gt;

ආරම්භක පෝස්ටර් 700 ට පසුව ඔබාමා ව්‍යාපාරය සර්ජන්ට් හරහා දන්වා සිටියේ බලාපොරොත්තුව නම් තේමාව ප්‍රචාරණය කිරීමට අවශ්‍ය බවය. ෆේරි විසින් අලෙවි කළ බොහෝ පෝස්ටර් වල පසු කාලීනව &quot;{{smallcaps|progress}}&quot; යන වදන වෙනුවට යොදා තිබුණේ &quot;{{smallcaps|hope}}&quot; යන්නත් පසුව, &quot;{{smallcaps|change}}&quot; යන්නත්ය. පසුව බිහිවූ පිටපත් වල {{smallcaps|obey}} සලකුණද දක්නට නොලැබුණි. 2008 ඔක්තෝබර් වන විට වෙනත් පුද්ගලයින් විසින් මුද්‍රණය කළ පිටපත් වලට අමතරව, පෝස්ටරයේ මුද්‍රිත පිටපත් 300,000 කට (මෙයින් 2,000 කටත් අඩු ප්‍රමාණයක් අලෙවි කර ඉතුරු ප්‍රමාණය ප්‍රදර්ශනය කර හෝ වෙනත් අයට ලබා දී තිබුණි) හා ස්ටිකර් 1000,000 කටත්, ෆේරිගේ වෙබ් අඩවිය හරහා එම පින්තූරය සහිතව අලෙවි කෙරුණු වස්ත්‍ර හා භාණ්ඩ විශාල ප්‍රමාණයකටත් ෆේරි සහ සර්ජන්ට්  හිමිකම් කියූහ.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;/&gt;&lt;ref&gt;William Booth, &quot;[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/artsandliving/style/features/2008/obama-poster-051808/graphic.html?sid=ST2008051602005 Street Artist Fairey Gives Obama a Line of Cred], ''[[Washington Post]]'', May 18, 2008.  Accessed January 17, 2009.&lt;/ref&gt; ඔවුන් දෙදනාට අනුව, මෙම පින්තූරය අලෙවි කොට උපදවා ගත් මුදල් ෆේරිගේම ලාභය පිණිස යෙදවීමට වඩා ඔබාමා ජනපතිවරණ ව්‍යාපාරයට සහය දක්වනු පිණිස තවත් පෝස්ටර් හා වෙළඳ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කිරීමට යොදවා තිබේ.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;/&gt;

==අනුකරණයන් හා උපහාසානුකරණයන්==
ව්‍යාපාරයේ දියුණුවත් සමග ෆේරිගේ නිර්මාණයේ අනුකරණ හා [[උපහාසනුකරණය|උපහාසනුකරණයන්]] රැසක් දැක ගත හැකි විය. එක් ඔබාමා විරෝධී ප්‍රතිනිර්මාණයක &quot;{{smallcaps|hope}}&quot; යන වදන වෙනුවට &quot;{{smallcaps|hype}}&quot; යන්න යොදා තිබූ අතර ඔබාමාගේ ප්‍රතිපාක්ෂිකයින් වූ [[සාරා පලින්]] හා [[ජෝන් මැකේන්]]ගේ රුව යොදා &quot;{{smallcaps|nope}}&quot;&lt;ref&gt;Kate Linthicum, &quot;[http://articles.latimes.com/2008/oct/09/nation/na-trailfairey9 Artist’s Obama poster spawns wave of parodies]&quot;, ''[[Los Angeles Times]]'', October 9, 2008.  Accessed February 21, 2009.&lt;/ref&gt; යන වදන සහිතව බිහි වූ උපහාසනුකරණයන් උදාහරණයක්‌ ලෙස දැක්විය හැක. [[පේස්ට් (සඟරාව)|පේස්ට් සඟරාව]] මගින් 2009 ජනවාරි මාසයේදී මෙම පෝස්ටරයට අදාලව තම ප්‍රතිනිර්මාණයන් කිරීමට මිනිසුන්ට ඉඩ ලබා දෙන ආකාරයේ වෙබ් අඩවියක් නිර්මාණය කළේය. ඉන් පළමු සති දෙක ඇතුළත නිර්මාණ පිටපත් 70,000 ක් මෙම වෙබ් අඩවිය තුළ පළ කොට තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.thestar.com/printArticle/573737 | location=Toronto | work=The Star}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.foliomag.com/2009/paste-s-obama-site-surpasses-magazine-s-online-traffic-less-week Paste’s Obama Site Surpasses Magazine’s Online Traffic in Less Than a Week]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/01/make-your-own-o.html&lt;/ref&gt;

[[මෑඩ්  (සඟරාව)|මෑඩ් ]] සඟරාව විසින් [[ඇල්ෆ්‍රඩ් ඊ.නියුමන්]] ජනපති අපේක්ෂක ලෙස යොදා ගනිමින් &quot;{{smallcaps|hope}}&quot; පෝස්ටරයේ උපහාසාත්මක අනුකරණයක් සිදු කළේය. පොස්ටරයෙහි ඇල්ෆ්‍රඩ්ගේ රුව යොදා තිබුණ අතර &quot;{{smallcaps|hope}}&quot; යන වදන වෙනුවට &quot;{{smallcaps|hopeless}}&quot; යන්න යොදා තිබුණි. චිකාගෝහි ගඩාෆි විරෝධීන් [[2011 ලිබියන් සිවිල් යුද්ධය]] සමග එක්සත්ව එම පෝස්ටරයේ රුව වෙනස් කරන ලදී.


මීට සමාන ආකාරයේ නිර්මාණයන් කිහිපයක් තමන් විසින්ම කිරීමට ෆේරි පෙළඹුණි. වෙනත් ඡායාරූපයන් දෙකක් යොදා ගනිමින් ඔබාමා ව්‍යාපාරය&lt;ref&gt;Nicole Powers, &quot;[http://suicidegirls.com/interviews/Shepard+Fairey%3A+Purveyor+of+Hope/ Shepard Fairey: Purveyor of Hope]&quot;, ''SuicideGirls'', December 12, 2008.  Accessed February 22, 2009.&lt;/ref&gt; වෙනුවෙන් නිර්මාණයන් දෙකක් කළ අතර [[ටයිම් (සඟරාව)|ටයිම් සඟරාව]] නිකුත් කළ [[වසරේ මිනිසා]]හි කවරයට යොදාගනු පිණිස තවත් නිර්මාණයක් කළේය. එමෙන්ම [[ස්ටෙෆන් කොල්බර්ට්]]ගේ ඡායාරූපය යොදා මේ ආකාරයේම නිර්මාණයක් කළ අතර එය [[ද කොල්බර්ට් රිපෝර්ට්]] නම් වූ කොල්බර්ට්ගේ රූපවාහිනී වැඩසටහනට ගරු කිරීමක් වශයෙන් [[එන්ටර්ටේයින්මන්ට් වීක්ලි]] සඟරාව මගින් පළ කෙරුණි.&lt;ref&gt;Stephen Colbert, &quot;[http://www.colbertnation.com/the-colbert-report-videos/215976/january-15-2009/shepard-fairey Shepard Fairey]&quot;, ''The Colbert Report'', January 15, 2009.  Accessed February 22, 2009.&lt;/ref&gt;

දැඩි ලෙස විවාදයට තුඩු දුන් [[ඔබාමා “කවටයා” පින්තූරය]] නිර්මාණය කළ ෆිරස් අල්කතීබ් ශිෂ්‍යයා සඳහන් කරන්නේ තමා විශාලම අභාෂය ලැබුවේ ෆේරිගෙන් බවයි.&lt;ref name=thenational&gt;{{cite news | url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090901/LIFE/708319970/1239 | title=The joke’s on who? | last=Good | first=Oliver | date=September 1, 2009 | work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] | publisher=thenational.ae | accessdate=September 25, 2009 }}&lt;/ref&gt; ෆේරි විසින් කළ ඔබාමාගේ උත්කර්ෂවත් නිරූපණයෙහි නිවැරදි කිරීමක් ලෙස ඔහු තමා විසින් කළ “කවටයා” නිර්මාණය පිළිබඳව විස්තර කළේය.&lt;ref name=thenational/&gt;&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{cite news | url=http://www.chicagotribune.com/features/chi-0819-obama-jokeraug19,0,4266819.story | title=Talking to the Chicago college student who may be behind Obama-as-Joker poster | last=Borrelli | first=Christopher | date=August 19, 2009 | work=[[Chicago Tribune]] | publisher=chicagotribune.com | accessdate=September 25, 2009 |archiveurl=https://archive.is/u6CJq|archivedate=January 2, 2013}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රයක් ලෙස එය  ශ්‍රේෂ්ඨ  නිර්මාණයක් බවත් ඉතා ඉක්මණින් සැබෑම අගයක් ලබා ගන්නා බවත් පවසමින් මෙම නිර්මාණය ඔසවා තැබුවාක් මෙන්ම එහි දේශපාලනික අන්තර්ඝතය හා තමා එකඟ නොවන බව පවසමින් ෆේරි එම නිර්මාණය විවේචනය කළේය.&lt;ref name=chicagotribune/&gt;&lt;ref name=latimes&gt;{{cite news | url=http://latimesblogs.latimes.com/washington/2009/08/obama-joker-shepard-fairey.html | title=Shepard Fairey has 'doubts' about intelligence of Obama Joker artist | last=Milian | first=Mark | date=August 10, 2009 | work=[[Los Angeles Times]] | publisher=latimesblogs.latimes.com | accessdate=September 25, 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090812204954/http://latimesblogs.latimes.com/washington/2009/08/obama-joker-shepard-fairey.html | archivedate=August 12, 2009 | url-status=live | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

'&quot;කන්සර්වටිව් සටයර්&quot; වෙබ් අඩවියෙහි &quot;ද පීපල්’ස් ක්‍යුබ්&quot; නම් කණ්ඩායම් බ්ලොගය විසින් රූෂ් ලිම්බෝගේ ඡායාරූපය සමග “Chaos” යන වදනද (&quot;Operation Chaos&quot;), අයන් රෑන්ඩ්ගේ ඡායාරූපය සමග “Shrugged” යන වදනද (“Atlas Shrugged”හි මෙන්), ගෘෂෝ මාර්ක්ස්ගේ ඡායාරූපය සමග “Marxism” යන වදනද යොදමින් නිර්මාණයන් කළේය.

ඇමරිකාවේ පැරණිම [[LGBT]] ප්‍රකාශනය වන [[ද ඇඩ්වොකේට්]] සඟරාවෙහි 2009 සැප්තැම්බර් කලාපයෙහි කවරයට යොදා තිබුණේ ෆේරිගේ නිර්මාණයේ පින්තූරයට සමාන පින්තූරයකි. නිල් සහ රතු වර්ණ වෙනුවට රෝස සහ දම් පැහැයන් යොදා තිබූ අතර {{smallcaps|hope}}&quot; යන ප්‍රධාන වැකිය වෙනුවට &quot;{{smallcaps|nope?}}&quot; යන්න යොදා තිබුණි.&lt;ref name=advocate&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8297500.stm | title=Obama: Letting down gay supporters? | last=Mirchandani | first=Rajesh | authorlink=Rajesh Mirchandani | date=October 10, 2009 | work=[[BBC News]] | publisher=[[BBC News Online|news.bbc.co.uk]] | accessdate=October 10, 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20091013081840/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8297500.stm | archivedate=October 13, 2009 | url-status=live | url-status=live }}&lt;/ref&gt; සඟරාවේ [[ප්‍රධාන සංස්කාරක]] වූ ජෝන් බැරට් පැවසූයේ මෙම කවරය තුළින් [[LGBT සංගමයෙහි]] සිටින ඇතැම් [[ඩිමොක්‍රටික්]] පාක්ෂිකයන්ගේ අපේක්ෂා භංගත්වය සංකේතවත් වන බවයි.&lt;ref name=advocate/&gt;

ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළද මෙම පෝස්ටරය අනුකරණය කර තිබෙනු පෙනෙයි. [[Futurama]]හි [[Proposition Infinity]] කතාංගයේදී “DESPAIR” යන පාඨය යොදා නිර්මිත ජනපති [[රිචර්ඩ් නික්සන්]]ගේ පෝස්ටරයක් දැක ගත හැක. 2010 වසරේ තිරගත වූ ''[[මෙගාමයින්ඩ්]]'' චිත්‍රපටයේදී මෙගාමයින්ඩ්ගේ මුහුණ හා “NO YOU CAN’T” යන වැකිය යෙදීම මගින් ඔබාමාගේ ඡන්ද ව්‍යාපාරයේ සටන් පාඨය වූ “Yes we can” යන්න උපහාසයට ලක් කර තිබෙයි. [[ඩිස්නි]] ආයතනයට අයත් [[ෆීනීස් ඇන්ඩ් ෆර්බ්]] සජීවීකරණ රූපවාහිනී කතා මාලාවේ &quot;නර්ඩ්ස් ඔෆ් අ ෆාදර්&quot; සහ &quot;ශී’ස් ද මේයර්&quot; නම්  කතාංගයන්හිදී [[කැන්ඩේස්]]ගේ මුහුණ යොදා ගනිමින් ඔබාමා පෝස්ටරය උපහාසයට ලක් කරයි.

===සමාජ පෙරළිය උදෙසා යන ගමන වෙනුවෙන් ෆේරිගේ අනුවර්තනය===
[[File:Shepard Fairey Occupy Poster.jpg|right|thumb|100px|[[සමාජ පෙරළිය]] උදෙසා ෆේරිගේ අනුවර්තනය]]
[[සමාජ පෙරළියක් උදෙසා යන ගමන]] පිළිබඳව සංවේදී වූ [[ශෙපර්ඩ් ෆේරි]] විසින් 2011 නොවැම්බර් මාසයේදී ඔහුගේ “Hope” පෝස්ටරයේ අනුවාදයක් බිහි කළේය. නව පෝස්ටරය නිර්මාණයේදී ඔබාමාගේ මුහුණ වෙනුවට [[ගයි ෆෝව්ක්ස් වෙස් මුහුණ]] යොදා තිබූ අතර “Hope” යන තනි වදන වෙනුවට “Mister President, we HOPE you’re on our side” යන පණිවුඩය ඇතුළත් කර තිබුණි. මෙහි “Hope” යන්න විශාල අකුරින්ද ඉතුරු කොටස් කුඩා අකුරින්ද යොදා තිබූ අතර දකුණුපස තිබූ ඔබාමා ව්‍යාපාරයේ ලාංඡනය වෙනුවට එයට සමාන ආකාරයේ  ලාංඡනයක් “[[We are the 99%]]” යන අන්තර්ලේඛනය සහිතව නිර්මාණය කර තිබෙයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/shepard-fairey-asks-obama-to-support-occupy/2011/11/18/gIQAvzcQZN_blog.html|title=Shepard Fairey asks Obama to support Occupy|last=Bell|first=Melissa|date=November 20, 2011|publisher=[[Washington Post]]|accessdate=2011-11-21}}&lt;/ref&gt;

==ස්මිත්සෝනියන් ආයතනය විසින් හිමිකම ලබා ගැනීම==
2009 ජනවාරි 7 වන දින [[ස්මිත්සෝනියන් ආයතනය]]ට අයත් [[ජාතික පිළිරූ ගැලරිය]] විසින් නිවේදනය කර සිටියේ ෆේරි විසින් &quot;{{smallcaps|hope}}&quot; යන වදන සහිතව අතින් නිම කළ [[කොලාජ්]] (කඩදාසි කොළයක් මත [[ස්ටෙන්සිල]] හා [[දිය සායම්]] වලින් කළ) නිර්මාණයේ හිමිකම ඔවුන් ලබාගත් බවත් 2009 ජනවාරි 10 වන දින ඔබාමා [[සේවාව භාර ගැනීම]]ට පෙර ඉතා ඉක්මණින් එය ප්‍රදර්ශනය කරන බවත්ය. චිත්‍ර එකතු කරන්නන් වූ හෙදර් සහ ටෝනි පෙදස්තා විසින් මෙහි බලය ලබා තිබූ අතර (ඔබාමා සංක්‍රාන්තියේ මුලසුන දැරූ ඔහුගේ සහෝදර [[ටෝනි පෙදස්තා]]) පසුව එය පරිත්‍යාග කරන ලදී. සාමාන්‍යයෙන් ජාතික පිළිරූ ගැලරිය විසින් නිළ ඡායාරූප එකතු කරගනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරුන් තම සේවා කාලය අවසන් කර යන අවස්ථාවේදී බැවින්, ජනපති තම සේවාව භාර ගැනීමටත් පෙර ලබාගත් මෙම හිමිකම විශේෂිත වේ.&lt;ref&gt;&quot;[http://face2face.si.edu/my_weblog/2009/01/npg-acquires-shepard-faireys-portrait-of-barack-obama.html NPG Acquires Shepard Fairey’s Portrait of Barack Obama],&quot; National Portrait Gallery, January 7, 2009.  Accessed January 17, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/arts_and_culture/7817466.stm Gallery gets iconic Obama image],&quot; ''BBC News,'' January 8, 2009.  Accessed January 17, 2009.&lt;/ref&gt;

==මූලාශ්‍රය හා ප්‍රකාශන අයිතිය පිලිබඳ ගැටළු==


ඔබාමා විසින් ජනපතිවරණයේ ජය ලබන තුරු, ෆේරිගේ පෝස්ටරයට පාදක වූ මූලාශ්‍රය කුමක්දැයි ප්‍රකට නොවීය. අන්තර්ජාතික [[රොයිටර්]] පුවත් සේවයේ ඡායාරූප ශිල්පී ජිම් යුං විසින් 2007 ජනවාරි මාසයේදී ගත්, මීට සමාන ආකාරයේ ඡායාරූපයක් බවට වැරදි ආරෝපණයක් කිරීමෙන් පසුව, ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනයේ නොබැඳි ඡායාරූප ශිල්පී මැනී ගාර්ෂියා විසින් ගත් ඡායාරූපයක් මෙම පෝස්ටරයට මූලාශ්‍ර කරගෙන ඇති බව ඡායාරූප ශිල්පියෙකු හා බ්ලොග්කරුවෙකු වූ [[ටොම් ග්රැලිෂ්]] විසින් 2009 ජනවාරි මාසයේදී සොයා ගත්තේය. ඒ අනුව 2006 දී [[කැන්සාස්]]හි අපේක්ෂක [[සෑම් බ්‍රවුන්බ්ලැක්]] සමග පැවති මාධ්‍ය හමුවේදී නළු [[ජෝර්ජ් ක්ලූනි]] විසින් [[ඩාෆූර් යුද්ධය]] පිළිබඳව අවධානය වැඩි කරමින් සිටින අවස්ථාවේදී මෙම ඡායාරූපය ගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;Tom Gralish, &quot;[http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/obama_poster_photo_mystery/ Obama Poster Photo Mystery Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730101851/http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/obama_poster_photo_mystery/ |date=2012-07-30 }}&quot;, ''Scene on the Road'', December 22, 2008 through January 23, 2009.  Accessed February 21, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kennedy NTY&quot;&gt;Randy Kennedy, &quot;[http://www.nytimes.com/2009/02/10/arts/design/10fair.html Artist Sues The A.P. Over Obama Image]&quot;, ''[[New York Times]]'', February 9, 2009.  Accessed February 21, 2009.&lt;/ref&gt;

2009 පෙබරවාරි 4 වන දින අස්සෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ප්‍රකාශ කර සිටියේ පෝස්ටරයට යොදා ගත් ඡායාරූපය තම ආයතනයට අයත් බවත් ඊට අවශ්‍ය අවසරය තමා සතු බවත්ය. සාමකාමී විසඳුමකට ළඟ වනු පිණිස තමන් ෆේරිගේ නීතිඥයා සමග සාකච්ඡා කරමින් සිටින බව ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනය මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මගින් නිවේදනය කර සිටියේය.&lt;ref name=usatoday&gt;{{cite news | url=http://www.usatoday.com/life/2009-02-04-AP-obama_N.htm | title=AP alleges copyright infringement of Obama image | last=Elliott | first=Philip | date=February 4, 2009 | work=[[Associated Press]] | publisher=[[USA Today|usatoday.com]] | accessdate=October 10, 2009 }}&lt;/ref&gt; ෆේරි වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේ, [[ස්ටැන්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලය]]ට අයත් [[ෆෙයාර් යූස් ව්‍යාපෘතිය]] භාර විධායක අධිකාරී ඇන්තනී ෆැල්සන් ය. ශෙපර්ඩ් මෙහි කළ ක්‍රියාව කිරීමට ඔහුට සාධාරණ අයිතියක් ඇති බවට ෆැල්සෝන් කළ ප්‍රකාශය මාධ්‍ය සාකච්ඡාවේදී උපුටා දැක්විණි. &lt;ref name=usatoday/&gt;  ෆේරි දිගින් දිගටම තමා එම ඡායාරූපය නිවැරදිව යොදාගත් බවට ප්‍රකාශිත තීන්දුවක් ලබා ගැනීමට ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනයට එරෙහිව නඩු මාර්ගයට පිවිසුණි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/02/09/shepard-fairey-sues-associated-press-over-obama-poster/|title=Shepard Fairey Sues Associated Press Over Obama Poster|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2009-02-09|accessdate=2009-02-09|first=Dave|last=Itzkoff|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211080158/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/02/09/shepard-fairey-sues-associated-press-over-obama-poster/|archivedate=2009-02-11|url-status=live|url-status=live}}  The case is ''Shepard Fairey; Obey Giant Art Inc. v. The Associated Press'', No. 09-CV-1123, [[United States District Court for the Southern District of New York|S.D.N.Y.]].&lt;/ref&gt;

තමා පෝස්ටරයට මූලාශ්‍ර කරගත්තේ ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්  ආයතනයට අයත් ඡායාරූපයක් බවත්, සිද්ධිය පිළිබඳ තොරතුරු සැඟවීමට එහි සාක්ෂි වෙනස් කිරීම හා විනාශ කිරීම සිදු කළ බවත් 2009 ඔක්තෝබර් මස 16 වන දිනදී ෆේරි පිළිගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/10/18/arts/design/18fairey.html?_r=1&amp;scp=2&amp;sq=shepard%20fairey&amp;st=cse|title=Artist Admits Using Other Photo for ‘Hope’ Poster|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2009-10-17|accessdate=2009-11-05|first=Liz|last=Robbins|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028195218/http://www.nytimes.com/2009/10/18/arts/design/18fairey.html?_r=1&amp;scp=2&amp;sq=shepard%20fairey&amp;st=cse|archivedate=2009-10-28|url-status=live|url-status=live}}&lt;/ref&gt; පැරණි දෘඩ තැටියක තිබී තමා මෙම ලියකියවිලි සොයාගත් බවට ෆේරිගේ එක් සේවකයෙක් ඔහුට දන්වා සිටීමේ ප්‍රතිපලයක් ලෙස මෙය සිදු විය. වරද සැඟවීමට තමා කළ උත්සාහය මෙම ලියකියවිලි හේතුවෙන් විනාශ වී යනු ඇති බව අවබෝධ කරගත් ෆේරි, තම නීතිඥයා හමුවී සියල්ල හෙළි කිරීමට තීරණය කළේය.&lt;ref name=JOLT /&gt;

ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ගිවිසුමට අනුව තමා කතෘ අයිතිය අත් නොහැරි බව ඡායාරූප ශිල්පී [[මැනී ගාර්ෂියා]] තරයේ පැවසුවේය. මෙම ඡායාරූපය පිළිබඳව සහ තමා කළ කාර්යය ෆේරි විසින් කලාත්මකව හා ශක්තිමත් ලෙස කර තිබීම පිළිබඳව තමා බොහෝ සෙයින් ආඩම්බර වන බව පැවසූ නමුත් මිනිසුන් හැකියාව තිබු පමණින් අන්තර්ජාලය හරහා දේවල් ලබා ගැනීම පිලිබඳ සමාව නොදුන්නේය.&lt;ref name=&quot;Kennedy NTY&quot;/&gt; තමා ගාර්ෂියාගේ මුල් ඡායාරූපයේ කිසිඳු ආරක්‍ෂිත ප්‍රකාශනයක් උපුටා ගෙන නොමැති බව පවසමින් තම ක්‍රියාව තුළින් අනිසි හිමි කර ගැනීමක් සිදුවී නොමැති බව ෆේරි තරයේ කියා සිටියේය. එමෙන්ම ඔහු පවසා සිටියේ තම ක්‍රියාව හිමිකම් පිලිබඳ කොන්දේසි වලට යටත්ව කළ ක්‍රියාවක් ලෙස සැළකිය යුතු බවයි. විනිශ්චයේදී මෙම තර්කයන් දෙක පිළිබඳවම අදහස් දැක්වීමට ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනයට සිදු විය. &lt;ref name=JOLT /&gt;

ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනය ජයග්‍රහණය කළ යුතු බවට කරුණු දක්වා විනිශ්චකරු නඩුව විසඳුවේය.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Itzkoff |first=Dave |url=http://www.nytimes.com/2010/05/29/arts/design/29arts-JUDGEURGESRE_BRF.html |date=2010-05-29 |title=Judge Urges Resolution in Use of Obama Photo |newspaper=New York Times}}&lt;/ref&gt; 2011 ජනවාරි මස උසාවියේදී ෆේරි සහ ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනය විසඳුමකට එළඹුණි. ඒ අනුව ඔවුන් ෆේරි සමග එක්ව කටයුතු කිරීමටත් Hope පෝස්ටරය සමග ඉදිරියට යාමට හා එම පින්තූරය සහිත පෝස්ටර් සහ වෙළඳ භාණ්ඩ සැකසීමේ අයිතිය බෙදා ගැනීමටත් ඔවුන් එකඟ වූ බව මෙන්ම තම ආයතනයට අයත් ඡායාරූප පදනම් කොට ගෙන නිර්මාණය කෙරෙන පින්තූර මාලාවකට ෆේරි දායක වනු ඇති බවත් ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනය පුවත්පත් නිවේදනයකින් දන්වා සිටියේය. එමෙන්ම, මූල්‍යමය කොන්දේසි පිලිබඳ ගිවිසුමකට දෙපක්ෂය එකඟ වූ අතර ඒ පිලිබඳ තොරතුරු රහසිගතව තබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ap.org/pages/about/pressreleases/pr_01122011a.html|title=AP and Shepard Fairey announce agreement in Obama poster case|date=January 12, 2011|publisher=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

කුමන හෝ ආකාරයක සිර දඬුවමවක් රහිතව ලබා දෙන දඬුවමවක් මගින්, මෙවැනි අපරාධ කරන පුද්ගලයින්ට අයහපත් පණිවුඩයක් ලබා දෙන බව පවසමින් ෆෙඩරල් චෝදක තැන විසින් ෆේරි හට සිර දඬුවමවක් සහ ඩොලර් මිලියන 3.2 ක දඩයක් ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.&lt;ref&gt;http://www.thesmokinggun.com/documents/shepard-fairey-sentencing-report-683412&lt;/ref&gt;

{{clear}}

==ආශ්‍රිත==
{{reflist|2}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://obeygiant.com/post/obama#more-541 Obama] - original version from Fairey's website, ''obeygiant.com''
*{{cite journal |last1=Fisher III |first1=William W. |last2=Fairey |first2=Shepard  |last3= et al. |year=2012 |title=Reflections on the Hope Poster Case |journal=Harvard Journal of Law &amp; Technology |volume=25 |issue=2 |pages=243–338 |url=http://jolt.law.harvard.edu/articles/pdf/v25/25HarvJLTech243.pdf |accessdate=7 December 2012}}
*[http://www.time.com/time/specials/2008/personoftheyear/article/0,31682,1861543_1861856_1867342,00.html Person of the Year Videos: Icon-maker Shepard Fairey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505025432/http://www.time.com/time/specials/2008/personoftheyear/article/0,31682,1861543_1861856_1867342,00.html |date=2009-05-05 }} - ''TIME'' video
*[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96224796 Shepard Fairey Tells Of Inspiration Behind 'HOPE'] - October 28, 2008 interview by Farai Chideya on ''[[NPR]]''
*[http://www.huffingtonpost.com/joshuah-bearman/behind-obamas-iconic-hope_b_143148.html Behind Obama's Iconic HOPE Poster] by Joshuah Bearman, ''Huffington Post'', November 11, 2008
*[http://cornellsun.com/section/arts/content/2009/03/22/money-and-muse Money and the Muse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307133049/http://cornellsun.com/section/arts/content/2009/03/22/money-and-muse |date=2012-03-07 }} by Ted Hamilton, ''The Cornell Daily Sun'', March 22, 2009
* [https://web.archive.org/web/20091019080415/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=113895058 Artist admits using key AP photo for 'HOPE' poster] by ''[[NPR]]''

{{Barack Obama}}

{{DEFAULTSORT:Barack Obama Hope Poster}}
[[Category:2008 works]]
[[Category:Barack Obama presidential campaign, 2008|Hope poster]]
[[Category:Images of Barack Obama|Hope poster]]
[[Category:Political art]]
[[Category:Public art]]

[[fr:Shepard Fairey#Le poster HOPE de Barack Obama]]</text>
      <sha1>bili36q9jpdfae0hoxxjc3ny1s2dvd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>21 ලුතැත්සියා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45656</id>
    <revision>
      <id>794327</id>
      <parentid>603603</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15453" sha1="nia9gp5v7fcegwgk9iio0o6c3fn8q13" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව  ග්‍රහලෝකය
| physical_characteristics = yes
| bgcolour=#FFFFC0
| name=21 ලුතැත්සියා
| symbol= &lt;!--none--&gt;
| image = [[ගොනුව:Lutetia closest approach (Rosetta).jpg|250px]]
| caption = 21 ලුතැත්සියාගේ සඹිපතම එලඹුමේදී  රොසෙටා රූපයක්
| discovery=yes
| name=21 ලුතැත්සියා
| discoverer=[[හෑමන් මයර් සලමොන් ගොල්ඩ්ෂ්මිට්| හෑමන් එම්. එස්. ගොල්ඩ්ෂ්මිට්]]
| discovered=නොවැම්බර් 15, 1852
| pronounced = | named_after = [[පැරිස්]] ({{බස-la| ලුතැත්සියා}})
| mp_category=[[ප්‍රධාන වළල්ල]]
| orbit_ref =&lt;ref name=jpldata/&gt;
| epoch=ජනවාරි 30, 2005 ([[ජූලියන් දිනය|JD]] 2453400.5)
| semimajor=2.435 AU (364.277 ගිමී)
| perihelion=2.036 AU (304.600 ගිමී)
| aphelion=2.834 [[තාරකා විද්‍යාත්මක ඒකකය|AU]] (423.955 [[ගිගා|ගිමී]])
| eccentricity=0.164
| period=3.80 [[ජූලියානු වසර (තාරකා විද්‍යාව)|a]] (1387.902 දි)
| inclination=3.064°
| asc_node=80.917°
| arg_peri=250.227°
| mean_anomaly=75.393°
| avg_speed=18.96&amp;nbsp;කිමී/තත්
| dimensions={{ |(121± 1) × (101 ± 1) × (75 ± 13) කිමී}}&lt;ref name=Sierks2011/&gt;
| mean radius = {{ නොඑතුම|49 ± 1 කිමී}}&lt;ref name=Sierks2011/&gt;
| volume= {{ නොඑතුම|5.0 ± 0.4{{e|14}} මී³}}&lt;ref name=science28102011/&gt;
| mass= {{ නොඑතුම|1.700 ± 0.017{{e|18}} කිග්‍රෑ}}&lt;ref name=science28102011/&gt;
| density={{ නොඑතුම|3.4 ± 0.3 ග්‍රෑ/සෙමී³}}&lt;ref name=science28102011/&gt;
| surface_grav=~{{Gr|0.0017|47.9|3}}&amp;nbsp;සෙමී/තත්²
| escape_velocity=~{{V2|0.0017|47.9|3}}&amp;nbsp;කිමී/තත්
| rotation=0.3402 දි (8.1655 පැ)&lt;ref name=jpldata/&gt;
| axial_tilt = 96°&lt;ref name=Sierks2011/&gt;
| right_asc_north_pole = 51.8 ± 0.4°&lt;ref name=Sierks2011/&gt;
| declination = +10.8 ± 0.4°&lt;ref name=Sierks2011/&gt;
| spectral_type=[[C-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා|C]] හෝ [[M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා|M]]&lt;ref name=jpldata/&gt;
| magnitude = 9.25&lt;ref name=AstDys-Lutetia/&gt; to 13.17
| abs_magnitude=7.29&lt;ref name=&quot;Magri99&quot;/&gt;
| albedo=0.19 ± 0.01 (ජ්‍යාමිතික)&lt;ref name=Sierks2011/&gt;&lt;br&gt; 0.073 ± 0.002 (බොන්ඩ්)&lt;ref name=Sierks2011/&gt;
| single_temperature=170–245 [[කෙල්වින්|K]]&lt;ref name=Coradini2011/&gt;
}}

[[ගොනුව:The unusual history of the asteroid Lutetia.ogv|thumb|300px|වර්තමානයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහ වළල්ලේ ලුතැත්සියා පිහිටවුනේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි කරන සම්භාව්‍ය නළුව දැක්වෙන සිත්තරකුගේ අදහසෙහි සජීවිතරණයක්.]]

'''21 ලුතැත්සියා''' යනු, [[ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහ වළල්ල |ප්‍රධාන-වළල්ලේ]] පිහිටි, අසාමාන්‍ය [[ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහ වර්ණාවලී වර්ග |වර්ණාවලී වර්ගයක්]] සහිත, විශාල [[ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා|ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි]]. 

===සංයුතිය===
ලුතැත්සියා ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයාගේ සංයුතිය,  සුළු කාලයක් තුල,  තාරකා විද්‍යාඥයින් ව්‍යාකූලත්වයට පත් කළේය. ඒවා අතරින් බොහෝමයක් [[ලෝහමය]] වන  [[M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා|  M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්]] අතර වර්ගීකරණය වුවද,&lt;ref name=jpldata&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්
|date=2010-06-13 අවසන් නිරික්ෂණ
|title=JPL ස්මෝල්-බොඩි ඩේටාබේස් බ්‍රවුසර්: 21 ලුතැත්සියා
|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=21
|accessdate=2008-12-07}}&lt;/ref&gt; ලුතැත්සියා ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා, ඒවායේ පෘෂ්ඨ මත ලෝහ ඇති බවට ඒතරම් සාක්ෂි නොසපයන  විෂම ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ගෙන් එකකි. කෙසේවතුදු, අලෝහ පෘෂ්ඨයක් පිළිබඳ බොහෝ ඉඟි තිබුණි: [[අංගාරමය කොන්ඩ්‍රයිටය| අංගාරමය කොන්ඩ්‍රයිට්]] සහ [[C-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා| C-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්]] මෙන් වන සහ කිසිසේත්ම [[යකඩ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා |ලෝමහය ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ගේ]] මෙන් නොවන,  පැතලි, අඩු සංඛ්‍යාත [[වර්ණාවලිය|වර්ණාවලියක්]],&lt;ref name=&quot;Birlan04&quot;/&gt;[[16 සයිකී]]  වැනි ප්‍රබල ලෝහමය ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ගේ මෙන් උච්ච ප්‍රභානුපාතයක් නොව,  අඩු [[රේඩාර්]] [[ප්‍රභානුපාතය|ප්‍රභානුපාතයක්]],&lt;ref name=&quot;Magri99&quot;/&gt; එහි පෘෂ්ඨයෙහි [[සජලිත]] ද්‍රව්‍ය පැවති බවට සාක්ෂ්‍ය,&lt;ref name=&quot;Lazzarin04&quot;/&gt; බහුල [[සිලිකේට]],&lt;ref name=&quot;Feierberg83&quot;/&gt; සහ බොහෝ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ට වඩා ඝනැති [[ප්‍රාවරණ පාෂාණය|ප්‍රාවරණ පාෂාණයක්]] යන දේවල් වෙයි.&lt;ref name=&quot;Dollfus75&quot;/&gt;

''රොසෙටා'' ඒෂණිය ඇත්ත වශයෙන්ම සොයාගත්තේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා සතුව දෘෂ්‍ය ආලෝකයෙහි තරමක් රතු වර්ණාවලියක්ද  [[අධෝරක්ත ආසන්න]] පෙදෙසෙහි අවශ්‍යයෙන්ම පැතලි වර්ණාවලියක්ද පවතින බවයි. නිරික්ෂණ වලට නතු වූ තරංග ආයාම පරාසයෙහි —0.4–3.5&amp;nbsp;μm— අවශෝෂණ ගුණාංග කිසිවක් සොයා නොගැනුණි.මේ නිසා, ලුතැත්සියා පෘෂ්ඨයෙහි  සජලිත ඛණිජ සහ කාබනික සංයෝග පැවති බවට පෙරදී ලැබුණු වාර්තා විසාධනය විය. [[ඔලිවින්]] ඛනිජයද පෘෂ්ඨයෙහි දක්නට නොලැබුණි. ලුතැත්සියාහී වැඩි ඝණත්වය හා සමග මෙම ප්‍රතිඵල වලින් පෙන්නුම් කළේ එක්කෝ එය  [[එන්ස්ටටයිට් කොන්ඩ්‍රයිට්]] ද්‍රව්‍යයෙන් සැදී ඇති බව හෝ  එය ලෝහ-පිරිපුන් සහ ජලය-අඩු, CB, CH, හෝ CR වැනි පංතීන්ගේ [[අංගාරමය කොන්ඩ්‍රයිට්]] හා සම්බන්ධිත බවයි. &lt;ref name=Coradini2011&gt;{{උපන්‍යාස doi|10.1126/science.1204062}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=ලුතැත්සියා: අ  රෙයාර් සර්වයිවර් ෆ්‍රොම් ද බර්ත් ඔෆ් අර්ත් |publisher=ESO, ගාකිං, ජර්මනිය|date=නොවැම්බර් 14, 2011|url=http://www.astronomy.com/News-Observing/News/2011/11/Lutetia%20-%20A%20rare%20survivor%20from%20the%20birth%20of%20Earth.aspx?utm_source=SilverpopMailing&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=ASY_Sub_News_111118_final&amp;utm_content=|accessdate=නොවැම්බර් 14, 2011}}&lt;/ref&gt;

''රොසෙටා'' නිරික්ෂණ අනාවරණය කළේ,  ලුතැත්සියාහී පෘෂ්ඨය වැසි ඇත්තේ,  50–100&amp;nbsp;μm ප්‍රමාණයේ ධූලි අංශුන්හී ලිහිල් සමුච්චයක් වෙතින් තැනුනු  [[ප්‍රාවරණ පාෂාණ|ප්‍රාවරණ පාෂාණයකින්]] බවයි. එය ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ,  3&amp;nbsp;කිමී ප්‍රමාණයක් ඝන බවත් බොහෝ විශාල ආවාට වල මෘදුමය පිට මායිම් සඳහා හේතු විය හැකි බවත්ය. &lt;ref name=Sierks2011/&gt; &lt;ref name=BBC&gt; {{උපන්‍යාස වෙබ් | url = http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11470851 | first = ජොනතන් | last = ආමෝස් | title = ඇස්ට්‍රොයිඩ් ලුතැත්සියා හෑස් තික් බ්ලැන්කට් ඔෆ් ඩෙබ්රිස් | date = 4 ඔක්තොම්බර් 2010 | publisher = බීබීසී නිවුස් }}&lt;/ref&gt;

===හැඩය සහ අක්ෂ ඇලය ===
[[ගොනුව:21_Lutetia_orbit_on_01_Jan_2009.png|thumb|300px|21 ලුතැත්සියාහී කක්ෂය හා, 2009 ජනවාරි 01 දිනදී  (නාසා ඕර්බිට් විවර් ඇප්ලට් හී) එහි පිහිටුම.]]

ලුතැත්සියා හී හැඩය දළ වශයෙන් ගෝලයක් වන අතර &quot;තියුණු සහ අවිධි හැඩ ලක්ෂණ&quot; වලින් යුතු බවට 2003 [[ලයිට්කර්ව්]] විශ්ලේෂණයක ප්‍රතිඵල ඔස්සේ සිදු කළ අනාවරණයක්, ''රොසෙටා'' ඒෂණියෙහි ඡායාරූප විසින් ස්ථිර කරන ලදි. &lt;ref name=&quot;Torppa03&quot;/&gt; අයි.එන්. බෙල්ස්කයා ''සහ අනෙකුන්.'' විසින් 2004–2009 දී සිදු කළ අධ්‍යයනයකින් පසු යෝජනා කළේ, &quot;ලුතැත්සියා සතුව උත්තල-නොවන හැඩයක් සතුව ඇත්තේ, බොහෝවිට විශාල ආවාටයක් නිසාය&quot;;&lt;ref name=&quot;Belaskaya2010&quot;&gt;{{උපන්‍යාස doi|10.1051/0004-6361/201013994}}&lt;/ref&gt; ''රොසෙටා'''හී සොයාගැනීම් විසින් මෙයට සහය පළ කරනුයේද යන්න තවමත් පැහැදිලි නොවේ.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2|refs=

&lt;ref name=science28102011&gt;{{උපන්‍යාස ජර්නල්
|date=ඔක්තොම්බර් 28, 2011
|title=ඇස්ට්‍රොයිඩ් 21 ලුතැත්සියා: ලෝ මාස්, හයි ඩෙන්සිටි
|publisher=සයන්ස් මැගසින්
|author=    එම්. පැට්සෝල්ඩ්, ටී. පී. ඇන්ඩර්ට්, එස්. ඩබ්. අස්මාර්, ජේ. ඩී. ඇන්ඩර්සන්, ජේ.-පී. බැරියට්, එම්. කේ. බර්ඩ්1, බී. හොය්ස්ලර්, එම්. හාන්, එස්. ටෙල්මාන්, එච්. සීක්ස්, පී. ලැමි, බී. පී. වෙයිස්
|url=http://www.sciencemag.org/content/334/6055/491.abstract
|volume=334
|number=6055
|pages=491–2
|doi=10.1126/science.1209389
|accessdate=2011-10-28|bibcode = 2011Sci...334..491P }}&lt;/ref&gt;


&lt;ref name=Sierks2011&gt;{{උපන්‍යාස ජර්නල්
| last1 = සීක්ස්
| first1 = එච්., සහ වෙනත් අය
| title = ඉමේජස් ඔෆ් ඇස්ට්‍රොයිඩ් 21 ලුතැත්සියා: අ රෙම්නන්ට් ප්ලැනටසිමල් ෆ්‍රොම් ද අර්ලි සෝලර් සිස්ටම්
| journal = සයන්ස්
| volume = 334
| issue = 6055
| pages = 487–490
| year = 2011
| url = http://www.sciencemag.org/content/334/6055/487
| doi = 10.1126/science.1207325
| last2 = ලැමි
| first2 = පී.
| last3 = බාබෙයිරි
| first3 = සී.
| last4 = කොස්ච්නි
| first4 = ඩී.
| last5 = රික්මෑන්
| first5 = එච්.
| last6 = රොඩ්රිගෝ
| first6 = ආර්.
| last7 = අහර්න්
| first7 = එම්. එෆ්.
| last8 = ඇංග්‍රිලි
| first8 = එෆ්.
| last9 = බරුකි
| first9 = එම්. ඒ.
| pmid = 22034428 |bibcode = 2011Sci...334..487S }}&lt;/ref&gt;

}}&lt;!-- END: refs= --&gt;


==බාහිර සබැඳි ==
{{කොමන්ස්ප්‍රවර් |21 Lutetia}}
* [http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/thirty.pdf ෂේප් මොඩ්ල් ඩිඩියුස්ඩ් ෆ්‍රොම් ලයිට්කර්ව්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106103549/http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/thirty.pdf |date=2015-11-06 }}
* [http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=21;orb=1ඕර්බිට්ල් සිමියුලේෂන්] ෆ්‍රොම් JPL (Java) / [http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&amp;body_group=sb&amp;sstr=21 එෆෙමරෙස්]
* [https://web.archive.org/web/20100707120408/http://webservices.esa.int/blog/blog/5/ රොසෙටා බ්ලොග්]
* [http://www.spaceflightnow.com/news/n1007/10lutetia/ රොසෙටා ස්නැප්ස් වීව්ස් ඔෆ් ඇස්ටරොයිඩ් ලුතැත්සියා]
* [http://www.planetary.org/image/asteroids_comets_sc_0-000-100_2010.png සයිස් කම්පැරිසන් ඔෆ් ඇස්ටරොයිඩ්ස් ඇන්ඩ් කොමට්ස් විසිටඩ් බයි ස්පේස් ප්‍රෝබ්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110313051215/http://www.planetary.org/image/asteroids_comets_sc_0-000-100_2010.png |date=2011-03-13 }}
([http://www.planetary.org/blog/article/00001618/ පේරන්ට් ඇටිකල් ඔෆ් ඉමේජ් බයි ප්ලැනටරි සොසයිටි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318214654/http://www.planetary.org/blog/article/00001618/ |date=2012-03-18 }})

{{DEFAULTSORT:ලුතැත්සියා}}</text>
      <sha1>nia9gp5v7fcegwgk9iio0o6c3fn8q13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකාවේ කලපු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47571</id>
    <revision>
      <id>794345</id>
      <parentid>794146</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[ලංකාවේ කලපු]] සිට [[ශ්‍රී ලංකාවේ කලපු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>794146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="6x7of3ojvgnvibs5dhgh9em5t3ssyef" xml:space="preserve">== ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන කලපු ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන කලපු
|-
! නම !! විශාලත්වය&lt;br /&gt;ව./කි. මීටර්
|-
| යාපනේ කලපුව || 627.81
|-
| පුත්තලම් කලපුව ||                         236.20
|-
| මඩකලපුව ||                                  128.72
|-
| කොක්කිලායි කලපුව ||                   55.94
|-
| මීගමු කලපුව,කොග්ගල කලපුව, බූන්දල කලපුව
|                              35.48
|-
| මුන්දල් කලපුව ||                           32.37
|-
| නන්තිකාදල් කලපුව ||                    31.85
|-
| උපාර් කලපුව ||                              29.00
|-
| පෙරිය කලපුව ||                            18.64
|-
| උලාක්කාලි කලපුව ||                     15.54
|-
| නයාරු කලපුව ||                            14.76
|-
| හලාවත කලපුව ||                          8.02
|-
| පෙරියකරච්චි කලපුව ||                   7.25
|-
| මලාල කලපුව ||                            4.40
|-
| බුන්දල ලේවාය ||                          3.62
|-
| රේඛාව කලපුව ||                           3.62
|-
| කරගන් ලේවාය ||                         3.37
|-
| ඇඩ්ලිකල ලේවාය ||                      2.59
|-
| මහ ලේවාය ||                               1.81
|-
| ලුනාව කලපුව ||                            0.78
|-
| කලමැටිය කලපුව ||                       0.78
|}


{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>6x7of3ojvgnvibs5dhgh9em5t3ssyef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794349</id>
      <parentid>794345</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>794349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1970" sha1="ewjbj7fz81p3mdlsv30lofwsv5zxcf2" xml:space="preserve">== ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන කලපු ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන කලපු
|-
! නම !! විශාලත්වය&lt;br /&gt;ව./කි. මීටර්
|-
| යාපනේ කලපුව || 627.81
|-
| පුත්තලම් කලපුව ||                         236.20
|-
| මඩකලපුව ||                                  128.72
|-
| කොක්කිලායි කලපුව ||                   55.94
|-
| මීගමු කලපුව,කොග්ගල කලපුව, බූන්දල කලපුව
|                              35.48
|-
| මුන්දල් කලපුව ||                           32.37
|-
| නන්තිකාදල් කලපුව ||                    31.85
|-
| උපාර් කලපුව ||                              29.00
|-
| පෙරිය කලපුව ||                            18.64
|-
| උලාක්කාලි කලපුව ||                     15.54
|-
| නයාරු කලපුව ||                            14.76
|-
| හලාවත කලපුව ||                          8.02
|-
| පෙරියකරච්චි කලපුව ||                   7.25
|-
| මලාල කලපුව ||                            4.40
|-
| බුන්දල ලේවාය ||                          3.62
|-
| රේඛාව කලපුව ||                           3.62
|-
| කරගන් ලේවාය ||                         3.37
|-
| ඇඩ්ලිකල ලේවාය ||                      2.59
|-
| මහ ලේවාය ||                               1.81
|-
| ලුනාව කලපුව ||                            0.78
|-
| කලමැටිය කලපුව ||                       0.78
|}


[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කලපු| ]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>ewjbj7fz81p3mdlsv30lofwsv5zxcf2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794351</id>
      <parentid>794349</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>794351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2054" sha1="o3zwy0qlync2jsdi70309cuxus0jou7" xml:space="preserve">== ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන කලපු ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන කලපු
|-
! නම !! විශාලත්වය&lt;br /&gt;ව./කි. මීටර්
|-
| යාපනේ කලපුව || 627.81
|-
| පුත්තලම් කලපුව ||                         236.20
|-
| මඩකලපුව ||                                  128.72
|-
| කොක්කිලායි කලපුව ||                   55.94
|-
| මීගමු කලපුව,කොග්ගල කලපුව, බූන්දල කලපුව
|                              35.48
|-
| මුන්දල් කලපුව ||                           32.37
|-
| නන්තිකාදල් කලපුව ||                    31.85
|-
| උපාර් කලපුව ||                              29.00
|-
| පෙරිය කලපුව ||                            18.64
|-
| උලාක්කාලි කලපුව ||                     15.54
|-
| නයාරු කලපුව ||                            14.76
|-
| හලාවත කලපුව ||                          8.02
|-
| පෙරියකරච්චි කලපුව ||                   7.25
|-
| මලාල කලපුව ||                            4.40
|-
| බුන්දල ලේවාය ||                          3.62
|-
| රේඛාව කලපුව ||                           3.62
|-
| කරගන් ලේවාය ||                         3.37
|-
| ඇඩ්ලිකල ලේවාය ||                      2.59
|-
| මහ ලේවාය ||                               1.81
|-
| ලුනාව කලපුව ||                            0.78
|-
| කලමැටිය කලපුව ||                       0.78
|}

{{අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුව|date=ජූනි 2026}}


[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කලපු| ]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>o3zwy0qlync2jsdi70309cuxus0jou7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගංගාරාමය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49663</id>
    <revision>
      <id>794348</id>
      <parentid>787843</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7365" sha1="bofnjqfsrfb7s4tk2mcqe3wz3nec0vd" xml:space="preserve">{{දියුණු කරන්න}}
[[ගොනුව:Buddha statue at Gangaramaya Temple, Colombo.jpg|thumb|alt=ගංගාරාමයේ බුදු පිළිමය]]
[[File:Gangaramaya Temple SL2.png|thumb|බේරෙ වැව මත වූ සීමාමාලකය]]
[[File:Beira Lake and Gangaramaya Temple.jpg|thumb|[[බේරෙ වැව]] සහ ගංගාරාම විහාරය]]

'''ගංගාරාමය''' [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]], [[කොළඹ]] පිහිටි [[පන්සල්|පන්සලකි]].

== වාස්තු නිර්මාණය ==
විහාරයේ වාස්තු ලක්ෂණ සැලකීමේදී ප්‍රධාන වශයෙන් ශ්‍රී ලාංකික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය කැපී පෙනුනද ඉන්දියානු, තායිලන්ත හා චීන යන රටවල වාස්තු ලක්ෂණද මෙහි දැක ගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;John Keells&quot;&gt;{{cite web|title=Gangaramaya Temple|url=http://www.johnkeellshotels.com/Colombo_GangaramayaTemple.htm|publisher=John Keells Hotels Group|accessdate=30 April 2012}}&lt;/ref&gt; 

සෞම්‍ය හා රමණීය භූමියක පිහිටි මෙම විහාරයේ සමහර ඉදිකිරීම් [[බේරෙ වැව]] මතුපිටට වන්නටද ඉදිකොට තිබේ. විහාරස්ථිනයේ මූලිකාංග ලෙස චෙත්‍යය (දාගැබ), බෝධිය, විහාර මන්දිරය, සීමා මාලකය සහ ධාතු මන්දිරය දැක ගත හැකියි. තවද කෞතුකාගාරයක්, පුස්ථකාලයක්, තෙමහල් පිරිවෙනක්, අධ්‍යාපන ශාලාවක් සහ දාන ශාලාවක්ද විහාර භූමියේ ඉදි කොට පවතී.

විහාරයේ කැපී පෙනෙන වාස්තු ඉදි කිරීමක් වූ සීමා මාලකයේ නිර්මාණය මුස්ලිම් ආධාරකරුවෙකුගේ ආධාරයෙන් ගොඩගැසී නිර්මානය සිදු කර ඇත්තේ [[ජෙෆ්රි බාවා]] විසිනි.

== විහාරයේ පසිඳු හිමිවරුන් ==

ගංගාරාම විහාරය, විද්‍යාර්ථ පඬිවරුන් වූ රත්මලානේ ශ්‍රී ධර්මාරාම හිමි, [[වස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති හිමි]], වැලිගම ශ්‍රී සුමංගල හිමි, වැලිවිටියේ ධර්මරතන නාහිමි ඇතුළු ස්වාමීන් වහන්සේලා රැසකට සෙවණ සලසා තිබේ.

== ඉතිහාසය ==

19 වන සියවසේ ප්‍රසිද්ධ නාවුක වෙලෙන්දෙකු වූ දොන් බැස්ටියන් (ද සිල්වා ජයසූරිය ගුණවර්ධන) මුදලි විසින් මාතර ශ්‍රී ධර්මාරාම නාහිමියන්ට විහාරස්ථානයක් ඉදිකිරීම සඳහා මෙම ඉඩම මිලට ගෙන විශාල වියදමක් දරා භූමිය සකස් කොට දාගැබ, [[මකර තොරණ]] සහ ප්‍රව්ශ්ඨ දොරටුවේ සඳකඩ පහන ඉදිකරණ ලදී. විහාරයේ රෝපිත, අනුරාධපුර ශ්‍රී මහා බෝධියේ අංකුරයක් වූ බෝධීන් වහන්සේද රෝපනය කොට ඇත්තේද මෙම මුදලිතුමා විසිනි. මීට අමතරව තෙමහල් දම් සභයක් හා විහාරය වටා වැටක්ද ඔහු විසින් ඉදි කෙරිණි.

== වර්ථමාන කටයුතු ==

වර්ථමානයේ ගංගාරාම විහාරය වන්දනා කරණ ස්ථානයක් පමණක්ම නොව ධහම් අධ්‍යාපනය ලබා දෙන ස්ථානයක් හා බෞද්ධ සුබ සාධන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසද ක්‍රියා කරයි. විදෙස් රටවල් වෙතට ද බෞද්ධ ධර්මය ගෙන යාමේ අරමුණින් ඇමරිකාවේ නිව්යෝක්, නිව්යෝක්   බෞද්ධ විහාරය, ස්ටැටන් අයිලන්ඩ් බෞද්ධ විහාරය, චිකාගො - චිකාගො බෞද්ධ විහාරය, ඇරිසෝනා - ඇරිසෝනා ජාතයන්තර බෞද්ධ භාවනා මධ්‍යස්ථානය, මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ බමිංහැම් බෞද්ධ විහාරය සහ අප්‍රිකා මහාද්වීපයේ [ටැන්සානියාව] බෞද්ධ මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීමට ද මෙම විහාරය දායක වී තිබේ.ඒ හැරුණ විට, ඉන්දියාව, ස්වීඩනය, ඇමරිකාව, බ්‍රසීලය, මහා බ්‍රිතාන්‍ය ආදි රටවල පිහිටි බෞද්ධ දහම් මධ්‍යස්ථාන බොහොමයක සේවය කරනුයේ ගංගාරාමස්ථ ශ්‍රී ඥානේශ්වර පරිවේණස්ථානයෙහි ආදි ශිෂ්‍යයන් ය.

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==භාහිර සබැදි==
* [http://www.gangaramaya.com/ Gangaramaya Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101072454/http://gangaramaya.com/ |date=2014-01-01 }}
* [http://www.esrilankans.com/page.do?id=109 Gangaramaya Podi Hamuduruwo - Monk with a Purpose]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210503073216/http://www.esrilankans.com/page.do?id=109 |date=2021-05-03 }}
* [http://www.esrilankans.com/page.do?id=220 Gangaramaya Nawam Maha Perahera 2013]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509005440/http://www.esrilankans.com/page.do?id=220 |date=2021-05-09 }}
* [http://www.sundayobserver.lk/2007/02/11/spe02.asp Navam Maha Perahera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805191843/http://www.sundayobserver.lk/2007/02/11/spe02.asp |date=2011-08-05 }}
* [http://www.defonseka.com/ancestry_don_bastian.htm Don Bastian de Silva Jayasuriya Goonewardane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315071409/http://defonseka.com/ancestry_don_bastian.htm |date=2016-03-15 }}

[[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ]]
[[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎]]</text>
      <sha1>bofnjqfsrfb7s4tk2mcqe3wz3nec0vd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජනගහනය අනූව ලෝකයේ රටවල් ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50188</id>
    <revision>
      <id>794367</id>
      <parentid>792834</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74348" sha1="4n8ptac0eunoqftrgh6aknybz113vn7" xml:space="preserve">[[File:World Population.svg|thumb|right|300px|ජනගහනය අනුව රටවල් දැක්වෙන වර්ණ පරිමාණ සිතියම]]

මෙහි දැක්වෙන්නේ ලෝකයේ එක් එක් රාජ්‍යයන් සහ ස්වාධීන ප්‍රදේශයන් ගේ ජනගහනය පිළිබඳ විස්තර වේ. එක්සත් ජනපද සංගණන කාර්යාංශයේ තොරතුරු අනූව ලෝකයේ සමස්ථ ජනගහනය බිලියන 7.137 ලෙස දක්වා ඇති අතර ඊට සාපේක්ෂව එක් එක් රටවල ලෝක ජනගහන ප්‍රතිශතය දල වශයෙන් මෙම ලැයිස්තුව තුල වෙනම ගණනය කොට තිබෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/main/www/popclock.html | title=U.S. &amp; World Population Clocks | publisher=Census.gov | date=2012-04-06 | accessdate=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සමහර වාර්ථා තොරතුරු අනූව 2011 ඔක්තෝම්බරයේදී ලෝක ජනගහනය බිලියන 7 ඉක්මවා ගොස් තිබෙයි.&lt;ref name=UN7bn&gt;
{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-15459643 | title=Population seven billion: UN sets out challenges | date=2011-10-26 | publisher=BBC | accessdate=2011-10-27}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/oct/31/seven-billionth-baby-born-philippines?intcmp=122 | title=World's 'seven billionth baby' is born | date=2011-10-31 | publisher=The Guardian |accessdate=2011-10-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Top_News/US/2011/10/31/7-billion-people-is-a-serious-challenge/UPI-73301320046200 &quot;7 billion people is a 'serious challenge'&quot;]. UPI, 31 October 2011. Retrieved 2011-11-09.&lt;/ref&gt; 

වගුවේ දක්වා ඇති දත්ත හා තොරතුරු බොහොමයක් මෑත කාලීනව නිකුත් කල ඒවා වන අතර ඊට අදාල වන සංගණන වාර්ථාද ඉදිරිපත් කොට තිබෙයි. නමුත් සමහර රටවල එවැනි නිරවද්‍ය සංගණන වාර්ථා නොමැති අතර ඒ වෙනුවට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ නිමානයන් සහ එම රටවල දේශීය තක්සේරු කිරීම් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;unpop&quot;&gt;{{cite web|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/Documentation/pdf/WPP2012_HIGHLIGHTS.pdf|title=World Population Prospects The 2012 Revision: Highlights and Advance Tables|publisher=The Department of Economic and Social Affairs of the United Nations|pages=51–55|accessdate=11 August 2013}}&lt;/ref&gt; වගුවේ පවතින ලෝක ජනගහන අගය සහ එක් එක් රටවල ජනගහන එකතුවේ අගය ආසන්න වශයෙන් පමණක් සමානය.


==රටවල්==
&lt;!--
PLEASE READ BEFORE EDITING!
WHEN YOU UPDATE A COUNTRY'S POPULATION - PLEASE ALSO UPDATE THE EXPRESSION NEXT TO IT (column &quot;% of world population&quot;) WITH THE SAME NUMBER EXCLUDING COMMAS (the #expr: equation).
--&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
!data-sort-type=&quot;number&quot;|අනුපිළිවෙල!!රට (හෝ ස්වාධීන කලාපය)!!ජනගහනය!!දිනය!! ලෝක&lt;br /&gt;ජනගහන %!!මූලාශ්‍රය
|-
| –
|align=left|[[ලෝකය]]
|7,137,100,000
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}  
|100%
|align=left|[http://www.census.gov/popclock USCB's world population clock]
|-
|1
|align=left|{{ධජය|චීන මහජන සමූහාණ්ඩුව}}&lt;ref&gt;Census figure refers to mainland [[China]], excluding its Special Administrative Regions (SARs) of [[Hong Kong]] and [[Macau]]. The first one returned to Chinese sovereignty in mid-1997 and the second one did so on December 20, 1999.&lt;/ref&gt;
|1,362,190,000
|ජනවාරි 19, 2014
|19.1%
|align=left|[http://www.cpirc.org.cn/index.asp Chinese official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031204051308/http://www.cpirc.org.cn/index.asp |date=2003-12-04 }}
|-
|2
|align=left|{{ධජය|ඉන්දියාව}}
|1,238,990,000
|ජනවාරි 19, 2014
|17.4%
|align=left|[http://www.indiastat.com Indian population clock]
|-
|3
|align=left|{{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}}
|317,466,000
|ජනවාරි 19, 2014
|4.45%
|align=left|[http://www.census.gov/popclock Official population clock]
|-
|4
|align=left|{{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}}
|249,866,000
|ජුලි 1, 2013
|3.5%
|align=left|UN estimate&lt;ref name=&quot;unpop&quot;/&gt;
|-
|5
|align=left|{{ධජය|බ්‍රසීලය}}
|201,032,714
|ජුලි 1, 2013
|2.8%
|align=left|[http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/estimativa2013/estimativa_dou.shtm Official estimate]
|-
|6
|align=left|{{ධජය|පාකිස්ථානය}}
|185,347,000
|ජනවාරි 19, 2014
|2.6%
|align=left|[http://www.census.gov.pk Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225211657/http://www.census.gov.pk/ |date=2018-12-25 }}
|-
|7
|align=left|{{ධජය|නයිජීරියාව}}
|173,615,000
|ජුලි 1, 2013
|2.4%
|align=left|UN estimate
|-
|8
|align=left|{{ධජය|බංග්ලාදේශය}}
|152,518,015
|ජුලි 16, 2012
|2.1%
|align=left|[http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Bangladesh_glance.pdf Official estimate]
|-
|9
|align=left|{{ධජය|රුසියාව}}
|143,600,000
|නොවැම්බර් 1, 2013
|2.0%
|align=left|[http://www.gks.ru/bgd/free/B13_00/IssWWW.exe/Stg/dk10/8-0.htm Official estimate]
|-
|10
|align=left|{{ධජය|ජපානය}}
|127,270,000
|දෙසැම්බර් 1, 2013
|1.7%
|align=left|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Monthly official estimate]
|-
|11
|align=left|{{ධජය|මෙක්සිකෝව}}
|118,395,054
|ජුලි 1, 2013
|1.6%
|align=left|[http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones CONAPO Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807091233/http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones |date=2013-08-07 }}
|-
|12
|align=left|{{ධජය|පිලිපීනය}}
|{{formatnum: {{#expr: (92337.852+4.894*{{Age in days|2010|5|1}}) round 0}}000}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|1.3%
|align=left|[http://www.popcom.gov.ph Official population clock]
|-
|13
|align=left|{{ධජය|වියට්නාමය}}
|90,388,000
|නොවැම්බර් 1, 2013
|1.2%
|align=left|[http://tuoitrenews.vn/society/14618/vietnams-population-reaches-90-mln-tomorrow-issues-to-resolve Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105185154/http://tuoitrenews.vn/society/14618/vietnams-population-reaches-90-mln-tomorrow-issues-to-resolve |date=2014-01-05 }}
|-
|14
|align=left|{{ධජය|ඉතියෝපියාව}}
|86,613,986
|ජුලි 1, 2013
|1.2%
|align=left|[http://www.csa.gov.et/images/documents/pdf_files/nationalstatisticsabstract/2012/2012%20POPULATION.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211418/http://www.csa.gov.et/images/documents/pdf_files/nationalstatisticsabstract/2012/2012%20POPULATION.pdf |date=2015-09-23 }}
|-
|15
|align=left|{{ධජය|ඊජිප්තුව}}
|83,661,000
|ජනවාරි 1, 2013
|1.1%
|align=left|[http://www.capmas.gov.eg/pdf/EgyptInFigure/EgyptinFigures/Tables/English/pop/population/index.html Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525221856/http://www.capmas.gov.eg/pdf/EgyptInFigure/EgyptinFigures/Tables/English/pop/population/index.html |date=2013-05-25 }}
|-
|16
|align=left|{{ධජය|ජර්මනිය}}
|80,586,000
|ජුනි 30, 2013
|1.1%
|align=left|[http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110018/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp |date=2015-09-24 }}
|-
|17
|align=left|{{ධජය|ඉරානය}}
|{{formatnum: {{#expr: (75149.669+2.444*{{Age in days|2011|10|24}}) round 0}}000}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|1.0%
|align=left|[http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=133 Official population clock]
|-
|18
|align=left|{{ධජය|තුර්කිය}}
|75,627,384
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|1.0%
|align=left|[http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=13425 Official estimate]
|-
|19
|align=left|{{ධජය|කොන්ගෝ ප්‍රජාතාන්ත්‍රීක ජනරජය|name=කොන්ගෝව}}
|67,514,000
|ජුලි 1, 2013
|0.9%
|align=left|UN estimate
|-
|20
|align=left|{{ධජය|තායිලන්තය}}
|65,926,261
|සැප්තැම්බර් 1, 2010
|0.9%
|align=left|[http://web.nso.go.th/index.htm 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925201333/http://web.nso.go.th/index.htm |date=2015-09-25 }}
|-
|21
|align=left|{{ධජය|ප්‍රංශය}}&lt;ref&gt;Estimate refers to [[Metropolitan France]] and the four [[overseas departments]] ''(Départements d'outre-mer'', DOM) of [[French Guiana]], [[Guadeloupe]], [[Martinique]] and [[Réunion]] but excludes the overseas department of [[Mayotte]], the [[overseas collectivities]] ''(Collectivités d'outre-mer,'' COM) of [[French Polynesia]], [[Saint Barthélemy]], [[Saint Martin (France)|Saint Martin]], [[Saint Pierre and Miquelon]] and [[Wallis and Futuna]], and the [[sui generis]] collectivity of [[New Caledonia]]. The population of [[metropolitan France]] alone stood at 63,966,000 on 1 December 2013, according to a [http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=000436387 monthly official estimate].&lt;/ref&gt;
|65,860,000
|දෙසැම්බර් 1, 2013
|0.9%
|align=left|[http://www.insee.fr/en/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607 Monthly official estimate]
|-
|22
|align=left|{{ධජය|එක්සත් රාජධානිය}}
|63,705,000
|ජුලි 1, 2012
|0.8%
|align=left|[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_320900.pdf Official estimate]{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|23
|align=left|{{ධජය|ඉතාලිය}}
|59,901,141
|ජුලි 31, 2013
|0.8%
|align=left|[http://demo.istat.it/bilmens2013gen/index_e.html Monthly official estimate]
|-
|24
|align=left|{{ධජය|බුරුමය}}
|53,259,000
|ජුලි 1, 2013
|0.7%
|align=left|UN estimate
|-
|25
|align=left|{{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}}
|52,981,991
|ජුලි 1, 2013
|0.7%
|align=left|[http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022013.pdf Official estimate]
|-
|26
|align=left|{{ධජය|දකුණු කොරියාව|name=කොරියාව, දකුණු}}
|50,219,669
|ජුලි 1, 2013
|0.7%
|align=left|[http://kosis.kr/gen_etl/check_miplatform.jsp?orgId=101&amp;tblId=DT_1B35001&amp;vw_cd=MT_ETITLE&amp;list_id=&amp;empId=&amp;scrId=&amp;seqNo=&amp;dbkind=ETLDB&amp;lang_mode=ko_en&amp;dsu=nsi&amp;conn_path=A6 Official estimate]
|-
|27
|align=left|{{ධජය|කෙලොම්බියාව}}
|{{formatnum: {{#expr: (42888.592+1.451*{{Age in days|2005|6|30}}) round 0}}000}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.6%
|align=left|[http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114091321/http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php |date=2012-01-14 }}
|-
|28
|align=left|{{ධජය|ස්පාඤ්ඤය}}
|46,704,314
|ජනවාරි 1, 2013
|0.6%
|align=left|[http://www.ine.es/en/prensa/np788_en.pdf Annual official estimate]
|-
|29
|align=left|{{ධජය|යුක්රේනය}}
|45,447,010
|නොවැම්බර් 1, 2013
|0.6%
|align=left|[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2013/ds/kn/kn_e/kn1113_e.html Monthly official estimate]
|-
|30
|align=left|{{ධජය|ටැන්සානියාව}}
|44,928,923
|අගෝස්තු 26, 2012
|0.6%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20130502230453/http://www.nbs.go.tz/sensa/PDF/Census%20General%20Report%20-%2029%20March%202013_Combined_Final%20for%20Printing.pdf 2012 census result]
|-
|31
|align=left|{{ධජය|කෙන්යාව}}
|44,354,000
|ජුලි 1, 2013
|0.6%
|align=left|UN estimate
|-
|32
|align=left|{{ධජය|ආර්ජන්ටිනාව}}
|40,117,096
|ඔක්තෝම්බර් 27, 2010
|0.5%
|align=left|[http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/novedades/gacetilla_01_09_11.pdf Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034527/http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/novedades/gacetilla_01_09_11.pdf |date=2015-09-24 }}
|-
|33
|align=left|{{ධජය|ඇල්ජීරියාව}}
|38,700,000
|ජනවාරි 1, 2014
|0.5%
|align=left|[http://www.ons.dz/-Demographie-.html Official estimate]
|-
|34
|align=left|{{ධජය|පෝලන්තය}}
|38,502,396
|ජුනි 30, 2013
|0.5%
|align=left|[http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/L_ludnosc_stan_struktura_30-06-2013.pdf Official estimate]
|-
|35
|align=left|{{ධජය|සූඩානය}}
|37,964,000
|ජුලි 1, 2013
|0.5%
|align=left|UN estimate
|-
|36
|align=left|{{ධජය|උගන්ඩාව}}
|35,357,000
|ජුලි 1, 2013
|0.5%
|align=left|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/Facts%20and%20Figures%202013.pdf Annual official estimate]
|-
|37
|align=left|{{ධජය|කැනඩාව}}
|35,295,770
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.4%
|align=left|[http://www.statcan.gc.ca/start-debut-eng.html Official estimate]
|-
|38
|align=left|{{ධජය|ඉරාකය}}
|34,035,000
|ජුලි 1, 2012
|0.4%
|align=left|[http://cosit.gov.iq/images%5Cpublications%5Ciraqnums.pdf Annual official estimate] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160517220411/http://cosit.gov.iq/images%5Cpublications%5Ciraqnums.pdf |date=2016-05-17 }}
|-
|39
|align=left|{{ධජය|මොරොක්කෝව}}
|{{formatnum: {{#expr: (329500+9.74*{{Age in days|2013|7|1}}) round 0}}00}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.4%
|align=left|[http://www.hcp.ma Official population clock]
|-
|40
|align=left|{{ධජය|පෙරූ}}
|30,475,144
|ජුනි 30, 2013
|0.4%
|align=left|[http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601002017/http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm |date=2012-06-01 }}
|-
|41
|align=left|{{ධජය|උස්බෙකිස්තානය}}
|30,183,400
|ජූලි 1, 2013
|0.4%
|align=left|[http://www.stat.uz/press/1/6875/ Official estimate]
|-
|42
|align=left|{{ධජය|සවුදි අරාබියාව}}
|29,994,272
|ජුලි 1, 2013
|0.4%
|align=left|[http://www.cdsi.gov.sa/english Official estimate]
|-
|43
|align=left|{{ධජය|මලයාසියාව}}
|{{formatnum: {{#expr: (28334.135+1.264*{{Age in days|2010|7|6}}) round 0}}000}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.4%
|align=left|[http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=213&amp;lang=en Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131205145703/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=213&amp;lang=en |date=2013-12-05 }}
|-
|44
|align=left|{{ධජය|වෙනිසියුලාව}}
|28,946,101
|ඔක්තෝම්බර් 30, 2011
|0.4%
|align=left|[http://www.ine.gob.ve/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=473:para-el-30102011-28946101-total-preliminar-de-personas-en-venezuela&amp;catid=121:censo-2011 Preliminary 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002094142/http://www.ine.gob.ve/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=473:para-el-30102011-28946101-total-preliminar-de-personas-en-venezuela&amp;catid=121:censo-2011 |date=2013-10-02 }}
|-
|45
|align=left|{{ධජය|නේපාලය}}
|26,494,504
|ජුනි 22, 2011
|0.3%
|align=left|[http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130717170017/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf |date=2013-07-17 }}
|-
|46
|align=left|{{ධජය|ඇෆ්ගනිස්තානය}}
|25,500,100
|ජනවාරි 1, 2013
|0.3%
|align=left|[http://cso.gov.af/Content/files/Settled%20Population%20by%20Civil%20Division,.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918003706/http://cso.gov.af/Content/files/Settled%20Population%20by%20Civil%20Division,.pdf |date=2012-09-18 }}
|-
|47
|align=left|{{ධජය|යේමනය}}
|25,235,000
|ජුලි 1, 2013
|0.3%
|align=left|[http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&amp;id=553 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211602/http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&amp;id=553 |date=2015-09-23 }}
|-
|48
|align=left|{{ධජය|උතුරු කොරියාව|name=කොරියාව, උතුරු}}
|24,895,000
|ජුලි 1, 2013
|0.3%
|align=left|UN estimate
|-
|49
|align=left|{{ධජය|ඝානාව}}
|24,658,823
|සැප්තැම්බර් 26, 2010
|0.3%
|align=left|[http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/2010_population_and_housing_census%28view_summary_of_final_results%29.pdf Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924105945/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/2010_population_and_housing_census%28view_summary_of_final_results%29.pdf |date=2015-09-24 }}
|-
|50
|align=left|{{ධජය|මොසැම්බික්}}
|23,700,715
|ජුලි 1, 2012
|0.3%
|align=left|[http://www.ine.gov.mz/Dashboards.aspx Official estimate]
|-
|51
|align=left|{{ධජය|තායිවානය}}&lt;ref&gt;[[Political status of Taiwan|Partially recognized state]], claimed by the [[People's Republic of China]] as one of its provinces. [[Taiwan]] also includes the minor islands of [[Kinmen]], [[Matsu Islands|Matsu]], [[Pescadores]], etc.&lt;/ref&gt;
|23,373,517
|දෙසැම්බර් 31, 2013
|0.3%
|align=left|[http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704022127/http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |date=2014-07-04 }}
|-
|52
|align=left|{{ධජය|ඕස්ට්‍රේලියාව}}
&lt;!--Please do not change the following formula. It automatically calculates the estimated population each day at 00:00 UTC based on the official population clock. Changing to a different formula makes it difficult to update on the three or four occasions each year when the rate of change varies. These formulae are used in multiple articles and provide consistency.--&gt;
|{{formatnum:{{#expr: 23312841 + (86400 / 79) * {{Age in days|2013|12|14}} round 0}}}}&lt;!--AUTOUPDATES DAILY at 00:00 UTC, Australia pop clock adds 1 person every 79 seconds --&gt;
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.3%
|align=left|[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument Official population clock]
|-
|53
|align=left|{{CIV}}
|23,202,000
|ජුලි 1, 2012
|0.3%
|align=left|[http://www.ins.ci/n Official estimate]
|-
|54
|align=left|{{ධජය|සිරියාව}}
|21,898,000
|ජුලි 1, 2013
|0.3%
|align=left|UN estimate
|-
|55
|align=left|{{ධජය|මැඩගස්කර්}}
|21,263,403
|ජුලි 1, 2012
|0.3%
|align=left|[http://www.instat.mg Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406122647/http://www.instat.mg/ |date=2011-04-06 }}
|-
|56
|align=left|{{ධජය|ඇන්ගෝලාව}}
|20,609,294
|ජුලි 1, 2012
|0.2%
|align=left|[http://www.ine.gov.ao Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151126193220/http://www.ine.gov.ao/ |date=2015-11-26 }}
|-
|57
|align=left|{{ධජය|කැමරූන්}}
|20,386,799
|ජුලි 1, 2012
|0.2%
|align=left|[http://www.stat.cm/downloads/annuaire/2012/Annuaire-2012-chapitre-4.pdf Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517031000/http://www.stat.cm/downloads/annuaire/2012/Annuaire-2012-chapitre-4.pdf |date=2018-05-17 }}
|-
|58
|align=left|{{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}}
|20,277,597
|මාර්තු 21, 2012
|0.2%
|align=left|[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf Preliminary 2012 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131206021926/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf |date=2013-12-06 }}
|-
|59
|align=left|{{ධජය|රුමේනියාව}}
|20,121,641
|ඔක්තෝම්බර් 20, 2011
|0.2%
|align=left|[http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/REZULTATE-DEFINITIVE-RPL_2011.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130717125951/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/REZULTATE-DEFINITIVE-RPL_2011.pdf |date=2013-07-17 }}
|-
|60
|align=left|{{ධජය|බර්කිනා ෆාසෝ}}
|17,322,796
|ජුලි 1, 2013
|0.2%
|align=left|[http://www.insd.bf/fr Official estimate]
|-
|61
|align=left|{{ධජය|කසකස්තානය}}
|17,146,000
|දෙසැම්බර් 1, 2013
|0.2%
|align=left|[http://stat.gov.kz/faces/homePage;jsessionid=CVjvSHnQTwCGC5hfKXN1N5DcjyX9mJcp9JhTT2SZkqr110Fv01gq!-1302886761?_afrLoop=22375547343795&amp;_afrWindowMode=0&amp;_afrWindowId=null#%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D22375547343795%26_afrWindowMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3D1c60jvmzre_4 Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104205404/http://stat.gov.kz/faces/homePage;jsessionid=CVjvSHnQTwCGC5hfKXN1N5DcjyX9mJcp9JhTT2SZkqr110Fv01gq!-1302886761?_afrLoop=22375547343795&amp;_afrWindowMode=0&amp;_afrWindowId=null#%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D22375547343795%26_afrWindowMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3D1c60jvmzre_4 |date=2014-01-04 }}
|-
|62
|align=left|{{ධජය|නයිජර්}}
|17,129,076
|දෙසැම්බර් 10, 2012
|0.2%
|align=left|[http://www.stat-niger.org/statistique/file/rgph2012.pdf Preliminary 2012 census result]
|-
|63
|align=left|{{ධජනිරූපකය|නෙදර්ලන්තය}} [[නෙදර්ලන්ත රාජධානිය|නෙදර්ලන්තය]]
|{{formatnum: {{#expr: (167795.75+1.44*{{Age in days|2012|12|31}}) round 0}}00}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.2%
|align=left|[http://www.cbs.nl/en-GB/menu/themas/bevolking/cijfers/extra/bevolkingsteller.htm Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225211728/https://www.cbs.nl/en-gb/background/2005/35/population-counter |date=2018-12-25 }}
|-
|64
|align=left|{{ධජය|චිලි}}
|16,634,603
|අප්‍රියෙල් 9, 2012
|0.2%
|align=left|[http://www.censo.cl/contenido/sintesis_resultados_censo_2012.pdf Final 2012 census result]
|-
|65
|align=left|{{ධජය|මලාවි}}
|16,363,000
|ජුලි 1, 2013
|0.2%
|align=left|UN estimate
|-
|66
|align=left|{{ධජය|ඉක්වදෝරය}}
|{{formatnum: {{#expr: (150000+6.95*{{Age in days|2011|6|15}}) round 0}}00}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.2%
|align=left|[http://www.inec.gob.ec/proyecciones_poblacionales/relojnew.swf Official population clock]
|-
|67
|align=left|{{ධජය|ගෞතමාලාව}}
|15,438,384
|ජුනි 30, 2013
|0.2%
|align=left|[http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007193855/http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm |date=2011-10-07 }}
|-
|68
|align=left|{{ධජය|මාලි}}
|15,302,000
|ජුලි 1, 2013
|0.2%
|align=left|UN estimate
|-
|69
|align=left|{{ධජය|කාම්බෝජය}}
|15,135,000
|ජුලි 1, 2013
|0.2%
|align=left|UN estimate
|-
|70
|align=left|{{ධජය|සෙනගෝල්}}
|13,567,338
|ජූලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.ansd.sn/senegal_indicateurs.html Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117060113/http://www.ansd.sn/senegal_indicateurs.html |date=2012-01-17 }}
|-
|71
|align=left|{{ධජය|සැමිබියාව}}
|13,092,666
|ඔක්තෝම්බර් 16, 2010
|0.1%
|align=left|[http://www.zamstats.gov.zm/report/Census/2010/2010%20Census%20of%20Population%20National%20Analytical%20Report%20-%202010%20Census.pdf Final 2010 census result]
|-
|72
|align=left|{{ධජය|සිම්බාබ්වේ }}
|12,973,808
|අගෝස්තු 17, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.zimstat.co.zw/dmdocuments/CensusPreliminary2012.pdf Preliminary 2012 census result]
|-
|73
|align=left|{{ධජය|චැඩ්}}
|12,825,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|UN estimate
|-
|74
|align=left|{{ධජය|දකුණු සූඩානය}}
|11,296,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|UN estimate
|-
|75
|align=left|{{ධජය|බෙල්ජියම}}
|11,180,320
|නොවැම්බර් 1, 2013
|0.1%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20090419074752/http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/Registre/fr/statistiques_population/stat_1_f.pdf Monthly official estimate]
|-
|76
|align=left|{{ධජය|කියුබාව}}
|11,167,325
|සැප්තැම්බර් 15, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20121212cifraspreliminares/resultados%20preliminares.pdf Preliminary 2012 census result]
|-
|77
|align=left|{{ධජය|ටියුනීසියාව}}
|10,833,431
|ජනවාරි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.ins.nat.tn/indexen.php Official estimate]
|-
|78
|align=left|{{ධජය|ගිනි}}
|10,824,200
|ජුලි 1, 2010
|0.1%
|align=left|[http://www.stat-guinee.org Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712050037/http://www.stat-guinee.org/ |date=2012-07-12 }}
|-
|79
|align=left|{{ධජය|ග්‍රීසිය}}
|10,815,197
|මැයි 24, 2011
|0.1%
|align=left|[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_02_F_GR.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140817195146/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_02_F_GR.pdf |date=2014-08-17 }}
|-
|80
|align=left|{{ධජය|පෘතුගාලය}}
|10,487,289
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&amp;xpgid=ine_main Annual official estimate]
|-
|81
|align=left|{{ධජය|රුවන්ඩා}}
|10,537,222
|අගෝස්තු 15, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.statistics.gov.rw/system/files/user_uploads/files/books/provisional%20results%20-%20eng.pdf Preliminary 2012 census result]
|-
|82
|align=left|{{ධජය|චෙක් ජනරජය}}
|10,513,800
|සැප්තැම්බර් 30, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/enginformace/coby121213.docx Official estimate]{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|83
|align=left|{{ධජය|සෝමාලියාව}}&lt;ref&gt;Includes [[Puntland]] (with a population of about 3,900,000 inhabitants) and [[Somaliland]] (some 3,500,000 inhabitants).&lt;/ref&gt;
|10,496,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|UN estimate
|-
|84
|align=left|{{ධජය|හයිටි}}
|10,413,211
|ජුලි 1, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.ihsi.ht/produit_demo_soc.htm Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721103153/http://www.ihsi.ht/produit_demo_soc.htm |date=2011-07-21 }}
|-
|85
|align=left|{{ධජය|බෙනින්}}
|10,323,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|UN estimate
|-
|86
|align=left|{{ධජය|බුරුන්ඩි}}
|10,163,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|UN estimate
|-
|87
|align=left|{{ධජය|බොලිවියාව}}
|10,027,254
|නොවැම්බර් 21, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.ine.gob.bo:8081/censo2012/PDF/resultadosCPV2012.pdf 2012 census result]
|-
|88
|align=left|{{ධජය|හන්ගේරියාව}}
|9,906,000
|ජනවාරි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html Annual official estimate]
|-
|89
|align=left|{{ධජය|ස්වීඩනය}}
|9,639,741  
|නොවැම්බර් 30, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.scb.se/en_/Finding-statistics/Statistics-by-subject-area/Population/Population-composition/Population-statistics Monthly official estimate]
|-
|90
|align=left|{{ධජය|බෙලාරූස්}}
|9,467,200
|නොවැම්බර් 1, 2013
|0.1%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20121022184751/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/press/demographics.php Monthly official estimate]
|-
|91
|align=left|{{ධජය|ඩොමිනිකන් ජනරජය}}
|9,445,281
|දෙසැම්බර් 1, 2010
|0.1%
|align=left|[http://www.one.gov.do/index.php?module=articles&amp;func=display&amp;aid=2387 Final 2010 census result]
|-
|92
|align=left|{{ධජය|අසර්බයිජාන්}}
|9,235,100
|ජනවාරි 1, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml Official estimate]
|-
|93
|align=left|{{ධජය|හොන්ඩියුරාස්}}
|8,555,072
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.ine.gob.hn/drupal/node/205 Annual official estimate]
|-
|94
|align=left|{{ධජය|ඔස්ට්‍රියාව}}
|8,501,502
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/index.html Official quaterly estimate]
|-
|95
|align=left|{{ධජනිරූපකය|එක්සත් අරාබි එමිරේට්ස්}} [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]]
|8,264,070
|ජුලි 1, 2010
|0.1%
|align=left|[http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918003707/http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf |date=2012-09-18 }}
|-
|96
|align=left|{{ධජය|ඊශ්‍රායෙලය}}
|8,132,000
|දෙසැම්බර් 29, 2013
|0.1%
|align=left|[http://cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&amp;ID=141 Monthly Official estimate]
|-
|97
|align=left|{{ධජය|ස්විට්සර්ලන්තය}}
|8,112,200
|සැප්තැම්බර් 30, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand/01.html Quarterly official estimate]
|-
|98
|align=left|{{ධජය|ටජිකිස්තානය}}
|8,104,000
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.stat.tj/en Official estimate]
|-
|99
|align=left|{{ධජය|බල්ගේරියාව}}
|7,282,041
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.nsi.bg/otrasal.php?otr=19&amp;a1=376&amp;a2=377&amp;a3=378#cont Official estimate]
|-
|100
|align=left|''{{ධජය|හොංකොං}}'' 
|7,184,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&amp;charsetID=2&amp;displayMode=T Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609015356/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&amp;charsetID=2&amp;displayMode=T |date=2007-06-09 }}
|-
|101
|align=left|{{ධජය|සර්බියාව}}&lt;ref&gt;Excludes the [[Kosovo]] (1,733,872, [https://web.archive.org/web/20111112084432/http://esk.rks-gov.net/rekos2011/repository/docs/REKOS%20LEAFLET%20ALB%20FINAL.pdf 2011]).&lt;/ref&gt;
|7,181,505
|ජනවාරි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/Public/PageView.aspx?pKey=2 Annual official estimate]
|-
|102
|align=left|{{ධජය|පපුවා නව ගිනිය}}
|7,059,653
|ජුලි 10, 2011
|0.09%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/PapuaNewGuinea.html 2011 census result]
|-
|103
|align=left|{{ධජය|පැරගුවේ}}
|6,783,374
|2013
|0.09%
|align=left|[http://www.dgeec.gov.py Official estimate]
|-
|104
|align=left|{{ධජය|ලාඕසය}}
|6,580,800
|ජුලි 1, 2013
|0.09%
|align=left|[http://www.nsc.gov.la/Statistics/Selected%20Statistics/Population.htm Annual official estimate]
|-
|105
|align=left|{{ධජය|ජෝර්දානය}}
|{{formatnum: {{#expr: (62490+3.84*{{Age in days|2011|12|31}}) round 0}}00}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.09%
|align=left|[http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117225318/http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm |date=2012-01-17 }}
|-
|106
|align=left|{{ධජය|එල් සැල්වදෝරය}}
|6,340,000
|ජුලි 1, 2013
|0.08%
|align=left|UN estimate
|-
|107
|align=left|{{ධජය|එරිට්‍රියා}}
|6,333,000
|ජුලි 1, 2013
|0.08%
|align=left|UN estimate
|-
|108
|align=left|{{ධජය|ලිබියාව}}
|6,202,000
|ජුලි 1, 2013
|0.08%
|align=left|UN estimate
|-
|109
|align=left|{{ධජය|ටොගෝ}}
|6,191,155
|නොවැම්බර් 6, 2010
|0.08%
|align=left|[http://www.stat-togo.org/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=14&amp;&amp;Itemid=56 Final 2010 census result]
|-
|110
|align=left|{{ධජය|සියෙරා ලියෝන්}}
|6,190,280
|2013
|0.08%
|align=left|[http://www.statistics.sl/2004_pop._&amp;_hou._census_analytical_reports/2004_population_and_housing_census_report_on_projection_for_sierra_leone.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730173852/http://www.statistics.sl/2004_pop._%26_hou._census_analytical_reports/2004_population_and_housing_census_report_on_projection_for_sierra_leone.pdf |date=2013-07-30 }}
|-
|111
|align=left|{{ධජය|නිකරගුවා}}
|6,071,045
|ජුනි 30, 2012
|0.08%
|align=left|[http://www.inide.gob.ni/estadisticas/Cifras%20municipales%20año%202012%20INIDE.pdf Official estimate]
|-
|112
|align=left|{{ධජය|කියර්ගිස්තානය}}
|5,747,000
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.08%
|align=left|[http://stat.kg/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=24&amp;Itemid=101] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140830071325/http://stat.kg/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=24&amp;Itemid=101 |date=2014-08-30 }}
|-
|113
|align=left|{{ධජය|ඩෙන්මාර්කය}}
|5,623,501
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.07%
|align=left|[http://www.dst.dk/pukora/epub/Nyt/2013/NR605.pdf Quaterly official estimate]
|-
|114
|align=left|{{ධජය|ෆින්ලන්තය}}
| 5,449,657 
|නොවැම්බර් 30, 2013
|0.07%
|align=left|[http://www.stat.fi/til/vrm_en.html Monthly official estimate]
|-
|115
|align=left|{{ධජය|ස්ලොවැකියාව}}
|5,412,008
|ජුනි 30, 2013
|0.07%
|align=left|[http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=75231 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113200112/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=75231 |date=2013-11-13 }}
|-
|116
|align=left|{{ධජය|සිංගප්පූරුව}}
|5,399,200
|ජුලි 1, 2013
|0.07%
|align=left|[http://www.singstat.gov.sg/statistics/browse_by_theme/population/statistical_tables/popinbrief2013.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113144038/http://www.singstat.gov.sg/statistics/browse_by_theme/population/statistical_tables/popinbrief2013.pdf |date=2013-11-13 }}
|-
|117
|align=left|{{ධජය|ටර්ක්මෙනිස්තානය}}
|5,240,000
|ජුලි 1, 2013
|0.07%
|align=left|UN estimate
|-
|118
|align=left|{{ධජය|නෝර්වේ}}
|5,096,300
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.07%
|align=left|[http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv Quarterly official estimate]
|-
|119
|align=left|{{ධජය|ලෙබනනය}}
|4,822,000
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|UN estimate
|-
|120
|align=left|{{ධජය|කොස්ටා රිකා}}
|4,667,096
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|[http://www.inec.go.cr/Web/Home/pagPrincipal.aspx Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327062704/http://www.inec.go.cr/Web/Home/pagPrincipal.aspx |date=2012-03-27 }}
|-
|121
|align=left|{{ධජය|මධ්‍යම අප්‍රිකානු  ජනරජය}}
|4,616,000
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|UN estimate
|-
|122
|align=left|{{ධජය|අයර්ලන්තය}}
|4,593,100
|අප්‍රියෙල් 1, 2013
|0.06%
|align=left|[http://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/pme/populationandmigrationestimatesapril2013/ Annual official estimate]
|-
|123
|align=left|{{ධජය|ජෝර්ජියාව}}&lt;ref&gt;Excludes ([http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/01%20Population%20by%20municipalities%20for%20the%20beginning%20of%20the%20year.xls 2012]) the [[Republic of Abkhazia]] (242,862, census 2011) and [[South Ossetia]] (70,000, 2006).&lt;/ref&gt;
|4,483,800
|ජනවාරි 1, 2013
|0.06%
|align=left|[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=152&amp;lang=eng Annual official estimate]
|-
|124
|align=left|{{ධජය|නවසීලන්තය}}
|{{formatnum: {{#expr: (450000+18.7*{{Age in days|2013|12|9}}) round 0}}0}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.06%
|align=left|[http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604223109/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |date=2010-06-04 }}
|-
|125
|align=left|{{ධජය|කොන්ගෝව, ජනරජය|name=කොන්ගෝව}}
|4,448,000
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|UN estimate
|-
|126
|align=left|''{{ධජය|පලස්තීන අධිකාරිය}}''&lt;ref&gt;Status pending outcome of peace negotiations.&lt;/ref&gt;
|4,420,549
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|[http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population |date=2015-06-10 }}
|-
|127
|align=left|{{ධජය|ලයිබීරියාව}}
|4,294,000
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|UN estimate
|-
|128
|align=left|{{ධජය|ක්‍රොඒෂියා}}
|4,290,612
|මාර්තු 31, 2011
|0.06%
|align=left|[http://www.dzs.hr/default_e.htm 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151123094014/http://www.dzs.hr/default_e.htm |date=2015-11-23 }}
|-
|129
|align=left|{{ධජය|ඕමානය}}
|3,929,000
|සැප්තැම්බර් 28, 2013
|0.05%
|align=left|[http://www.ncsi.gov.om/NCSI_website Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530052708/http://www.ncsi.gov.om/NCSI_website |date=2014-05-30 }}
|-
|130
|align=left|{{ධජය|බොස්නියා සහ හර්සෙගොවිනා}}
|3,791,622
|ඔක්තෝම්බර් 15, 2013
|0.05%
|align=left|[http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf Preliminary 2013 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123135507/http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf |date=2018-11-23 }}
|-
|131
|align=left|''{{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}}'' ([[United States|USA]])
|3,615,086
|ජුලි 1, 2013
|0.05%
|align=left|[http://www.census.gov/popest/data/index.html Official estimate]
|-
|132
|align=left|{{ධජය|කුවේටය}}
|3,582,054
|දෙසැම්බර් 31, 2010
|0.05%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Kuwait.html Official estimate]
|-
|133
|align=left|{{ධජය|මෝල්ඩෝවා}}&lt;ref&gt;Excludes ([http://www.statistica.md/public/files/publicatii_electronice/populatia/Populatia_Republicii_Moldova_2010.pdf statistica.md.2010.pdf])  [[Transnistria]] (555,347, census 2005).&lt;/ref&gt;
|3,559,500
|ජනවාරි 1, 2013
|0.05%
|align=left|[http://www.statistica.md/index.php?l=en Official estimate]
|-
|134
|align=left|{{ධජය|මොරිටානියා}}
|3,461,041
|ජුලි 1, 2013
|0.04%
|align=left|[http://www.ons.mr/doc/publication/Projectionpopulation.pdf Annual official estimate]
|-
|135
|align=left|{{ධජය|පැනමාව}}
|3,405,813
|මැයි 16, 2010
|0.04%
|align=left|[http://www.censos2010.gob.pa/Resultados/cuadros.aspx Final 2010 census result]
|-
|136
|align=left|{{ධජය|උරුගුවේ}}
|3,286,314
|සැප්තැම්බර් 30, 2011
|0.04%
|align=left|[http://www.ine.gub.uy/censos2011/index.html Final 2011 census result]
|-
|137
|align=left|{{ධජය|ආර්මේනියාව}}
|3,017,000
|සැප්තැම්බර් 30, 2013
|0.04%
|align=left|[http://www.armstat.am/en/?nid=126&amp;id=19001&amp;submit=Search Annual official estimate]
|-
|138
|align=left|{{ධජය|ලිතුවේනියාව}}
|2,945,951
|දෙසැම්බර් 1, 2013
|0.04%
|align=left|[http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&amp;PLanguage=1&amp;TableStyle=&amp;Buttons=&amp;PXSId=7743&amp;IQY=&amp;TC=&amp;ST=ST&amp;rvar0=&amp;rvar1=&amp;rvar2=&amp;rvar3=&amp;rvar4=&amp;rvar5=&amp;rvar6=&amp;rvar7=&amp;rvar8=&amp;rvar9=&amp;rvar10=&amp;rvar11=&amp;rvar12=&amp;rvar13=&amp;rvar14= Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819130935/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&amp;PLanguage=1&amp;TableStyle=&amp;Buttons=&amp;PXSId=7743&amp;IQY=&amp;TC=&amp;ST=ST&amp;rvar0=&amp;rvar1=&amp;rvar2=&amp;rvar3=&amp;rvar4=&amp;rvar5=&amp;rvar6=&amp;rvar7=&amp;rvar8=&amp;rvar9=&amp;rvar10=&amp;rvar11=&amp;rvar12=&amp;rvar13=&amp;rvar14= |date=2010-08-19 }}
|-
|139
|align=left|{{ධජය|ඇල්බේනියාව}}
|2,821,977
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2011
|0.04%
|align=left|[http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141114073838/http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf |date=2014-11-14 }}
|-
|140
|align=left|{{ධජය|මොන්ගෝලියාව}}
|2,754,685
|නොවැම්බර් 11, 2010
|0.03%
|align=left|[http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&amp;id=722 2010 census result]{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|141
|align=left|{{ධජය|ජැමෙයිකාව}}
|2,711,476
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.03%
|align=left|[http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/population.aspx Annual official estimate]
|-
|142
|align=left|{{ධජය|නැමිබියාව}}
|2,113,077
|අගෝස්තු 28, 2011
|0.03%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Namibia.html Final 2011 census result]
|-
|143
|align=left|{{ධජය|ලෙසොතෝව}}
|2,074,000
|ජුලි 1, 2013
|0.02%
|align=left|UN estimate
|-
|144
|align=left|{{ධජනිරූපකය|කාටාර්}}[[කටාර්]]
|2,068,050
|නොවැම්බර් 30, 2013
|0.02%
|align=left|[http://www.qsa.gov.qa/eng/PopulationStructure.htm Monthly official estimate]
|-
|145
|align=left|{{ධජය|මැසඩෝනියාව}}
|2,062,294
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.02%
|align=left|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 Official estimate]
|-
|146
|align=left|{{ධජය|ස්ලොවෙනියාව}}
|{{formatnum: {{#expr: (2059114+11*{{Age in days|2013|7|1}}) round 0}}}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.02%
|align=left|[http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618041010/http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp |date=2009-06-18 }}
|-
|147
|align=left|{{ධජය|බොට්ස්වානා}}
|2,024,904
|අගෝස්තු 22, 2011
|0.02%
|align=left|[http://www.cso.gov.bw/media/2011%20Census%20_Alphabetical%20Index%20of%20Districts.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525113252/http://www.cso.gov.bw/media/2011%20Census%20_Alphabetical%20Index%20of%20Districts.pdf |date=2013-05-25 }}
|-
|148
|align=left|{{ධජය|ලැට්වියාව}}
|2,006,900
|දෙසැම්බර් 1, 2013
|0.02%
|align=left|[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html Monthly official estimate]
|-
|149
|align=left|{{ධජය|ගැම්බියාව}}
|1,849,000
|ජුලි 1, 2013
|0.02%
|align=left|UN estimate
|-
|150
|align=left|{{ධජය|කොසෝවෝ}}
|1,815,606
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.02%
|align=left|[https://esk.rks-gov.net/eng/ Official estimate]
|-
|151
|align=left|{{ධජය|ගිනි-බිසව්}}
|1,704,000
|ජුලි 1, 2013
|0.02%
|align=left|UN estimate
|-
|152
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ගැබෝන්}} [[ගැබෝන්]]
|1,672,000
|ජුලි 1, 2013
|0.02%
|align=left|UN estimate
|-
|153
|align=left|{{ධජය|නිරක්‍ෂීය ගිනි රාජ්‍යය}}
|1,622,000
|ජුලි 1, 2010
|0.02%
|align=left|[http://www.guineaecuatorialpress.com/estadistica.php Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107063158/https://www.guineaecuatorialpress.com/404.shtml |date=2019-01-07 }}
|-
|154
|align=left|{{ධජය|ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ}}
|1,328,019
|ජනවාරි 9, 2011
|0.01%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20130502230527/http://www.cso.gov.tt/sites/default/files/content/images/census/TRINIDAD%20AND%20TOBAGO%202011%20Demographic%20Report.pdf 2011 census result]
|-
|155
|align=left|{{ධජය|එස්ටෝනියා}}
|1,286,540
|ජනවාරි 1, 2013
|0.01%
|align=left|[http://www.stat.ee/main-indicators Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |date=2012-11-23 }}
|-
|156
|align=left|{{ධජය|මොරිෂස්}}
|1,257,900
|ජුලි 3, 2011
|0.01%
|align=left|[http://www.gov.mu/portal/goc/cso/ei915/esi2011.pdf 2011 census result]
|-
|157
|align=left|{{ධජය|ස්වාසිලන්තය}}
|1,250,000
|ජුලි 1, 2013
|0.01%
|align=left|UN estimate
|-
|158
|align=left|{{ධජය|බහරේන්}}
|1,234,571
|අප්‍රියෙල් 27, 2010
|0.01%
|align=left|[http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230515/http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf |date=2013-05-02 }}
|-
|159
|align=left|{{ධජය|නැගෙනහිර ටිමෝරය}}
|1,066,409
|ජුලි 11, 2010
|0.01%
|align=left|[http://dne.mof.gov.tl Final 2010 census result]
|-
|160
|align=left|{{ධජය|ජිබුටි}}
|873,000
|ජුලි 1, 2013
|0.01%
|align=left|UN estimate
|-
|161
|align=left|{{ධජය|සයිප්‍රස්}}&lt;ref&gt;Excludes [[Northern Cyprus]] (294,906) 04 December 2011 Census under the auspieces of the UN observers, ([http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&amp;ArticleID=82777 North Cyprus State Planning Organization]).&lt;/ref&gt;
|865,878 
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.01%
|align=left|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;init=1&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;plugin=1 Official estimate]
|-
|162
|align=left|{{ධජය|ෆිජී}}
|858,038
|ජුලි 1, 2012
|0.01%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20111113144319/http://www.statsfiji.gov.fj/Key%20Stats/Population/1.2%20pop%20by%20ethnicity.pdf Annual official estimate]
|-
|163
|align=left|''{{REU}}'' ([[France]])
|821,136
|ජනවාරි 1, 2010
|0.01%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate]
|-
|164
|align=left|{{ධජය|ගයනා}}
|784,894
|ජුලි 1, 2010
|0.01%
|align=left|[http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Guyana_Population_Projections_2005-2025.pdf Annual official estimate]
|-
|165
|align=left|{{ධජය|කොමරොස්}}
|743,797
|ජුලි 1, 2013
|0.01%
|align=left|[http://www.theglobalfund.org/grantDocuments/COM-R09-HA_Proposal_0_en/ Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131217093513/http://www.theglobalfund.org/grantDocuments/COM-R09-HA_Proposal_0_en/ |date=2013-12-17 }}
|-
|166
|align=left|{{ධජය|භූතානය}}
|{{formatnum: {{#expr: (72000+3.6*{{Age in days|2012|4|16}}) round 0}}0}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.01%
|align=left|[http://www.nsb.gov.bt/main/main.php#&amp;slider1=1 Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319084148/http://www.nsb.gov.bt/main/main.php#&amp;slider1=1 |date=2016-03-19 }}
|-
|167
|align=left|{{ධජය|මොන්ටිනිග්‍රෝ}}
|620,029
|අප්‍රියෙල් 1, 2011
|0.008%
|align=left|[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf Final 2011 census result]
|-
|168
|align=left|''{{ ධජය |මකාවෝ}}''
|598,200
|සැප්තැම්බර් 30, 2013
|0.008%
|align=left|[http://www.dsec.gov.mo/default.aspx Official estimate]
|-
|169
|align=left|{{ධජය|සොලොමන් දිවයින්}}
|581,344
|ජුලි 1, 2013
|0.008%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|170
|align=left|{{ධජය|බටහිර සහරාව|සහරාව}}&lt;ref&gt;Administration is split between [[Morocco]] and the [[Sahrawi Arab Democratic Republic]], both of which claim the entire territory.&lt;/ref&gt;
|567,000
|ජුලි 1, 2013
|0.007%
|align=left|UN estimate
|-
|171
|align=left|{{ධජය|ලක්සම්බර්ග්}}
|537,000
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.007%
|align=left|[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableViewHTML.aspx?ReportId=383&amp;IF_Language=fra&amp;MainTheme=2&amp;FldrName=1 Annual official estimate]{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|172
|align=left|{{ධජය|සුරිනාමය}}
|534,189
|අගෝස්තු 13, 2012
|0.007%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Suriname.html Preliminary 2012 census result]
|-
|173
|align=left|{{ධජය|වර්ඩේ තුඩුව}}
|491,875
|ජුනි 16, 2010
|0.006%
|align=left|[http://www.ine.cv/actualise/dadostat/files/7ba5fbd5-bf0a-4faf-a734-0495ba9f80f0evolução%20da%20população%20residente%20em%20cabo%20verde,%201900%20-2010.pdf Final 2010 census result]
|-
|174
|align=left|{{ධජය|මෝල්ටාව}}
|416,055
|නොවැම්බර් 20, 2011
|0.005%
|align=left|[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3424 Preliminary 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113194522/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3424 |date=2013-11-13 }}
|-
|175
|align=left|''{{GLP}}'' ([[France]])
|403,355
|ජනවාරි 1, 2010
|0.005%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate]
|-
|176
|align=left|''{{MTQ}}'' ([[France]])
|394,173
|ජනවාරි 1, 2010
|0.005%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate]
|-
|177
|align=left|{{ධජය|බෲනයි}}
|393,162
|ජුනි 20, 2011
|0.005%
|align=left|[http://www.depd.gov.bn/projects/BPP/Preliminary%20Report%20of%20BPP%202011_updated_20Feb2012.pdf Preliminary 2011 census result]
|-
|178
|align=left|{{ධජය|බහාමාස්|name=බහාමාස්}}
|351,461
|මැයි 3, 2010
|0.004%
|align=left|[http://statistics.bahamas.gov.bs/download/056411800.pdf Final 2010 census result]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|179
|align=left|{{ධජය|අයිස්ලන්තය}}
|325,010
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.004%
|align=left|[http://www.hagstofa.is/Pages/95?NewsID=9583 Quaterly official estimate]
|-
|180
|align=left|{{ධජනිරූපකය|මාල දිවයින්}} [[මාල දිවයින]]
|317,280
|ජුලි 1, 2010
|0.004%
|align=left|[http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/pdf/13.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224031/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/pdf/13.pdf |date=2016-03-03 }}
|-
|181
|align=left|{{ධජය|බෙලීස්}}
|312,971
|මැයි 12, 2010
|0.004%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20110813051640/http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20110511165337_2.pdf Preliminary 2010 census result]
|-
|182
|align=left|{{ධජය|උතුරු සයිප්‍රසය}}
|294,906
|දෙසැම්බර් 4, 2011
|0.004%
|align=left|[http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&amp;ArticleID=82777 2011 census result]
|-
|183
|align=left|{{ධජය|බාබඩෝස්}}
|285,000
|ජුලි 1, 2013
|0.004%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Barbados.html Official estimate]
|-
|184
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ප්‍රංශ පොලිනීසියාව}} ''[[ප්‍රංශ පොලිනීසියාව]]'' 
|268,270
|අගෝස්තු 22, 2012
|0.003%
|align=left|[http://www.ispf.pf/Libraries/RP2012/Premiers_résultats_population_légale.sflb.ashx Preliminary 2012 census result]
|-
|185
|align=left|{{ධජය|වනුටු}}
|264,652
|ජුලි 1, 2013
|0.003%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|186
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ප්‍රංශය}} ''[[නිව් කැලඩෝනියා]]''
|258,958
|ජුලි 1, 2013
|0.003%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|187
|align=left|''{{GUF}}'' ([[France]])
|229,040
|ජනවාරි 1, 2010
|0.003%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate]
|-
|188
|align=left|''{{MYT}}'' ([[France]])
|212,600
|අගෝස්තු 21, 2012
|0.003%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=19214&amp;reg_id=27 2012 census result]
|-
|189
|align=left|{{ධජය|සැමෝවා}}
|187,820
|නොවැම්බර් 7, 2011
|0.002%
|align=left|[http://www.sbs.gov.ws Final 2011 census result]
|-
|190
|align=left|{{ධජය|සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ}}
|187,356
|මැයි 13, 2012
|0.002%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/SaoTome.html 2012 census result]
|-
|191
|align=left|{{ධජය|ශාන්ත ලුසියා}}
|180,000
|මැයි 10, 2013
|0.002%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20110830112605/http://www.stats.gov.lc/StLuciaPreliminaryCensusReport2010.pdf Preliminary 2010 census result]
|-
|192
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ගුවාම්}} ''[[ගුවාම්]]''
|159,358
|අප්‍රියෙල් 1, 2010
|0.002%
|align=left|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn179.html Final 2010 census result]
|-
|193
|align=left|''{{ ධජය |කුරකාවෝ}}''
|150,563
|මාර්තු 26, 2011
|0.002%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Curacao.html 2011 census result]
|-
|194
|align=left|{{ධජය|ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනාඩින්ස්}}
|109,000
|ජුලි 1, 2013
|0.001%
|align=left|UN estimate
|-
|195
|align=left|{{ධජය|කිරිබතී}}
|106,461
|ජුලි 1, 2013
|0.001%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|196
|align=left|{{ධජනිරූපකය|එක්සත් ජනපද වර්ජින් දිවයින්}} ''[[එක්සත් ජනපද වර්ජින් දිවයින්]]''
|106,405
|අප්‍රියෙල් 1, 2010
|0.001%
|align=left|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn180.html Final 2010 census result]
|-
|197
|align=left|{{ධජය|ග්‍රෙනේඩා}}
|103,328
|මැයි 12, 2011
|0.001%
|align=left|[http://www.geohive.com/cntry/grenada.aspx 2011 census result]
|-
|198
|align=left|{{ධජය|ටොන්ගා}}
|103,036
|නොවැම්බර් 30, 2011
|0.001%
|align=left|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230502/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf |date=2013-05-02 }}
|-
|199
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ඇරුබා}} ''[[ඇරුබා]]''
|101,484
|සැප්තැම්බර් 29, 2010
|0.001%
|align=left|[http://www.cbs.aw/cbs/readBlob.do?id=4199 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113151207/http://www.cbs.aw/cbs/readBlob.do?id=4199 |date=2012-11-13 }}
|-
|200
|align=left|{{ධජනිරූපකය|මයික්‍රොනීසියා}} [[මයික්‍රොනීසියා ගිවිසුම් ජනපද]]
|101,351
|ජුලි 1, 2013
|0.001%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|201
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ජර්සි}} ''[[ජර්සි]]''
|97,857
|මාර්තු 27, 2011
|0.001%
|align=left|[http://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020111208%20SU.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918003705/http://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020111208%20SU.pdf |date=2012-09-18 }}
|-
|202
|align=left|{{ධජය|ෂිසෙල්ස්}}
|90,945
|අගෝස්තු 26, 2010
|0.001%
|align=left|[http://www.nbs.gov.sc/archives/82 Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221021324/http://www.nbs.gov.sc/archives/82 |date=2012-02-21 }}
|-
|203
|align=left|{{ධජය|ඇන්ටිගුවා සහ බාබ්‍යුඩා}}
|86,295
|මැයි 27, 2011
|0.001%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Antigua.html Preliminary 2011 census result]
|-
|204
|align=left|{{ධජනිරූපකය|අයිල් ඔෆ් මෑන්}} ''[[අයිල් ඔෆ් මෑන්]]''
|84,497
|මාර්තු 27, 2011
|0.001%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/IsleOfMan.html 2011 census result]
|-
|205
|align=left|{{ධජය|ඇන්ඩෝරා}}
|76,246
|ජුලි 1, 2012
|0.001%
|align=left|[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic=&amp;bGrafic=&amp;formules=inici&amp;any1=01/01/2000&amp;any2=01/01/2012&amp;codi_divisio=8&amp;lang=1&amp;codi_subtemes=8&amp;codi_tema=2&amp;chkseries= Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113143444/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic= |date=2017-11-13 }}
|-
|206
|align=left|{{ධජය|ඩොමිනිකා}}
|71,293
|මැයි 14, 2011
|0.001%
|align=left|[http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf Preliminary 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608104411/http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf |date=2019-06-08 }}
|-
|207
|align=left|''{{ධජනිරූපකය|බර්මියුඩා}} ''[[බර්මියුඩා]]''
|64,237
|මැයි 20, 2010
|0.0009%
|align=left|[http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_980_227_1014_43/http%3B/ptpublisher.gov.bm%3B7087/publishedcontent/publish/cabinet_office/statistics/dept___statistics___additonal_files/2012_facts___figures_0.pdf Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520190010/http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_980_227_1014_43/http%3B/ptpublisher.gov.bm%3B7087/publishedcontent/publish/cabinet_office/statistics/dept___statistics___additonal_files/2012_facts___figures_0.pdf |date=2013-05-20 }}
|-
|208
|align=left|''{{ ධජය |ගුවර්න්සේ}}''
|63,085
|මාර්තු 31, 2012
|0.0008%
|align=left|[http://www.gov.gg/CHttpHandler.ashx?id=81714&amp;p=0 Annual official estimate]
|-
|209
|align=left| {{ධජනිරූපකය|ග්‍රීන්ලන්තය}} ''[[ග්‍රීන්ලන්තය]]''
|56,370
|ජනවාරි 1, 2013
|0.0007%
|align=left|[http://www.stat.gl/dialog/main.asp?lang=en&amp;theme=Population&amp;link=BE Annual official estimate]
|-
|210
|align=left|{{ධජය|මාෂල් දිවයින්}}
|56,086
|ජුලි 1, 2013
|0.0007%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|211
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ඇමරිකානු සැමෝවා}} ''[[ඇමරිකානු සැමෝවා]]''
|55,519
|අප්‍රියෙල් 1, 2010
|0.0007%
|align=left|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn177.html Final 2010 census result]
|-
|212
|align=left|{{ධජනිරූපකය|කේමන් දූපත්}} ''[[කේමන් දූපත්]]''
|55,456
|ඔක්තෝම්බර් 10, 2010
|0.0007%
|align=left|[http://www.eso.ky/pages.php?page=2010censusofpopulationandhousingfinalreport Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921135615/http://eso.ky/pages.php?page=2010censusofpopulationandhousingfinalreport |date=2013-09-21 }}
|-
|213
|align=left|{{ධජය|ශාන්ත කිට්ස් සහ නේවිස්}}
|54,000
|ජුලි 1, 2013
|0.0007%
|align=left|UN estimate
|-
|214
|align=left|{{ධජනිරූපකය|උතුරු මරියානා දිවයින්}} ''[[උතුරු මරියානා දිවයින්]]''
|53,883
|අප්‍රියෙල් 1, 2010
|0.0007%
|align=left|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn178.html Final 2010 census result]
|-
|215
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ෆාරෝ දිවයින්}} ''[[ෆාරෝ දිවයින්]]''
|48,159
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.0006%
|align=left|[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511090929/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands |date=2011-05-11 }}
|-
|216
|align=left|''{{ ධජය |සින්ට් මාර්ටන්}} ''
|37,429
|ජනවාරි 1, 2010
|0.0005%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/SintMaarten.html Official estimate]
|-
|217
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ප්‍රංශය}} ''[[ශාන්ත මාර්ටින් (ප්‍රංශය)|ශාන්ත මාර්ටින්]]''
|36,979
|ජනවාරි 1, 2010
|0.0005%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2010 Official estimate]
|-
|218
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ලෙයිච්ටෙන්ස්ටෙයින්}} [[ලෙයිච්ටෙන්ස්ටෙයින්]]
|36,942
|ජුනි 30, 2013
|0.0005%
|align=left|[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_30_juni.htm Semi annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131114083836/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_30_juni.htm |date=2013-11-14 }}
|-
|219
|align=left|{{ධජය|මොනාකෝ}}
|36,136
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.0005%
|align=left|[http://www.monacostatistics.mc/News/Official-population-on-December-31-2012 Annual official estimate]
|-
|220
|align=left|{{ධජය|සැන් මරිනෝ}}
|33,536
|නොවැම්බර් 30, 2013
|0.0004%
|align=left|[http://www.statistica.sm/contents/instance15/files/document/14062530pop_pres_cittad.pdf Monthly official estimate]
|-
|221
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ටර්ක්ස් සහ කයිකෝස් දිවයින්}} ''[[ටර්ක්ස් සහ කයිකෝස් දිවයින්]]''
|31,458
|ජනවාරි 25, 2012
|0.0004%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/TurksCaicos.html 2012 census result]
|-
|222
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ජිබ්‍රෝල්ටාව}} ''[[ජිබ්‍රෝල්ටාව]]''
|30,001
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.0004%
|align=left|[http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928123433/http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf |date=2018-09-28 }}
|-
|223
|align=left|{{ධජනිරූපකය|බ්‍රිතාන්‍ය වර්ජින් දූපත්}} ''[[බ්‍රිතාන්‍ය වර්ජින් දූපත්]]''
|29,537
|ජුලි 1, 2010
|0.0004%
|align=left|[http://www.dpu.gov.vg Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020525210259/http://www.dpu.gov.vg/ |date=2002-05-25 }}
|-
|224
|align=left|''{{ALA}}'' ([[Finland]])
|28,502
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.0004%
|align=left|[http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115211225/http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 |date=2016-11-15 }}
|-
|225
|align=left|''{{ ධජය |කැරිබියානු නෙදර්ලන්තය}}'' 
|23,296
|ජනවාරි 1, 2013
|0.0003%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Official estimate]
|-
|226
|align=left|{{ධජය|පලාවු}}
|20,901
|ජුලි 1, 2013
|0.0002%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|227
|align=left|{{ධජනිරූපකය|කුක් දිවයින්}} ''[[කුක් දිවයින්]]''
|14,974
|දෙසැම්බර් 1, 2011
|0.0002%
|align=left|[http://www.mfem.gov.ck/docs/Stats/2012/Census/2011%20Cook%20Islands%20Population%20Census%20Report.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230514/http://www.mfem.gov.ck/docs/Stats/2012/Census/2011%20Cook%20Islands%20Population%20Census%20Report.pdf |date=2013-05-02 }}
|-
|228
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ඇන්ගුයිලා}} ''[[ඇන්ගුයිලා]]''
|13,452
|මැයි 11, 2011
|0.0001%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Anguilla.html Preliminary 2011 census result]
|-
|229
|align=left|{{ධජනිරූපකය|වැලිස් සහ ෆුටුනා}} ''[[වැලිස් සහ ෆුටුනා]]''
|13,135
|ජුලි 1, 2013
|0.0001%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|230
|align=left|{{ධජය|ටුවාලු}}
|11,323
|ජුලි 1, 2013
|0.0001%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|231
|align=left|{{ධජය|නයූරු}}
|9,945
|ඔක්තෝම්බර් 30, 2011
|0.0001%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Nauru.html 2011 census result]
|-
|232
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ප්‍රංශය}} ''[[ශාන්ත බාර්තලෙමි]]''
|8,938
|ජනවාරි 1, 2010
|0.0001%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2010 Official estimate]
|-
|233
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ප්‍රංශය}} ''[[ශාන්ත පියරේ සහ මිකුලොන්]]''
|6,081
|ජනවාරි 1, 2010
|0.0000%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2010 Official estimate]
|-
|234
|align=left|{{ධජනිරූපකය|මොන්ට්සෙරාට්}} ''[[මොන්ට්සෙරාට්]]''
|4,922
|මැයි 12, 2011
|0.0000%
|align=left|[http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071254/http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf |date=2019-04-03 }}
|-
|235
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ශාන්ත හෙලේනා}} ''[[ශාන්ත හෙලේනා]]''
|4,000
|ජුලි 1, 2013
|0.0000%
|align=left|UN estimate
|-
|236
|align=left|{{ධජනිරූපකය|නෝර්වේ}} ''[[ස්වැල්බාඩ් සහ ජැන් මායෙන්]]''
|2,655
|සැප්තැම්බර් 1, 2012
|0.0000%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Svalbard.html Official estimate]
|-
|237
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ෆොක්ලන්ත දිවයින්}} ''[[ෆොක්ලන්ත දිවයින්]]
|2,563
|අප්‍රියෙල් 15, 2012
|0.0000%
|align=left|[http://www.falklands.gov.fk/our-people 2012 census result]
|-
|238
|align=left|{{ධජනිරූපකය|නොර්ෆ්ලොක් දිවයින}} ''[[නොර්ෆ්ලොක් දිවයින]]''
|2,302
|අගෝස්තු 9, 2011
|0.0000%
|align=left|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303200110/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf |date=2016-03-03 }}
|-
|239
|align=left|''{{CXR}}'' ([[Australia]])
|2,072
|අගෝස්තු 9, 2011
|0.0000%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html 2011 census result]
|-
|240
|align=left|{{ධජනිරූපකය|නියුඒ}} ''[[නියුඒ]]''
|1,613
|සැප්තැම්බර් 10, 2011
|0.0000%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Niue.html Final 2011 census result]
|-
|241
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ටොකේලු}} ''[[ටොකේලු]]''
|1,411
|ඔක්තෝම්බර් 18, 2011
|0.0000%
|align=left|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815034343/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf |date=2012-08-15 }}
|-
|242
|align=left|{{ධජය|වතිකානු පුරය}}
|839
|ජුලි 1, 2012
|0.0000%
|align=left|[http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/es/stato-e-governo/note-generali/popolazione.html Official estimate]
|-
|243
|align=left|''{{CCK}}'' ([[Australia]])
|550
|අගෝස්තු 9, 2011
|0.00000%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html 2011 census result]
|-
|244
|align=left|{{ධජනිරූපකය|පිට්කෙයාන් දිවයින්}} ''[[පිට්කෙයාන් දිවයින්]]''
|56
|පෙබරවාරි 1, 2013
|0.000000%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Pitcairn.html Official estimate]
|}

==මේවාද බලන්න==
{{Multicol}}

*[[ලෝක ජනගහනය]]
*[[මානව ජනගහන ඝනත්වය‎]]

'''නගර'''
*[[ජනගහනය අනූව ලෝකයේ ප්‍රධාන නගර ලැයිස්තුව]]

{{Multicol-break}}

**'''මහද්වීපිකව'''
***[[ජනගහනය අනූව ආසියාවේ රටවල් ලැයිස්තුව]]

**'''අන්තර් මහද්වීපිකව'''
***[[ජනගහනය අනූව පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල් ලැයිස්තුව]]
{{Multicol-end}}

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|30em}}

==භාහිර සබැදි==
*[http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm United Nations Analytical Report for the 2004 revision of World Population Prospects] (the analytical report for the 2006 revision is not available online)&amp;nbsp;— includes details of methodology and sources used for the population estimates above.


[[ප්‍රවර්ගය:ජන විකාශ විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජනගහනය]]</text>
      <sha1>4n8ptac0eunoqftrgh6aknybz113vn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නයිල් ටීවී</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51348</id>
    <revision>
      <id>794390</id>
      <parentid>770059</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4765" sha1="qvx7lskiaxarxx4j80k633y9n2cfjl1" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනි නාලිකාව
| name             = නයිල් ටීවී ඉන්ටර්නැෂනල්&lt;Br&gt;Nile TV International
| logofile         = Nile TV International.jpg
| logosize         = 150px
| logoalt          = 
| launch           = 1994 ඔක්තෝම්බර් 31
| closed date      = 
| share            = 
| share as of      = 
| share source     = 
| owner            = Egyptian Radio and Television Union (ERTU)
| picture format   = 4:3 (576i, SDTV)
| slogan           = 
| country          = {{ධජය|ඊජිප්තුව}}
| broadcast area   = 
| former names     = 
| replaced names   = 
| sister names     = 
| headquarters     = [[කයිරෝ]]
| timeshift names  = 
| web              = [http://www.nileinternational.net/ nileinternational.net]
| sat serv 1       = [[Galaxy 19]] at 97.0° West
| sat chan 1       = 12.028 GHz Horizontal / 21991 / 3/4
| sat serv 2       = [[Intelsat 905]] at 24.5° West
| sat chan 2       = 3.688 GHz Right Circular / 21050 / 3/4
| sat serv 3       = [[Eutelsat 8 West C]] at 7.5° West
| sat chan 3       = 11.034 GHz Vertical / 27500 / 3/4
| sat serv 4       = [[Nilesat 102]] at 7.0° West
| sat chan 4       = 12.054 Vertical / 27500 / 5/6
| sat serv 5       = [[Nilesat 201]] at 7.0°W
| sat chan 5       = 11.766 Horizontal / 27500 / 5/6
| cable serv 1     = 
| cable chan 1     = 
| sat radio serv 1 = 
| sat radio chan 1 = 
| adsl serv 1      = 
| adsl chan 1      = 
| online serv 1    = 
| online chan 1    = 
}}

'''නයිල් ටීවී ඉන්ටර්නැෂනල්''' යනු ඊජිප්තු රජයට අයත්, ප්‍රවෘත්ති නාලිකාවකි. මෙය ඊජිප්තුවේ සැටලයිට් තාක්ෂණයෙන් මුදා හැරි දෙවන පුවත් නාලිකාව වන අතර, විදේශ භාෂාවලින් වැඩසටහන් සම්පාදනය කල ප්‍රථම [[අරාබි]] සැටලයිට් නාලිකාවද වෙයි. නාලිකාවේ ප්‍රධාන මෙහෙයුම් භාෂාවන් වන්නේ [[ඉංග්‍රීසි]], [[ප්‍රංශ]] සහ හීබෲ වේ.

නයිල් ටීවී ඉන්ටර්නැෂනල් නාලිකාව සිය විකාශනයන් සැටලයිට් හරහා, [[අරාබි ලෝකය]], [[මැද පෙරදිග]], [[යුරෝපය]] සහ [[එක්සත් ජනපදය]] වෙත මුදා හරින අතර, කලාපීය වශයෙන් සිදු කරන විකාශන කටයුතු යූඑච්එෆ් (ultra high frequency) තාක්ෂණය හරහා සිදු කරයි.

2009 ජුලි මස සිට, නයිල් ටීවී ඉන්ටර්නැෂනල් නාලිකාව, Egyptian Radio and Television Union (ERTU) හී, පාර්ශවයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;[http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090512/FOREIGN/705119840 Egypt to launch new television channel] Nadia about el Magd; published 2009&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;

==හීබෲ සේවාව==
නයිල් ටීවී ඉන්ටර්නැෂනල් නාලිකාව, එරට වේලාවෙන් සවස 6 සිට 8 දක්වා පැය දෙකක කාලයක් සිය විකාශන කටයුතු හීබෲ භාෂාවෙන් සිදු කරයි.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121025112655/http://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2001/12/49281 Israel's Online Bridge to Arabic] Tania Hershman; Wired Magazine, published Friday, December 21, 2001&lt;/ref&gt;

== මේවාද බලන්න ==
* [[ජාත්‍යන්තර ප්‍රවෘත්ති නාලිකා]]

==මූලාශ්‍ර==
&lt;!--See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for a discussion of different citation methods and how to generate footnotes using the &lt;ref&gt;, &lt;/ref&gt; and  &lt;reference /&gt; tags --&gt;

{{reflist}}

==භාහිර සබැදි==
* [http://www.nileinternational.net/ Nile TV International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140125085855/http://nileinternational.net/ |date=2014-01-25 }}
* [http://www.ertu.org/ ERTU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110701120955/http://www.ertu.org/radio/soatarab.html |date=2011-07-01 }}

{{සැකිල්ල:ජාත්‍යන්තර ප්‍රවෘත්ති නාලිකා}}
{{DEFAULTSORT:නයිල් ටීවී}}</text>
      <sha1>qvx7lskiaxarxx4j80k633y9n2cfjl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජාග් ටීවී</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51733</id>
    <revision>
      <id>794372</id>
      <parentid>754715</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4432" sha1="0x4tooj4ngknlvne3bu6e5x3wuy0pao" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනි නාලිකාව
| name             = ජාග් නිව්ස් ටීවී&lt;br&gt;Jaag News Tv 
| logofile         = 
| launch           =  2013 දෙසැම්බර් 25 (2005 නොවැම්බර් 15)
| picture format   = 4:3 (576i, SDTV)
| owner            = Vision Network Television Ltd
| slogan           = ''Only Truth - Sirf Sach''
| country          = {{ධජය|පාකිස්තානය}} 
| broadcast area   = දේශීයව
| headquarters     = [[කරච්චි]]
| web              = [http://www.cnbcpakistan.com www.cnbcpakistan.com]
| sat serv 1       = [[Intelsat]]-10
| sat chan 1       = [[C-band]]
| cable serv 1     = [[Southern Networks|SUN TV]]
| cable chan 1     = ???
| adsl serv 1      = [[Pakistan Telecommunication Company|Ptcl smart]]
| adsl chan 1      = ??
}}

'''ජාග් ටීවී''' (පෙර නාමය '''සීඑන්බීසී පාකිස්තාන්''') යනු [[පාකිස්තානය]]ට අයත් පැය 24 පුරාම විකාශන කටයුතු සිදු කරන රූපවාහිනී ප්‍රවෘත්ති නාලිකාවකි. පුවත් වැඩසටහන් වලට අමතරව මෙම නාලිකාව විසින්, කාලීන සිදුවීම්, වින්දනාත්මක සහ වෙනත් තොරතුරු පිළිබඳ විස්තර කෙරෙන වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරනු ලබයි. [[සීඑන්බීසී ඒෂියා පැසිපික්]] සමග ඇතිකරගත් බලපත්‍ර ගිවිසුමක් යටතේ, නාලිකාව 2005 නොවැම්බර් මස 15 වන දින ''සීඑන්බීසී පාකිස්තාන්'' යන නමින්, සිය විකාශන කටයුතු අරඹන ලදී. 

නාලිකාවේ හිමිකාරීත්වය විෂන් නෙට්වර්ක් ටෙලිවිෂන් සමාගම සතු වෙයි.

==කාර්යාංශ==
නාලිකාවේ ප්‍රධාන මූලස්ථානය [[කරච්චි]] හී ස්ථාපනය කොට තිබෙන අතර අනුබද්ධ කාර්යාංශ කිහිපයක් [[ලාහෝර්]] සහ [[ඉස්ලාමාබාද්]] හී පිහිටුවා තිබෙයි. මීට අමතරව Quetta, පෙෂාවර්, Multan, Gujranwala, ෆයිසලාබාද්, Sukkur, Nawabshah සහ Badin යන නගරවලද නාලිකාවට සම්බන්ධ කාර්යාංශ පිහිටුවා තිබෙයි.
[[Image:CNBC Pakistan HQ at night.jpg|thumb|ජාග් ටීවී මූලස්ථානයේ රාත්‍රී දර්ශනයක්]]

== මේවාද බලන්න ==
* [[ජාත්‍යන්තර ප්‍රවෘත්ති නාලිකා]]

==භාහිර සබැදි==
*[http://www.cnbcpakistan.com/ Official Website of CNBC Pakistan]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301042631/https://www.cnbcpakistan.com/ |date=2021-03-01 }}
*[http://www.broadcastbuyer.tv/publish/article_4048.shtml CNBC Pakistan Selects TSL To Support New Channel Launch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928050042/http://www.broadcastbuyer.tv/publish/article_4048.shtml |date=2011-09-28 }}
*[http://www.samaa.tv/ Samaa News Pakistan official website]
*[http://www.pebble.tv/news_latest.asp?newsID=24 CNBC Pakistan Chooses Pebble Beach Automation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002114831/http://www.pebble.tv/news_latest.asp?newsID=24 |date=2008-10-02 }}
*[http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k4/sep/sep55.htm Launch of CNBC Pakistan]
*[http://pakistanshows.com/PakistanTVShows/cnbc/agenda-360 Agenda 360 CNBC Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707035717/http://pakistanshows.com/PakistanTVShows/cnbc/agenda-360 |date=2012-07-07 }}

{{සැකිල්ල:ජාත්‍යන්තර ප්‍රවෘත්ති නාලිකා}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජාත්‍යන්තර රූපවාහිනී නාලිකා]]</text>
      <sha1>0x4tooj4ngknlvne3bu6e5x3wuy0pao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53164</id>
    <revision>
      <id>794282</id>
      <parentid>792106</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20508" sha1="gpxwmz459bzojsswlfpotugc9yhfzaf" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:davuldena gnanissara.jpg
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==මහ නායක තනතුරට පත්වීම==
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

==උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම==
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

==බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම==
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

==ධර්මය ප්‍රචාරණය==
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==ගරුබුහුමනට පාත්‍රවීම==
[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>gpxwmz459bzojsswlfpotugc9yhfzaf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794283</id>
      <parentid>794282</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20510" sha1="l7xtbixj58we3vpvq40n90zp1guq8s0" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==මහ නායක තනතුරට පත්වීම==
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

==උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම==
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

==බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම==
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

==ධර්මය ප්‍රචාරණය==
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==ගරුබුහුමනට පාත්‍රවීම==
[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>l7xtbixj58we3vpvq40n90zp1guq8s0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794288</id>
      <parentid>794283</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20446" sha1="qrgnb11luwpo2bgtc1u1dm16ct88gdf" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==මහ නායක තනතුරට පත්වීම==
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

==උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම==
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

==බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම==
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

==ධර්මය ප්‍රචාරණය==
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==ගරුබුහුමනට පාත්‍රවීම==
[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>qrgnb11luwpo2bgtc1u1dm16ct88gdf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794289</id>
      <parentid>794288</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මහ නායක තනතුරට පත්වීම */</comment>
      <origin>794289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20490" sha1="gi5hbmdalrd8j1hsq4g0xs5ywlrg6g4" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

==උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම==
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

==බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම==
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

==ධර්මය ප්‍රචාරණය==
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==ගරුබුහුමනට පාත්‍රවීම==
[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>gi5hbmdalrd8j1hsq4g0xs5ywlrg6g4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794290</id>
      <parentid>794289</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* උත්තරීතර මහනායක තනතුරට පත්වීම */</comment>
      <origin>794290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20492" sha1="naqbdfy3lmpuvahgq9b0u09bn12xbxx" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

==බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම==
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

==ධර්මය ප්‍රචාරණය==
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==ගරුබුහුමනට පාත්‍රවීම==
[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>naqbdfy3lmpuvahgq9b0u09bn12xbxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794291</id>
      <parentid>794290</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම */</comment>
      <origin>794291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20494" sha1="ghjqkdanm4bkalvkmj2sr3la3k8m0ri" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

==ධර්මය ප්‍රචාරණය==
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==ගරුබුහුමනට පාත්‍රවීම==
[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>ghjqkdanm4bkalvkmj2sr3la3k8m0ri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794292</id>
      <parentid>794291</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ධර්මය ප්‍රචාරණය */</comment>
      <origin>794292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20496" sha1="2e8rc6ninnh364k9dqq7qy093gvf5x5" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

===ධර්මය ප්‍රචාරණය===
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==ගරුබුහුමනට පාත්‍රවීම==
[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>2e8rc6ninnh364k9dqq7qy093gvf5x5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794293</id>
      <parentid>794292</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ගරුබුහුමනට පාත්‍රවීම */</comment>
      <origin>794293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20485" sha1="l18lm6zcbi3o6r4azotlgoukhu0nyn7" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

===ධර්මය ප්‍රචාරණය===
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>l18lm6zcbi3o6r4azotlgoukhu0nyn7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794294</id>
      <parentid>794293</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ගෞරවනාම හා සම්මාන */</comment>
      <origin>794294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20539" sha1="kj1vdoieqd7qkrhjk6y00qqpa82loda" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

===ධර්මය ප්‍රචාරණය===
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>kj1vdoieqd7qkrhjk6y00qqpa82loda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794295</id>
      <parentid>794294</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21075" sha1="cqks8sa78xjavjjw7p4dqongqqz8iji" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

===ධර්මය ප්‍රචාරණය===
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = II වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| term_end1       = 2017 අප්‍රේල් 03
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>cqks8sa78xjavjjw7p4dqongqqz8iji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794296</id>
      <parentid>794295</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ගෞරවනාම හා සම්මාන */</comment>
      <origin>794296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21494" sha1="pbvz3lljt146g7cyusmkenipvurfa9f" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

===ධර්මය ප්‍රචාරණය===
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = II වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| term_end1       = 2017 අප්‍රේල් 03
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>pbvz3lljt146g7cyusmkenipvurfa9f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794297</id>
      <parentid>794296</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21545" sha1="7ctxzyngbk3451hl4twzzs6h84dzq88" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

===ධර්මය ප්‍රචාරණය===
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = I වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 1969 ජූලි 13
| term_end1       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
| term_start2     = 1955 නොවැම්බර් 27
| term_end2       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>7ctxzyngbk3451hl4twzzs6h84dzq88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794298</id>
      <parentid>794297</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* බාහිර සබැඳි */</comment>
      <origin>794298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21948" sha1="6dd1eext968ktzoa0emnf76tg6cvj0o" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

===ධර්මය ප්‍රචාරණය===
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = I වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 1969 ජූලි 13
| term_end1       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
| term_start2     = 1955 නොවැම්බර් 27
| term_end2       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2003 - 2017
}}
{{s-aft
| after = [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]]
}}
{{s-end}}

*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>6dd1eext968ktzoa0emnf76tg6cvj0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794299</id>
      <parentid>794298</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ගෞරවනාම හා සම්මාන */</comment>
      <origin>794299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21944" sha1="orag8hcrnn79lai56xmdx9pbyn5k4ya" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

===ධර්මය ප්‍රචාරණය===
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = I වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 1969 ජූලි 13
| term_end1       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
| term_start2     = 1955 නොවැම්බර් 27
| term_end2       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2003 - 2017
}}
{{s-aft
| after = [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]]
}}
{{s-end}}

*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>orag8hcrnn79lai56xmdx9pbyn5k4ya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794300</id>
      <parentid>794299</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* බාහිර සබැඳි */</comment>
      <origin>794300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21913" sha1="bu6esq55fbfmtkpnth0k3nw8dhwzeap" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

===ධර්මය ප්‍රචාරණය===
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = I වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 1969 ජූලි 13
| term_end1       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
| term_start2     = 1955 නොවැම්බර් 27
| term_end2       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = මෙම ධුරීන
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 1969-2003
}}
{{s-aft
| after = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-end}}

*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>bu6esq55fbfmtkpnth0k3nw8dhwzeap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794301</id>
      <parentid>794300</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21805" sha1="5ugd3yt61ryyc5ae6yp1iu2gaf2d1rr" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[මාතර]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

===ධර්මය ප්‍රචාරණය===
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = I වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 1969 ජූලි 13
| term_end1       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
| term_start2     = 1955 නොවැම්බර් 27
| term_end2       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = මෙම ධුරීන
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 1969-2003
}}
{{s-aft
| after = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-end}}

*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>5ugd3yt61ryyc5ae6yp1iu2gaf2d1rr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794360</id>
      <parentid>794301</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21814" sha1="308jn1yd4gpmk6643fk1lzq1fdk9p5v" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Madihe Pannasiha Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:madihe pannasiha thero.jpg
| caption = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = බෙන්සන් විල්මට්
| dharma_name =
| birth_date       = 21 ජුනි 1913
| birth_place      = [[මාතර]]
| death_date       = 09 සැප්තැම්බර් 2003
| title            = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = මහරගම වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය 
| office = I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 1969 ජූලි 13
| predecessor = [[මෙම ධුරීන]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

{{Buddhism}}

'''මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමි''' ([[පාලි]]: '''Paññāsīha''') (1913 ජුනි 21 - 2003 සැප්තැම්බර් 9) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] වැඩසිටි කීර්තිමත් [[බෞද්ධ]] භික්ෂූන්වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ 1969 ජූලි 13 වන දින සිට, අපවත් වී වදාල 2003 සැප්තැම්බර් 9 වනදා තෙක් [[අමරපුර මහ නිකාය|අමරපුර මහ නිකායේ]] උත්තරීතර මහනායක වශයෙන් කටයුතු සිදු කරන ලදී.

==මුල් අවධිය==
1913 වසරේ ජුනි 21 වන දින, මඩිහේ ලෙස හඳුන්වන [[මාතර]] පිහිටි ගම්මානයකදී බෙන්සන් විල්මට් යන නමින් උපත ලත් උන්වහන්සේ, පස්දෙනෙකුගෙන් යුතු එම පවුලේ බාලම දරුවා විය.&lt;ref&gt;E. Weerapperuma , [http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ &quot;මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232713/http://www.newsfinder.org/site/more/madihe_pannaseeha_thera/ |date=2016-03-03 }}, ''Newsfinder.org''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/09/09/new02.html &quot;මෝස්ට් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො පාසස් එවේ&quot;], ''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා), dailynews.lk, 9 සැප්තැම්බර් 2003&lt;/ref&gt;
ඔහු සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මාතර [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය|ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ [[ගාල්ල]], [[මහින්ද විද්‍යාලය]] වෙතින් හැදෑරූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite web | last =Wimalaratne | first =K. D. G. | title =90ත් බර්ත් ඇනිවසරි ඔෆ් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නායක තෙරො ටුඩේ : ද බීකන් ඔෆ් දි බුද්ධ සාසන | work =ඩේලි නිව්ස් - ෆීචර්ස් | publisher =The Associated Newspapers of Ceylon | date =ජුනි 21, 2003 | url =http://www.dailynews.lk/2003/06/21/fea09.html | accessdate =September 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Peiris|first=Manjari|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/venmpthera.html|title=වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ තෙරො ඉස් 90 ටුඩේ|publisher=Daily News|date=ජුනි 21, 2002|accessdate= ජුලි 02, 2014}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී, බුදු සසුන වෙත පැවදි විය.
පැවිදි කිරීමේ පුණ්‍ය කටයුතු කඹුරුගමුව, දේවගිරි විහාරස්ථානයේදී 1926 ජුනි 24 වැනි දිනදී සිදුකෙරුණු අතර, සසුනේ පැවිදි භාවය ලත් උන්වහන්සේ ඉන්පසු 'මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ' යන නාමයෙන් හැඳින්වීය.

==පැවිදි ජීවිතය==
===මහ නායක තනතුරට පත්වීම===
පූජ්‍ය. පලානේ ශ්‍රී වජිරඥාණ මහ නායක හිමිගෙන් පසු, එම මහ නායක තනතුරට පත්විය යුතු නාහිමියන් වහන්සේ තෝරා ගැනීම උදෙසා, 1955 වසරේ නොවැම්බර් 27 වන දින [[බම්බලපිටිය|බම්බලපිටියේ]] වජිරාරාම විහාරයේදී රහස් ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, ඊට නිකායික භික්ෂූන්වහන්සේලා 141 දෙනෙකු සහභාගී විය. මෙහිදී සමස්ථ ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 109 ක බහුතර කැමැත්තක් හිමිකරගත් පූජ්‍ය. මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමියන්, එහිදී අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ඛිත නිකායේ මහ නායක හිමිපාණන් බවට තෝරා පත්විය.

මහ නායක හිමි තනතුර සඳහා අක්තපත්‍ර පිරිනැමීමේ කටයුත්ත [[බම්බලපිටිය]] වජිරාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු වූ අතර, ඊට [[සියම් නිකාය|සියම්]], [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර]] සහ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|රාමඤඤ]] යන නිකායන් නියෝජනය කරමින් නායක හිමිවරු රැසක් වැඩ සිටි බව සඳහන් වෙයි.

===උත්තරීතර මහනායක  තනතුරට පත්වීම===
පඤ්ඤාසීහ හිමියන් මහ නායක හිමිපාණන් බවට පත්ව දවස් කිහිපයකින් අනතුරුව, සර් [[සිරිල් ද සොයිසා]] සහ [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] යන මහත්වරු වෙන්වෙන් වශයෙන් පැමිණ උන්වහන්සේට සුභ ප්‍රාර්ථනා කොට, අනතුරුව අමරපුර නිකායට අයත් උප නිකායන් එකකට සංයුක්ත කරන මෙන් උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකර සිටි බවට සඳහන් වෙයි. ඒ අනූව වැඩ කටයුතු සිද්ධ වෙමින් 1969 වසරේ ජූලි 13 වන දින [[මහරගම]]දී, ඊට අදාල පළමු විනය කර්ම කටයුතු සිද්ධ වූ අතර, එහිදී පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් අමරපුර නිකායේ මහනාහිමියන් වශයෙන් තෝරා පත් කර ගැනුණි.

===බෞද්ධ කමිටු සඳහා එක්වීම===
1954 අප්‍රියෙල් හීදී ලංකා බෞද්ධ කොංග්‍රසය විසින්, බොදු සමාජයේ එවක තත්වය හා වැදෑරුම් පිළිබඳව පැහැදිලිව දැන හඳුනාගැනීම උදෙසා බෞද්ධ ගිහි-පැවිදි කමිටුවක් පත් කල අතර, එම කමිටුවේ සාමාජිකවරයෙකු වශයෙන් පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ද ඊට සම්බන්ධ විය. එම කමිටුවට අදාල වාර්ථාව 1956 පෙබරවාරි 4 වනදා නිකුත් කෙරිණි.

ආණ්ඩුකාර ජෙනරල් [[ඔලිවර් අර්නස්ට් ගුණතිලක|සර් ඔලිවර් ගුණතිලක]] මහතා විසින් 1957 මාර්තු 4 වන දිනදී , පූජ්‍ය කලුකොණ්ඩයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමියන්ගේ සභාපතීත්වයෙන් යුත් බුද්ධ [[ශාසනය|ශාසන]] කොමිසමක් පත් කෙරුණු අතර, එහිලාද පූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් සාමාජිකවරයෙකු ලෙස කටයුතු සිදුකරන ලදී. විදෙස් බෞද්ධ රාජ්‍යයන්හී සංචාර සිදුකිරීමෙන් අනතුරුව, අවසානයේ එම කමිටු වාර්ථාවද නිකුත් කෙරිණි.

කමිටු වාර්ථාව නිකුත් වීමෙන් පසු මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, සනාථ පාසල් රජයට පවරා ගැනීම සහ [[පෝය]] දිනවල් රජයේ ප්‍රසිද්ධ නිවාඩු බවට පත්කිරීම වෙනුවෙන් කටයුතු යෙදූ බව සඳහන් වෙයි.

===ධර්මය ප්‍රචාරණය===
*1946 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, [[ථේරවාදය|ථේරවාදී බුදුධහම]] ප්‍රචාරණය කරනු වස් [[චීනය|චීනයේ]] සංචාරයක් සිදුකරන ලදී.
*1951 වසරේදී [[කත්මණ්ඩු]] හී උපසම්පදා පුණ්‍යකර්මයකට සහ 1954 වසරේදී ලලිත් පුර හී සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන්, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් [[නේපාලය]] ට වැඩම කරවූ අතර, එහිදී එතෙක් කල් &quot;යන්ග් සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස හැඳින්වූ බෞද්ධ විහාරය &quot;ශ්‍රී සුමංගල විහාරය&quot; ලෙස වෙනස් කිරීමටද උන්වහන්සේ පියවර ගන්නා ලදී.
*1954 වසරේ ජනවාරි 4 වනදා [[බුරුමය]] ට වැඩි උන්වහන්සේ, එහිදී [[සයවන බෞද්ධ කවුන්සිලය]]ටද වැඩම කරන ලදී. 2500 බුද්ධ ජයන්තියට සමගාමීව සීමාමාලකයක් පිහිටුවීම වෙනුවෙන් පැවැති පුණ්‍යකර්මයකටද 1956 වසරේදී උන්වහන්සේ සහභාගී විය.
*1964 මාර්තු 27 වැනිදා, ආසියා පදනමෙන් ලත් ආරාධනාවක් පිළිගනිමින් [[ඇමරිකාව|ඇමරිකාවට]] වැඩි මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් වහන්සේ, එහිලා පැතිර පවත්නා අධ්‍යාපනික පුහුණුවන් පිළිබඳව තේරුම් ගැනීමටත්, ග්‍රාමීය සංවර්ධන සිදුකිරීමේ මාර්ග සහ උපක්‍රමයන් හඳුනාගැනීමටත්, සහ [[ථේරවාදය|ථේරවාද බුදුධහම]] ප්‍රචලිත කිරීමටත් කටයුතු සිද්ධකරන ලදී. මාස 5 ක් පමණ එහි වැඩ විසූ නාහිමියන්, එම වසරේදීම වොෂිංටන් නුවර විහාරයක් පිහිටුවීමටද කටයුතු සම්පාදනය කරන ලදී.
*මීට අමතරව උන්වහන්සේ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු වෙනුවෙන් එංගලන්තය, බටහිර ඉන්දීය කොදෙවුව, ස්කොට්ලන්තය, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ජපානය, වියට්නාමය, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව වැනි විදෙස් රාජ්‍යයන් වෙත වැඩම කොට තිබෙයි.

ආපසු ගමනේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන් විසින්, බෞද්ධ ධර්මයේ තොරතුරු දැනගැනීමට රිසි ඕනෑම අයෙකුට ප්‍රයෝජනවත් වන බෞද්ධ තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයක්, [[කොළඹ]] ග්‍රීන්පාත් හී පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙම තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය මගින් පසුව, ලෝක බෞද්ධ නාමාවලිය ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

==සමාජ සේවයන්==
===තුරුණු සවිය===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට වැඩම කිරීමෙන් අනතුරුව, මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ ප්‍රජාව සංවිධානයට සහ පුහුණුවෙන් බලගැන්වීම උදෙසා [[මහරගම]]දී &quot;තුරුණු සවිය&quot; අරඹන ලදී. මෙමගින් ශ්‍රී ලාංකික තරුණ පරපුර නිවැරදි මාර්ග වෙත යෙමුකරවීම සඳහා, උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමුව තිබුණි. මෙම ව්‍යාපාරය මෙරට බොහෝ තරුණ ප්‍රජාව අතර ආකර්ෂණයට ලක්වූ අතර, 1974 වසරේ &quot;සම්මා ආජීව සංගමය&quot; බිහිවීමටද එය හේතුවක් විණි. දේශීය තරුණ ප්‍රජාව තුල මත් ඖෂධ සහ මධ්‍යසාර භාවිතය අඩුකිරීමට එය උපකාරී වූ බව සඳහන් වෙයි. 1971 කැරැල්ලෙන් පසු තරුණ ප්‍රජාව පුනරුත්ථාපනය කිරීමටද උන්වහන්සේ විශාල කැපවීමක් කල බවද පැවසේ. තරුණ ප්‍රජාව පුහුණුකරවීම සඳහා මෙම තුරුණු සවිය සතුව මණ්ඩල 10 ක් පවතී.

===ධර්ම විජය පදනම===
1979 වසරේදී මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්ගේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් ධර්ම විජය පදනම පිහිටවූ අතර, ශ්‍රී ලංකා දිවයින ධර්මද්වීපයක්/ ධර්මිෂ්ඨ සමාජයක් වසන දේශයක් බවට පත්කිරීම, දේශයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය සමගාමීව ගොඩනැංවීම සහ දුප්පතුන්ගේ සාමාජයීය අවශ්‍යතා සහ අධ්‍යාපනය පිරිමැසීමට දායකවීම, මෙම පදනමෙහි වූ ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය.

===අමද්‍යප ව්‍යාපාරය===
පූජ්‍ය. කලුබොඳයාවේ පඤ්ඤාසේකර නාහිමිගෙන් පසුව, [[ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරය|ශ්‍රී ලංකා අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ]]ද සභාපතිවරයා බවට පත්වූ මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමියන්, එම ව්‍යාපාරය තුල විවිධ යහපත් කටයුතු ඉෂ්ටසිද්ධ කිරීම ඇරඹූ බව සඳහන් වෙයි.

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = I වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 1969 ජූලි 13
| term_end1       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
| term_start2     = 1955 නොවැම්බර් 27
| term_end2       = 2003 සැප්තැම්බර් 09
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ I වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] මගින් නාහිමියන්ට 1987 වර්ෂයේදී ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් (Ph.D.) පිරිනැමූ අතර, 1996 වසරේදී [[බුරුමය]] විසින් උන්වහන්සේට [[අග්ග මහා පණ්ඩිත]] බුහුමන් පදවිය පිරිනමණ ලදී.

==අපවත් වීම==
මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ 2003 සැප්තැම්බර් මස 9 වැනිදා අපවත් වූ අතර, අපවත් වන විට උන්වහන්සේ 90 වැනි වියෙහි පසුවිය.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = මෙම ධුරීන
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 1969-2003
}}
{{s-aft
| after = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-end}}

*[http://www.dailynews.lk/2009/09/04/fea20.asp ලෑම්ප් ඔෆ් ධම්ම ලිටි ඇට් වජිරාරාමය] බයි අග්ගමහා පණ්ඩිත කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක තෙරො
*[http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ සෙක්ෂන් ඔන් වෙන්. මඩිහේ පඤ්ඤාසීම මහනායක තෙරෝ ඇට් ශාක්‍යමුණි සම්බුද්ධ විහාර] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121203164009/http://www.vihara.org.au/t7/dhamma/articles/people/ven_pann/ |date=2012-12-03 }}
*[http://www.facebook.com/pages/Ven-Madihe-Pannasiha-Mahanayaka-Thero/57336004571 ෆේස්බුක් ගුණානුස්මරණ පිටුව]

{{DEFAULTSORT:මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ නාහිමි}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1913 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>308jn1yd4gpmk6643fk1lzq1fdk9p5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අනෝජා වීරසිංහ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53206</id>
    <revision>
      <id>794330</id>
      <parentid>783749</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18195" sha1="5bayqcmc8gx3n5ccbnqts0210mewbgu" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| image            = 
| name             = අනෝජා වීරසිංහ
| birth_name       = අනෝජා කාන්ති සිරිවර්ධන 
| birth_date       = 1955 January  (age 69)
| birth_place      = [[ලංකාව]]
| death_date       = 
| death_place      = 
| occupation       = සිනමා නිළියක
| years_active     = 1978 - සිට
| spouse           = 
| website          =  
}}

'''අනෝජා වීරසිංහ'''  [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] සිටින ප්‍රවීණ සහ සම්මානනීය රංගන ශිල්පිනියකි.&lt;ref name=&quot;anoja1&quot;&gt;{{cite news| url=http://www.dailynews.lk/2006/03/18/fea09.asp|title=අනෝජා'ස් රෝල් ඈස් ''මදර් කරේජ්'' |publisher=''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා)|date=18 මාර්තු 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anoja2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sundayobserver.lk/2006/03/19/fea27.html|title=හීලිං වූන්ඩඩ් මයින්ඩ්ස්|publisher=''සන්ඩේ ඔබ්සවර්'' (ශ්‍රී ලංකා)|date=19 මාර්තු 2006|access-date=2014-05-05|archive-date=2011-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605163826/http://www.sundayobserver.lk/2006/03/19/fea27.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anoja3&quot;&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4139042.stm|title=ඩ්‍රාමා ගෘප් ඒඩ්ස් සුනාමි වික්ටිම්ස්|publisher=බීබීසී නිව්ස්|date=11 අගෝස්තු 2005}}&lt;/ref&gt;

== වෘත්තීය දිවිය ==
1978 වසරේදී යසපාලිත නානායක්කාරගේ ''ටක් ටික් ටුක්'' චිත්‍රපටයේ තත්පර 30 ක පමණ කොටසකට පෙනීසිටිමින් ශ්‍රී ලංකා සිනමාවට පිවිසි අනෝජා, ඉන්පසුව දිගින් දිගටම මෙරට සිනමා කෘති විශාල සංඛ්‍යාවක් සඳහා සිය දායකත්වය ලබා දුන්නාය.

1986 වසරේදී තිරගත වූ ඩී. බී. නිහාල්සිංහගේ ''මල්දෙනියේ සිමියොං'' චිත්‍රපටියේ සමාජ විෂමතාවට ගොදුරු වූ මවක හා දියණියක ලෙස ද්විත්ව චරිත නිරූපණයක යෙදෙමින්&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2015/06/14/feature08.html |access-date=2016-08-18 |archive-date=2016-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817200633/http://www.divaina.com/2015/06/14/feature08.html }}&lt;/ref&gt; අනෝජා සිදුකල විශිෂ්ට රංගනය හේතුවෙන් ඇයට ඊළඟ වසරේ ඉන්දියාවේ පැවැති නවදිල්ලි ජාත්‍යන්තර සිනමා උළෙලදී හොඳම නිළියට හිමි ''රිදී මයුර සම්මානය'' හිමි වූ අතර,&lt;ref name=&quot;anoja4&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.in/StoryPage/Print.aspx?Id=0a0e1600-e9b2-492b-ad89-e5179d51572c|title=ලංකන් ෆිල්ම් ස්ටාර්ස් ෂයි එවෙයි ෆ්‍රොම් පෝල් කැම්පේන්|publisher=''හින්දුස්තාන් ටයිම්ස්''|date=4 නොවැම්බර් 2006|access-date=2014-05-05|archive-date=2012-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531193038/http://www.hindustantimes.in/StoryPage/Print.aspx?Id=0a0e1600-e9b2-492b-ad89-e5179d51572c|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1990 වසරේදී තමිල්නාඩු ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් ඇයට, කොහිනූර් සම්මානයද (Kohinoor Award) පිරිනමන ලදී. මීට අමතරව ශ්‍රී ලංකාවේදී ඇය කලා ශූරි සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබුවාය. පෝල්කොක්‌ස්‌ නමැති ප්‍රකට විදේශීය චිත්‍රපටකරුවාගේ 'දි අයිලන්ඩ්' චිත්‍රපටයේද රංගනයේ නියෑළුණාය. 
==රංගනයන්==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background: #d0f0c0; font-size:95%;&quot;
|-  style=&quot;background:#50c878; text-align:center;&quot;
! වසර !! චිත්‍රපටිය !! අධ්‍යක්ෂණය !! වසර !! චිත්‍රපටිය !! අධ්‍යක්ෂණය 
|-
| 1978 || අනුරාගම් || || 1979||මොනරතැන්න || [[යසපාලිත නානායක්කාර]]
|-
| 1980|| සිංහබාහු || පතිරාජ දයානන්ද || 1980 ||  ටක් ටික් ටුක් || [[යසපාලිත නානායක්කාර]]
|-
| 1980 || රත්නන්තින් රත්තමේ || || 1981 || සාරංගා ||ගාමිණි හේවාවිතාරණ 
|-
| 1981 || [[ආරාධනා (චිත්‍රපටිය)|ආරාධනා]] || විජය ධර්මශ්‍රී
|-
| 1981 ||  දයාබර නිලූ || කන්දපොල කුමාරතුංග||1981 || අම්මේ මට සමාවන්න || විල්ෆ්‍රඩ් සොයිසා
|-
| 1981 ||  ගීතිකා || [[යසපාලිත නානායක්කාර]] ||1982 || [[කැලේ මල් (චිත්‍රපටිය)|කැලේ මල්]] || [[සුනිල් ආරියරත්න]]
|-
| 1983 || මැණික් මාළිගා ||ගාමිණී හේවාවිතාරණ ||1983 ||මොනරතැන්න 2 || අරුක්ගොඩ
|-
| 1983 || මුහුදු ලිහිණි ||[[සුනිල් ආරියරත්න]] ||1983 || හස්ති වියරුව || [[එච්. ඩී. ප්‍රේමරත්න]]
|-
| 1983 ||  [[කලියුගය (චිත්‍රපටිය)|කලියුගය]] ||[[ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස්]] ||1983 || පසමිතුරෝ || ආනන්ද හේවගේ
|-
| 1984 || නිවන් දක්න ජාති දක්වා ||සෝමවීර බෝපිටිය ||1984 || තාත්තයි පුතයි || අරුක්ගොඩ
|-
| 1984 || හිතවතිය ||කැමිලස් පෙරේරා ||1984 || බට්ටි || දයානන්ද ජයවර්ධන
|-
| 1985 ||  මව්බිම නැත්නම් මරණය || ලුවී වැන්ඩ්‍රස්ට්‍රන් ||1985 || වසිටි කෙල්ල || කන්දපොල කුමාරතුංග
|-
| 1985 ||  [[මිහිදුම් සළු (චිත්‍රපටිය)|මිහිදුම් සළු]] ||[[සුනිල් ආරියරත්න]] || 1985|| අරලිය මල් || අරුක්ගොඩ
|-
| 1985 || චෙන්නායි කෙල්ලො දෙන්නයි || අරුක්ගොඩ||1985 || ඇය වැරදිද ඔබ කියන්න || විල්ෆ්‍රඩ් සිල්වා
|-
| 1985 ||  ඔබට දිවුරා කියන්නම් || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]] || 1985 || මිස් ලංකා 
|-
| 1986 || [[මල්දෙනියේ සිමියොං (චිත්‍රපටිය)|මල්දෙනියේ සිමියොං]] || ඩී. බී නිහාල්සිංහ || 1986 || පෙරළිකාරයෝ ||දිනේෂ් ප්‍රියසාද් 
|-
| 1986 || මල් වරුසා || කේ. ඩී. දයානන්ද || 1986 ||  දෙව් දුව ||[[දයා විමලවීර]]
|-
| 1987 || [[ජනේලය (චිත්‍රපටිය)|ජනේලය]] || [[චන්ද්‍රන් රත්නම්]] || 1987 || හිත හොඳ චණ්ඩියා || රංජිත් සිරිවර්ධන 
|-
| 1987 ||  [[අහිංසා (චිත්‍රපටිය)|අහිංසා]] ||[[මාලිනී ෆොන්සේකා]] || 1987 ||  සත්‍යග්‍රහණය ||ඩී. බී. වර්ණසිරි 
|-
| 1987 || [[කැලෑ කෙල්ල (චිත්‍රපටිය)|කැලෑ කෙල්ල]] || බර්නාඩ් රෙජිනෝල්ඩ් || 1988 || නැවත අපි එක්වෙමු ||අනුර ද සිල්වා 
|-
| 1988 || කෝ හතුරෝ || [[සුනිල් ටී ප්‍රනාන්දු]] || 1989 || ඔබට රහසක් කියන්නම් || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]] 
|-
| 1988 || යුක්තියට ච්ණ්ඩියා || || 1989 || සිනාසෙන්න රත්තරනේ || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1989 || මමයි රජා || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]] || 1989|| රන්දෙණිගල සිංහයා || රංජිත් සිරිවර්ධන
|-
| 1989 ||සිරි මැදුර ||පරාක්‍රම නිරිඇල්ල || 1990 ||යුක්තියට වැඩ || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1990 || පෙම් රජදහන ||දයානන්ද ජයවර්ධන || 1990 || හිත හොඳ පුතෙක් || [[රෝයි ද සිල්වා]]
|-
| 1990 || [[වීර උදාර]] || ෂර්ලි විජේරත්න||1991 ||සිහින අහසේ වසන්තේ || [[යසපාලිත නානායක්කාර]]
|-
| 1991 || හිතට දුකක් නැති මිනිහා ||දිනේෂ් ප්‍රියසාද් ||1991 || රන් හදවත || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1991 || කෙළිමඩල ||ඩී. බී නිහාල්සිංහ ||1991 || ඇසල සඳ || ලයනල් පණ්ඩුවාවල
|-
| 1991 || මම ඔබේ හිතවතා || || || || 
|-
| 1992 || රජ දරුවෝ || [[දයා විමලවීර]] ||1992 || [[රණබිමේ වීරයා]] || රංජිත් සිරිවර්ධන
|-
| 1992 || මේ වාරෙ මගේ ||ලයනල් පණ්ඩුවාවල ||1993 || වැලි සුළඟ || නිශාන්ත ප්‍රදීප්
|-
| 1993 || ගුරු ගෙදර ||විජය ධර්ම ශ්‍රී ||1993 || සුරබිදෙන || චන්ද්‍රරත්න මාපිටිගම
|-
| 1994 || ශක්ති ||ෂර්ලි විජේරත්න ||1995 || විජේ සහ අජේ || [[රෝයි ද සිල්වා]]
|-
| 1995 ||  [[සෙයිලම (චිත්‍රපටිය)|සෙයිලම]] ||එච්. ඩී. ප්‍රේමරත්න ||1998 || ඇය ඔබට බාරයි || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1998 || ජුලියට්ගේ භූමිකාව || [[ජැක්සන් ඇන්තනී]] ||1999 || අඳුරු සෙවනැලි || රංග විජේන්ද්‍ර
|-
| 2002 || තහනම් ගහ ||ක්‍රිස්ටි ෆර්නැන්ඩෝ ||2003 || පුර සක්මන || ටිකිරි රත්නායක
|-
| 2003 || [[යකඩ පිහාටු (චිත්‍රපටිය)|යකඩ පිහාටු]] ||[[උදයකාන්ත වර්ණසූරිය]] || 2014 || තන්හා රතී රඟා || නිලේන්ද්‍ර දේශප්‍රිය 
|-
|}

==නිෂ්පාදනයන්==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background: #d0f0c0; font-size:95%;&quot;
|-  style=&quot;background:#50c878; text-align:center;&quot;
! වසර !! චිත්‍රපටිය !! අධ්‍යක්ෂණය 
|-
| 1982 || [[කැලෑ මල්]] || [[සුනිල් ආරියරත්න]]
|-
| 1985 || ඔබට දිවුරා කියන්නම් || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1989 || ඔබට රහසක් කියන්නම් || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1991 || කෙලිමඩල || ඩී. බී. නිහාල්සිංහ
|-
| 1998 || ජුලියට්ගේ භූමිකාව || [[ජැක්සන් ඇන්තනී]]
|-
|}

==ලැබූ සම්මාන==
* 1984 - ජනාධිපති විශේෂ සම්මානය - මුහුදු ලිහිණි
* 1985 - හොඳම සහාය නිළිය - සරසවිය - හිතවතිය
* 1985 - කුසලතා සම්මානය - ජනාධිපති - හිතවතිය
* 1986 - කුසලතා සම්මානය - සරසවිය - මිහිඳුම් සළු
* 1986 - හොඳම නිළිය -  රාජ්‍ය නාට්‍ය උළෙල
* 1986 - හොඳම ඇඳුම් නිර්මාණය -  රාජ්‍ය නාට්‍ය උළෙල
* 1986 - ජනප්‍රියම චිත්‍රපට නිෂ්පාදක -  සරසවිය - ඔබට දිවුරා කියන්නම්
* 1987 - හොඳම නිළිය - සරසවිය - මල්දෙණියේ සිමියොන්
* 1987 - හොඳම නිළිය  - ඕ. සී. අයි. සී. - මල්දෙණියේ සිමියොන්
* 1987 - හොඳම නිළිය - ජනාධිපති - මල්දෙණියේ සිමියොන්
* 1987 - හොඳම නිළිය -  රජත මයුර සම්මානය - 11 වන ඉන්දීය අන්තර් ජාතික සිනමා උළෙල - මල්දෙණියේ සිමියොන්
* 1987 - හොඳම රූපවාහිනි නිළිය - තාරා දේවි
* 1987 - රණ තිසර සම්මානය - සරසවිය
* 1987 - කාලාසූරී සම්මානය - ජනාධිපති රණසිංහ ප්‍රේමදාස අතින්
* 1987 - ගෞරව සම්මානය - රොටරි අන්තර් ජාතික සමාජය
* 1987 - වසරේ කාන්තාව - වනිතා සම්මාන
* 1990 - හොඳම නිළිය -  සරසවිය - සිරිමැදුර
* 1990 - හොඳම නිළිය - ඕ. සී. අයි. සී. - සිරිමැදුර
* 1990 - කොයිනූර් රත්න සම්මානය - ප්‍රදානය තමිල්නාඩු ආණ්ඩුකාර ශ්‍රී විශ්ව නාරායන් අතින්
* 1991 - ජනප්‍රියම නිළිය - වනිතා සම්මානය
* 1992 - හොඳම නිළිය - සරසවිය - කෙළීමඬල
* 1992 - හොඳම නිළිය - ඕ. සී. අයි. සී. - කෙළිමඬල
* 1992 - හොඳම නිෂ්පාදක - සරසවිය - කෙළිමඬල
* 1994 - හොඳම නිළිය - සරසවිය - සුරබිදෙන
* 1994 - හොඳම නිළිය - ජනාධිපති - ගුරුගෙදර
* 1994 - හොඳම නිළිය - ස්වර්ණ සංඛ - සුරබිදෙන
* 2005 - ෆ්‍රින්ගි ප්‍රථම සම්මානය - එංගලන්ත එඩින්බරෝ නාට්‍ය උළෙල - චිල්රන් ඔෆ් ද සී නිෂ්පාදක ( සුනාමි ව්‍යසනයට ගොදුරු වූ දරුවන්)
* 2005 - ස්ප්‍රිට් ඔෆ් ද ෆ්‍රින්ග් ප්‍රථම සම්මානය -  එඩින්බරෝ නාට්‍ය උළෙල
* 2005 - ටැප් වෝටර් සම්මානය - එඩින්බරෝ නාට්‍ය උළෙල
* 2006 - හොඳම නිළිය - රාජ්‍ය නාට්‍ය උළෙල - දිරිය මව සහ ඇගේ දරුවෝ
===අන්තර් ජාතික සම්මාන===
*1994 - නවදිල්ලි නෙට්පැක් සංවිධානය මගින් පවත්වන ලදී
*1994 - කේරළ අන්තර් ජාතික සිනමා උළෙල
*1994 - කල්කටා අන්තර් ජාතික සිනමා උළෙල
*1995 - මියුනිච් අන්තර් ජාතික සිනමා උළෙල

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=18 අනෝජා වීරසිංහ'ස් බයෝග්‍රැෆි ඉන් සිංහල සිනමා ඩේටාබේස්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{imdb name|id=0917406|name=අනෝජා වීරසිංහ}}
*[https://web.archive.org/web/20090515121116/http://www.hollywood.com/celebrity/Anoja_Weerasinghe/1588622 Anoja's page-(hollywood.com)]
*[http://www.srilankafilmcorp.com නිල වෙබ් අඩවිය - ශ්‍රී ලංකා ජාතික චිත්‍රපටි සංස්ථාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011010323/http://srilankafilmcorp.com/ |date=2007-10-11 }}

{{DEFAULTSORT:වීරසිංහ, අනෝජා}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නිළියන්]]</text>
      <sha1>5bayqcmc8gx3n5ccbnqts0210mewbgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2004 ශ්‍රී ලංකා සුනාමි-දුම්රිය ව්‍යසනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53306</id>
    <revision>
      <id>794325</id>
      <parentid>780281</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11497" sha1="0y7ai41phbhzabmbwqbg2hyafcilqzj" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව දුම්රිය අනතුර
|name    =  2004 ශ්‍රී ලංකා සුනාමි-දුම්රිය ව්‍යසනය&lt;br&gt;2004 Sri Lanka tsunami-rail disaster
|image    =  Sri-lanka-train-04jan-2004.jpg    
|date     = 2004 දෙසැම්බර් 26
|time     = 
|location = පෑරලිය, [[හික්කඩුව]]
|country  = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|line     = මුහුදුබඩ දුම්රිය මාර්ගය
|operator = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දුම්රිය සේවය|ශ්‍රී ලංකා දුම්රිය සේවය]]
|type     = සුනාමි රළ, මගී දුම්රියක ගැටීම
|cause    = 2004 සුනාමිය
|trains   = 1 (නො. 8050)
|Engine   =  M2A / No. 591 වර්ගය
|pax      = 
|deaths   = නිවැරදිව නොදනී, අවම වශයෙන් 1,700+
|injuries =  100+
}}
{{2004 Indian Ocean earthquake and tsunami}}
2004 වසරේ දෙසැම්බර් 26 වැනි දින ඉන්දුනීසියාවේ සුමාත්‍රා මුහුදේ ඇතිවූ භූමිකම්පාවක් නිසා හටගත් සුනාමි රළ පහරක් ගැටීමෙන්, ශ්‍රී ලංකාවේ පෑරලියදී මගී දුම්රියක් විනාශයට පත්වූ අතර, එම දුම්රිය ව්‍යසනය '''2004 ශ්‍රී ලංකා සුනාමි-දුම්රිය ව්‍යසනය''' ලෙස හැඳින්වේ. මෙම ව්‍යසනය, ඉතිහාසයේ දුම්රියක් හා සම්බන්ධව සිදුවූ වැඩිම මරණ සංඛ්‍යාව සහිත, සිදුවීම ලෙසද හැඳින්වෙයි. [[කොළඹ]] සිට [[ගාල්ල]] දක්වා වූ නියමිත දුම්රිය ගමන් මග අතරතුර හමුවන, [[තෙල්වත්ත]] නැවතුම ආසන්නයේ පිහිටි පෑරලිය ග්‍රාමයේ ධාවනය වෙමින් පැවැති දුම්රිය වෙත සුනාමි රළ ගැටීම නිසා මෙම අනතුර සිදුවිය. අනතුර නිසා පුද්ගලයන් 1,700 කට වඩා වැඩි පිරිසක් මිය ගිය අතර එම ප්‍රමාණය, ඊට පෙර දුම්රිය ඉතිහාසයේ වාර්ථා වී තුබූ වැඩිම මරණ සංඛ්‍යාව සහිත, 1981 වසරේ සිදුවූ [[1981 බිහාර් දුම්රිය අනතුර|බිහාර් දුම්රිය අනතුරේ]] මරණ සංඛ්‍යාව මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකි.

==දුම්රිය==
මෙම ව්‍යසනයට මුහුණදුන් [[දුම්රිය]], මෙරට [[කොළඹ]] සහ [[ගාල්ල]] නගර අතර ක්‍රියාත්මකව පැවැති මගී දුම්රියක් වූ අතර (මෙම දුම්රිය, සමුද්‍රදේවී දුම්රිය බවට සමහර තැන්හී සඳහන් වෙයි), එය මෙරට නිරිත දිග වෙරළට ආසන්නයෙන් ඇදී යන, මුහුදුබඩ දුම්රිය මග ඔස්සේ ධාවනය කෙරිණි.

==සිදුවීම==
2004 වසරේ නත්තල ආගමික සැමරුම යෙදී තිබුණු දිනට පසු එළැඹි උදුවප් පොහොය දින, එනම් දෙසැම්බර් 26 වැනිදා උදෑසන 6:55 ට පමණ, සුපුරුදු පරිදි මෙම දුම්රිය කොළඹ කොටුව දුම්රිය නැවතුම්පළින් ගමන් ආරම්භ කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී දුම්රිය තුල, ප්‍රවේශපත්‍ර සහිත මගීන් 1000-1500 අතර ප්‍රමාණයකුත්, ප්‍රවේශපත්‍ර රහිතව සිටි මගීන් නොදන්නා සංඛ්‍යාවකුත් සිටි බව සඳහන් වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite book|title=සුමත්‍රා-අන්දමන් අයිලන්ඩ්ස් එර්ත්ක්වේක් ඇන්ඩ් සුනාමි ඔෆ් ඩිසෙම්බර් 26, 2004: ලයිෆ්ලයින් පර්ෆෝර්මන්ස්|date=අගෝස්තු 2008|publisher=ASCE Press, Technical Council on Lifeline Earthquake Engineering|location=Reston, VA|isbn=978-0-7844-0951-0|url=http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147486137&amp;productid=5511|editor=Carl Strand and John Masek|access-date=2014-05-09|archive-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024115815/http://www.asce.org/Product.aspx?id=2147486137&amp;productid=5511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==සුනාමි රළ දුම්රියේ ගැටීම==
කොළඹ දුම්රිය නැවතුම්පළින් පිටත් වූ දුම්රිය, උදෑසන 9:30 පමණ වන විට [[තෙල්වත්ත]] අසල, [[පෑරලිය]] ග්‍රාමය ඔස්සේ ධාවනය වෙමින් පැවැතිණි. එම අවස්ථාව වන විට ගලා ආ පළමු සුනාමි රළ, වෙරළ තීරය යටකරමින් ගොඩ බිම දෙසට ගලා වුත් දුම්රිය හාත්පසද වට කර ගැනීම නිසා, දුම්රිය ධාවනය නතර කරන ලදී. මුහුදු රළ ගැටුනද දුම්රිය, පීලි මත නිරුපද්‍රිතව පවතීවි යැයි එහි සිටි සිය ගණනක් වූ මගීන් බලාපොරොත්තු වූවත්, ඊළඟ මොහොතේ පැමිණි විශාල සුනාමි රළ, දුම්රිය මැදිරි සහ අවට තිබූ ගස්කොලන්, නිවාස ආදියටද දැඩි හානි සිදුකරමින් රට තුලට ගලා යන ලදී. සුනාමි රළ පහර හේතුවෙන් ජලයෙන් පිරී ගොස් තිබූ දුම්රිය මැදිරි අටක සිටි පිරිස ඒ තුළම ගිලී මිය ගිය අතර, සමහරක් දෙනා ජල පහරේ ගසා ගෙන ආ සුන්බුන් වල ගැටීම නිසා මිය ගියහ. දැඩි රළ පහර නිසා ගැලවී ගිය සමහර දුම්රිය පෙට්ටි උඩුයටිකුරු වෙමින් ජල පහර සමග රට තුලට ගසා ගෙන ගිය අතර, දුම්රිය මාර්ගයටද රළ පහර නිසා දැඩි ලෙස හානි සිදුවී තිබුණි. මේ අවස්ථාවෙහි දුම්රියේ ගැටී තිබුණු සුනාමි රළ පහර, සාමාන්‍ය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 7.5 - 9 ත් පමණ උස් වූ රළ පහරක් බව පැවසෙයි.&lt;ref&gt;Ibid.&lt;/ref&gt;

==විපත්තියෙහි තරම==
[[File:Queen of the Sea rail disaster - Peraliya- map.jpg|thumb|right]]
සුනාමිය නිසා රටට සිදුවූ සමස්ථ හානියේ වපසරිය ඉතා විශාල වූ නිසා, ගුවනින් දැකගන්නා තුරු, එනම් පැය කිහිපයක් යන තුරුම දුම්රිය ඇත්තේ කොහේදැයි පිළිබඳව නිශ්චිත අදහසක් බලදාරීන්ට නොවූ බව පැවසෙයි. ප්‍රාදේශීයව පිහිටුවා තිබූ සියළුම හදිසි සේවාවන්ද, සුනාමිය හේතුවෙන් විනාශ වී ගොස් තුබූ නිසා, මෙම ප්‍රදේශ වෙත සහන සේවා පැමිණීමටද යම් කාලයක් ගතවූ බව සඳහන් වෙයි.

බලදාරීන් විසින් නිකුත් කල වාර්ථාවන්ට අනූව, දුම්රියේ සිටි මගීන්ගෙන් යම් සංඛ්‍යාවක් සිය දිවි ගලවා ගෙන තුබූ අතර, තවත් 1,700 ක පමණ පිරිසකට, සමහර විට 2,000, කට වඩා වැඩි පිරිසකට, මෙම අනතුර නිසා සිය ජීවිත අහිමි වී තිබුණි.

==මේවාද බලන්න==
*[[2004 සුනාමිය]]
*[[සුනාමි]]

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4132247.stm බීබීසී නිව්ස් රිපොර්ට්]
*[http://www.usatoday.com/news/world/2004-12-28-tsunami-train_x.htm යූඑස්ඒ ටුඩේ රිපෝර්ට්]
*[http://www.thingsasian.com/goto_article/article.3089.html ට්‍රැවලර්'ස් රිපෝර්ට්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121204200530/http://www.thingsasian.com/stories-photos/3177 |date=2012-12-04 }}
*[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4560598.stm බීබීසී වන් ඉයර් ඇනිවසරි]
*[http://www.abooda.com/feature/Peraliya.asp ශ්‍රී ලංකන් එකවුන්ට්]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424010130/http://www.abooda.com/feature/Peraliya.asp/ |date=2015-04-24 }}
*[http://www.peraliya.com/ පෑරලිය නිල වෙබ් අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918105102/http://www.peraliya.com/ |date=2012-09-18 }}
*[http://www.guardian.co.uk/tsunami/story/0,15671,1380501,00.html Steele, Jonathan. &quot;වන් ට්‍රේන්, මෝර් දෑන් 1,700 ඩෙඩ්.&quot;,] ''[[The Guardian]]''. 29 December 2004.
*[http://archives.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmHome.aspx ඩේලි මිරර් 26.12.2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303072039/http://archives.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmHome.aspx |date=2010-03-03 }}

{{Coord|6.169|N|80.091|E|region:LK_type:event_scale:50000|display=title}}

{{2004 railway accidents}}
{{Natural disasters in Sri Lanka}}

[[ප්‍රවර්ගය:2004 සුනාමිය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දුම්රිය අනතුරු]]</text>
      <sha1>0y7ai41phbhzabmbwqbg2hyafcilqzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>උතුරු ඉරාක ක්‍රියාන්විත (ජූනි 2014)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54049</id>
    <revision>
      <id>794336</id>
      <parentid>788689</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21769" sha1="hjn7gszfd3nr7nzlaflit8xjhblcd68" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව හමුදාමය ගැටුම
|conflict    = 2014 උතුරු ඉරාක ක්‍රියාන්විත (සිරියානු සිවිල් යුද්ධය, ඉරාකය වෙත ඔඩුදිවීම)
|partof      = [[ඉරාක ත්‍රස්තවාදය (එ.ජ. හමුදා ඉවත් කරගැනුමෙන් පසුව)|ඉරාක ත්‍රස්තවාදය]] සහ  [[සිරියානු සිවිල් යුද්ධය වෙතින් ඔඩුදිවීම]]
|image       = Territorial control of the ISIS.svg{{!}}border
|caption     = 2014 ජූනි වන විට අයිඑස්අයිඑස් විසින් පාලනය කෙරුනු භූමි ප්‍රදේශය (රතු පැහැයෙන්) හෝ ක්‍රියාත්මක වූ භූමි ප්‍රදේශය (පළාත්, තද රෝස පැහැයෙන්). ඉරාකයේ වර්තමාන හමුදාමය තත්ත්වය පිළිබඳ සිතියමක් සඳහා, [[සැකිල්ල:ඉරාක යුද්ධය විස්තරාත්මක සිතියම |මෙතැන]] බලන්න.
|date        = 5 ජූනි 2014{{spaced ndash}}වර්තමානය ({{වසර, මාස, සති හා දින වලින් වයස |month1=06|day1=5|year1=2014}})
|place       = [[නිනාවා පළාත |නිනාවා]], [[කර්කුක් පළාත |කර්කුක්]], [[සැලඩින් පළාත |සැලඩින්]] සහ [[දියාලා පළාත|දියාලා]] පළාත්
|result      = [[දැනට පවතින හමුදාමය ගැටුම් ලැයිස්තුව |දැනට පවතින]]
*අයිඑස්අයිඑස් සහ [[බාත් ආගම|බාත්]] පාක්ෂිකයන් විසින් උතුරු ඉරාකයේ සැලකිය යුතු භූමි ප්‍රමාණයන් අල්ලා ගෙන  [[ජෝර්දානය]] සහ [[සිරියාව]] හා සමගින් ඉරාකයේ සම්පූර්ණ බටහිර දේශ සීමාව යටතට ගන්නා ලදි&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-27979095|title=ඉරාක් ක්‍රයිසිස්: වෙයා නෙක්ස්ට් ඉන් ද ස්ට්‍රග්ල් ෆො ද කන්ට්‍රි?|publisher=බීබීසී|last=අර්බන්|first=මාක්|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbcseize&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-27966774|title=සුන්නි මිලිටන්ට්ස් 'සීස් ඉරාක්ස් වෙස්ටර්න් බෝර්ඩර් ක්‍රොසිංස්'|date=23 ජූනි 2014|publisher=බීබීසී}}&lt;/ref&gt;
* රජය විසින් ක්‍රියාත්මක කෙරුණු ප්‍රති-ක්‍රියාන්විතයන් වෙතින් බැග්ඩෑඩ් නගරයට උතුරින් සහ දේශ සීමාවට සමීප නගර කිහිපයක බලය යළි අල්ලා ගන්නා ලදි&lt;ref name=&quot;carrier&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.iraqinews.com/iraq-war/iraq-army-recaptures-salahuddin-cities-towns-isil/ |title=ඉරාක් ආමි රිකැප්චර්ස් සැලහුඩින් සිටීස් ඇන්ඩ් ටවුන්ස් ෆ්‍රොම් අයිඑස්අයිඑල් |publisher=Iraqinews.com |accessdate=27 ජූනි 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |url=http://www.cnn.com/2014/06/24/world/meast/iraq-crisis/ |title=ඉරාක් ගවර්න්මන්ට් ක්ලේම්ස් ගේන්ස් ඉන් ඇන්ටි-මිලිටන්ට් ෆයිට් |publisher=සීඑන්එන් |accessdate=27 ජූනි 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=ටොම්ලින්සන් |first=සයිමන් |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2666788/ISIS-takes-control-Iraqs-largest-oil-refinery-John-Kerry-seeks-help-Kurdish-kingmaker-overhaul-Maliki-government.html |title=ඉරාකි එයාර් ස්ට්‍රයික්ස් කිල් 19 ඉන් බැට්ල් ටු රික්ලේම් ලාජස්ට් ඔයිල් රිෆයිනරි ෆ්‍රොම් අයිඑස්අයිඑස්  |work=ඩේලිමේල් |date=23 ජූනි 2014 |accessdate=1 ජූලි 2014}}&lt;/ref&gt;
*[[කුර්දිස්තාන් ප්‍රාදේශීය රජය |කුර්දි]] බලකායන් විසින්  [[කර්කූක් පාලන ප්‍රදේශය|කර්කූක්]], උතුරු [[නිනාවා පළාත|නිනාවාහී]] සහ ඊසාන දිග [[දියාලා පාලන ප්‍රදේශය|දියාලා හී]]  කොටස් වල පාලන තතු කර ගනියි &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.sueddeutsche.de/politik/krise-im-irak-warum-die-kurden-die-grossen-gewinner-sind-1.2005824|title=Warum die Kurden die großen Gewinner sind|publisher=Süddeutsche zeitung|date=18 ජූනි 2014}}&lt;/ref&gt; 
*[[කාලිෆ් රාජ්‍යය|කාලිෆ් රාජ්‍යයක්]] ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි

|combatant1 = {{ධජසැරසිල්ල|ඉරාකය|23px}} '''[[ඉරාක ෆෙඩරල් රජය |ඉරාක රජය]]'''
* [[ඉරාක ආරක්ෂක හමුදා |ආරක්ෂක හමුදා]]
* [[ඉරාකයේ ෂීයා ඉස්ලාම් ආගම |ෂියා]] [[ඉරාකයේ පෞද්ගලික සටන් හමුදා |පෞද්ගලික සටන් හමුදා]]&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://uk.reuters.com/article/idUKKBN0EO0LF20140614?irpc=932|title=ඉරාක් සේස් ස්ලෝස් ඉස්ලමිස්ට් රෙබෙල් ඇඩ්වාන්ස්, රිගේන්ස් සම් ටෙරිටරි |author1=රහීම් සල්මන් |author2=අහ්මඩ් රෂීඩ්|date=14 ජූනි 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-27852832|title=ටෝනි බ්ලෙයාර්: 'වී ඩිඩ්න්ට් කෝස් ඉරාක් ක්‍රයිසිස්|publisher=බීබීසී|date=15 ජූනි 2014}}&lt;/ref&gt;
*{{ධජනිරූපක රූපය|Flag of Iraq Turkmen Front.svg}} [[ඉරාක ටර්කමියන් පෙරමුණ]]&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/story/201461812214954256 ඉන් පික්චර්ස්: ටෙන්ෂන් ඉන් කර්කූක්]{{මළ බැඳිය|date=ජූනි 2014}}&lt;/ref&gt;
*[[මහදි හමුදාව]]
*[[හිස්බුල්ලා]]
{{ධජයඅබැඳි|සිරියාව}}
*{{ධජනිරූපක රූපය|Flag of the Syrian Arab Air Force.svg}} [[සිරියානු ගුවන් හමුදාව]]&lt;ref name=&quot;syria&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=නබ්හාන් |first=අලි ඒ. |url=http://online.wsj.com/articles/sunni-rebels-take-complete-control-of-iraqs-largest-oil-refinery-1403605510 |title=සිරියන් වෝප්ලේන්ස් ස්ට්‍රයික් වෙස්ටර්න් ඉරාක්, කිලිං ඇට් ලීස්ට් 50 පීප්ල් |work=ද වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල් |accessdate=27 ජූනි 2014}}&lt;/ref&gt;

{{ධජයඅබැඳි|ඉරානය}}&lt;ref name=&quot;Guardian1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=ඉරාන් සෙන්ඩ්ස් ටෲප්ස් ඉන්ටු ඉරාක් ටු ඒඩ් ෆයිට් එගේන්ස්ට් අයිඑස්අයිඑස් මිලිටන්ට්ස් |url=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/14/iran-iraq-isis-fight-militants-nouri-maliki?CMP=fb_gu|work=ද ගාර්ඩියන් |date=14 ජූනි 2014}}&lt;/ref&gt;
*[[ගොනුව:Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|25px]] [[ඉස්ලාමීය විප්ලවය ආරක්ෂකයන්ගේ යුද්ධ හමුදාව |අයිආර්ජීසී]]&lt;ref name=&quot;wsjIRGC&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|last=ෆස්සිහි |first=ෆාර්නාස් |url=http://www.europe.wsj.com/articles/islamist-rebels-vow-to-march-on-iraqs-capital-1402562192?mod=article_next&amp;ref=/mideast |title=ඉරාක් ස්ක්‍රැම්බල්ස් ටු ඩිෆෙන්ඩ් බැග්ඩෑඩ් |work=ද වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල් |date=12 ජූනි 2014 |accessdate=27 ජූනි 2014}}&lt;/ref&gt;
**[[කොඩ්ස් බලකාය]]
*{{ධජයඅබැඳි|එක්සත් ජනපද }}&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.flightglobal.com/news/articles/iraq-regains-fighter-power-with-f-16iq-delivery-400140/ |title=ඉරාක් රිගේන්ස් ෆයිටර් පවර් විත් එෆ්-16අයිකිවු ඩිලිවරි – 6/5/2014 |publisher=ෆ්ලයිට්ග්ලෝබල් |accessdate=27 ජූනි 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
*{{ධජයඅබැඳි|රුසියාව}} &lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2014/06/28/sukhoi/ В Ирак прибыла партия российских истребителей «Сухой»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20140628/1013991769.html Первая партия истребителей &quot;Сухой&quot; прибыла в Ирак]&lt;/ref&gt;
----
{{ධජයඅබැඳි|ඉරාක කුර්දිස්තානය}}
* [[පේෂ්මාර්ගා]]&lt;ref name=&quot;peshmerga&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last1=වැන් හෙයුවෙලන් |first1=බෙන්|title=එම්ඩ් ටර්මොයිල්, ඉරාක්ස් කුර්ඩිෂ් රීජන් ඊස් ලෙයිං ෆවුන්ඩේෂන් ෆෝ ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට් ස්ටේට් |url=http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/amid-turmoil-iraqs-kurdish-region-is-laying-foundation-for-independent-state/2014/06/12/c1f22d7c-f26a-11e3-bf76-447a5df6411f_story.html|website=වොෂිංටන් පෝස්ට්|quote=&quot;Kurdistan's military forces ... have taken over many of the northernmost positions abandoned by the national army, significantly expanding the zone of Kurdish control... &quot;In most places, we aren't bothering them [ISIS], and they aren't bothering us – or the civilians,&quot; said Lt. Gen. Shaukur Zibari, a pesh merga commander.&quot;|accessdate=13 ජූනි 2014}}&lt;/ref&gt;
|combatant2  = {{ධජසැරසිල්ල|ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය |23px}} [[ඉරාකයේ සහ ලෙවන්තයේ ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය| ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය]]&lt;ref name=&quot;newname&quot;&gt;http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/isis-declares-new-islamic-state-in-middle-east-with-abu-bakr-albaghdadi-as-emir-removing-iraq-and-syria-from-its-name-9571374.html&lt;/ref&gt; 

}}

&lt;!--LEAD BEGINS HERE--&gt;
2013 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඇතිවූ ගැටුම් වලින් අනතුරුව, [[ඉරාකයේ සහ ලෙවන්තයේ ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය]] (අයිඑස්අයිඑස්; සමහරවිට අයිඑස්අයිඑල්) සහ එය වටා පෙලගැසුනු බලකායන් විසින්, 2014 ජූනි මාසයෙහිදී  [[ඉරාක රජය|ඉරාක රජයට]] එරෙහිව, උතුරු [[ඉරාකය|ඉරාකයෙහිදී]] ප්‍රධාන ක්‍රියාන්විතයක් අරඹන ලදි. 

==ක්‍රියාන්විතය==
===යළි-ඇරඹුනු ත්‍රස්තවාදී ප්‍රගමනය===
ජූනි 15 දිනයේ අගභාගයේදී, පුනරාගත පහරදීම් වලින් පසුව, නක්ෂබන්දි හමුදාව සහ හිටපු බාත්වරුන් විසින් ප්‍රාථමික ලෙසින් මෙහෙයවුනු ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරයක් තුලින්, [[ටා ලා ෆර්]] සහ එහි අසබඩ වූ ගුවන් කඳවුර අල්ලා ගත්හ&lt;ref&gt;[http://www.businessinsider.com/saddam-husseins-old-party-is-behind-iraq-chaos-2014-6 සදාම් හුසේන්ස් ඕල්ඩ් පාර්ටි ඊස් බිහයින්ඩ් ඉරාක් කෙයෝස්]&lt;/ref&gt; ස්ථානය ආරක්ෂකළ පිරිස, බෙහෙවින් ෂියා [[ඉරාක ටර්කමියන්වරු |ටර්කමියන්වරු]] සහ මොසල් වෙතින් පසුබසිමින් සිටි සොල්දාදුවන් වෙතින් සමන්විත වූ අතර, ඔවුහු කුර්දි-පාලනය යටතැති භූමි භාගය වෙතට පැන ගත්හ.&lt;ref name=&quot;TalAfar&quot;&gt;{{Citation |title=අයිඑස්අයිඑස් ටේක්ස් කන්ට්‍රෝල් ඔෆ් ටා ලා ෆර් |url=http://www.longwarjournal.org/threat-matrix/archives/2014/06/isis_takes_control_of_tal_afar.php |access-date=2014-06-27 |archive-date=2014-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017003344/http://www.longwarjournal.org/threat-matrix/archives/2014/06/isis_takes_control_of_tal_afar.php }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.dnaindia.com/world/report-advancing-isil-militants-seize-northwest-iraq-town-in-heavy-battle-1995812 ඇඩ්වාන්සිං  අයිඑස්අයිඑල් මිලිටන්ට්ස් සීස් නෝර්ත්වෙස්ට් ඉරාක් ටවුන් ඉන් හෙවි බැට්ල්]&lt;/ref&gt;ටා ලා ෆර් සඳහා සටනෙහිදී, සටන්කාමින් 18 දෙනෙකු මිය ගිය අතර ත්‍රස්තවාදීන් විසින් නගරයට ෂෙල් ප්‍රහාර එල්ල කිරීම නිසා ජනයා දසදෙනෙක් මිය ගියහ. &lt;ref&gt;{{Citation |title=ඉරාක් හිට්ස් මිලිටන්ට්ස් ඇන්ඩ් 'රිගේන්ස් ග්‍රවුන්ඩ්' |url=http://www.3news.co.nz/Iraq-hits-militants-and-regains-ground/tabid/417/articleID/348708/Default.aspx |access-date=2014-06-27 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714150944/http://www.3news.co.nz/Iraq-hits-militants-and-regains-ground/tabid/417/articleID/348708/Default.aspx }}&lt;/ref&gt; ප්‍රාදේශීය ආරක්ෂක සේනාංකය වෙත අධික හානි සිදුවූ නමුදු, අපාතිකයන් සංඛ්‍යාව පිළිබඳ අවබෝධයක් නොමැත. &lt;ref name=&quot;postphotos&quot;&gt;{{Citation |title=මිලිටන්ට්ස් පෝස්ට් ෆෝටෝස් ඔෆ් මෑස් කිලිං ඉන් ඉරාක් |url=http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/militants-post-images-of-mass-killing-in-iraq/2014/06/15/33455d56-f477-11e3-a43f-0dc88bbee9bb_story.html |access-date=2014-06-16 |archive-date=2014-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140616103838/http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/militants-post-images-of-mass-killing-in-iraq/2014/06/15/33455d56-f477-11e3-a43f-0dc88bbee9bb_story.html }}&lt;/ref&gt; ටා ලා ෆර් හිදී, මේජර් ජනරාල් අබු අල්-වලීඩ් අත් අඩංගුවට පත් වූ බවට විවරණය කෙරුණු නමුදු, රාජ්‍ය රූපවාහිනියෙහි පෙනී සිටි ඔහු පසුව මෙය ප්‍රතික්ෂේප කළේය. &lt;ref name=&quot;volunteers&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/2014/06/17/world/middleeast/iraq.html සුන්නි රෙබෙල්ස් ඉන් ඉරාක් කිල් ෂියාටි වොලන්ටියර්ස් ඇන්ඩ් සීස් නිව් සිටි]&lt;/ref&gt; අත්අඩංගුවට පත් සොල්දාදුවන් 1,000–1,700 පමණ ජීවිතක්ෂයට පත් කළ බවට, කැරැළිකරුවන් විසින් මෙම දිනය තුලදී කියා පෑ අතර, හමුදාව කියා පෑවේ පෙර පැය 24 තුලදී ගුවන් හමුදාව විසින් සටන්කාමීන් 279 ක් මරා දැමූ බවයි. &lt;ref name=&quot;BBCJUNE15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;persist&quot;&gt;[http://www.post-gazette.com/news/world/2014/06/16/Rebel-gains-persist-in-Iraqi-north/stories/201406160114 රිබෙල් ගේන්ස් පර්සිස්ට් ඉව් ඉරාකි නෝර්ත්]&lt;/ref&gt; ජීවිත්ෂයට පත් කිරීම් පිළිබඳ විඩියෝවන් විශ්ලේෂණය කළ හමුදා විශේෂඥයින් විසින් සනාථ කෙරුණේ අවම වශයෙන් සොල්දාදුවන් 170 ක් හෝ මරාදැමුණු බවයි.&lt;ref name=&quot;postphotos&quot; /&gt;

ජූනි 15 දින වන විට [[දියාලා පළාත]] වෙත තවදුරටත් ප්‍රගමනයවූ අයිඑස්අයිඑස් කණ්ඩායම,  [[බැග්ඩෑඩ්]] නගරයට ඊසාන දිගින්වූ [[අද්හයිම්]]හී ගම්මාන දෙකක පාලනය තමන් සතු කර ගත්හ. &lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2014/06/15/world/meast/iraq-photos-isis/index.html?hpt=hp_t1 ටෙර්ෆයිං එක්සිකියුෂන් ඉමේජර්ස් ඉන් ඉරාක්; යූ.එස්. එම්බසි ඉන් බැග්ඩෑඩ් රීලොකේට්ස් සම් ස්ටාෆ්]&lt;/ref&gt; ඊළඟ දිනයෙහිදී, සමාරා නගරයට දකුණින්වූ පෙදෙසෙහිදී ඔවුන්ගේ රථ සමූහය වෙත අයිඑස්අයිඑස් විසින් සැඟව සිට පහර දීම නිසා,  28–29 ගණනක් ඉරාක ෂියා  ස්වේච්ඡා සටන්කාමීන් පිරිසක් මිය ගියහ. මේ අතර, හමුදාව කියා සිටියේ බැග්ඩෑඩයට බටහිරෙන් සහ දකුණෙන් වූ ප්‍රදේශ වලදී ත්‍රස්තවාදීන් 56 දෙනෙකු මරා දැමූ අතර,&lt;ref name=&quot;volunteers&quot;/&gt; දියාලා පළාතේ සටන් වලදී සටන්කාමින් 29 දෙනෙකු සහ සොල්දාදුවන් අටදෙනෙකු මිය ගිය බවත්ය. සොල්දාදුවන් කිහිප දෙනෙකුද අත්අඩංගුවට පත් වූහ. &lt;ref&gt;[http://www.dailysabah.com/mideast/2014/06/16/iraqi-army-kills-isis-militants-in-eastern-iraq ඉරාකි ආර්මි කිල්ස් අයිඑස්අයිඑස් මිලිටන්ට්ස් ඉන් ඊස්ටර්න් ඉරාක්]&lt;/ref&gt;  පළමු ඉරානියානු සොල්දාදුවාද මිය ගියේය. &lt;ref&gt;[http://online.wsj.com/articles/iranian-quds-force-soldier-killed-in-iraq-fighting-sunni-extremists-1402943891?mod=_newsreel_5 ඉරානියන් කුඩ්ස් ෆෝර්ස් සෝල්ජර් කිල්ඩ් ඉන් ඉරාක් ෆයිටිං සුන්නි එක්ස්ට්‍රීමිට්ස්]&lt;/ref&gt;

ජූනි 26 වන දින උදයෙහි, සටන්කාමීන් විසින් [[මන්සූර්යත් අල්-ජබල්]] නගරය අල්ලා ගත් අතර, එය ස්වභාවික වායු ලිං සතරක් පවතින භූමි ප්‍රදේශයකි.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/news/world/militants-take-iraqi-gas-field-town-reports-of-syria-strikes-on-isis-1.1846180 මිලිටන්ට්ස් ටේක් ඉරාකි ගෑස් ෆීල්ඩ් ටවුන්, රිපෝර්ට්ස් ඔෆ් සිරියා ස්ට්‍රයික්ස් ඉන් අයිඑස්අයිඑස්]&lt;/ref&gt;

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}}</text>
      <sha1>hjn7gszfd3nr7nzlaflit8xjhblcd68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජිබ්‍රෝල්ටාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54801</id>
    <revision>
      <id>794373</id>
      <parentid>731826</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14475" sha1="aqm13s14jkew8mbmlukdz77nyuvffd4" xml:space="preserve">{{පිළිබඳ|බ්‍රිතාන්‍ය  පාරසමුද්‍ර බලප්‍රදේශය }}

{{තොරතුරුකොටුව රට
|conventional_long_name = ජිබ්‍රෝල්ටාව
|common_name = ජිබ්‍රෝල්ටාව
|image_flag = Flag of Gibraltar.svg
|image_coat = Coat of arms of Gibraltar1.svg
|symbol_width = 75px
|image_map = EU-Gibraltar (pre-Brexit).svg
|map_caption = {{සිතියම් සටහන |location_color=තද කොළ|country={{තදකුරුනොවේ|ජිබ්‍රෝල්ටාව}}|region=යුරෝපය |region_color=තද අළු |subregion= [[යුරෝපියානු සංගමය]] |subregion_color=කොළ}}
|image_map2 = Gibraltar map-en-edit2.svg
|map2_width = 250px
|map_caption2 = ජිබ්‍රෝල්ටාවේ සිතියම
|national_motto = {{ස්වදේශීය නම |la|&quot;මොන්ටිස් ඉන්සිග්නියා කල්පේ&quot;|italics=off}}&lt;br /&gt;{{කුඩා|&quot;ජිබ්‍රෝල්ටා පාෂාණයේ විහ්නය&quot;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් | url =https://www.gibraltar.gov.gi/national-symbols| title =නැෂනල් සිම්බල්ස් |publisher =Gibraltar.gov.gi| accessdate = 21 ජූනි 2013}}&lt;/ref&gt;}}
|national_anthem = &quot;[[ගෝඩ් සේව් ද ක්වීන්]]&quot; {{කුඩා|(නිල)}}&lt;br /&gt;&quot;[[ජිබ්‍රෝල්ටා ගීය]]&quot; {{කුඩා|(දේශීය)}}&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gi.html |title=ජිබ්‍රෝල්ටා: නැෂනල් ඇන්තම් |work=[[සීඅයිඒ වර්ල්ඩ් ෆැක්ට්බුක්]] |publisher=[[මධ්‍යම රහස් තොරතුරු කාර්යාංශය]] |accessdate=25 සැප්තැම්බර් 2011 |quote=නැෂනල් ඇන්තම්: නේම්: &quot;ජිබ්‍රෝල්ටා ඇන්තම් &quot; . . . නෝට්:ඇඩොප්ටඩ් 1994; සර්ව්ස් ඈස් අ ලෝකල් ඇන්තම්; ඈස් අ ටෙරිටරි ඔෆ් දි යුනයිටඩ් කිංඩම්, &quot;ගෝඩ් සේව් ද ක්වීන්&quot; රිමේන්ස් ඔෆීෂියල් ( {{si}} ජාතික ගීය: නම: &quot;ජිබ්‍රෝල්ටා ගීය &quot; . . . සටහන: 1994දී අපත්‍යකෘත කෙරිණි;දේශීය ගීයක් ලෙසින් මෙහෙ කරයි; එත්සත් රාජධානියේ බලප්‍රදේශයක් ලෙසින්, &quot;ගෝඩ් සේව් ද ක්වීන්&quot; යන්න නිල ගීය ලෙසින් පවතියි) (බලන්න එක්සත් රාජධානිය)}}&lt;/ref&gt;
|status = {{නොඑතුම|[[බ්‍රිතාන්‍ය පාරසමුද්‍ර බලප්‍රදේශ | බ්‍රිතාන්‍ය පාරසමුද්‍ර බලප්‍රදේශය]]}}
|official_languages = [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව |ඉංග්‍රීසි]]
|languages_type = කථන භාෂා
|languages = {{තිරස්ලැයිස්තුව |[[ස්පාඤ්ඤ භාෂාව |ස්පාඤ්ඤ]] |[[යනීතෝ]]}}
|capital = ජිබ්‍රෝල්ටා
|latd=36 |latm=8 |latNS=N |longd=5 |longm=21 |longEW=W
|largest_settlement_type = දිස්ත්‍රික්කය&lt;br /&gt;{{තදකුරුනොවේ|(ජනගහනය පරිදී)}}
|largest_settlement = [[වෙස්ට්සයිඩ් (ජිබ්‍රෝල්ටාව)| වෙස්ට්සයිඩ්]]
|ethnic_groups = {{බුලට් නොයෙදූ ලැයිස්තුව |[[ ජිබ්‍රෝල්ටානු ජනයා | ජිබ්‍රෝල්ටානු]]&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; |අනෙකුත්  බ්‍රිතාන්‍ය |[[මාග්‍රබීවරු]] |[[ඉන්දියානු ජනයා |ඉන්දියානු]]}}
|demonym = [[ජිබ්‍රෝල්ටානු ජනයා | ජිබ්‍රෝල්ටානු]]
|government_type = [[ව්‍යවස්ථානුකූල රාජාණ්ඩුව]] යටතේ  [[නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය | නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී]] [[පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය |පාර්ලිමේන්තු]] [[පරායත්ත බලප්‍රදේශය |පාරයත්තතාව]] 
|leader_title1 = [[එක්සත් රාජධානියේ රාජාණ්ඩුව |රජ]]
|leader_name1 = [[දෙවන එලිසබෙත් රැජින]]
|leader_title2 = [[ජිබ්‍රෝල්ටාවේ ආණ්ඩුකාරවරයා | ආණ්ඩුකාරවරයා]]
|leader_name2 = {{නොඑතුම|[[ජේම්ස් ඩට්න් (රාජකීය නාවික නිලධාරියා)|ශ්‍රීමත් ජේම්ස් ඩට්න්]]}}
|leader_title3 = [[ජිබ්‍රෝල්ටාවේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා | ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා]]
|leader_name3 = [[ෆබියන් පිකාඩෝ]]
|leader_title3 = [[ජිබ්‍රෝල්ටාවේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා | ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා]]
|leader_name3 = [[ෆබියන් පිකාඩෝ]]
|area_rank = 241වන
|area_magnitude = 1 E6
|area_km2 = 6.8
|area_sq_mi = 2.6 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|percent_water = 0
|population_estimate = 30,001  &lt;!-- Source: https://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/2013/Abstract_of_Statistics_2012.pdf --&gt;
|population_estimate_rank = 222වන
|population_estimate_year = 2012
|population_census =
|population_census_year = 2011
|population_density_km2 = 4,328
|population_density_sq_mi = 11,320 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank = 5වන
|GDP_PPP = £1&amp;nbsp;බිලියන
|GDP_PPP_rank =
|GDP_PPP_year = 2011
|GDP_PPP_per_capita = £27,468
|GDP_PPP_per_capita_rank = අ/නැ
|sovereignty_type = [[ජිබ්‍රෝල්ටාවේ ඉතිහාසය |භුමි සංස්ථානය]]
|established_event1 = [[ජිබ්‍රෝල්ටාව අත්පත් තර ගැනුම |අත්පත් කර ගති]]
|established_date1 = 4 අගෝස්තු 1704&lt;ref name=&quot;New Style&quot;&gt;ජිබ්‍රෝල්ටාව අත්පත් කරගත්තේ  1704 ජූලි 24 දිනදී [[පැරණි ශෛලිය]] හෝ 1704 අගෝස්තු 4 දිනදීය  [[නව ශෛලිය]].&lt;/ref&gt;
|established_event2 = [[යුට්‍රැක්ට් ගිවිසුම |පවරාදුනි]]
|established_date2 = 11 අප්‍රේල් 1713&lt;ref&gt;ගිවිසුම අත්සන් තැබුවේ 1713 මාර්තු 31 දිනදී  [[පැරණි ශෛලිය]] හෝ  1713 අප්‍රේල් 11 [[නව ශෛලිය]] දිනදීය.&lt;/ref&gt;
|established_event3 = [[ජිබ්‍රෝල්ටා ජාතික දිනය |ජාතික දිනය]]
|established_date3 = 10 සැප්තැම්බර්
|Gini_year = |Gini_change =  &lt;!--increase/decrease/steady--&gt; |Gini =  &lt;!--number only--&gt; |Gini_ref = |Gini_rank =
|HDI_year = 2008
|HDI_change =  &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
|HDI = 0.961 &lt;!--number only--&gt;
|HDI_ref = &lt;ref&gt;[http://www.unescap.org/pdd/publications/workingpaper/wp_09_02.pdf ෆිලිං ගැප්ස්  ඉන් ද හියුමන් ඩිවලප්මන්ට් ඉන්ඩෙක්ස්], එක්සත් ජාතීන් ESCAP, පෙබරවාරි 2009&lt;/ref&gt;
|HDI_rank = 20වන
|currency = [[ජිබ්‍රෝල්ටා පවුම]] ([[පවුම ලකුණ |£]])&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt;
|currency_code = GIP
|country_code = {{තිරස්ලැයිස්තුව |[[ අන්තර්ජාල TLD ලැයිස්තුව|.gi]] |[[ISO 3166-1 alpha-2|GI]] |[[ISO 3166-1 alpha-3|GIB]] |[[ISO 3166-1 numeric|292]] |[[ FIFA රටේ කේත ලැයිස්තුව |GBZ]]}}
|time_zone = [[මධ්‍යම යුරෝපියානු වේලාව |CET]]
|utc_offset = +1
|time_zone_DST = [[මධ්‍යම යුරෝපියානු ගිම්හාන වේලාව |CEST]]
|utc_offset_DST = +2
|date_format = dd/mm/yyyy
|drives_on = දකුණ&lt;sup&gt;d&lt;/sup&gt;
|calling_code = [[+350]]&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;
|patron_saint = {{බුලට් නොයෙදූ ලැයිස්තුව |[[ක්ලෙයවූ හී බර්නාර්ඩ්]] |[[යුරෝපයේ අප ස්වාමිදුව]]}}
|cctld = [[.gi]]&lt;sup&gt;f&lt;/sup&gt;
|footnote_a = [[ජේනොවා|ජේනොවාසී]], [[මෝල්ටානු ජනයා |මෝල්ටානු]], [[පෘතුගීසි ජනයා |පෘතුගීසි]] සහ [[ස්පාඤ්ඤ ජනයා |ස්පාඤ්ඤ]] සම්භවයන් මිශ්‍රණයක්.

}}


'''ජිබ්‍රෝල්ටාව''' යනු,  [[අයිබීරියානු අර්ධද්වීපය|අයිබීරියානු අර්ධද්වීපයෙහි]] දතුණු කෙලවරෙහි,  [[මධ්‍යධරණි මුහුද|මධ්‍යධරණි මුහුදට]] පිවිසුමෙහි පිහිටි, [[බ්‍රිතාන්‍ය පාරසමුද්‍ර බලප්‍රදේශ |බ්‍රිතාන්‍ය පාරසමුද්‍ර බලප්‍රදේශයකි]].&lt;ref&gt;'''[[Dictionary.com|ශබ්දකෝෂ ආශ්‍රය]]''': [http://dictionary.reference.com/browse/Gibraltar ජිබ්‍රොල්ටා]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[TheFreeDictionary.com|ද ෆ්‍රී ඩික්ෂනරි]]''': [http://www.thefreedictionary.com/Gibraltar ජිබ්‍රෝල්ටා]&lt;/ref&gt; 

ඉංග්‍රීසි-ලන්දේසි හමුදා බලකායක් විසින්,   1704 වසරෙහි, [[ස්පාඤ්ඤ සිංහාසනයට අනුප්‍රාප්ති යුද්ධය]] තුලදී,     [[හබ්ස්බර්ග්]] ව්‍යාජකයා  වෙනුවෙන්,  [[ස්පාඤ්ඤය]]  වෙතින් [[ජිබ්‍රෝල්ටාව අත්පත් කරගැනුම |ජිබ්‍රෝල්ටාව අත්පත් කර ගත්හ]]. මෙම භූමිප්‍රදේශය ඉක්බිතිව  &quot;නිත්‍ය වශයෙන්&quot;  බ්‍රිතාන්‍යයට පවරා දුන්නේ, 1713 වසරෙහි [[යුට්‍රැක්ට් ගිවිසුම]] යටතෙහිය. [[රාජකීය නාවුක හමුදාව]] සඳහා එය වැදගත් ප්‍රධාන කඳවුරක් විය; අද එහි ආර්ථිකය පදනම්ව ඇත්තේ සංචාරක කර්මාන්තය, මාර්ගගත සූදුව, මූල්‍ය සේවා සහ, නාවික කටයුතු මතය. &lt;ref name=&quot;FCO&quot;&gt;[http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/gibraltar?profile=economy කන්ට්‍රි ප්‍රොෆයිල්ස්: ජිබ්‍රෝල්ටා] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513205312/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/gibraltar?profile=economy |date=2011-05-13 }}, [[විදේශ සහ පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල කාර්යාලය]], 6 මැයි 2010; සම්ප්‍රෙව්ශය 15 May 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maec&quot;&gt;{{es නිරූපකය}} [http://www.maec.es/subwebs/embajadas/londres/es/menuppal/gibraltar/Paginas/LacuestiondeGibraltar.aspx ඉන්ෆෝර්මේ සෝබ්රේ ල කොස්තියොන් දේ හිව්ලර්තාර්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325220954/http://www.maec.es/subwebs/embajadas/londres/es/menuppal/gibraltar/Paginas/LacuestiondeGibraltar.aspx |date=2010-03-25 }}, ස්පාඤ්ඤ විදේශ අමාත්‍යාංශය.&lt;/ref&gt;

[[එංගලන්ත-ස්පාඤ්ඤ සම්බන්ධතා]] කෙරෙහි, ජිබ්‍රෝල්ටාවේ ස්වෛරීත්වය ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදී කාරණයක් වන්නේ,   ස්පාඤ්ඤය විසින් [[ජිබ්‍රෝල්ටාවේ විතර්කීය තත්ත්වය | බලප්‍රදේශයට  උරුමය ප්‍රකාශ කරන]] හෙයිනි. &lt;ref name=&quot;Maec&quot; /&gt; [[ජිබ්‍රෝල්ටා ස්වෛරීත්ව ජනමත විමසුම, 1967|1967 ජනමත විමසුමෙහිදී ]] සහ  [[ජිබ්‍රෝල්ටා ස්වෛරීත්ව ජනමත විමසුම, 2002|යළිත් 2002දී]], ජිබ්‍රොල්ටානුවෝ අතිමහත් ලෙසින්,   ස්පාඤ්ඤ ස්වෛරීත්ව යෝජනා ප්‍රතික්ෂේප කළහ. [[ජිබ්‍රෝල්ටා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා ආඥාව 2006|2006 වසරෙහි ජිබ්‍රෝලටා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව]] ප්‍රකාර, ජිබ්‍රෝල්ටාව විසින් ස්වයං-පාලනයක් සිදු  කරන මුත්, ආරක්ෂාව සහ විදේශ සබඳතා වැනි සමහරක් බලතල, එරා රජයෙහි වගකීම ලෙසින් පවතියි.

== ආශ්‍රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}</text>
      <sha1>aqm13s14jkew8mbmlukdz77nyuvffd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අවිස්සාවේල්ල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55473</id>
    <revision>
      <id>794434</id>
      <parentid>653598</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35977-49</username>
        <id>79611</id>
      </contributor>
      <comment>සීතාවකපුර නගර සභාවේ නිල වෙබ් අඩවියෙහ් සබැඳිය එක්කරන ලදී.</comment>
      <origin>794434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2530" sha1="3pkdmcfv64snry96ceoi4x9dd1im8an" xml:space="preserve">{{දියුණු කරන්න}}
{{Infobox settlement
| name              = '''අවිස්සාවේල්ල&lt;br&gt;( සීතාවකපුර )''' 
| settlement_type   = [[නගරය]]
| image_skyline     = 
| pushpin_map       = Sri Lanka
| subdivision_type  = [[රට]]
| subdivision_name  = {{flag|ශ්‍රී ලංකාව}}
| subdivision_type2 = [[පළාත]]
| subdivision_name2 = [[බස්නාහිර පළාත]]
| subdivision_type3 = [[දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name3 = [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ]]
| government_type   = 
| leader_title      = 
| leader_name       = 
| unit_pref         = [[Metric system|Metric]]
| area_footnotes    = 
| area_total_km2    =
| area_land_km2     = 
| area_water_km2    = 
| population_as_of  = 2010
| population_note   = 
| population_total  = 25,447
| timezone          = [[Time zone#UTC .2B 6.2C F|Sri Lanka Standard Time Zone]]
| utc_offset        = +5:30
| timezone_DST      = 
| utc_offset_DST    = 
| coordinates       = {{coord|6|57|11|N|80|13|06|E|region:LK|display=inline,title}}
}}

'''අවිස්සාවේල්ල''' ( සීතාවකපුර ) ({{en|Avissawella}}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[බස්නාහිර පළාත|බස්නාහිර පළාතේ]] [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටි නගරයකි. [https://seethawakapura.uc.gov.lk/ සීතාවකපුර නගර සභාව][http://www.seethawakapura.uc.gov.lk/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310081629/http://www.seethawakapura.uc.gov.lk/index.html |date=2016-03-10 }} මගින් පාලනය වේ.

කොළඹ නගරයේ සිට කිලොමිටර 59 පමණ දුරින් කොළඹ රත්නපුර A4 මාර්ගය ආශ්‍රිතව නගරය පිහිටා ඇත.  සම්පූර්ණ ජනගහනය ( වසර 2010 දි ) 25,447 ක් විය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ නගර ලැයිස්තුව]]
*[[අවිස්සාවේල්ල මැතිවරණ කොට්ඨාශය]]

{{ශ්‍රී ලංකාවේ නගර}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන]]</text>
      <sha1>3pkdmcfv64snry96ceoi4x9dd1im8an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පෝලන්ත ජාතියට එරෙහි නාසි අපරාධ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58056</id>
    <revision>
      <id>794417</id>
      <parentid>740267</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11735" sha1="iy5oos5fax178xmbm0lu5qs0bdrczik" xml:space="preserve">පෝලන්ත රජයට අනුබද්ධිත[[ජාතික අනුස්මරණ ආයතනය| ජාතික අනුස්මරණ ආයතනයේ]] (IPN) ඇස්තමේන්තු පරිදී,&lt;ref name=&quot;Materski/Szarota&quot;&gt;වොයිජක් මටර්ස්කි, ටෝමස් සාරෝටා (2009), {{වේබැක් |date=20120323161233 |url=http://niniwa2.cba.pl/polska_1939_1945.htm |title=Polska 1939-1945. Straty Osobowe i Ofiary Represji pod Dwiema Okupacjami (අධිවාස දෙක යටතේ මිනිස් ජීවිත අහිමිවීම් සහ මර්දනයන්හී වින්දිතයෝ)}}. සම්ප්‍රවේශය මාර්තු 13, 2013. ''Quote:'' Łączne straty śmiertelne ludności polskiej pod okupacją niemiecką oblicza się obecnie na ok. 2 770 000. වර්තමාන ඇස්තමේන්තුව වන්නේ ජර්මානුඅධිවාසය නිසා දළ වශයෙන් වින්දිතයෝ 2,770,000 බවයි. මෙය, පූර්ව-යුද්ධ පෝලන්තයේ වාර්ගික පෝලන්ත ජාතික මිලියන 24.4 වෙතින්  11.3% ක්  විය.&lt;/ref&gt; '''පෝලන්ත ජාතියට එරෙහි ජර්මානු නාසි අපරාධ''' විසින්, [[වාර්ගික පෝලන්ත ජාතිකයෝ|වාර්ගික පෝලන්ත ජාතික]] ජීවිත  මිලියන 2.77 ක්  සහ [[පෝලන්ත යුදෙව්වෝ|පෝලන්ත යුදෙව්]] ජීවිත මිලියන  2.7 සිට 2.9 දක්වා ප්‍රමාණයක් බිලිගෙන ඇත. &lt;ref name=&quot;Materski/Szarota-2&quot;&gt; වොයිජක් මටර්ස්කි, ටෝමස් සාරෝටා (2009), {{වේබැක් |date=20120323161233 |url=http://niniwa2.cba.pl/polska_1939_1945.htm |title=Polska 1939-1945. Straty Osobowe i Ofiary Represji pod Dwiema Okupacjami}}. ''Quote:'' Liczba Żydów i Polaków żydowskiego pochodzenia, obywateli II Rzeczypospolitej, zamordowanych przez Niemców sięga 2,7- 2,9 mln osób. යුදෙව් වින්දිතයන් ප්‍රමාණය, මිලියන 2,7–2,9 දක්වා යැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇත. පූර්ව-යුද්ධ පෝලන්තයේ ජීවත්වූ මිලියන3.3 යුදෙව්වන්ගෙන් මෙය  90% පමණ විය.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;සටහන: [[යුක්‍රේනියානුවෝ|යුක්‍රේනියානු]] සහ [[බෙලරුසියානුවෝ|බෙලරුසියානු]] වාර්ගික කණ්ඩායම් වලට අයත්වූ පෝලන්ත පුරවැසියන්හට වූ හානි,  IPN සංඛ්‍යාවන්හී අඩංගු වී නොමැත. උද්ධරණය: ''Straty ludności państwa polskiego narodowości ukraińskiej i Białorusini są trudne do wyliczenia''. පරිවර්තනය: මෙම හානි නිරවද්‍ය ලෙසින් ඇස්තමේන්තු කිරීම දුෂ්කරය. සෝවියට් අධිවාසය තුලදී සිදුවූ අමතර හානි 150,000 ප්‍රමාණයක්ද උද්ධෘත සංඛ්‍යාවන්හී ඇතුළත් නොවේ. ''උද්ධරණය: pod okupacją sowiecką zginęło w latach 1939-1941, a następnie 1944-1945 co najmniej 150 tys.'' එලෙසම, [[වොලීනියා සහ නැගෙනහිර ගැලීසියා තුල පෝලන්ත ජාතිකයන් සමූලඝාතනය| වොලීනියා සහ නැගෙනහිර  ගැලීසියා තුල යුක්‍රේනියානු පෝලන්ත ජාතිකයන් සමූලඝාතනයෙහි]] වින්දිතයෝද IPN සංඛ්‍යාවන්හී අඩංගු නොවෙති. ''උද්ධරණය: Do tych strat należy doliczyć ponad 100 tys. Polaków pomordowanych w latach 1942-1945 przez nacjonalistów ukraińskich w tym na samym Wołyniu ok. 60 tys. osób.'' පරිවර්තනය: වොලීනියා සහ නැගෙනහිර  ගැලීසියා තුල සඹුලඝාතන තුලදී,  1942-1945 වසර වලදී ඝාතනය කෙරුණු පෝලන්ත ජාතිකයන්  100,000 සහ වොලීනියා තුල ඝාතනය කෙරුණු  60,000 පමණ දෙනා මෙම හානි වලට ඇතුළත් විය යුතුය.&lt;/ref&gt; [[අධිවාසී පෝලන්තයේ වූ මහා සංහාරය|අධිවාසී පෝලන්තයේ වූ මහා සංහාරයෙහි]] යුදෙව් වින්දිතයන් සංඛ්‍යාව මිලියන 3.0 බවට පෝලන්තයෙන් පිටත සිටින ඉතිහාසඥයින්ගේ මතය වෙයි. &lt;ref name=&quot;Dawidowicz-403&quot;&gt;ඩවීඩොවිච්, එල්. (1986), ''ද වෝ අගේන්ස්ට් ද ජූස්'', බැන්ටම් බුක්ස්, පි.403.&lt;/ref&gt; මෙම කාල පරිච්ඡේදය තුල නාසි අපරාධ යන විෂයය පිළිබඳ දැනුම ප්‍රචාලනය, 2000 වසරෙහිදී ගෙන ආ පෝලන්ත පාර්ලිමේන්තු පණතක් මගින්, මෙම ආයතනය වෙත පවරන ලද අතර,{{කෙඅස|IPN|2013|පිටු=5, 21|loc=''Guide''}} පෙරදී පැවති පෝලන්ත ජාතියට එරෙහි ජර්මානු අපරාධ පිළිබඳ පරික්ෂණ සිදුකිරීමේ ප්‍රධාන කොමිසම වෙනුවට එය පත් කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;H-Net&quot;&gt;{{උපන්‍යාස ජර්නල් |url=http://h-net.msu.edu/cgi-bin/logbrowse.pl?trx=vx&amp;list=h-holocaust&amp;month=9512&amp;week=e&amp;msg=mXaAQGqomYIvm8GarIwrTg&amp;user=&amp;pw= |title=මේන් ක්‍රයිම්ස් කමිෂන් ඉන් පෝලන්ඩ් |publisher=''H-Net'' හියුමැනීටීස් ඇන්ඩ් සෝෂල් සයන්සර්ස් ඔන්ලයින් |date=31 දෙසැ 1995 |accessdate=5 ඔක්තොම්බර් 2013 |author=යර්ෂි හැල්බෙර්ෂ්ටාට්}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stola-IPN&quot;&gt;{{උපන්‍යාස ජර්නල් |url=http://www.academia.edu/attachments/31200712/download_file |title=පෝලන්ඩ්ස් ඉන්ස්ටිට්‍යුට් ඔෆ් නැෂනල් රිමෙම්බ්‍රන්ස්: අ&amp;nbsp;මිවිස්ට්‍රි ඔෆ් මෙමරි? |publisher=Academia.edu |work=මේන් කමිෂන් ෆො ද ඉන්ෆෙස්ටිගේෂන් ඔෆ් ජර්මන් ක්‍රයිම්ස් ඉන් පෝලන්ඩ් |year=2013 |accessdate=5 ඔක්තොම්බර් 2013 |author=ඩරියුස් ස්ටෝලා |page=5 in current document (or 50) |format=PDF file, direct download 507 KB}}&lt;/ref&gt;

[[පෝලන්තය ආක්‍රමණය කිරීම | 1939 වසරෙහි ආක්‍රමණය]],{{කෙඅස|Kulesza|2004|loc=PDF, p. 29}} තුලදී මෙන්ම, ඉනික්බිතව [[දෙවන ලෝක යුද්ධය]] තුල සිදුවූ [[පෝලන්ත අධිවාසය]] තුලදීද මෙම අපරාධ සිදු කරන ලදි.{{කෙඅස|Gushee|2012|pp=313–314}} පෝලන්ත ජාතියට එරෙහිව  ජර්මානු  [[තුන්වන අධිරාජ්‍යය|තුන්වන අධිරාජ්‍යයෙහි]] පැවති වර්ගඝාතමය ප්‍රතිපත්තිය,  නාසි ජර්මානු [[යුද්ධ අපරාධ]] (1939–45) සහ [[මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ]] වල අපිකේන්ද්‍රය විය.

පෝලන්තයට එරෙහි යුද්ධයේ ඇරඹුමෙහි සිටම, ඔහුගේ 1925 පොත ''[[මයින් කම්ෆ්]]'' තුල, [[නාසි පක්ෂය |නාසි]] නායක [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්]] විසින් සකස් කර තුබූ සැලැස්ම සාක්ෂාත් කර ගැනීම, ජර්මනියේ අභිප්‍රාය විය. මෙම සැලැස්මෙහි අරමුණ වූයේ, [[නැගෙනහිර යුරෝපය|නැගෙනහිර යුරෝපයේ]] භෞමික ව්‍යාප්තිය සහ, ඊනියා  ''[[ලේබන්ස්රොම්]]'' (ජීවත්වන අවකාශය) නම් එම ප්‍රදේශයන්හී තුල ජර්මානුවන් යළි-පදිංචි කිරීම විය.{{කෙඅස|Gushee|2012|pp=313–314}}&lt;ref name=&quot;Neu&quot;&gt;යානුෂ් ගුම්කොස්කී සහ කෂිමෙයිෂ් ලේෂ්ටින්ස්කි, [https://web.archive.org/web/20120717012554/http://www.dac.neu.edu/holocaust/Hitlers_Plans.htm &quot;හිට්ලර්ස් වෝ; හිට්ලර්ස් ප්ලෑන්ස් ෆෝ ඊස්ටර්න් යුරප්&quot;], 1961, ''පෝලන්ඩ අන්ඩර් නාසි ඔකියුපේෂන්'' තුල, පොලෝනියා ප්‍රකාශක මන්දිරය, [[වෝර්සෝ]], පිටු. 7-33, 164-178.&lt;/ref&gt; යුද්ධයේ අරමුණ වූයේ, වාර්ගික මතවාදය භාවිතයෙන් මෙම භෞමික ප්‍රතිපත්තිය මුදුන්පත් කරගැනුමය.{{කෙඅස|Gordon|1984|p=100}}  1939, අගෝස්තු 22 දිනදී, පෝලන්තය ආක්‍රමණයට ආසන්නයේදී, ඔහුගේ සේනාධිපතිවරුන්ට හිට්ලර් විසින් ඉපැහැදිලි අවසර දුන්නේ &quot;පෝලන්ත සම්භවය සහිත හෝ පෝලන්ත භාෂාව කථා කරන හෝ පුරුෂයන්, ස්ත්‍රීන් සහ, ලමයින්,  අනුකම්පාව හෝ කරුණාව නොදක්වමින්&quot; මරා දමන ලෙසටය.&lt;ref name=&quot;Lukas&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |url=http://books.google.ca/books?id=aKrMMHb0haoC&amp;dq=Richard+C.+Lukas,+Out+of+the+Inferno&amp;source=gbs_navlinks_s |title=අවුට් ඔෆ් ච ඉන්ෆර්නෝ: පෝල්ස් රිමේමබර් ද හොලෝකාස්ට් |publisher=කෙන්ටකි විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය |year=2013 |accessdate=9 ඔක්තොම්බර් 2013 |last=ලූකාස් |first=රිචඩ් සී. |authorlink=රිචඩ් සී. ලූකාස් |page=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Moor-Jankowski&quot;/&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}</text>
      <sha1>iy5oos5fax178xmbm0lu5qs0bdrczik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ක්ලීටස් මෙන්ඩිස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66756</id>
    <revision>
      <id>794339</id>
      <parentid>780110</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24191" sha1="elfdf3pj87vzcx13fraau5eik8ho0g0" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = Cletus Mendis &lt;br&gt;ක්ලීටස් මෙන්ඩිස්
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| birth_name = Gammada Liyanage Cletus Paulinus Mendis
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1949|07|17}}
| birth_place = [[Negombo]], [[Sri Lanka]]
| resting_place = Negombo
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nationality = [[Sri Lanka]]n
| other_names = 
| education = 
| occupation = Actor, Director, Producer, Singer, Screenplay writer
| years_active = 1973 – Present
| party = 
| spouse = Dorin Jayakody
| children = 
| awards = 
| website = 
| signature = 
| footnotes = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ගම්මඩ ලියනගේ ක්ලීටස් පෝලිනස් මෙන්ඩිස්''', '''ක්ලීටස් මෙන්ඩිස්''' ලෙස ජනප්‍රියයි (උපත 1949 ජූලි 17) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] නළුවෙකි, ප්‍රධාන වශයෙන් සිනමාවේ සහ රූපවාහිනියේ කටයුතු කරයි. සරසවිය, ඕසීඅයිසී, රයිගම්, ජනාධිපති සිනමා උළෙලවල දුෂ්ට චරිත නිරූපණය වෙනුවෙන් ඔහු සම්මාන රැසක් ලබා ඇත. 

ඔහුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරා වන විනිසියස් මෙන්ඩිස් 2019 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී වයස අවුරුදු 75 ක් වන විට මිය ගියේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Cletus' older brother bids farewell |url=http://www.sarasaviya.lk/news/2019/10/24/11027/ක්ලීටස්ගේ-වැඩිමහල්-සොයුරු-සමුගනී |archive-date=2021-01-23 |access-date=2021-01-23 |website=sarasaviya}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
ක්ලීටස් 1987 දී ඩොරින් ජයකොඩි සමඟ විවාහ වූ අතර ඔවුන්ට තනි පුතෙකු සිටින අතර ඔහු 1994 දී උපත ලැබීය.

== රංගන වෘත්තිය ==
1971 දී රිදී තිරයට පැමිණීමට පෙර මෙන්ඩිස් පල්ලියේ මංගල්‍යවල නාට්‍ය කළ අතර කටුපොත තරුණයින්ට ජිම්නාස්ටික් සහ සටන් කලාව ඉගැන්වීය. අනතුරුව 1973 දී හෙන්රි චන්ද්‍රවංශ සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකට මුහුණ දීමට කොළඹට ගිය ඔහු එම සම්මුඛ සාකච්ඡාවේදී සුගත් සමරකෝන් හමුවිය. 1977 දී ඔහු ''වනගත කෙල්ල'' චිත්‍රපටයේ ස්ටන්ට් අධ්‍යක්ෂකවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. &lt;ref name=&quot;cletusbio&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Cletus speaks across generations |url=http://archives.dailynews.lk/2012/07/02/fea20.asp |url-status=bot: unknown |archive-url=https://archive.today/20130820045339/http://archives.dailynews.lk/2012/07/02/fea20.asp#selection-675.76-675.100 |archive-date=20 August 2013 |access-date=24 March 2017 |website=Daily News}}&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ පළමු සිනමා රංගනය 1978 වීර පුරන් අප්පු චිත්‍රපටයේ සහය නළුවෙකු ලෙස පැමිණියේය. ඉන්පසු ඔහු 1983 දී ''යළි පිපුණු මලක් චිත්‍රපටයේ'' රඟපෑවේය. ඔහුගේ ප්‍රථම දුෂ්ට චරිතය පැමිණියේ 1982 ''පාරමිතා'' චිත්‍රපටය හරහා වන අතර එය ඉතිරි දශක කිහිපය තුළ ඔහුගේ සිනමා ජීවිතය දුෂ්ට චරිත දෙසට යොමු කළේය. &lt;ref name=&quot;cletusbio&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Cletus speaks across generations |url=http://archives.dailynews.lk/2012/07/02/fea20.asp |url-status=bot: unknown |archive-url=https://archive.today/20130820045339/http://archives.dailynews.lk/2012/07/02/fea20.asp#selection-675.76-675.100 |archive-date=20 August 2013 |access-date=24 March 2017 |website=Daily News}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20131004233411/http://archives.dailynews.lk/2012/07/02/fea20.asp#selection-675.76-675.100 &quot;Cletus speaks across generations&quot;]. ''Daily News''. Archived from the original on 20 August 2013&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 March&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[සැකිල්ල:උපන්‍යාස වෙබ්|cite web]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: bot: original URL status unknown ([[:ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: bot: original URL status unknown|link]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown]]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=A play on worthlessness of wealth |url=http://www.sundaytimes.lk/090719/Magazine/sundaytimestvtimes_07.html |access-date=24 March 2017 |publisher=sundaytimes}}&lt;/ref&gt;

2004 දී [[දෙහිවල-ගල්කිස්ස|ගල්කිස්සේ]] විශ්ව කලා සරසවියට සම්බන්ධ වූ මෙන්ඩිස් උදයකාන්ත වර්ණසූරිය හමුවිය. &lt;ref name=&quot;cletusbio&quot;/&gt; 2021 දී ඔහු ‘දේශාභිමානී කීර්ති කලාභූෂණ’ සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Cletus and Sriyani receive two awards |url=http://www.sarasaviya.lk/news/2021/05/06/20382/ශි%E2%80%8D්%E2%80%8Dරයාණිට-ක්ලීටස්ට-සම්මාන-දෙකක් |archive-date=2021-05-06 |access-date=2021-05-06 |website=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;

== චිත්‍රපටකරණය ==

* අංක ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ ඇති ශ්‍රී ලාංකේය චිත්‍රපට සංඛ්‍යාව දක්වයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lankan Cinema History |url=http://www.nfc.gov.lk/films-history.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160823000528/http://www.nfc.gov.lk/films-history.php |archive-date=23 August 2016 |access-date=9 August 2016 |publisher=National Film Corporation of Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!No.
!Film
!Role
|-
|1978
|399
|වීර පුරන් අප්පු
|පුරන් අප්පුගේ සෙබළා
|-
|1980
|459
|සංඛපාලි
|
|-
|1982
|526
|කිරි සුවඳ
|
|-
|1982
|537
|පාරමිතා
|
|-
|1983
|550
|යලි පිපුණු මලක්
|
|-
|1983
|572
|රතු මකර
|ටියුඩර්
|-
|1984
|578
|මාලා ගිරවි
|මීනාගේ තාත්ත / මීනාගේ අයියා
|-
|1984
|590
|හිතවතිය
|පරීක්ෂක
|-
|1984
|593
|සසර චේතනාව
|
|-
|1985
|619
|පුතුනි මට සමාවෙන්න
|
|-
|1985
|624
|ඔබට දිව්‍-රා කියන්නම්
|
|-
|1985
|631
|සුර දුතියෝ
|
|-
|1986
|637
|ප්‍රාර්ථනා
|
|-
|1986
|645
|ජය අපටයි
|
|-
|1986
|648
|සූර සරදියෙල්
|සිරිමල
|-
|1986
|640
|පෙරලිකාරයෝ
|සරත් / විස්කි කඩේ පුස්සගේ ගෝලයා
|-
|1987
|654
|හිත හොන්ඩා චණ්ඩියා
|විලී
|-
|1987
|664
|නොම්මර එකයි
|
|-
|1987
|667
|[[විරාගය (චිත්‍රපටිය)]]
|ජිනදාස &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=All about Viragaya |url=http://www.sarasaviya.lk/features-films-local/2020/04/30/17600/සම්භාවනීය-නවකතාවක-සම්මානනීය-සිනමා-ප%E2%80%8D්%E2%80%8Dරවේශය |access-date=3 May 2020 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|1987
|670
|අහිංසා
|සාදයේ අමුත්තා
|-
|1988
|672
|අය්යා නගෝ
|
|-
|1988
|682
|කෝ හතුරෝ
|
|-
|1989
|685
|මමයි රජා
|පරීක්ෂක රොබින්
|-
|1989
|689
|''ඔබට රහසක් කියන්නම්''
|
|-
|1989
|692
|සිනසෙන්න රත්තරන්
|
|-
|1989
|694
|රන්දෙණිගල සිංහයා
|හෙංචයියන්
|-
|1989
|695
|සෙබලියෝ
|
|-
|1990
|697
|[[දෑසේ මල් පිපිලා]]
|
|-
|1990
|700
|යුක්තියට වැඩ
|රමේෂ්
|-
|1990
|707
|පෙම් රජ දහන
|කෝප්‍රල් නන්දන
|-
|1990
|711
|චන්ඩි රජා
|
|-
|1990
|714
|හිත හොද පුතෙක්
|
|-
|1990
|701
|[[දේදුන්නෙන් සමනළියක්]]
|
|-
|1990
|702
|[[වීර උදාර]]
|නිෂ්පාදක සහ පසුබිම් ගායකයා ලෙසද
|-
|1991
|719
|වැඩ බැරිනම් වැඩක් නෑ
|
|-
|1991
|721
|සිහින අහසේ වසන්තය
|
|-
|1991
|727
|[[රජ සෙල්ලම්]]
|
|-
|1991
|729
|ඇසල සඳ
|
|-
|1991
|732
|රන් හදවත
|
|-
|1991
|734
|[[චෙරියෝ ඩොක්ටර්]]
|ක්ලීට්
|-
|1991
|736
|ධනය
|
|-
|1991
|739
|බඹර කලාපය
|
|-
|1991
|741
|මම ඔබේ හිතවත
|
|-
|1992
|746
|රජ දරුවෝ
|ලයනල් ජයසේකර
|-
|1992
|749
|සක්විති රජා
|
|-
|1992
|753
|චන්ඩි රැජින
|
|-
|1992
|754
|සිංහ රජා
|
|-
|1992
|755
|කියාල වැඩක් නෑ
|කපිල
|-
|1992
|757
|''මේ වාරේ මගේ''
|
|-
|1992
|763
|සත්‍යා
|
|-
|1992
|767
|රජෙක් වාගේ පුතෙක්
|
|-
|1993
|769
|චායා
|මහේෂ්
|-
|1992
|772
|සුරබිදෙන
|සාදයේ අමුත්තා
|-
|1993
|773
|සාගර තිළිණ
|
|-
|1993
|775
|වැලි සුළඟ
|ගාමිණී
|-
|1993
|776
|සසර සරිසරන තෙක් ඔබ මගේ
|
|-
|1993
|786
|සඳරේඛා
|
|-
|1993
|787
|නෙළුම් සහ සමන්මලී
|
|-
|1993
|778
|සුරයන් අතර වීරයා
|නිහාල්
|-
|1993
|781
|යසස
|
|-
|1993
|783
|ජීවන් මල්ලි
|
|-
|1993
|788
|ලස්සනයි බලන්න
|
|-
|1994
|800
|නොහදන් ලඳුනේ
|
|-
|1994
|815
|ලව් 94
|වික්‍රම මහතා
|-
|1994
|817
|ශක්ති
|
|-
|1995
|820
|ඉන්ස්පෙක්ටර් ගීතා
|
|-
|1995
|822
|විජේ සහා අජේ
|දොන් ගේබ්‍රියෙල් 'ගෝරිං' අල්මේදා
|-
|1995
|828
|දෙවියනි සත්‍ය සුරකින්න
|පොලිස් පරීක්ෂක මහේෂ් රාජපක්ෂ
|-
|1995
|829
|වෛරයෙන් වෛරය
|
|-
|1995
|832
|චිත්ති
|
|-
|1995
|838
|හිත හොද සූරයෝ
|
|-
|1995
|839
|චෙරියෝ කැප්ටන්
|ඇල්ෆොන්සු
|-
|1995
|840
|දළුලන ගිනි
|
|-
|1995
|843
|සුදු වලස්සු
|
|-
|1996
|846
|බොඩි ගාර්ඩ්
|
|-
|1996
|851
|සුර දරුවෝ
|
|-
|1996
|853
|හිත හොදනම් වරදින්නෑ
|පසුබිම් ගායකයෙක් විදියට
|-
|1996
|855
|සැබෑ මිතුරෝ
|
|-
|1996
|859
|සීමා පවුරු
|
|-
|1996
|861
|සිහින විමනේ කුමාරිය
|ජගත් සේනානායක
|-
|1996
|867
|මධුරි
|ලාල්ගේ ලොක්කා
|-
|1997
|868
|යසෝමා
|
|-
|1997
|871
|පුතුනි මට වාසනා
|අනුර
|-
|1997
|872
|තරණය
|
|-
|1997
|873
|සුරයෝ වැඩකාරයෝ
|
|-
|1997
|885
|සාවිත්‍රිගේ රාත්‍රිය
|
|-
|1997
|888
|නින්ජා ශ්‍රී ලංකා
|
|-
|1997
|889
|ගුඩ්බායි ටෝකියෝ
|
|-
|1998
|901
|අන්තිම රැය
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Anthima Reya - අන්තිම රැය |url=http://www.films.lk/anthima-reya-sinhala-film-1652.html |access-date=23 December 2019 |publisher=Sinhala Cinema Database}}&lt;/ref&gt;
|-
|1999
|923
|[[කොටි සනා]]
|
|-
|2000
|936
|දඬුවම
|
|-
|2000
|942
|සඳ යහනට
|දේශපාලාඥයා &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=A film off the beaten track |url=http://www.sundaytimes.lk/990425/mirror5.html#label2 |access-date=11 March 2017 |publisher=The Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2001
|965
|දිනුම කාගෙද
|
|-
|2002
|993
|සත්කම්පා
|සාලිය
|-
|2003
|1000
|සුන්දරයි ආදරේ
|සේනක වීරසේකර
|-
|2003
|1001
|පුර සක්මන
|
|-
|2003
|1006
|''සැපට දුකට සනී''
|තාරාගෙ අයියා
|-
|2003
|1004
|ඇලඩිංගේ වෑල්ඩින්
|දෙකටන 'ජුලී' මහතා. ඒ වගේම පසුබිම් ගායකයෙක් විදියට
|-
|2003
|1010
|''ටැක්සි ඩ්‍රයිවර්''
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title='Taxi Driver' moves slowly |url=http://www.sundaytimes.lk/030601/tv/1.html |access-date=18 August 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2003
|1017
|භීෂණයේ අතුරු කතාවක්
|ඇක්මන්
|-
|2004
|1034
|සලමුතු පින්න
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=New faces in 'Salamuthu Pinna' |url=http://www.sundaytimes.lk/040725/tv/5.html |access-date=17 July 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2004
|1043
|''අන්ඩර්වර්ල්ඩ්''
|
|-
|2006
|1065
|සුපිරි බලවතා
|ගජනායක
|-
|2006
|1074
|රණහන්සි
|
|-
|2006
|1078
|''ඩබල් ගේම්''
|
|-
|2007
|1093
|''ෆර්ස්ට් ලව් පූජා''
|
|-
|2008
|1100
|''සුපර් ස්ටාර්''
|
|-
|2008
|1103
|ආදර මීනා
|
|-
|2008
|1115
|''ඇයි ඔබ තනිවෙලා''
|
|-
|2010
|1140
|ජය පිට ජය
|ඩග්ලස්
|-
|2010
|1167
|තැන්කිව් බර්ටි
|පොලිස් පරීක්ෂක
|-
|2010
|1146
|සුභා
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Subha film |url=http://www.sarasaviya.lk/2010/09/23/_art.asp?fn=sa1009234&amp;pn=09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401130049/http://www.sarasaviya.lk/2010/09/23/_art.asp?fn=sa1009234&amp;pn=09 |archive-date=1 April 2016 |access-date=17 November 2017 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|1148
|වියපත් බඹරා
|
|-
|2011
|1150
|[[සිංහාවලෝකණය]]
|ජගිලිස්
|-
|2011
|1164
|පුතා මගේ සුරයා
|ඩග්ලස් / අයිවන්
|-
|2012
|1172
|කුරුමිට්ටෙක් ඇවිල්ලා
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Junaideen journeys for a united cinema |url=http://www.sundaytimes.lk/070401/TV/001tv.html |access-date=10 December 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|1173
|විජය කුවේණි
|උපතිස්ස
|-
|2014
|1208
|ඇහැලේපොල කුමාරිහාමි
|පුරෝහිත
|-
|2014
|1209
|[[පරපුර]]
|එස්එස්පී. පළමු දිශාව. නිෂ්පාදක සහ තිර රචකයා ලෙසද
|-
|2015
|1233
|මහරජ අජාසත්
|පුරෝහිත
|-
|2015
|1234
|ආත්ම වරුෂා
|
|-
|2016
|1245
|[[නටන්නැතුව දින්නා]]
|ජනාධිපති
|-
|2016
|1266
|අපේ කාලයේ පටාචාරා
|සිටුතුමා
|-
|2017
|1268
|ආලෝකෝ උදපාදි
|පිලය මාර
|-
|2018
|1302
|[[වෛෂ්ණාවී]]
|බෝට්ටුකරු
|-
|2019
|
|එක රැනේ කුරුල්ලෝ
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Benedict Manthree with silver screen |url=http://www.sarasaviya.lk/2017/11/23/?fn=sa17112321 |access-date=24 November 2017 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|
|සේද මාවතේ
|CID ප්‍රධානී &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Seda Mawathe on screen today |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2020/02/20/16270/සේද-මාවතේ-අද-තිරයට |archive-date=2021-05-14 |access-date=2021-05-14 |website=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|
|වස්සානේ සිහිනය
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Separating Time Cycle 'Wassane Sihinaya' |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2021/03/25/20094/හමුවන-වෙන්වන-කාල-චක්%E2%80%8Dරය-‘වස්සානේ-සිහිනය’ |archive-date=2021-03-21 |access-date=2021-03-21 |website=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
|
|රශ්මි
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Preethiraj is ready with RASHMI |url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/daily-mirror-sri-lanka/20130422/281633892725765 |access-date=2022-05-05 |website=Daily Mirror |language=English}}&lt;/ref&gt;
|-
|2025
|
|සෝණා
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Film Thaanapathilage Gedara |url=http://www.sarasaviya.lk/2018/07/11/?fn=sa18071125 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712220505/http://www.sarasaviya.lk/2018/07/11/?fn=sa18071125 |archive-date=12 July 2018 |access-date=12 July 2018 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|ඇලකණ්ඩියේ මාකස්
|ඇලකණ්ඩියේ මාකස්&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Tale of Elakandiye Marcus |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2019/05/30/5548/යුක්තිගරුක-සමාජයක්-සොයා-සටන්-වදින-ඇළකණ්ඩියේ-මාකස් |access-date=31 May 2019 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|2025
|
|සිහින සරුංගල් 
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=මිය ගිය ද නොමළ දරු සෙනෙහස |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2019/08/22/8461/මිය-ගිය-ද-නොමළ-දරු-සෙනෙහස |access-date=23 August 2019 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|එක රෑනේ කුරුල්ලෝ
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=This is a real story |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2019/09/05/8829/මේ-කතාව-ඇත්ත-කතාවක් |access-date=6 September 2019 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|ජීවා
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Jeewan turns director |url=http://www.dailynews.lk/2019/09/10/entertainment/196414/jeewan-turns-director |access-date=11 September 2019 |publisher=Sunday Observer}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|මරුකතර
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Marukathara gets permission |url=http://www.sarasaviya.lk/news/2019/12/12/13258/සරත්ගේ-‘මරුකතර’ට |access-date=12 December 2019 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|අග්නි
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Teacher of our time who took a child to the right path - Agni |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2021/04/01/20168/දරුවකු-යහමඟට-ගත්-අපේ-කාලයේ-දිසාපාමොක් |access-date=4 April 2021 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|''කේස් නම්බර් 447''
|''රූගත කිරීම් සිදු කෙරේ''&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Case number 447 opens |url=http://www.sarasaviya.lk/news/2021/03/18/20049/case-number-447-විවර-වේ |access-date=18 March 2021 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|}

==ටෙලිනාට්‍යය==
* ''අම්මාවරුනේ''
* ''අහස් මාලිගා''
* ''ඉතින් ඊට පස්සේ''
* ''කලු අරලිය''
* ''කාසි වත්ත''
* ''ගිම්හානයේ සඳ''
* ''[[දිවිතුරා]]''
* ''නිල්දිය රළ''
* ''තරු පිරි අහස''
* ''පින්සර දොස්‌තර''
* ''මිල්ලෑව වලව්ව''
* ''මීදුමෙන් එහා''
* ''සබඳ එලියස්''
* ''සඳ ගොම්මන් රෑ''
* ''සිහිනයකි ජීවිතේ''
* ''සුළඟ''

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://web.archive.org/web/20151226210131/http://www.sarasaviya.lk/2014/10/16/?fn=sa14101610 ජාතික රූපවාහිනියට කළු සෙවනැල්ලක්]
* [https://web.archive.org/web/20140223061632/http://www.sarasaviya.lk/2013/06/27/?fn=sa1306272 ජනක චමින්දගේ 'අකඩවාරිය' මේ දිනවල රූගැන්වේ]
* [http://www.sarasaviya.lk/2013/06/20/?fn=sa1306203 ක්ලීටස් වේදිකා රංගනයක හතයි හතයි හතයි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018032713/http://www.sarasaviya.lk/2013/06/20/?fn=sa1306203 |date=2018-10-18 }}
* [http://www.sarasaviya.lk/2012/08/30/?fn=sa12083012 චම් ශ්‍රියාණි නැවතත් මිල්පා වලව්ව ගෙදරට] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180731113659/http://www.sarasaviya.lk/2012/08/30/?fn=sa12083012 |date=2018-07-31 }}
* [http://www.sundaytimes.lk/181028/magazine/crime-scene-marks-the-entry-of-detective-thriller-to-local-tv-317059.html 'Crime Scene' රහස් පරීක්ෂක ත්‍රාසජනක චිත්‍රපටයේ දේශීය රූපවාහිනියට ඇතුල් වීම සනිටුහන් කරයි]
* [http://www.sarasaviya.lk/interviews/2019/05/02/4949/කවුද-හිතුවේ-දෙයියනේ-මෙහෙම-දෙයක්-වේවි-කියලා කවුද හිතුවේ දෙයියනේ මෙහෙම දෙයක් වේවි කියලා]
* [http://www.sundaytimes.lk/010701/tv.html 'කඩුලු තාහන්චිය': ප්‍රධාන චරිතය සම්බන්ධයෙන් ගැටුමක්]
* [http://www.sarasaviya.lk/interviews/2020/04/16/17561/ගිය-පාස්කුවත්-දුකින්-මේ-පාස්කුවෙත්-දුකින් ගිය පාස්කුවත් දුකින් මේ පාස්කුවෙත් දුකින්]
[[ප්‍රවර්ගය:1948 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ජිම්නාස්ටික් ක්‍රීඩකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජිම්නාස්ටික්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජිම්නාස්ටික් ක්‍රීඩකයෝ]]</text>
      <sha1>elfdf3pj87vzcx13fraau5eik8ho0g0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොරියාවේ ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68121</id>
    <revision>
      <id>794343</id>
      <parentid>793797</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190474" sha1="7ophvh8ye4zoq5py3ixy0sqydk46qql" xml:space="preserve">{{Hatnote|මෙම ලිපිය 1945 කොරියාව බෙදීමට ප්‍රථම කොරියාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳව වේ. ඉන්පසු ඉතිහාසය සඳහා, [[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] සහ [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] බලන්න.}}
{{කොරියාවේ ඉතිහාසය}}

[[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] [[පහළ පේලියොලිතික]] යුගය දළ වශයෙන් වසර මිලියන බාගයකට ප්‍රථම ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref name=&quot;Eckert&quot;&gt;{{harvnb|Eckert|Lee|1990|p=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norton&quot;&gt;Christopher J. Norton, &quot;The Current state of Korean Paleoanthropology&quot;, (2000), ''Journal of Human Evolution'', 38: 803-825.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sin&quot;&gt;{{harvnb|Sin|2005|p=17}}&lt;/ref&gt; කොරියාවෙන් හමුවන පැරණිතම කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Choe and Bale&quot;&gt;[http://harvard.academia.edu/MartinTBale/Papers/824264/Current_Perspectives_on_Settlement_Subsistence_and_Cultivation_In_Prehistoric_Korea Chong Pil Choe, Martin T. Bale, &quot;Current Perspectives on Settlement, Subsistence, and Cultivation in Prehistoric Korea&quot;], (2002), ''Arctic Anthropology'', 39: 1-2, pp. 95-121.&lt;/ref&gt; එහි [[නියෝලිතික]] යුගය ක්‍රි.පූ. 6000න් පසුව ඇරඹුණු අතර අනතුරුව ක්‍රි.පූ. 800දී [[ලෝකඩ යුගය|ලෝකඩ යුගයත්]],&lt;ref name=&quot;Eckert 2&quot;&gt;{{harvnb|Eckert|Lee|1990|p=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Connor&quot;&gt;{{harvnb|Connor|2002|p=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kim and Bae&quot;&gt;[http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/Bae/pdfs/2010_Kim%20and%20Bae_C14.pdf Jong Chan Kim, Christopher J Bae, “Radiocarbon Dates Documenting The Neolithic-Bronze Age Transition in Korea”], (2010), ''Radiocarbon'', 52: 2, pp. 483-492.&lt;/ref&gt; සහ [[යකඩ යුගය]] ක්‍රි.පූ. 400 අවටත් පවතින්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

[[සම්ගුක් යුසා]] මූලාශ්‍රයේ සඳහන් පුරාවෘත්ත කථා අනුව, [[ගෝජොසොන්]] (පැරණි ජොසොන්) රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 2333දී උතුරු කොරියාවේ සහ මැංචූරියාවේ පිහිටුවන ලද්දකි.{{sfn|Sin|2005|p=19}}&lt;ref name=&quot;Lee&quot;&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|1984|pp= 14, 167}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Seth|2010|p=17}} [[ගිජා ජොසොන්]] රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ ඇරඹුණු බවට සැලකෙන අතර එහි පැවැත්ම පිළිබඳ අදටත් වාද විවාද පවතී.&lt;ref name=&quot;Hwang&quot;&gt;{{harvnb|Hwang|2010|p=4}}&lt;/ref&gt;  ගෝජොසොන් පිළිබඳ ලිඛිත ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර හමුවන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල් භාගයේ ය.{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=6}}&lt;ref name=&quot;naver1&quot;&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=14543 Gojoseon] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120701153430/http://100.naver.com/100.nhn?docid=14543 |date=2012-07-01 }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ දී දකුණුදිග කොරියාවේ [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින් රාජ්‍යය]] ආරම්භ විය. ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේදී, ගිජා ජොසොන් ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් [[විමන් ජොසොන්]] රාජධානිය ඇරඹුණු අතර එය එම සියවසේ අගභාගයේ දී, [[හන් චීනය]] විසින් එය [[ගෝජොසොන්-හන් යුද්ධය|අයත් කරගන්නා]] ලදී. මෙය ගෝජොසොන්හි බිඳවැටීමට හේතු වූ අතර මෙය පසුකාලීන යකඩ යුගය පුරා විහිදි සතුරු රාජ්‍ය වූ, [[ප්‍රාක්–තුන් රාජධානි]] යුගය ඇරඹීමට හේතු විය.

1වන සියවසේ සිට [[ගොගුර්යෝ]], [[බෙක්ජේ]], සහ [[සිල්ලා]] යන රාජ්‍ය අර්ධද්වීපය සහ මැංචූරියාවේ බලය සියතට ගෙන [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|තුන් රාජධානි]] (ක්‍රි.පූ. 57 – ක්‍රි.ව. 668) ලෙස වර්ධනය වූ අතර පසුව 676දී සිල්ලාව විසින් එය එක්සත් කරන තෙක්ම පැවතිණි. 698දී, ගොගුර්යෝහි පැරණි භූමිභාගයේ [[දේ ජෝ-යොං]] විසින් [[බල්හේ]] රාජ්‍යය ස්ථාපනය කරන ලදී.{{sfn|Pratt|2007|p=63-64}}{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=35-36}} මෙය [[උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගය|උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගයේ]] (698–926) ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි. 9වන සිය‍වසේ දී, සිල්ලාව [[කොරියාවේ පසුකාලීන තුන් රාජධානි|පසුකාලීන තුන් රාජධානිවලට]] (892–936) කැඩීගියේ ය. මෙම යුගය අවසන් කරමින් [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් රාජ්‍ය එක්සත් කර [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය ආරම්භ කරන ලදී. මේ අතර, ඛිටන් [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් ආක්‍රමණය කිරීම නිසා බල්හේ රාජ්‍යය බිඳවැටුණු අතර එහි [[දේ ග්වං-හ්යොන්|අවසන් කිරුළහිමි කුමරු]] ඇතුළු අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝව වෙත සංක්‍රමණය වූහ. එහිදී කිරුළහිමි කුමරුන් උණුසුම්ව පිළිගැනුණු අතර වං ගොන් විසින් ඔහුව සිය පවුලට එකතු කරගන්නා ලදී. මෙලෙසින් ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජධානි දෙකක් එක්සත් විය.&lt;ref name=&quot;Goryeosa&quot;&gt;Kim Jongseo, Jeong Inji, et al. &quot;Goryeosa (The History of Goryeo)&quot;, 1451, Article for July 934, 17th year in the Reign of Taejo&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Balhae&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|page=103|quote=When Parhae perished at the hands of the Khitan around this same time, much of its ruling class, who were of Koguryŏ descent, fled to Koryŏ. Wang Kŏn warmly welcomed them and generously gave them land. Along with bestowing the name Wang Kye (&quot;Successor of the Royal Wang&quot;) on the Parhae crown prince, Tae Kwang-hyŏn, Wang Kŏn entered his name in the royal household register, thus clearly conveying the idea that they belonged to the same lineage, and also had rituals performed in honor of his progenitor. Thus Koryŏ achieved a true national unification that embraced not only the Later Three Kingdoms but even survivors of Koguryŏ lineage from the Parhae kingdom.}}&lt;/ref&gt; ගෝර්යෝ යුගයේ දී, නීති ප්‍රතිසම්පාදනය කෙරුණු අතර, සංස්කෘතිය [[බුදු දහම|බුදුදහමින්]] ස්වයංපෝෂිත විය. කෙසේනමුත්, 13වන සියවසේ [[කොරියාවේ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ|මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ]] නිසා එය [[යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව|යුවාන් රාජ්‍යයේ ගැත්තකු]] බවට පත් විය. මෙය 14වන සියවසේ මැද කාලයේ [[යුවාන් රාජවංශය]] බිඳවැටෙන තෙක්ම පැවතිණි.

1388දී සිදු කළ කුමන්ත්‍රණයකින් පසු 1392දී, [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|යි සොං-ග්යේ]] විසින් [[ජොසොන්]] රාජවංශය (1392–1910) ආරම්භ කරන ලදී. [[මහා සේ‍ජොං|මහා සේජොං රජු]] (1418–1450) විසින් විවිධ පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුකරන ලදී. ඔහු විසින් රාජවංශයේ මුල් කාලයේ රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කළ අතර කොරියානු වර්ණමාලාව වූ [[හංගුල්]] ප්‍රචලිත කරවන ලදී.

සියවස් දෙකකට ආසන්න සතුටුදායක කාලපරිච්ඡේදයකින් පසු, ජොසොන් රාජවංශයට 1592න් ඇරඹී 1637 තෙක් පැවති ජපන් සහ මැංචු ආක්‍රමණවලට මුහුණ දීමට සිදු විය. ජපන් ආක්‍රමණ සමයේ චීනයේ යුධ සහාය රාජ්‍යයට බෙහෙවින් වැදගත් විය. නමුත් මිං මෙන්ම ජොසොන් රාජ්‍ය ද පරාජයට පත් කළ මැංචුවරු මුළු චීනයේම සිය ආධිපත්‍යය පතුරුවා ක්විං රාජවංශය ස්ථාපනය කළහ. මේ හේතුව නිසා ජොසොන් රාජ්‍යය ක්‍රමක්‍රමයෙන් හුදකලා සහ ව්‍යාකූල තත්ත්වයට පත් විය. 19වන සියවසේ මැද භාගය වන විට රාජ්‍යය නූතනකරණය වීමට අකමැති වීම සහ යුරෝපීය බලය නිසා චීනය පිරිහීම හේතුවෙන් කොරියාව විදේශීය බලඅධිකාරයයන්ගේ අවධානයට යොමු විය. ජපානය විසින් චීනය පරාජය කිරීමෙන් පසු කෙටි කාලයක් නිදහස භුක්ති විඳීමට සහ ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට රාජ්‍යයට හැකි විය. මෙය [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය]] (1897–1910) ලෙස හඳුන්වයි. කෙසේනමුත් කෙටිකලකින්ම මෙම රාජ්‍යය රුසියාව විසින් අභිබවනය කළ අතර, ජපානය රුසියාව පරාජය කිරීමෙන් පසු ඔවුන් විසින් කොරියාවට [[ඉයුල්සා ගිවිසුම|ආරක්ෂිත රාජ්‍ය ගිවිසුමක්]] අත්සන් කරන ලෙස බලකෙරුණු අතර 1910දී [[ජපන්-කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම|ජපානය විසින් කොරියානු අධිරාජ්‍යය ඈඳාගන්නා ලදී]]. එවිට ගිවිසුම් සියල්ල අවලංගු තත්ත්වයට පත් විය.&lt;ref&gt;[http://joongangdaily.joins.com/200108/30/200108300144080739900090809081.html Forced Annexation]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

1919 පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වූ යුධනොවන [[මාර්තු 1 ව්‍යාපාරය]] මගින් [[කොරියානු නිදහස් ව්‍යාපාරය|කොරියානු ප්‍රතිරෝධය]] නිරූපණය විය. අනතුරුව පිටුවහල් කළ [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය|කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජයේ]] සහාය ලබා ඇති වූ [[කොරියානු නිදහස් ව්‍යාපාරය|ප්‍රතිරෝධී ව්‍යාපාර]] අසල්වාසී මැංචූරියාව, චීනය සහ [[සයිබීරියාව|සයිබීරියාවේ]] ක්‍රියාකාරී විය. මෙම පිටුවහල් කරන ලද සංවිධානවල පුද්ගලයන් කොරියාවේ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.

1945දී ජපානයේ පරාජයෙන් පසු, රාජ්‍යය සෝවියට්වරුන්ගේ ආරක්ෂාව ලද උතුරු ප්‍රදේශය සහ ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයේ]] ආරක්ෂාව ලද දකුණු ප්‍රදේශය ලෙස ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිනි. 1948දී තනි රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීමට දෙපාර්ශ්වය අකමැති වීම නිසා, මෙම ප්‍රදේශ නූතන උතුරු කොරියාව සහ දකුණු කොරියාව බවට පත් විය. කොරියානු අර්ධද්වීපය [[:en:38th parallel north|38වන සමාන්තරානිකයේ දී]] බෙදා: දකුණු කොටස එක්සත් ජනපදයේ සහ බටහිර යුරෝපයේ සහාය ලබා &quot;කොරියානු සමූහාණ්ඩුව&quot; ද, උතුරු කොටස සොවියට් රුසියාවේ සහ සමාජවාදී [[මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ]] සහාය ලබා &quot;ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මහජන කොරියානු සමූහාණ්ඩුව&quot; ද පිහිටුවන ලදී. 1950දී [[ජෝසෆ් ස්ටාලින්|ස්ටාලින්]] සහ [[කිම් ඉල්-සුං]] විසින් කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ රට නැවත එක්සත් කිරීමේ අරමුණින් [[කොරියානු යුද්ධය]] දියත් කරන ලදී. විශාල ජීවිත සහ දේපල හානියකින් පසු, 1953දී සටන් විරාමයක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. නමුත් සාම ගිවිසුමක් අත්සන් නොකෙරුණු නිසා රටවල් දෙකම නිල වශයෙන් යුද්ධයේ පැවතිණි. 1991දී මෙම රාජ්‍ය දෙකම [[රක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ට]] අතුළත් කෙරිණි.

යුද්ධයෙන් පසු රටවල් දෙකම හමුදා පාලනයක් යටතේ පැවතිය ද, [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය|දකුණු කොරියාව]] ක්‍රම‍යෙන් ලිහිල් වූ අතර 1987 සිට, එම රට සතුව තරගකාරී මැතිවරණ ක්‍රමයක් පැවතිණි. දකුණු කොරියානු ආර්ථිකය සමෘද්ධිමත් වූ අතර බටහිර යුරෝපය, ජපානය සහ එක්සත් ජනපදය මෙන් එය ද පූර්ණ සංවර්ධිත රාජ්‍යයක් ලෙස සැලකෙයි.

[[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය|උතුරු කොරියාව]] යුධමය කොමියුනිස්ට් ආඥාදායක පාලන ක්‍රමයක් ගෙනගිය අතර, [[කිම් රාජවංශය (උතුරු කොරියාව)|කිම් පවුලේ]]  සාමාජිකයන් අතර රටේ නායකත්වය හුවමාරු වූ නිසා මෙය තරමක රාජාණ්ඩු පාලන ස්වභාවයක් ගත්තේ ය. [[පුද්ගලාභිවාදනය]] පැවතුණු අතර රටේ නායකයාට යම් තරමක දිව්‍යමය ස්වභාවයක් ආරූඪ කෙරිණි. ආර්ථිකව, උතුරු කොරියාව විදේශ ආධාර මත දැඩිව යැපුණු අතර සෝවියට් සංග‍මයේ බිඳවැටීමෙන් පසු එහි ආර්ථිකය සීමාකාරී තත්ත්වයට පත්ව ඇත.

==ප්‍රාග්ඓතිහාසික සහ පුරාතන යුගය==
{{Main|ප්‍රාග් ඓතිහාසික කොරියාව}}

===පේලියොලිතික===

[[File:KoreanEarthenwareJar4000BCEAmsa-DongNearSeoul.jpg|left|thumb|140px|පනා මෝස්තර සහිත කොරියානු මැටි බුජමක්; ක්‍රි.පූ. 4000ට අයත් මෙය [[සෝල්|සෝල්හි]], [[අම්සා-දොං]] පදේශයෙන් හමු විය. දැනට [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තබා ඇත.]]

අපේක්ෂකයකු විසින් වාර්තාකොට තිබුණ ද,&lt;ref name=&quot;Norton&quot; /&gt; [[හෝමෝ ඉරෙක්ටස්]] මානවයාට අයත් කිසිදු ෆොසිලයක් [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයෙන්]] හමු වී නැත.&lt;ref&gt;[http://anthro.palomar.edu/homo/homo_2.htm Early Human Evolution: Homo ergaster and erectus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219092405/http://anthro.palomar.edu/homo/homo_2.htm |date=2007-12-19 }}. Anthro.palomar.edu. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt; [[පේලියොලිතික]] යුගයට අයත් මෙවලම් තැනීමේ උපකරණ නූතන කොරියාවේ [[උතුරු හම්ග්යොං]], [[දකුණු ප්’යොංගන්]], [[ග්යොංගි]], සහ උතුරු හා දකුණු [[චුංචොං-දෝ|චුංචොං]] පළාත්වලින් හමු වේ.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp=8–12}} මෙම මෙවලම් පේලියොලිතික යුගයේ සිට මිලියන අර්ධයකට පෙර දක්වා කාලනිර්ණය කර තිබුණ ද,&lt;ref name=&quot;Connor&quot; /&gt; මෙය පසුකාලීනව එනම් වසර 400,000කට පෙර&lt;ref name=&quot;Eckert&quot; /&gt; හෝ වසර 600,000-700,000 පමණ පැරණි යැයි විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Norton&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sin&quot; /&gt;

===නියෝලිතික===
{{Main|ජ්‍යුල්මුන් කුඹල් යුගය|මුමුන් කුඹල් යුගය}}

දැනට හඳුනාගත් කොරියානු මැටි නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Choe and Bale&quot; /&gt; එමෙන්ම [[මෙසෝලිතික]] පනා-සීරුම් මැටි භාණ්ඩ සංස්කෘතිය හෙවත් යුංගිමුන් කුඹල් කර්මාන්තය පිළිබඳ සාධක අර්ධද්ළුීපය පුරාම හමු වේ. යුංගිමුන් යුගයේ භූමියක් සඳහා උදාහරණයක් ලෙස [[ජේජු-දෝ]] දැක්විය හැකි ය. ජ්‍යුල්මුන් හෙවත් පනා-මෝස්තර කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 7000න් පසු හමු වේ. මුළු බඳුන පුරාම මෝස්තරය සහිත මැටි බඳුන් වැඩි වශයෙන් බටහිර-මධ්‍යම කොරියාවෙන් හමුවේ. ඒ අතරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් [[අම්සා-දොං]] ප්‍රදේශයෙන් හමු වී ඇත. ජ්‍යුල්මුන් මැටිබඳුන්වල මෝස්තර, [[මොංගෝලියාව]], සහ [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] [[අමුර් ගඟ|අමුර්]] සහ [[සුංගරි ගඟ|සුංගරි]] ගංගා නිම්න සහ ජපානයේ [[ජෝමොන්]] සංස්කෘතීන්වලින් හමු වූ නිර්මාණවලට සමානත්වයක් දක්වයි.{{sfn|Stark|2005|p=137}}{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 23–26}}

පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ලෙනී යන්නේ [[මුමුන් කුඹල් යුගය|මුමුන් කුඹල් යුගයට]] (ක්‍රි.පූ. 1500–300) අයත් සංස්කෘතීන්හි සංකීර්ණ කෘෂිකාර්මික සමාජ සහ පැරණිතම සමාජ-දේශපාලන සමාජ පැවතී ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;mumun&quot;&gt;{{harvnb|Nelson|1993|pp=110–116}}&lt;/ref&gt;

පැරණි මුමුන් යුගයේ දී (ක්‍රි.පූ. 1500-850) දකුණු කොරියාවේ ජනයා සතුව [[කුඹුර|කුඹුරු]] වගාබිම් සහ විවිධ බෝග සහිත වියළි බිම් කෘෂිකර්මාන්තය පැවතී ඇත. ප්‍රධානීන් විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ මුල්ම සමාජ මධ්‍ය මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 850–550) සංස්කෘතියෙන් හමුවන අතර පළමු අලංකෘත ප්‍රභූ සොහොන් පසුකාලීන මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 550–300 පමණ) යුගයට අයත් යැයි ද සැලකේ. මධ්‍ය ‍මුමුන් යුගයේ දී ලෝකඩ නිෂ්පාදනය ඇරඹුණු අතර එය ක්‍රි.ව. 700දී උත්සව සහ දේශපාලන සමාජයේ බෙහෙවින් වැදගත් ස්ථානයක් ඉසිලී ය. මුමුන් යුගයට අයත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි [[සොංගුක්-රි]], [[දේප්යොං]], [[ඉගුම්-දොං]] වැනි විවිධ ස්ථානවලින් එහි ආරම්භය, ව්‍යාප්තිය සහ බිඳවැටීම පෙන්නුම් කරයි. දිගු දුර වෙළඳාම ව්‍යාප්ත වීම, දේශීය ගැටුම් වැඩිවීම සහ ලෝකඩ සහ ලෝහ විද්‍යාව හඳුන්වා දීම වැනි වැදගත් සිදුවීම් ක්‍රි.පූ. 300දී මුමුන් යුගයේ අවසානයේ සිදු වී යැයි සැලකේ.&lt;ref name=&quot;mumun&quot;/&gt;

===ගෝජොසොන් සහ ජින් රාජ්‍යය===
{{Main|ගෝජොසොන්|ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|හන් සතර ආඥාදායකත්වය}}
[[Image:History of Korea-108 BC.png|left|thumb|200px|ක්‍රි.පූ. 108දී කොරියාව]]
[[File:Korea-Neolithic.age-Sword-01.jpg|thumb|200px|කොරියානු ලෝකඩ යු‍ගයේ අසිපතක්. සෝල්, [[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය]].]]

[[ගෝජොසොන්]] ප්‍රථම [[කොරියාව|කොරියානු]] රාජධානියලෙස සැලකෙයි. එය පිහිටියේ අර්ධද්වීපයේ උතුරු කොටසේ සහ මැංචූරියාවේ ය. පසුව [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින්]] රාජ්‍යය දිගේ අර්ධද්වීපයේ දකුණට ද ව්‍යාප්ත විය.

''[[සම්ගුක් යුසා]]'' (1281) සහ අනෙකුත් මධ්‍යතන කොරියානු ග්‍රන්ථ&lt;ref&gt;බලන්න ''[[ජෙවං උන්ගි]]'' (1287) සහ ''[[දොංගුක් තොංගැම්]]'' (1485).&lt;/ref&gt;  අනුව පුරාවෘත්තමය ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 2333දී දෙව්ලොවෙන් බට [[දංගුන්]] විසිනි.{{sfn|Hwang|2010|p=2}} මෙය සනාථ කෙරෙන කිසිදු සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති නිසා මෙය අසත්‍යයකැයි සැලකේ.{{sfn|Connor|2002|p=10}} නමුත් මෙම මූලාශ්‍ර කොරියානු ජාතික අනන්‍යතාව ගොඩනැගීමට බෙහෙවින් දායක වී ඇත. ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ දී චීනයේ [[ෂෑං රාජවංශය|ෂෑං රාජවංශයයේ]] කුමරකු වූ [[ජිෂි|ගිජා]] විසින් [[ගිජා ජොසොන්]] රාජ්‍යය පිහිටුවන්නට ඇතැයි සැලකේ. කෙසේනමුත්, පරස්පර ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නිසා මෙහි පැවැත්ම 20වන සියවසේ දී මතභේදයට තුඩු දිණි. එමනිසා අදවන විට මෙම යුගය පිළිබඳ තවදුරටත් හැදෑරීම සිදු නොවේ.

ඓතිහාසික ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිළිබඳ පළමුවරට සඳහන් වන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල්කාලයේ චීන වාර්තාවලිනි.{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=6}}&lt;ref name=&quot;naver1&quot;/&gt; ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට, ගෝජොසොන් රාජ්‍යය වර්ධනය වූ එහි පැවැත්ම පිළිබඳ චීනයේ ප්‍රචලිත විය.{{sfn|Eckert|Lee|1990|p=11}}{{sfn|Lee Ki-baik|1984|p=14}} මෙම කාලය අවට එහි අගනුවර [[ප්යොංග්යෑං]] වෙත ගෙනයන ලදී.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://enc.daum.net/dic100/contents.do?query1=b01g4157b001 Gojoseon territory] at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/eak/ht04eak.htm Timeline of Art and History, Korea, 1000 BC-1 AD], Metropolitan Museum of Art&lt;/ref&gt;

ක්‍රි.පූ. 194දී, [[ගෝජොසොන්හි විමන්|විමන්]] විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කර [[විමන් ජොසොන්]] රාජ්‍යය පිහිටුවීමත් සමග ගෝජොසොන්හි [[ගෝජොසොන්හි ජුන් රජ|ජුන් රජු]] [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින් රාජ්‍යය]] වෙත පලාගියේ ය. පසුව [[හන් රාජවංශය]] විසින් [[විමන් ජොසොන්]] පරාජය කොට ක්‍රි.පූ. 108දී [[සතර හන් ආඥාදායකත්වය]] ස්ථාපනය කරන ලදී. මෙය ඊළඟ සියවසේ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු පෙදෙස්වල පැවති වැදගත් චීන බලපෑමක් ලෙස සැලකේ. මේ අතරින් [[ලෙලෑං ආඥාදායකත්වය]] [[ගොගුර්යෝ]] දේශය විසින් ආක්‍රමණය කරන තෙක්ම වසර 400ක් පමණ පැවතිණි. 

ක්‍රි.පූ. 300 අවට කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටසේ [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින්]] නැමැති රාජ්‍යයක් නැගී ආවේ ය. ජින් පිළිබඳ ඇත්තේ තොරතුරු ස්වල්පයකි. නමුත් එය හන් චීනය සමග සම්බන්ධතා පවත්වා ඇති අතර එය [[ජපානය|ජපානයේ]] [[යයොයි]] වෙත නිෂ්පාදන අපනයනය කර ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/ Yayoi Period History Summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080726001937/http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/ |date=2008-07-26 }}, BookRags.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html Japanese Roots] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418194048/http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html |date=2012-04-18 }}, Jared Diamond, ''Discover'' 19:6 (June 1998)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www2.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm The Genetic Origins of the Japanese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160209135625/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm |date=2016-02-09 }}, Thayer Watkins&lt;/ref&gt; ක්‍රි.පූ. 100 අවට කාලයේ ජින් රාජ්‍යය [[සම්හන්]] සංයුක්තයට සම්බන්ධ විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 92–95}}

පැරණි ගෝජොසොන් පැවති භූමියෙන් කුඩා රාජ්‍ය කිහිපයක්ම බිහි විය. ඒ අතර [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ]], [[ඔක්ජෝ]], [[දොංග්යේ]], [[ගොගුර්යෝ]] සහ [[බෙක්ජේ]] ප්‍රධාන වේ. බුයෝ සහ [[ගයා සංයුක්තය]] 5වන සහ 6වන සියවස් තෙක්ම පැවතුණ ද, [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|තුන් රාජධානි]] යටතට ගැනෙන්නේ [[ගොගුර්යෝ]], [[බෙක්ජේ]], සහ [[සිල්ලා]] රාජ්‍යයි.

[[File:Hangunhyeon.PNG|left|thumb|200px|විමන් ජොසොන් බිඳවැටීමෙන් පසු උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත [[සතර හන් ආඥාදායකත්වයන්]].&lt;ref&gt;http://www.shsu.edu/~his_ncp/Korea.html&lt;/ref&gt;]]

====ලෝහවිද්‍යාව====
කොරියාවේ [[ලෝකඩ යුගය]] ක්‍රි.පූ. 900-800 අතර කාලයේ ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකෙන නමුත්,&lt;ref name=&quot;Connor&quot; /&gt; ලෝකඩ යුගයේ සංක්‍රාන්තිය ක්‍රි.පූ. 23000දී පමණ ඈතදී සිදුවන්නට ඇත.&lt;ref name=&quot;Kim and Bae&quot; /&gt; ලෝකඩ සිරි, දර්පණ, ආභරණ, සහ ආයුධ  මෙන්ම තාප්ප සහිත නගරවල නටබුන්ද හමු වී ඇත. සහල්, රතු බෝංචි, සෝයාබෝංචි, සහ මෙනේරි වගා කෙරිණි. අර්ධද්වීපය පුරා සෘජුකෝණාස්‍රාකාර ආවාට-නිවෙස් සහ විශාල ශෛලමය සුසානභූමි හමු වී ඇත.&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/977 Gochang, Hwasun and Ganghwa Dolmen Sites], UNESCO&lt;/ref&gt; සමකාලීන වාර්තා යෝජනා කරන්නේ ක්‍රි.පූ. 4වන සියවසට පෙර ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පවතින්නට ඇත්තේ ප්‍රාකාර නගරවලින් යුත් වැඩවසම් මධ්‍යගත රාජ්‍යයක් ලෙස බවයි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 82–85}} ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට චීනයේ සතුරු රාජ්‍ය නිසා අවතැන්වූවන් නැගෙනහිරට සහ දකුණට යොමු වීම නිසා කොරියාවේ [[යකඩ යුගය|යකඩ සංස්කෘතිය]] වර්ධනය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

===ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි===
{{Main|කොරියාවේ ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි}}

[[Image:History of Korea-001.png|thumb|200px|ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි, ක්‍රි.ව. 1 පමණ]]
[[Image:평양 석암리 금제교구.jpg|200px|thumb|[[කොරියාවේ ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි|ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි]] යුගයේ රන් ගාංචුවක්]]

ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි යුගය, හෙවත් රාජධානි කිහිපයේ යුගය (열국시대),&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=120316 Proto-Three Kingdoms period]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; යනු [[ගොගුර්යෝ]], [[සිල්ලා]], සහ [[බෙක්ජේ]] යන [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|කොරියාවේ තුන් රාජධානිවල]] පිබිදීමට පෙර සහ [[ගෝජොසොන්|ගෝජොසොන්හි]] බිඳවැටීමෙන් පසු කාලයයි. මෙම යුගය පැරණි ගෝජොසොන් රාජ්‍යයට අයත් භූමිවලින් පැනනැගුණු විවිධ රාජ්‍යවලින් සමන්විත විය. මේ අතරින් වඩාත් විශාලතම සහ වැදගත්ම රාජ්‍ය වූයේ [[දොංබුයෝ]] සහ [[බුක්බුයෝ]] රාජ්‍යයි.

====බුයෝ සහ අනෙක් උතුරු රාජ්‍ය====
{{Main|බුයෝ රාජධානිය|ඔක්ජෝ|දොංග්යේ}}

[[ගෝජොසොන්|ගෝජොසොන්හි]] බිඳවැටීමෙන් පසු, නූතන [[උතුරු කොරියාව|උතුරු කොරියාවට]] සහ දකුණු [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවට]] අයත් භූමිභාගයේ ආරම්භ වූ [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ]] රාජ්‍යය ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ පමණ සිට 494 දක්වා පැවතිණි. 494දී එහි ශේෂයන් [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝව]] විසින් අවශෝෂණය කරගන්නා ලදී. [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] අතුරින් දෙකක් වූ ගොගුර්යෝ සහ [[බෙක්ජේ]] යන රාජ්‍ය දෙකම තමන් එම රාජ්‍යයේ අනුපාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වා න්නා ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 109–116}}

මූලාශ්‍ර අතර පරතර මෙන්ම පරස්පරතා පැවතිය ද, ක්‍රි.පූ. 86දී [[දොංබුයෝ]] (නැගෙනහිර බුයෝ) පැනනැගි බව පැවසේ. ඇතැම්විට නියම බුයෝව ලෙස [[බුක්බුයෝ]] (උතුරු බුයෝ) සලකනු ලබයි. [[ජොල්බොන්|ජොල්බොන් බුයෝ]] රාජ්‍යය [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] පූර්වජය විය. 538දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය නාමය ''නම්බුයෝ'' (දකුණු බුයෝ) ලෙස වෙනස් කළේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=254242&amp;v=43 Buyeo] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120701173656/http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=254242&amp;v=43 |date=2012-07-01 }} at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt;

[[ඔක්ජෝ]] යනු උතුරු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පිහිටි ‍ගෝත්‍රික රාජ්‍යයකි. එය ද ගෝජොසොන් රාජ්‍යයේ බිඳවැටීමෙන් පසු බිහිවූවකි. ඔක්ජෝව බිඳවැටීමට ප්‍රථම [[ගෝජොසොන්]] රාජ්‍යයේ කොටසක්ව පැවතිණි. අසල්වැසි රාජ්‍යවල මැදිහත්වීම් නිසා එයට කිසිදිනෙක පූර්ණ වර්ධිත රාජ්‍යයක් බවට පත්වීමට හැකියාව ලැබුණේ නැත. ඔක්ජෝව ගොගුර්යෝවේ යටහත් රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. අනතුරුව 5වන සියවසේදී [[ගොගුර්යෝහි මහා ග්වංගෙටෝ|ග්වංගෙටෝ තේවං]] විසින් එය ගොගුර්යෝව වෙත ඈඳාගන්නා ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 128–130}}

[[දොංග්යේ]] යනු උතුරු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පිහිටි තවත් කුඩා රාජධානියකි. දොංග්යේ [[ඔක්ජෝ]] රාජ්‍යයෙන් සීමා වූ අතර පසුව එම රාජ්‍ය දෙකම [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝහි]] වර්ධනය වෙමින් පැවති අධිරාජ්‍යයේ යටහත් රාජ්‍ය බවට පත් විය. දොංග්යේ රාජ්‍යය ද පැරණි [[ගෝජොසොන්]] රාජ්‍යයේ කොටසකි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 130–131}}

====සම්හන්====
{{Main|සම්හන්|මහන් සංයුක්තය|ජින්හන් සංයුක්තය|බ්යොන්හන් සංයුක්තය}}

සම්හන් (삼한, 三韓) යන්න [[මහන් සංයුක්තය|මහන්]], [[ජින්හන්]], සහ [[බ්යොන්හන්]] යන රාජ්‍ය හවුල් තුනෙහි එකතුටයි. සම්හන් පිහිටියේ [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] දකුණු කොටසේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=86824 Samhan]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; සම්හන් රටවල් නීතිය මගින් දැඩිව පාලනය වූ අතර මේ සඳහා ආගම ද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. මේ අතරින් විශාලතම වූ මහන් සංයුක්තය ජනපද 54කින් සමන්විත වූ අතර එය දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සංස්කෘතික අංගයන්හි ප්‍රමුඛත්වය ලබාගත්තේ ය. බ්යොන්හන් සහ ජින්හන් යන සංයුක්ත ජනපද 12 බැගින් සමන්විත වූ අතර සම්හන් තුළ පැවති සම්පූර්ණ ජනපද සංඛ්‍යාව 78කි. 4වන සියවසේ දී ක්‍රමයෙන් [[බෙක්ජේ]], [[සිල්ලා]], සහ [[ගයා සංයුක්තය|ගයා]] රාජ්‍ය විසින් මෙම සම්හන් ආක්‍රමණය කරන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 135–141}}

==කොරියාවේ තුන් රාජධානි==
{{Main|කොරියාවේ තුන් රාජධානි}}

===‍‍ගොගුර්යෝ===
{{Main|‍ගොගුර්යෝ}}

[[Image:History of Korea-476.PNG|thumb|left|200px|ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයේ, ක්‍රි.ව. 476]]
[[Image:Goguryeo tomb mural.jpg|thumb|200px|[[‍ගොගුර්යෝ සොහොන් සංකීර්ණය|‍ගොගුර්යෝ සොහොන් බිතුසිතුවමක්]].]]
[[ගොගුර්යෝ|‍ගොගුර්යෝව]] පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 37දී [[‍ගොගුර්යෝහි දොංම්යොංසොං|ජුමොං]] (මරණාපර නාමය දොංම්යොංසොං ය. එය රාජකීයයකු විසින් ලබා දෙන ලදී).&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=12449 Goguryeo]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; පසුව, [[ගොගුර්යෝහි තේජෝ|තේජෝ රජු]] විසින් රාජ්‍ය සංකේන්ද්‍රගත කරන ලදී. බුදුදහම රාජ්‍ය ආගම ලෙස වැළඳගත් ප්‍රථම කොරියානු රාජ්‍යය වන්නේ ද ගොගුර්යෝව යි. එය සිදු වූයේ 372දී [[ගොගුර්යෝහි සොසුරිම්|සොසුරිම් රජ]] සමයේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=722626 Buddhism in Goguryeo]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lhh goguryeo&quot;&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|pp=199–202}}&lt;/ref&gt;

ගොගුර්යෝව, ගෝර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි. එය ක්‍රමයෙන් කොරියාවේ නූතන නාමය සඳහා ප්‍රභවය විණි.&lt;ref&gt;Fan Ye, ''Book of the Later Han'', volume 85; the ''Dongyi Liezhuan''&lt;/ref&gt;

5වන සියවස වන විට ‍ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයට එළඹි අතර එය නැගෙනහිර ආසියාවේ බලවත් අධිරාජ්‍යයක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Roberts|first1=John Morris|last2=Westad|first2=Odd Arne|title=The History of the World|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199936762|page=443|url=https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&amp;q=koguryo+powerful+empire#v=snippet&amp;q=koguryo%20powerful%20empire&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gardner|first1=Hall|title=Averting Global War: Regional Challenges, Overextension, and Options for American Strategy|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230608733|pages=158-159|url=https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&amp;q=Inner+Mongolia#v=snippet&amp;q=great%20powers&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[මහා ග්වංගෙටෝ]] සහ ඔහුගේ පුත් [[ගොගුර්යෝහි ජංසු|ජංසු]] විසින් සිය රාජ්‍යය මැංචූරියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ, ඇතුළු මොංගෝලියාවේ කොටසක් සහ&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|date=2012|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0253000785|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;pg=PA35#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; රුසියාවේ කොටසක් දක්වා ව්‍යාප්ත කළ අතර&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kotkin|first1=Stephen|last2=Wolff|first2=David|title=Rediscovering Russia in Asia: Siberia and the Russian Far East: Siberia and the Russian Far East|publisher=Routledge|isbn=9781317461296|url=https://books.google.com/books?id=t_DqBgAAQBAJ&amp;q=Koguryo+Siberia+Russia%27s#v=snippet&amp;q=Koguryo%20Siberia%20Russia%27s&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; බෙක්ජේවරුන්ගෙන් නූතන [[සෝල්]] නගරය අත්පත් කරගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|date=2012|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0253000785|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;pg=PA35#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; Goguryeo experienced a golden age under Gwanggaeto and Jangsu,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Hyŏn-hŭi|last2=Pak|first2=Sŏng-su|last3=Yun|first3=Nae-hyŏn|title=New history of Korea|publisher=Jimoondang|isbn=9788988095850|page=201|url=https://books.google.com/books?id=KO8MAQAAMAAJ|language=en|quote=He launched a military expedition to expand his territory, opening the golden age of Goguryeo.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hall|first1=John Whitney|title=The Cambridge History of Japan|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521223522|page=362|url=https://books.google.com/books?id=A3_6lp8IOK8C&amp;q=%22The+reign+of+King+Kwanggaet%27o+is+thought+of+as+Koguryo%27s+golden+age+of+political+might+and+Buddhist+splendor.%22#v=snippet&amp;q=%22The%20reign%20of%20King%20Kwanggaet%27o%20is%20thought%20of%20as%20Koguryo%27s%20golden%20age%20of%20political%20might%20and%20Buddhist%20splendor.%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Embree|first1=Ainslie Thomas|title=Encyclopedia of Asian history|publisher=Scribner|isbn=9780684188997|page=324|url=https://books.google.com/books?id=LtwpAQAAMAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%22Nevertheless%2C+the+reigns+of+Kwanggaet%27o+and+his+successor+Changsu+%28413-491%29+constituted+the+golden+age+of+Koguryo.%22|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cohen|first1=Warren I.|title=East Asia at the Center: Four Thousand Years of Engagement with the World|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231502511|page=50|url=https://books.google.com/books?id=Okjd2rDwb8IC&amp;q=%22Koguryo%27s+Golden+Age%22#v=snippet&amp;q=%22Koguryo%27s%20Golden%20Age%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ඔවුහු සිය රාජ්‍ය සමයේ සිල්ලාව මෙන්ම බෙක්ජේ රාජ්‍ය ද යටත් කරගනිමින් [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] කෙටි එක්සත් කාලසීමාවක් කරා ගෙනයමින් කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ප්‍රමුඛතම රාජ්‍යය බවට ගොගුර්යෝව පත්කළහ.&lt;ref name=&quot;lhh goguryeo&quot;/&gt; ජුංසුගේ වසර 79ක දීර්ඝ පාලන සමය තුළ ‍ගොගුර්යෝවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ අනෙකුත් ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|pages=38-40}}&lt;/ref&gt;

ගොගුර්යෝව පසුකලෙක [[ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධය|‍ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධයේ දී]] දැවැන්ත [[චීනය|චීන]] ආක්‍රමණ ද පරාජයට පත් කළ අතර මෙය [[සුයි රාජවංශය|සුයි හි]] බිඳවැටීමට ද හේතු විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=47|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA47#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en|quote=Koguryŏ was the first to open hostilities, with a bold assault across the Liao River against Liao-hsi, in 598. The Sui emperor, Wen Ti, launched a retaliatory attack on Koguryŏ but met with reverses and turned back in mid-course. Yang Ti, the next Sui emperor, proceeded in 612 to mount an invasion of unprecedented magnitude, marshalling a huge force said to number over a million men. And when his armies failed to take Liao-tung Fortress (modern Liao-yang), the anchor of Koguryŏ's first line of defense, he had a nearly a third of his forces, some 300,000 strong, break off the battle there and strike directly at the Koguryŏ capital of P'yŏngyang. But the Sui army was lured into a trap by the famed Koguryŏ commander Ŭlchi Mundŏk, and suffered a calamitous defeat at the Salsu (Ch'ŏngch'ŏn) River. It is said that only 2,700 of the 300,000 Sui soldiers who had crossed the Yalu survived to find their way back, and the Sui emperor now lifted the siege of Liao-tung Fortress and withdrew his forces to China proper. Yang Ti continued to send his armies against Koguryŏ but again without success, and before long his war-weakened empire crumbled.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nahm&quot;&gt;{{cite book|last1=Nahm|first1=Andrew C.|title=A Panorama of 5000 Years: Korean History|date=2005|publisher=Hollym International Corporation|location=Seoul|isbn=093087868X|page=18|edition=Second revised|quote=China, which had been split into many states since the early 3rd century, was reunified by the Sui dynasty at the end of the 6th century. Soon after that, Sui China mobilized a large number of troops and launched war against Koguryŏ. However, the people of Koguryŏ were united and they were able to repel the Chinese aggressors. In 612, Sui troops invaded Korea again, but Koguryŏ forces fought bravely and destroyed Sui troops everywhere. General Ŭlchi Mundŏk of Koguryŏ completely wiped out some 300,000 Sui troops which came across the Yalu River in the battles near the Salsu River (now Ch'ŏngch'ŏn River) with his ingenious military tactics. Only 2,700 Sui troops were able to flee from Koරea. The Sui dynasty, which wasted so much energy and manpower in aggressive wars against Koguryŏ, fell in 618.}}&lt;/ref&gt;

642දී, බලවත් ජනරාල්වරයකු වූ [[යොන් ගේසොමුන්]] විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කොට ‍ගොගුර්යෝවේ සම්පූර්ණ පාලනය අතට ගත්තේ ය. එයට ප්‍රතිචාර ලෙස, චීනයේ [[ටෑං ටයිෂොං]] අධිරාජයා විසින් ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කළ ද, ඔවුනට පරාජය වී පසුබැසීමට සිදු විය. (බලන්න [[ගොගුර්යෝ-ටෑං යුද්ධයේ ප්‍රථම යුධ ව්‍යාපාරය]]).{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 214–222}}&lt;ref&gt;[http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history/three_kingdoms.htm Three Kingdoms] Asian Info Organization&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=50|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22In+647+and+648+Taizong+again+dispatched+expeditionary+forces+to+invade+Kogury%C5%8F%2C+but+these+attacks%2C+too%2C+were+repulsed+by+Kogury%C5%8F.+Taizong+never+accomplished+his+ambition+to+conquer+Kogury%C5%8F+in+his+lifetime.%22#v=snippet&amp;q=%22In%20647%20and%20648%20Taizong%20again%20dispatched%20expeditionary%20forces%20to%20invade%20Kogury%C5%8F%2C%20but%20these%20attacks%2C%20too%2C%20were%20repulsed%20by%20Kogury%C5%8F.%20Taizong%20never%20accomplished%20his%20ambition%20to%20conquer%20Kogury%C5%8F%20in%20his%20lifetime.%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ටෑං ටයිෂොංගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ ප්‍රත් [[ටෑං ගඔ‍ෂොං]] අධිරාජයා කොරියානු රාජධානියක් වූ [[සිල්ලා|සිල්ලාවේ]] සහාය ලබා ගොගුර්යෝව නැවත ආක්‍රමණය කළේ ය. නමුත් ඔවුනට ගොගුර්යෝවේ බලසම්පන්න හමුදා පරාජය කළ නොහැකි ළුූ අතර 662දී පරාජයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ring|first1=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places|publisher=Routledge|isbn=9781136639791|page=486|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&amp;q=stalwart+defenses#v=snippet&amp;q=stalwart%20defenses&amp;f=false|accessdate=16 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maps&quot;&gt;{{cite book|last1=Injae|first1=Lee|last2=Miller|first2=Owen|last3=Jinhoon|first3=Park|last4=Hyun-Hae|first4=Yi|title=Korean History in Maps|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107098466|page=29|url=https://books.google.com/books?id=46OTBQAAQBAJ&amp;pg=PA29#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=17 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; කෙසේ නමුත්, 666දී ස්වභාවික හේතුවක් නිසා යොන් ගේසොමුන් මියගිය අතර, ඔහුගේ පුතුන් සහ බාලසොයුරා අතර සිහසුන උදෙසා පැවති අරගලය හේතුවෙන් ගොගුර්යෝ රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත්ව ක්‍රමයෙන් දුර්වල විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=51|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22Combined+with+an+internal+schism+among+the+three+sons+of+Y%C5%8Fn+Kae-somun%22#v=snippet&amp;q=%22Combined%20with%20an%20internal%20schism%20among%20the%20three%20sons%20of%20Y%C5%8Fn%20Kae-somun%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695824|page=49|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&amp;q=%22His+death+left+a+power+vacuum+that+his+sons+struggled+to+fill.+Tang+and+Silla+used+this+opportunity+to+advance+toward+Pyongyang+in+668.%22#v=snippet&amp;q=%22His%20death%20left%20a%20power%20vacuum%20that%20his%20sons%20struggled%20to%20fill.%20Tang%20and%20Silla%20used%20this%20opportunity%20to%20advance%20toward%20Pyongyang%20in%20668.%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මෙහි දී ඔහුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං දේශයට]] පලා ගිය ද, ඔහුගේ බාල සොයුරා පලාගියේ සිල්ලාවටයි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=67|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA67#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; 667දී, ටෑං-සිල්ලා සන්ධානය විසින් නැවුම් ස්වරූපයෙන් ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවන ලදී.මේ සඳහා පලාගිය යොන් නම්සෙංගේ සහාය ද හිමි විය. අවසානයේ 668දී, ඔවුනට ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට හැකි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=67|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA67#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=5 August 2016|language=en|quote=Loath to let slip such an opportunity, T'ang mounted a fresh invasion under Li Chi in 667 and Silla launched a coordinated offensive. This time the T'ang army received every possible assistance from the defector Namsaeng, and although Koguryŏ continued to hold out for another year, the end finally came in 668.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 224–225}}

ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමත් සමග, ටෑං සහ සිල්ලා මිත්‍රත්වය අවසන් වූ අතර ඔවුහු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පාලනය සඳහා එකිනෙකා සමග සටන් වැදුණහ. එහි දී, කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රදේශයක් සිය පාලනයට නතු කරගැනීමට සිල්ලාව සමත් වූ අතර, ටෑංවරුනට හිමි වූයේ ගොගුර්යෝවේ උතුරුබිම් පමණකි. කෙසේනමුත්, ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමෙන් වසර 30කට පසු ගොගුර්යෝ සෙන්පතියකු වූ [[දේ ජෝයොං]] විසින් කොරියානු-මොහේ රාජ්‍යයක් වූ [[බල්හේ]] පිහිටුවූ අතර පැරණි ගොගුර්යෝ භූමිවලින් සාර්ථකව ටෑං ආක්‍රමණිකයන් පලවා හැරීමට සමත් විය.
[[Image:백제 금동대향로.jpg|thumb|170px|[[බෙක්ජේහි රන් ආලේපිත ලෝකඩ සුවඳ දාහකය|බෙක්ජේහි රන්ආලේපිත-ලෝකඩ සුවඳ දාහකයක්]].]]

===බෙක්ජේ===
{{Main|බෙක්ජේ}}

ක්‍රි.පූ. 18දී, [[ගොගුර්යෝහි දොංම්යොං|ගොගුර්යෝවේ ආරම්භකයාගේ]] තෙවන පුත්‍රයා වූ [[බෙක්ජේහි ඔන්ජෝ|ඔන්ජෝ]] නම් වූ ගොගුර්යෝ කුමාරයකු විසින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;mcc 3kingdoms&quot;&gt;Marshall Cavendish Corporation (2007, pp. 886–889)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pratt|first1=Chairman Department of East Asian Studies Keith|last2=Pratt|first2=Keith|last3=Rutt|first3=Richard|title=Korea: A Historical and Cultural Dictionary|publisher=Routledge|isbn=9781136793936|page=135|url=https://books.google.com/books?id=r15cAgAAQBAJ&amp;q=%22prince+of+Koguryo%22#v=snippet&amp;q=%22prince%20of%20Koguryo%22&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yu|first1=Chai-Shin|title=The New History of Korean Civilization|publisher=iUniverse|isbn=9781462055593|page=27|url=https://books.google.com/books?id=TYKNdiDCGLAC&amp;pg=PA27#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=28|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22son+of+Chumong%22#v=snippet&amp;q=%22son%20of%20Chumong%22&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

[[සංගුඕ ෂි]] සඳහන් කරන්නේ බෙක්ජේ යනු [[හන් ගඟ (කොරියාව)|හන් ගංගා]] ද්‍රෝණියේ (වර්තමාන [[සෝල්]] ප්‍රදේශය අසල) පිහිටි [[මහන් සංයුක්තය|මහන් සංයුක්තයේ]] පිහිටි රාජ්‍යයක් බවයි. එය අර්ධද්වීපයේ නිරිතදිග පෙදෙස් ([[චුංචොං]] සහ [[ජොල්ලා]] පළාත්) දක්වා ව්‍යාප්ත වී දේශපාලන සහ යුධ බලය අතින් ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට සමත් විය. එහි දී, බෙක්ජේ රාජ්‍යයට, ගොගුර්යෝව සහ අසල්වැසි චීන හමුදා සමග දරුණ සටන්වල නියැලීමට සිදු විය.

4වන සියවසේ දී, [[බෙක්ජේහි ග්‍යුන්චොගෝ|ග්‍යුන්චොගෝ රජ]] සමයේ දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය උච්චස්ථානයට පත් වූ අතර, එය සියලු මහන් ජනපද සිය රාජ්‍යයට අවශෝෂණය කරගත්තේ ය. එසේම එය බටහිර කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ‍බොහෝ පෙදෙස් (මේ අතරට නූතන [[ග්යොංගි]], [[චුංචොං]], සහ [[ජොල්ලා]] යන පළාත් මෙන්ම, [[හ්වංහේ]] සහ [[ගංග්වොන්-දෝ (දකුණු කොරියාව)|ගංග්වොන්හි]] කොටසක් ද අයත් විය) සිය පාලනයට නතුකොටගෙන මධ්‍යගත රජයක් පිහිටුවී ය. බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය ව්‍යාප්ති සමයේ දී, චීනයේ [[දකුණු රාජවංශ]] සමග මුහුදු සබඳතා පැවැත් වූ අතර එය චීන සංස්කෘතිය සහ තාක්ෂණය ද උගත්තේ ය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 202–206}} බෙක්ජේහි නාවික හැකියාව, එය නැගෙනහිර ආසියාවේ [[ෆීනීෂයාව]] බවට පත්කළේ ය. බුදු දහම නැගෙනහිර ආසියාවේ ව්‍යාප්ත කිරීමට ද එය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=9781136875908|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&amp;q=%22Of+vital+importance+for+the+dissemination+of+Buddhism+throughout+East+Asia%2C+however%2C+was+Paekche%27s+nautical+skill%2C+which+made+the+kingdom+the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia.%22#v=snippet&amp;q=%22Of%20vital%20importance%20for%20the%20dissemination%20of%20Buddhism%20throughout%20East%20Asia%2C%20however%2C%20was%20Paekche%27s%20nautical%20skill%2C%20which%20made%20the%20kingdom%20the%20Phoenicia%20of%20medieval%20East%20Asia.%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

බෙක්ජේ රාජ්‍යය සංස්කෘතිය ව්‍යාප්තිය සඳහා බෙහෙවින් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. ඒ අතර [[චීන අක්ෂර]], [[බුදු දහම|බුදුදහම]], යකඩ තැනීම, සංකීර්ණ [[කුඹල් කර්මාන්තය]], සහ පැරණි [[ජපානය|ජපානයට]] අවමංගල්‍ය උත්සව සහිත් භූමදාන ක්‍රමය හඳුන්වා දීම ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;[http://theseoultimes.com/ST/?url=/ST/db/read.php?idx=580 Korean Buddhism Basis of Japanese Buddhism], Seoul Times, 2006-06-18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.asiasocietymuseum.org/buddhist_trade/koreajapan.html Buddhist Art of Korea &amp; Japan], Asia Society Museum&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.japan-guide.com/e/e2046.html Kanji], JapanGuide.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Pottery - MSN Encarta &lt;!-- BOT GENERATED TITLE --&gt;|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/query?id=1257012851343397|archivedate=2009-10-31|url-status=dead|access-date=2016-09-16|archive-date=2009-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html}} &quot;The pottery of the Yayoi culture (300? BC-AD 250?), made by a '''Mongol people''' who came from Korea to Kyūshū, has been found throughout Japan. &quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.japanvisitor.com/index.php?cID=359&amp;pID=334&amp;cName=Japanese History of Japan], JapanVisitor.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html Archived] 2009-10-31.&lt;/ref&gt; මෙහි වෙනත් සංස්කෘතික සම්බන්ධතා ලෙස බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළ විට බෙක්ජේ රාජකීයයන් ජපානය වෙත පලා යාම දැක්විය හැක. 660දී සිල්ලා සහ [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශ]] හමුදා සන්ධානයක් මගින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පරාජයට පත්කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://baekje.chungnam.net/english/index.jsp Baekje history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214055517/http://baekje.chungnam.net/english/index.jsp |date=2009-02-14 }}, Baekje History &amp; Culture Hall&lt;/ref&gt;

===සිල්ලා===
{{Main|සිල්ලා}}
[[Image:Hwangnyongsa Pagoda miniature.jpg|200px|thumb|මොංගෝලියානුවන් විසින් විනාශ [[හ්වංන්‍යොංසා]] විහාරයේ කළ මීටර 80ක් උස ප්‍රසිද්ධ ස්තූපයේ ප්‍රමාණයෙන් කුඩා අනුරුවක්.]]
පුරාවෘත්ත අනුව, ක්‍රි.පූ. 57දී [[බක් හ්යොක්ගොසේ|බක් හ්යොක්ගොසේගේ]] නායකත්වය යටතේ [[සිල්ලා]] රාජධානිය ගිනිකොනදිග කොරියාවේ [[ජින්හන් සංයුක්තය|ජින්හන් සංයුක්තයේ]] පිහිටි ප්‍රධාන ප්‍රදේශ හය එක්සත් කිරීම අරඹන ලදී. එහි භූමි ප්‍රදේශයට නූතන [[බුසන්]] වරාය නගරය ද අයත් වූ අතර, පසුකලෙක, විශේෂයෙන්ම [[එක්සත් සිල්ලා]] යුගයේ දී, සිල්ලාව ජපන් මුහුදු කොල්කරුවන් පරාජය කරමින් සිය නාවික බලය වැඩිකරගත්තේ ය.&lt;ref&gt;Kenneth B. Lee (1997, pp. 48–49)&lt;/ref&gt;

සිල්ලවෙන් හමු වූ නිර්මාණ, විශේෂයෙන්ම ඔවුනටම අනන්‍ය වූ රන් ලෝහ කර්මාන්තය උතුරු සංචාරක ස්ටෙප්ස් ආභාසය පෙන්වන අතර ගොගුර්යෝ සහ බෙක්ජේවලට වඩා අඩු චීන ආභාසයක් පෙන්වයි.&lt;ref&gt;Sarah M. Nelson, (1993, pp. 243–258)&lt;/ref&gt; සිල්ලාව [[නක්දොං ගඟ|නක්දොං ගංගා]] නිම්නය අල්ලා ගනිමින් සිය රාජ්‍යය ශීඝ්‍රයෙන් පුළුල් කළ අතර නාගරික රාජ්‍ය එක්සත් කරන ලදී.

2වන සියවස වන විට යාබද නගර අත්පත් කරගනිමින් සහ සිය බලය පතුරුවමින් සිල්ලාව විශාල රාජ්‍යයක් බවට පත්ව තිබිණි. සිල්ලාව තවදුරටත් බලවත් වූ අතර 562දී [[ගයා සංයුක්තය]] ඈඳාගන්නා ලදී. සිල්ලාව නිතරම ගොගුර්යෝ, බෙක්ජේ සහ ජපන් රාජ්‍යයන්ගේ පීඩනයට ලක් විය. එසේම තවත් සමහර අවස්ථාවන්හි දී, එය බෙක්ජේ සහ [[ගොගුර්යෝ]] රාජ්‍ය සමග මිත්‍ර සම්බන්ධතා මෙන්ම යුද්ධ ද සිදු කර ඇත.

660දී, [[සිල්ලාහි මුයොල්]] රජු සිය හමුදාවන්ට [[බෙක්ජේ]] වෙත පහරදීමට අණකළේ ය. [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං]] දේශයේ සහාය ලත් සෙන්පති [[කිම් යු-ෂින්]] බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළේ ය. 661දී සිල්ලාව සහ ටෑං එක්ව [[ගොගුර්යෝ]] රාජ්‍යයට එරෙහිව යුධ ව්‍යාපාරයක් දියත් කළ ද, ඔවුන් අතර විරසක ඇති විය. මුයොල්ගේ පුත්‍රයා සහ කිම්ගේ බෑනා වූ [[සිල්ලාහි මුන්මු|මුන්මු]] රජු, 667දී නැවත ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවා ගොගුර්යෝව බිඳ හෙලන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 222–225}}

===ගයා===
{{Main|ගයා සංයුක්තය}}

[[ගයා සංයුක්තය|ගයා]] යනු දකුණුදිග [[කොරියාව|කොරියාවේ]] [[නක්දොං ගඟ|නක්දොං ගංගා]] නිම්නයේ පිහිටා තිබූ කුඩා රාජධානිවලින් සමන්විත වූ සංයුක්ත රාජ්‍යයකි. එය [[සම්හන්]] යුගයේ [[බ්යොන්හන් සංයුක්තය|බ්යොන්හන් සංයුක්තයෙන්]] බැහැරව පැනනැගුණකි. ගයාහි තැනිතලා යකඩවලින් පොහොසත් වූ නිසා ඔවුනට යකඩ උපකරණ අපනයනය කළ හැකි වූ අතර කෘෂිකර්මාන්තය ද දියුණු විය. මුල් සියවස්වල දී, මෙම සංයුකත් රාජ්‍යයට නායකත්වය සැපයුවේ [[ගිම්හේ]] ප්‍රදේශයේ [[ගුම්ග්වන් ගයා]] රාජ්‍යය විසිනි. කෙසේනමුත් 5වන සියවස වන විට එහි ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට [[ගොර්යොං]] ප්‍රදේශයේ [[දේගයා]] රාජ්‍යය සමත් විය.

අවට පිහිටි තුන් රාජධානි සමග නිරන්තර යුද්ධයක පැටලීම නිසා ගයාවට එක්සත් රාජ්‍යයක් ලෙස වර්ධනය විය නොහැකි විය. 562දී එය [[සිල්ලා]] රාජ්‍යයට ඈඳාගැනිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 159–162}}

==උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය==
{{Main|උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගය}}

උතුරු-දකුණු රාජ්‍ය යන වදන [[පසුකාලීන සිල්ලා]] සහ [[බල්හේ]] රාජ්‍ය සඳහා භාවිත වන්නකි. මෙකල කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රමාණයක් සිල්ලාව විසින් පාලනය කළ අතර, බල්හේ රාජ්‍යය [[මැංචූරියාව]] තෙක් විහිදිණි. මේ කාලයේ, විශේෂයෙන්ම පසුකාලීන සිල්ලා යුගයේ දී සංස්කෘතිය, සහ තාක්ෂණය යන අංශවල සංවර්ධනය කැපී පෙනිණි.

===පසුකාලීන සිල්ලා===
{{Main|පසුකාලීන සිල්ලා|සිල්ලා-ටෑං යුද්ධය}}
[[File:Korea-Gyeongju-Bulguksa-33.jpg|thumb|200px|[[බුල්ගුක්සා]] විහාරය, මෙය [[යුනෙස්කෝ]] [[ලෝක උරුම ස්ථානය|ලෝක උරුම ස්ථානයකි]].]]
එක්සත් කිරීමේ යුද්ධ මාලාවෙන් පසු, [[ටෑං රාජවංශය]] විසින් පැරණි [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] මුරපොලවල් ස්ථාපනය කළ අතර [[බෙක්ජේ|බෙක්ජේහි]] පාලන ප්‍රජාවන් ස්ථාපනයට උත්සාහ දරන ලදී. 671දී බෙක්ජේ සහ උතුරුදිග කොරියානු ප්‍රදේශවල දී, සිල්ලාව ටෑං හමුදාවලට පහර දුන්නේ ය. අනතුරුව 674දී ටෑං රාජ්‍යය සිල්ලාව ආක්‍රමණය කළ ද, 676වන විට ටෑං හමුදා අර්ධද්වීපයෙන් ඉවතට පලවා හැර කොරියානු අර්ධද්වීපය සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ එක්සත් කිරීමට සිල්ලාව සමත් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 241–242}}

පසුකාලීන සිල්ලාව කලාවේ සහ සංස්කෘතියේ ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස සැලකෙයි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=DuBois|first1=Jill|title=Korea|publisher=Marshall Cavendish|isbn=9780761417866|page=22|url=https://books.google.com/books?id=JklBlOQhkTcC&amp;q=%22golden+age+of+art+and+culture%22#v=snippet&amp;q=%22golden%20age%20of%20art%20and%20culture%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Randel|first1=Don Michael|title=The Harvard Dictionary of Music|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674011632|page=273|url=https://books.google.com/books?id=02rFSecPhEsC&amp;q=%22golden+age+of+artistic+and+cultural+achievement%22#v=snippet&amp;q=%22golden%20age%20of%20artistic%20and%20cultural%20achievement%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hopfner|first1=Jonathan|title=Moon Living Abroad in South Korea|publisher=Avalon Travel|isbn=9781612386324|page=21|url=https://books.google.com/books?id=MhwXBQAAQBAJ&amp;q=%22cultural+and+political+golden+age%22#v=snippet&amp;q=%22cultural%20and%20political%20golden%20age%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මෙම යුගයේ දී, පසුකාලීන සිල්ලාව සහ [[:en:Abbasid Caliphate|අබ්බාසිද් කාලිෆේට්]] අතර දුරබැහැර වෙළඳාම පැවති බව පර්සියානු භූගෝල විද්‍යාඥයකු වූ [[:en:Ibn Khordadbeh|ඉබ්න් ඛොර්දාද්බෙහ්]] සිය ''[[:en:Book of Roads and Kingdoms (ibn Khordadbeh)|මාවත් සහ රාජධානි ග්‍රන්ථයේ]]'' සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Bird2014&quot;&gt;{{cite book|author=Isabella Bird|title=Korea and Her Neighbours.: A Narrative of Travel, with an Account of the Recent Vicissitudes and Present Position of the Country. With a Preface by Sir Walter C. Hillier.|url=https://books.google.com/books?id=hHeKAgAAQBAJ|date=9 January 2014|publisher=Adegi Graphics LLC|isbn=978-0-543-01434-4|chapter=1}}&lt;/ref&gt; [[බුල්ගුක්සා]] විහාරය සහ [[සොක්ගුරාම්]] ගුහාව වැනි [[ලෝක උරුම ස්ථානය|ලෝක උරුම]] බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන, සංකීර්ණ කොරියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය සහ බුදු දහමේ ආභාසය පිළිබඳ වැදගත් උදාහරණ ලෙස සැලකිය හැක.&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/736 Seokguram Grotto and Bulguksa Temple], UNESCO&lt;/ref&gt; මෙම යුගයේ වෙනත් රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලත්, කලා සහ ගෘහනිර්මාණ ලෙස [[හ්වංන්‍යොංසා]] විහාරය සහ [[බුන්හ්වංසා]] විහාරය ද දැක්විය හැක.

පසුකාලීන සිල්ලාව, මධ්‍යකාලීන [[නැගෙනහිර ආසියාව|නැගෙනහිර ආසියාවේ]] [[ෆීනීෂියාව|ෆීනීෂියාවක්]] බඳු වූ [[බෙක්ජේ|බෙක්ජේහි]] නාවික පරාක්‍රමය අත්පත්කරගෙන&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=9781136875908|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&amp;q=%22the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia%22#v=snippet&amp;q=%22the%20Phoenicia%20of%20medieval%20East%20Asia%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; 8වන සහ 9වන සියවස්වල නැගෙනහිර ආසියානු මුහුදුවල ප්‍රමුඛත්වය ගත්තේ ය. එසේම [[ජං බොගෝ]] කාලයේ චීනය, කොරියාව සහ ජපානය අතර වෙළඳාමේ ප්‍රමුඛත්වය හිමිකරගත්තේ ය. මීට අමතරව, සිල්ලා ජනයා මුහුදෙන් එහා චීනයේ [[ෂැන්ඩොං අර්ධද්වීපය|ෂැන්ඩොං අර්ධද්වීපයේ]] සහ [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] මුවදොරේ ජනාවාස පිහිටුවූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gernet|first1=Jacques|title=A History of Chinese Civilization|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521497817|page=291|url=https://books.google.com/books?id=jqb7L-pKCV8C&amp;q=%22Korea+held+a+dominant+position+in+the+north-eastern+seas%22#v=snippet&amp;q=%22Korea%20held%20a%20dominant%20position%20in%20the%20north-eastern%20seas%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Reischauer|first1=Edwin Oldfather|title=Ennins Travels in Tang China|publisher=John Wiley &amp; Sons Canada, Limited|isbn=9780471070535|pages=276–283|url=https://books.google.com/books/about/Ennin_s_Travels_in_T_ang_China.html?id=HXqEAAAACAAJ|accessdate=21 July 2016|language=en|quote=From what Ennin tells us, it seems that commerce between East China, Korea and Japan was, for the most part, in the hands of men from Silla. Here in the relatively dangerous waters on the eastern fringes of the world, they performed the same functions as did the traders of the placid Mediterranean on the western fringes. This is a historical fact of considerable significance but one which has received virtually no attention in the standard historical compilations of that period or in the modern books based on these sources. . . . While there were limits to the influence of the Koreans along the eastern coast of China, there can be no doubt of their dominance over the waters off these shores. . . . The days of Korean maritime dominance in the Far East actually were numbered, but in Ennin's time the men of Silla were still the masters of the seas in their part of the world.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695824|page=3|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&amp;q=%22Greater+Silla+dominated+the+Yellow+Sea%2C+the+East+China+Sea%2C+and+the+South+%28Korea%29+Sea+with+trade+between+Tang+China+and+Nara-Heian+Japan.%22#v=snippet&amp;q=%22Greater%20Silla%20dominated%20the%20Yellow%20Sea%2C%20the%20East%20China%20Sea%2C%20and%20the%20South%20(Korea)%20Sea%20with%20trade%20between%20Tang%20China%20and%20Nara-Heian%20Japan.%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Seth|first1=Michael J.|title=A Concise History of Korea: From the Neolithic Period Through the Nineteenth Century|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780742540057|page=65|url=https://books.google.com/books?id=Qe4PoOd89XIC&amp;q=%22Koreans+dominated+the+commerce+of+Northeast+Asia+in+the+eighth+and+ninth+centuries%22#v=snippet&amp;q=%22Koreans%20dominated%20the%20commerce%20of%20Northeast%20Asia%20in%20the%20eighth%20and%20ninth%20centuries%22&amp;f=false|accessdate=21
 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

මෙකල බුදුදහම ප්‍රචලිත විය. චීන බෞද්ධයන් අතර කොරියානු බෞද්ධයන්ට විශේෂ ගෞරවයක් හිමි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mun|first1=Chanju|last2=Green|first2=Ronald S.|title=Buddhist Exploration of Peace and Justice|publisher=Blue Pine Books|isbn=9780977755301|page=147|url=https://books.google.com/books?id=au1oD1kKv94C&amp;q=%22Korean+Buddhist+monks+such+as+Woncheuk%2C+Wonhyo+and+Uisang+enjoyed+a+very+high+fame+among+Chinese+Buddhists%22#v=snippet&amp;q=%22Korean%20Buddhist%20monks%20such%20as%20Woncheuk%2C%20Wonhyo%20and%20Uisang%20enjoyed%20a%20very%20high%20fame%20among%20Chinese%20Buddhists%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; එසේම ඔවුහු චීන බුදුදහම සඳහා ද දායක වූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=McIntire|first1=Suzanne|last2=Burns|first2=William E.|title=Speeches in World History|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438126807|page=87|url=https://books.google.com/books?id=L-6ghsWDMTAC&amp;q=%22Korean+thinkers+made+reciprocal+contributions+to+Chinese+Buddhism%22#v=snippet&amp;q=%22Korean%20thinkers%20made%20reciprocal%20contributions%20to%20Chinese%20Buddhism%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මේ අතරින්: [[වොන්ච්‍යුක්]], [[වොන්හ්යෝ]], [[උයිසං]], [[කිම් හ්වාසං|මුසං]],&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Jr|first1=Robert E. Buswell|last2=Jr|first2=Donald S. Lopez|title=The Princeton Dictionary of Buddhism|publisher=Princeton University Press|isbn=9781400848058|page=187|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&amp;pg=PA187#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Poceski|first1=Mario|title=Ordinary Mind as the Way: The Hongzhou School and the Growth of Chan Buddhism|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198043201|page=24|url=https://books.google.com/books?id=5fwRXrVPh-cC&amp;pg=PA24#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Wu|first1=Jiang|last2=Chia|first2=Lucille|title=Spreading Buddha's Word in East Asia: The Formation and Transformation of the Chinese Buddhist Canon|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231540193|page=155|url=https://books.google.com/books?id=IX7ICgAAQBAJ&amp;pg=PA155#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Wright|first1=Dale S.|title=The Zen Canon: Understanding the Classic Texts|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199882182|url=https://books.google.com/books?id=JfHQCwAAQBAJ&amp;pg=PT124#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; සහ සිල්ලා කුමාරයකු වූ [[කිම් ග්යෝ-ගක්]] යන පිරිස [[ජියුහුවා කන්ද]] චීන බුදු දහමේ [[චීනයේ පූජනීය කඳු|පූජනීය කඳු]] සතරෙන් එකක් බවට පත්කිරීමට මූලික වූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Su-il|first1=Jeong|title=The Silk Road Encyclopedia|publisher=Seoul Selection|isbn=9781624120763|url=https://books.google.com/books?id=UgOwDAAAQBAJ&amp;pg=PT668#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Nikaido|first1=Yoshihiro|title=Asian Folk Religion and Cultural Interaction|publisher=Vandenhoeck &amp; Ruprecht|isbn=9783847004851|page=137|url=https://books.google.com/books?id=TozUCgAAQBAJ&amp;pg=PA137#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Leffman|first1=David|last2=Lewis|first2=Simon|last3=Atiyah|first3=Jeremy|title=China|publisher=RoughGuides|isbn=9781843530190|page=519|url=https://books.google.com/books?id=dA_QbQiZkB4C&amp;pg=PA519#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Leffman|first1=David|title=The Rough Guide to China|publisher=Penguin|isbn=9780241010372|url=https://books.google.com/books?id=FjqJAwAAQBAJ&amp;pg=PT509#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=DK Eyewitness Travel Guide: China|publisher=Penguin|isbn=9781465455673|page=240|url=https://books.google.com/books?id=rm7XCwAAQBAJ&amp;pg=PA240#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

8වන සියවස අගභාගය වන විට සිල්ලාව තුළ දේශපාලන අර්බුද හටගැනිණි. මෙය සිල්ලාව ඉන් අනතුරුවට බෙහෙවින් දුර්වල කළේ ය. පැරණි ‍බෙක්ජේවලින් පැවතෙන්නන් විසින් [[හුබෙක්ජේ]] ස්ථාපනය කරන ලදී. උතුරින්, ගොගුර්යෝව ප්‍රාණවත් කරමින් කැරලි ඇති විය. මෙය [[පසුකාලීන තුන් රාජධානි|පසුකාලීන තුන් රාජධානි සමයේ]] ආරම්භය‍ ලෙස සැලකේ.

935දී [[සිල්ලාහි ග්යොංසුන්|ග්යොංසුන් රජු]] [[ගෝර්යෝ|ගෝර්යෝවට]] යටත් වන තෙක් තවත් අවුරුදු 267ක් පසුකාලීන සිල්ලාව පැවතිණි. ඉන් අනතුරුව වසර 992ක් පුරාවට රජවරුන් 56ක් විසින් පාලනය ගෙන ගිය සිල්ලා යුගය අවසන් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 266–269}}

===බල්හේ===
{{Main|බල්හේ}}

[[Image:Pressapochista4.jpg|thumb|170px|[[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය|කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] ඇති බල්හේ කැටයම් සහිත ශිලා ලේඛනයක්]]
[[බල්හේ]] රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ 698දී, එනම් ගොගුර්යෝ බිඳ වැටී වසර තිහකට පසුව ය. මෙය පැරණි ගොගුර්යෝහි උතුරු පෙදෙසේ පිහිටුවන ලද්දේ පැරණි ගොගුර්යෝ සෙන්පතියකු වූ [[දේ ජෝයොං]] විසිනි.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=14170 Dae Joyeong]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; බල්හේ රාජ්‍යය විසින් [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] උතුරු පෙදෙස්, මැංචූරියාවේ කොටසක් (එයට ඉතිහාසයේ වැඩි කලක් [[ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය|ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය]] අයත් නොවී ය) අයත් වූ අතර, එය නූතන [[:en:Primorsky Krai|රුසියානු ප්‍රිමෝර්ස්කි ක්‍රේ]] දක්වා ව්‍යාප්ත විය. බල්හේ තමන් ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යයක් ලෙස හඳුන්වා ගත්තේ ය. එය [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශයේ]] සංස්කෘතිය වැළඳගත්තේ ය. විශේෂයෙන්ම රාජ්‍ය ව්‍යුහය, සහ භූ දේශපාලන පද්ධතිය අනුගමනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|pp=244–248}}&lt;/ref&gt;

සාපේක්ෂව සාමකාමී, ස්ථාවර රාජ්‍ය සමයක බල්හේ දියුණුවට පත් විය. විශේෂයෙන්ම මෙය සිදු වූයේ තුන්වන [[බල්හේ හි මුන්|මුන්]] (737–793) සහ [[බල්හේ හි සොන්|සොන්]] යන රජවරුන්ගේ සමයේ ය. කෙ‍සේනමුත්, 10වන සියවස වන විට බල්හේ රාජ්‍යය බෙහෙවින් දුර්වල වූ අතර 926දී [[ඛිටන් ජනයා|ඛිටන්]] [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් බල්හේ ආක්‍රමණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;/&gt; බල්හේ හි අවසන් කිරුළහිමි කුමරු වූ [[දේ ග්වං-හ්යොන්]] ඇතුළු දසදහස් ගණන් අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝ වෙත සංක්‍රමණය වූහ.&lt;ref name=&quot;Goryeosa&quot; /&gt; ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය දෙක අතර ජාතික ඒකාබද්ධතාවක් ඇති කරමින් [[දේ ග්වං-හ්යොන්|දේ ග්වං-හ්යොන්ව]], [[වං ගොන්]] විසින් සිය රාජකීය පවුලට ඇතුළත් කරගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Balhae&quot; /&gt;

බල්හේ රාජ්‍යයෙන් ඓතිහාසික වාර්තා කිසිවක් හමු නොවේ. එසේම ලියාඕවරුන් බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් ඉතිරි කර නැත. [[ගෝර්යෝ]] රාජ්‍යය විසින් ඇතැම් බල්හේ බිම් අවශෝෂණය කරගෙන එහි අවතැන්වූවන් පිළිගත්ත ද, එහි බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් නැත. [[සම්ගුක් සගි]] (&quot;රාජධානි තුනේ ඉතිහාසය&quot;), නැමැති ග්‍රන්ථයේ බල්හේ පිළිබඳ ඡේදයක් අන්තර්ගත වේ. නමුත් එහි බල්හේ රාජවංශ ඉතිහාසය පිළිබඳ සඳහන් නොවේ. 18වන සිය‍වසේ [[ජොසොන්]] රාජවංශ ඉතිහාසඥයකු වූ [[යු ද්‍යුක්ගොං]] කොරියානු ඉතිහාසයේ කොටසක් ලෙස බල්හේ රාජ්‍යය පිළිබඳ ක්‍රමවත් අධ්‍යයනයක් කර, මෙම යුගය සඳහා &quot;උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය යුගය&quot; යන නාමය යෙදී ය.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;/&gt;

===පසුකාලීන තුන් රාජධානි===
{{Main|පසුකාලීන තුන් රාජධානි}}
පසුකාලීන තුන් රාජධානි යටතට (ක්‍රිව. 900 – 936) [[සිල්ලා]], [[හුබෙක්ජේ]] (&quot;පසුකාලීන [[බෙක්ජේ]]&quot;), සහ [[තේබොං]] (හුගොගුර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි, &quot;පසුකාලීන [[ගොගුර්යෝ]]&quot;) යන රාජ්‍යයි.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=260575&amp;v=43 Later Three Kingdoms] at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt; මෙහි පසුව සඳහන් රාජධානි ද්විත්වය, [[පසුකාලීන සිල්ලා|පසුකාලීන සිල්ලාවේ]] බලය පරිහානියට යමින් පැවති අවධියේ බිහි විය. ඒවා බෙක්ජේ සහ ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වයි.

[[තේබොං]] (පසුකාලීන ගොගුර්යෝ) පිහිටුවන ලද්දේ බෞද්ධ භික්ෂුවක් වූ [[ගුං යේ]] විසිනි. සත්‍ය වශයෙන්ම ගුං යේ යනු සිල්ලාහි ග්යොංමුන් රජුගේ පුත්‍රයෙකි. ගුං යේ ඉපදුණු විට, ඔහු සිල්ලාවේ බිඳවැටීමට හේතු වන බවට අනාවැකියක් ප්‍රකාශ වූ නිසා ග්යොංමුන් අළුත උපන් බිළිඳාව මරා දැමීමට අණකළේ ය. නමුත් ගුං යේගේ පාලිකාව ඔහුව රැගෙන පලාගොස් හදාවඩා ගත්තා ය.&lt;ref&gt;[http://world.kbs.co.kr/english/program/program_koreanstory_detail.htm?No=35144 Koreans in History/People/Program/KBS World Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301170726/http://world.kbs.co.kr/english/program/program_koreanstory_detail.htm?No=35144 |date=2012-03-01 }}. World.kbs.co.kr. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt; එතරම් ජනප්‍රිය නොවූ ගුං යේව, 918දී [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් බලයෙන් පහකරන ලදී. සිය ජනතාව අතර ජනප්‍රිය වූ වං ගොන් මුළු අර්ධද්වීපයම එක් රජයක් යටතේ එක්සත් කිරීමට තීරණය කළේ ය. 934දී ඔහු පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යයට පහර දුන් අතර එයට පසු වර්ෂයේ සිල්ලාව ද යටත් විය. 936දී, ගොර්යෝ රාජ්‍යය විසින් [[හුබෙක්ජේ]] ආක්‍රමණය කරන ලදී..&lt;ref&gt;[http://koreanhistory.info/Koryo.htm Goryeo Dynasty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170619144349/http://koreanhistory.info/Koryo.htm |date=2017-06-19 }}, Korean History information!&lt;/ref&gt;

==කොරියාවේ ගෝර්යෝ රාජවංශය==
{{Main|ගෝර්යෝ}}
{{See also|ගෝර්යෝ හමුදා පාලනය|යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව}}

[[File:Korea - Seoul - National Museum - Incense Burner 0252-06a.jpg|thumb|120px|left|කොරියානු [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශ (918–1392) සෙලඩොන් [[සුවඳ දාහකය]]ක්, පිළිහුඩු වර්ණ [[සෙරමික් යටිඔපය|යටිඔපය]] සහිතයි.]]
[[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 918දී වන අතර එය 936වන විට කොරියාවේ පාලක රාජවංශය බවට පත් විය. &quot;ගෝර්යෝ&quot; යන්න නම් කරන ලද්දේ, [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් ගොගුර්යෝවෙන් පැවත එන්නක් ලෙස ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ryu|first1=Howard Jisoo|title=Orderly Korea Unification: With the Guarantee of Stability in East Asia|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781462803323|page=145|url=https://books.google.com/books?id=ZrZ-PuddnnYC&amp;q=Goguryeo+descent#v=snippet&amp;q=Goguryeo%20descent&amp;f=false|accessdate=18 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=박|first1=종기|title=고려사의 재발견: 한반도 역사상 가장 개방적이고 역동적인 500년 고려 역사를 만나다|date=August 24, 2015|publisher=휴머니스트|isbn=9788958629023|url=https://play.google.com/store/books/details?id=Qn6TCgAAQBAJ&amp;rdid=book-Qn6TCgAAQBAJ&amp;rdot=1&amp;source=gbs_vpt_read&amp;pcampaignid=books_booksearch_viewport}}&lt;/ref&gt; එය [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=266}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Rossabi|first1=Morris|title=China Among Equals: The Middle Kingdom and Its Neighbors, 10th-14th Centuries|publisher=University of California Press|isbn=9780520045620|page=323|url=https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&amp;q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22#v=snippet&amp;q=%22As%20the%20self-proclaimed%20successor%20to%20Koguryo%20and%20the%20protector%20of%20Parhae%20refugees%2C%20many%20of%20them%20of%20Koguryo%20origin%2C%20Koryo%20considered%20the%20northern%20territories%20in%20Manchuria%20its%20rightful%20legacy.%22&amp;f=false|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; වං ගොන් සිය නිවහන වූ [[ගේසොං]] නගරය, නව රාජවංශයේ අගනුවර ටලස නම්කරන ලදී. මෙම රාජවංශය විසින් 1392 තෙක් පාලනය ගෙන යන ලදී. මෙය &quot;කොරියාව&quot; යන ඉංග්‍රීසි නාමයේප්‍රභවය ලෙස ද සැලකෙයි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 120–121}}&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=151665 Korea]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; 1170 සහ 1270 අතර කාලයේ රජය පාලනය කරන ලද්දේ [[ගෝර්යෝ හමුදා පාලනය|හමුදා නායකයන්]] විසිනි.

මෙම යුගයේ නීති සම්පාදනය සිදු වූ අතර සිවිල් සේවා පද්ධතියක් හඳුන්වා දුණි. [[බුදු දහම|බුදුදහම]] වැජඹුණු අතර අර්ධද්වීපය පුරාම එය ප්‍රචලිත විය. 12වන සහ 13වන සියවස් තුළ [[සෙලඩොන්]] කුඹල් කර්මාන්තය ප්‍රචලිත විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 360–361}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 122–123}} මෙකල ගෝර්යෝවේ සංස්කෘතික ජයග්‍රහණයන් ලෙස [[ත්‍රිපිටක කොරියානා]] ලී අච්චු 81,258ක් තුළට නිර්මාණය කිරීම,{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 309–312}} ලෝහ චල මුද්‍රණ ක්‍රමය හැඳින්විය හැක.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korean Classics : Asian Collections: An Illustrated Guide (Library of Congress - Asian Division)|url=https://www.loc.gov/rr/asian/guide/guide-korean.html|website=Library of Congress|publisher=United States Congress|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gutenberg Bible|url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item100565.html|website=British Library|publisher=The British Library Board|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korea, 1000–1400 A.D. {{!}} Chronology {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History {{!}} The Metropolitan Museum of Art|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/07/eak.html|website=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=The Metropolitan Museum of Art|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Movable type - Oxford Reference|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100213284|website=Oxford Reference|publisher=Oxford University Press|accessdate=19 August 2016|doi=10.1093/oi/authority.20110803100213284}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ebrey|first1=Patricia Buckley|last2=Walthall|first2=Anne|title=East Asia: A Cultural, Social, and Political History|publisher=Cengage Learning|isbn=1285528670|url=https://books.google.com/books?id=QfkWAAAAQBAJ&amp;q=%22Korea+led+the+world+in+inventing+metal+movable-type+printing+in+1234%22#v=snippet&amp;q=%22Korea%20led%20the%20world%20in%20inventing%20metal%20movable-type%20printing%20in%201234%22&amp;f=false|accessdate=19 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1018දී, [[ලියාඕ රාජවංශය|ඛිටන් අධිරාජ්‍යය]] විසින් ගෝර්යෝව ආක්‍රමණය කරන ලදී. නමුත් [[කුජු හි සටන|කුජු හි සටනේ දී]] එය පරාජය කිරීමට [[ගං ගම්-චන්]] සෙන්පතියා සමත් විය. ඛිටන් අධිරාජ්‍යය පරාජයට පත් කිරීමෙන් පසු, සියවසක් පමණ පැවති ස්වර්ණමය යුගයක් ගෝර්යෝව කරා එළැඹියේ ය. මෙම සමයේ දී මුද්‍රණ සහ ප්‍රකාශන කර්මාන්තය වර්ධනය වීම, අධ්‍යාපනය දියුණු වීම සහ දර්ශනය, සාහිත්‍යය, ආගම, සහ විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත වීම වැනි විශිෂ්ට සංවර්ධනයන් රැසක්ම සිදු විය; 1100 වන විට, ප්‍රසිද්ධ විද්වතුන් සහ විද්‍යාඥයන් බිහි කළ විශ්වවිද්‍යාල 12ක් පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=61|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA61#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bowman|first1=John|title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231500043|page=202|url=https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&amp;q=%22The+Mongolian-Khitan+invasions+of+the+late+tenth+century+challenge+the+stability+of+the+Koryo+government%2C+but+a+period+of+prosperity+follows+the+defeat+of+the+Khitan+in+1018.%22#v=snippet&amp;q=%22The%20Mongolian-Khitan%20invasions%20of%20the%20late%20tenth%20century%20challenge%20the%20stability%20of%20the%20Koryo%20government%2C%20but%20a%20period%20of%20prosperity%20follows%20the%20defeat%20of%20the%20Khitan%20in%201018.%22&amp;f=false|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1231දී, [[මොංගෝලියානුවන්]] සිය [[කොරියාවේ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ|කොරියානු ආක්‍රමණ]] මෙහෙයවන ලදී. වසර 39ක් තුළ, ප්‍රධාන යුධ ව්‍යාපාර හතක් මෙහෙයවූ නමුත් කොරියාව ආක්‍රමණය කිරීමට අපොහොසත් විය.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=72|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA72#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; දශක ගණනක සටන් අවසන් කරමින්, කොන්දේසි සහිතව යටත් වීම සඳහා ගෝර්යෝව සිය [[ගෝර්යෝහි වොන්ජොං|කිරුළහිමි කුමරුන්ව]] [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන්]] අගනුවර මොංගෝලියානුවන් වෙත පිටත් කළේ ය; මෙය පිළිගත් [[කුබ්ලයි ඛාන්]] සිය දියණියන්ගෙන් කෙනෙක් කොරියානු කිරුළහිමි කුමරුට සරණපාවා දුන්නේ ය.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot; /&gt; අනතුරුව ඉදිරි වසර 80ක කාලය තුළ ගෝර්යෝව පැවතියේ මොංගෝලියානුවන් පාලනය කළ [[චීනය|චීනයේ]] [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන් රාජවංශයේ]] [[යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව|යටත් රාජ්‍යයක්]] ලෙසයි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 343–350}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=142–145}} වසර 80 තුළ මෙම ජාතීන් අතර සම්බන්ධතා ශක්තිමත් වූ අතර කොරියාවේ ඉන්පසු රජ වූ සියලු රජවරුන් විවාහ වූයේ මොංගෝලියානු කුමරියන් සමගයි.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot; /&gt; යුවාන් රාජවංශයේ [[ගි අධිරාජිනිය|අවසාන අධිරාජිනිය]] ද කොරියානු කුමරියකි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Currie|first1=Lorenzo|title=Through the Eyes of the Pack|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781493145164|page=181|url=https://books.google.com/books?id=hONCAwAAQBAJ&amp;pg=PA181#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1350දී, අභ්‍යන්තර බල අරගල නිසා යුවාන් රාජවංශය ශීඝ්‍රයෙන් පරිහානියට පත් විය. මේ නිසා [[ගෝර්යෝහි ගොංමින්|ගොංමින්]] රජුට ගෝර්යෝ රජයේ නොයෙකුත් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට අවස්ථාව හිමි විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 351–353}} ගොංමින් හට නොයෙකුත් ගැටලු විසඳීමට සිදු විය. ඒ අතර ප්‍ර-මොංගෝලියානු වංශවතුන් සහ යුධ නිලධාරීන් ඉවත් කිරීම, ඉඩම් අයිතිය පිළිබඳ ගැටලුව, බෞද්ධ සහ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන් අතර මතභේද දුරලීම ආදිය ඒ අතර විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 152–155}} මෙම කලබලකාරී සමය තුළ, ගෝර්යෝව අවස්ථානුකූලව 1356දී [[ලියාඕයෑං]] ආක්‍රමණය කරන ලදී. එසේම 1356 සහ 1360දී විශාල [[ගෝර්යෝවේ රතු ජටා ආක්‍රමණ|රතු ජටාකරුව්නගේ ආක්‍රමණ]] ද්විත්වයක් මැඬලන ලදී. 1364දී, [[චෝ යොං]] සෙන්පතියා විසින් ආක්‍රමණික මොංගෝලියානු [[ටුමෙන් (ඒකකය)|ටුමෙනය]] පරදවා ගෝර්යෝව පාලනයට මොංගෝලියානුවන් දැරූ අවසාන උත්සාහය ද ව්‍යර්ථ කරන ලදී. 1380 දශකයේ ගෝර්යෝව සිය අවධානය [[වොකෝවු]] තර්ජනය වෙත යොමු කළ අතර [[චෝ මුසොන්]] විසින් මුහුදු කොල්ලකාර නැව් සියගණනක් විනාශ කිරීම සඳහා [[කොරියාවේ නාවික ඉතිහාසය|නාවික කාලතුවක්කු හමුදාව]] නිර්මාණය කරන ලදී.

1392 වන තෙක් ‍ගෝර්යෝ රාජවංශය පැවතිණි. 1388දී කුමන්ත්‍රණයක් මගින් [[ජොසොන්]] රාජවංශයේ ආරම්භකයා වූ [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|ජෝසොන්හි තේජෝ]] බලය සියතට ගත් අතර, රජවරුන් දෙදෙනකු පසුපස හිඳ රාජ්‍යය මෙහෙයවීමෙන් පසු ඔහු විසින් 1392දී ජෝසොන් රාජවංශය පිහිටුවන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 369–370}}

==කොරියාවේ ජොසොන් රාජවංශය==
{{Main|ජොසොන්}}
[[File:조선 태조.JPG|thumb|left|[[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|තේජෝ රජුගේ]] උඩුකය]]
[[Image:Gyeongbok-gung palace-05 (xndr).jpg|thumb|250px|[[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගය]]
[[File:Joseon plate mail in Gyeongbokgung Palace.jpg|thumb|කොරියානු ලෝහ සන්නාහයක්]]

===දේශපාලන ඉතිහාසය===
1392දී, පසුකලෙක තේජෝ යනුවෙන් හැඳින්වුණු [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|යි සොං-ග්යේ]] සෙන්පතියා විසින් [[ජොසොන්]] රාජවංශය (1392–1897) පිහිටුවන ලදී. එය පැරණි රාජධානියක් වූ [[ගෝජොසොන්]] සඳහා ගෞරවයක් ලෙස නම්කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;naver1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;සාහිත්‍යමය &quot;පැරණි ජොසොන්&quot;, යන වදන ක්‍රි.ව. 13වන සියවසේ දී පළමුවරට භාවිත වූයේ පුරාතන රාජධානිය, [[විමන් ජොසොන්]] රාජ්‍යයෙන් වෙන්කර දැක්වීමට භාවිත වූ අතර, දැන් එම වදන ජොසොන් රාජවංශයෙන් පුරාතන රාජ්‍යය වෙන්කර දැක්වීමට භාවිතා වේ.&lt;/ref&gt; මෙය [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]] පදනම් කරගත් චින්තනය ආශ්‍රයෙන් ගොඩනැගුණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=160–163}} ජොසොන් රාජවංශය පුරා පැතිර තිබූ දර්ශනය [[කොරියානු කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව කොන්ෆියුසියානුවාදය]] නම් වූ අතර, එය ධනවත්, සහ බලවත් තනතුරු හෙබ වූ විද්වතුන් වූ [[සොන්බි]] පාන්තිකයන් සඳහා එය පරමාදර්ශය විය.

තේජෝ විසින් අගනුවර [[සෝල්|හන්යං]] (වර්තමාන [[සෝල්]]) වෙත ගෙනගිය අතර [[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගය ඉදිකරන ලදී. 1394දී ඔහු විසින් [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය]] රටේ නිල ආගම ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. එසේම ශක්තිමත් වංශවතුන්ගෙන් සැදුම්ලත් රාජ්‍යයක් බිහිකරන ලදී. ඔහුගේ පුත්‍රයා සහ මුණුපුරා වූ, [[ජෝසුන්හි තේජොං රජ|තේජොං රජු]] සහ [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] යන රජවරු, රාජවංශයේ මුල්කාලයේ නොයෙකුත් පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කර රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කරන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 371–375}}

15වන සහ 16වන සියවස්වල, සහ විද්‍යාව දියුණු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;JoseonGold&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=86|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA86#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=27 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ඒ අතරින් වඩාත් වැදගත් පාලකයකු වූ [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] (රාජ්‍ය සමය.1418–50), විසින් කොරියානු මර්ණමාලාව වූ [[හංගුල්]] ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. මෙම ස්වර්ණමය යුගය&lt;ref name=&quot;JoseonGold&quot; /&gt; තුළ සංස්කෘතික, සහ විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයන්හි වැදගත් සංවර්ධනයන් සිදු විය. එහි දී මුද්‍රණය, [[වර්ෂාමානය|කාලගුණ විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ]], තාරකා විද්‍යාව, දින දර්ශන විද්‍යාව, [[පෝසිලේන්|සිරිමැටි කලාව]], යුධ තාක්ෂණය, භූගෝල විද්‍යාව, සිතියම් විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ කෘෂිකර්ම විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රයන්හි අසමසම නිර්මාණ බිහි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Selin|first1=Helaine|title=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Westen Cultures|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=9789401714167|pages=505–506|url=https://books.google.com/books?id=GzjpCAAAQBAJ&amp;pg=PA505#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=27 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

මාලිගයේ අභ්‍යන්තර අරගල, ජනතා අසහනය සහ වෙනත් දේශපාලන අරගල නිසා රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත් වූ අතර 1592 සහ 1598 වර්ෂවල සිදු වූ [[ඉම්ජින් යුද්ධය|ජපන් ආක්‍රමණ]] මෙම තත්ත්වය තීවුකළේ ය. [[ටොයොටොමි හිදෙයොෂි]] සිය හමුදා මෙහෙයවමින් කොරියාව ඇතුළු [[ආසියාව|ආසියානු මහාද්වීපය]] ආක්‍රමණයට උත්සාහ දැරූ නමුත්, [[මිං චීනය|මිං චීනයේ]] ආධාර ලබා කොරියානු හමුදා ඔවුන්ව පරාජයට පත් කළහ. මෙම යුද්ධයේ දී, නාවික සෙන්පති [[යි සුන්-සින්]]ගේ නැගී ඒම සහ [[කැස්බෑ නැව|කැස්බෑ නැව්වල]] දායකත්වය කැපීපෙනිණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 190–195}}

යුද්ධයෙන් පසු කොරියාව නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වීමට උත්සාහ දරන විට [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|1627දී]] සහ [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|1636දී මැංචු ආක්‍රමණ]] එල්ල විය. එකිනෙකට වෙනස් විදේශ ප්‍රතිපත්තීන් නිසා රාජසභාව බෙදීමට ලක් වූ අතර සිහසුනට උරුමකරු නම්කිරීම ද බොහෝ දේශපාලන අරගලවලින් පසුව සිදු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 413–416}}

18වන සියවසේ [[ජෝසුන්හි යොංජෝ රජ|යොංජෝ]] සහ [[ජෝසුන්හි ජොංජෝ රජු|ජොංජෝ]] යන රජවරුන්ගේ සමය සාමාකාමී යුගයක් වූ අතර ඔවුහු ජොසොන් රාජවංශයේ පුනරුදයක් ඇතිකරමින් ඉහළ නිලතල දැරූ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන්ගේ බලතල ලිහිල් කිරීමට දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කළහ.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=421–424}}{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 421–424}}

කෙසේනමුත්, රජයේ දූෂණ සහ සමාජයීය අසහනය ඉන්පසු වර්ෂවල රජයන්නට විය. මෙය නොයෙකුත් සිවිල් පිබිදීම් සහ කැරැලි සඳහා හේතු විය. 19වන සියවසේ අගභාගයේ රජය විසින් විවිධ ප්‍රතිසංස්කරණ ඉවත් කරන ලදී. නමුත් දැඩි හුදකලා ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කෙරිණි. මෙය කොරියාව සඳහා &quot;[[තවුස් රාජධානිය]]&quot; යන අන්වර්ථ නාමය පටබැඳීමට හේතු විය. මෙම ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රධාන වශයෙන්ම බටහිර [[අධිරාජ්‍යවාදය|අධිරාජ්‍යවාදයෙන්]] බේරීම සඳහා වුවත්, මෙය දිගු ජොසොන් රාජවංශය විවෘත වෙළඳාම සඳහා විවෘත වීමට පෙර [[ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|ජපන් පාලන]] යුගයක් සඳහා හේතු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 469–470}}

===සංස්කෘතිය සහ සමාජය===
[[Image:Koreans oldest pic 3.jpg|150px|thumb|1863දී ගන්නා ලද [[යැංබැන්]] කොරියානුවන් නිරූපිත පැරණිතම ඡායාරූපවලින් එකක්]]
කොරියාවේ සංස්කෘතිය [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව-කොන්ෆියුසියානුවාදී]] දර්ශනය මත පදනම් වූ, සදාචාරය, ධාර්මිකතාව, සහ ප්‍රායෝගික සදාචාර ප්‍රතිපත්ති අනුව හැඩගැසුණකි. විද්වත් අධ්‍යාපනය කෙ‍රෙහි පැවති පුළුල් ප්‍රතිචාර නිසා පෞද්ගලික ශාස්ත්‍රාල සහ අධ්‍යාපන ආයතන බිහි විය. ඉතිහාසය, භූගෝල විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව, සහ කොන්ෆියුසියානු මූලධර්ම පිළිබඳ නොයෙකුත් ග්‍රන්ථ ලියැවිණි. සිතුවම් ශිල්පය, විචිත්‍ර අක්ෂර කලාව, සංගීතය, නර්තනය, සහ [[පෝසිලේන්|සිරිමැටි කලාව]] වැනි කලාවන් දියුණු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 391–401}}

මෙම යුගයේ සිදු වූ වඩාත් වැදගත්ම සංස්කෘතික සිදුවීම ලෙස 1446දී [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] විසින් කොරියානු වර්ණමාලාව වූ ''[[හුන්මින් ජොංගොම්]]'' (පසුකලෙක ''[[හංගුල්]]'' ලෙස හඳුන්වන ලදී) ප්‍රකාශයට පත්කිරීම දැක්විය හැක.&lt;ref&gt;[http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/001.html Hangul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707183351/http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/001.html |date=2017-07-07 }}, The National Institute of the Korean Language&lt;/ref&gt; මෙම යුගය තුළ වෙනත් විවිධ සංස්කෘතික, විද්‍යාත්මක, සහ තාක්ෂණික සංවර්ධනයන් ද සිදු විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=168–173}}

ජොසොන් රාජවංශ සමයේ, පැවති සමාජ ධූරාවලිය කොරියාවේ සමාජ සංවර්ධනයට හේතු විය. එම ධූරාවලිය තුළ රජු සහ රාජකීය පවුල මුලසුන හෙබවූහ. එහි ඊළඟට සිවිල් හෝ යුධ නිලධාරී කණ්ඩායම් සහ කුලී ගොවීන්ගේ හා වහලුන්ගේ සේවය ලබා ගෙන රජය වෙනුවෙන් සේවය කළ ''[[යැංබැන්]]'' නැමැති ඉඩම් හිමියන් ද වූහ.

මධ්‍යම පාන්තිකයන් වූ ''ජුංගින්'' ජනයා, ලිපිකරුවන්, වෛද්‍ය නිලධාරීන්, විද්‍යාවට අදාළ ක්ෂේත්‍රයේ කාර්මිකයන්, සිත්තරුන් සහ සංගීතඥයන් වැනි විවිධ ක්ෂේත්‍රවල විශේෂඥයන් වූහ. ගොවීන් වැනි සාමාන්‍ය ජනයා කොරියාවේ වැඩිම පිරිසක් සිටි පන්තිය ලෙස සැලකෙයි. ඔවුනට බදු ගෙවීම, ශ්‍රමය සැපයීම, සහ යුධහමුදාවේ සේවය කිරීම වැනි වගකීම් පැවතිණි. රජයට බදු ගෙවීමෙන් පසු, ඔවුනට බිම් අස්වැද්දීමට සහ වගාකිරීමට අවසර හිමි විය. සමාජයේ පහළම පන්තියට කුලී ගොවීන්, වහලුන්, විනෝදය ගෙනදෙන්නන්, කම්කරුවන්, කාර්මිකයන්, වෛශ්‍යාවන්, යකැදුරුවරුන්, රස්තියාදුකාරයන්, වසලයන්, සහ අපරාධකරුවන් අයත් වූහ. වහල් තත්ත්වය ප්‍රවේණික උරුමයක් වුව ද, ඔවුන්ව නිල වශයෙන් ප්‍රකාශිත මිල ගණන් අනුව විකිණීමට හෝ නිදහස් කිරීමට හැකි විය. නමුත් ඔවුනට අයහපත් ලෙස සැලකීම තහනම් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 387–389}}

17වන සියවසේ අගභාගයේ දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සමාජයීය වෙනස්කම් සිදුවීමත් සමග මෙම ''යැංබැන්'' මූලික කරගත් පද්ධතිය වෙනස් වන්නට විය. 19වන සියවසවන විට, නව වෙළඳ කණ්ඩායම් බිහි වූ අතර සමාජ සචලතාව හේතුවෙන් ''යැංබැන්'' පන්තිය ව්‍යාප්ත විය. මෙලෙසින් පැරණි පන්ති පද්ධතිය දුර්වල වන්නට විය. 1801දී කොරියානු රජය විසින් රජයේ වහලුන්ට නිදහස ප්‍රදානය කරන ලදී. 1894 වනවිට මෙම සමාජ පන්ති ක්‍රමය කොරියාවෙන් අතුගා දැමිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 435–437}}

===විදේශීය ආක්‍රමණ===
{{Main|කොරියාවේ ජපන් ආක්‍රමණ (1592–1598)|කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|කොරියාවට එරෙහි ප්‍රංශ යුධ ව්‍යාපාරය (1866)|ගෝමුන් දූපතේ සිද්ධිය}}

[[Image:KoreanEmbassy1655KanoTounYasunobu.jpg|thumb|300px|[[ජොසොන් ටොංසින්සා|ජපානය වෙත කොරියානු දූතගමන්]], 1655, කානෝ ටොවුන් යසුනෝබුගේ යැයි විශ්වාස කෙරේ; [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය]].]]

කොරියාවට [[කොරියාවේ ජපන් ආක්‍රමණ (1592–1598)|1592 සිට 1598 දක්වා ජපන් ආක්‍රමණ]] ද්විත්වයකට මුහුණදීමට සිදු විය. (''[[ඉම්ජින් යුද්ධය]]'' හෙවත් ''සත් වාර්ෂික යුද්ධය'') යුද්ධයට පෙර කොරියාව විසින් ජපානයේ කොරියාව ආක්‍රමණය පිළිබඳ සොයා බැලීමට රාජ දූතයන් කණ්ඩායම් දෙකක් පිටත්කර හරින ලදී. කෙසේනමුත් ඔවුන්ගෙන් ලැබුණේ එකිනෙකට වෙනස් වාර්තා 2කි. මේ හේතුවෙන් දේශපාලඥයින් කණ්ඩායම්වලට බෙදෙන විට පූර්ව ආරක්ෂක පියවර පිළිබඳ යොමු වූයේ අඩු අවධානයකි.

මෙම තත්ත්වය නිසා නාවික සෙන්පති [[යි සුන්-සින්]]ට ප්‍රමුඛත්වය හිමි විය. ඔහු පසුකලෙක ජපන් ආක්‍රමණවල දී, ඔහු විසින් සිය යකඩ උල් සහ කාලතුවක්කු සවිකරන ලද, [[කැස්බෑ නැව|කැස්බෑ නැව්]] ආධාරයෙන් ජපන් හමුදා පහසුවෙන් පරාජය කරන ලදී{{sfn|Hawley|2005|p=195f}}{{sfn|Turnbull|2002|p=244}}&lt;ref name=&quot;Roh 2004, 13&quot;&gt;Roh, Young-koo: &quot;Yi Sun-shin, an Admiral Who Became a Myth&quot;, ''The Review of Korean Studies'', Vol. 7, No. 3 (2004), p.13&lt;/ref&gt;). එසේම [[හ්වාචා]] භාවිතය නිසා ජපනුන්ගේ ගොඩබිම් ආක්‍රමණ වැළැක්වීම පහසු විය.

අනතුරුව, [[කොරියාවේ පළමු මැංචු ආක්‍රමණය|1627දී]] සහ [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|නැවත 1636දී මැංචු ආක්‍රමණ එල්ල විය]]. ඉන් අනතුරුව කොරියාවට [[ක්විං]] අධිරාජ්‍යයේ අධිශ්වරභාවය පිළිගැනීමට සිදු විය. කොරියානුවන් චීනය වෙත යටහත්ව කටයුතු කළ ද, මිංවරුනට මෙන් නොව මැංචුවරුන්ට ඔවුන් සැලකූයේ අවඥාසහගතව ය.

19වන සියවසේ දී, ජොසොන් රාජ්‍යය චීනය හැර සෙසු ජාතීන්ට දේශසීමා වසා දැමීමෙන් වි‍දේශ බලපෑම් අවම කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. 1853දී [[:en:USS South America|USS සවුත් ඇමරිකා]] නම් වූ ඇමරිකානු කාලතුවක්කු නැව, දින 10ක් සඳහා [[බුසන්]] වෙත ළඟා වූ අතර, දේශීය නිලධාරීන් සමග සබඳතා පැවැත්වීඹ ඔවුන්ගේ අරමුණ විය. 1855දී සහ 1865දී ඇමරිකන් නැව් කිහිපයක්ම කොරියාවේ දී කැඩුණු අතර, එහි දී ඔවුනට හොඳින් සලකා මව්බිම් බලා යාම පිණිස චීනය වෙත පිටත්කර හරින ලදී. ක්විං චීනය සහ [[පළමු අබිං යුද්ධය|පළමු]] හා [[දෙවන අබිං යුද්ධය|දෙවන අබිං යුද්ධ]] ඇතුළු විදේශ ආක්‍රමණ සහ ගිවිසුම් පිළිබඳ ජොසොන් රාජසභාව දැඩි අවධානයක් යොමුකළහ. මේ හේතුවෙන් බටහිර සමග ඔවුන් පැවැත් වූ විනිමය සබඳතා සෙමින් සිදුවීමේ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කෙරිණි.

1866දී, නොයෙකුත් වධහිංසා පැමිණුන ද, කොරියානුවන් විශාල ප්‍රමාණයක් කතෝලික ආගම වැළඳගත් අතර, ජොසොන් රාජසභාව විසින් ප්‍රංශ කතෝලික මිෂනාරිවරුන් සහ ආගම වැළඳගත් කොරියානුවන්ව සමූලඝාතනය කරන ලදී. එම වර්ෂයේ අවසාන කාලයේ, ප්‍රංශ ජතිකයින් විසින් ගංග්හ්වා දිවයින ආක්‍රමණය කර එහි භූමිය අත්පත් කරගන්නා ලදී. කොරියානු හමුදාව දැඩි පරාජයට ලක් වූ නමුත්, ප්‍රංශ ජාතිකයෝ එම දූපත අත්හලහ.

1866දී, ''ජනරාල් ෂර්මන්'' නම් වූ ඇමරිකාවට අයත් සන්නාහ වෙළඳ රුවල් නැව කොරියාව වෙළඳාමට විවෘත කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. වැරදි නිවේදනයකින් පසු, නැව ගඟ දිගේ ඉහළට යාත්‍රා කොට ප්යොංග්යෑං අසල නැංගුරම් ලන ලදී. කොරියානු නිලධාරීන් විසින් ඔවුනට පිටවීමට නියෝග කරනු ලැබූ විට, ඇමරිකන් නැවියන් කොරියානු ස්වදේශිකයන් සිව්දෙනකු මරා දැමූ අතර, යුධ නිලධාරියකුව පැහැරගෙන දින හතරක් පුරා පැවති සටනකට මඟපෑදී ය. නැව විනාශ කිරීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයන් දෙකකින් පසු, අවසානයේ කොරියානු [[ගිනි නැව්]] විසින් එම නැව ගිනිතබා පුපුරුවා හරින ලදී.
{{Wikisource|Littell's Living Age/Volume 129/Issue 1662/A Glimpse of the Korea|1876 බ්‍රිතාන්‍ය නැවක් කොරියාව වෙත කළ සංචාරය පිළිබඳ විස්තරය}}
මෙම සිදුවීම පසුකාලීනව සිදු වූ [[:en:USS Pueblo (AGER-2)|USS පුවෙබ්ලෝ]] සිදුවීමට හේතුපාදක වී යැයි DPRK සලකනු ලබයි.

මෙයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස, එක්සත් ජනපදය යුධමය ක්‍රියාමාර්ගයක් වශයෙන්, 1871දී පසුබැසීමට ප්‍රථම ගංග්හ්වා දිවයිනේ කොරියානුවන් 243 දෙනකු ඝාතනය කළේ ය. මෙම සිද්ධිය කොරියාවේ [[සින්මියැංග්යෝ]] ලෙස හඳුන්වයි. වසර පහකට පසු, සිය හුදකලා ප්‍රතිපත්තිය අවසන් කරමින් කොරියාව, ජපානය සමග වෙළඳ ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලද අතර, 1882දී එක්සත් ජනපදය සමග ද ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලදී.

1885දී, [[එක්සත් රාජධානිය]] විසින් [[ගොමුන් දූපතේ සිද්ධිය|ගොමුන් දූපත]] අල්ලාගත් අතර, 1887දී ඔවුන් පසුබසින ලදී.

ගතානුගතික රාජසභාව සහ ප්‍රතිසංස්කරණ පාර්ශ්වය අතර පැවති ඝට්ටනය 1884දී [[ගස්පින් කුමන්ත්‍රණය|ගස්පින් කුමන්ත්‍රණයට]] හේතු විය. ප්‍රතිසංස්කරණකරුවන් අපේක්ෂා කළේ කොරියානුවන්ගේ සමාජ අසමානතාවය ප්‍රතිසංස්කරණය කොට සමාජ සමානාත්මතාව ඇති කර, [[යැංබැන්]] පාන්තිකයන්ගේ වරප්‍රසාද අහෝසි කිරීමටයි. පතිසංස්කරණවාදීන්ට ජපානයේ සහාය ද හිමි විය. නමුත් මින් අගබිසවගේ ආරාධනය පරිදි පැමිණි ක්විං හමුදා ඔවුනට බාධා සිදුකළහ. මෙම චීන හමුදා පිටව ගිය ද, එහි ජනරාල්වරයා වූ [[යුවාන් ෂිකායි]] 1885-1894 අතරකාලයේ කොරියාවේ නතර වී එහි කොරියානු සබඳතා මෙහෙයවී ය. 1885දී චීනය විසින් පාලනය කළ, ටෙලිග්‍රාෆ් සබඳතාව කොරියාවට ලබා දී කොරියාව සහ චීනය යා කරන ලදී. චීනයේ අවසරය පරිදි කොරියාව තුළ රුසියානු (1884), ඉතාලි (1885), ප්‍රංශ (1886), එක්සත් ජනපද, ජපන් තානාපති කාර්යාල පිහිටුවන ලදී. චීනය ටෝකියොවෙන් හැර බටහිර රටවලින් තානාපති කාර්යාල වෙත ලැබුණු හුවමාරු අවහිර කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. ක්විං රජය විසින් ණය ලබාදෙන ලදී. ජපන් වෙළඳුන්ව අවහිර කරමින් චීනය සිය වෙළඳාම දියුණු කොට කොරියාවේ වෙළඳාමේ මූලිකත්වය ගත්තේ ය. 1888 සහ 1889 වර්ෂවල චීන ප්‍රතිරෝධී කැරලි ඇති විය. මෙහි දී චීන වෙළඳසැල් ගිනිතබන ලදී. ජපානය ක්‍රමයෙන් විශාලතම විදේශ ප්‍රජාව සහ විශාලතම වෙළඳ සහකරු බවට පත් විය.{{sfn|Seth|2010|p=225}}

[[මෙයිජි යුගය|ශීඝ්‍ර නවීකරණයට ලක් වූ ජපානය]] 1876දී කොරියාවට එහි වරායයන් විවෘත කරන ලෙස නියෝගකළේ ය. [[පළමු චීන-ජපන් යුද්ධය|චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895) මෙය ක්විං අධිරාජ්‍යයට සිදුකළ මහත් පහරක් විය. 1895දී, ජපනුන් විසින් රුසියානු සහාය ලබාගැනීමට තැත්කළ [[කොරියාවේ මියොං‍සොං අධිරාජිනිය|මියොංසොං අධිරාජිනියගේ]] ඝාතනය සිදු කළ අතර,{{sfn|Schmid|2002 |p=72}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|p=43}} ඔවුහු රුසියානුවන්ට කොරියාවෙන් පසුබැසීමට නියෝග කළහ.

==නූතන ඉතිහාසය==
{{anchor|නූතන}}

===කොරියානු අධිරාජ්‍යය (1897–1910)===
{{Main|කොරියානු අධිරාජ්‍යය}}
{{Further|ග්වංමු ප්‍රතිසංස්කරණය}}

[[ප්‍රථම චීන-ජපන් යුද්ධය|චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895), චීනය සහ ජපානය අතර 1895දී [[ෂිමොනොසෙකි ගිවිසුම]] ඇති විය. එමගින් කොරියාව සහ චීනය අතර පැවති සම්ප්‍රදායික සබඳතා අහෝසි කිරීමට නියම විණි. මෙහි ප්‍රතිඵලවක් ලෙස ජොසොන් රාජ්‍යයට සම්පූර්ණ නිදහස හිමි වූ අතර, මෙම යුගය පුරා පැවති පැරණි දේශපාලන බලපෑම් අවසන් විය.

1897දී, ජොසොන් රාජ්‍යය [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය]] ලෙස නම්කෙරුණු අතර, ගෝජොං රජු, [[කොරියාවේ ගෝජොං|ගෝජොං අධිරාජයා]] ලෙස හැඳින්විණි. ගෘහස්ථ ප්‍රතිසංස්කරණ, යුධ හමුදා ශක්තිමත් කිරීම, වානිජ්‍යය සහ කර්මාන්ත සංවර්ධනය, සහ ඉඩම් හිමිකම් සමීක්ෂණය මගින් අධිරාජ්‍යයේ රජය ශක්තිමත් කිරීමට අරමුණු කෙරිණි. [[නිදහස් සමාජය]] වැනි සංවිධාන ජොසොන් ජනයාගේ අයිතිවාසිකම් ඉල්ලා සිටීමට නොයෙකුත් පෙළපාලි සංවිධානය කළ අතර, නමුත් රජයේ ඒකාධිකාර බලය හමුවේ ඒවා විසිරුවා හැරිණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|pp= 51-55}}

[[රුසියානු-ජපන් යුද්ධය|රුසියානු-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1904–1905) ජපානය විසින් පරාජය කරන තෙක්ම, අධිරාජ්‍යය තුළ රුසියානු බලපෑම ශක්තිමත් විය. ගෝජොං අධිරාජයාගේ නියමය හෝ මුද්‍රාව නොමැතිව ඇති වූ [[ඉයුල්සා ගිවිසුම|1905 ආරක්ෂක ගිවිසුම]] මගින් 1905 නොවැම්බර් 17වන දින කොරියාව, ජපානයේ ආරක්ෂක රාජ්‍යයක් බවට පත් විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|pp= 58-61}}{{sfn|Lee Ki-baik|1984|pp= 309–317}}

මෙම ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසු, නොයෙකුත් විද්වත්හු නිදහස් ව්‍යාපාර ලෙස විවිධ සංවිධාන ගොඩනැගූහ. 1907දී, ආරක්ෂක ගිවිසුමට එරෙහිව කටයුතු කිරීම සඳහා [[1899 සහ 1907 හේග් සම්මුති|දෙවන හේග් සම්මුතිය]] වෙත [[හේග් රහස් දූත ව්‍යාපාරය|රහස් දූතයින්]] පිටත්කර හැරි බව හෙළිවීමෙන් පසු ජපනුන් විසින් ගෝජොංහට සිහසුන අත්හැරීමට නියෝග කරන ලදී. මෙමගින් සිහසුන ගෝජොං‍ගේ පුත්‍රයා වූ [[කොරියාවේ සුන්ජොං අධිරාජයා|සුන්ජොං අධිරාජයාට]] හිමි විය. 1909දී, නිදහස් ක්‍රියාකාරියකු වූ [[අන් ජුං-ග්‍යුන්]] විසින් [[කොරියාවේ නේවාසික-ජනරාල්වරයා|කොරියාවේ හිටපු නේවාසික-ජනරාල්වරයා]] වූ [[ඉටෝ හිරොබුමි]] ඝාතනය කරන ලද්දේ, ඉටෝ කොරියානු දේශපාලනයට ඇඟිලි ගැසීම නිසායි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;&gt;{{harvnb|Hoare|Pares|1988|pp= 50–67}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.korea.net/news.do?mode=detail&amp;guid=45163 An Jung-geun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190101100357/http://www.korea.net/news.do?mode=detail&amp;guid=45163 |date=2019-01-01 }}, Korea.net&lt;/ref&gt; මේ හේතුවෙන් ජපන්නු සියලු දේහපාලන සංවිධාන තහනම් කර කොරියාව ඈඳාගැනීමට සැලසුම් කළහ.

===ජපන් පාලනය (1910–1945)===
{{Main|ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය}}
[[File:Korean Liberation Army.JPG|thumb|220px|alt=Korean Liberation Army alt text|[[කොරියානු විමුක්ති හමුදාව]].]]
1910දී [[ජපන් අධිරාජ්‍යය|ජපානය]] විසින් [[ජපන්-කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම]], මගින් [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය|කොරියාව]] උපක්‍රමශීලීව ඈඳාගන්නා ලදී. එමගින් 1965දී මීට පෙර කොරියාව, ජපානය සමග ඇතිකරගත් සියලු ගිවිසුම් නිෂ්ප්‍රභ කෙරිණි. එම ගිවිසුම් කොරියාවේ දී අනුමත නොවීම සහ කොරියානු අධිරාජයා එය මුද්‍රාව තබා සනාථ නොකිරීම ආදී සාධක එයට හේතු වශයෙන් ජපනුන් විසින් ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Kawasaki|first=Yutaka|title=Was the 1910 Annexation Treaty Between Korea and Japan Concluded Legally?|journal=Murdoch University Journal of Law|volume=3|issue=2|date=July 1996|url=http://www.murdoch.edu.au/elaw/issues/v3n2/kawasaki.html|accessdate=2007-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/05/11/2010051101277.html Japan's Annexation of Korea 'Unjust and Invalid'], Chosun Ilbo, 2010-05-11. Retrieved 2010-07-05.&lt;/ref&gt; කොරියාව, [[ජපානය]] විසින් පාලනය කරන ලද්දේ [[කොරියාවේ අග්‍රාණ්ඩුකාරයා|අග්‍රාණ්ඩුකාරයකු]] විසිනි. මෙය 1945 අගෝස්තු 15, ජපානය [[දෙවන ලෝක යුද්ධයේ මිත්‍ර පාර්ශ්වය|මිත්‍ර පාර්ශ්ව හමුදාවලට]] යටත්වන තෙක්ම පැවති අතර, ඉන් අනතුරුව ජොසොන් රාජවංශයේ සිට පරමාධිපත්‍ය බලය [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය]] වෙත පැවරිණි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt;

ඈඳාගැනීමෙන් පසු, ජපානය කොරියානු සම්ප්‍රදායයන් සහ සංස්කෘතිය යටපත් කරමින්, ජපනුන්ගේ වාසිය සඳහා නීති සම්පාදනය කළේ ය.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt; යුරෝපීය-ආරේ [[ප්‍රවාහනය|ප්‍රවාහන]] සහ [[සන්නිවේදනය|සන්නිවේදන]] ජාල දේශය පුරා ස්ථාපනය කරමින් ශ්‍රමය සහ සම්පත් උරාගන්නා ලදී. මෙම ජාලයන් බොහෝමයක් කොරියානු යුද්ධයේ දී විනාශ විය. බැංකු පද්ධතිය ශක්තිමත් කළ අතර කොරියානු මුදල් භාවිතය තහනම් කරන ලදී. ජපනුන් විසින් [[ජොසොන්]] ධුරාවලිය ඉවත් කරන ලද අතර [[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් විනාශ කර එහි රජයේ කාර්යාල ගොඩනැගිල්ලක් ස්ථාපනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=722442 After the reconstruction Gyeongbok Palace of 1865–1867]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;

1919 ජනවාරි මස, [[ගෝජොං අධිරාජයා]] මියයාමත් සමග (වසදීමෙන් සිදු වූ බවට කටකතා පැතිරිණි), 1919 මාර්තු 1වන දා සිට ජපන් ආක්‍රමණිකයන්ට එරෙහි පෙළපාලි රටපුරා පැනැගිණි. ([[මාර්තු 1 ව්‍යාපාරය]]). හමුදාව මගින් මෙම ව්‍යාපාරය යටපත් කෙරුණු අතර, එහිදී ජපන් සොල්දාදුවන් විසින් 7,000ක් පමණ ජනයා මරාදමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/eb/article-9050797?query=march%20first%20movement&amp;ct= March 1st Movement]&lt;/ref&gt; ජපන් වාර්තාවල ජනසහභාගීත්වය මිලියන බාගයකට වඩා අඩු ලෙස සඳහන් වුව ද, මිලියන 2ක පමණ ජනයා සාමකාමී, ප්‍ර-විමුක්ති පෙළපාලිවලට සහභාගී වන්නට ඇතැයි අනුමාන කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Ki-Baik 340&quot;&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|pp=340–344}}&lt;/ref&gt; මෙම ව්‍යාපාරයට, 1919 එක්සත් ජනපද ජනපති [[වුඩ්රෝ විල්සන්|වුඩ්රෝ විල්සන්]] විසින් යුරෝපීයයන්ගේ යටත් විජිත පාලනය අවසන් කර ස්වෛරී රාජ්‍ය ලෙස නැගී සිටීමට තමන් සහාය දෙන බවට සිදු කළ ප්‍රකාශය ද පෙළඹවීමක් ඇතිකළේ ය.&lt;ref name=&quot;Ki-Baik 340&quot;/&gt; විල්සන් කොරියානු නිදහස පිළිබඳ කිසිදු ප්‍රකාශයක් රක නොමැත. නමුත් සමහරවිට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ප්‍ර-ජපන් පාර්ශ්ව, කොරියානු අර්ධද්වීපය හරහා චීනය වෙත වෙළඳ ආක්‍රමණ සිදු කිරීමට අපේක්ෂා කරන්නට ඇත.

මාර්තු 1 ව්‍යාපාරයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස චීනයේ [[ෂැංහයි]] නුවර, [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය]] ස්ථාපනය කෙරිණි. මෙමගින් විමුක්ති ප්‍රයත්න සහ ජපන් පාලනයට එරෙහි ප්‍රතිරෝධීන් මෙහෙයවන ලදී. ප්‍රාදේශීය රජයේ ඇතැම් ජයග්‍රහණ ලෙස, 1920 [[චිංෂැන්ලිහි සටන]] සහ 1932 [[යූන් බොං-ගිල්|චීනයේ ජපන් යුධ නායකත්වයට පහර දීම]] ආදිය දැක්විය හැක. 1919 සහ 1948 අතර කාලයේ ප්‍රාදේශීය රජයට, කොරියානු ජනයා අතර නීත්‍යානුකූල රජය ලෙසට පිළිගැනීම හිමි විය. මෙහි නීත්‍යානුකූලභාවය [[දකුණු කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුව]] බිහිවීමට පූර්විකාව සැපයී ය.&lt;ref&gt;[http://korea.assembly.go.kr/res/low_01_read.jsp?boardid=1000000035 Constitution of the Republic of Korea: Preamble], The [[National Assembly of the Republic of Korea]]. (In English)&lt;/ref&gt;

[[ග්වංජු ශිෂ්‍ය නිදහස් ව්‍යාපාරය|1929 නොවැම්බර් සිට සිදු වූ දීපව්‍යාප්ත ශිෂ්‍ය පිබිදීම්]] වැනි ජපන්-විරෝධී පිබිදීම් නිසා, 1931දී හමුදා පාලනය තවදුරටත් ශක්තිමත් කෙරිණි. 1937දී [[චීන-ජපන් යුද්ධය (1937-1945)|චීන-ජපන් යුද්ධය]] ව්‍යාප්ත වීමේ දී සහ [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී]] ජපානය විසින් කොරියාව ජාතියක් ලෙස මූලෝත්පාටනයට උත්සාහ ගත්තේ ය. තවදුරටත් පැවති [[කොරියාවේ සංස්කෘතිය|කොරියානු සංස්කෘතිය]] නීතිවිරෝධී වන්නට විය. ජපන් [[ෂින්ටෝ]] විහාර වන්දනාව අනිවාර්ය කෙරිණි. කොරියානු භාෂාව සහ ඉතිහාසය ඉගැන්වීම වැළැක්වීමට පාසල් විෂයමාලා අන්තගාමී ලෙස වෙනස් කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt; කොරියානු භාෂාව තහනම් කෙරුණු අතර, කොරියානුවන්හට ජපන් නම් වැළඳ ගැනීමට බලකෙරිණි.{{sfn|Miyata|1992}} කොරියානු බසින් පුවත්පත් මුද්‍රණය තහනම් කෙරිණි. නොයෙකුත් කොරියානු සංස්කෘතික නිර්මාණ විනාශ කිරීම හෝ ජපානයට ගෙන යාම සිදු විය.&lt;ref name=&quot;Newsweek&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/48765/output/print |title=Korea: A Tussle over Treasures&amp;nbsp;— Who rightfully owns Korean artifacts looted by Japan? |publisher=[[Newsweek]] |accessdate=2008-06-06 |author=Kay Itoi |author2=B. J. Lee |date=2007-10-17}}&lt;/ref&gt; දකුණු කොරියානු රජයේ විමර්ශනයකට අනුව, සංස්කෘතික වස්තූන් 75,311ක් කොරියාවෙන් ගෙනගොස් ඇත.&lt;ref name=&quot;Newsweek&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2010/01/148_36696.html Lost treasures make trip home], Korea Times, 2008-12-28.&lt;/ref&gt;

ඇතැම් [[කොරියානුවන්|කොරියානුවෝ]] [[කොරියානු අර්ධද්වීපය]] අත්හැර [[මැංචූරියාව]] සහ [[ප්‍රිමෝර්ස්කි ක්‍රේ]] වෙත පලාගියහ. මැංචූරියාවේ කොරියානුවෝ [[දොංනිප්ගුන්]] (විමුක්ති හමුදාව) නම් වූ ප්‍රතිරෝධී කණ්ඩායම් නිර්මාණය කළ අතර, ඔවුන් [[ගරිල්ලා]] සටන්ක්‍රම උපයෝගී කරගනිමින් ජපන් හමුදාවන්ට පහර දෙමින් චීන-කොරියා දේශසීමාව අවට සැරිසැරූහ. 1940 දශකයේ දී, ඔවුන්ගෙන් සමහරක් ප්‍රතිසංවිධානය වී [[කොරියානු විමුක්ති හමුදාව]] ගොඩනගන ලදී. මෙය චීනය සහ අග්නිදිග ආසියාවේ ප්‍රදේශ සමග පක්ෂව කටයුතු කරන ලදී. කොරියානුවෝ දසදහස් ගණනින් [[ජනතා විමුක්ති හමුදාව]] සහ [[ජාතික විප්ලවවාදී හමුදාව]] සමග සම්බන්ධ වූහ.

[[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී]], නිවෙස්වල සිටි කොරියානුවන්ට ජපන් හමුදාවන්ට සහාය වීමට සිදු විය. පිරිමින් දසදහස් ගණනින්{{sfn|Yamawaki|1994|}} ජපන් හමුදාවට බලෙන් බඳවා ගැනිණි. චීන සහ කොරියානු කාන්තාවන් හා ගැහැනු ළමුන් 200,000ක් පමණ ජපන් සෙබලුන්ගේ විනෝදය ගෙනදෙන්නියන් සහ ලිංගික වහලියන් ලෙස යොදාගන්නා ලදී. පැරණි කොරියානු &quot;විනෝදය ගෙනදෙන්නියන්&quot; තවමත් තමන්ට වූ පීඩා වෙනුවෙන් ජපන් රජයෙන් වන්දි ඉල්ලා සිටිති.&lt;ref&gt;[http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html Japan court rules against 'comfort women'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060922051632/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html |date=2006-09-22 }}, CNN, 2001-03-29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2006/10/15/congress_backs_off_of_wartime_japan_rebuke/ Congress backs off of wartime Japan rebuke], The Boston Globe, 2006-10-15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Comfort-Women.org |url=http://www.comfort-women.org/ |access-date=2016-09-16 |archive-date=2009-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091103220622/http://www.comfort-women.org/ }}&lt;/ref&gt;

===ආගම සහ දර්ශනය===

''මින්ජොක්'' වටා මධ්‍යගත වූ, [[ජනවර්ගත්වය|ජනවාර්ගිකව]] හෝ [[ජාතිය|ජාතිය අනුව]] අර්ථ දැක්වූ [[කොරියානුවන්|කොරියානු ජාතිය]] පිළිබඳ වූ, [[කොරියානු දේශාභිමානී කථාලේඛනය]] ([[:en:Korean nationalist historiography|Korean nationalist historiography]]) ඉස්මතු වූයේ විසිවන සියවසේ මුල්භාගයේ [[ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|ජපන් පාලනයෙන්]] [[කොරියානු නිදහස]] දිනාගැනීමට අවශ්‍ය වූ විද්වතුන් අතරයි. එමගින් ජාතික උපඥානය ජනිත කරවීම අරමුණු කෙරිණි. එහි පළමු යෝජකයා වූයේ, පත්‍ර කලාවේදියකු සහ නිදහස් ක්‍රියාකාරියකු වූ [[ෂින් චේහෝ]] (1880-1936) ය. ඔහුගේ විවාදාත්මක ''ඉතිහාසය නව කියැවීම'' (''[[දොක්සා සිලොන්]]'') ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණේ 1908දී, එනම් [[1905 ජපන්-කොරියා ගිවිසුම|කොරියාව ජපානයේ ආරක්ෂක ආරජ්‍යයක් බවට පත්ව]] වසර තුනකට පසු ය. එමගින් ෂින් අර්ථ දැක්වූයේ කොරියානු ඉතිහාසය යනු කොරියානු අර්ධද්වීපය පමණක් නොව [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] විශාල කොටසක් පාලනය කළ [[දංගුන්]] දෙවිඳුන්ගෙන් පැවත එන ''මින්ජොක්'' නම් වූ ජනවර්ගයේ ඉතිහාසය බවයි. ෂින් සහ [[පාක් ඉයුන්-සික්]] (1859–1925) සහ [[චෝයි නම්-සොන්]] (1890–1957) වැනි කොරියානු විද්වත්හු, 1910 සහ 1920 දශකවල මෙම තේමාවන් සංවර්ධනයට උරදුන්හ. ඔවුහු අතීතයේ පැවති ක්‍රම දෙකක් වූ: චීනයේ යටත් වැසියකු ලෙස ලෝකය දුටු [[ජොසොන්|ජොසොන් කොරියාවේ]] [[යැංබැන්|විද්වත් වංශවතුන්ගේ]], [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව-කොන්ෆියුසියානුවාදී]] ඉතිහාසලේඛය සහ කොරියාව පරාධීන සහ සංස්කෘතිකව පසුගාමී රාජ්‍යයක් ලෙස නිරූපිත ජපන් යටත්විජිත ඉතිහාස වාර්තා දෝෂදර්ශනයට ලක්කළහ. මෙම පූර්වයුධ ජාතිකවාදී ඉතිහාසඥයන්ගේ නිර්මාණ, [[උතුරු කොරියාව|උතුරු]] මෙන්ම [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියානු]] පශ්චාත් යුධ ඉතිහාස වාර්තාකරණය හැඩගැස්වීමට බෙහෙවින් ඉවහල් විය. මෙම රාජ්‍ය තන්ත්‍රයන් දෙකෙහිම චින්තනයේ වෙනස්කම් තිබුණ ද, 1960 දශකයේ සිට මෙම රටවල් දෙකෙහිම ඉතිහාසලේඛන ජාතිකවාදී මුහුණුවරක් ගත්තේ ය.

ආසියාවේ රෙපරමාදු (එවැන්ජලිකවාදී) ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි ව්‍යාපාරය වෙනත් කිසිදු ප්‍රදේශයකට වඩා කොරියාව තුළ බෙහෙවින් සාර්ථකව සිදු විය. ඇමරිකන් ප්‍රෙස්බිටීරියානුවන් සහ මෙතෝදිස්තවාදීන් 1880 දශකයේ පැමිණි අතර ඔවුන්ව හොඳින් පිළිගනු ලැබිණි. මේ කාලයේ කොරියාව පැවතියේ ජපන් පාලනය යටතේයි. ජපන් භාෂාව සහ ෂින්ටෝ ආගම ව්‍යාප්ත වීමට විරුද්ධව, කිතුදහම ජාතිකවාදීන්ගේ මූලධර්මයක් ලෙස සැලකිණි.&lt;ref&gt;Danielle Kane,  and Jung Mee Park, &quot;The Puzzle of Korean Christianity: Geopolitical Networks and Religious Conversion in Early Twentieth-Century East Asia,&quot; ''American Journal of Sociology'' (2009) 115#2 pp 365-404&lt;/ref&gt;  1914දී මිලියන 16ක ජනයා අතුරින්, 86,000ක් ප්‍රොතෙස්තන්ත ආගමිකයන් වූ අතර, 79,000ක් කතෝලිකයන් විය. 1934වන විට, එම සංඛ්‍යාව 168,000 සහ 147,000ක් විය. මේ අතුරින් ප්‍රෙස්බිටීරියන් මිෂනාරිවරුන් විශේෂයෙන් සාර්ථක විය. ප්‍රොතෙස්තන්තවරු කොන්ෆියුසියානු පාරම්පරික චාරිත්‍ර සඳහා ආදේශක ලෙස කොන්ෆියුසියානු-පදනම් වූ ක්‍රිස්තියානි අවමංගල චාරිත්‍ර හඳුන්වා දුන්හ.&lt;ref&gt;Kenneth Scott Latourette, ''A history of the expansion of Christianity: Volume VII: Advance through Storm: A.D. 1914 and after, with concluding generalizations'' (1945) 7:401-7&lt;/ref&gt;

===බෙදීම සහ කොරියානු යුද්ධය (1945–1953)===
{{Main|කොරියාව බෙදීම}}
[[Image:Prison Release of Korean activists.JPG|thumb|left|200px|කොරියාවේ නිදහස ලැබීම]]
[[Image:Lopez scaling seawall.jpg|thumb|right|200px|[[කොරියානු යුද්ධය|කොරියානු යුද්ධයේ]] තීරණාත්මක අවස්ථාවක, ඇමරිකන් මැරීන් භටයින් [[ඉන්චොන්|ඉන්චොන්හි]] බැම්මක් මතින් නගින අයුරු]]

1943 නොවැම්බර් 22, [[කයිරෝ සම්මුතිය (1943)|කයිරෝ සම්මුතිය]] අනුව, &quot;යථා කාලයේ දී කොරියාව නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට පත්වනු ඇත” යනුවෙන් එකඟ විය;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=581}}&lt;ref&gt;[http://timelines.com/perspectives/161a29f9e4be8f94fbe6e8d306d4e9a2 Cairo Conference is held] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130413142214/http://timelines.com/perspectives/161a29f9e4be8f94fbe6e8d306d4e9a2 |date=2013-04-13 }}, Timelines; [http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/timeline/factfiles/nonflash/a1140364.shtml Cairo Conference], BBC&lt;/ref&gt; 1945 පෙබරවාරි මස [[යාල්ටා|යාල්ටාහි]] පැවති රැස්වීමක දී, කොරියාව වෙනුවෙන් සිව්-බල භාරකාරීත්වයක් ස්ථාපනයට එකඟත්වය පල විය.&lt;ref&gt;[http://avalon.law.yale.edu/wwii/yalta.asp Yalta Conference]&lt;/ref&gt; 1945 අගෝස්තු 9, [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට්]] යුධටැංකි [[සයිබීරියාව|සයිබීරියාවේ]] සිට උතුරු කොරියාව වෙත ඇතුළු විය. 1945 අගෝස්තු 15, ජපානය මිත්‍ර හමුදාවන්ට යටත් විය.

කොන්දේසි විරහිතව ජපානයේ යටත් වීම, ලෝක දේශපාලන, සහ චිව්තන ක්ෂේත්‍රයේ විපර්යාසයක් සඳහා හේතු විය. මෙය කොරියාව කලාප දෙකකට බෙදීමට හේතු විය. 1945 සැප්තැම්බර් 8සිට එම බෙදීම සිදු වූ අතර, අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටස [[එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපද]] සහාය ලද අතර [[සෝවියට් සංගමය]] උතුරු කොටසට සහාය දැක්වී ය. සමාජවාදී ස්වරූපයක් ඇති බවට වූ ඇමරිකානු මතය නිසා ප්‍රාදේශීය රජය නොසලකා හැරිණි.{{sfn|Robinson|2007|pp= 107–108}} මෙම බෙදීම තාවකාලික එකක් ලෙස සැලකුණු අතර, එහි ජනයා එක්සත් කර එක්සත් කොරියාවක් ගොඩනැගීමට පළමු උත්සාහය, එක්සත් ජනපදය, [[එක්සත් රාජධානිය]], [[සෝවියට් සංගමය]], සහ [[චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)|චීන සමූහාණ්ඩුව]] විසින් දරන ලදී.

1945 දෙසැම්බර් මස, කොරියාවේ අනාගතය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීම සඳහා සමුළුවක් [[මොස්කව්]] නුවර පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;[http://avalon.law.yale.edu/20th_century/decade19.asp Moscow conference]&lt;/ref&gt; පස් අවුරුදු භාරකාරීත්වයක් පිළිබඳ සාකච්ඡා වූ අතර, ඒකාබද්ධ සෝවියට්-ඇමරිකන් කොමිසමක් ස්ථාපිත කෙරිණි. කොමිසම [[සෝල්|සෝල්හි]] පැවැත්වුණ ද, ජාතික රජයක් ස්ථාපනය පිළිබඳ නොයෙකුත් අවහිරතාවන් ඇති විය. 1947 සැප්තැම්බර් මස, විසඳුමක් නොවූ හෙයින්, [[එක්සත් ජනපදය]] විසින් මෙම කොරියානු ප්‍රශ්නය [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා සම්මේලනය]] වෙත ඉදිරිපත් කළේ ය.

[[සීතල යුද්ධය|සීතල යුද්ධයේ]] දේශපාලන පසුබිමත් සමග, ඒකාබද්ධ, නිදහස් කොරියාවක් සඳහා වූ අවශ්‍යතාව වියැකී ගියේ ය. ප්‍රති-කොමියුනිස්ට්වාදීන් භාරකාරීත්ව සැලසුමට දැක්වූ විරෝධය, 1948දී ආර්ථික, දේශපාලන සහ සමාජ අංශවලින් එකිනෙකින් වෙනස් වූ නව රාජ්‍ය දෙකක් බිහිවීමට හේතු විය. 1948 දෙසැම්බර් මස 12වන දින, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] මහා මණ්ඩලයේ දී, [[දකුණු කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුව]] කොරියාවේ එකම නීත්‍යානුකූල රජය ලෙස ප්‍රකාශ කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/043/66/IMG/NR004366.pdf?OpenElement Resolution 195, UN Third General Assembly]&lt;/ref&gt;

1950 ජූනි 25දින, රක්සත් රාජ්‍යයක් බිහිකිරීමේ අරමුණින් උතුරු කොරියාව දකුණ ආක්‍රමණය කිරීම සඳහා 38වන සමාන්තර රේඛාව කඩකිරීම නිසා [[කොරියානු යුද්ධය]] ඇති විය. යුද්ධයෙන් පසු 1954 [[ජිනීවා සමුළුව (1954)|ජිනීවා සමුළුව]] එක්සත් කොරියාවක් සඳහා විසඳුමක් ලබාදීමට අපොහොසත් විය.

===බෙදුණු කොරියාව (1953–වර්තමානය)===
{{main|උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය|දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය}}
ඇමරිකානු සහාය සහ බලපෑම ඇතිව [[:en:Syngman Rhee|සිංමන් රීගෙන්]] ඇරඹී පීඩාකාරී රජයන් මාලාවක් දකුණු කොරියාවේ බලයට පත් විය. 1987දී මෙම රට ක්‍රමයෙන් වෙළඳපොල දිශාගත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා පැවති ජනප්‍රිය ඉල්ලීම නිසා, එහි ආර්ථිකය ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වී 2000 දශකය වන විට සංවර්ධිත ආර්ථිකයක් බවට පත් විය. සෝවියට් බලපෑම නිසා, උතුරු කොරියාව ප්‍රවේණික නායකත්වයක් සහිත සමාජවාදී රජයක් ස්ථාපනය කළේ ය. මෙය චීනය සහ සෝවියට් සංගමය සමග බැඳී පැවතිණි. 1994 සිය මරණය තෙක්ම, කිම් ඉල්-සුං රටේ අසහාය නායකයා බවට පත් වූ අතර ඔහුගෙන් පසුව ඔහුගේ පුත් කිම් ජොං-ඉල් බලයට පත් විය. 2011දී සිය පියා වූ කිම් ජොං-ඉල්ගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ පුත් කිම් ජොං-උන් රටේ නායකත්වයට පත් විය. 1991දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමත් සමග, උතුරු කොරියානු ආර්ථිකය බෙහෙවින් පරිහානියට පත් විය. එම රට අදටත් අන්තර්ජාතික ආහාර ආධාර, සහ චීනය සමග වෙළඳාම මත දැඩිව රඳාපවතියි.{{Citation needed|date=March 2016}}

''පශ්චාත්-යුධ සමය සඳහා [[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] සහ [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] බලන්න.''

==මේවාත් බලන්න==
* කොරියානු රජවරුන්ගේ පවුල් ගස්: [[සිල්ලා රජවරුන්ගේ පවුල් ගස|සිල්ලා]]; [[ගෝර්යෝ රාජධානියේ පවුල් ගස|ගෝර්යෝ]]; [[යි ගෘහය#යි ගෘහයේ පවුල් ගස|ජොසොන්]]
*[[ජපන් සංස්කෘතිය කෙරෙහි කොරියානු ආභාසය]]
*[[කොරියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව]]
*[[කොරියාවේ යුධ ඉතිහාසය]]
*[[දකුණු කොරියාවේ ජාතික වස්තුව]]
*[[ප්‍රාග්-ඓතිහාසික කොරියාව]]

&lt;!-- begin modified notes + bibliography --&gt;

==සටහන්==
&lt;!-- examples 
*general rule
lee97 &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee|1997|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee|1997|p=847}}
leeha &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee|Ha|Sorensen|2013|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee|Ha|Sorensen|2013|p=847}}
*special rulesleeki &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|1984|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Ki-baik|1984|p=847}}leeyu &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=847}}
--&gt;

{{reflist|40em}}

==ග්‍රන්ථ නාමාවලිය==

පොත් පෙළගස්වා ඇත්තේ කතුවරයාගේ පවුල් නාමය, එනම් ඉංග්‍රීසි බසින් කියැවෙන අවසන් නාමය... අනුපිළීවෙලට වන අතර කොරියානු නමක නම් මුලින් කියැවෙන කොටස අනවයි.

===සමීක්ෂණ===
{{Refbegin|40em}}

*{{cite book|author=Association of Korean History Teachers |title=Korea through the Ages, Vol 1 Ancient|year=2005a|location=Seoul | publisher=[[Academy of Korean Studies]]|isbn=9788-9710-5545-8|ref=harv}}
*{{cite book|author=Association of Korean History Teachers |title=Korea through the Ages, Vol. 2 Modern|year=2005b|location=Seoul | publisher=[[Academy of Korean Studies]]|isbn=9788-9710-5546-5|ref=harv}}
* Buzo, Adrian. ''The Making of Modern Korea'' (Routledge, 2002) [http://www.questia.com/read/108111755/the-making-of-modern-korea online]
* Cha M. S.; Kim N. N. &quot;Korea's first industrial revolution, 1911–1940,&quot; ''Explorations in Economic History'' (2012) 49#1 pp 60–74
*{{cite book|last=Connor|first=Mary E. |title=The Koreas, A global studies handbook|year=2002|page=307|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781-5760-7277-6|ref=harv}}
*{{cite book|last1=Eckert|first1= Carter J.|last2=Lee|first2=Ki-Baik |title=	Korea, old and new: a history|series=Korea Institute Series|publisher=Published for the Korea Institute, Harvard University by Ilchokak|year=1990|isbn=9780-9627-7130-9|page=454|ref=harv}}
*{{cite book|last= Hoare|first=James|first2=Susan|last2=Pares|title=Korea: an introduction|year=1988|location=New York| publisher=Routledge|isbn=9780-7103-0299-1|ref=harv}}
*{{cite book|last=Hwang|first= Kyung-moon|title=A History of Korea, An Episodic Narrative|year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364530|page=328|ref=harv}}
*{{cite book|author=Lee Ki-baik |year=1984|title=A new history of Korea|location=Cambridge| publisher=Harvard University Press|isbn=9780-6746-1576-2|ref=harv}}
*{{cite book|last=Lee|first=Kenneth B.|year=1997|title=Korea and East Asia: the story of a Phoenix|location=Santa Barbara| publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780-2759-5823-7|ref=harv}}
* Lee, Yur-Bok and Wayne Patterson. ''One Hundred Years of Korean-American Relations, 1882-1982'' (1986) [http://www.questia.com/read/97608442/one-hundred-years-of-korean-american-relations-1882-1982 online]
*{{cite book|last1=Lee|first1=Hyun-hee|last2=Park|first2=Sung-soo|last3=Yoon|first3= Nae-hyun|year=2005|title=New History of Korea|location=Paju| publisher=Jimoondang|isbn=9788-9880-9585-0|ref={{harvid|Lee Hyun-hee|2005}} }}
*{{cite book|editor1-last=Lee|editor1-first=Hong-yung|editor2-first=Yong-Chool|editor2-last= Ha|editor3-first=Clark W.|editor3-last= Sorensen |year=2013|title=Colonial Rule and Social Change in Korea, 1910-1945| publisher=University of Washington Press|page=379|isbn=9780-2959-9216-7|ref=harv}}
*{{cite book|last1=Nahm|first1=Andrew C.|first2=James|last2= Hoare|title=Historical dictionary of the Republic of Korea|year=2004|location=Lanham|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780-8108-4949-5|ref=harv}}
*{{cite book|last=Nelson|first=Sarah M. |title=The archaeology of Korea |year=1993|location=Cambridge| publisher= Cambridge University Press|page=1013 |isbn=9780-5214-0783-0|ref=harv}}
*{{cite book|last=Pratt|first=Keith|title=Everlasting Flower: A History of Korea|year=2007|publisher=Reaktion Books|isbn=9781861893352|page=320|ref=harv}}
*{{cite book|last=Robinson|first=Michael Edson |title=Korea's twentieth-century odyssey |year=2007|location=Honolulu| publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780-8248-3174-5|ref=harv}}
*{{cite book|last=Schmid|first=Andre|authorlink=Andre Schmid (academic) |title=Korea Between Empires, 1895–1919|year=2002|location=New York| publisher=Columbia University Press|isbn= 9780-2311-2538-3|ref=harv}}  
&lt;!-- 9780-2311-2539-0 --&gt;
*{{cite book|last=Seth|first=Michael J.|title=A Concise History of Korea|year=2006|location=Lanham| publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780-7425-4005-7|ref=harv}}
*{{cite book|last=Seth|first=Michael J. |title=A History of Korea: From Antiquity to the Present|year=2010|location=Lanham| publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780-7425-6716-0|page=520|ref=harv}}
*{{cite book|last=Sin|first=Hyong-sik |title=A Brief History of Korea|edition=2nd|series=The Spirit of Korean Cultural Roots|volume=1|year=2005|publisher=[[Ewha Woman's University]] Press|location=Seoul|isbn=9788-9730-0619-9|ref=harv}}
*{{cite book|last=Yang|first=Sung-chul |title=The North and South Korean political systems: A comparative analysis|year=1999|location=Seoul| publisher=Hollym|isbn=9781-5659-1105-5|ref=harv}}

{{Refend}}

===ඉතිහාසලේඛය===
{{Refbegin|40em}}

* {{cite book|last=Em|first=Henry H. |title=The Great Enterprise: Sovereignty and Historiography in Modern Korea|publisher=Duke University Press|year=2013|page=272|isbn=9780-8223-5372-0|ref=harv}}&lt;br&gt; Examines how Korean national ambitions have shaped the work of the country's historians.
* Hong Sung-gi. &quot;Trends in Western historiography on Korea,&quot; ''Korea Journal'' (1999) 39#3 pp 377
* Kim, Duol, and Ki-Joo Park. &quot;	A Cliometric Revolution in the Economic History of Korea: A Critical Review,&quot; ''Australian Economic History Review'' (2012) 52#1 pp 85–95
*{{cite journal|last= Yuh|first=Leighanne|title=The Historiography of Korea in the United States|journal=International Journal of Korean History|year=2010|volume=15#2|pages=127–144|ref=harv}}
{{Refend}}

===ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර===
* Lee, Peter H. and Wm. Theodore De Bary, eds. ''Sources of Korean Tradition'' (1997) පිටු 472 [http://www.questia.com/library/99673648/sources-of-korean-tradition online]

===මෙම පිටුවෙහි භාවිත වෙනත් පොත්===
{{Refbegin|40em}}

*{{cite book|last=Cwiertka|first=Katarzyna J.|authorlink= Katarzyna J. Cwiertka |title=Cuisine, Colonialism, and Cold War: Food in Twentieth-Century Korea|publisher=Reaktion Books and University of Chicago Press|year=2012|page=237|isbn=9781-7802-3025-2|ref=harv}}&lt;br&gt; Scholarly study of how food reflects Korea's history

*{{cite book|last=Hawley|first=Samuel|authorlink=Samuel Hawley |title=The Imjin War. Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China|year=2005|publisher=The Royal Asiatic Society, Korea Branch, Seoul|isbn=89-954424-2-5|ref=harv}}

*{{cite book|last1=Kim|first1=Byung-Kook|first2=Ezra F.|last2=Vogel|authorlink1=Kim Byung-Kook|authorlink2=Ezra F. Vogel, eds.  |title=The Park Chung Hee Era: The Transformation of South Korea|publisher=Harvard University Press|year=2011|page=744|isbn=9780-6740-5820-0|ref=harv}}&lt;br&gt; Studies of on modernization under Park, 1961–1979.

*{{cite book| last=Peterson|first=Mark|authorlink1= Mark Peterson (academic)|first2=Phillip|last2=Margulies|authorlink2=Phillip Margulies |title=A Brief History of Korea|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=9781-4381-2738-5|page=328|ref=harv}}

*{{cite book|last=Stark|first=Miriam T.|authorlink=Miriam T. Stark |title=Archaeology Of Asia|year=2005|location=Boston| publisher=Blackwell Publishing|isbn=1-4051-0212-8|ref=harv}}

*{{cite book| last=Turnbull|first=Stephen|authorlink=Stephen Turnbull (historian) |title=Samurai Invasion. Japan’s Korean War 1592–98|location=London|year=2002|publisher=Cassell &amp; Co|isbn=0-304-35948-3|ref=harv}}

{{Refend}}

===චීන/ජපන්/කොරියානු පොත්===
{{Refbegin|40em}}
*{{cite book|author=Byeon Tae-seop (변태섭) |title=韓國史通論 (Hanguksa tongnon) (Outline of Korean history), 4th ed.|year=1999|isbn=89-445-9101-6|publisher=Samyeongsa|location=Seoul|ref=harv|language=ko}}

*{{cite book|last=Yamawaki|first=Keizo|authorlink= Keizo Yamawaki (山脇 啓造)|year=1994 |title=Japan and Foreign Laborers: Chinese and Korean Laborers in the late 1890s and early 1920s (近代日本と外国人労働者―1890年代後半と1920年代前半における中国人・朝鮮人労働者問題) |location=Tokyo|publisher=Akashi-shoten (明石書店)|isbn=4-7503-0568-5|ref=harv|language=ja}}

*{{cite book|last=Miyata|first=Setsuko|authorlink=Miyata, Setsuko (宮田 節子) |year=1992|title=Creating Surnames and Changing Given Names (創氏改名)|location=Tokyo|publisher=Akashi-shoten (明石書店)|isbn=4-7503-0406-9|ref=harv}}
{{Refend}}

&lt;!-- end modified notes+bibliography --&gt;

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.history.go.kr/ කොරියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ජාතික ආයතනය.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613160801/http://www.history.go.kr/default.htm |date=2007-06-13 }}
*[http://www.koreanhistory.or.kr/eng/index.jsp මාර්ගගත කොරියානු ඉතිහාසය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213042851/http://www.koreanhistory.or.kr/eng/index.jsp |date=2014-02-13 }}, කොරියානු ඉතිහාස තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය
*[http://www.koreaorbit.com/history-of-korea/history-of-korea-dynasties.html කොරියානු රාජවංශ කාල‍රේඛාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170103235948/http://www.koreaorbit.com/history-of-korea/history-of-korea-dynasties.html |date=2017-01-03 }}
*[http://kyujanggak.snu.ac.kr/kiks/index.do ක්‍යුජංගක් ලේඛනාගාරය], කොරියානු සම්භාව්‍ය කෘතීන්හි චීන බසින් ලියැවුණු මුල්කෘතිවල pdf ගොනු
*[http://www.hawaii.edu/korea/biblio/BiblioOpen.html කොරියානු ඉතිහාසය :ග්‍රන්ථාවලිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110630001159/http://www.hawaii.edu/korea/biblio/BiblioOpen.html |date=2011-06-30 }}, කොරියානු අධ්‍යයන මධ්‍යස්ථානය, මැනෝආහි හවායි විශ්වවිද්‍යාලය
*[http://rki.kbs.co.kr/english/korea/korea_history_detail.htm කොරියාවේ ඉතිහාසය], KBS වර්ල්ඩ්
*[http://www.wdl.org/en/item/2374 History of Corea, Ancient and Modern; with Description of Manners and Customs, Language and Geography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151201235842/http://www.wdl.org/en/item/2374/ |date=2015-12-01 }} by [[:en:John Ross (missionary)|John Ross]], 1891

&lt;!-- Do not remove interwiki links before solving for conflicts --&gt;

{{DEFAULTSORT:History Of Korea}}
[[Category:කොරියාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:ඉතිහාසය - ලෝක]]</text>
      <sha1>7ophvh8ye4zoq5py3ixy0sqydk46qql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නැමීබියාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69433</id>
    <revision>
      <id>794393</id>
      <parentid>781009</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256070" sha1="9z6ryry8tk8prpe9dtsnkudqj6qnim7" xml:space="preserve">{{Coord|22|S|17|E|type:country_region:NA|display=title}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = නැමීබියා ජනරජය
| common_name            = නැමීබියාව
| native_name            = {{collapsible list 
  |titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:85%;
  |title = Name in national languages
| {{Infobox
| subbox=yes
| bodystyle=font-size:78%;font-weight:normal;
| rowclass1 = mergedrow 
| label1 = [[අෆ්‍රිකාන්ස්]]:
| data1  = {{lang|af|Republiek van Namibië}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_German.pdf |title=Communal Land Reform Act, German |publisher=Government of Namibia. |access-date=18 February 2016 }} {{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| rowclass2 = mergedrow
| label2 = [[ජර්මන්]]:
| data2  = {{lang|de|Republik Namibia}} &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |title=Communal Land Reform Act, Afrikaans |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105003/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowclass3 = mergedrow 
| label3 = [[Khoekhoe language|Khoekhoegowab]]:
| data3  = {{lang|naq|Republiki Namibiab dib}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |title=Communal Land Reform Act, Khoekhoegowab |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104943/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowclass4 = mergedrow 
| label4 = [[ඔෂිවම්බෝ]]:
| data4  = {{lang|kj|Orepublika yaNamibia}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |title=Communal Land Reform Act, Oshiwambo |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301124906/http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |archive-date=1 March 2016}}&lt;/ref&gt;
| rowclass5 = mergedrow 
| label5 = [[හෙරෙරෝ]]:
| data5  = {{lang|hz|Orepublika yaNamibia}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Herero.pdf |title=Communal Land Reform Act, Otjiherero |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 }} {{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| rowclass6 = mergedrow 
| label6 = [[ක්වංගලි]]:
| data6  = {{lang|kwn|Republika zaNamibia}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |title=Communal Land Reform Act, Rukwangali |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104955/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowclass7 = mergedrow 
| label7 = [[සෙට්ස්වානා]]:
| data7  = {{lang|tn|Rephaboliki ya Namibia}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |title=Communal Land Reform Act, Setswana |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105008/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowclass8 = mergedrow 
| label8 = [[ලෝසි]]:
| data8  = {{lang|loz| Namibia ye Lukuluhile}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |title=Communal Land Reform Act, Lozi |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104949/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}
}}
| image_flag             = Flag of Namibia.svg
| flag_caption           = ජාතික ධජය
| image_coat             = Coat of arms of Namibia.svg
| symbol_type            = රාජ්‍ය ලාංඡනය
| national_motto         = &quot;එකමුතුකම, නිදහස, යුක්තිය&quot;
| national_anthem        = &quot;[[නැමීබියාව, නිර්භීත දේශය]]&quot;
&lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;padding-top:0.5em;&quot;&gt; &lt;/div&gt;
| image_map              = {{Switcher|[[File:Namibia (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Namibia AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}}
| map_caption            = 
| capital                = වින්ඩ්හෝක්
| coordinates            = {{Coord|22|34|S|17|5|E|type:city_region:NA}}
| largest_city           = වින්ඩ්හෝක්
| official_languages     = ඉංග්‍රීසි
| national_languages     = {{unbulleted list
|අෆ්‍රිකාන්ස්
|ජර්මානු
|කොකෝ
|ඕවාම්බෝ
|හිරියෝ
|ක්වංගලි
|ට්ස්වානා
|ලෝසි
}}
| regional_languages     = {{unbulleted list 
| කුං භාෂා
| ජීසිරිකු භාෂා
| ම්බුකුෂු භාෂා
}}
| ethnic_groups          = {{unbulleted list
| 49% ඕවම්බෝ මිනිසුන්
| 9.2% කවන්ගෝ ජනතාව
| 8.0% නැමීබියාවේ වර්ණවත් පුද්ගලයන් (බැස්ටර් ඇතුළුව)
| 8.0% සුදු නැමීබියානුවන්
| 7.0% හෙරෙරෝ ජනතාව
| 7.0% දමර ජනතාව
| 4.7% නම මිනිස්සු
| 3.5% ලෝසි ජනතාව
| 3.0% සැන් ජනතාව
| 0.6% ට්ස්වානා ජනයා
| 0.5% වෙනත් අය
}}
| ethnic_groups_year     = 2014
| religion               = 87.9% ක්‍රිස්තියානි&lt;br&gt;
- 43.7% ලුතරන්වාදය&lt;br&gt;
- 22.8% කතෝලික&lt;br&gt;
- 17.0% ඇංග්ලිකානුවාදය&lt;br&gt;
- 4.4% වෙනත් ක්‍රිස්තියානි නිකායන්&lt;br&gt;
10.2% සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි&lt;br&gt;
1.6% ආගමක් නොමැති&lt;br&gt;
0.3% වෙනත්
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{Cite web | title=Namibia Demographic and Health Survey 2013 | publisher=The Namibia Ministry of Health and Social Services (MoHSS) and ICF International | date=September 2014 | url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR298/FR298.pdf | access-date=5 July 2021 | page=30}} Only people between 15 and 49 years of age were surveyed.&lt;/ref&gt;
| demonym                = නැමීබියානු
| government_type        = ඒකීය, අර්ධ ජනාධිපති ජනරජය&lt;ref name=&quot;Dual&quot; /&gt;
| leader_title1          = ජනාධිපති
| leader_name1           = නන්ගොලෝ ම්බුම්බා
| leader_title2          = උප ජනාධිපති
| leader_name2           = නෙතුම්බෝ නන්දි-න්ඩයිට්වාහ්
| leader_title3          = අගමැති
| leader_name3           = සාරා කුගොන්ගෙල්වා
| leader_title4          = නියෝජ්‍ය අගමැති
| leader_name4           = ජෝන් මුටෝර්වා
| leader_title5          = අගවිනිසුරු
| leader_name5           = පීටර් ෂිවුට්
| legislature            = පාර්ලිමේන්තුව
| upper_house            = ජාතික සභාව
| lower_house            = ජාතික රැස්වීම
| sovereignty_type       = [[දකුණු අප්‍රිකාව]] වෙතින් නිදහස
| established_event1     = ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව
| established_date1      = 1990 පෙබරවාරි 09
| established_event2     = ස්වාධීනත්වය
| established_date2      = 1990 මාර්තු 21
| area_km2               = 825,615
| area_rank              = 34 වෙනි
| area_sq_mi             = 318,696 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water          = නොසැලකිය හැකි
| population_estimate    = 2,777,232&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Namibia|access-date=22 June 2023|year=2023}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2023
| population_estimate_rank = 141 වෙන්
| population_density_km2 = 3.2
| population_density_sq_mi = 6.6 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = 235 වෙනි
| GDP_PPP                = {{increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 30.663&lt;ref name=&quot;IMFWEO.NA&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=728,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 (Namibia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 October 2023 |access-date=18 October 2023}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2023
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $11,603&lt;ref name=&quot;IMFWEO.NA&quot;/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 45 වෙනි
| GDP_nominal            = {{increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 12.647&lt;ref name=&quot;IMFWEO.NA&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year       = 2023
| GDP_nominal_rank       = 
| GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} ඇ.ඩො. 4,786&lt;ref name=&quot;IMFWEO.NA&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| Gini                   = 59.1 &lt;!-- number only --&gt;
| Gini_year              = 2015
| Gini_change            = &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=NA |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=20 January 2019}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI                    = 0.615 &lt;!-- number only --&gt;
| HDI_year               = 2021 &lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --&gt;
| HDI_change             = decrease &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 139 වෙනි
| currency               = නැමීබියානු ඩොලරය &lt;br /&gt; (NAD) &lt;br /&gt; දකුණු අප්‍රිකානු රැන්ඩ් (ZAR)
| time_zone              = [[Central Africa Time|CAT]]
| utc_offset             = +2
| date_format            = දිදි/මාමා/වවවව
| drives_on              = වම
| calling_code           = [[+264]]
| cctld                  = [[.na]]
| footnote_a             = 
| religion_year          = 2013
| today                  = 
}}
'''නැමීබියාව''' ( {{IPAc-en|n|ə|ˈ|m|ɪ|b|i|ə|audio=En-us-Namibia.ogg}}, {{IPAc-en|n|æ|ˈ|-}}),&lt;ref&gt;{{Citation|last=Wells|first=John C.|title=Longman Pronunciation Dictionary|year=2008|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=9781405881180|ISBN=9781405881180}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Roach|first=Peter|title=Cambridge English Pronouncing Dictionary|year=2011|edition=18th|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521152532|ISBN=9780521152532}}&lt;/ref&gt; නිල වශයෙන් '''නැමීබියා ජනරජය''', දකුණු අප්‍රිකාවේ රටකි. එහි බටහිර මායිම අත්ලාන්තික් සාගරයයි. එය උතුරින් සැම්බියාව සහ ඇන්ගෝලාව, නැගෙනහිරින් බොට්ස්වානා සහ දකුණින් සහ නැගෙනහිරින් දකුණු අප්‍රිකාව සමඟ ගොඩබිම් මායිම් බෙදා ගනී. එය සිම්බාබ්වේ මායිම් නොවුනත්, සැම්බේසි ගඟේ බොට්ස්වානා දකුණු ඉවුරේ මීටර් 200 (අඩි 660) ට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් රටවල් දෙක වෙන් කරයි. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වින්ඩ්හෝක් වේ. 

උප-සහාරා අප්‍රිකාවේ වියළිම රට,&lt;ref&gt;{{cite web |author=Peter Shadbolt |date=24 October 2012 |title=Namibia country profile: moving on from a difficult past |url=https://edition.cnn.com/2012/10/23/world/africa/namibia-eye-on-country-profile/index.html |website=CNN}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ සිට ඛොයි, සන්, දමරා සහ නාම මිනිසුන් විසින් ජනාවාස වී ඇත. 14 වන ශතවර්ෂයේදී, බන්ටු ව්‍යාප්තියේ කොටසක් ලෙස සංක්‍රමණික බන්ටු ජනයා පැමිණියහ. එතැන් සිට, බන්ටු කණ්ඩායම්, විශාලතම ඕවම්බෝ, රටේ ජනගහනය මත ආධිපත්‍යය දැරීය; 19 වන සියවසේ අග භාගයේ සිට ඔවුන් බහුතරයක් පිහිටුවා ඇත. අද වන විට ඇස්තමේන්තුගත මිලියන 2.77 ක ජනගහනයක් සිටින නැමීබියාව ලෝකයේ වඩාත්ම විරල ජනගහනය සහිත රටවලින් එකකි.

1884 දී, ජර්මානු අධිරාජ්‍යය විසින් බොහෝ ප්‍රදේශය පාලනය කරන ලද අතර, ජර්මානු නිරිතදිග අප්‍රිකාව ලෙස හැඳින්වෙන යටත් විජිතයක් පිහිටුවන ලදී. 1904 සහ 1908 අතර ජර්මානු හමුදා හෙරෙරෝ සහ නාමාට එරෙහිව දණ්ඩනීය ව්‍යාපාරයක් දියත් කළ අතර එය 20 වැනි සියවසේ පළමු ජන සංහාරය දක්වා වර්ධනය විය. ජර්මානු පාලනය පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේදී අවසන් වූයේ 1915 දී දකුණු අප්‍රිකානු හමුදා විසින් පරාජය කිරීමෙනි. 1920 දී, යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු, ජාතීන්ගේ සංගමය දකුණු අප්‍රිකාවට යටත් විජිත පරිපාලනය නියම කළේය. 1948 සිට, ජාතික පක්ෂය බලයට පත් වීමත් සමඟ, දකුණු අප්‍රිකාව වර්ණභේදවාදය එවකට නිරිතදිග අප්‍රිකාව ලෙස හැඳින්වූ දෙයට යෙදීම මෙයට ඇතුළත් විය. 20 වැනි සියවසේ අගභාගයේදී, නිදහස අපේක්ෂා කරන ස්වදේශික අප්‍රිකානු දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන් විසින් දේශපාලන නියෝජනය සඳහා වූ නැගිටීම් සහ ඉල්ලීම් හේතුවෙන් 1966 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය භූමි ප්‍රදේශයේ සෘජු වගකීම භාර ගැනීමට හේතු වූ නමුත් දකුණු අප්‍රිකාවේ රට තථ්‍ය පාලනයක් පවත්වාගෙන ගියේය. 1973 දී එක්සත් ජාතීන් විසින් නිරිතදිග අප්‍රිකානු මහජන සංවිධානය (SWAPO) නැමීබියානු ජනතාවගේ නිල නියෝජිතයා ලෙස පිළිගත්තේය. නැමීබියානු නිදහස් යුද්ධයෙන් පසුව 1990 මාර්තු 21 දින නැමීබියාව දකුණු අප්‍රිකාවෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. කෙසේ වෙතත්, වොල්විස් බොක්ක සහ පෙන්ගුයින් දූපත් 1994 දක්වා දකුණු අප්‍රිකානු පාලනය යටතේ පැවතුනි.

නැමීබියාව ස්ථාවර පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකි. කෘෂිකර්මය, සංචාරක කර්මාන්තය සහ පතල් කර්මාන්තය - මැණික් දියමන්ති, යුරේනියම්, රන්, රිදී සහ මූලික ලෝහ සඳහා පතල් කැණීම් ඇතුළුව - එහි ආර්ථිකයේ පදනම වන අතර නිෂ්පාදන අංශය සාපේක්ෂව කුඩා වේ. නැමීබියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාව, අප්‍රිකානු සංගමය සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍යයකි.

== ඉතිහාසය ==

=== නිරුක්තිය ===
ලෝකයේ පැරණිතම කාන්තාරය වන නැමීබ් කාන්තාරයෙන් රටේ නම ව්‍යුත්පන්න වී ඇත.&lt;ref name=&quot;at13152&quot;&gt;Spriggs, A. (2001) {{WWF ecoregion|name=Africa: Namibia|id=at1315}}&lt;/ref&gt; නැමීබ් යන වචනයම නාම සම්භවයක් ඇති අතර එහි තේරුම &quot;විශාල ස්ථානය&quot; යන්නයි. නම තෝරනු ලැබුවේ &quot;නමීබ් ජනරජය&quot; මුලින් යෝජනා කළ ඹුරුම්බා කෙරිනා විසිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Man Who Named Namibia- Mburumba Kerina |url=https://www.namibian.com.na/127811/archive-read/The-Man-Who-Named-Namibia--Mburumba-Kerina |access-date=15 June 2021 |work=The Namibian}}&lt;/ref&gt; 1990 දී නැමීබියාව ස්වාධීන වීමට පෙර, එහි භූමිය ප්‍රථමයෙන් ජර්මානු නිරිතදිග අප්‍රිකාව (ඩොයිෂ්-සුඩ්වෙස්ටාෆ්‍රිකා) ලෙසත්, පසුව නිරිතදිග අප්‍රිකාව ලෙසත්, පිළිවෙලින් ජර්මානුවන් සහ දකුණු අප්‍රිකානුවන් විසින් එහි යටත් විජිත වාඩිලෑම පිළිබිඹු කරන ලදී.

=== පූර්ව යටත් විජිත යුගය ===
නැමීබියාවේ වියළි බිම් ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ සිට ජනාවාස වී ඇත්තේ සන්, ඩමරා සහ නාම විසිනි. වසර දහස් ගණනක් පුරා, දකුණු අප්‍රිකාවේ කොයිසාන් ජනයා සංචාරක ජීවිතයක් පවත්වාගෙන ගිය අතර, කොයිකොයි එඬේරුන් ලෙසත්, සැන් ජනතාව දඩයම්කරුවන් ලෙසත් පවත්වාගෙන ගියහ. 14 වන සියවසේ පමණ, සංක්‍රමණික බන්ටු ජනයා මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ සිට බන්ටු ව්‍යාප්තිය අතරතුර පැමිණීමට පටන් ගත්හ.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Belda|first=Pascal|url=https://books.google.com/books?id=NcsUr8BkqAUC&amp;q=The+dry+lands+of+Namibia+have+been+inhabited+since+early+times+by+San,+Damara,+and+Nama.+Around+the+14th+century,+immigrating+Bantu+people+began+to+arrive+during+the+Bantu+expansion+from+central+Africa.&amp;pg=PA14|title=Namibia|date=May 2007|publisher=MTH Multimedia S.L.|isbn=978-84-935202-1-2|language=en}}&lt;/ref&gt;

18 වැනි සියවසේ අගභාගයේ සිට, කේප් ජනපදයේ ඕර්ලම් ජනයා ඔරේන්ජ් ගඟ තරණය කර අද දකුණු නැමීබියාව වන ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වූහ.&lt;ref name=&quot;KDA2&quot;&gt;{{cite web |last=Dierks |first=Klaus |author-link=Klaus Dierks |title=Biographies of Namibian Personalities, A |url=http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081015021238/http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |archive-date=15 October 2008 |access-date=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; සංචාරක නාම ගෝත්‍රිකයන් සමඟ ඔවුන්ගේ හමුවීම් බොහෝ දුරට සාමකාමී විය. ඕර්ලම් කැටුව යන මිෂනාරිවරුන් ඔවුන්ට ඉතා හොඳින් ලැබුණි,&lt;ref name=&quot;Dierks2&quot;&gt;{{cite web |last=Dierks |first=Klaus |author-link=Klaus Dierks |title=Warmbad becomes two hundred years |url=http://www.klausdierks.com/Warm_Bath/index.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821172028/http://www.klausdierks.com/Warm_Bath/index.htm |archive-date=21 August 2019 |access-date=22 June 2010 |website=Klausdierks.com}}&lt;/ref&gt; වාර්ෂික ගෙවීමකට එරෙහිව දිය වළවල් භාවිතා කිරීමට සහ තණකොළ කෑමට ඔවුන්ට අයිතිය ලබා දුන්හ.{{sfn|Vedder|1997|p=177}} කෙසේ වෙතත්, උතුරු දෙසට ගමන් කරන විට, ඕර්ලම් හට ඔවුන්ගේ ආක්‍රමණයට එරෙහි වූ වින්ඩ්හෝක්, ගොබාබිස් සහ ඔකාහන්ජාහිදී ඕවාහෙරෙරෝ ගෝත්‍ර හමු විය. 1880 දී නාම-හෙරෙරෝ යුද්ධය ආරම්භ වූ අතර, සතුරුකම් පහව ගියේ ජර්මානු අධිරාජ්‍යය විසින් තරඟකාරී ස්ථානවලට හමුදා යෙදවීමෙන් පසුව නාම, ඕර්ලම් සහ හෙරෙරෝ අතර පවතින තත්ත්වය තහවුරු කිරීමෙන් පසුවය.{{sfn|Vedder|1997|p=659}}

1878 දී, එවකට බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක්ව පැවති කේප් ඔෆ් ගුඩ් හෝප්, වල්විස් බොක්ක වරාය සහ අක්වෙරළ පෙන්ගුයින් දූපත් ඈඳා ගන්නා ලදී; 1910 දී දකුණු අප්‍රිකාවේ නව සංගමයේ නිර්මිතයේදී මේවා අනිවාර්ය අංගයක් විය.

ප්‍රථම වරට යුරෝපීයයන් ගොඩ බැස කලාපය ගවේෂණය කළේ 1485 දී&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Observador |title=Padrão português com 500 anos foi roubado da Namíbia no século XIX. Vai ser devolvido |url=https://observador.pt/2019/05/17/padrao-portugues-com-500-anos-foi-roubado-da-namibia-no-seculo-xix-vai-ser-devolvido/ |access-date=2020-12-07 |website=Observador |language=pt-PT}}&lt;/ref&gt; පෘතුගීසි නාවිකයන් වූ ඩියෝගෝ කාඕ සහ 1486 දී බර්තොලමියු ඩයස්, නමුත් පෘතුගීසීන් එම ප්‍රදේශයට හිමිකම් කීමට උත්සාහ කළේ නැත. උප සහරා අප්‍රිකාවේ අභ්‍යන්තරයේ බොහෝ ප්‍රදේශ මෙන්ම නැමීබියාව ද 19 වැනි සියවස දක්වා යුරෝපීයයන් විසින් පුළුල් ලෙස ගවේෂණය නොකළේය. එකල වෙළඳුන් සහ පදිංචිකරුවන් ප්‍රධාන වශයෙන් ජර්මනියෙන් සහ ස්වීඩනයෙන් පැමිණ ඇත. 1870 දී, ෆින්ලන්ත මිෂනාරිවරු නැමීබියාවේ උතුරු ප්‍රදේශයට පැමිණියේ ඕවාම්බෝ සහ කවන්ගෝ ජනයා අතර ලූතරන් ආගම ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහාය. 19 වන ශතවර්ෂයේ අගභාගයේදී, ඩෝර්ස්ලන්ඩ් ට්‍රේකර්ස් ට්‍රාන්ස්වාල් සිට ඇන්ගෝලාව දක්වා යන අතරතුර ප්‍රදේශය තරණය කළහ. ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් ඔවුන්ගේ ගමන දිගටම කරගෙන යනවා වෙනුවට නැමීබියාවේ පදිංචි වූහ.

=== ජර්මානු පාලනය ===
බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණය වැලැක්වීම සඳහා නැමීබියාව 1884 දී ඔටෝ වොන් බිස්මාර්ක් යටතේ ජර්මානු යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ අතර එය ජර්මානු නිරිතදිග අප්‍රිකාව (ඩොයිෂ්-සුඩ්වෙස්ටාෆ්‍රිකා) ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=German South West Africa |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/eb/article-9036573/German-South-West-Africa |access-date=15 April 2008}}&lt;/ref&gt; කේප් ටවුන් හි බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් පල්ග්‍රේව් කොමිසම විසින් වොල්විස් බොක්කෙහි ස්වභාවික ගැඹුරු ජල වරාය පමණක් අල්ලා ගැනීම වටී යැයි තීරණය කළ අතර එය බ්‍රිතාන්‍ය දකුණු අප්‍රිකාවේ කේප් පළාතට ඈඳා ගන්නා ලදී.

1897 දී, රයින්ඩර්පෙස්ට් වසංගතයක් හේතුවෙන් දකුණු සහ මධ්‍යම නැමීබියාවේ ගවයන්ගෙන් 95% ක් විශාල වශයෙන් ගවයන් මිය ගියේය. ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ජර්මානු යටත් විජිතවාදීන් විසින් රතු රේඛාව ලෙස හඳුන්වන පශු වෛද්‍ය රැහැන වැටක් පිහිටුවීය.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Lechler|first1=Marie|last2=McNamee|first2=Lachlan|date=December 2018|title=Indirect Colonial Rule Undermines Support for Democracy: Evidence From a Natural Experiment in Namibia|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0010414018758760|url-status=bot: unknown|journal=Comparative Political Studies|language=en|volume=51|issue=14|pages=1864–1871 (p. 7–14)|doi=10.1177/0010414018758760|issn=0010-4140|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515045624/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0010414018758760|archive-date=15 May 2023|access-date=2 June 2023|s2cid=158335936}}&lt;/ref&gt; 1907 දී මෙම වැට පළමු පොලිස් කලාපය සඳහා මායිම් පුළුල් ලෙස නිර්වචනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lechler|first1=Marie|last2=McNamee|first2=Lachlan|date=December 2018|title=Indirect Colonial Rule Undermines Support for Democracy: Evidence From a Natural Experiment in Namibia|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0010414018758760|url-status=bot: unknown|journal=Comparative Political Studies|language=en|volume=51|issue=14|pages=1865 (p. 8)|doi=10.1177/0010414018758760|issn=0010-4140|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515045624/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0010414018758760|archive-date=15 May 2023|access-date=2 June 2023|s2cid=158335936}}&lt;/ref&gt;

1904 සිට 1907 දක්වා හෙරෙරෝ සහ නමක්වා කුරිරු ජර්මානු පදිංචිකරුවන්ට එරෙහිව ආයුධ අතට ගත්හ. ජර්මානු පදිංචිකරුවන් විසින් ගණනය කරන ලද දඬුවම් ක්‍රියාවක දී, ඕවාහෙරෙරෝ සහ නමක්වා ජන සංහාරයේ දී ස්වදේශිකයන් වඳ වී යාමට රජයේ නිලධාරීන් නියෝග කළේය. &quot;20 වැනි ශතවර්ෂයේ පළමු ජන සංහාරය&quot; ලෙසින් හැඳින්වෙන&lt;ref&gt;{{cite web |author=David Olusoga |author-link=David Olusoga |date=18 April 2015 |title=Dear Pope Francis, Namibia was the 20th century's first genocide |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/apr/18/pope-francis-armenian-genocide-first-20th-century-namibia |access-date=26 November 2015 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ජර්මානුවන් ක්‍රමානුකූලව නාම 10,000 ක් (ජනගහනයෙන් අඩක්) සහ ආසන්න වශයෙන් 65,000 හෙරෙරෝ (ජනගහනයෙන් 80% ක් පමණ) මරා දැමූහ.&lt;ref&gt;Drechsler, Horst (1980). The actual number of deaths in the limited number of battles with the German Schutztruppe (expeditionary force) were limited; most of the casualties occurred after the fighting had ended. The German military governor [[Lothar von Trotha]] issued a punitive order. Many Herero died of disease and abuse in detention camps after being expelled. A substantial minority of Herero crossed the Kalahari desert into the British colony of Bechuanaland (modern-day Botswana), where a small community continues to live in western Botswana near to the border with Namibia. ''Let us die fighting'', originally published (1966) under the title ''Südwestafrika unter deutscher Kolonialherrschaft''. Berlin: Akademie-Verlag.&lt;/ref&gt; 1948 දී දකුණු අප්‍රිකාව විසින් ස්ථාපිත කරන ලද වර්ණභේදවාදය බොහෝ ආකාරවලින් පුරෝකථනය කරන ලද පද්ධතියක් තුළ දිවි ගලවා ගත් අය, අවසානයේ රඳවා තබා ගැනීමෙන් නිදහස් වූ විට, නෙරපා හැරීම, පිටුවහල් කිරීම, බලහත්කාර ශ්‍රමය, වාර්ගික වෙන් කිරීම සහ වෙනස් කොට සැලකීමේ ප්‍රතිපත්තියකට යටත් විය. බොහෝ අප්‍රිකානුවන් එයට සීමා විය. 1949 න් පසු දකුණු අප්‍රිකානු පාලනය යටතේ &quot;නිජබිම්&quot; (බැන්ටස්තාන්) බවට පත් කරන ලද ස්වදේශීය ප්‍රදේශ ලෙස හැඳින්වේ. සමහර ඉතිහාසඥයන් අනුමාන කර ඇත්තේ නැමීබියාවේ හෙරෙරෝගේ බිඳවැටීම සමූලඝාතනයේ නාසීන්ට ආදර්ශයක් වූ බවයි. ජර්මානු පාලනය යටතේ සිදු වූ දේ පිළිබඳ මතකය ස්වාධීන නැමීබියාවේ ජනවාර්ගික අනන්‍යතාවය හැඩගස්වා ගැනීමට දායක වී ඇති අතර ජර්මනිය සමඟ වර්තමාන සබඳතා තුළ එහි වැදගත්කම තබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Reinhart|last1=Kößler|first2=Henning|last2=Melber|chapter=Völkermord und Gedenken: Der Genozid an den Herero und Nama in Deutsch-Südwestafrika 1904–1908|lang=de|trans-title=Genocide and memory: the genocide of the Herero and Nama in German South-West Africa, 1904–08|title=Jahrbuch zur Geschichte und Wirkung des Holocaust|year=2004|pages=37–75|publisher=Campus Verlag|isbn=9783593372822|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_b5iRhydlHUC&amp;pg=PA37}}&lt;/ref&gt;

සංවර්ධන ආධාර පිළිබඳ ජර්මානු ඇමතිවරයා 2004 දී නැමීබියානු ජන සංහාරය සම්බන්ධයෙන් සමාව අයැද සිටියේය. කෙසේ වෙතත්, ජර්මානු රජය මෙම සමාව ඉල්ලීමෙන් ඈත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Andrew Meldrum |date=15 August 2004 |title=German minister says sorry for genocide in Namibia |url=https://www.theguardian.com/world/2004/aug/16/germany.andrewmeldrum |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 2021 දී පමණක් ජර්මානු රජය ජන සංහාරය පිළිගත් අතර ප්‍රජා ආධාර වශයෙන් වසර 30ක් පුරා යුරෝ බිලියන 1.1ක් ගෙවීමට එකඟ විය.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Philip Oltermann |date=28 May 2021 |title=Germany agrees to pay Namibia €1.1bn over historical Herero-Nama genocide |url=https://www.theguardian.com/world/2021/may/28/germany-agrees-to-pay-namibia-11bn-over-historical-herero-nama-genocide |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

=== දකුණු අප්‍රිකානු වරම ===
[[File:Kirche_denkmal_nam.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kirche_denkmal_nam.jpg|thumb|නැමීබියාවේ වින්ඩ්හෝක් හි ජර්මානු පල්ලිය සහ ජනපදිකයන්ගේ ස්මාරකය.]]
පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී, ජෙනරාල් ලුවී බෝතා යටතේ දකුණු අප්‍රිකානු හමුදා භූමිය අල්ලාගෙන ජර්මානු යටත් විජිත පරිපාලනය නෙරපා හරින ලදී. යුද්ධයේ අවසානය සහ වර්සායිල් ගිවිසුමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නිරිතදිග අප්‍රිකාව 1990 දක්වා ජාතීන්ගේ සංගමයේ වරමක් ලෙස දකුණු අප්‍රිකාවේ සන්තකයක් ලෙස පැවතීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;Rajagopal2&quot;&gt;{{cite book|last=Rajagopal|first=Balakrishnan|title=International Law from Below: Development, Social Movements and Third World Resistance|url=https://archive.org/details/internationallaw00raja|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/internationallaw00raja/page/n66 50]–68|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521016711}}&lt;/ref&gt; හිටපු ජර්මානු සහ ඔටෝමාන් ප්‍රදේශ මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් ඈඳා ගැනීම සඳහා පෙනී සිටි අය අතර සම්මුතියක් ලෙස ජනවරම ක්‍රමය ගොඩනඟන ලද අතර ඔවුන් විසින්ම පාලනය වන තෙක් ජාත්‍යන්තර භාරකාරත්වයකට ඒවා ලබා දීමට කැමති අය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද යෝජනාවකි.&lt;ref name=&quot;Rajagopal3&quot;&gt;{{cite book|last=Rajagopal|first=Balakrishnan|title=International Law from Below: Development, Social Movements and Third World Resistance|url=https://archive.org/details/internationallaw00raja|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/internationallaw00raja/page/n66 50]–68|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521016711}}&lt;/ref&gt; එය දකුණු අප්‍රිකානු රජයට නිරිතදිග අප්‍රිකාව පාලනය කිරීමට අවසර දුන්නේ එම ප්‍රදේශයේ වැසියන් දේශපාලන ස්වයං නිර්ණය සඳහා සූදානම් වන තුරුය.&lt;ref name=&quot;Louis2&quot;&gt;{{cite book|last=Louis|first=William Roger|title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization|year=2006|pages=251–261|publisher=I.B. Tauris &amp; Company, Ltd|location=London|isbn=978-1845113476}}&lt;/ref&gt; දකුණු අප්‍රිකාව ජනවරම වැස්ම සහිත ඈඳාගැනීමක් ලෙස අර්ථකථනය කළ අතර අනාගත ස්වයං පාලනයක් සඳහා නිරිතදිග අප්‍රිකාව සූදානම් කිරීමට කිසිදු උත්සාහයක් නොගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Louis3&quot;&gt;{{cite book|last=Louis|first=William Roger|title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization|year=2006|pages=251–261|publisher=I.B. Tauris &amp; Company, Ltd|location=London|isbn=978-1845113476}}&lt;/ref&gt;

{{multiple image
| image1            = Witbooi Hendrik.jpg
| width1            = 130
| image2            = SamuelMaharero.jpg
| width2            = 140
| footer            = හෙන්ද්‍රික් විට්බූයි (වමේ) සහ සැමුවෙල් මහරේරෝ (දකුණේ) ජර්මානු යටත් විජිත පාලනයට එරෙහිව කැපී පෙනෙන නායකයන් විය.
}}
1945 ජාත්‍යන්තර සංවිධානය පිළිබඳ සම්මන්ත්‍රණයේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය (එජාස) සහ හිටපු ලීගයේ විධානයන් විසින් භාරකාරත්ව පද්ධතියක් මගින් ජාතීන්ගේ සංගමය නිල වශයෙන් ආදේශ කරන ලදී. එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තියේ 77 වැනි වගන්තිය ප්‍රකාශ කළේ එක්සත් ජාතීන්ගේ භාරකාරත්වය &quot;දැන් ජනවරම යටතේ පවතින ප්‍රදේශ වලට අදාළ වනු ඇත&quot;; තවද, එය &quot;ඉහත ප්‍රදේශ වල කුමන භූමි ප්‍රදේශ භාරකාර ක්‍රමය යටතට ගෙන එන්නේද සහ කුමන කොන්දේසි යටතේද යන්න පසුව එකඟ විය යුතු කරුණක් වනු ඇත&quot;.&lt;ref name=&quot;Vandenbosch2&quot;&gt;{{cite book|last=Vandenbosch|first=Amry|title=South Africa and the World: The Foreign Policy of Apartheid|url=https://archive.org/details/southafricaworld00vand|url-access=registration|year=1970|pages=[https://archive.org/details/southafricaworld00vand/page/207 207–224]|publisher=University Press of Kentucky|location=Lexington|isbn=978-0813164946}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ඉල්ලා සිටියේ, ඔවුන්ගේ ස්වාධීනත්වය අපේක්ෂාවෙන්, සියළුම පැරණි ජාතීන්ගේ සංගමයේ වරම එහි භාරකාර මණ්ඩලයට භාර දෙන ලෙසයි. දකුණු අප්‍රිකාව එසේ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර ඒ වෙනුවට නිරිතදිග අප්‍රිකාව විධිමත් ලෙස ඈඳා ගැනීමට එක්සත් ජාතීන්ගෙන් අවසර ඉල්ලා සිටි අතර, ඒ සඳහා සැලකිය යුතු විවේචන එල්ල විය.&lt;ref name=&quot;Vandenbosch3&quot;&gt;{{cite book|last=Vandenbosch|first=Amry|title=South Africa and the World: The Foreign Policy of Apartheid|url=https://archive.org/details/southafricaworld00vand|url-access=registration|year=1970|pages=[https://archive.org/details/southafricaworld00vand/page/207 207–224]|publisher=University Press of Kentucky|location=Lexington|isbn=978-0813164946}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය මෙම යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළ විට, දකුණු අප්‍රිකාව එහි මතය ප්‍රතික්ෂේප කර භූමියේ පාලනය ශක්තිමත් කිරීමට පටන් ගත්තේය. එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය සහ ආරක්ෂක කවුන්සිලය 1949 සහ 1966 අතර දකුණු අප්‍රිකානු පාලනයේ නීත්‍යානුකූලභාවය පිළිබඳ සාකච්ඡා ගණනාවක් පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර අධිකරණය (ICJ) වෙත ප්‍රශ්නය යොමු කිරීම මගින් ප්‍රතිචාර දැක්වීය.&lt;ref name=&quot;First2&quot;&gt;{{cite book|last=First|first=Ruth|editor1-last=Segal|editor1-first=Ronald|title=South West Africa|year=1963|pages=169–193|publisher=Penguin Books, Incorporated|location=Baltimore|isbn=978-0844620619}}&lt;/ref&gt;
[[File:Namibia_homelands_78.jpeg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Namibia_homelands_78.jpeg|thumb|1978 දී පැවති පරිදි පොලිස් කලාපය (තැඹින්) සහ ගෝත්‍රික නිජබිම් (රතු පැහැයෙන්) නිරූපිත සිතියම. ස්වයං පාලන ගෝත්‍රික නිජබිම් රතු ඉරි සහිත දුඹුරු පැහැයක් ගනී.]]
දකුණු අප්‍රිකාව 1940 ගණන්වල අගභාගයේදී නිරිතදිග අප්‍රිකාව මත වර්ණභේදවාදය, එහි සංග්‍රහ කළ වාර්ගික වෙන්කිරීම් සහ වෙනස්කම් කිරීමේ ක්‍රමය පැනවීමට පටන් ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Crawford12&quot;&gt;{{cite book|last=Crawford|first=Neta|title=Argument and Change in World Politics: Ethics, Decolonization, and Humanitarian Intervention|url=https://archive.org/details/argumentchangewo00craw|url-access=limited|year=2002|pages=[https://archive.org/details/argumentchangewo00craw/page/n350 333]–336|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521002790}}&lt;/ref&gt; කළු නිරිතදිග අප්‍රිකානුවන් නීති, ඇඳිරි නීතිය සහ ඔවුන්ගේ සංචලනය සීමා කරන ලද නේවාසික රෙගුලාසි රාශියකට යටත් විය.&lt;ref name=&quot;Crawford13&quot;&gt;{{cite book|last=Crawford|first=Neta|title=Argument and Change in World Politics: Ethics, Decolonization, and Humanitarian Intervention|url=https://archive.org/details/argumentchangewo00craw|url-access=limited|year=2002|pages=[https://archive.org/details/argumentchangewo00craw/page/n350 333]–336|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521002790}}&lt;/ref&gt; සංවර්ධනය සංකේන්ද්‍රණය වූයේ දකුණු අප්‍රිකාවට යාබද භූමි ප්‍රදේශයේ දකුණු ප්‍රදේශයේ වන අතර එය &quot;පොලිස් කලාපය&quot; ලෙස හැඳින්වේ, එහිදී ප්‍රධාන ජනාවාස සහ වාණිජ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් බොහෝමයක් පිහිටා තිබුණි.&lt;ref name=&quot;Devils3&quot;&gt;{{cite book|title=The Devils Are Among Us: The War for Namibia|url=https://archive.org/details/devilsareamongus00deni|url-access=limited|last1=Herbstein|first1=Denis|last2=Evenson|first2=John|publisher=Zed Books Ltd|year=1989|isbn=978-0862328962|location=London|pages=[https://archive.org/details/devilsareamongus00deni/page/n26 14]–23}}&lt;/ref&gt; පොලිස් කලාපයෙන් පිටත, ආදිවාසී ජනයා න්‍යායාත්මකව ස්වයං පාලන ගෝත්‍රික නිජබිම්වලට සීමා විය.&lt;ref name=&quot;Devils4&quot;&gt;{{cite book|title=The Devils Are Among Us: The War for Namibia|url=https://archive.org/details/devilsareamongus00deni|url-access=limited|last1=Herbstein|first1=Denis|last2=Evenson|first2=John|publisher=Zed Books Ltd|year=1989|isbn=978-0862328962|location=London|pages=[https://archive.org/details/devilsareamongus00deni/page/n26 14]–23}}&lt;/ref&gt;

1950 ගණන්වල අගභාගයේ සහ 1960 ගණන්වල මුල් භාගයේදී, අප්‍රිකාවේ ශීඝ්‍රයෙන් විජිත විජිතකරණය සහ ඉතිරි යටත් විජිත බලවතුන්ට තම යටත් විජිතවලට ස්වයං-නිර්ණය ලබා දීම සඳහා පීඩනය වැඩි වීම නිසා නිරිතදිග අප්‍රිකාවේ නව ජාතිකවාදී පක්ෂ ගොඩනැගීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;Müller2&quot;&gt;{{cite book|last=Müller|first=Johann Alexander|title=The Inevitable Pipeline Into Exile. Botswana's Role in the Namibian Liberation Struggle|year=2012|pages=36–41|publisher=Basler Afrika Bibliographien Namibia Resource Center and Southern Africa Library|location=Basel, Switzerland|isbn=978-3905758290}}&lt;/ref&gt; නිරිතදිග අප්‍රිකානු ජාතික සංගමය (SWANU) සහ නිරිතදිග අප්‍රිකානු මහජන සංවිධානය (SWAPO) වැනි ව්‍යාපාර දකුණු අප්‍රිකාවේ ජනවරම විධිමත් ලෙස අවසන් කිරීම සහ භූමිය සඳහා ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය.&lt;ref name=&quot;Müller3&quot;&gt;{{cite book|last=Müller|first=Johann Alexander|title=The Inevitable Pipeline Into Exile. Botswana's Role in the Namibian Liberation Struggle|year=2012|pages=36–41|publisher=Basler Afrika Bibliographien Namibia Resource Center and Southern Africa Library|location=Basel, Switzerland|isbn=978-3905758290}}&lt;/ref&gt; 1966 දී, දකුණු අප්‍රිකානු පාලනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය සලකා බැලීමට නීත්‍යානුකූල ස්ථාවරයක් නොමැති බවට ICJ හි මතභේදාත්මක තීන්දුවෙන් පසුව, SWAPO සන්නද්ධ කැරැල්ලක් දියත් කළ අතර එය දකුණු අප්‍රිකානු දේශසීමා යුද්ධය ලෙස හැඳින්වෙන පුළුල් කලාපීය ගැටුමක කොටසක් දක්වා වර්ධනය විය.&lt;ref name=&quot;Caprivi2&quot;&gt;{{cite book|last=Kangumu|first=Bennett|title=Contesting Caprivi: A History of Colonial Isolation and Regional Nationalism in Namibia|year=2011|pages=143–153|publisher=Basler Afrika Bibliographien Namibia Resource Center and Southern Africa Library|location=Basel|isbn=978-3905758221}}&lt;/ref&gt;
[[File:Foreign_Observer_identification_badge_in_the_1989_Namibian_election.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foreign_Observer_identification_badge_in_the_1989_Namibian_election.jpg|thumb|1989 නැමීබියානු මැතිවරණයේදී නිකුත් කරන ලද විදේශ නිරීක්ෂක හඳුනාගැනීමේ ලාංඡනය]]
1971 දී නැමීබියානු කොන්ත්‍රාත් කම්කරුවන් කොන්ත්‍රාත් ක්‍රමයට එරෙහිව සහ ස්වාධීනත්වයට සහය දැක්වීම සඳහා මහා වැඩ වර්ජනයක් මෙහෙයවීය.&lt;ref name=&quot;Moorsom19792&quot;&gt;{{cite journal|last1=Moorsom|first1=Richard|date=April 1979|title=Labour Consciousness and the 1971–72 Contract Workers Strike in Namibia|journal=Development and Change|volume=10|issue=2|pages=205–231|doi=10.1111/j.1467-7660.1979.tb00041.x}}&lt;/ref&gt; වැඩ වර්ජන කරන සමහර කම්කරුවන් පසුව දකුණු අප්‍රිකානු දේශසීමා යුද්ධයේ කොටසක් ලෙස SWAPO හි සැලැස්මට&lt;ref name=&quot;Devils22&quot;&gt;{{cite book|last1=Herbstein|first1=Denis|url=https://archive.org/details/devilsareamongus00herb_929|title=The Devils Are Among Us: The War for Namibia|last2=Evenson|first2=John|publisher=Zed Books Ltd|year=1989|isbn=978-0862328962|location=London|pages=[https://archive.org/details/devilsareamongus00herb_929/page/n26 14]–23|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; සම්බන්ධ විය.

=== නිදහස ===
SWAPO හි කැරැල්ල තීව්‍ර වීමත් සමඟ, ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව තුළ ඈඳා ගැනීම සඳහා දකුණු අප්‍රිකාවේ නඩුව දිගටම පහත වැටුණි.&lt;ref name=&quot;Dobell&quot;&gt;{{cite book|last=Dobell|first=Lauren|title=Swapo's Struggle for Namibia, 1960–1991: War by Other Means|year=1998|pages=27–39|publisher=P. Schlettwein Publishing Switzerland|location=Basel|isbn=978-3908193029}}&lt;/ref&gt; නිරිතදිග අප්‍රිකාවේ ආදිවාසී වැසියන්ගේ සදාචාරාත්මක සහ ද්‍රව්‍යමය යහපැවැත්ම සහතික කිරීමේ වගකීම්වලින් දකුණු අප්‍රිකාව අසමත් වූ බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ප්‍රකාශ කළේය. 1968 ජූනි 12 දින, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය විසින් යෝජනාවක් සම්මත කරන ලදී, එහි ජනතාවගේ අභිලාෂයන් අනුව, නිරිතදිග අප්‍රිකාව නැමීබියාව ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Yusuf&quot;&gt;{{cite book|last=Yusuf|first=Abdulqawi|title=African Yearbook of International Law, Volume I|year=1994|pages=16–34|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|location=The Hague|isbn=978-0-7923-2718-9}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ 269 යෝජනාව, 1969 අගෝස්තු මාසයේදී සම්මත කරන ලද අතර, දකුණු අප්‍රිකාව විසින් නැමීබියාව අඛණ්ඩව අත්පත් කර ගැනීම නීති විරෝධී ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Yusuf2&quot;&gt;{{cite book|last=Yusuf|first=Abdulqawi|title=African Yearbook of International Law, Volume I|year=1994|pages=16–34|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|location=The Hague|isbn=978-0-7923-2718-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MAA&quot;&gt;{{cite book|last=Peter|first=Abbott|author2=Helmoed-Romer Heitman|author3=Paul Hannon|title=Modern African Wars (3): South-West Africa|pages=5–13|url=https://books.google.com/books?id=t9Aj997IO9gC|isbn=978-1-85532-122-9|year=1991|publisher=Osprey Publishing}}{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; මෙම සුවිශේෂී තීරණය පිළිගැනීමක් ලෙස, SWAPO හි සන්නද්ධ අංශය නැමීබියාවේ මහජන විමුක්ති හමුදාව (PLAN) ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Camp&quot;&gt;{{cite book|last=Williams|first=Christian|title=National Liberation in Postcolonial Southern Africa: A Historical Ethnography of SWAPO's Exile Camps|date=October 2015|pages=73–89|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1107099340}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාව PLAN කැරැල්ලේ අවසාන වසරවල දකුණු අප්‍රිකාවේ සීතල යුද්ධ ප්‍රොක්සි ගැටුම් සඳහා ෆ්ලෑෂ් පොයින්ට් කිහිපයෙන් එකක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Hughes&quot;&gt;{{cite book|last=Hughes|first=Geraint|title=My Enemy's Enemy: Proxy Warfare in International Politics|year=2014|pages=73–86|publisher=Sussex Academic Press|location=Brighton|isbn=978-1845196271}}&lt;/ref&gt; කැරලිකරුවන් ආයුධ සොයා සෝවියට් සංගමයට හමුදා පුහුණුව සඳහා බඳවා ගත් අය යවන ලදී.&lt;ref name=&quot;Betram&quot;&gt;{{cite book|last=Bertram|first=Christoph|title=Prospects of Soviet Power in the 1980s|year=1980|pages=51–54|publisher=Palgrave Books|location=Basingstoke|isbn=978-1349052592}}&lt;/ref&gt; PLAN යුධ ප්‍රයත්නය වේගවත් වීමත් සමඟම, සෝවියට් සංගමය සහ කියුබාව වැනි අනෙකුත් සානුකම්පිත රාජ්‍යයන් ඔවුන්ගේ සහයෝගය අඛණ්ඩව වැඩි කර ගත් අතර, කැරලිකරුවන් සෘජුවම පුහුණු කිරීමට මෙන්ම තවත් ආයුධ සහ පතොරම් සැපයීමට උපදේශකයින් යොදවා ඇත.&lt;ref name=&quot;Vanneman&quot;&gt;{{cite book|last=Vanneman|first=Peter|title=Soviet Strategy in Southern Africa: Gorbachev's Pragmatic Approach|url=https://archive.org/details/sovietstrategyin00vann|url-access=registration|year=1990|pages=[https://archive.org/details/sovietstrategyin00vann/page/41 41–57]|publisher=Hoover Institution Press|location=Stanford|isbn=978-0817989026}}&lt;/ref&gt; සෝවියට්, ඇන්ගෝලා සහ කියුබානු හමුදා ආධාර මත යැපෙන SWAPO නායකත්වය, 1975 වන විට සමාජවාදී කන්ඩායම තුළ ව්‍යාපාරය දැඩි ලෙස ස්ථානගත කළේය.&lt;ref name=&quot;Dreyer&quot;&gt;{{cite book|title=Namibia and Southern Africa: Regional Dynamics of Decolonization, 1945-90|last=Dreyer|first=Ronald|location=London|publisher=Kegan Paul International|year=1994|isbn=978-0710304711|pages=73–87, 100–116, 192}}&lt;/ref&gt; මෙම ප්‍රායෝගික සන්ධානය SWAPO හි සෝවියට් ප්‍රොක්සියක් ලෙස බාහිර සංජානනය ශක්තිමත් කරන ලද අතර, එය දකුණු අප්‍රිකාවේ සහ එක්සත් ජනපදයේ සීතල යුද්ධයේ වාචාල කතාවල ආධිපත්‍යය දැරීය.&lt;ref name=&quot;Devils&quot;&gt;{{cite book|title=The Devils Are Among Us: The War for Namibia|url=https://archive.org/details/devilsareamongus00deni|url-access=limited|last1=Herbstein|first1=Denis|last2=Evenson|first2=John|publisher=Zed Books Ltd|year=1989|isbn=978-0862328962|location=London|pages=[https://archive.org/details/devilsareamongus00deni/page/n26 14]–23}}&lt;/ref&gt; එහි කොටස සඳහා, සෝවියට් සංගමය SWAPO වෙත සහය දුන්නේ අර්ධ වශයෙන් දකුණු අප්‍රිකාව කලාපීය බටහිර මිත්‍රයෙකු ලෙස සැලකූ බැවිනි.&lt;ref name=&quot;Shultz&quot;&gt;{{cite book|last=Shultz|first=Richard|title=Soviet Union and Revolutionary Warfare: Principles, Practices, and Regional Comparisons|url=https://archive.org/details/sovietunionrevo00shul/page/121|url-access=registration|year=1988|pages=[https://archive.org/details/sovietunionrevo00shul/page/121 121–123, 140–145]|publisher=Hoover Institution Press|location=Stanford, California|isbn=978-0817987114}}&lt;/ref&gt;
[[File:SADF-Operations_4.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SADF-Operations_4.jpg|වම|thumb|දකුණු අප්‍රිකානු හමුදා 1980 ගණන්වල PLAN කැරලිකරුවන් සඳහා දේශසීමා කලාපයේ මුර සංචාරයේ යෙදේ.]]
වර්ධනය වන යුද විඩාව සහ සුපිරි බලවතුන් අතර ආතතීන් අඩු වීම නිසා සෝවියට් සංගමය සහ එක්සත් ජනපදය යන දෙඅංශයේම පීඩනය යටතේ ත්‍රෛපාර්ශ්වික ගිවිසුමට එකඟ වීමට දකුණු අප්‍රිකාව, ඇන්ගෝලාව සහ කියුබාව බල කෙරුනි. දකුණු අප්‍රිකාව නැමීබියානු නිදහස පිළිගත්තේ කලාපයෙන් කියුබානු හමුදා ඉවත් කර ගැනීම සහ PLAN වෙත ලබා දෙන සියලු ආධාර නැවැත්වීමට ඇන්ගෝලියානු කැපවීම වෙනුවට ය.&lt;ref name=&quot;James&quot;&gt;{{cite book|title=A Political History of the Civil War in Angola: 1974-1990|last=James III|first=W. Martin|location=New Brunswick|publisher=Transaction Publishers|year=2011|orig-date=1992|isbn=978-1-4128-1506-2|pages=207–214, 239–245}}&lt;/ref&gt; PLAN සහ දකුණු අප්‍රිකාව 1988 අගෝස්තු මාසයේදී අවිධිමත් සටන් විරාමයක් සම්මත කරගත් අතර, නැමීබියානු සාම ක්‍රියාවලිය නිරීක්ෂණය කිරීම සහ සරණාගතයින් ආපසු පැමිණීම අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංක්‍රාන්ති ආධාර කණ්ඩායමක් (UNTAG) පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;Sitkowski2&quot;&gt;{{cite book|last=Sitkowski|first=Andrzej|title=UN peacekeeping: myth and reality|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, Connecticut|year=2006|pages=80–86|isbn=978-0-275-99214-9}}&lt;/ref&gt; 1989 මාර්තු මාසයේදී UNTAG ගේ නියෝග වරදවා වටහාගැනීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස PLAN විසින් භූමි ප්‍රදේශයට අවසන් ආක්‍රමණයක් සිදු කිරීමෙන් පසු සටන් විරාමය බිඳ දමන ලදී.&lt;ref name=&quot;Clairborne&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/04/07/swapo-incursion-into-namibia-seen-as-major-blunder-by-nujoma/7182b414-2fd3-4036-b3f8-be9debd58840/|title=SWAPO Incursion into Namibia Seen as Major Blunder by Nujoma|last=Clairborne|first=John|date=7 April 1989|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=18 February 2018|location=Washington DC}}&lt;/ref&gt; පසුව නව සටන් විරාමයක් පනවන ලද්දේ කැරලිකරුවන් UNTAG විසින් නිරායුධ කර බලමුලු ගැන්වීමට හැකි වන තෙක් ඇන්ගෝලාවේ පිහිටි ඔවුන්ගේ බාහිර කඳවුරුවලට සීමා කළ යුතු බවට කොන්දේසියක් ද සමගිනි.&lt;ref name=&quot;Sitkowski&quot;&gt;{{cite book|last=Sitkowski|first=Andrzej|title=UN peacekeeping: myth and reality|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, Connecticut|year=2006|pages=80–86|isbn=978-0-275-99214-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Demob&quot;&gt;{{cite book|last1=Colletta|first1=Nat|last2=Kostner|first2=Markus|last3=Wiederhofer|first3=Indo|title=Case Studies of War-To-Peace Transition: The Demobilization and Reintegration of Ex-Combatants in Ethiopia, Namibia, and Uganda|year=1996|pages=127–142|publisher=[[World Bank]]|location=Washington DC|isbn=978-0821336748}}&lt;/ref&gt;
[[File:South_Africa_Border_War_Map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:South_Africa_Border_War_Map.png|thumb|දකුණු අප්‍රිකානු-ආක්‍රමණය කරන ලද නිරිතදිග අප්‍රිකාව (1915-1990) සහ දකුණු අප්‍රිකානු දේශසීමා යුද්ධයේදී ඇන්ගෝලාවේ සහ සැම්බියාවේ දකුණු අප්‍රිකානු සහ UNITA මෙහෙයුම්වල උපරිම ප්‍රමාණය.]]
11-මාස සංක්‍රාන්ති කාලය අවසන් වන විට, අවසන් දකුණු අප්‍රිකානු හමුදා නැමීබියාවෙන් ඉවත් කර ගන්නා ලදී, සියලු දේශපාලන සිරකරුවන්ට සමාව ලබා දී, වාර්ගික වෙනස්කම් කිරීමේ නීති අවලංගු කරන ලදී, සහ නැමීබියානු සරණාගතයින් 42,000 ක් ආපසු සිය නිවෙස් කරා ගියහ.&lt;ref name=&quot;Dreyer2&quot;&gt;{{cite book|title=Namibia and Southern Africa: Regional Dynamics of Decolonization, 1945-90|last=Dreyer|first=Ronald|location=London|publisher=Kegan Paul International|year=1994|isbn=978-0710304711|pages=73–87, 100–116, 192}}&lt;/ref&gt; විශ්ව ඡන්ද බලයක් යටතේ පැවති රටේ පළමු පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයට සුදුසුකම් ලත් ඡන්දදායකයින්ගෙන් 97% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් සහභාගී විය.&lt;ref name=&quot;NYT19893&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/11/15/world/namibia-rebel-group-wins-vote-but-it-falls-short-of-full-control.html|title=Namibia Rebel Group Wins Vote, But It Falls Short of Full Control|date=15 November 1989|work=The New York Times|access-date=20 June 2014}}&lt;/ref&gt; නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණයක් සහතික කිරීම සඳහා විදේශීය මැතිවරණ නිරීක්ෂකයන්ගේ අධීක්ෂණය එක්සත් ජාතීන්ගේ සැලැස්මට ඇතුළත් විය. SWAPO මහජන ඡන්දයෙන් 57%ක් ලබා ගනිමින් ව්‍යවස්ථාදායක සභාව තුළ බහු ආසන සංඛ්‍යාවක් දිනා ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;NYT19892&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/11/15/world/namibia-rebel-group-wins-vote-but-it-falls-short-of-full-control.html|title=Namibia Rebel Group Wins Vote, But It Falls Short of Full Control|date=15 November 1989|work=The New York Times|access-date=20 June 2014}}&lt;/ref&gt; මෙමගින් පක්ෂයට ආසන 41ක් ලබා දුන් නමුත් තුනෙන් දෙකක බහුතරයක් නොලැබුණු අතර, එමඟින් ව්‍යවස්ථාව තනිවම සම්පාදනය කිරීමට හැකි වනු ඇත.&lt;ref name=&quot;NYT1989&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/11/15/world/namibia-rebel-group-wins-vote-but-it-falls-short-of-full-control.html|title=Namibia Rebel Group Wins Vote, But It Falls Short of Full Control|date=15 November 1989|work=The New York Times|access-date=20 June 2014}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව 1990 පෙබරවාරි මාසයේදී සම්මත කරන ලදී. එය මානව හිමිකම් සඳහා ආරක්ෂාව සහ රාජ්‍ය පෞද්ගලික දේපළ අත්පත් කර ගැනීම් සඳහා වන්දි ඇතුළත් කර ස්වාධීන අධිකරණයක්, ව්‍යවස්ථාදායකයක් සහ විධායක ජනාධිපති ක්‍රමයක් (ව්‍යවස්ථාදායක සභාව ජාතික සභාව බවට පත් විය) ස්ථාපිත කළේය. 1990 මාර්තු 21 දින නිල වශයෙන් රට ස්වාධීන විය.&lt;ref&gt;[https://www.sahistory.org.za/dated-event/namibia-gains-independence Namibia gains Independence] – South African History Online&lt;/ref&gt; සෑම් නුජෝමා නැමීබියාවේ පළමු ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේ දකුණු අප්‍රිකාවේ නෙල්සන් මැන්ඩෙලා (පෙර මාසයේ සිරෙන් නිදහස් වූ) සහ රාජ්‍ය නායකයින් 20ක් ඇතුළු රටවල් 147ක නියෝජිතයන් සහභාගී වූ උත්සවයකදීය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dierks |first=Klaus |author-link=Klaus Dierks |title=7. The Period after Namibian Independence |url=http://www.klausdierks.com/Chronology/132.htm |access-date=21 August 2020 |publisher=Klausdierks.com}}&lt;/ref&gt; 1994 දී, දකුණු අප්‍රිකාවේ පළමු බහු වාර්ගික මැතිවරණයට ටික කලකට පෙර, එම රට වොල්විස් බොක්ක නැමීබියාවට පවරා දෙන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Treaty between the Government of the Republic of South Africa and the Government of the Republic of Namibia with respect to Walvis Bay and the off-shore Islands, 28 February 1994 |url=https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/ZAF-NAM1994OI.PDF |website=United Nations}}&lt;/ref&gt;

=== නිදහසින් පසු ===
නිදහසින් පසු නැමීබියාව සුදු සුළුතර වර්ණභේදවාදී පාලනයේ සිට පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය දක්වා සංක්‍රමණය සම්පූර්ණ කර ඇත. ප්‍රාදේශීය, ප්‍රාදේශීය සහ ජාතික මැතිවරණ නිතිපතා පවත්වනු ලබන බහු පක්ෂ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය හඳුන්වා දෙන ලද අතර එය පවත්වාගෙන යනු ලැබේ. ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂ කිහිපයක් ජාතික සභාව තුළ ක්‍රියාකාරී වන අතර නියෝජනය කරයි, නමුත් නිදහසින් පසු සෑම මැතිවරණයක්ම SWAPO ජයග්‍රහණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 May 2010 |title=Country report: Spotlight on Namibia |url=http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/224187/250510spotlightonnamibia.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100705012456/http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/224187/250510spotlightonnamibia.htm |archive-date=5 July 2010 |publisher=[[Commonwealth of Nations|Commonwealth]] Secretariat}}&lt;/ref&gt; ජනාධිපති නුජෝමාගේ 15 වසරක පාලනයේ සිට 2005 දී ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ හිෆිකේපුන්යේ පොහොඹ වෙත සංක්‍රමණය සුමටව සිදු විය.&lt;ref name=&quot;IRIN2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.irinnews.org/country.aspx?CountryCode=NA&amp;RegionCode=SAF|title=IRIN country profile Namibia|date=March 2007|access-date=12 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100217173041/http://www.irinnews.org/country.aspx?CountryCode=NA&amp;RegionCode=SAF|archive-date=17 February 2010|agency=[[The New Humanitarian|IRIN]]}}&lt;/ref&gt;

නිදහසින් පසු නැමීබියානු රජය ජාතික සංහිඳියාව පිළිබඳ ප්‍රතිපත්තියක් ප්‍රවර්ධනය කර ඇත. නිදහස් සටනේදී දෙපාර්ශවයේම සටන් කළ අයට පොදු සමාවක් නිකුත් කළේය. ඇන්ගෝලාවේ සිවිල් යුද්ධය පැතිර ගිය අතර රටේ උතුරේ ජීවත් වූ නැමීබියානුවන්ට අහිතකර ලෙස බලපෑවේය. 1998 දී, නැමීබියා ආරක්ෂක බලකායේ (NDF) භටයන් දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාවේ (SADC) කණ්ඩායමක කොටසක් ලෙස කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයට යවන ලදී.

1999 දී, ජාතික ආන්ඩුව ඊසානදිග කැප්රිවි තීරුව හි වෙන්වීමේ උත්සාහයක් අවලංගු කරන ලදී.[66] කැප්රිවි ගැටුම ආරම්භ කරන ලද්දේ Mishake Muyongo විසින් නායකත්වය දුන් කැරලිකාර කණ්ඩායමක් වන කැප්රිවි විමුක්ති හමුදාව (CLA) විසිනි. එයට අවශ්‍ය වූයේ කැප්රිවි තීරුව වෙන් වී තමන්ගේම සමාජයක් පිහිටුවීමටයි.

2014 දෙසැම්බරයේදී, SWAPO හි පාලක අපේක්ෂකයා වූ අගමැති හගේ ගින්ගොබ් 87% ඡන්ද ලබා ගනිමින් ජනාධිපතිවරණ ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහුගේ පූර්වගාමියා වූ SWAPO හි ජනාධිපති හිෆිකෙපුන්යේ පොහොඹ ද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් අවසර දී ඇති උපරිම වාර දෙකක් සේවය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-30285987|title=Namibian presidential election won by Swapo's Hage Geingob|date=December 2014|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; 2019 දෙසැම්බරයේදී, 56.3% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් ජනාධිපති හේගේ ගින්ගොබ් දෙවන වාරය සඳහා නැවත තේරී පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50618516|title=Namibia's President Hage Geingob wins re-election|date=December 2019|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

2024 පෙබරවාරි 4 වන දින, ජනාධිපති හගේ ගින්ගොබ් මිය ගිය අතර, ඔහුගෙන් පසු වහාම නැමීබියාවේ නව ජනාධිපති ලෙස උප ජනාධිපති නන්ගොලෝ ම්බුම්බා විසින් පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68196412|title=Hage Geingob death: Namibia's new President Mbumba sworn-in hours after predecessor dies|date=4 February 2024}}&lt;/ref&gt;

== භූවිෂමතාව ==
[[File:Namib_Desert_Namibia(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Namib_Desert_Namibia(2).jpg|thumb|නැමීබියාවේ නැමීබ්හි වැලි කඳු]]
වර්ග කිලෝ මීටර 825,615 (වර්ග සැතපුම් 318,772),&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rank Order&amp;nbsp;– Area |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |archive-date=9 February 2014 |access-date=12 April 2008 |publisher=CIA World Fact Book}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව ලොව තිස් හතරවන විශාලතම රට වේ. (වෙනිසියුලාවට පසුව) එය බොහෝ දුරට පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 17° සහ 29°S (කුඩා ප්‍රදේශයක් 17°ට උතුරින්) සහ දේශාංශ 11° සහ 26°E අතර ය.
[[File:SAC_Namibia-cactus.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SAC_Namibia-cactus.jpg|thumb|මාළු ගංගා සානුව]]
නැමීබ් සහ කලහාරි කාන්තාර අතර පිහිටා ඇති අතර, උප සහරා අප්‍රිකාවේ ඕනෑම රටකට අඩුම වර්ෂාපතනයක් ඇත්තේ නැමීබියාවටය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://allafrica.com/stories/201209211357.html|title=Land degradation causes poverty|last=Brandt|first=Edgar|date=21 September 2012|newspaper=[[New Era (Namibia)|New Era]]}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියානු භූ දර්ශනය සාමාන්‍යයෙන් භූගෝලීය ප්‍රදේශ පහකින් සමන්විත වන අතර, ඒ සෑම එකක්ම ලාක්ෂණික අජීවී තත්වයන් සහ වෘක්ෂලතාදිය ඇති අතර ඒවා අතර යම් වෙනසක් ඇති අතර ඒවා අතර අතිච්ඡාදනය වේ: මධ්‍යම සානුව, නැමීබ්, මහා එස්කාප්මන්ට්, බුෂ්වෙල්ඩ් සහ කලහාරි කාන්තාරය.

මධ්‍යම සානුව උතුරේ සිට දකුණට දිවෙන අතර, වයඹ දෙසින් ඇටසැකිල්ල වෙරළ, නැමීබ් කාන්තාරය සහ නිරිත දෙසින් එහි වෙරළබඩ තැනිතලා, දකුණින් තැඹිලි ගඟ සහ නැගෙනහිරින් කලහාරි කාන්තාරය මායිම් වේ. මධ්‍යම සානුව නැමීබියාවේ උසම ස්ථානය වන කොනිග්ස්ටයින් උස මීටර් 2,606 (අඩි 8,550) වේ.&lt;ref name=&quot;elevation2&quot;&gt;{{cite web |title=Landsat.usgs.gov |url=http://landsat.usgs.gov/gallery/detail/367/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907062948/http://landsat.usgs.gov/gallery/detail/367/ |archive-date=7 September 2008 |access-date=26 June 2010 |publisher=Landsat.usgs.gov}}&lt;/ref&gt;

නැමීබ් යනු නැමීබියාවේ සම්පූර්ණ වෙරළ තීරය දිගේ පැතිරී ඇති අධි-ශුෂ්ක බොරළු තැනිතලා සහ කඳු වැටිවල පුළුල් වපසරියකි. එය පළලින් කිලෝමීටර 100 සහ 200 (සැතපුම් 60 සහ 120) අතර වෙනස් වේ. නැමීබ් තුළ ඇති ප්‍රදේශ වලට ඇටසැකිලි වෙරළ තීරය සහ උතුරේ කාඕකොවෙල්ඩ් සහ මධ්‍යම වෙරළ දිගේ විස්තීර්ණ නැමීබ් වැලි මුහුද ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;at13153&quot;&gt;Spriggs, A. (2001) {{WWF ecoregion|name=Africa: Namibia|id=at1315}}&lt;/ref&gt;

මහා කඳුවැටිය වේගයෙන් මීටර් 2,000 (අඩි 7,000) දක්වා ඉහළ යයි. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයන් සහ උෂ්ණත්ව පරාසයන් සීතල අත්ලාන්තික් සාගරයේ සිට රට අභ්‍යන්තරයට තවත් වැඩි වන අතර, පවතින වෙරළබඩ මීදුම සෙමෙන් අඩු වේ. ප්‍රදේශය දුර්වල ලෙස සංවර්ධිත පස් සහිත පාෂාණමය වුවද, එය නැමීබ් කාන්තාරයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ඵලදායී වේ. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ සුළං එස්කාර්ප්මන්ට් හරහා බලහත්කාරයෙන් හමා යන විට, තෙතමනය වර්ෂාපතනයක් ලෙස නිස්සාරණය වේ.&lt;ref&gt;Spriggs, A. (2001) {{WWF ecoregion|name=Africa: Namibia|id=at1316}}&lt;/ref&gt;

බුෂ්වෙල්ඩ් ඊසානදිග නැමීබියාවේ ඇන්ගෝලියානු දේශසීමාවේ සහ කැප්රිවි තීරයේ දක්නට ලැබේ. ප්‍රදේශයට රටේ සෙසු ප්‍රදේශවලට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබේ, සාමාන්‍යයෙන් වසරකට මිලිමීටර් 400 (අඟල් 16) පමණ වේ. ප්‍රදේශය සාමාන්‍යයෙන් සමතලා වන අතර පස වැලි සහිත බැවින් ජලය රඳවා ගැනීමට සහ කෘෂිකර්මාන්තයට සහාය වීමට ඇති හැකියාව සීමා කරයි.&lt;ref name=&quot;Cowling, S. 20012&quot;&gt;Cowling, S. 2001. {{WWF ecoregion|id=at1322|name=Succulent Karoo}}&lt;/ref&gt;

දකුණු අප්‍රිකාව සහ බොට්ස්වානා දක්වා විහිදෙන ශුෂ්ක කලාපයක් වන කලහාරි කාන්තාරය නැමීබියාවේ සුප්‍රසිද්ධ භූගෝලීය ලක්ෂණ වලින් එකකි. කලහාරි කාන්තාරයක් ලෙස ප්‍රචලිතව ඇතත්, සමහර සශ්‍රීක සහ තාක්‍ෂණිකව කාන්තාර නොවන ප්‍රදේශ ඇතුළුව විවිධ දේශීය පරිසරයන් ඇත. සකියුලන්ට් කරෝ ශාක විශේෂ 5,000කට අධික ප්‍රමාණයකට නිවහන වන අතර, ඉන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ආවේණික වේ. දළ වශයෙන් ලෝකයේ සූකිරි වලින් සියයට 10ක් පමණ කරෝ වල දක්නට ලැබේ.&lt;ref&gt;Van Jaarsveld, E. J. 1987. The succulent riches of South Africa and Namibia. Aloc, 24: 45–92&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Smith et al 1993&lt;/ref&gt; මෙම ඉහළ ඵලදායිතාවය සහ ආවේණිකත්වය පිටුපස ඇති හේතුව වර්ෂාපතනයේ සාපේක්ෂ ස්ථායී ස්වභාවය විය හැකිය.&lt;ref&gt;Spriggs, A. (2001) {{WWF ecoregion|name=Southern Africa: including parts of Botswana, northeastern Namibia, Zimbabwe, and northern South Africa|id=at0709}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ වෙරළබඩ කාන්තාරය ලෝකයේ පැරණිතම කාන්තාරවලින් එකකි. මුහුදු වෙරළේ දැඩි සුළං මගින් නිර්මාණය කරන ලද එහි වැලි කඳු ලෝකයේ උසම වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NASA&amp;nbsp;– Namibia's Coastal Desert |url=http://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_540.html |access-date=9 October 2009 |publisher=nasa.gov}}&lt;/ref&gt; වෙරළ තීරයේ පිහිටීම නිසා, අත්ලාන්තික් සාගරයේ සීතල ජලය අප්‍රිකාවේ උණුසුම් දේශගුණයට ළඟා වන ස්ථානයේ, බොහෝ විට වෙරළ දිගේ අතිශය ඝන මීදුම සාදයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=An Introduction to Namibia |url=http://www.geographia.com/namibia/ |access-date=9 October 2009 |publisher=geographia.com}}&lt;/ref&gt; වෙරළ ආසන්නයේ කඳු වැටි වෘක්ෂලතා සහිත ප්‍රදේශ ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NACOMA&amp;nbsp;– Namibian Coast Conservation and Management Project |url=http://www.nacoma.org.na/Our_Coast/WalkOnOurCoastline.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721154939/http://www.nacoma.org.na/Our_Coast/WalkOnOurCoastline.htm |archive-date=21 July 2009 |access-date=9 October 2009 |publisher=nacoma.org.na}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ පොහොසත් වෙරළබඩ සහ සමුද්‍ර සම්පත් ඇති අතර ඒවා බොහෝ දුරට ගවේෂණය කර නොමැත. කප්රිවි තීරුව රටේ ඊසානදිග කෙළවරේ සිට නැගෙනහිර දෙසට විහිදේ.

=== නාගරික ජනාවාස ===
නැමීබියාවේ නගර 13ක් ඇත, නගර සභා මගින් පාලනය වන අතර නගර 26ක් නගර සභා මගින් පාලනය වේ.&lt;ref name=&quot;EW15&quot;&gt;{{Cite news|title=Know Your Local Authority|newspaper=Election Watch|publisher=Institute for Public Policy Research|year=2015|issue=3|page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.namibian.com.na/index.php?id=69963&amp;page=archive-read|title=Town regrading a 'sad move'|last=Hartman|first=Adam|date=27 Aug 2010|newspaper=[[The Namibian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317023725/http://www.namibian.com.na/news-articles/national/full-story/archive/2010/august/article/town-regrading-a-sad-move/|archive-date=2012-03-17|page=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; වින්ඩ්හෝක් අගනුවර නැමීබියාවේ විශාලතම නාගරික ජනාවාස වේ.{{Largest cities|country=නැමීබියාව|stat_ref=2011 සංගණනයට අනුව&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://citypopulation.de/Namibia.html |title=Namibia |website=citypopulation.de |access-date=16 February 2022}}&lt;/ref&gt;|list_by_pop=|div_name=කලාපය|div_link=|city_1=වින්ඩ්හෝක්|div_1=කොමාස් කලාපය (නැමීබියාව){{!}}කොමාස්|pop_1=325,858|img_1=Klein-Windhoek 01.jpg|city_2=රුන්ඩු|div_2=කාවන්ගෝ නැගෙනහිර කලාපය (නැමීබියාව){{!}}කාවන්ගෝ නැගෙනහිර|pop_2=63,431|img_2=Rundu, Namibia, Okavango-River, Angola (2018).jpg|city_3=වල්විස් බොක්ක|div_3=එරෝන්ගෝ කලාපය (නැමීබියාව){{!}}එරෝන්ගෝ|pop_3=62,096|img_3=Walvis Bay aerial.jpg|city_4=ස්වකොප්මන්ඩ්|div_4=එරෝන්ගෝ කලාපය (නැමීබියාව){{!}}එරෝන්ගෝ|pop_4=44,725|img_4=Mole, Jetty and Lighthouse Swakopmund, Namibia.jpg|city_5=ඕෂකාටි|div_5=ඔෂනා කලාපය (නැමීබියාව){{!}}ඔෂනා|pop_5=36,541|city_6=රෙහොබෝත්|div_6=හාර්ඩප් කලාපය (නැමීබියාව){{!}}හාර්ඩප්|pop_6=28,843|city_7=කටිම මුලිලෝ|div_7=සැම්බෙසි කලාපය (නැමීබියාව){{!}}සැම්බෙසි|pop_7=28,362|city_8=ඔට්ජිවරොන්ගෝ|div_8=ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා කලාපය (නැමීබියාව){{!}}ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා|pop_8=28,249|city_9=ඔන්ඩංවා|div_9=ඔෂනා කලාපය (නැමීබියාව){{!}}ඔෂනා|pop_9=22,822|city_10=ඔකහන්ජා|div_10=ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා කලාපය (නැමීබියාව){{!}}ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා|pop_10=22,639}}

=== දේශගුණය ===
[[File:Koppen-Geiger_Map_NAM_present.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koppen-Geiger_Map_NAM_present.svg|thumb|350x350පික්|නැමීබියාවේ Köppen දේශගුණික වර්ග]]
නැමීබියාව 17°S සිට 25°S අක්ෂාංශ දක්වා විහිදේ: දේශගුණික වශයෙන් උප-නිවර්තන අධි පීඩන තීරයේ පරාසය. එහි සමස්ත දේශගුණ විස්තරය ශුෂ්ක වන අතර, උප ආර්ද්‍රතාවයෙන් [මි.මී. 500 (අඟල් 20) ට වැඩි සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනයක්] අර්ධ ශුෂ්ක [මි.මී. 300 ත් 500 ත් අතර (අඟල් 12 සහ 20)] (ජල රහිත කලහාරි බොහෝමයක් වැළඳ ගනිමින්) සහ ශුෂ්ක [මි.මී. 150 සිට 300 දක්වා (අඟල් 6 සිට 12 දක්වා)] (මෙම කලාප තුන බටහිර කඳුකරයේ සිට අභ්‍යන්තරය වේ) අධි-ශුෂ්ක වෙරළබඩ තැන්න දක්වා [මි.මී. 100ට අඩු (අඟල් 4)]. උෂ්ණත්වය උපරිමය මුළු කලාපයේම සමස්ත උන්නතාංශයෙන් සීමා වේ: උදාහරණයක් ලෙස වෝම්බඩ් නම් ඈත දකුණු ප්‍රදේශයේ පමණක් උපරිම 40 °C (104 °F) ට වඩා ඉහළ අගයක් වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;&quot;Paper and digital Climate Section&quot;. Namibia Meteorological Services&lt;/ref&gt;
[[File:Namibia-1113.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Namibia-1113.jpg|thumb|නැමීබියාව මූලික වශයෙන් විශාල කාන්තාර සහ අර්ධ කාන්තාර සානුවකි.]]
සාමාන්‍යයෙන් උපනිවර්තන අධි පීඩන තීරය, නිතර පැහැදිලි අහසක් සහිත, වසරකට දින 300කට වඩා වැඩි හිරු එළියක් සපයයි. එය නිවර්තන කලාපයේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටා ඇත; මකර නිවර්තන රට අඩකින් පමණ කපා දමයි. ශීත ඍතුව (ජූනි - අගෝස්තු) සාමාන්යයෙන් වියළි වේ. වර්ෂා කාල දෙකම ගිම්හානයේදී සිදු වේ: සැප්තැම්බර් සහ නොවැම්බර් අතර කුඩා වැසි සමය සහ පෙබරවාරි සහ අප්‍රේල් අතර විශාල වර්ෂා සමය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Rainy Season |url=http://www.realnamibia.com/rn_028rainyseason.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906094745/http://www.realnamibia.com/rn_028rainyseason.htm |archive-date=6 September 2010 |access-date=28 July 2010 |publisher=Real Namibia}}&lt;/ref&gt; ආර්ද්‍රතාවය අඩු වන අතර සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනය වෙරළබඩ කාන්තාරයේ පාහේ ශුන්‍යයේ සිට කැප්රිවි තීරයේ 600 mm (අඟල් 24) දක්වා වෙනස් වේ. වර්ෂාපතනය බෙහෙවින් විචල්‍ය වන අතර නියඟය බහුලව දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Olszewski1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.economist.com.na/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;catid=531:weather&amp;id=14308:climate-change-forces-us-to-recognise-new-normals&amp;Itemid=54|title=Climate change forces us to recognise new normals|last=Olszewski|first=John|date=13 May 2009|newspaper=[[Namibia Economist]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513062850/http://www.economist.com.na/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;catid=531:weather&amp;id=14308:climate-change-forces-us-to-recognise-new-normals&amp;Itemid=54|archive-date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; 2006/07 ගිම්හානයේදී වර්ෂාපතනය වාර්ෂික සාමාන්‍යයට වඩා බෙහෙවින් අඩුවෙන් වාර්තා විය. නියඟයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් 2019 මැයි මාසයේදී නැමීබියාව හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AfricaNews |date=2019-05-06 |title=Namibia declares national state of emergency over drought |url=https://www.africanews.com/2019/05/06/namibia-declares-national-state-of-emergency-over-drought/ |access-date=2019-05-20 |website=Africanews |language=en}}&lt;/ref&gt; එය 2019 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී අමතර මාස 6කින් දීර්ඝ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Namibian |first=The |title=State of drought emergency extended |url=https://www.namibian.com.na/index.php?page=archive-read&amp;id=193796 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310104544/https://www.namibian.com.na/index.php?page=archive-read&amp;id=193796 |archive-date=10 March 2021 |access-date=2020-11-24 |website=The Namibian |language=en}}&lt;/ref&gt;

වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ කාලගුණය සහ දේශගුණය ආධිපත්‍යය දරන්නේ අත්ලාන්තික් සාගරයේ සීතල, උතුරු දෙසට ගලා යන බෙන්ගුලා ධාරාව වන අතර එය ඉතා අඩු වර්ෂාපතනයක් (වසරකට මිලිමීටර් 50 (අඟල් 2) හෝ ඊට අඩු), නිරන්තර ඝන මීදුම සහ සමස්ත අඩු උෂ්ණත්වයන් සඳහා හේතු වේ. රටේ සෙසු ප්‍රදේශවලට වඩා.&lt;ref name=&quot;EBClimate&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Namibia |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/402283/Namibia/43996 |access-date=28 July 2010}}&lt;/ref&gt; ශීත ඍතුවේ දී, ඉඳහිට බර්ග්වින්ඩ් (ජර්මානු &quot;කඳුකර සුළඟ&quot;) හෝ ඔස්වීර් (&quot;නැගෙනහිර කාලගුණය&quot; සඳහා අප්‍රිකානු) ලෙස හඳුන්වන තත්වයක් ඇතිවේ, රට අභ්‍යන්තරයේ සිට වෙරළට උණුසුම් වියළි සුළඟක් හමයි. වෙරළට පිටුපසින් ඇති ප්‍රදේශය කාන්තාරයක් වන බැවින් මෙම සුළං වැලි කුණාටු දක්වා වර්ධනය විය හැකි අතර අත්ලාන්තික් සාගරයේ වැලි තැන්පතු චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපවල දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Olszewski2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.economist.com.na/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=575&amp;Itemid=54&amp;limitstart=5|title=Understanding Weather&amp;nbsp;– not predicting it|last=Olszewski|first=John|date=25 June 2010|newspaper=Namibia Economist|archive-url=https://web.archive.org/web/20101207061033/http://www.economist.com.na/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=575&amp;Itemid=54&amp;limitstart=5|archive-date=7 December 2010}}&lt;/ref&gt;

මධ්‍යම සානුව සහ කලහාරි ප්‍රදේශ 30C (54F) දක්වා පුළුල් දෛනික උෂ්ණත්ව පරාසයන් ඇත.&lt;ref name=&quot;EBClimate2&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Namibia |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/402283/Namibia/43996 |access-date=28 July 2010}}&lt;/ref&gt;

එෆන්ඩ්ජා, රටේ උතුරු ප්‍රදේශ වල වාර්ෂික සෘතුමය ගංවතුර බොහෝ විට යටිතල පහසුකම් වලට පමණක් නොව ජීවිත හානිද ඇති කරයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.unmultimedia.org/radio/english/2011/04/debilitating-floods-hit-northern-and-central-namibia/|title=Debilitating floods hit northern and central Namibia|last=Adams|first=Gerry|date=15 April 2011|access-date=19 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220185613/http://www.unmultimedia.org/radio/english/2011/04/debilitating-floods-hit-northern-and-central-namibia/|archive-date=20 December 2016|publisher=United Nations Radio|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මෙම ගංවතුර ඇති කරන වර්ෂාව ඇන්ගෝලාවේ ආරම්භ වී, නැමීබියාවේ කුවේලායි-එටෝෂා ද්‍රෝණියට ගලා ගොස් එහි ඇති ඕෂන (ඔෂිවම්බෝ: ගංවතුර තැනිතලා) පුරවයි. මෙතෙක් ඇති වූ දරුණුතම ගංවතුර 2011 මාර්තු මාසයේදී ඇති වූ අතර පුද්ගලයන් 21,000ක් අවතැන් විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=79689&amp;no_cache=1|title=Heaviest floods ever in Namibia|last=van den Bosch|first=Servaas|date=29 March 2011|work=[[The Namibian]]}}&lt;/ref&gt;

=== ජල මූලාශ්‍ර ===
නැමීබියාව උප සහරා අප්‍රිකාවේ වියළිම රට වන අතර බොහෝ දුරට භූගත ජලය මත රඳා පවතී. වසරකට මිලිමීටර් 350 (අඟල් 14) ක සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනයක් සහිතව, ඉහළම වර්ෂාපතනය ඊසාන දෙසින් කප්‍රිවි තීරයේ (වසරකට මිලිමීටර් 600 (අඟල් 24) පමණ) සිදු වන අතර බටහිර හා නිරිතදිග දිශාවට 50 දක්වා අඩු වේ. මි.මී. (අඟල් 2) සහ වෙරළ තීරයේ වසරකට අඩුය. දකුණු අප්‍රිකාව, ඇන්ගෝලාව, සැම්බියාව සහ කැප්‍රිවි තීරයේ බොට්ස්වානා සමඟ කෙටි මායිමේ ජාතික මායිම්වල එකම බහු වාර්ෂික ගංගා දක්නට ලැබේ. රට අභ්‍යන්තරයේ, මතුපිට ජලය ලබා ගත හැක්කේ සුවිශේෂී වර්ෂාපතනයෙන් පසු ගංගා ගංවතුර ඇති ගිම්හාන මාසවලදී පමණි. නොඑසේ නම්, මෙම සෘතුමය ගංවතුර සහ ඒවායේ ගලායාම රඳවා තබා ගැනීම සහ වේලි දැමීම සඳහා මතුපිට ජලය විශාල ගබඩා වේලි කිහිපයකට සීමා වේ. බහු වාර්ෂික ගංගා අසල ජීවත් නොවන හෝ ගබඩා වේලි භාවිතා නොකරන මිනිසුන් භූගත ජලය මත රඳා පවතී. හුදකලා ප්‍රජාවන් සහ පතල් කැණීම, කෘෂිකර්මාන්තය සහ සංචාරක ව්‍යාපාරය වැනි හොඳ මතුපිට ජල මූලාශ්‍රවලින් ඈත්ව පිහිටි ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් පවා රටේ 80%කට ආසන්න භූගත ජලයෙන් සැපයිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Groundwater in Namibia |url=http://www.iwrm-namibia.info.na/iwrm/fundaments-in-iwrm/groundwater-in-namibia/index.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729155617/http://www.iwrm-namibia.info.na/iwrm/fundaments-in-iwrm/groundwater-in-namibia/index.php |archive-date=29 July 2016 |website=Integrated Water Resource Management}}&lt;/ref&gt;

පසුගිය ශතවර්ෂය තුළ නැමීබියාවේ ළිං 100,000 කට වඩා කැණීම් කර ඇත. මෙම ළිංවලින් තුනෙන් එකක් වියලී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Groundwater in Namibia|url=http://www.namhydro.com/downloads.html|editor1=Greg Christelis|name-list-style=amp|editor2=Wilhelm Struckmeier|via=Namibian Hydrogeological Association|year=2001|isbn=978-0-86976-571-5|access-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404091336/http://namhydro.com/downloads.html|archive-date=4 April 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ඇන්ගෝලා-නැමීබියා දේශසීමාවේ දෙපස ඔහන්ග්වේනා II නම් ජලධරය 2012 දී සොයා ගන්නා ලදී. එය වර්තමාන (2018) අනුපාතයට අනුව වසර 400 ක් පුරා උතුරේ මිනිසුන් 800,000 ක ජනගහනයකට පරිභෝජනය සදහා සැපයිය හැකි බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත.&lt;ref name=&quot;aqui2&quot;&gt;{{cite web |last=McGrath |first=Matt |date=20 July 2012 |title=Vast aquifer found in Namibia could last for centuries |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18875385 |access-date=10 September 2013 |publisher=BBC World}}&lt;/ref&gt; විශේෂඥයන් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ නැමීබියාවේ ඝන කිලෝමීටර 7,720 (ඝන සැතපුම් 1,850) භූගත ජලය ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;afr2&quot;&gt;{{cite web |last=McGrath |first=Matt |date=20 April 2012 |title='Huge' water resource exists under Africa |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17775211 |access-date=10 September 2013 |publisher=BBC World Service}}&lt;/ref&gt; 

අප්‍රිකානු ෆෝල්ඩරයට අනුව, නැමීබියාවේ අපද්‍රව්‍ය-ජල පිරිපහදු ව්‍යාපෘතියක් පුරවැසියන්ට ආරක්ෂිත පානීය ජලය ලබා දෙනවා පමණක් නොව, වසරකට 6% කින් ඵලදායිතාව ඉහළ නංවයි. සියලුම දූෂක සහ අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කරනු ලබන්නේ අති නවීන &quot;බහු-බාධක&quot; තාක්‍ෂණය භාවිතයෙන් වන අතර එයට අවශේෂ ක්ලෝරීනකරණය, ඕසෝන් ප්‍රතිකාරය සහ අල්ට්‍රා පටල පෙරීම ඇතුළත් වේ. උසස් තත්ත්වයේ, ආරක්ෂිත පානීය ජලය සහතික කිරීම සඳහා දැඩි ජෛව නිරීක්ෂණ ක්‍රමවේද ක්‍රියාවලිය පුරාම භාවිතා වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Jayeoba |first=Deborah |date=16 January 2023 |title=How Namibia Is Recycling Drinking Water From Toilet To Tap |url=https://africanfolder.com/how-namibia-is-recycling-drinking-water-from-toilet-to-tap/ |access-date=12 March 2023 |website=African Folder}}&lt;/ref&gt;

2023 ජුනි 8 වෙනිදා, දේශසීමා ජල මාර්ග සහ ජාත්‍යන්තර විල් (එක්සත් ජාතීන්ගේ ජල සම්මුතිය) ආරක්ෂා කිරීම සහ භාවිතය පිළිබඳ සම්මුතියට ඇතුළත් වූ පළමු දකුණු අප්‍රිකානු රට සහ අප්‍රිකාවේ අටවැනි රට බවට නැමීබියාව පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Namibia becomes first Southern African country to join UN Water Convention {{!}} UNECE |url=https://unece.org/media/Sustainable%20Development/news/379643 |access-date=2023-10-06 |website=unece.org}}&lt;/ref&gt;

=== වාර්ගික වනජීවී සංරක්ෂණ ===
[[File:SAC_Namibia-bushveld.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SAC_Namibia-bushveld.jpg|thumb|ක්විවර්ට්‍රී වනාන්තරය, බුෂ්වෙල්ඩ්]]
නැමීබියාව යනු ස්වකීය ව්‍යවස්ථාවේ ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය සහ ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳව විශේෂයෙන් සඳහන් කර ඇති ලෝකයේ රටවල් කිහිපයෙන් එකකි. 95 වැනි වගන්තියේ සඳහන් වන්නේ, &quot;පහත සඳහන් කරුණු ඉලක්ක කරගත් ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කිරීමෙන් රාජ්‍යය සක්‍රීයව ජනතාවගේ සුබසාධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ පවත්වාගෙන යාම: පරිසර පද්ධති නඩත්තු කිරීම, අත්‍යවශ්‍ය පාරිසරික ක්‍රියාවලීන් සහ නැමීබියාවේ ජෛව විවිධත්වය සහ ජීවමාන ස්වභාවික සම්පත් තිරසාර පදනමක් මත භාවිතා කිරීම. වර්තමාන සහ අනාගතය යන සියලුම නැමීබියානුවන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා.&quot;

1993 දී, නැමීබියාවේ අලුතින් පිහිටුවන ලද රජයට ජාත්‍යන්තර සංවර්ධනය සඳහා වූ එක්සත් ජනපද නියෝජිතායතනයෙන් (USAID) එහි Living in a Finite Environment (LIFE) ව්‍යාපෘතිය හරහා අරමුදල් ලබා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;Community Based Natural Resource Management (CBNRM) Programme Details (n.d.).&lt;/ref&gt; පරිසර හා සංචාරක අමාත්‍යාංශය, USAID, වඳවී යාමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති වනජීවී භාරය, WWF සහ කැනේඩියානු තානාපති අරමුදල වැනි සංවිධානවල මූල්‍ය ආධාර ඇතිව ප්‍රජා පාදක ස්වභාවික සම්පත් කළමනාකරණ (CBNRM) ආධාරක ව්‍යුහයක් සාදයි. ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රධාන ඉලක්කය වන්නේ වනජීවී කළමනාකරණය සහ සංචාරක ව්‍යාපාරය සඳහා දේශීය ප්‍රජාවන්ට අයිතිවාසිකම් ලබා දීම මගින් තිරසාර ස්වභාවික සම්පත් කළමනාකරණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි.

=== වනජීවී ===
නැමීබියාවේ වල් බල්ලා, ඩික් ඩික් සහ දරුණු වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති කළු රයිනෝ ඇතුළු විවිධ වනජීවී විශේෂ ඇත. භෞමික ක්ෂීරපායී විශේෂ 200ක්, පක්ෂි විශේෂ 645ක් සහ මත්ස්‍ය විශේෂ 115ක් ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Simmons|first1=R. E.|last2=Griffin|first2=M.|last3=Griffin|first3=R. E.|last4=Marais|first4=E.|last5=Kolberg|first5=H.|date=1998-04-01|title=Endemism in Namibia: patterns, processes and predictions|url=https://doi.org/10.1023/A:1008879712736|journal=Biodiversity &amp; Conservation|language=en|volume=7|issue=4|pages=513–530|doi=10.1023/A:1008879712736|issn=1572-9710|s2cid=22160591}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Curtis|first1=Barbara|last2=Roberts|first2=Kevin S.|last3=Griffin|first3=Michael|last4=Bethune|first4=Shirley|last5=Hay|first5=Clinton J.|last6=Kolberg|first6=Holger|date=1998-04-01|title=Species richness and conservationof Namibian freshwater macro-invertebrates,fish and amphibians|journal=Biodiversity &amp; Conservation|language=en|volume=7|issue=4|pages=447–466|doi=10.1023/A:1008871410919|issn=1572-9710|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== රජය සහ දේශපාලනය ==
[[File:Tintenpalast-Windhoek.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tintenpalast-Windhoek.jpg|thumb|නැමීබියාවේ රජයේ මධ්‍යස්ථානය වන ටින්ටන්පලස්ට්]]
නැමීබියාව ඒකීය අර්ධ-ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි.&lt;ref name=&quot;Dual2&quot;&gt;{{cite journal|last=Shugart|first=Matthew Søberg|date=December 2005|title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns|url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1057%2Fpalgrave.fp.8200087.pdf|journal=French Politics|volume=3|issue=3|pages=323–351|doi=10.1057/palgrave.fp.8200087|access-date=4 September 2016|quote=Of the contemporary cases, only four provide the assembly majority an unrestricted right to vote no confidence, and of these, only two allow the president unrestricted authority to appoint the prime minister. These two, Mozambique and Namibia, as well as the Weimar Republic, thus resemble most closely the structure of authority depicted in the right panel of Figure 3, whereby the dual accountability of the cabinet to both the president and the assembly is maximized. (...) Namibia allows the president to dissolve ''[the assembly]'' at any time but places a novel negative incentive on his exercise of the right: He must stand for a new election at the same time as the new assembly elections.|doi-access=free|s2cid=73642272}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ ජනාධිපතිවරයා වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වන අතර රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වේ.&lt;ref name=&quot;CN2&quot;&gt;{{cite web |date=1992 |title=Constitution of the Republic of Namibia |url=http://209.88.21.55/opencms/export/sites/default/grnnet/AboutNamibia/constitution/constitution1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119205953/http://209.88.21.55/opencms/export/sites/default/grnnet/AboutNamibia/constitution/constitution1.pdf |archive-date=19 January 2010 |access-date=10 July 2018}} {{cite web |title=Namibia: Constitution |url=http://www.eisa.org.za/WEP/nam5.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604121733/http://www.eisa.org.za/WEP/nam5.htm |archive-date=4 June 2012 |website=EISA}}&lt;/ref&gt; රජයේ සියලුම සාමාජිකයින් තනි තනිව සහ සාමූහිකව ව්‍යවස්ථාදායකයට වගකිව යුතුය.{{refn|Article 41 of the Constitution of the Republic of Namibia.&lt;ref name=CN/&gt;}}&lt;ref name=&quot;ECN&quot;&gt;{{cite web |title=How to Register as a Voter |url=http://www.ecn.na/web/ecn/elections |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721014311/http://www.ecn.na/web/ecn/elections |archive-date=21 July 2018 |access-date=22 March 2019 |publisher=Electoral Commission of Namibia}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව රටේ රජයේ ආයතන ලෙස පහත සඳහන් දේ දක්වයි:&lt;ref name=&quot;Bösl2&quot;&gt;{{Cite book|last1=Shivute|first1=Peter|author-link1=Peter Shivute|editor1-last=Bösl|editor1-first=Anton|editor2-last=Horn|editor2-first=Nico|chapter-url=http://www.kas.de/wf/doc/kas_15058-544-2-30.pdf|chapter=Foreword|page=10|title=The Independence of the Judiciary in Namibia|publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan Education Namibia]]|series=Publications sponsored by [[Konrad Adenauer Stiftung]]|isbn=978-99916-0-807-5|year=2008}}&lt;/ref&gt;

* විධායකය: විධායක බලය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ජනාධිපතිවරයා සහ රජය විසිනි.
* ව්‍යවස්ථාදායකය: නැමීබියාවේ ද්වි-මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවක් ඇති අතර ජාතික සභාව පහළ මන්ත්‍රණ සභාව ලෙසද ජාතික සභාව ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය ලෙසද ඇත.&lt;ref name=&quot;parliament153&quot;&gt;{{cite web |title=National Council |url=http://www.parliament.gov.na/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=153&amp;Itemid=1264 |access-date=21 August 2020 |website=Parliament.gov.na |language=en}}&lt;/ref&gt;
* අධිකරණය: නැමීබියාවේ රාජ්‍ය නාමයෙන් නීතිය අර්ථකථනය කර ක්‍රියාත්මක කරන අධිකරණ පද්ධතියක් ඇත.

ව්‍යවස්ථාවෙන් නැමීබියාවේ රජය සඳහා බහු-පක්ෂ ක්‍රමයක් අපේක්ෂා කරන අතර, 1990 නිදහසේ සිට SWAPO පක්ෂය ප්‍රමුඛ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=SWAPO:Dominant party? |url=http://www.swapoparty.org/throw_out_nyamu_motion.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222946/http://www.swapoparty.org/throw_out_nyamu_motion.html |archive-date=3 March 2016 |access-date=26 August 2017 |publisher=Swapoparty.org}}&lt;/ref&gt; 2023 V-Dem ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දර්ශකවලට අනුව නැමීබියාව ලොව පුරා 66 වන මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ අප්‍රිකාවේ 8 වන මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ශ්‍රේණිගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;vdem_dataset&quot;&gt;{{cite web |last=V-Dem Institute |date=2023 |title=The V-Dem Dataset |url=https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |access-date=14 October 2023}}&lt;/ref&gt;

=== විදේශ සබඳතා ===
[[File:Russia-Africa_Summit_in_Sochi_(2019-10-24).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Russia-Africa_Summit_in_Sochi_(2019-10-24).jpg|thumb|හිටපු නැමීබියානු ජනාධිපති හගේ ගින්ගොබ් (ලා අළු පැහැති ජැකට්ටුවකින්) අප්‍රිකානු නායකයින් සහ රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් පුටින් සමඟ 2019 ඔක්තෝබර් 24 වන දින සෝචි හි පැවති රුසියානු-අප්‍රිකා සමුළුවේදී]]
නැමීබියාවට බොහෝ දුරට ස්වාධීන විදේශ ප්‍රතිපත්තියක් ඇත, කියුබාව ඇතුළු නිදහස් අරගලයට ආධාර කළ රාජ්‍යයන් සමඟ අඛණ්ඩ සම්බන්ධතා ඇත. කුඩා හමුදාවක් සහ බිඳෙනසුලු ආර්ථිකයක් සහිත නැමීබියානු රජයේ ප්‍රධාන විදේශ ප්‍රතිපත්ති උත්සුකය දකුණු අප්‍රිකානු කලාපය තුළ ශක්තිමත් සබඳතා වර්ධනය කර ගැනීමයි. දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාවේ සාමාජිකයෙකු වන නැමීබියාව වැඩි කලාපීය ඒකාබද්ධතාවයක් සඳහා හඬ නඟන අයෙකි. එය 1990 අප්‍රේල් 23 දින එක්සත් ජාතීන්ගේ 160 වැනි සාමාජිකයා බවට පත් විය. නිදහස ලැබීමෙන් පසු එය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ 50 වැනි සාමාජිකයා බවට පත් විය.

=== ආරක්ෂක අංශ ===
2023 දී Global Firepower Index (GFP) වාර්තා කළේ නැමීබියාවේ හමුදාව රටවල් 145ක් අතරින් 123 වැනි ස්ථානයේ සිටින ලෝකයේ දුර්වලම හමුදාවන්ගෙන් එකක් ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇති බවයි. අප්‍රිකානු රටවල් 34ක් අතර, නැමීබියාව ද 28 වැනි ස්ථානයේ දුර්වල ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marketing |first=Intouch Interactive |date=14 January 2020 |title=Namibia ranked weak in military strength - Government - Namibian Sun |url=https://www.namibiansun.com/news/namibia-ranked-weak-in-military-strength2020-01-14 |access-date=2020-05-06 |website=www.namibiansun.com |language=en}}&lt;/ref&gt; එසේ වුවද, ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය සඳහා රජයේ වියදම් N$5,885 (පෙර මූල්‍ය වර්ෂයට වඩා 1.2% ක අඩුවීමකි) විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 May 2020 |title=Namibia Budget on a Plate |url=https://www.pwc.com/na/en/assets/pdf/2019-budget-tabloid.pdf |website=PWC Namibia}}&lt;/ref&gt; නැමීබියානු ඩොලර් බිලියන 6 කට ආසන්න (2021 දී ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 411) ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයට එක් අමාත්‍යාංශයකට රජයෙන් ලැබෙන සිව්වන ඉහළම මුදල් ප්‍රමාණය වේ.

නැමීබියාවට දේශසීමා සහ ඉදිකිරීම් සැලසුම් සම්බන්ධයෙන් විවිධ ආරවුල් ඇති වුවද කලාපය තුළ සතුරන් නැත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Moser|first=Jana|title=Border Contracts – Border Conflicts: Examples from Northern Namibia|url=https://history.icaci.org/wp-content/uploads/2016/09/Moser.pdf|journal=Symposium on &quot;Shifting Boundaries&quot;: Cartography of the 19th and 20th Centuries. ICA Commission on the History of Cartography}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මිලිටරියේ කාර්යභාරය &quot;භූමිය සහ ජාතික අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කිරීම&quot; ලෙස නිර්වචනය කරයි. නැමීබියාව, නැමීබියාවේ 23 වසරක බුෂ් යුද්ධයේ හිටපු සතුරන්ගෙන් සමන්විත නැමීබියානු ආරක්ෂක බලකාය (NDF) පිහිටුවා ගත්හ: නැමීබියාවේ මහජන විමුක්ති හමුදාව (PLAN) සහ නිරිතදිග අප්‍රිකානු භෞමික බලකාය (SWATF). බ්‍රිතාන්‍යයන් මෙම බලවේග ඒකාබද්ධ කිරීම සඳහා සැලැස්ම සකස් කළ අතර කුඩා මූලස්ථානයකින් සහ බලඇණි පහකින් සමන්විත NDF පුහුණු කිරීමට පටන් ගත්හ.

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංක්‍රාන්ති සහායක කණ්ඩායමේ (UNTAG) කෙන්යානු පාබල බලඇණිය නිදහසින් පසු මාස තුනක් නැමීබියාවේ රැඳී සිටියේ NDF පුහුණු කිරීමට සහ උතුර ස්ථාවර කිරීමට උපකාර කිරීම සඳහා ය. නැමීබියානු ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයට අනුව, පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙඅංශයේම බඳවා ගැනීම් 7,500 නොඉක්මවනු ඇත.

නැමීබියානු ආරක්ෂක බලකායේ ප්‍රධානියා එයාර් වයිස් මාර්ෂල් මාර්ටින් කම්බුලු පිනෙහාස් ය (2020 අප්‍රේල් 1 සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි).

2017 දී නැමීබියාව න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 July 2017 |title=Chapter XXVI: Disarmament&amp;nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&amp;mtdsg_no=XXVI-9&amp;chapter=26&amp;clang=_en |publisher=United Nations Treaty Collection}}&lt;/ref&gt;

=== පරිපාලන අංශ ===
[[File:Namibia_Population_Density_(2011).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Namibia_Population_Density_(2011).jpg|thumb|කලාප අනුව නැමීබියාවේ ජන ඝනත්වය (2011 සංගණනය)]]
නැමීබියාව ප්‍රදේශ 14 කට බෙදා ඇති අතර ඒවා මැතිවරණ කොට්ඨාශ 121 කට බෙදා ඇත. නැමීබියාවේ පරිපාලන අංශය සීමා නිර්ණය කොමිෂන් සභා විසින් සභාගත කර ඇති අතර ජාතික සභාව විසින් පිළිගනු ලැබේ හෝ ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබේ. රාජ්‍ය පදනමේ සිට සීමා නිර්ණය කොමිෂන් සභා හතරක් සිය කටයුතු ලබා දී ඇති අතර, අවසන් වරට 2013 දී විනිසුරු ඇල්ෆ්‍රඩ් සිබෝලෙකාගේ සභාපතිත්වය යටතේ ක්‍රියාත්මක විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.newera.com.na/articles/53580/President-divides-Kavango-into-two|title=President divides Kavango into two|last=Nakale|first=Albertina Haindongo|date=9 August 2013|newspaper=[[New Era (Namibia)|New Era]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022020857/http://www.newera.com.na/articles/53580/President-divides-Kavango-into-two|archive-date=22 October 2014|publisher=via allafrica.com}} [http://allafrica.com/stories/201308090372.html?viewall=1 Alt URL]&lt;/ref&gt; වඩාත්ම නාගරීකරණය වූ සහ ආර්ථික වශයෙන් ක්‍රියාකාරී කලාප වන්නේ කොමාස් සහ එරොන්ගෝ කලාපය වන අතර කොමාස් හි අගනුවර වන වින්ඩ්හෝක් සහ එරොන්ගෝ නිවහන වල්විස් බොක්ක සහ ස්වකොප්මන්ඩ් වේ.

පහත වගුවේ දැක්වෙන්නේ 2016 නැමීබියා අන්තර් ජනගහන සමීක්ෂණයේ සංඛ්‍යාලේඛන:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''කලාපය'''
|'''ජනගහනය'''
'''(2016)'''
!'''වර්ග'''
'''කි.මී.'''
'''පුද්ගලයින්'''
!'''සාක්ෂරතා'''
'''අනුපාතය'''
|-
|[[කොමාස් කලාපය (නැමීබියාව)|කොමාස්]]
|415,780
|11.3
|96.7%
|-
|[[ඔහන්ග්වෙනා කලාපය (නැමීබියාව)|ඔහන්ග්වෙනා]]
|255,510
|23.9
|85.6%
|-
|[[ඔමුසටි කලාපය (නැමීබියාව)|ඔමුසටි]]
|249,885
|9.4
|87.6%
|-
|[[ඔස්හිකොටෝ කලාපය (නැමීබියාව)|ඔස්හිකොටෝ]]
|195,165
|5.0
|88.0%
|-
|[[ඔෂනා කලාපය (නැමීබියාව)|ඔෂනා]]
|189,237
|21.9
|94.0%
|-
|[[එරෝන්ගෝ කලාපය (නැමීබියාව)|එරෝන්ගෝ]]
|182,402
|2.9
|95.9%
|-
|[[ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා කලාපය (නැමීබියාව)|ඔට්ජෝසොන්ද්ජුපා]]
|154,342
|1.5
|83.0%
|-
|[[කාවන්ගෝ නැගෙනහිර කලාපය (නැමීබියාව)|කාවන්ගෝ නැගෙනහිර]]
|148,466
|6.2
|84.7%
|-
|[[සැම්බෙසි කලාපය (නැමීබියාව)|සැම්බෙසි]]
|98,849
|6.7
|85.5%
|-
|[[කුයිනි පළාත (නැමීබියාව)|කුයිනි]]
|97,865
|0.8
|66.5%
|-
|[[කාවන්ගෝ බටහිර පළාත (නැමීබියාව)|කාවන්ගෝ බටහිර]]
|89,313
|3.5
|75.6%
|-
|[[හාර්ඩප් කලාපය (නැමීබියාව)|හාර්ඩප්]]
|87,186
|0.8
|84.7%
|-
|[[කරස් කලාපය (නැමීබියාව)|කරස්]]
|85,759
|0.5
|96.1%
|-
|[[ඔමාහේකේ කලාපය (නැමීබියාව)|ඔමාහේකේ]]
|74,629
|0.9
|75.3%
|}
ප්‍රාදේශීය සභා මන්ත්‍රීවරුන් සෘජුවම තෝරා පත් කර ගනු ලබන්නේ ඔවුන්ගේ මැතිවරණ කොට්ඨාශවල වැසියන් විසින් රහස් ඡන්ද (ප්‍රාදේශීය මැතිවරණ) මගිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Namibia National Council |url=http://www.ipu.org/parline/reports/2226.htm |access-date=14 July 2010 |publisher=[[Inter-Parliamentary Union]]}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ පළාත් පාලන ආයතන මහ නගර සභා (1 කොටස හෝ 2 කොටස මහ නගර සභා), නගර සභා හෝ ගම් ආකාරයෙන් විය හැක.&lt;ref name=&quot;alan2&quot;&gt;{{cite web |title=Local Authorities |url=http://www.alan.org.na/?q=localauthorities/list |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610203011/http://www.alan.org.na/?q=localauthorities%2Flist |archive-date=10 June 2013 |access-date=10 September 2013 |publisher=Association of Local Authorities in Namibia}}&lt;/ref&gt;

=== මානව හිමිකම් ===
නැමීබියාව යනු මානව හිමිකම් සහ නිදහස පවත්වාගෙන යන සහ ආරක්ෂා කරන රජයක් සහිත අප්‍රිකාවේ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Namibia &amp;#124; Freedom House |url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/namibia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103140009/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/namibia |archive-date=3 January 2020 |access-date=3 January 2020}}&lt;/ref&gt; වඩාත්ම නිදහස් හා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවලින් එකකි. කෙසේ වෙතත්, සැලකිය යුතු කරුණු අතර රජයේ දූෂණ, ප්‍රතිපත්ති අවස්ථිතිභාවය සහ බන්ධනාගාර තදබදය ඇතුළත් වේ. එසේම, සරණාගතයින්ට නිදහසේ ගමන් කිරීමට අවසර නැත.&lt;ref name=&quot;USDOS2&quot;&gt;Human Rights In Namibia (November 2021). [https://www.state.gov/reports/2021-country-reports-on-human-rights-practices/namibia/#:~:text=Significant%20human%20rights%20issues%20included,or%20elsewhere%20in%20the%20government. 2021 Country Report on Human Rights: Namibia]. state.gov&lt;/ref&gt;

නීතිය ක්‍රියාත්මක නොවේ,&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-03-30 |title=2020 Country Reports on Human Rights Practices: Namibia |url=https://www.state.gov/reports/2020-country-reports-on-human-rights-practices/namibia/ |access-date=2021-05-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}&lt;/ref&gt; නමුත් සමලිංගික ක්‍රියා නැමීබියාවේ නීති විරෝධී ය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newsweek.com/73-countries-where-its-illegal-be-gay-1385974|title=71 Countries Where Homosexuality is Illegal|last=Avery|first=Daniel|date=4 April 2019|work=Newsweek}}&lt;/ref&gt; නාගරික ප්‍රදේශ සාමාන්‍යයෙන් මධ්‍යස්ථ හෝ LGBT සඳහා කැප වූ සමාජ ශාලා සහ සිදුවීම් කිහිපයක් සමඟ සහයෝගය දක්වන නමුත්, LGBT පුද්ගලයන්ට එරෙහිව වෙනස් කොට සැලකීම මෙන්ම නොඉවසීම ද, විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල බහුලව දක්නට ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.news24.com/Africa/News/namibias-gay-paraders-call-for-legal-protection-20170730|title=Namibia's gay paraders call for legal protection|date=30 July 2017|work=News24|access-date=16 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719010703/https://www.news24.com/Africa/News/namibias-gay-paraders-call-for-legal-protection-20170730|archive-date=19 July 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; සමහර නැමීබියානු රජයේ නිලධාරීන් සහ නැමීබියාවේ ඔම්බුඩ්ස්මන් ජෝන් වෝල්ටර්ස් සහ ජනාධිපති ආර්යාව මොනිකා ගින්ගෝස් වැනි ඉහළ පෙළේ පුද්ගලයින් ලිංගිකත්වය සහ සමලිංගිකත්වය සාපරාධීකරණය කළ යුතු අතර LGBT අයිතිවාසිකම්වලට පක්ෂව සිටිති.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-03-30 |title=2020 Country Reports on Human Rights Practices: Namibia |url=https://www.state.gov/reports/2020-country-reports-on-human-rights-practices/namibia/ |access-date=2021-05-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.namibiansun.com/news/sodomy-laws-days-numbered-geingos2019-06-13|title=Sodomy law's days numbered - Geingos|last=Beukes|first=Jemima|date=14 June 2019|newspaper=[[Namibian Sun]]}}&lt;/ref&gt;

2018 නොවැම්බරයේදී, වයස අවුරුදු 15-49 අතර කාන්තාවන්ගෙන් 32%ක් තම සහකරු/සහකාරියගෙන් ප්‍රචණ්ඩත්වයට සහ ගෘහස්ථ හිංසනයට මුහුණ දුන් බව වාර්තා වූ අතර පිරිමින්ගෙන් 29.5%ක් විශ්වාස කරන්නේ මෙය සාමාන්‍යයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල වුවද, තම භාර්යාවට/සහකරුට සිදුවන ශාරීරික හිංසනය පිළිගත හැකි බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 2018 |title=Landscaping Gender Based Violence in Namibia |url=https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/gbv_web.pdf |access-date=6 June 2019 |website=Democracy Report |vauthors=Alweendo N, Andreas R, Rafla D}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව නැමීබියාවේ කාන්තාවන්ට අයිතිවාසිකම්, නිදහස සහ සමාන සැලකීම සහතික කරන අතර නැමීබියාවේ පාලක පක්ෂය&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 December 2015 |title=Namibia - Gender Indicator - Gender equality {{sic|obj|etive|nolink=y}} outputs |url=https://en.unesco.org/creativity/namibia-gender-indicator-gender-equality-objetive-outputs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103145359/https://en.unesco.org/creativity/namibia-gender-indicator-gender-equality-objetive-outputs |archive-date=3 January 2020 |access-date=21 August 2020 |publisher=[[Unesco]]}}&lt;/ref&gt; වන SWAPO විසින් &quot;සීබ්‍රා ක්‍රමයක්&quot; අනුගමනය කර ඇති අතර එමඟින් රජය තුළ ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයේම සාධාරණ සමතුලිතතාවයක් සහ නැමීබියානු කාන්තාවන්ගේ සමාන නියෝජනය සහතික කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2014/jul/08/namibia-gender-equality-zebra-politics|title=Namibia's 'zebra' politics could make it stand out from the global herd|last=O'Riordan|first=Alexander|date=8 July 2014|newspaper=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USDOS&quot;&gt;Human Rights In Namibia (November 2021). [https://www.state.gov/reports/2021-country-reports-on-human-rights-practices/namibia/#:~:text=Significant%20human%20rights%20issues%20included,or%20elsewhere%20in%20the%20government. 2021 Country Report on Human Rights: Namibia]. state.gov&lt;/ref&gt;

== ආර්ථිකය ==
[[File:Namibia_GDP_per_capita.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Namibia_GDP_per_capita.png|thumb|නැමීබියාව ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය, 2000 - 2022]]
ට්‍රාන්ස්-අප්‍රිකානු මෝටර් රථ මාර්ගය - ට්‍රිපොලි-කේප් ටවුන් අධිවේගී මාර්ගය සහ ට්‍රාන්ස්-කලහාරි කොරිඩෝව නැමීබියාව හරහා ගමන් කරයි. නැමීබියාවේ ආර්ථිකය ඔවුන්ගේ හවුල් ඉතිහාසය හේතුවෙන් දකුණු අප්‍රිකාවට සමීපව බැඳී ඇත.&lt;ref name=&quot;Intelligence1&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/ Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110010829/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia |date=2021-01-10 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Department1&quot;&gt;{{cite web |title=Namibia |url=http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/namibia.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221805/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/namibia.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=26 August 2017 |publisher=UCB Libraries GovPubs}}&lt;/ref&gt; 2023 3 වන කාර්තුවේදී, විශාලතම ආර්ථික අංශ වූයේ පතල් කැණීම (දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 18.0%), රාජ්‍ය පරිපාලනය (12.9%), නිෂ්පාදන (10.1%) සහ අධ්‍යාපනය (9.2%) ය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cirrus Data |url=https://cirrus.com.na/dataportal/ |access-date=2023-11-14 |website=cirrus.com.na}}&lt;/ref&gt;
[[File:Downtown_Windhoek,_Independence_Avenue.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Downtown_Windhoek,_Independence_Avenue.jpg|thumb|වින්ඩ්හෝක් නගරය]]
නැමීබියාව අන්තර්ජාල බැංකුකරණය සහ ජංගම දුරකථන බැංකුකරණය වැනි නවීන යටිතල පහසුකම් සහිත ඉතා දියුණු බැංකු සහ මූල්‍ය සේවා අංශයක් ඇත. නැමීබියා බැංකුව (BoN) යනු සාමාන්‍යයෙන් මහ බැංකුවක් විසින් සිදු කරනු ලබන අනෙකුත් සියලුම කාර්යයන් ඉටු කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නැමීබියාවේ මහ බැංකුවයි. නැමීබියාවේ BoN බලයලත් වාණිජ බැංකු පහක් ඇත: වින්ඩ්හෝක් බැංකුව, පළමු ජාතික බැංකුව, නෙඩ්බෑන්ක්, ස්ටෑන්ඩර්ඩ් බැංකුව සහ කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසාය බැංකුව.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bank of Namibia (BoN) |url=https://www.bon.com.na |access-date=3 April 2011}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ ආර්ථිකය විධිමත් හා අවිධිමත් ආර්ථිකයන් අතර භේදයකින් සංලක්ෂිත වේ, එය වර්ණභේදවාදී අවකාශීය සැලසුම්කරණයේ උරුමය මගින් අර්ධ වශයෙන් උග්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Laufs|first=Johannes|date=2011|title=Document: Bridging the Economic Divide in Urban Areas of Namibia: Townships within the Local Economic Development Framework|url=http://rgdoi.net/10.13140/RG.2.1.1825.5600|doi=10.13140/RG.2.1.1825.5600|website=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රම බලකාය 1,090,153ක් සමඟින් 2018 වසරේ රටේ විරැකියා අනුපාතය 33.4%ක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 April 2013 |title=Unemployment and labour force |url=https://cirrus.com.na/dataportal/ |website=Cirrus Data |publisher=Namibia Statistics Agency}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, නැමීබියාව SADC රටවලට සාපේක්ෂව ඉහළ පුහුණු ශ්‍රම ප්‍රතිශතයක් ඇති අතර පුහුණු ශ්‍රමිකයින් සඳහා සාපේක්ෂව අඩු විරැකියා අනුපාතයක් ඇත. විශේෂයෙන් තරුණයින් අතර ඉහළ විරැකියාවට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා, අතිරේක ආයතනික බදු අඩු කිරීමක් ලබා දීමෙන් වැඩි සීමාවාසිකයින් බඳවා ගැනීමට සේවා යෝජකයන් දිරිමත් කිරීම ඉලක්ක කරගත් සීමාවාසික බදු දිරිගැන්වීමේ වැඩසටහනක් හඳුන්වා දීමට රජය අනුමත කළේය. රජය සඳහා වන සම්පූර්ණ මූල්‍ය ඇඟවුම් N$ මිලියන 126ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.

2004 දී ගර්භණීභාවය සහ HIV/AIDS තත්ත්වය හේතුවෙන් ඇතිවන රැකියා වෙනස්කම් වලින් මිනිසුන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා කම්කරු පනතක් සම්මත කරන ලදී. 2010 මුලදී රජයේ ටෙන්ඩර් මණ්ඩලය නිවේදනය කළේ &quot;මෙතැන් සිට සියලුම නුපුහුණු සහ අර්ධ පුහුණු ශ්‍රමයෙන් සියයට 100ක් ව්‍යතිරේකයකින් තොරව නැමීබියාවෙන් ලබා ගත යුතු බවයි&quot;.&lt;ref&gt;Mongudhi, Tileni (3 February 2010 ) [http://www.namibian.com.na/indexx.php?archive_id=62400&amp;page_type=archive_story_detail&amp;page=2597 &quot;Tender Board tightens rules to protect jobs&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002120324/http://www.namibian.com.na/indexx.php?archive_id=62400&amp;page_type=archive_story_detail&amp;page=2597|date=2 October 2013}}. ''The Namibian''&lt;/ref&gt;

2013 දී, ගෝලීය ව්‍යාපාරික සහ මූල්‍ය ප්‍රවෘත්ති සපයන්නා වන බ්ලූම්බර්ග් නැමීබියාව අප්‍රිකාවේ ඉහළම නැගී එන වෙළෙඳපොළ ආර්ථිකය සහ ලෝකයේ 13 වැනි හොඳම ආර්ථිකය ලෙස නම් කළේය. බ්ලූම්බර්ග් මාකට්ස් සඟරාවේ 2013 මාර්තු කලාපයේදී අප්‍රිකානු රටවල් හතරක් පමණක් නැගී එන වෙළඳපල ලැයිස්තුවේ ඉහළම 20 ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වූ අතර නැමීබියාව මොරොක්කෝව (19 වැනි), දකුණු අප්‍රිකාව (15 වැනි) සහ සැම්බියාව (14 වැනි) ඉදිරියෙන් ශ්‍රේණිගත කර ඇත. ලොව පුරා, නැමීබියාව ද හංගේරියාව, බ්‍රසීලය සහ මෙක්සිකෝවට වඩා හොඳ විය. Bloomberg Markets සඟරාව දුසිමකට වඩා නිර්ණායක මත පදනම්ව හොඳම 20 ශ්‍රේණිගත කළේය. දත්ත බ්ලූම්බර්ග්ගේම මූල්‍ය-වෙළඳපොල සංඛ්‍යාලේඛන, IMF අනාවැකි සහ ලෝක බැංකුවෙන් ලැබුණි. විදේශීය ආයෝජකයින් සඳහා විශේෂ උනන්දුවක් දක්වන ක්ෂේත්‍ර මත ද රටවල් ශ්‍රේණිගත කරන ලදී: ව්‍යාපාර කිරීමේ පහසුව, දූෂණය සහ ආර්ථික නිදහස පිළිබඳ අවබෝධය. විදේශ ආයෝජන ආකර්ශනය කර ගැනීම සඳහා, අධික රාජ්‍ය රෙගුලාසි හේතුවෙන් රජය විසින් රතු පටි අඩු කිරීම වැඩිදියුණු කර ඇති අතර, නැමීබියාව කලාපයේ ව්‍යාපාර කිරීමට ඇති අවම නිලධර ස්ථානයක් බවට පත් කර ඇත. අපහසු සහ මිල අධික රේගු ක්‍රියා පටිපාටි හේතුවෙන් රේගුව විසින් පහසුකම් ගෙවීම් වරින් වර ඉල්ලා සිටී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Snapshot of Namibia Country Profile |url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/namibia/snapshot.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220022104/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/namibia/snapshot.aspx |archive-date=20 February 2014 |access-date=6 February 2014 |publisher=Business Anti-Corruption Portal}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව ලෝක බැංකුව විසින් ඉහළ මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක් ලෙසද වර්ග කර ඇති අතර ව්‍යාපාර කිරීමේ පහසුව අනුව ආර්ථිකයන් 185ක් අතරින් 87 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 January 2013 |title=Namibia |url=http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/namibia/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926174152/http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/namibia/ |archive-date=26 September 2013 |access-date=10 September 2013 |publisher=Doingbusiness.org}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ ජීවන වියදම සාමාන්‍ය අගයට වඩා මඳක් වැඩි ය, මන්ද ධාන්‍ය ඇතුළු බොහෝ භාණ්ඩ ආනයනය කළ යුතු බැවිනි. එහි අගනුවර වන වින්ඩ්හෝක්, විදේශිකයන්ට ජීවත් වීමට ලෝකයේ 150 වැනි මිල අධිකම ස්ථානයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Namibia, Windhoek Cost of Living |url=http://www.xpatulator.com/outside.cfm?lid=142 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018162413/http://www.xpatulator.com/outside.cfm?lid=142 |archive-date=18 October 2013 |access-date=26 August 2017 |website=Apatulator.com}}&lt;/ref&gt;
[[File:Sandstorm_while_driving_from_Swakopmund_to_Walfish_Bay,_2005.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sandstorm_while_driving_from_Swakopmund_to_Walfish_Bay,_2005.jpg|thumb|නැමීබියාවේ ස්වකොප්මුන්ඩ් සහ වල්විස් බොක්ක අතර B2 මාර්ගය]]
නැමීබියාවේ බදුකරණයට පුද්ගල ආදායම් බද්ද ඇතුළත් වන අතර එය පුද්ගලයෙකුගේ මුළු බදු අය කළ හැකි ආදායමට අදාළ වේ. සියලුම පුද්ගලයින් ආදායම් වරහන් මාලාවක් හරහා ප්‍රගතිශීලී ආන්තික අනුපාත යටතේ බදු අය කෙරේ. නැමීබියාවේ බද්ද N$58,754 ට වඩා වැඩි මාසික ආදායමකදී දකුණු අප්‍රිකානු බද්දට වඩා අඩුය, රටේ ඵලදායී බදු අනුපාත සාමාන්‍යයෙන් උපරිම වශයෙන් 30.8%ක් වන අතර දකුණු අප්‍රිකාවේ සානුව 37.4%කි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tannan Groenewald on LinkedIn: #namibia #southafrica #taxrates #economicanalysis #research #graph… {{!}} 13 comments |url=https://www.linkedin.com/posts/tannangroenewald_namibia-southafrica-taxrates-activity-7079761649959583744-C0Se |access-date=2023-11-09 |website=www.linkedin.com |language=en}}&lt;/ref&gt; මෙය ධනවත් දකුණු අප්‍රිකානුවන්ට ඔවුන්ගේ සමාන ජීවන වියදම, සංස්කෘතීන් සහ සමාජ-ආර්ථික සාධක අනුව නැමීබියාවට සංක්‍රමණය වීමට හිතකර කරයි. 2023 දී, රජය ජාතික මධ්‍ය කාලීන අයවැයේ ප්‍රකාශ කළේ පුද්ගලික ආදායම් බද්ද අඩු කරන බවත්, බදු ගෙවිය හැකි අවම ආදායම N$50,000 සිට N$100,000 දක්වා වැඩි කරන බවත්, ඉහළ වරහන් තුළ බදු අය කළ හැකි ආදායම අඩු කරන බවත්ය.{{cn|date=December 2023}}

අගය එකතු කළ බද්ද (VAT) පාන් වැනි ප්‍රධාන භාණ්ඩ හැර බොහෝ භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා අදාළ වේ.&lt;ref&gt;PAYE12 Volume 18 published by The Ministry of Finance in Namibia&lt;/ref&gt;

රටේ බොහෝ ප්‍රදේශවල දුරස්ථ ස්වභාවය තිබියදීත්, නැමීබියාවට මුහුදු වරායන්, ගුවන් තොටුපළවල්, මහාමාර්ග, හොඳින් නඩත්තු කළ මාර්ග, යටිතල පහසුකම් සහ දුම්රිය (පටු මාපක) ඇත. එය එහි මුහුදු වරායන් සහ ගොඩබිම් සහිත අසල්වැසි රටවල් සමඟ වෙළඳාම සඳහා වැදගත් කලාපීය ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානයකි. මධ්‍යම සානුව දැනටමත් වඩාත් ජනාකීර්ණ උතුරේ සිට දකුණු අප්‍රිකාව දක්වා ප්‍රවාහන කොරිඩෝවක් ලෙස සේවය කරයි, නැමීබියාවේ ආනයනවලින් පහෙන් හතරක ප්‍රභවයකි.&lt;ref name=&quot;World Almanac 2004&quot;&gt;World Almanac. 2004.&lt;/ref&gt;

=== කෘෂිකර්ම ===
[[File:Schildburgsdorf.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Schildburgsdorf.jpg|thumb|හාර්ඩප් හි බර්ග්ස්ඩෝෆ් ගොවිපල පිළිගැනීමේ ලකුණ]]
ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ සිය ජීවනෝපාය සඳහා කෘෂිකර්මාන්තය (බොහෝ දුරට යැපුම් කෘෂිකර්මය) මත රඳා පවතී, නමුත් නැමීබියාව තවමත් එහි ආහාර වලින් කොටසක් ආනයනය කළ යුතුය. ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අප්‍රිකාවේ දුප්පත්ම රටවල ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය මෙන් පස් ගුණයක් වුවද, නැමීබියාවේ බහුතරයක් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජීවත් වන අතර යැපුම් ජීවන රටාවක් ඇත. නැමීබියාව ලෝකයේ ඉහළම ආදායම් අසමානතා අනුපාතවලින් එකක් වන අතර, නාගරික ආර්ථිකයක් සහ වඩා ග්‍රාමීය මුදල් රහිත ආර්ථිකයක් තිබීම හේතුවෙන්. අසමානතා සංඛ්‍යා ලේඛන මගින් ඔවුන්ගේ පැවැත්ම සඳහා විධිමත් ආර්ථිකය මත යැපෙන්නේ නැති පුද්ගලයින් සැලකිල්ලට ගනී. වගා කළ හැකි ඉඩම් නැමීබියාවේ &lt;1%, (.97% පමණ) සඳහා වගකියන නමුත්, ජනගහනයෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් කෘෂිකර්මාන්තයේ යෙදී සිටිති.&lt;ref name=&quot;World Almanac 20042&quot;&gt;World Almanac. 2004.&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ වගා කළ හැකි ඉඩම්වලින් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් වාණිජ ගොවීන් 4,000කට පමණ අයත් වේ.&lt;ref&gt;LaFraniere, Sharon (25 December 2004) [https://www.nytimes.com/2004/12/25/international/africa/25namibia.html Tensions Simmer as Namibia Divides Its Farmland&quot;], ''The New York Times''&lt;/ref&gt; නැමීබියාව ඉඩම් නැති කළු නැමීබියානුවන් නැවත පදිංචි කිරීම සඳහා සුදු ගොවීන්ගෙන් ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීම ආරම්භ කිරීමට සැලසුම් කර ඇති හෙයින්, නැමීබියාවේ ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවලියට මූල්‍යාධාර සැපයීම සඳහා එක්සත් රාජධානිය 2004 දී ඩොලර් 180,000ක් පමණ ඉදිරිපත් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 October 2004 |title=NAMIBIA: Key step in land reform completed |url=http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=51556 |access-date=10 September 2013 |publisher=IRIN Africa}}&lt;/ref&gt; 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ සිදු වූ ජන සංහාර සඳහා වන්දි වශයෙන් වසර 30ක් පුරා ජර්මනිය විසින් 2021 දී යුරෝ බිලියන 1.1ක් ඉදිරිපත් කර ඇති නමුත් එම මුදල් ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා නොව යටිතල පහසුකම්, සෞඛ්‍ය සේවා සහ පුහුණු වැඩසටහන් වෙත යොමු කරනු ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-57279008|title=Germany officially recognises colonial-era Namibia genocide|date=28 May 2021|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ තවත් ව්‍යවසායන් කිහිපයක් පුද්ගලීකරනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් එකඟතාවයකට පැමිණ ඇති අතර, මෙය බොහෝ අවශ්‍ය විදේශ ආයෝජන උත්තේජනය කරනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු වන නමුත් පාරිසරික වශයෙන් ව්‍යුත්පන්න ප්‍රාග්ධනය නැවත ආයෝජනය කිරීම නැමීබියාවේ ඒක පුද්ගල ආදායම අවුල් කර ඇත. නැමීබියාවේ ආර්ථික සංවර්ධනයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන එක් අංශයක් වන්නේ වනජීවී සංරක්ෂණාගාරවල වර්ධනයයි.

=== පතල් කැණීම සහ විදුලිය ===
නැමීබියාවේ ආදායමෙන් 25%ක් සපයන අතර, පතල් කැණීම ආර්ථිකයට වඩාත්ම වැදගත් තනි දායකත්වය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mining in Namibia |url=http://www.nied.edu.na/divisions/projects/SEEN/SEEN%20Publications/Environmental%20Information%20Sheets/Development%20and%20Environment/4.%20Mining%20in%20Namibia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510004055/http://www.nied.edu.na/divisions/projects/SEEN/SEEN%20Publications/Environmental%20Information%20Sheets/Development%20and%20Environment/4.%20Mining%20in%20Namibia.pdf |archive-date=10 May 2011 |access-date=26 June 2010 |publisher=NIED}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව අප්‍රිකාවේ ඉන්ධන නොවන ඛනිජ ද්‍රව්‍ය අපනයනය කරන සිව්වන විශාලතම රට වන අතර ලොව සිව්වන විශාලතම යුරේනියම් නිෂ්පාදකයා විය. යුරේනියම් කැණීම සඳහා සැලකිය යුතු ආයෝජනයක් සිදු කර ඇති අතර නැමීබියාව 2015 වන විට විශාලතම යුරේනියම් අපනයනකරු බවට පත් කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oancea |first=Dan |date=February 2008 |title=Mining Uranium at Namibia's Langer Heinrich Mine |url=http://www.infomine.com/publications/docs/Mining.com/Feb2008e.pdf |publisher=MINING.com}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, 2019 වන විට නැමීබියාව වාර්ෂිකව යුරේනියම් ටොන් 750ක් නිෂ්පාදනය කරමින් තරඟකාරී ලෝක වෙළඳපොලේ සාමාන්‍ය අපනයනකරුවෙකුට වඩා කුඩා විය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bhutada |first=Govind |date=September 23, 2021 |title=70 years of global uranium production by country |url=https://www.mining.com/web/70-years-of-global-uranium-production-by-country/ |publisher=Visual Capitalist Elements |via=Mining.Com}}&lt;/ref&gt; පොහොසත් දියමන්ති නිධි නැමීබියාව මැණික් ගුණාත්මක දියමන්ති සඳහා මූලික මූලාශ්‍රයක් බවට පත් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Oancea |first=Dan |date=6 November 2006 |title=Deep-Sea Mining and Exploration |url=http://technology.infomine.com/articles/1/99/deep-sea-mining.undersea-miners.black-smoker/deep-sea.mining.and.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627093407/http://technology.infomine.com/articles/1/99/deep-sea-mining.undersea-miners.black-smoker/deep-sea.mining.and.aspx |archive-date=27 June 2017 |access-date=26 August 2017 |publisher=Technology.infomine.com}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව එහි මැණික් දියමන්ති සහ යුරේනියම් නිධි සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රසිද්ධ වී ඇති අතර, ඊයම්, ටංස්ටන්, රත්‍රන්, ටින්, ෆ්ලෝර්ස්පාර්, මැංගනීස්, කිරිගරුඬ, තඹ සහ සින්ක් වැනි ඛනිජ වර්ග ගණනාවක් කාර්මික වශයෙන් නිස්සාරණය කරනු ලැබේ. අනාගතයේ දී නිස්සාරණය කිරීමට සැලසුම් කර ඇති අත්ලාන්තික් සාගරයේ අක්වෙරළ ගෑස් නිධි ඇත.&lt;ref name=&quot;usds&quot;&gt;{{cite web |date=26 October 2010 |title=Background Note:Namibia |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |access-date=26 August 2017 |publisher=[[United States Department of State|US Department of State]]}}&lt;/ref&gt; &quot;The Diamond Investigation&quot; නම් ග්‍රන්ථයට අනුව, 1978 සිට, ගෝලීය දියමන්ති වෙළඳපොල ගැන පොතක් වන, විශාලතම දියමන්ති සමාගම වන ඩී බියර්ස් නැමීබියානු දියමන්ති බොහොමයක් මිලදී ගත් අතර, එය දිගටම කරගෙන යනු ඇත, මන්ද &quot;මොන රජයක් බලයට පත් වුවද ඔවුන් පැවැත්ම සඳහා මෙම ආදායම අවශ්‍ය වනු ඇත&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 December 1978 |title=The Diamond Investigation, chapter 1 by Edward Jay Epstein, in an interview with Harry Frederick Oppenheimer owner of De Beers |url=http://www.edwardjayepstein.com/diamond/chap1.htm |access-date=10 September 2013 |publisher=Edwardjayepstein.com}}&lt;/ref&gt;

ලෝකයේ දියමන්ති සැපයුමෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් පැමිණෙන්නේ අප්‍රිකානු රුධිර දියමන්ති ලෙස හැඳින්වූ දෙයින් වුවද, අනෙකුත් බොහෝ අප්‍රිකානු ජාතීන් දියමන්ති පතල්වලින් පීඩාවට පත් කර ඇති ගැටුම්, කප්පම් ගැනීම් සහ මිනීමැරුම් වලින් බොහෝ දුරට දියමන්ති පතල් කර්මාන්තයක් දියුණු කිරීමට නැමීබියාව සමත් වී තිබේ. මෙය දේශපාලන ගතිකත්වය, ආර්ථික ආයතන, දුක්ගැනවිලි, දේශපාලන භූගෝල විද්‍යාව සහ අසල්වැසි ප්‍රදේශ වල බලපෑම් වලට ආරෝපණය කර ඇති අතර, රජය සහ ඩී බියර්ස් අතර ඒකාබද්ධ ගිවිසුමක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බදු ගෙවිය හැකි පදනමක්, රාජ්‍ය ආයතන ශක්තිමත් කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Nathan Munier|date=1 March 2016|title=Diamonds Without Blood: A Look at Namibia|journal=South African Security|volume=9|issue=1|pages=21–41|doi=10.1080/19392206.2016.1132903|s2cid=147267236}}&lt;/ref&gt;

2022 දී යාවත්කාලීන කරන ලද ඇස්තමේන්තු යෝජනා කරන්නේ අක්වෙරළ තැඹිලි ද්‍රෝණියේ ගවේෂණ ළිං දෙකක පිළිවෙළින් තෙල් බැරල් බිලියන 2ක් සහ 3ක් තබා ගත හැකි බවයි. අපේක්ෂිත ආදායම නැමීබියාවේ දේශීය ආර්ථිකය පරිවර්තනය කළ හැකි අතර තිරසාර සංවර්ධන ඉලක්ක සඳහා පහසුකම් සපයයි.&lt;ref name=&quot;bra1&quot;&gt;{{cite news|url=https://allafrica.com/stories/202204080598.html|title=Namibia: Orange Basin potential shoots up to billions of barrels|last1=Brandt|first1=Edgar|date=8 April 2022|access-date=13 April 2022|publisher=AllAfrica, New Era|agency=allafrica.com}}&lt;/ref&gt;

ගෘහස්ත සැපයුම් වෝල්ටීයතාවය 220 V AC වේ. ප්‍රධාන වශයෙන් විදුලිය උත්පාදනය කරනු ලබන්නේ තාප හා ජල විදුලි බලාගාර මගිනි. සාම්ප්‍රදායික නොවන විදුලි උත්පාදන ක්‍රම ද යම් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. පොහොසත් යුරේනියම් නිධිවලින් දිරිමත් වූ, 2010 දී නැමීබියානු රජය සිය පළමු න්‍යෂ්ටික බලාගාරය 2018 වන විට ඉදිකිරීමට සැලසුම් කළේය.&lt;ref name=&quot;Saveorsink&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/january/article/uranium-saving-or-sinking-namibia|title=Uranium: Saving or sinking Namibia?|last=Weidlich|first=Brigitte|date=7 January 2011|newspaper=[[The Namibian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113120601/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/january/article/uranium-saving-or-sinking-namibia|archive-date=13 January 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== සංචාරක ===
[[File:Equus_burchelli_4.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Equus_burchelli_4.jpg|thumb|නැමීබියානු වනජීවීන්ට උදාහරණයක් වන තැනිතලා සීබ්‍රා සංචාරක ව්‍යාපාරයේ එක් කේන්ද්‍රස්ථානයකි.]]
සංචාරක කර්මාන්තය නැමීබියාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට (14.5%) ප්‍රධාන දායකත්වයක් සපයන අතර, රැකියා දස දහස් ගණනක් (සියලු රැකියා වලින් 18.2%) සෘජුව හෝ වක්‍රව නිර්මාණය කරන අතර වසරකට සංචාරකයින් මිලියනයකට වඩා සේවය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 2010 |title=A Framework/Model to Benchmark Tourism GDP in South Africa |url=http://www.southafrica.net/sat/action/media/downloadFile?media_fileid=29571 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100718143151/http://www.southafrica.net/sat/action/media/downloadFile?media_fileid=29571 |archive-date=18 July 2010 |publisher=Pan African Research &amp; Investment Services |page=34}}&lt;/ref&gt; මෙම රට අප්‍රිකාවේ ප්‍රධාන ගමනාන්තයක් වන අතර එය නැමීබියාවේ විස්තීර්ණ වන සතුන්ගෙන් සමන්විත පරිසර සංචාරක ව්‍යාපාරය සඳහා ප්‍රසිද්ධය.&lt;ref name=&quot;goodshape&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=51487&amp;no_cache=1|title=Tourism in good shape&amp;nbsp;– Minister|last=Hartman|first=Adam|date=30 September 2009|newspaper=[[The Namibian]]|access-date=26 August 2017}}&lt;/ref&gt;

පරිසර සංචාරකයින්ට නවාතැන් ගැනීම සඳහා බොහෝ ලැගුම්හල් සහ රක්ෂිත තිබේ. ක්‍රීඩා සහ කුසලාන දඩයම් කිරීම නැමීබියානු ආර්ථිකයේ විශාල සහ වර්ධනය වන අංගයක් වන අතර, එය 2000 වර්ෂයේ මුළු සංචාරක ව්‍යාපාරයෙන් 14%ක් හෙවත් එක්සත් ජනපද ඩොලර් මිලියන 19.6ක් සඳහා දායක විය.

මීට අමතරව, sandboarding, skydiving සහ 4x4ing වැනි ආන්තික ක්‍රීඩා ජනප්‍රිය වී ඇති අතර, බොහෝ නගරවල සංචාර සපයන සමාගම් තිබේ.{{citation needed|date=November 2014}} වැඩිපුරම සංචාරය කරන ස්ථාන අතරට වින්ඩ්හෝක්, කැප්රිවි තීරය, ෆිෂ් රිවර් කැනියොන්, සොසුස්ව්ලෙයි, ස්කෙල්ටන් වෙරළ උද්‍යානය, සෙශ්‍රියම්, එටෝෂා පෑන් සහ වෙරළබඩ නගර වන ස්වකොප්මන්ඩ්, වල්විස් බොක්ක සහ ලුඩරිට්ස් ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Namibia top tourist destinations |url=http://www.namibiatourism.com.na/namibia-top-attractions/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227102320/http://www.namibiatourism.com.na/namibia-top-attractions/ |archive-date=27 December 2016 |access-date=26 August 2017 |publisher=Namibiatourism.com.na}}&lt;/ref&gt;

වින්ඩ්හෝක් එහි කේන්ද්‍රීය පිහිටීම සහ හොසියා කුටකෝ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට සමීප වීම හේතුවෙන් නැමීබියාවේ සංචාරක ව්‍යාපාරයේ ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. නැමීබියානු සංචාරක අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය සඳහා මිලේනියම් චැලෙන්ජ් කෝපරේෂන් විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද නැමීබියා සංචාරක පිටවීමේ සමීක්ෂණයට අනුව, 2012-13 දී නැමීබියාවට පැමිණි සියලුම සංචාරකයින්ගෙන් 56% වින්ඩ්හෝක් නැරඹීමට පැමිණියා.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Report on the Namibia Tourist Exit Survey 2012–2013 |url=http://www.mcanamibia.org/files/files/exitsurvey.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305170850/http://www.mcanamibia.org/files/files/exitsurvey.pdf |archive-date=5 March 2016 |access-date=26 August 2017 |website=Mcanamibia.org}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ සංචාරක ආශ්‍රිත බොහෝ රාජ්‍ය ආයතන සහ නැමීබියා වනජීවී නිකේතන සහ නැමීබියා සංචාරක මණ්ඩලය මෙන්ම නැමීබියාවේ සංචාරක ආශ්‍රිත වෙළඳ සංගම් වැනි නැමීබියාවේ ආගන්තුක සත්කාර සංගමය වැනි පාලක ආයතන වින්ඩ්හෝක් හි මූලස්ථානය වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=HAN Namibia |url=http://www.hannamibia.com/ |access-date=26 August 2016 |website=Hannamibia.com}}&lt;/ref&gt; වින්ඩ්හෝක් හි වින්ඩ්හෝක් කන්ට්‍රි ක්ලබ් රිසෝට් වැනි කැපී පෙනෙන හෝටල් ගණනාවක් සහ හිල්ටන් හෝටල් සහ නිවාඩු නිකේතන වැනි ජාත්‍යන්තර හෝටල් ජාලයන් කිහිපයක් ද ඇත.

නැමීබියාවේ ප්‍රාථමික සංචාරක සම්බන්ධ පාලන ආයතනය, නැමීබියා සංචාරක මණ්ඩලය (NTB), පාර්ලිමේන්තු පනතක් මගින් පිහිටුවන ලදී: නැමීබියා සංචාරක මණ්ඩල පනත, 2000 (2000 පනත 21). එහි මූලික අරමුණු වන්නේ සංචාරක කර්මාන්තය නියාමනය කිරීම සහ නැමීබියාව සංචාරක ගමනාන්තයක් ලෙස අලෙවි කිරීමයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 July 2004 |title=Government Gazette of the Republic of Namibia, No. 3235 (2014) |url=https://laws.parliament.na/cms_documents/gg-3235-fd9818f2e8.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831003156/https://laws.parliament.na/cms_documents/gg-3235-fd9818f2e8.pdf |archive-date=31 August 2019 |access-date=24 March 2018 |website=laws.parliament.na}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාවේ සංචාරක සංගම් සම්මේලනය (නැමීබියාවේ සියලුම සංචාරක සංගම් සඳහා කුඩ ආයතනය), නැමීබියාවේ ආගන්තුක සත්කාර සංගමය, නැමීබියානු සංචාරක නියෝජිතයින්ගේ සංගමය, මෝටර් රථ වැනි නැමීබියාවේ සංචාරක අංශය නියෝජනය කරන වෙළඳ සංගම් ගණනාවක් ද ඇත. නැමීබියාවේ කුලී සංගමය සහ නැමීබියාවේ සංචාරක සහ සෆාරි සංගමය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FENATA {{!}} Federation of Namibian Tourism Association in Namibia |url=http://www.fenata.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308161948/http://www.fenata.org/ |archive-date=8 March 2016 |access-date=8 March 2016 |website=Fenata.org}}&lt;/ref&gt;

=== ජල සැපයුම සහ සනීපාරක්ෂාව ===
නැමීබියාවේ ඇති එකම තොග ජල සැපයුම්කරු NamWater වන අතර, එය අදාළ නගර සභා වෙත විකුණනු ලබන අතර එමඟින් එය ඔවුන්ගේ රෙටිකියුලේෂන් ජාල හරහා බෙදා හරිනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Ebbing Water, Surging Deficits: Urban Water Supply in Sub-Saharan Africa|last=Banerjee|first=Sudeshna|publisher=The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank|year=2009|location=Washington, DC|url=http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|access-date=26 August 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304031237/http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|archive-date=4 March 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල, කෘෂිකර්ම, ජල හා වන විද්‍යා අමාත්‍යාංශයේ ග්‍රාමීය ජල සම්පාදන අධ්‍යක්ෂක මණ්ඩලය පානීය ජල සැපයුම භාරව සිටී.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|title=Ebbing Water, Surging Deficits: Urban Water Supply in Sub-Saharan Africa|last=Banerjee|first=Sudeshna|publisher=The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank|year=2009|location=Washington, DC|url=http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|access-date=26 August 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304031237/http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|archive-date=4 March 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

1990 නිදහසින් පසු නැමීබියාව සිය ජල ප්‍රවේශ ජාලය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩිදියුණු කර ඇති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය 2011 දී ඇගයීමට ලක් කළේය. කෙසේ වෙතත්, අධික පරිභෝජන පිරිවැය සහ වාසස්ථාන සහ ජලය අතර ඇති දිගු දුර හේතුවෙන් ජනගහනයෙන් විශාල කොටසකට මෙම සම්පත් භාවිතා කළ නොහැක. ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ලකුණු.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite book|title=Ebbing Water, Surging Deficits: Urban Water Supply in Sub-Saharan Africa|last=Banerjee|first=Sudeshna|publisher=The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank|year=2009|location=Washington, DC|url=http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|access-date=26 August 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304031237/http://www.infrastructureafrica.org/aicd/system/files/BP12_Water_sect_maintxt_new.pdf|archive-date=4 March 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ නැමීබියානුවන් දුරින් පවතින ජල ස්ථාන වලට වඩා සාම්ප්‍රදායික ළිං වලට කැමැත්තක් දක්වයි.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/july/article/red-alert-on-sanitation-and-safe-drinking-water/|title=Red alert on sanitation and safe drinking water|last=Smith|first=Jana–Mari|date=12 July 2011|work=[[The Namibian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531123557/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/july/article/red-alert-on-sanitation-and-safe-drinking-water/|archive-date=31 May 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ආරක්ෂිත ජලය සඳහා ප්‍රවේශය වැඩි දියුණු කිරීමට ගත් උත්සාහයන් හා සසඳන විට, ප්‍රමාණවත් සනීපාරක්‍ෂක පහසුකම් සැපයීමේදී නැමීබියාව පසුගාමීය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?Cr1=&amp;NewsID=39000&amp;Cr=sanitaition|title=Independent UN expert urges Namibia to expand access to sanitation services|date=11 July 2011|work=UN News Centre|access-date=26 August 2017|publisher=[[United Nations]] News service}}&lt;/ref&gt; මෙයට වැසිකිළි පහසුකම් නොමැති පාසල් 298ක් ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.namibian.com.na/indexx.php?id=11284&amp;page_type=story_detail&amp;category_id=1|title=More than 1 million Namibians defecate in open|last=Tjihenuna|first=Theresia|date=2 April 2014|work=[[The Namibian]]|access-date=26 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407103151/http://www.namibian.com.na/indexx.php?id=11284&amp;page_type=story_detail&amp;category_id=1|archive-date=7 April 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ළමා මරණවලින් 50% කට වඩා ජලය, සනීපාරක්ෂාව හෝ සනීපාරක්ෂාව නොමැතිකම සම්බන්ධ වේ; 23% ක් පාචනය නිසා පමණක් වේ. එක්සත් ජාතීන් විසින් රට තුළ &quot;සනීපාරක්ෂක අර්බුදයක්&quot; හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/july/article/red-alert-on-sanitation-and-safe-drinking-water/|title=Red alert on sanitation and safe drinking water|last=Smith|first=Jana–Mari|date=12 July 2011|work=[[The Namibian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531123557/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/july/article/red-alert-on-sanitation-and-safe-drinking-water/|archive-date=31 May 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ඉහළ සහ මධ්‍යම පන්තික කුටුම්භ සඳහා වාසස්ථාන හැරුණු විට, බොහෝ නේවාසික ප්‍රදේශවල සනීපාරක්ෂක පහසුකම් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඔවුන්ගේ ජල පරිභෝජනය සහ ස්ථාපන පිරිවැය හේතුවෙන් නගරවල සිටින සියලුම පදිංචිකරුවන්ට පුද්ගලික ෆ්ලෂ් වැසිකිලි මිල අධිකයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, නිදහසින් පසු වැඩි දියුණු කළ සනීපාරක්ෂාව සඳහා ප්‍රවේශය වැඩි වී නැත: නැමීබියාවේ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජනගහනයෙන් 13%කට මූලික සනීපාරක්ෂාව වඩා වැඩි විය, එය 1990 දී 8% සිට වැඩි විය. නැමීබියාවේ බොහෝ වැසියන්ට &quot;පියාඹන වැසිකිලි&quot; වෙත යොමු වීමට සිදු විය. මලපහ කිරීමට ප්ලාස්ටික් බෑග්, භාවිතයෙන් පසු පඳුරට හෙළනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=42630&amp;no_cache=1|title=Namibia is lagging behind on sanitation|last=Cloete|first=Luqman|date=28 April 2008|work=[[The Namibian]]}}&lt;/ref&gt; මුත්‍රා කිරීම සහ මලපහ කිරීම සඳහා නේවාසික භූමියට ආසන්න විවෘත ප්‍රදේශ භාවිතා කිරීම ඉතා සුලභ වේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Deffner|first1=Jutta|last2=Mazambani|first2=Clarence|date=September 2010|title=Participatory empirical research on water and sanitation demand in central northern Namibia: A method for technology development with a user perspective|url=http://www.drfn.info/docs/water/cuve_7_deffner.pdf|url-status=dead|journal=CuveWaters Papers|location=Frankfurt (Main)|publisher=Institute for Social-Ecological Research (ISOE)|volume=7|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322212906/http://www.drfn.info/docs/water/cuve_7_deffner.pdf|archive-date=22 March 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; එය ප්‍රධාන සෞඛ්‍ය අනතුරක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.namibian.com.na/indexx.php?id=11284&amp;page_type=story_detail&amp;category_id=1|title=More than 1 million Namibians defecate in open|last=Tjihenuna|first=Theresia|date=2 April 2014|work=[[The Namibian]]|access-date=26 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407103151/http://www.namibian.com.na/indexx.php?id=11284&amp;page_type=story_detail&amp;category_id=1|archive-date=7 April 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ජනවිකාශය ==
මොංගෝලියාවට පසු ඕනෑම ස්වෛරී රටක දෙවන අඩුම ජනගහන ඝනත්වය ඇත්තේ නැමීබියාවයි.&lt;ref name=&quot;unpop2&quot;&gt;{{cite book|author=Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat|title=World Population Prospects: The 2008 Revision|publisher=United Nations|year=2009|location=New York|chapter=Table A.1|access-date=12 March 2009|chapter-url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf}}&lt;/ref&gt; 2017 දී කිලෝමීටරයකට සාමාන්‍යයෙන් පුද්ගලයන් 3.08 ක් සිටියහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World Development Indicators (WDI) {{!}} Data Catalog |url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-development-indicators |access-date=9 July 2019 |website=datacatalog.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුව 2015 වර්ෂයේ මුළු සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය එක් කාන්තාවකට ළමුන් 3.47 ක් වූ අතර එය උප සහරා අප්‍රිකාවේ සාමාන්‍ය TFR 4.7 ට වඩා අඩුය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bongaarts|first=John|date=2020-09-21|title=Trends in fertility and fertility preferences in sub-Saharan Africa: the roles of education and family planning programs|journal=Genus|volume=76|issue=1|pages=32|doi=10.1186/s41118-020-00098-z|issn=2035-5556|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාව සෑම වසර දහයකට වරක් සංගණනයක් පවත්වයි. නිදහසින් පසු පළමු ජන හා නිවාස සංගණනය 1991 දී සිදු කරන ලදී. 2001, 2011, සහ 2023 දී වැඩිදුර වටයන් අනුගමනය කරන ලදී (COVID-19 වසංගතය සහ මූල්‍ය බාධාවන් හේතුවෙන් වසර දෙකක් ප්‍රමාද විය).&lt;ref name=&quot;2001Census2&quot;&gt;{{cite web |title=Census Summary Results |url=http://www.npc.gov.na/census/index.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111224420/http://www.npc.gov.na/census/index.htm |archive-date=11 January 2012 |access-date=21 February 2012 |publisher=National Planning Commission of Namibia}}&lt;/ref&gt; දත්ත රැස් කිරීමේ ක්‍රමය නම් නැමීබියාවේ පදිංචි සෑම පුද්ගලයෙකුම සංගණන විමර්ශන රාත්‍රියේදී ඔවුන් කොතැනක සිටියත් ගණන් කිරීමයි. මෙය සත්‍ය ක්‍රමය ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/201108080754.html|title=Namibia: 2011 Census Officially Launched|last=Kapitako|first=Alvine|date=8 August 2011|access-date=26 August 2017|website=Allafrica.com}}&lt;/ref&gt; ගණන් කිරීමේ අරමුණු සඳහා රට ගණන් කිරීමේ ප්‍රදේශ 4,042 කට මායිම් කර ඇත. මෙම ප්‍රදේශ මැතිවරණ කටයුතු සඳහා විශ්වාසදායක දත්ත ලබා ගැනීම සඳහා මැතිවරණ කොට්ඨාශ මායිම් සමඟ අතිච්ඡාදනය නොවේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Methodology |url=http://www.npc.gov.na/census/index.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111224420/http://www.npc.gov.na/census/index.htm |archive-date=11 January 2012 |access-date=21 February 2012 |publisher=National Planning Commission of Namibia}}&lt;/ref&gt;

2011 ජනගහන හා නිවාස සංගණනයට අනුව 2,113,077 ජනගහනයක් ගණනය කර ඇත. 2001 සහ 2011 අතර වාර්ශික ජනගහන වර්ධනය 1.4%ක් වූ අතර එය පෙර වසර දහය තුල පැවති 2.6% ට වඩා අඩු විය.&lt;ref name=&quot;snapshot2&quot;&gt;{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/201303280355.html?page=2|title=Census gives snapshot of Namibia's population|last=Duddy|first=Jo Maré|date=28 March 2013|newspaper=[[The Namibian]]|access-date=26 August 2017}}&lt;/ref&gt; 2023 දී, නැමීබියා සංඛ්‍යාලේඛන ඒජන්සිය විසින් තවත් සංගණනයක් පවත්වන ලද අතර, ප්‍රතිඵල 2024 මුල් භාගයේදී නිකුත් කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ.

=== ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ===
නැමීබියානු ජනගහනයෙන් බහුතරයක් බන්ටු කතා කරන සම්භවයක් ඇත-බොහෝ විට ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ වන ඕවම්බෝ ජනවර්ගයෙන් - ප්‍රධාන වශයෙන් රටේ උතුරේ වාසය කරයි, නමුත් බොහෝ දෙනෙක් දැන් නැමීබියාව පුරා නගරවල පදිංචිව සිටිති. අනෙකුත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් නම්, ඒ ආශ්‍රිත හෙරෙරෝ භාෂාව කතා කරන හෙරෙරෝ සහ හිම්බා ජනතාව සහ නාමා මෙන්, කොයිකෝ කතා කරන ඩමරා ය.

බන්ටු බහුතරයට අමතරව, දකුණු අප්‍රිකාවේ මුල් වැසියන්ගෙන් පැවත එන Khoisan (නාමා සහ සැන් වැනි) විශාල කණ්ඩායම් ඇත. ඇන්ගෝලාවේ සිට පැමිණි සරණාගතයන්ගෙන් පැවත එන්නන් ද රට තුළ ඇත. මිශ්‍ර වාර්ගික සම්භවයක් ඇති කුඩා කණ්ඩායම් දෙකක් ද ඇත, ඒවා &quot;කලර්ඩ්ස්&quot; සහ &quot;බාස්ටර්ස්&quot; ලෙස හැඳින්වේ, ඔවුන් එක්ව 8.0% ක් සෑදී ඇත (කලර්ඩ්ස් බැස්ටර්ස් දෙකෙන් එකකට වඩා වැඩිය). නැමීබියාවේ සැලකිය යුතු චීන සුළුතරයක් ඇත; එය 2006 දී 40,000 ක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Malia Politzer |date=August 2008 |title=China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration |url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=690 |access-date=10 September 2013 |publisher=Migration Information Source}}&lt;/ref&gt;

[[ගොනුව:Himba_Woman_and_Family.JPG|thumb|උතුරු නැමීබියාවේ [[හිම්බා ජනතාව|හිමබා ගෝත්‍රිකයන්]]]]සුදු ජාතිකයින් (ප්‍රධාන වශයෙන් අප්‍රිකානර්, ජර්මානු, බ්‍රිතාන්‍ය සහ පෘතුගීසි සම්භවයක් ඇති අය) ජනගහනයෙන් 4.0 සහ 7.0% අතර වේ. සංක්‍රමණය සහ අඩු උපත් අනුපාතිකය හේතුවෙන් නිදහසෙන් පසු ඔවුන්ගේ ජනගහන අනුපාතය අඩු වුවද, ඔවුන් තවමත් උප සහරා අප්‍රිකාවේ (දකුණු අප්‍රිකාවෙන් පසුව) ප්‍රතිශත සහ සත්‍ය සංඛ්‍යාව අනුව යුරෝපීය පරම්පරාවේ දෙවන විශාලතම ජනගහනය සාදයි.&lt;ref name=&quot;CIA2&quot;&gt;{{cite web |author=Central Intelligence Agency |author-link=CIA |year=2009 |title=Namibia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/ |access-date=23 January 2010 |work=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; නැමීබියානු සුදු ජාතිකයින්ගෙන් බහුතරයක් සහ මිශ්‍ර ජාතියේ සියලු දෙනාම පාහේ අප්‍රිකානු භාෂාව කතා කරන අතර දකුණු අප්‍රිකාවේ සුදු සහ වර්ණ ගැන්වූ ජනගහනයට සමාන සම්භවයක්, සංස්කෘතියක් සහ ආගමක් බෙදා ගනී. සුදු ජාතිකයින් විශාල සුලුතරයක් (30,000 පමණ) ඔවුන්ගේ පවුල් සම්භවය පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේදී දකුණු අප්‍රිකානු ආක්‍රමණයට පෙර නැමීබියාව යටත් විජිතයක් බවට පත් කළ ජර්මානු පදිංචිකරුවන් වෙත ආපසු ගොස් ඔවුන් ජර්මානු සංස්කෘතික හා අධ්‍යාපන ආයතන පවත්වාගෙන යයි. සියලුම පෘතුගීසි පදිංචිකරුවන් පාහේ පැරනි පෘතුගීසි යටත් විජිතයක් වූ ඇන්ගෝලාවෙන් මෙරටට පැමිණ ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/world/mideast-africa/displayStory.cfm?story_id=12079340|title=Flight from Angola|date=16 August 1975|newspaper=The Economist|access-date=10 September 2013}}&lt;/ref&gt; 1960 සංගණනයට අනුව සුදු ජාතිකයින් 73,464 (14%) ඇතුළුව එවකට නිරිතදිග අප්‍රිකාවේ පුද්ගලයන් 526,004ක් වාර්තා විය.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Lalita Prasad|title=The United Nations and Namibia|publisher=East African Publishing House|year=1980}}&lt;/ref&gt;

=== අධ්‍යාපනය ===
[[File:42817_06.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:42817_06.JPG|thumb|ද්විතියික පාසල් සිසුන්]]නැමීබියාවේ ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපන මට්ටම් සඳහා නොමිලේ අධ්‍යාපනය ඇත. 1-7 ශ්‍රේණි ප්‍රාථමික මට්ටම, 8-12 ශ්‍රේණි ද්විතියික වේ. 1998 දී ප්‍රාථමික පාසලේ නැමීබියානු සිසුන් 400,325 ක් සහ ද්විතියික පාසල්වල සිසුන් 115,237 ක් සිටියහ. 1999 දී ශිෂ්‍ය-ගුරු අනුපාතය 32:1 ලෙස ඇස්තමේන්තු කරන ලද අතර දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 8% ක් පමණ අධ්‍යාපනය සඳහා වැය කෙරේ. විෂයමාලා සංවර්ධනය, අධ්‍යාපනික පර්යේෂණ සහ ගුරුවරුන්ගේ වෘත්තීය සංවර්ධනය Okahandja හි ජාතික අධ්‍යාපනික සංවර්ධන ආයතනය (NIED) විසින් මධ්‍යගතව සංවිධානය කරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Institute for Educational Development |url=http://www.nied.edu.na/ |access-date=26 June 2010 |publisher=Nied.edu.na}}&lt;/ref&gt; උප-සහාරා අප්‍රිකානු රටවල් අතර, නැමීබියාව ඉහළම සාක්ෂරතා අනුපාතයන්ගෙන් එකකි.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Literacy - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/literacy/ |website=www.cia.gov}}&lt;/ref&gt; CIA World Factbook ට අනුව, 2018 වන විට ජනගහනයෙන් 91.5% වයස අවුරුදු 15 සහ ඊට වැඩි අයට කියවීමට සහ ලිවීමට හැකිය.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web |title=Literacy - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/literacy/ |website=www.cia.gov}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ බොහෝ පාසල් රජයේ පාලනය යටතේ පවතින නමුත් රටේ අධ්‍යාපන පද්ධතියේ කොටසක් වන සමහර පෞද්ගලික පාසල් තිබේ. ගුරු පුහුණු විශ්ව විද්‍යාල හතරක්, කෘෂිකර්ම විද්‍යාල තුනක්, පොලිස් පුහුණු විද්‍යාලයක් සහ විශ්ව විද්‍යාල තුනක් ඇත: නැමීබියා විශ්ව විද්‍යාලය (UNAM), ජාත්‍යන්තර කළමනාකරණ විශ්ව විද්‍යාලය (IUM) සහ නැමීබියා විද්‍යා හා තාක්ෂණ විශ්ව විද්‍යාලය (NUST). නැමීබියාව 2023 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 96 වැනි ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=WIPO|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html|title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition|date=13 December 2023|website=www.wipo.int|publisher=World Intellectual Property Organization|isbn=9789280534320|language=en|doi=10.34667/tind.46596|access-date=2023-10-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-10-28 |title=Global Innovation Index |url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |archive-date=2 September 2021 |access-date=2021-09-02 |website=INSEAD Knowledge |language=en}}&lt;/ref&gt;

2018 නැමීබියා ශ්‍රම බලකා සමීක්ෂණය පෙන්වා දෙන්නේ වැඩ කරන වයස් කාණ්ඩයේ පුද්ගලයින් 99,536 දෙනෙකුට ඕනෑම තරාතිරමක (වැඩ කරන වයස් ජනගහනයෙන් 6.6%) තෘතීයික අධ්‍යාපනයක් ලැබී ඇති අතර ඔවුන්ගෙන් 21,922 (වැඩකරන වයස් ජනගහනයෙන් 1.5%) පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යාපනය ලබා ඇති බවයි.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''වයස් කාණ්ඩය'''
|'''අධ්‍යාපනයක් නොමැති'''
|'''ප්‍රාථමික'''
|'''කනිෂ්ඨ ද්විතියික'''
|'''ජේයෙෂ්ඨ ද්විතියික'''
|'''තාක්ෂණික/වෘත්තීය සහතිකය හෝ ඩිප්ලෝමාව'''
|'''දැනට තෘතීයික අධ්‍යාපනයේ 1, 2 හෝ 3 වසරවල'''
|'''විශ්ව විද්‍යාල සහතිකය, ඩිප්ලෝමාව හෝ උපාධිය'''
|'''පශ්චාත් උපාධි සහතිකය, ඩිප්ලෝමාව හෝ උපාධිය'''
|-
|15-19
|10,695
|89,696
|112,104
|23,588
|508
|1,558
|299
|44
|-
|20-24
|19,090
|37,177
|99,661
|58,909
|6,185
|9,498
|6,019
|212
|-
|25-29
|13,757
|31,278
|81,909
|53,019
|7,263
|9,035
|16,294
|3,840
|-
|30-34
|13,753
|25,656
|73,216
|39,969
|4,886
|3,161
|15,520
|2,764
|-
|35-39
|13,030
|24,926
|55,816
|30,999
|3,497
|2,582
|10,831
|3,290
|-
|40-44
|16,042
|24,602
|38,462
|26,786
|3,508
|1,605
|7,284
|2,603
|-
|45-49
|12,509
|24,743
|27,780
|18,883
|1,180
|896
|6,752
|2,663
|-
|50-54
|12,594
|22,360
|20,641
|10,810
|891
|582
|5,529
|2,522
|-
|55-59
|12,754
|19,927
|13,654
|5,487
|825
|848
|4,064
|1,712
|-
|60-64
|13,832
|14,578
|8,006
|2,764
|584
|459
|2,135
|1,570
|-
|65+
|49,043
|31,213
|10,033
|3,415
|775
|389
|2,886
|702
|-
|'''එකතුව'''
|'''187,100'''
|'''346,157'''
|'''541,281'''
|'''274,628'''
|'''30,101'''
|'''30,612'''
|'''77,615'''
|'''21,922'''
|}
පහත වගුවේ අධ්‍යාපනය අනුව 2018 නැමීබියා කම්කරු බල සමීක්ෂණ රැකියා සංඛ්‍යාලේඛන පෙන්වයි. නැමීබියාවේ රැකියා අනුපාත සාමාන්‍යයෙන් අධ්‍යාපන තත්ත්වය සමඟ වැඩි වේ. උසස් පාසැල් අධ්‍යාපනයක් සාමාන්‍යයෙන් අධ්‍යාපනයක් නොමැති අයට හෝ ප්‍රාථමික හෝ කනිෂ්ඨ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ඇති අයට වඩා වැඩි රැකියා අනුපාත සහතික කරයි. විශ්ව විද්‍යාල සහතිකයක්, ඩිප්ලෝමාවක් හෝ උපාධියක් ඇති නැමීබියානුවන් 76.4% හි සැලකිය යුතු ඉහළ රැකියා අනුපාතයක් ඇති අතර, පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යාපන දරන්නන් 2018 දී 83.8% ක රැකියා අනුපාතයක් සමඟ බොහෝ විට රැකියාවල නිරත වීමට ඉඩ ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cirrus Data |url=https://cirrus.com.na/dataportal/ |access-date=2023-11-09 |website=cirrus.com.na}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|'''අධ්‍යාපනයක් නොමැති'''
|'''ප්‍රාථමික'''
|'''කනිෂ්ඨ ද්විතියික'''
|'''ජේයෙෂ්ඨ ද්විතියික'''
|'''තාක්ෂණික/වෘත්තීය සහතිකය හෝ ඩිප්ලෝමාව'''
|'''දැනට තෘතීයික අධ්‍යාපනයේ 1, 2 හෝ 3 වසරවල'''
|'''විශ්ව විද්‍යාල සහතිකය, ඩිප්ලෝමාව හෝ උපාධිය'''
|'''පශ්චාත් උපාධි සහතිකය, ඩිප්ලෝමාව හෝ උපාධිය'''
|-
|එකතුව
|187,100
|346,157
|541,281
|274,628
|30,101
|30,612
|77,615
|21,922
|-
|සේවයේ යෙදීම
|85,352
|146,089
|229,259
|146,874
|16,292
|12,595
|59,328
|18,378
|-
|'''% සේවයේ යෙදීම'''
|'''45.6%'''
|'''42.2%'''
|'''42.4%'''
|'''53.5%'''
|'''54.1%'''
|'''41.1%'''
|'''76.4%'''
|'''83.8%'''
|}

=== ආගම් ===
[[File:Swakopmund_ev-luth_Kirche_1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Swakopmund_ev-luth_Kirche_1.jpg|දකුණ|thumb|ස්වකොප්මන්ඩ් හි ලූතරන් පල්ලිය]]
ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාව නැමීබියාවේ ජනගහනයෙන් 80%-90%ක් වන අතර අවම වශයෙන් 75%ක් රෙපරමාදු භක්තිකයන් වන අතර ඉන් අවම වශයෙන් 50%ක් ලූතරන් ය. ලූතරන් යනු විශාලතම ආගමික කණ්ඩායම වන අතර, රටේ යටත් විජිත සමයේ ජර්මානු සහ ෆින්ලන්ත මිෂනාරි සේවයේ උරුමයකි. ජනගහනයෙන් 10%-20% ක් ස්වදේශික විශ්වාසයන් දරයි.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web |author=Central Intelligence Agency |author-link=CIA |year=2009 |title=Namibia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/ |access-date=23 January 2010 |work=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt;

19 වන ශතවර්ෂයේ දෙවන භාගයේ මිෂනාරි ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් බොහෝ නැමීබියානුවන් ක්‍රිස්තියානි ආගමට හැරුණි. අද බොහෝ කිතුනුවන් ලූතරන් ය, නමුත් රෝමානු කතෝලික, මෙතෝදිස්ත, ඇංග්ලිකන්, අප්‍රිකානු මෙතෝදිස්ත එපිස්කෝපල් සහ ලන්දේසි ප්‍රතිසංස්කරණ ද ඇත.

නැමීබියාවේ ඉස්ලාම් ආගමට 9,000ක් පමණ දායක වී ඇත,&lt;ref&gt;{{cite web |date=27 January 2011 |title=Table: Muslim Population by Country |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ |access-date=13 March 2017 |publisher=Pew Research Center}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් නාම ය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Islam in Namibia, making an impact |url=https://archive.islamonline.net/?p=18129 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215035636/https://archive.islamonline.net/?p=18129 |archive-date=15 February 2020 |access-date=26 August 2017 |publisher=Islamonline.net}}&lt;/ref&gt; නැමීබියාව මිනිසුන් 100ක් පමණ සිටින කුඩා යුදෙව් ප්‍රජාවකට නිවහන වේ.&lt;ref name=&quot;jewishvirtuallibrary1&quot;&gt;{{cite web |title=Namibia: Virtual Jewish History Tour |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/namibia.html |access-date=1 August 2013 |publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}&lt;/ref&gt;

පසුකාලීන සාන්තුවරයන් සහ යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන් වැනි කණ්ඩායම්ද රට තුළ සිටිති.

=== භාෂා ===
{{bar box|title=නැමීබියාවේ ගෘහ භාෂා|titlebar=#ddd|left1=භාෂාව|right1=ප්‍රතිශතය|float=right|bars={{bar percent|ඔෂිවම්බෝ භාෂා|darkgreen|49.7}}
{{bar percent|නාම/දමර භාෂා|purple|11.0}}
{{bar percent|කාවාන්ගෝ භාෂා|black|10.4}}
{{bar percent|අෆ්‍රිකාන්ස්|red|9.4}}
{{bar percent|හෙරෙරෝ භාෂා|orange|9.2}}
{{bar percent|සැම්බේසි භාෂා|green|4.9}}
{{bar percent|ඉංග්‍රීසි|blue|2.3}}
{{bar percent|වෙනත් භාෂා|teal|1.0}}
{{bar percent|සැන් භාෂා|darkred|0.7}}
{{bar percent|ජර්මානු|gray|0.6}}
{{bar percent|වෙනත් අප්‍රිකානු භාෂා|tan|0.5}}
{{bar percent|ස්වනා|lime|0.3}}
{{bar percent|වෙනත් යුරෝපීය භාෂා|violet|0.1}}}}නැමීබියානුවන්ගෙන් බහුතරයකට ඉංග්‍රීසි සහ අප්‍රිකානු කතා කිරීමට සහ තේරුම් ගැනීමට හැකිය. 1990 දක්වා ඉංග්‍රීසි, ජර්මන් සහ අප්‍රිකානු රාජ්‍ය භාෂා විය. නැමීබියාව දකුණු අප්‍රිකාවෙන් නිදහස ලැබීමට බොහෝ කලකට පෙර, SWAPO හි අදහස වූයේ රට නිල වශයෙන් ඒකභාෂා විය යුතු බවත්, අසල්වැසි දකුණු අප්‍රිකාවට (එය එහි ප්‍රධාන භාෂා 11ටම නිල තත්ත්වය ලබා දුන්) ප්‍රවේශයට ප්‍රතිවිරුද්ධව මෙම ප්‍රවේශය තෝරා ගත් බවයි. &quot;ජනවාර්ගික ඛණ්ඩනය පිළිබඳ හිතාමතා ප්‍රතිපත්තියක්.&quot;&lt;ref&gt;Pütz, Martin (1995) &quot;Official Monolingualism in Africa: A sociolinguistic assessment of linguistic and cultural pluralism in Africa&quot;, p. 155 in ''Discrimination through language in Africa? Perspectives on the Namibian Experience''. Mouton de Gruyter. Berlin, {{ISBN|311014817X}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, SWAPO ඉංග්‍රීසි නැමීබියාවේ එකම නිල භාෂාව ලෙස ආරම්භ කරන ලදී, නමුත් ජනගහනයෙන් 2.3% ක් පමණක් එය ගෘහ භාෂාව ලෙස කතා කරයි. එය ක්‍රියාත්මක කිරීම සිවිල් සේවය, අධ්‍යාපනය සහ විකාශන පද්ධතිය කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත, විශේෂයෙන්ම රාජ්‍ය විකාශක NBC.&lt;ref name=&quot;kriger2&quot;&gt;{{cite book|last1=Kriger|first1=Robert &amp; Ethel|title=Afrikaans Literature: Recollection, Redefinition, Restitution.|date=1996|publisher=Rodopi Bv Editions|isbn=978-9042000513|pages=66–67}}&lt;/ref&gt; ප්‍රාථමික පාසල්වල ඉගැන්වීමේ මාධ්‍ය ලෙස අවසර දීමෙන් තවත් සමහර භාෂාවලට අර්ධ නිල පිළිගැනීමක් ලැබී ඇත. පුද්ගලික පාසල් රාජ්‍ය පාසල් මෙන් එකම ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීමට බලාපොරොත්තු වන අතර &quot;ඉංග්‍රීසි භාෂාව&quot; අනිවාර්ය විෂයකි.&lt;ref name=&quot;kriger&quot;&gt;{{cite book|last1=Kriger|first1=Robert &amp; Ethel|title=Afrikaans Literature: Recollection, Redefinition, Restitution.|date=1996|publisher=Rodopi Bv Editions|isbn=978-9042000513|pages=66–67}}&lt;/ref&gt; අනෙකුත් පශ්චාත් යටත් විජිත අප්‍රිකානු සමාජවල මෙන්ම, ඒකභාෂා උපදෙස් සහ ප්‍රතිපත්ති සඳහා වූ තල්ලුව නිසා පාසල් හැර යාමේ ඉහළ අනුපාතිකයක් සහ ඕනෑම භාෂාවක අධ්‍යාපනික නිපුණතා අඩු පුද්ගලයින්ගේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සමහර විචාරකයින් තර්ක කරති.&lt;ref&gt;Tötemeyer, Andree-Jeanne. ''Multilingualism and the language policy for Namibian schools.'' PRAESA Occasional Papers No. 37. University of Cape Town. Cape Town:2010.&lt;/ref&gt;

වඩාත්ම මෑත සමීක්ෂණයේ (2016) රැස් කරන ලද නවතම සංඛ්‍යාන දත්ත වලට අනුව, 2011 සංගණනයේ සිට කලාපයේ භාෂාමය භූ දර්ශනය කැපී පෙනෙන වෙනස්කම්වලට ලක්ව ඇත. ඔෂිවම්බෝ ප්‍රමුඛ භාෂාව ලෙස පවතින අතර, සැලකිය යුතු 49.7% ක කුටුම්භ සඳහා වැඩිපුරම කතා කරන භාෂාවේ ස්ථානය හිමිකර ගනිමින් එහි පෙර පැවති තත්ත්වය අභිබවා යයි. නාම/දමර භාෂා 11.0% ක් වන අතර කාවාන්ගෝ භාෂා 10.4% ක කොටසකින් ද කැපී පෙනෙන වර්ධනයක් අත්විඳ ඇත. අප්‍රිකානු, රටේ භාෂා ප්‍රංශ භාෂාව ලෙස හඳුනාගෙන, 9.4% හි සැලකිය යුතු පැවැත්මක් පවත්වාගෙන යයි. හෙරෙරෝ භාෂා 9.2% ක් වන අතර, එය පෙර සංගණනයේ සුළු ගැලපීමක් පෙන්නුම් කරයි. සැම්බේසි භාෂා 4.9% දක්වා මාරු වී ඇති අතර, මූලික වශයෙන් දෙවන භාෂාව ලෙස භාවිතා කරන ඉංග්‍රීසි 2.3% වේ. අනෙකුත් භාෂා සාමූහිකව 1.0% නියෝජනය කරයි, සැන් භාෂා 0.7%, සහ ජර්මන් 0.6%. අනෙකුත් අප්‍රිකානු භාෂා 0.5% ක් ද, ස්වානා 0.3% ක් ද, අනෙකුත් යුරෝපීය භාෂා 0.1% ක් ද තිබීමෙන් කලාපයේ භාෂා විවිධත්වය තවදුරටත් පෙන්නුම් කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cirrus Data |url=https://cirrus.com.na/dataportal/ |access-date=2023-12-06 |website=cirrus.com.na}}&lt;/ref&gt;

සටහන: 

(1) සැම්බෙසි භාෂාවලට ඇතුළත් වන්නේ: සිලෝසි (සිකොලෝලෝ), සිෆ්වේ, සිසුබියා, සියේයි (යේයි) සහ ටොටෙලා.

(2) හෙරෙරෝ භාෂාවලට ඇතුළත් වන්නේ: ඔට්ජිහෙරෙරෝ, ඔට්ජිම්බන්දේරු, ඔරුසෙම්බා, ඔට්ජිසිම්බා, ඔට්ජිහාකහෝනා, ඔට්ජින්ඩොන්ගෝනා සහ ඔට්ජිට්ජාවික්වා

(3) කාවාන්ගෝ භාෂාවලට ඇතුළත් වන්නේ: රුක්වාංගලී, රුෂම්බ්යු, රුග්සිරිකු, තිඹුකුෂු, රුමන්යෝ සහ රුකවන්ගෝ

සුදු ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ඉංග්‍රීසි, අප්‍රිකානු හෝ ජර්මන් කතා කරයි. ජර්මානු යටත් විජිත යුගය අවසන් වී ශතවර්ෂයකට වඩා වැඩි කාලයකට පසුව, ජර්මානු භාෂාව වාණිජ භාෂාවක් ලෙස තවදුරටත් භූමිකාවක් ඉටු කරයි. ගෘහ භාෂාවක් ලෙස, සුදු ප්‍රජාවෙන් 60% ක් අප්‍රිකානු භාෂාව ද, ජර්මානු භාෂාව 32% ක් ද, ඉංග්‍රීසි 7% ක් ද, පෘතුගීසි භාෂාව 4-5% ක් ද කතා කරයි.&lt;ref name=&quot;CIA3&quot;&gt;{{cite web |author=Central Intelligence Agency |author-link=CIA |year=2009 |title=Namibia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/ |access-date=23 January 2010 |work=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; පෘතුගීසි භාෂාව කතා කරන ඇන්ගෝලාවට ඇති භූගෝලීය සමීපත්වය පෘතුගීසි කථිකයන්ගේ සාපේක්ෂ ඉහළ සංඛ්‍යාව පැහැදිලි කරයි; 2011 දී මේවා 100,000 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.namibian.com.na/83964/archive-read/Portuguese-to-be-introduced-in-schools|title=Portuguese to be introduced in schools|last=Sasman|first=Catherine|date=15 August 2011|newspaper=[[The Namibian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222082932/http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=85817&amp;no_cache=1|archive-date=22 December 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== සෞඛ්‍ය ===
උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව 2017 වසරේ අවුරුදු 64ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත - ලොව අඩුම ඒවා අතර වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Life Expectancy ranks |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Namibia&amp;countryCode=wa&amp;regionCode=afr&amp;rank=210#wa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523043802/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Namibia&amp;countryCode=wa&amp;regionCode=afr&amp;rank=210#wa |archive-date=23 May 2020 |access-date=26 August 2017 |work=The World Factbook}}&lt;/ref&gt;

2012 දී&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 October 2012 |title=Namibia: Health Extension Programme Will Bridge Gaps Â? Unicef |url=http://allafrica.com/stories/201210160334.html |access-date=26 August 2017 |website=AllAfrica.com}}&lt;/ref&gt; ප්‍රථමාධාර, රෝග නිවාරණය සඳහා සෞඛ්‍ය ප්‍රවර්ධනය, පෝෂණ තක්සේරුව සහ උපදේශනය, ජල සනීපාරක්ෂාව සහ සනීපාරක්ෂාව ඇතුළු ප්‍රජා සෞඛ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් සඳහා මාස හයක කාලයක් පුහුණු කරන ලද සෞඛ්‍ය ව්‍යාප්ති සේවකයන් 4,800කගේ මුළු සීමාවෙන් 1,800ක් (2015) 2012 දී නැමීබියාව ජාතික සෞඛ්‍ය ව්‍යාප්ති වැඩසටහනක් දියත් කළේය. භාවිතයන්, HIV පරීක්ෂණ සහ ප්‍රජා-පාදක ප්‍රතිවෛරස් ප්‍රතිකාර.&lt;ref&gt;{{cite web |date=7 August 2015 |title=Going the extra mile to deliver health care |url=https://www.unicef.org/namibia/Health_Worker_HIS_print.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711093332/https://www.unicef.org/namibia/Health_Worker_HIS_print.pdf |archive-date=11 July 2018 |access-date=11 July 2018 |publisher=unicef}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාව බෝ නොවන රෝග බරකට මුහුණ දී සිටී. ජනගහන හා සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණය (2013) අධි රුධිර පීඩනය, අධි රුධිර පීඩනය, දියවැඩියාව සහ තරබාරුකම පිළිබඳ සොයාගැනීම් සාරාංශ කරයි:

* වයස අවුරුදු 35-64 අතර සුදුසුකම් ලත් වගඋත්තරකරුවන් අතර, කාන්තාවන් 10 දෙනෙකුගෙන් 4 දෙනෙකුට වඩා (සියයට 44) සහ පිරිමින් (සියයට 45) රුධිර පීඩනය ඉහළ ගොස් ඇති අතර හෝ දැනට ඔවුන්ගේ රුධිර පීඩනය අඩු කිරීමට ඖෂධ ලබා ගනී.
* කාන්තාවන්ගෙන් සියයට හතළිස් නවයක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 61ක් තම රුධිර පීඩනය ඉහළ ගොස් ඇති බව නොදැන සිටිති.
* අධි රුධිර පීඩනය ඇති කාන්තාවන්ගෙන් සියයට හතළිස් තුනක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 34 ක් ඔවුන්ගේ තත්වය සඳහා ඖෂධ ලබා ගනී.
* අධි රුධිර පීඩනය ඇති කාන්තාවන්ගෙන් සියයට 29 ක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 20 ක් පමණක් ඖෂධ ලබා ගන්නා අතර ඔවුන්ගේ රුධිර පීඩනය පාලනය කර ඇත.
* කාන්තාවන්ගෙන් සියයට හයක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 7ක් දියවැඩියා රෝගීන්; එනම්, ඔවුන් නිරාහාර ප්ලාස්මා ග්ලූකෝස් අගයන් ඉහළ නංවා හෝ ඔවුන් දියවැඩියා ඖෂධ ලබා ගන්නා බව වාර්තා කරයි. කාන්තාවන්ගෙන් අතිරේක සියයට 7 ක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 6 ක් පූර්ව දියවැඩියා වේ.
* දියවැඩියාවෙන් පෙළෙන කාන්තාවන්ගෙන් සියයට 67 ක් සහ පිරිමින්ගෙන් සියයට 74 ක් රුධිර ග්ලූකෝස් මට්ටම අඩු කිරීමට ඖෂධ ලබා ගනී.
* සාමාන්‍ය ශරීර ස්කන්ධ දර්ශකයට වඩා වැඩි (25.0 හෝ ඊට වැඩි) ඇති කාන්තාවන් සහ පිරිමින්ට රුධිර පීඩනය වැඩි වීමටත්, නිරාහාර රුධිර ග්ලූකෝස් මට්ටම ඉහළ යාමටත් වැඩි ඉඩක් ඇත.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{citation-attribution|{{cite web |title=Namibia Demographic and Health Survey 2013 |url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR298/FR298.pdf |publisher=Ministry of Health and Social Services |date=September 2014 |access-date=16 February 2022}}}}&lt;/ref&gt;

[[File:AIDS_and_HIV_prevalence_2008.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AIDS_and_HIV_prevalence_2008.svg|thumb|2011 වන විට තරුණ වැඩිහිටියන් (15-49) අතර HIV හි ඇස්තමේන්තුගත ප්‍රතිශතය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=AIDSinfo |url=http://www.unaids.org/en/dataanalysis/datatools/aidsinfo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305203900/http://www.unaids.org/en/dataanalysis/datatools/aidsinfo/ |archive-date=5 March 2013 |access-date=4 March 2013 |website=UNAIDS}}&lt;/ref&gt;{{Col-begin}}
{{Col-break}}
{{legend|#b00000|&lt;small&gt;15–50&lt;/small&gt;}}
{{col-end}}]]
HIV ප්‍රතිකාර සේවා පුළුල් කිරීම සඳහා සෞඛ්‍ය හා සමාජ සේවා අමාත්‍යාංශය විසින් සැලකිය යුතු ජයග්‍රහණ ලබාගෙන තිබියදීත්, HIV වසංගතය නැමීබියාවේ මහජන සෞඛ්‍ය ගැටලුවක් ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite conference|title=Together We Are Ending AIDS in Namibia|url=http://www.namaidscon.net/media/downloads/downloads/speeches/aids_conference_rapporteur.pdf|conference=Namibia AIDS Conference 2016: 28 to 30 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116155355/http://www.namaidscon.net/media/downloads/downloads/speeches/aids_conference_rapporteur.pdf|archive-date=16 January 2017|access-date=15 January 2017|url-status=dead|archivedate=16 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170116155355/http://www.namaidscon.net/media/downloads/downloads/speeches/aids_conference_rapporteur.pdf}}&lt;/ref&gt; 2001 දී, HIV/AIDS සමඟ ජීවත් වූ පුද්ගලයන් 210,000 ක් ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, 2003 දී ඇස්තමේන්තුගත මරණ සංඛ්‍යාව 16,000 කි. 2011 UNAIDS වාර්තාවට අනුව, නැමීබියාවේ වසංගතය &quot;සමත් වෙමින් පවතින බව පෙනේ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Aidsinafrica.net |url=http://www.aidsinafrica.net/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919200353/http://aidsinafrica.net/ |archive-date=19 September 2017 |access-date=26 August 2017 |publisher=Aidsinafrica.net}}&lt;/ref&gt; HIV/AIDS වසංගතය වැඩ කරන වයස්ගත ජනගහනය අඩු කර ඇති බැවින්, අනාථ දරුවන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩි වී ඇත. මෙම අනාථ දරුවන් සඳහා අධ්‍යාපනය, ආහාර, නවාතැන් සහ ඇඳුම් පැළඳුම් ලබා දීම රජයට භාරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Aidsinafrica.net |url=http://www.aidsinafrica.net/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919200353/http://aidsinafrica.net/ |archive-date=19 September 2017 |access-date=26 August 2017 |publisher=Aidsinafrica.net}}&lt;/ref&gt; HIV ජෛව සලකුණු සහිත ජනවිකාස සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණයක් 2013 දී අවසන් කරන ලද අතර ගෝලීය ජනවිකාස සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණ (DHS) වැඩසටහනේ කොටසක් ලෙස නැමීබියාවේ පවත්වන ලද හතරවන විස්තීර්ණ, ජාතික මට්ටමේ ජනගහනය සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණය ලෙස සේවය කරන ලදී. HIV වසංගතයට සම්බන්ධ වැදගත් ලක්ෂණ DHS විසින් නිරීක්ෂණය කරන ලදී:

* සමස්තයක් වශයෙන්, වයස අවුරුදු 15-49 පිරිමින්ගෙන් සියයට 26 ක් සහ වයස අවුරුදු 50-64 න් සියයට 32 ක් චර්මච්ඡේදනය කර ඇත. වයස අවුරුදු 15-49 පිරිමින් සඳහා HIV පැතිරීම චර්මච්ඡේදනය නොකළ (සියයට 11.9) චර්මච්ඡේදනය වූ (සියයට 8.0) වඩා අඩුය. චර්මච්ඡේදනය නොකළ පිරිමින්ට වඩා චර්මච්ඡේදනය වූවන් අතර අඩු HIV පැතිරීමේ රටාව බොහෝ පසුබිම් ලක්ෂණ හරහා නිරීක්ෂණය කෙරේ. සෑම වයස් කාණ්ඩයක් සඳහාම, චර්මච්ඡේදනය නොකළ පිරිමින්ට වඩා HIV ව්‍යාප්තිය අඩුය; වයස අවුරුදු 35-39 සහ 45-49 (ප්‍රතිශත ලකුණු 11.7 බැගින්) පිරිමින් සඳහා මෙම වෙනස විශේෂයෙන් ප්‍රකාශ වේ. චර්මච්ඡේදනය නොකළ සහ චර්මච්ඡේදනය නොකළ පිරිමින් අතර HIV පැතිරීමේ වෙනස ග්‍රාමීය පිරිමින්ට වඩා නාගරික මිනිසුන් අතර විශාලය (ප්‍රතිශත ලකුණු 5.2 සහ ප්‍රතිශත ලකුණු 2.1).
* වයස අවුරුදු 15-49 අතර ප්‍රතිචාර දැක්වූවන් අතර HIV ව්‍යාප්තිය කාන්තාවන් සඳහා සියයට 16.9 ක් සහ පිරිමින් සඳහා සියයට 10.9 කි. වයස අවුරුදු 50-64 අතර කාන්තාවන් සහ පිරිමින් අතර HIV පැතිරීමේ අනුපාතය සමාන වේ (පිළිවෙලින් සියයට 16.7 සහ සියයට 16.0).
* HIV ව්‍යාප්තිය කාන්තාවන් සහ පිරිමින් සඳහා වයස අවුරුදු 35-39 අතර (පිළිවෙලින් සියයට 30.9 සහ සියයට 22.6) ඉහළ යයි. වයස අවුරුදු 15-24 (කාන්තාවන් සඳහා සියයට 2.5-6.4 සහ පිරිමින් සඳහා සියයට 2.0-3.4) ප්‍රතිචාර දැක්වූවන් අතර එය අඩුම වේ.
* වයස අවුරුදු 15-49 අතර ප්‍රතිචාර දැක්වූවන් අතර, HIV ව්‍යාප්තිය වැඩිම කාන්තාවන් සහ පිරිමින් සඳහා සැම්බේසි (පිළිවෙලින් සියයට 30.9 සහ සියයට 15.9) වන අතර ඔමාහේකේ හි කාන්තාවන් (සියයට 6.9) සහ ඔහන්ග්වේනා හි පිරිමින් සඳහා (සියයට 6.6).
* 2013 NDHS හි HIV සඳහා පරීක්ෂා කරන ලද සහජීවන ජෝඩු 1,007 න් සියයට 76.4 ක් තුළ, හවුල්කරුවන් දෙදෙනාම HIV සෘණාත්මක විය; ජෝඩුවලින් සියයට 10.1ක් තුළ, හවුල්කරුවන් දෙදෙනාම එච්.අයි.වී. සහ ජෝඩු වලින් සියයට 13.5 ක් අසමගි විය (එනම් එක් සහකරුවෙකු HIV ආසාදනය වී ඇති අතර අනෙකා එසේ නොවීය).&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{citation-attribution|{{cite web |title=Namibia Demographic and Health Survey 2013 |url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR298/FR298.pdf |publisher=Ministry of Health and Social Services |date=September 2014 |access-date=16 February 2022}}}}&lt;/ref&gt;

2015 වන විට සෞඛ්‍ය හා සමාජ සේවා අමාත්‍යංශය සහ යූඑන්අයිටන් තරගාවලියේ මිල දී නොගත් ප්‍රගති වාර්තාවක් නිෂ්පාදනය කරන ලද 15-49 සිට අවුරුදු 13-49 ක් [12.2-14.5%] සහ 210,000 [200,000-2-2-230,000] HIV සමග ජීවත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=HIV and AIDS estimates (2015) |url=http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/namibia |access-date=26 August 2017 |website=Unaids.org}}&lt;/ref&gt;

මැලේරියා ප්‍රශ්නය ඒඩ්ස් වසංගතය නිසා උග්‍ර වී ඇති බව පෙනේ. නැමීබියාවේ එච්.අයි.වී ආසාදනය වී ඇත්නම් මැලේරියාව වැළඳීමේ අවදානම 14.5% කින් වැඩි බව පර්යේෂණවලින් හෙළි වී තිබේ. සමගාමී HIV ආසාදනයක් සමඟ මැලේරියාවෙන් මිය යාමේ අවදානම ද ආසන්න වශයෙන් 50% කින් වැඩි වේ. 2002 දී රටේ සිටියේ වෛද්‍යවරුන් 598ක් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=WHO Country Offices in the WHO African Region |url=http://www.afro.who.int/home/countries/fact_sheets/namibia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107105806/http://www.afro.who.int/home/countries/fact_sheets/namibia.pdf |archive-date=7 January 2010 |access-date=26 June 2010 |publisher=Afro.who.int}}&lt;/ref&gt;

== සංස්කෘතිය ==
නැමීබියානු සංස්කෘතිය ඔවුන්ගේ බැඳී ඇති ඉතිහාසය සහ පවුල් ජාතිකත්වය නිසා දකුණු අප්‍රිකානු සංස්කෘතියට සමාන වේ. නැමීබියානුවන් කිහිප දෙනෙක් ස්ථිරවම වෙනත් රටවල පදිංචි වීමට කැමැත්ත පළ කරති; ඔවුන් තම මව්බිමේ ආරක්ෂාවට වැඩි කැමැත්තක් දක්වයි, ශක්තිමත් ජාතික අනන්‍යතාවයක් ඇත, සහ හොඳින් සැපයෙන සිල්ලර අංශයක් භුක්ති විඳිති.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Namibia|date=2023-11-06|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|language=en|access-date=2023-11-13|archive-date=2021-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110010829/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia}}&lt;/ref&gt; නැමීබියානුවන් සාමාන්‍යයෙන් ඉතා සමාජශීලි වන අතර ඒක පුද්ගල මත්පැන් පරිභෝජන අනුපාතිකය අතර ස්ථාවරව සිටින අතර ඒක පුද්ගල බියර් පරිභෝජනය සම්බන්ධයෙන් අප්‍රිකාවේ පළමු ස්ථානයට පත්ව ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=https://twitter.com/AfricaFactsZone/status/1620090285186510852?lang=en |url=https://twitter.com/AfricaFactsZone/status/1620090285186510852?lang=en |access-date=2023-11-13 |website=X (formerly Twitter) |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ක්‍රීඩාව ===
[[File:Toutrek.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Toutrek.jpg|thumb|නැමීබියාවේ අප්‍රිකානර් දරුවන්]]
නැමීබියාවේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාව වන්නේ සංගම් පාපන්දු ය. නැමීබියා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම 1998, 2008, 2019, සහ 2023 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලාන තරඟාවලිය සඳහා සුදුසුකම් ලැබූ නමුත් තවමත් ලෝක කුසලානය සඳහා සුදුසුකම් ලබා නොමැත. සමහර කැපී පෙනෙන ක්‍රීඩකයින් අතර ඩර්බි ප්‍රාන්තයේ දකුණත්-පසුපසැති රයන් නයම්බේ, මාමෙලෝඩි සන්ඩවුන්ස් ඉදිරිපෙළ පීටර් ෂලුලීල් සහ විශ්‍රාමික පාපන්දු ක්‍රීඩක කොලින් බෙන්ජමින් ඇතුළත් වේ.

වඩාත්ම සාර්ථක ජාතික කණ්ඩායම වන්නේ නැමීබියානු රග්බි කණ්ඩායම වන අතර, පසුගිය ලෝක කුසලාන තරඟ හතකට සහභාගී වී ඇත. නැමීබියාව 1999, 2003, 2007, 2011, 2015, 2019 සහ වඩාත්ම මෑත කාලීන 2023 රග්බි ලෝක කුසලානයට සහභාගී විය. නැමීබියාවේ ක්‍රිකට් ද ජනප්‍රියයි, ජාතික කණ්ඩායම 2003 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය, 2021 ICC T20 ලෝක කුසලානය සහ 2022 ICC පිරිමි T20 ලෝක කුසලානය සඳහා සුදුසුකම් ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wiese, Erasmus the heroes as Namibia qualify for the Super 12s |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2021-22-1267897/ireland-vs-namibia-11th-match-first-round-group-a-1273722/match-report |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 2017 දෙසැම්බර් මාසයේදී නැමීබියා ක්‍රිකට් පළමු වරට දකුණු අප්‍රිකාවේ (CSA) පළාත් එක්දින අභියෝගයේ අවසන් මහා තරගයට පිවිසියේය.&lt;ref name=&quot;NCYR2&quot;&gt;{{cite web |author=Helge Schütz |date=19 December 2017 |title=Namibia Cricket Year Review |url=https://www.namibian.com.na/62702/read/Namibia-Cricket-Year-Review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051115/https://www.namibian.com.na/62702/read/Namibia-Cricket-Year-Review |archive-date=22 December 2017}}&lt;/ref&gt; 2018 පෙබරවාරි මාසයේදී නැමීබියාව ICC ලෝක ක්‍රිකට් ලීග් 2 කොටස නැමීබියාව, කෙන්යාව, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, නේපාලය, කැනඩාව සහ ඕමානය සමඟ සිම්බාබ්වේ හි පැවති අවසන් ICC ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන සුදුසුකම් ලැබීමේ ස්ථාන දෙක සඳහා තරඟ වැදුණි. නැමීබියාව 2021 ICC T20 ලෝක කුසලානයේ සුදුසුකම් ලැබීමේ තරඟ සඳහාද සුදුසුකම් ලබා සුපිරි 12 සමාජයට ඇතුලත් විය.&lt;ref name=&quot;NCYR&quot;&gt;{{cite web |author=Helge Schütz |date=19 December 2017 |title=Namibia Cricket Year Review |url=https://www.namibian.com.na/62702/read/Namibia-Cricket-Year-Review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051115/https://www.namibian.com.na/62702/read/Namibia-Cricket-Year-Review |archive-date=22 December 2017}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ මලල ක්‍රීඩකයා වන්නේ මීටර් 100 සහ 200 ඉසව්වල කෙටි දුර ධාවන ශූර ෆ්‍රැන්කි ෆ්‍රෙඩ්රික්ස් ය. ඔහු ඔලිම්පික් රිදී පදක්කම් හතරක් (1992, 1996) දිනාගත් අතර ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතා කිහිපයකින් පදක්කම් ද ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IAAF World Championships in Athletics |url=http://www.gbrathletics.com/ic/wc.htm |access-date=26 February 2019 |website=www.gbrathletics.com}}&lt;/ref&gt; ගොල්ෆ් ක්‍රීඩක ට්‍රෙවර් ඩොඩ්ස් 1998 දී ග්‍රේටර් ග්‍රීන්ස්බෝරෝ විවෘත ටෙනිස් තරඟාවලිය ජයග්‍රහණය කළේය,{{citation needed|date=April 2018}} එය ඔහුගේ වෘත්තීය දිවියේ තරඟාවලි 15 න් එකකි. ඔහු 1998 දී 78 වැනි ලෝක ශ්‍රේණිගත කිරීම ලබා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dan Craven |url=https://firstcycling.com/rider.php?r=2421&amp;y=2016 |access-date=20 June 2022 |website=FirstCycling.com}}&lt;/ref&gt; බොක්සිං ක්‍රීඩක ජූලියස් ඉන්ඩොංගෝ යනු සැහැල්ලු වෙල්ටර් බර කොටසේ ඒකාබද්ධ WBA, IBF සහ IBO ලෝක ශූරයාය. නැමීබියාවේ තවත් ප්‍රසිද්ධ මලල ක්‍රීඩකයෙක් වන්නේ හිටපු වෘත්තීය රග්බි ක්‍රීඩක ජැක් බර්ගර් ය. බර්ගර් යුරෝපයේ සරසන්ස් සහ ඕරිලැක් වෙනුවෙන් ක්‍රීඩා කළ අතර ජාතික කණ්ඩායම සඳහා තරඟ 41ක් ලබා ගත්තේය.

=== මාධ්‍ය ===
අසල්වැසි රටවලට සාපේක්ෂව නැමීබියාවට විශාල මාධ්‍ය නිදහසක් ඇත. පසුගිය වසර කිහිපය තුළ, රට සාමාන්‍යයෙන් දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන්ගේ මාධ්‍ය නිදහස දර්ශකයේ ඉහළ කාර්තුවේ ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර, 2010 දී 21 වන ස්ථානයට ළඟා වූ අතර, කැනඩාව සහ හොඳම ස්ථානගත අප්‍රිකානු රට සමඟ සමාන විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Press Freedom Index 2010 |url=http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124050702/http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010%2C1034.html |archive-date=24 November 2010 |access-date=12 December 2012 |publisher=Reporters Without Borders}}&lt;/ref&gt; අප්‍රිකානු මාධ්‍ය බැරෝමීටරය ද ඒ හා සමාන ධනාත්මක ප්‍රතිඵල පෙන්වයි. කෙසේ වෙතත්, අනෙකුත් රටවල මෙන්ම, නැමීබියාවේ මාධ්‍ය කෙරෙහි රාජ්‍ය සහ ආර්ථිකයේ නියෝජිතයින්ගේ සඳහන් කළ හැකි බලපෑම තවමත් පවතී.&lt;ref name=&quot;Rothe&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt; 2009 දී, නැමීබියාව මාධ්‍ය නිදහස දර්ශකයේ 36 වන ස්ථානය දක්වා පහත වැටුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Press Freedom Index 2009 |url=http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&amp;id_rubrique=1001 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128213104/http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&amp;id_rubrique=1001 |archive-date=28 January 2012 |access-date=26 August 2017 |publisher=Reporters Without Borders}}&lt;/ref&gt; 2013 දී, එය 19 වන,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Press Freedom Index 2013 |url=http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&amp;id_rubrique=1054 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727023534/http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&amp;id_rubrique=1054 |archive-date=27 July 2014 |access-date=24 June 2013}}&lt;/ref&gt; 2014 දී 22 වන&lt;ref&gt;{{cite web |title=World Press Freedom Index |url=https://rsf.org/en/ranking/2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140214120404/http://rsf.org/index2014/en-index2014.php |archive-date=14 February 2014 |access-date=25 April 2015 |publisher=Reporters Without Borders}}&lt;/ref&gt; සහ 2019 දී 23 වන,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 November 2020 |title=Namibia: Real freedom but frequent threats &amp;#124; Reporters without borders |url=https://rsf.org/en/namibia |website=RSF}}&lt;/ref&gt; එයින් අදහස් වන්නේ එය දැනට මාධ්‍ය නිදහස අනුව ඉහළම ශ්‍රේණිගත අප්‍රිකානු රට බවයි.

නැමීබියාවේ ජනගහනය තරමක් කුඩා වුවද, රටෙහි විවිධ මාධ්‍ය තේරීමක් ඇත; රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථාන දෙකක්, ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන 19ක් (ප්‍රජා මධ්‍යස්ථාන ගණන් නොගෙන), දිනපතා පුවත්පත් 5ක්, සතිපතා කිහිපයක් සහ විශේෂ ප්‍රකාශන ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ අවධානය සඳහා තරඟ කරයි. මීට අමතරව, සඳහන් කළ හැකි විදේශ මාධ්‍ය ප්‍රමාණයක්, විශේෂයෙන්ම දකුණු අප්‍රිකානු, ලබා ගත හැකිය. සබැඳි මාධ්‍ය බොහෝ විට මුද්‍රිත ප්‍රකාශන අන්තර්ගතය මත පදනම් වේ. නැමීබියාවට NAMPA නමින් රජයට අයත් පුවත්පත් ආයතනයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;Rothe2&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt; සමස්තයක් ලෙස ඇ. මාධ්‍යවේදීන් 300ක් රට තුළ සේවය කරයි.&lt;ref name=&quot;jobs&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.namibian.com.na/74849/read/40-journalists-lose-jobs-since-2016|title=40 journalists lose jobs since 2016|last1=Kahiurika|first1=Ndanki|date=22 January 2019|newspaper=[[The Namibian]]|access-date=22 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190122145012/https://www.namibian.com.na/74849/read/40-journalists-lose-jobs-since-2016|archive-date=22 January 2019|last2=Ngutjinazo|first2=Okeri|page=6|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ පළමු පුවත්පත වූයේ 1898 ආරම්භ කරන ලද ජර්මානු භාෂාවෙන් වින්ඩ්‍හෝකර් ඇන්සෙයිගර් ය. ජර්මානු පාලන සමයේදී පුවත්පත් ප්‍රධාන වශයෙන් පිළිබිඹු කළේ ජීවමාන යථාර්ථය සහ සුදු ජර්මානු කතා කරන සුළුතරයේ මතයයි. කළු බහුතරය නොසලකා හරින ලද හෝ තර්ජනයක් ලෙස නිරූපණය කරන ලදී. දකුණු අප්‍රිකානු පාලන සමයේදී, නිරිතදිග අප්‍රිකානු මාධ්‍ය පද්ධතියට ප්‍රිටෝරියා රජයේ සඳහන් කළ හැකි බලපෑමත් සමඟ සුදු පක්ෂග්‍රාහීත්වය දිගටම පැවතුනි. ස්වාධීන පුවත්පත් පවතින ක්‍රමයට තර්ජනයක් ලෙස සලකනු ලැබූ අතර විවේචනාත්මක මාධ්‍යවේදීන්ට නිතර තර්ජන එල්ල විය.&lt;ref name=&quot;Rothe3&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;von Nahmen, Carsten (2001): Deutschsprachige Medien in Namibia&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Links&quot;&gt;Links, Frederico (2006): ''We write what we like: The role of independent print media and independent reporting in Namibia''&lt;/ref&gt;

වර්තමාන දිනපතා පුවත්පත් නම් පුද්ගලික ප්‍රකාශන වන The Namibian (ඉංග්‍රීසි සහ අනෙකුත් භාෂා), Die Republikein (අෆ්‍රිකාන්ස්), Allgemeine Zeitung (ජර්මන්) සහ Namibian Sun (ඉංග්‍රීසි) මෙන්ම රජය සතු New Era (ප්‍රධාන වශයෙන් ඉංග්‍රීසි) වේ. භාරයකට හිමි විශාලතම පුවත්පත වන The Namibian හැර අනෙකුත් සඳහන් කරන ලද පුද්ගලික පුවත්පත් Democratic Media Holdings හි කොටසකි.&lt;ref name=&quot;Rothe5&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt; අනෙකුත් සඳහන් කළ හැකි පුවත්පත් වන්නේ TrustCo සතු Tabloid Informanté, සතිපතා Windhoek Observer, සතිපතා Namibia Economist, මෙන්ම කලාපීය Namib Times. කාලීන සිදුවීම් සඟරාවලට Insight Namibia, Vision2030 Focus සඟරාව{{citation needed|date=July 2015}} සහ Prime FOCUS ඇතුළත් වේ. Sister Namibia සඟරාව නැමීබියාවේ දීර්ඝතම NGO සඟරාව ලෙස කැපී පෙනෙන අතර Namibia Sport එකම ජාතික ක්‍රීඩා සඟරාව වේ. තවද, මුද්‍රණ වෙළඳපොල පක්ෂ ප්‍රකාශන, ශිෂ්‍ය පුවත්පත් සහ PR ප්‍රකාශන සමඟ අනුපූරක වේ.&lt;ref name=&quot;Rothe4&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt;

ගුවන් විදුලිය 1969 දී ද, රූපවාහිනිය 1981 දී ද හඳුන්වා දෙන ලදී. අද විකාශන අංශය ආධිපත්‍යය දරන්නේ රාජ්‍ය නැමීබියානු විකාශන සංස්ථාව (NBC) විසිනි. මහජන විකාශකය විසින් රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානයක් මෙන්ම ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් &quot;ජාතික ගුවන් විදුලියක්&quot; සහ දේශීයව කතා කරන භාෂාවලින් භාෂා නවයක් ද පිරිනමයි. Radio Omulunga (ඔෂිවම්බෝ) සහ Kosmos 94.1 (අෆ්‍රිකාන්ස්) හැර රටෙහි ඇති පුද්ගලික ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන නවය ප්‍රධාන වශයෙන් ඉංග්‍රීසි භාෂා නාලිකා වේ. පුද්ගලිකව පවත්වාගෙන ගිය One Africa TV 2000 ගණන්වල සිට NBC සමඟ තරඟ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Rothe6&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oneafricabackground&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100928202233/http://www.oneafrica.tv/node/2 One Africa Television]. oneafrica.tv. 25 May 2010&lt;/ref&gt;

නැමීබියාවේ මාධ්‍ය සහ මාධ්‍යවේදීන් දකුණු අප්‍රිකාවේ මාධ්‍ය ආයතනයේ නැමීබියානු පරිච්ඡේදය සහ නැමීබියාවේ කර්තෘ සංසදය නියෝජනය කරයි. රාජ්‍ය පාලිත මාධ්‍ය සභාවක් වැළැක්වීම සඳහා 2009 දී ස්වාධීන මාධ්‍ය ඔම්බුඩ්ස්මන්වරයෙකු පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Rothe7&quot;&gt;Rothe, Andreas (2010): Media System and News Selection in Namibia. p. 14–96&lt;/ref&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
* [[හිම්බා ජනතාව]]

== යොමු කිරීම් ==
{{Reflist|30em|refs=
&lt;ref name=Adhikari&gt;{{cite journal|author=Adhikari, Mohamed |title='Streams of Blood And Streams of Money': New Perspectives on the Annihilation of the Herero and Nama Peoples of Namibia, 1904–1908|journal=Kronos|jstor=41056613|year= 2008 |volume=34|pages=303–320}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=aqmap&gt;{{cite journal|vauthors=MacDonald AM, Bonsor HC, Dochartaigh BÉ, Taylor RG |doi=10.1088/1748-9326/7/2/024009|title=Quantitative maps of groundwater resources in Africa|journal=Environ. Res. Lett. |volume=7 |page=024009|year=2012|issue=2}}&lt;/ref&gt;  &lt;!-- &lt;ref name=Gerwarth&gt;{{cite journal|author=Gerwarth, Robert |title=L'Antichambre de l'Holocauste? A propos du Debat sur les Violences Coloniales et la Guerre d'Extermination Nazie|journal=Vingtième Siècle|year= 2008 |volume=99|pages=143–159 |jstor=20475396|doi=10.3917/ving.099.0143|last2=Malinowski|first2=Stephan|issue=3}} says most scholars think it did not influence the Nazis.&lt;/ref&gt;--&gt;  &lt;ref name=Humavindu&gt;{{cite journal|author=Humavindu, Michael N., Barnes, Jonothan I|title= Trophy Hunting in the Namibian Economy: An Assessment. Environmental Economics Unit, Directorate of Environmental Affairs, Ministry of Environment and Tourism, Namibia|journal= South African Journal of Wildlife Research |volume=33|issue=2|pages= 65–70 |date=October 2003}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=Korenromp&gt;{{cite journal|pmid=16229771|author=Korenromp, E.L., Williams, B.G., de Vlas, S.J., Gouws, E., Gilks, C.F., Ghys, P.D., Nahlen, B.L. |year=2005|title=Malaria Attributable to the HIV-1 Epidemic, Sub-Saharan Africa|journal= Emerging Infectious Diseases|volume= 11|issue= 9|pages= 1410–1419|doi=10.3201/eid1109.050337|pmc=3310631}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=Lange&gt;{{cite journal|doi=10.1007/s10640-004-4045-z|author=Lange, Glenn-marie|title= Wealth, Natural Capital, and Sustainable Development: Contrasting Examples from Botswana and Namibia|journal= Environmental &amp; Resource Economics|year=2004|volume=29 |issue =3|pages=257–83}} &lt;/ref&gt;  &lt;ref name=Madley&gt;{{cite journal|author=Madley, Benjamin |title=From Africa to Auschwitz: How German South West Africa Incubated Ideas and Methods Adopted and Developed by the Nazis in Eastern Europe|journal=European History Quarterly|year=2005 |volume=35|issue=3|pages=429–464|doi=10.1177/0265691405054218}} says it influenced Nazis.&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=Sparks&gt;{{cite journal|url=http://afraf.oxfordjournals.org/cgi/pdf_extract/83/333/477 |title=Namibia's Coastal and Marine Development Potential |volume=83 |issue=333|page=477 |journal=African Affairs|last=Sparks|first=Donald L.}} &lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;Stefanova&quot;&gt;Stefanova, Kristina (August 2005).  [https://web.archive.org/web/20080110052258/http://usinfo.state.gov/journals/ites/0805/ijee/stefanova.htm Protecting Namibia’s Natural Resources]. usinfo.state.gov&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;UNEP&quot;&gt;[http://www.wri.org/publication/content/7600 Nature in Local Hands: The Case for Namibia's Conservancies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113190527/http://www.wri.org/publication/content/7600 |date=2012-11-13 }}.&lt;/ref&gt;}}

=== මූලාශ්‍ර ===
* {{Cite book|last=Vedder|first=Heinrich|author-link=Heinrich Vedder|authorlink=Heinrich Vedder|title=Das alte Südwestafrika. Südwestafrikas Geschichte bis zum Tode Mahareros 1890|trans_title=The old South-West Africa. South-West Africa's history until Maharero's death 1890|language=German|year=1997|edition=7th|publisher=Namibia Scientific Society|location=Windhoek|isbn=0-949995-33-9|ISBN=0-949995-33-9|ref=harv}}
* {{Cite book|last=Olusoga|first=David|author-link=David Olusoga|authorlink=David Olusoga|last2=Erichsen|first2=Casper W.|author2-link=Casper W. Erichsen|title=The Kaiser’s Holocaust: Germany’s Forgotten Genocide|year=2010|publisher=Farber and Farber|location=London|isbn=978-0-571-23142-3|ISBN=978-0-571-23142-3|ref=harv}}  

== බාහිර යොමු ==
* {{CIA World Factbook link|wa|Namibia}}
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/namibia.htm Namibia] from ''UCB Libraries GovPubs''
* {{Dmoz|Regional/Africa/Namibia}}DMOZ{{Wikiatlas|Namibia}}
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=NA Key Development Forecasts for Namibia] from International Futures

* [http://www.grnnet.gov.na Republic of Namibia]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121204101417/http://www.grnnet.gov.na/ |date=2012-12-04 }} Government Portal
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-n/namibia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210072855/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-n/namibia.html |date=2008-12-10 }}

* [http://www.polytechnic.edu.na Polytechnic of Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228194338/http://www.polytechnic.edu.na/ |date=2009-02-28 }}

* [http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/namibia/snapshot.aspx Namibia Corruption Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140220022104/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/namibia/snapshot.aspx |date=2014-02-20 }} from the Business Anti-Corruption Portal

* {{Wikivoyage-inline|Namibia}}
* [http://www.etoshanationalpark.org/ Etosha National Park]
* [http://www.sossusvlei.org/ Sossusvlei]

* [http://knbsz.gov.hu/hu/letoltes/szsz/2013_1_spec.pdf UN peacekeeping in Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217203716/http://knbsz.gov.hu/hu/letoltes/szsz/2013_1_spec.pdf |date=2014-12-17 }}
{{සැකිල්ල:අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:නැමීබියාව| ]]
[[Category:Southern African countries]]
[[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකානු සංගමයේ සාමාජික රාජ්‍ය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි භාෂාව, නිල භාෂාවක් ලෙස භාවිතා වන රටවල් සහ භූමි ප්‍රදේශ]]
[[ප්‍රවර්ගය:පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ සාමාජික රාජ්‍යයෝ]]
[[Category:States and territories established in 1990]]
[[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]]
[[Category:Republics in the Commonwealth of Nations]]
[[Category:Former German colonies]]
[[Category:1990 establishments in Africa]]
[[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]]</text>
      <sha1>9z6ryry8tk8prpe9dtsnkudqj6qnim7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජෝසුන්හි තේජෝ රජ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69743</id>
    <revision>
      <id>794374</id>
      <parentid>653602</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64752" sha1="seelsv2ioxpmgagxeb29h8kk3up92qi" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව රාජකීයයා
| name           = යි සොං-ග්යේ&lt;br /&gt;යි දන්
| title          = 
| image          = Portrait of King Taejo of Joseon.jpg
| caption        = ජොසොන්හි තේජෝ රජුගේ ආලේඛය සිතුවමක්
| succession     = [[කොරියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව|ජොසොන්හි රජ]]
| reign          = 1392 අගෝස්තු 5 – 1398 ඔක්තෝබර් 14
| coronation     = 1392 අගෝස්තු 5
| predecessor    = ''රාජවංශය පිහිටුවීම''&lt;br /&gt;[[ගෝර්යෝ|ගෝර්යෝවේ]] රජු ලෙස [[ගෝර්යෝහි ගොංග්යැං|ගොංග්යැං]]
| successor      = [[ජෝසුන්හි ජොංජොං රජ|ජොංජොං (යි ග්යොං)]]
| succession1    = [[ජොසොන්]]හි [[ජොසොන් රාජවංශයේ ශෛලීන් සහ පදවි|හිටපු රජ]]
| reign1         = 1398 ඔක්තෝබර් 14 – 1400 නොවැම්බර් 28
| reign-type1    = භුක්තිය
| successor1     = [[ජෝසුන්හි ජොංජොං රජ|ජොංජොං (යි ග්යොං)]]
| succession2    = [[ජොසොන්]]හි [[ජොසොන් රාජවංශයේ ශෛලීන් සහ පදවි|මහා හිටපු රජ]]
| reign2         = 1400 නොවැම්බර් 28 – 1408 ජූනි 18
| reign-type2    = භුක්තිය
| successor2     = [[ජෝසුන්හි ජොංජොං රජ|ජොංජොං (යි ග්යොං)]]
| spouse         = '''[[ජොසොන් රාජවංශයේ ශෛලීන් සහ පදවි|අගබිසව]]'''
*අන්බ්යොන් හන් වංශයේ&lt;br /&gt;සින්-උයි
*ගොක්සන් කං වංශයේ&lt;br /&gt;සින්දොක්
'''[[කොරියානු රජවරුන්ගේ රාජකීය වංශවත් බිසව|රාජකීය උපබිසව]]'''
*සොං බිසව
*ජොංග්යොං ආර්යාව
*චිල්ජොම්සොන්
*ජු චන්දොක් ආර්යාව
| spouse-type    = බිසව
| issue          = [[ජිනාන් කුමරු|යි බං-වූ]], [[ජොසොන් රාජවංශයේ ශෛලීන් සහ පදවි|ජිනාන් ප්‍රධාන කුමරු]]&lt;br /&gt;[[ජෝසුන්හි ජොංජොං රජ|යි බං-ග්වා, ජොංජොං රජු]]&lt;br/&gt;[[ජෝසුන්හි තේජොං රජ|යි බං-වොන්, තේජොං රජු]]
| posthumous name= ජොසොන්හි මහා තේජෝ කංහොන් ජිඉන් ග්යේවුන් සොංමුන් ෂින්මු රජ&lt;br&gt;태조강헌지인계운성문신무대왕&lt;br&gt;太祖康獻至仁啓運聖文神武大王
| temple name    = '''තේජෝ'''
| house          = [[යි ගෘහය|ජොන්ජු යි]]
| father         = [[යි ජා-චුන්]]
| mother         = චෝයි ආර්යාව
| birth_date     = 1335 ඔක්තෝබර් 27
| birth_place    = [[හම්හ්‍යුං]], [[හම්ග්යොං]], [[ගෝර්යෝ පළාත]], [[යුවාන් රාජවංශය]]
| death_date     = 1408 ජූනි 18 (72 වියේ දී)
| death_place    = [[චංදොක් මාලිගය]]
| place of burial= [[ජොසොන් රාජවංශයේ රාජකීය සොහොන්|ගොන්වොල්ල්‍යොං]], දොංගුර්යොං සොහොන් සමූහයේ කොටසකි.
| religion       = [[බුදු දහම]]
}}
{{තොරතුරුකොටුව කොරියානු නම
|title=කොරියානු නම
|hangul=태조
|hanja=太祖
|rr=Taejo
|mr=T'aejo
|hangulborn=이성계 ''පසුව'' 이단
|hanjaborn=李成桂 ''පසුව'' 李旦
|rrborn=ඉ සොංග්යේ ''පසුව'' ඉ දන්
|mrborn=යි සෝංක්යේ ''පසුව'' යි තන්
|hangulho=송헌
|hanjaho=松軒
|rrho=සොංහොන්
|mrho=සොංහෝන්
|hangulja=중결
|hanjaja=仲潔
|rrja=ජුංග්යොල්
|mrja=චුංග්යෝල්
}}
{{කොරියානු පෙළ අඩංගුය }}

'''ජොසොන්හි තේජෝ''' (1335 ඔක්තෝබර් 27 – 1408 ජූනි 18) යනු 1392 සිට 1398 දක්වා රාජ්‍ය පාලනය කළ [[කොරියාව|කොරියාවේ]] [[ජොසොන්|ජොසොන් රාජවංශයේ]] ආරම්භක පාලකයායි. ඔහුගේ උපන් නාමය '''යි සොං-ග්යේ''' වූ අතර, පසුව එය '''යි දන්''' ලෙස වෙනස් කරගන්නා ලදී. ඔහු බලයට පත් වූයේ [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය බලයෙන් පහ කිරීමෙනි. 1897දී [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය]] ප්‍රකාශයට පත් කළ ග්වංමු අධිරාජයා වූ [[කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ ගෝජොං|ගෝජොං]] විසින් 1899දී තේජෝ රජුව මරණාපරව අධිරාජ තනතුරට ඔසවා තබන ලදී. 1910දී ජපානය විසින් කොරියාව ඈඳාගැනීමෙන් පසු ප්‍රකාශිත කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ අවසානය සනිටුහන් විය.

තේජෝගේ පියා වූ [[යි ජා-හ්යුන්]] කොරියානු සම්භවයක් ඇති මොංගෝලියානු සුළු නිලධාරියකු විය. ගෝර්යෝ හමුදාවට බැඳුණු තේජෝ ක්‍රමයෙන් නිලයෙන් උසස් වීම් ලද අතර, 1392දී සිහසුනට පත්වීමට ඔහුට හැකි විය. 1398දී ඔහුගේ පුතුන් අතර පැවති බල අරගලයේ දී ඔහුට සිහසුන අත්හැරීමට සිදු වූ අතර, 1408දී තේජෝ මියගියේ ය.

==බලයට පත්වීම සම්බන්ධ ඓතිහාසික පසුබිම==
14වන සියවස අගභාගය වන විට, 918දී [[වං ගොන්]] විසින් පිහිටවූ වසර 400ක් පැරණි ගෝර්යෝ රාජවංශය ක්‍රමයෙන් දුර්වල වන්නට වූ අතර, වර්ෂ ගණනාවක් පැවති යුද්ධය නිසා එහි පදනම බිඳවැටෙන්නට විය. සැබැවින්ම එය පැවතියේ කැඩීයමින් තිබූ [[මොංගෝලියානු අධිරාජ්‍යය|මොංගෝලියානු අධිරාජ්‍යයෙන්]] යැපෙමිනි. කොරියාවේ ස්වාධිපත්‍යය රාජසභාව තුළ නොයෙකුත් වාදවිවාදයන්ට ලක් වූ තේමාවක් විය. රාජකීය ගෘහය රාජධානිය සාධනීයව පාලනයට අපොහොසත් වූ අතර, [[මොංගෝලියානු]] [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන් රාජවංශයේ]] රාජකීය සාමාජිකයන් සමග සිදු වූ අන්තර්විවාහ හේතුවෙන් රජපෙළපත කිලිටි විය. එසේම [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශයේ නොයෙකුත් රාජකීය පවුල් අතර අමනාපකම් වර්ධනය විය. ([[යු රජ|යු රජුගේ]] මව සාමාන්‍ය කාන්තාවක වුවද, ඔහු [[ගොංමින් රජ|ගොංමින් රජුගෙන්]] පැවත එන්නකු ද යන්න පිළිබඳ සැකපහළ විය)

රාජධානිය තුළ බලවත් වංශවතුන්, සෙන්පතීන්, සහ අග්‍රාමාත්‍යවරුන් පවා රාජකීය ප්‍රසාදය දිනා ගැනීමට අරගල කළ අතර, මාලිගයේ ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට තරග වැදීම නිසා දේශපාලන පක්ෂ අතර ප්‍රබල බෙදීම් ඇති විය. [[ගෝර්යෝ රාජවංශය|ගෝර්යෝව]] කෙරෙහි ජපන් මුහුදු කොල්ලකරුවන් (''[[වොකොවු|වකෝ]]'') සහ [[කොරියාවේ රතු ජටාකරුවන්ගේ ආක්‍රමණ|රතු ජටාකරුවන්ගෙන්]] එල්ල වූ ආක්‍රමණ ප්‍රමාණය ඉහළ ගියේ ය. ප්‍රතිසංස්කරණවාදී සින්ජින් වංශවතුන් සහ ප්‍රතිපාක්ෂික ග්වොන්මුන් වංශවතුන් මාලිගයේ රාජසභාවේ මූලිකත්වය ගත් අතර, විදේශ ආක්‍රමණවලට එරෙහිව සටන් කළ සෙන්පතීන්—විශේෂයෙන්ම යි සොං-ග්යේ සහ ඔහුගේ එදිරිවාදී [[චෝයි යොං]] වැනි සෙන්පතීන්ගේ ද බලය වර්ධනය විය. හිටපු භික්ෂුවක් වූ ෂු යුවෑන්ෂෑං ([[හොංවු අධිරාජයා]]) ගේ නායකත්වය යටතේ [[මිං රාජවංශය]] නැගී ඒමත් සමග, මොංගෝලියානු හමුදා අන්තරායට ලක් විය. 1350 දශකය වන විට ගෝර්යෝව, බිඳ වැටෙමින් තිබූ මොංගෝලියානු අධිරාජ්‍යයෙන් සම්පූර්ණයෙන් නිදහස ලබා ගැනීමට සමත් විය. නමුත් ශේෂ වූ මොංගෝලියානුවන් ඊසානදිග භූමි පෙදෙස් අල්ලා ගැනීමට සමත් විය.

==යුධ වෘත්තිය==
ඉතිරි මොංගෝලියානු හමුදා අර්ධද්වීපයෙන් පලවා හරිමින් සහ ක්‍රමානුකූලව ජපන් මුහුදු කොල්ලකරුවන් නෙරපා දමමින් 1370 දශකයේ අගභාගය සහ 1380 දශකයේ මුල්කාලය වන විට යි සොං-ග්යේ සෙන්පතියා බලය සහ කීර්තිය අතින් වර්ධනය වන්නට විය. යුවාන් රාජවංශයට එරෙහිව ගොඩනැගුණු [[රතු ජටාකරුවන්]] සිය ව්‍යාපාරය කොරියානු අර්ධද්වීපය වෙත යොමු කරන විට යි ඔවුනව මෙහෙවීය. [[ෂු යුවැන්ෂෑං]]ගේ නායකත්වය යටතේ චීනයේ [[මිං රාජවංශය]] නැගී ඒමත් සමග, ගොර්යෝ රාජසභාව පක්ෂ දෙකකට බෙදිණි: එනම් යිගේ නායකත්වය දැරූ (මිං රාජවංශයට සහාය දැක් වූ) පක්ෂය සහ ඔහුගේ සතුරා වූ [[චෝයි යොං|චෝයි සෙන්පති]]ගේ (යුවාන් රාජවංශයට සහාය දැක් වූ) පාර්ශ්වයයි.

1388දී ([[යු රජ|යු රජුගේ]] 14වන වර්ෂය) ගෝර්යෝවේ උතුරු භූමියේ සැලකිය යුතු කොටසක් නැවත භාර දෙන ලෙස ප්‍රකාශ කරමින් මිං දූතයකු පැමිණීමත් සමග, ‍චෝයි සෙන්පති අවස්ථාව ලබා ගත් අතර, ගොඩනැගෙමින් පැවති මින්-විරෝධී පසුබිම මත ඔහු [[ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය]] ආක්‍රමණය කිරීමට වාදකළේ ය. (ගෝර්යෝව පුරාතන රාජධානියක් වූ [[ගොගුර්යෝ]]හි අනුප්‍රාප්තිකයකු ලෙස පැවසිණි; එම පැරණි රාජ්‍යයට [[මැංචූරියාව]] ද අයත් බව අතීතයේ පිළිගැනිණි)

මෙම ආක්‍රමණය මෙහෙයවීමට තෝරාගැනුණේ ප්‍රතිවාදී යි සෙන්පතියායි. කෙසේනමුත් [[අම්රොක් ගඟ|අම්රොක් ගංගාවේ]] [[විහ්වා දූපත|විහ්වා දූපතේ දී]] ඔහු බැරෑරුම් තීරණයක් ගත් අතර, එය &quot;[[විහ්වා දූපතේ දී හමුදාව නැවත හැරීම]]&quot; ලෙස හඳුන්වයි. මෙය කොරියානු ඉතිහාසය වෙනස් කරලීමට සමත් විය. ඉහළ රාජ්‍ය නිලධාරීන්ගෙන්, මහජනයාගෙන් තමන්ට ලැබෙන සහාය මෙන්ම [[හොංවු අධිරාජයා]] යටතේ මිං අධිරාජ්‍යයෙන් එල්ල වන තර්ජන සැලකිල්ලට ගෙන ඔහු කැරැල්ලක් ආරම්භ කිරීමට තීරණය කළ අතර, රජයේ පාලනය සුරක්ෂිත කිරීමට [[ගේසොං]] අගනුවර වෙත ගමන් කළේ ය.

==විප්ලවය==
යි සෙන්පතියා යාලු ගංගාවේ සිට කෙළින් අගනුවර දෙසට හමුදා මෙහෙයවා, රජුට පක්ෂපාතී හමුදා (චෝයි සෙන්පති විසින් මෙහෙයවූ) පරාජය කොට, යු රජු බලයෙන් පහකළේ ය. නමුත්, ඔහු අනතුරුව සිහසුනට පත් වූයේ නැත. ඒ වෙනුවට ඔහු යු රජුගේ පුත් [[ගෝර්යෝහි චං|චං රජු]] බලයට පත්කළ අතර, පැරණි රාජ්‍ය බලය ස්ථාපිත කිරීම අසාර්ථක වූ හෙයින් යි විසින් එම දෙදෙනාවම මරාදමන ලදී. මෙකල සිහසුනට පසුපස සිටි සැබෑ බලවේගය යි සෙන්පතියා විය. ඔහු බලෙන්ම ගෝර්යෝ රාජකීය නාමයක් වූ “යෝ” නාමය හිමි කරගත් අතර, [[ගෝර්යෝහි ගොංග්යැං|ගොංග්යං]] රජුව (공양왕; 恭讓王) සිහසුනට පත්කළේ ය. රූකඩ රජෙකු මාර්ගයෙන් රාජසභාව අපහසුවෙන් පාලනය කළ යි, [[ජොං දෝ-ජොන්]] සහ [[ජෝ ජුන්]] වැනි [[සින්ජින් රදළ පන්තිය|සින්ජින් වංශවතුන්]] සමග මිත්‍ර විය. 1392දී (ගොංග්යං රජුගේ 4වන වර්ෂය) ගොංග්යං රජුව සිහසුනෙන් නෙරපා [[වොන්ජු]] (පසුව මෙහී දී ඔහු සහ ඔහුගේ පවුල රහසේම මරාදමන ලදී) වෙත පිටුවහල් කොට, යි සිහසුනට පත් විය.‍ මෙලෙසින් වසර 475ක පාලනයෙන් පසු ගෝර්යෝ රාජවංශය අවසන් විය.

1392දී ගෝර්යෝ රාජවංශයේ බිඳ වැටීමත් සමග, තේජෝගේ පස්වන පුත්‍රයා වූ [[යි බං-වොන්]] (පසුව [[ජෝසුන්හි තේජොං රජ|තේජොං රජු]]) විසින් ප්‍රකට විද්වතකු, කවියකු සහ දේශපාලඥයකු වූ [[ජොං මොං-ජු]] ‍හට සාදයක් පැවැත්වී ය. පැරණි රාජවංශයේ ප්‍රබල හිතවතකු වූ සහ යිගේ සිහසුනට පත්වීමේ ප්‍රකාශයට විරුද්ධ වූ, ජොං මොං-ජුගේ පක්ෂපාතීත්වය දිනාගැනීමට යි ඔහු සමග කාව්‍යානුසාරයෙන් ලිපි හුවමාරු කළ ද එය අසාර්ථක විය. ජොං, ගෝර්යෝව තුළ මෙන්ම [[යි බං-වොන්]]ගේ ද ගෞරවයට පාත්‍ර වූ තැනැත්තකු වුවත්, ඔහු නව රාජවංශය පිහිටුවීමට බාධාවක් වූ හෙයින් ඔහුව ඉවත් කළ යුතු විය. මෙම සාදයෙන් පසු නැවත නිවස බලා එන අතරතුර, ගේසොංහි [[සොන්ජුක් පාලම|සොන්ජුක් පාලම]] (선죽교; 善竹橋) මත දී මිනිසුන් පස් දෙනකු විසින් ඔහුව මරා දමන ලදී. මෙම පාලම අදවන විට [[උතුරු කොරියාව|උතුරු කොරියාවේ]] ජාතික උරුමයක් වන අතර, එහි ගල් මත ඇති දුඹුරු පැහැ සලකුණ ඔහුගේ රුධිරය නිසා ඇති වූ බවත්, වර්ෂාව ඇති විට එය රතු පැහැයට හැරෙන බවත් පැවසේ.

==රාජ්‍ය සමය==
1392-1393 අතර කාලයේ යි සොං-ග්යේ විසින් නව රාජවංශය ජොසොන් යන නාමය යටතේ ප්‍රකාශයට පත්කැන ලදී. මෙය ජනප්‍රවාද අනුව, වසර තුන් දහසකට පමණ පෙර තිබූ [[ගෝජොසොන්|ජොසොන්]] නැමැති පුරාතන රාජධානියේ යළි උපත ලෙස සැලකිණි. ඒ අනුව නව රාජ්‍යය &quot;මහා ජොසොන් රාජධානිය&quot; ලෙස නම්කරන ලදී. නව රජුගේ මුල්ම කාර්යයන් අතුරින් එකක් ලෙස චීනය සමග සම්බන්ධතා වැඩිදියුණු කරගැනීම සැලකෙයි. සැබැවින්ම ජොසොන් රාජ්‍යය බිහි වූයේ චීන මංකොල්ලකරුවන්ට ප්‍රතිචාර ලෙස චීනයට පහර දීම යි සෙන්පති ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නිසායි.&lt;ref&gt;හුසේන්, ටාරික්. (2006). [https://books.google.com/books?id=OijoSOZktc4C&amp;pg=PA45&amp;dq= ''ඩයමන්ඩ් ඩිලෙමා: ෂේපිං ක‍ොරියා ෆෝ ද 21ස්ට් සෙන්චරි,'' පි. 45;] හොජ්, කාල් කැවනැග්. (2008). [https://books.google.com/books?id=NtEZ7Zq7s-gC&amp;pg=PA401&amp;dq= ''එන්සයික්ලොපීඩියා ඔෆ් ද ඒජ් ඔෆ් ඉම්පීරියලිස්ම්, 1800-1914: A-K,'' පි. 401.]&lt;/ref&gt; රජුගේ සිංහාසනාරූඪයෙන් මඳ කලකට පසු, රජු විසින් නව රාජවංශයක් ස්ථාපිත කළ බව දැන්වීමට නැන්ජිංහි මිං රාජ මාලිගය වෙත දූතයන් පිටත් කර හරින ලදී.&lt;ref name=&quot;goodrich1601&quot;&gt;ගුඩ්රිච්, එල්. කැරිංටන් ''ඇතුළු පිරිස.'' (1976). [https://books.google.com/books?id=JWpF-dObxW8C&amp;lpg=PA1193&amp;vq=ryukyu&amp;dq=luther%20carrington%20goodrich&amp;pg=PA1601#v=snippet&amp;q=liu-ch'iu&amp;f=false ''ඩික්ෂනරි ඔෆ් මිං බයෝග්‍රැෆි, 1368-1644'' (明代名人傳), වෙළුම. II, පි. 1601.]&lt;/ref&gt;

1392, 1394 සහ 1397 යන වර්ෂවල [[ර්යූකූ රාජධානිය|ර්යූකූ රාජධානියේ]] දූතයින් ද පැමිණියේ ය. 1393දී සියම විසින් රාජදූතයකු එවා ඇත.&lt;ref name=&quot;goodrich1601&quot;/&gt; නව රාජවංශයේ විදේශ සබඳතා ස්ථාපනයේ දී, මිත්‍ර සබඳතා යළි ස්ථාපිත කිරීම පිණිස ජපන් දේශය වෙත දූතයන් පිටත් කර හැරිණි. මෙම මෙහෙයුම සාර්ථක වූ අතර, [[අෂිකගා යොෂිමිට්සු]] [[ෂෝගුන්|ෂෝගුන්වරයා]] විසින් වාරතාකොට ඇත්තේ තමන් මෙම ආරම්භක තානාපතිවරුන්ට ප්‍රිය කරන බවයි.&lt;ref&gt;ටිට්සිං, අයිසැක්. (1834). ''Annales des empereurs du japon,'' පි. 320; ඊසානදිග ආසියානු ඉතිහාස පදනම: [http://english.historyfoundation.or.kr/?sub_num=34 Korea-Japan relations&gt; Early Modern Period&gt; Foreign Relations in Early Joseon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028164240/http://english.historyfoundation.or.kr/?sub_num=34 |date=2009-10-28 }}.&lt;/ref&gt;

1394දී, නව රාජ්‍යයේ අගනුවර හන්සොං (සෝල්) හි ස්ථාපනය කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://english.seoul.go.kr/util/sitemap.php සෝල් නගරසභා වෙබ්අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515135306/http://english.seoul.go.kr/util/sitemap.php |date=2011-05-15 }}: [http://english.seoul.go.kr/gtk/about/history.php About Seoul&gt; History&gt; General Information&gt; Center of Korean Culture.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140107044557/http://english.seoul.go.kr/gtk/about/history.php |date=2014-01-07 }}&lt;/ref&gt; මෙම නව රාජවංශය ප්‍රකාශයට පත් කොට නිල වශයෙන් ආරම්භ වන විට, තේජෝ සිය කුමන පුතු අනුප්‍රාප්තික ලෙස නම්කළ යුතු දැයි කල්පනා කළේ ය. සින්‍යුයි බිසවට දාව තේජෝට උපන් පස්වන පුත්‍රයා වූ [[යි බං-වොන්]] සිය පියාට සිහසුනට පත් වීමට බෙහෙවින් ආධාර වී තිබිණි. නමුත් ඔහු සිය පියාගේ මාලිගයේ ප්‍රබල හිතවාදීන් වූ අග්‍රාමාත්‍ය ජොං දෝ-ජොන් සහ [[නම් ඉයුන්]]ගේ ද්වේශයට ලක් විය.

යි බං-වොන් සිහසුනට නියම සුදුස්සා බව පැහැදිළි වීමත් සමග, ජොං දෝ-ජොන් රජුට ඒත්තු ගැන්වූයේ වඩාත් බුද්ධිමත්ම තීරණය වන්නේ රාජධානියට හොඳ යැයි තේජෝ සිතන පුත්‍රයා නොව, තේජෝ වඩාත්ම ප්‍රිය කරන පුත්‍රයාව සිහසුනට තේරීම බවයි.

1392දී තේජෝ රජුගේ අටවන පුත්‍රයා වූ (සින්දොක් අගබිසවගේ දෙවන පුත්‍රයා) උයාන් ප්‍රධාන කුමරු (යි බං-සොක්) කිරුළහිමි කුමරු ලෙස පත්කෙරිණි. නමුත් අගබිසව මියයාමත් සමග, රජු සිය දෙවන අගබිසව වෙනුවෙන් ශෝකවෙමින් සිටි කාලයේ, මාලිගය තුළ සිය තනතුර රැකගනු පිණිස ජොං දෝ-ජොන් විසින් යි බං-වොන් හා ඔහුගේ සොයුරන් මරා දැමීමට කුමන්ත්‍රණය කළේ ය.

1398දී මෙම සැලසුම පිළිබඳ දැන ගැනීමෙන් පසු, යි බං-වොන් විසින් ක්ෂණිකව කැරැල්ලක් ආරම්භ කොට මාලිගය වැටලූ අතර, ජොං දෝ-ජොන් සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන්ව ඝාතනය කරන ලදී. මෙහි දී, සින්දොක් අගබිසවගේ පුතුන් දෙදෙනා ද ඝාතනය කෙරිණි. මෙම සිදුවීම කුමාරවරුන්ගේ ප්‍රථම ආරවුල ලෙස ඇඳින්විණි. සිය දෙවන බිරිඳගේ මරණය හේතුවෙන් මානසික පීඩනයකින් පෙළෙමින් සිටි තේජෝ රජු කිරුළ වෙනුවෙන් සිය පුතුන් එකිනෙකා මරා ගන්නා බව දැක බියපත් වී, ක්ෂණිකව සිය දෙවන පුතු වූ යි බං-ග්වා (පසුව [[ජෝසුන්හි ජොංජොං රජ|ජොංජොං රජු]] වූ) සිහසුනට පත් කළේ ය. අනතුරුව තේජෝ රජු විශ්‍රාම ගෙන [[හම්හුං රාජකීය විලාව|හම්හුං රාජකීය මැඳුර]] බලා පිටත්ව ගියේ ය.

1400දී, ජොංජොං රජු සිය සොහොයුරා වූ යි බං-වොන් සිහසුනට සුදුසු බව කල්පනා කොට සිය කැමැත්තෙන්ම රජකම අත්හැරී ය. එම වර්ෂයේ දී ම, යි බං-වොන් [[ජෝසුන්හි තේජොං රජ|තේජොං රජු]] ලෙස ජොසොන් දේශයේ සිහසුනට පත් විය.

සිය සිහසුන අත්හැර වසර දහයකට පසු, 1408 ජූනි 18 දින [[චංදොක් මාලිගය]] තුළ දී තේජෝ රජු මියගියේ ය. ඔහුගේ දේහය [[ගුරි]] නගරයේ ගොන්වොන්න්‍යොං (건원릉, 健元陵) සොහොන්ගැබෙහි භූමදාන කරන ලදී.&lt;ref&gt;සෝල් නගරසභාව: [http://english.seoul.go.kr/gtk/news/reports_view.php?idx=2832&amp;cPage=1&amp;  News&gt; Features&gt; Royal Tombs of the Joseon Dynasty&gt; Ggureung Tomb Complex at Guri-si, Gyeonggi-do.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325052500/http://english.seoul.go.kr/gtk/news/reports_view.php?idx=2832&amp;cPage=1&amp; |date=2012-03-25 }}&lt;/ref&gt;

==පෙළපත==

===පූර්වජයන්===
{{ahnentafel top|width=100%}}
{{ahnentafel-compact5 
|style=font-size: 90%; line-height: 110%; 
|border=1 
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; 
|boxstyle_1=background-color: #fcc; 
|boxstyle_2=background-color: #fb9; 
|boxstyle_3=background-color: #ffc; 
|boxstyle_4=background-color: #bfc; 
|boxstyle_5=background-color: #9fe; 
|1= 1. '''ජොසොන්හි තේජෝ'''&lt;br&gt;태조
|2= 2. [[යි ජාචුන්|හ්වන්ජෝ (환조)]]&lt;br&gt;යි ජා-චුන් (이자춘)
|3= 3. [[:ko:의혜왕후|උයිහ්යේ අගබිසව (의혜왕후)]]&lt;br&gt;චෝයි ආර්යාව (영흥 최씨)
|4= 4. [[:ko:조선 도조|දෝජෝ (도조)]]&lt;br&gt;යි චුන් (이춘)/බයාන් තෙමූර් (孛顔帖木兒)
|5= 5. [[:ko:경순왕후|ග්යොංසුන් අගබිසව (경순왕후)]]&lt;br&gt;පාක් ආර්යාව (문천 박씨)
|6= 6. චෝයි හං-ගි, යොංහ්‍යුං මැතිතුමා සහ ජොංහ්යෝ ආදිපාද&lt;br&gt;영흥부원군 정효공 최한기
|7= 7. ලී ආර්යාව, ජොසොංගුක් ආර්යාව&lt;br&gt;조선국대부인 이씨
|8= 8. [[:ko:조선 익조|ඉක්ජෝ (익조)]]&lt;br&gt;යි හෙං-රි (이행리)
|9= 9. [[:ko:정숙왕후|ජොංසුක් අගබිසව (정숙왕후)]]&lt;br&gt;චෝයි ආර්යාව (등주 최씨)
|10= 10. පාක් ග්වං, අන්බ්යොන් මැතිතුමා&lt;br&gt;안변부원군 박광
|12= 12. චෝයි&lt;br&gt;영흥 최씨
|14= 14. ලී&lt;br&gt;이씨
|16= 16. [[:ko:조선 목조|මොක්ජෝ (목조)]]&lt;br&gt;යි අන්-සා (이안사)
|17= 17. [[:ko:효공왕후|හ්යෝගොං අගබිසව (효공왕후)]]&lt;br&gt;ලී ආර්යාව (평창 이씨)
|18= 18. චෝයි ගි-යොල්&lt;br&gt;최기열
|20= 20. පාක්&lt;br&gt;문천 박씨
|24= 24. චෝයි&lt;br&gt;영흥 최씨
|28= 28. ලී&lt;br&gt;이씨
}}&lt;/center&gt;
{{ahnentafel bottom}}

===පවුල===
{{Joseon Dynasty monarchs}}
*පියා:&lt;ref&gt;[[මිං රාජවංශය|මිං]] සහ මුල්කාලීන ජොසොන් අතර සම්බන්ධය නිරූපණය කරන එක් කරුණක් ලෙස තේජෝගේ පෙළපත පිළිබඳ විවාදය දැක්විය හැක. මෙම විවාදය 1394 තරම් ඈත කාලයේ ආරම්භ වූවකි. [තේජෝ සිලොක්, වෙළුම.6, 14 ජූලි 1394, සටහන 1] එමගින් ඇති වූ විද්වත් ඝට්ටනය වසර 200ක් පමණ පැවතිණි. [[මිං රාජවංශයේ එකතු කළ ව්‍යවස්ථා|මහා මිං රාජ්‍යයේ එකතු කළ ව්‍යවස්ථා]] (එකල හැඳින්වුණේ [[සරල චීන අක්ෂර|සරල චීන]]:大明會通; [[සම්ප්‍රදායික චීන අක්ෂර|සම්ප්‍රදායික චීන]]:大明会通; [[පින්යින්]]:Dà Míng Hùitōng) තුළ වැරදි ලෙස සටහන් කොට ඇත්තේ &quot;යි දන්&quot; (이단; තේජෝගේ සැබෑ නම) යනු [[ගෝර්යෝහි යු#සිහසුනට පත් වීම|යි ඉන්-ඉම් (이인임)]]ගේ ප්‍රත්‍රයා බවයි. එසේම &quot;යි දන්&quot; විසින් ගෝර්යෝවේ අවසන් රජවරුන් සිව් දෙනා ([[ගෝර්යෝහි ගොංග්යැං]], [[ගෝර්යෝහි චං]], [[ගෝර්යෝහි යු]] සහ [[‍ගෝර්යෝහි ගොංමින්]]) මරා දැමූ බවත්, ඒ හේතුවෙන් මිං රාජ්‍යය ඔහු රාජ්‍ය පැහැර ගන්නකු ලෙස සැලකූ බවත්, [[හොංවු අධිරාජයා]]ගේ සමයේ ඔහුව කොරියානු අර්ධද්වීපයේ නව රජු ලෙස පිළිගැනීම කිහිපවරක්ම ප්‍රතික්ෂේප වූ බවත් සඳහන් වේ. (1373-1395) මෙම දෝෂය පිළිබඳ පළමුවරට සඳහන් වන්නේ 1518 (මෙය ප්‍රකාශනය නිකුත් වී වසර 9කට පසු; [[ජෝසුන්හි ජුංජොං රජ|ජුංජොං]] සිලොක්, වෙළුම.32, 03 ජූනි 1518, සටහන 1]) දී, වන අතර මෙම ප්‍රකාශනය දුටු තැනැත්තන් විසින් මිං රාජ්‍යය වෙත පෙත්සම් යවා එය නිවරදි කරන ලෙස දැන්වූහ. මේ අතර සිව්වන රාජ්‍ය අමාත්‍ය (좌찬성) ලී ග්යේ-මෙං (이계맹) සහ එකල චාරිත්‍ර අමාත්‍ය (예조판서) [[නම් ගොන්]] ද විය. ඔවුන්ගේ පෙත්සම වූ &quot;ජොං'ග්යේ බ්යොන්මු&quot; (종계변무 宗系辨誣) [ජුංජොං සිලොක්, වෙළුම.33, 03 ජූලි 1518, සටහන 1] 1584 තෙක් (බොහෝ චීන දූතයින් එය නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් පසු) පැවතිණි. ප්‍රධාන විද්වත් (대제학) හ්වං ජොං-උක් (황정욱) හරහා මෙම වාදවිෂය අවසානයට සඳහන් වන්නේ [[ජෝසුන්හි සොන්ජෝ රජ|සොන්ජෝ]] සිලොක් තුළ ය, 02 දෙසැම්බර් 1584, සටහන 2]; [[වැන්ලි අධිරාජයා]] විසින් 1576දී එහි දෙවන සංස්කරණයක් එළිදැක්වීමට නියෝග කරන ලදී. (1479 සහ 1584 අතර කාලය ආවරණය කරමින්) එය සම්පූර්ණ කොට වසරකට පසු, යූ හොං (유홍) එහි සෝදුපත් නැරඹූ අතර, එම සුබ පුවත සමග ඔහු නැවත ජොසොන් වෙත පැමිණියේ ය. [සොන්ජෝ සිලොක්, වෙළුම.22, 23 අප්‍රේල් 1588, සටහන 1; 19 මැයි 1588, සටහන 1].&lt;/ref&gt; [[යි ජා-චුන්]]&lt;ref&gt;ඔහුගේ මොංගෝලියානු නම වන &quot;උලුස් බුකා&quot; (吾魯思不花/吾魚思不花) ‍යන නමින් ද හැඳින් වේ.&lt;/ref&gt; (이자춘, 1315-ජනවාරි 1361)&lt;ref name=&quot;sadaejonho&quot;&gt;තේජෝ පළමුව ඔහුගේ 4වන මට්ටම දක්වා මෑතකාලීන පීතෘපාර්ශ්වීය මුතුන්මිතු පියවරුන් සහ ඔවුන්ගේ නීත්‍යානුකූල බිරියන්හට &quot;රජ&quot; (왕 ''වං'') සහ &quot;බිසව&quot; (비 ''බි'') යන මරණාපර ගෞරව නාමයන් පුදකොට ඇත්තේ 1392 අගෝස්තු 16 දිනයි. [තේජෝ සිලොක්, වෙළුම. 1, වර්ෂ. 1, සටහන 2], 1392 නොවැම්බර් 20 දින මෙය තවදුරටත් ස්ථිර කරන ලදී. [තේජෝ සිලොක්, වෙළුම. 2, වර්ෂ. 1, සටහන 1]. 1411 මැයි 14 දින තේජොං මුලින් ගෞරව කළ මුතුන්මිත්තන්ට නැවත ගෞරව නාම ලෙස විහාර නාමයක් වූ &quot;මුතුන්මිත්තා&quot; (조 ''ජෝ'') යන්නට වූ මරණාපර ශෛලීය නාමය වූ &quot;මහා (රජ)&quot; (대왕 ''දේවං''), සහ &quot;රැජින&quot; (왕후 ''වංහු'') යන මරණාපර නාමයන් ලබා දී ඇත. [තේජොං සිලොක්, වෙළුම.21, වර්ෂ. 11, සටහන 1]. යි ජා-හ්යුන් සහ ඔහුගේ බිරිඳ වූ චෝයි ආර්යාවට ඔවුන්ගේ පුත් තේජෝ විසින් මරණාපරව පිළිවෙලින් &quot;හ්වන් රජ&quot; (환왕) සහ &quot;උයි බිසව&quot; (의비) යන ගෞරව නාමයන් ද, ඔවුන්ගේ මුණුපුරු තේජොං විසින් පිළිවෙලින් &quot;මහා හ්වන්ජෝ&quot; (환조대왕; සරල. &quot;හ්වන්ජෝ&quot;) යන විහාර නාමයත්, &quot;උයිහ්යේ අගබිසව&quot; (의혜왕후) යන මරණාපර නාමයත් ප්‍රදානය කොට ඇත.&lt;/ref&gt;
*මව: යොංහ්‍යුං චෝයි වංශයේ චෝයි ආර්යාව (영흥 최씨, දින නොදනී)&lt;ref name=&quot;sadaejonho&quot; /&gt;&lt;ref&gt; ජොංහ්යෝ ආදිපාදවරයා (정효공) සහ යොංහ්‍යුං මැතිතුමා (영흥부원군) ලෙස හැඳින්වුණු චෝයි හන්-ගි (최한기, දින නොදනී; සැබෑ නම ජෝ ජෝ (조조)) ගේ සහ ජොසොන්ගුක් (조선국대부인) ආර්යාව වූ ලී මැතිණියගේ (이씨) දියණියයි.&lt;/ref&gt;
*බිසෝවරුන් සහ ඔවුන්ගේ දරුවන්:
# අන්බ්යොන් හන් වංශයේ ෂින්’උයි අගබිසව (신의왕후 한씨, චන්ද්‍ර දිනය සැප්තැම්බර් 1337- ඔක්තෝබර් 21, 1391)&lt;ref&gt;තේජෝ පළමුව සිය මියගිය බිරිඳට 1393දී &quot;ජොල් බිසව&quot; (절비) යන මරණාපර නාමය ප්‍රදානය කළ අතර, ඔවුන්ගේ දෙවන පුත්‍රයා වූ ජොංජොං රජු සිය රාජ්‍ය සමයේ දී, එනම් 1398 දෙසැම්බර් 19 දින ඇයව &quot;ෂින්’උයි අගබිසව&quot; යන මරණාපර නාමයට ඔසවා තබන ලදී. [තේජෝ සිලොක්, වෙළුම. 15, වර්ෂ. 7, සටහන 1]. 1408 සැප්තැම්බර් 25 දින, තේජොං විසින් සිය මෑණියන්ව &quot;අගබිසව&quot; සිට &quot;මහා (අගබිසව)&quot; (왕태후 ''වංතේහු'') යන නාමයට ඔසවා තැබූ අතර, පසුව 1683 ජූලි 6 දින [[ජෝසුන්හි සුක්ජොං රජ|සුක්ජොං]] රජු විසින්ඇයව නැවත &quot;අගබිසව&quot; යන මරණාපර නාමයට පත්කළේ ය. 1897 කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ දී, ඇයව &quot;ෂින්’උයි, ගෝ අධිරාජිනිය&quot; (신의고황후) ලෙස නිලයෙන් ඔසවා තැබිණි.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ගොංමින් ආදිපාද (경민공) සහ අන්චොන් මැතිතුමා (안천부원군) වූ හන් ග්යොං (한경) ගේ සහ සම්හව්ගුක් ආර්යාව (삼한국대부인) යන නාමය දැරූ ෂින් මැතිණියගේ (신씨) දියණියයි.&lt;/ref&gt;
## යි බං-වූ, ජින්'අන්-''දේගුන්'' කුමරු (이방우 진안대군, 1354 - ජනවාරි 15, 1394), 1වන පුත්‍රයා&lt;ref&gt;ඔහුගේ බිසවගේ (ජි ආර්යාව, සම්හන්ගුක් ආර්යාව (삼한국대부인 지씨)) සොයුරියන් දෙදෙනා ඔහුගේ බාල සොයුරා වූ ජොංජොංගේ උපබිසෝවරුන් (රාජකීය සොං උපබිසව (성빈) සහ (විනීත රූමතිය (숙의)) බවට පත් විය.&lt;/ref&gt;
## යි බං-ග්වා, යොං'අන්-''දේගුන්'' කුමරු (이방과 영안대군), 2වන පුතු - [[ජෝසුන්හි ජොංජොං රජ|ජොසොන්හි ජොංජොං]]
## යි බං-උයි, ඉක්'අන්-''දේගුන්'' කුමරු (이방의 익안대군, 1360-1404), 3වන පුතු
## යි බං-ගන්, හ්වෝඉයන්-''දේගුන්'' කුමරු (이방간 회안대군, 1364-1421), 4වන පුතු
## යි බං-වොන්, ජොං'අන්-''දේගුන්'' කුමරු (이방원 정안대군), 5වන පුතු - [[ජෝසුන්හි තේජොං රජ|ජොසොන්හි තේජොං]]
## යි බං-යොන්, දොක්'අන්-''දේගුන්'' කුමරු (이방연 덕안대군, දින නොදනී), 6වන පුතු
## ග්යොංෂින් කුමරිය (경신공주, ?-අප්‍රේල් 29, 1426), 1වන දියණිය&lt;ref&gt;පසුව මුන්දෝ ආදිපාද (문도공) සහ සෝවොන් මැතිතුමා (서원부원군) යනුවෙන් හැඳින්වුණු යි ගෝ-යි (이거이, උයි'අන්-''දේගුන්'' කුමරුගේ ඝාතකයා) ගේ පුත්‍රයා වූ, යි ඒ (이애; සැබෑ නම් යි බෙක්-ග්යොං (이백경)) සමග විවාහ විය; වල්ලභ සංදං කුමරුන්ව (상당부원군) බිහිකළා ය.&lt;/ref&gt;
## ග්යොංසොන් කුමරිය (경선공주, දින නොදනී), 2වන දියණිය&lt;ref&gt;පසුව ෂිම් දොක්-බු (심덕부, 1328-1401) එනම් ජොං’අන් ආදිපාද (정안공) හෙවත් චොංසොං සිටුවරයාගේ (청성백) 6වන පුත්‍රයා වූ ෂිම් ජොං (심종) සමග විවාහ විය; වල්ලභ චොංවොන් කුමරුගේ (청원군) මවයි. ඇගේ වැඩිමහල් මස්සිනා වූ ෂිම් ඔන් (심온) ගේ වැඩිමහල් දියණිය පසුව [[ජොසොන්හි මහා සේජොං|සේජොං]] රජුගේ අගබිසව බවට පත් විය.&lt;/ref&gt;
# ගොක්සන් කං වංශයේ සින්දොක් අගබිසව (신덕왕후 강씨, ජූලි 12, 1356 – සැප්තැම්බර් 15, 1396)&lt;ref&gt;සෝල් නගරසභාව: [http://english.seoul.go.kr/gtk/about/history.php?pidx=2&amp;sub=5 About Seoul&gt; History&gt; Historical Sites&gt; Royal Tombs &amp; Shrines&gt; Jeongneung.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102214141/http://english.seoul.go.kr/gtk/about/history.php?pidx=2&amp;sub=5 |date=2014-01-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;හ්යොන් බිසව&quot; (현비) යනුවෙන් පමණක් අමතන ලදී. තේජොං රජු තුළ ඇය සහ ඇගේ පුතුන් කෙරෙහි තිබූ වෛරය හේතුවෙන ඇයට කිසිදින මරණාපර නාමයක් ප්‍රදානය නොකෙරිණි. 1669දී, [[සොං සි-යොල්]]ගේ නිර්දේශ මත, [[ජෝසුන්හි හ්යොන්ජොං රජ|හ්යොන්ජොං රජු]] විසින් අගෝස්තු 30 දින ඇයට [[ජොංම්යෝ|රාජකීය විහාරයේ]] සුදුසු ස්ථානය ප්‍රදානය කොට සැප්තැම්බර් 14 දින &quot;සින්දොක් අගබිසව&quot; යන මරණාපර නාමය ලබාදිණි. කොරියානු අධිරාජ්‍ය සමයේ දී, ඇයව අධිරාජිනී තත්ත්වයට උසස් කොට 1899දී &quot;සින්දොක්, ගෝ අධිරාජිනිය&quot; (신덕고황후) යන නාමය ලබා දිණි.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;මුන්ජොං ආදිපාදවරයා (문정공) සහ සංසන් මැතිතුමා (상산부원군) නම් වූ කං යූන්-සොං (강윤성, දින නොදනී) ගේ සහ ජින්සන් ආර්යාව (진산부부인) වූ කං මැතිණියගේ (진주 강씨) ලාබාලතම දියණියයි.&lt;/ref&gt;
## යි බං-බොන්, මු'අන්-''දේගුන්''&lt;ref name=&quot;siho&quot;&gt;1406 සැප්තැම්බර් 14 දින තේජොං රජු සිය මරාදැමුණු අර්ධ සොයුරන් වූ යි බං-බොන් සහ යි බං-සොක්හට පිළිවෙලින් &quot;ගොංසුන්-''ගුන්''&quot; කුමරු (공순군) සහ &quot;සොදෝ-''ගුන්''&quot; කුමරු (소도군) යන මරණාපර නාමයන් ලබාදුන්නේ ය; තේජොං සිය ලාබාලතම සොයුරා කිරුළහිමි කුමරුන් ලෙස නම් කළ බව සැලකිල්ලට ගත්තේ නැත. (1392 සැප්තැම්බර් 07; පළමු කුමාර ආරවුලේ දී යි බං-ග්වා විසින් ඔහුව ධුරයෙන් ඉවත් කරන ලදී). 1680 අගෝස්තු 21, [[ජෝසුන්හි සුක්ජොං රජ|සුක්ජොං]] රජු විසින් ඔවුන්ගේ මරණාපර නාමයන් පිළිවෙලින් &quot;මු'අන්-''දේගුන්'' කුමරු&quot; සහ &quot;උයි'අන්-''දේගුන්'' කුමරු&quot; ලෙස ඔසවා තබන ලදී.&lt;/ref&gt; (이방번 무안대군, 1381-ඔක්තෝබර් 6, 1398&lt;ref name=&quot;1wangjanan&quot;&gt;මෙම කුමාරවරුන් පළමු කුමාර අරගලයේ දී (제1차 왕자의 난) ඝාතනය කෙරිණි. ජෝ ජුන් (조준) විසින් යි බං-බොන් කුමරුන්ව නගර දොරටුවෙන් පිටත දී මරාදමන ලදී. ඔහුගේ කිරුළහිමි කුමරු තනතුර ඉවත් කළ පසු, යි ගෝ-යි (ඔහුගේ වැඩිමහල් අර්ධ සොයුරිය වූ ග්යොංෂින් කුමරියගේ මාමණ්ඩිය) සහ සෙස්සන් [[ග්යොංබොක්ගුං|ග්යොංබොක්ගුං මාලිගයේ]] යොංචුමුන් දොරටුව අසල රැක සිට ඔහුව මරා දැමූහ. ඔවුන්ගේ ලාබාල සොයුරිය වූ ග්යොංසුන් කුමරියගේ සැමියා වූ යි ජේ ව, [[ජොං දෝ-ජොන්]]ගේ පාර්ශ්වයෙන් මරාදමන ලදී.&lt;/ref&gt;), 7වන පුත්‍රයා
## යි බං-සොක්, උයි'අන්-''දේගුන්'' කුමරු&lt;ref name=&quot;siho&quot; /&gt; (이방석 의안대군, 1382-ඔක්තෝබර් 6, 1398&lt;ref name=&quot;1wangjanan&quot; /&gt;), 8වන පුත්‍රයා
## ග්යොංසුන් කුමරිය (경순공주, ?–සැප්තැම්බර් 8, 1407), 3වන දියණිය&lt;ref&gt;යි ජේ (이제, 1365-ඔක්තෝබර් 06, 1398) සමග විවාහ වූවා ය. යි ජේ යනු යි ඉල්-ලිප්ගේ (이인립) පුත්‍රයායි. යි ඉන්-ඉම්ගේ (이인임, ?-1388) බෑණායි; යහපත් හ්‍යුං'අන් කුමරුන්ව (흥안군) බිහිකළා ය. ඔහුව තේජෝගේ ජොසොන්හි පදනම දැමූ කාලයේ සේවා සඳහා ප්‍රදානය කෙරිණි.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;පළමු කුමාර අරගලයේ දී, යි බං-ග්වා විසින් ග්යොංසුන් කුමරියට මාලිගයෙන් පිට වන ලෙස අණකළේ ය.&lt;/ref&gt;
# වොන්ජු වොන් වංශයේ සොං බිසව&lt;ref&gt;තේජෝගේ උපබිසවක වූ අතර, 1398 මාර්තු 13වන දින මාලිගයට ඇතුළු වූවා ය. [තේජෝ සිලොක්, වෙළුම. 13, වර්ෂ. 7, සටහන 2] පළමුව &quot;රාජකීය උපබිසව&quot; (빈 ''බින්'') යන ධුරය දැරුවා ය. 1406 දී, තේජොං විසින් ඇගේ තනතුර බිසව (비 ''බි''; ගෝර්යෝහි ඉහළම උපබිසෝ තනතුරට සමාන ය) ලෙස උසස් කරන ලදී.&lt;/ref&gt; (성비 원씨, ?-ජනවාරි 12, 1450)&lt;ref&gt;1398දී තේජෝ හා විවාහ විය. හුයිජොං ආදිපාද (희정공) වොන් සං (원상, දින නොදනී) සහ සොහ්න් ආර්යාවගේ (손씨, ?-1414) වැඩිමහල් දියණියයි.&lt;/ref&gt; - දරුවන් නැත.
# යු වංශයේ ජොංග්යොං ආර්යාව&lt;ref&gt;යු ආර්යාව සින්දොක් අගබිසවගේ [[ගුංන්යෝ|පාලිකාවක්]] ලෙස කටයුතු කළා ය. 1398 ජනවාරි 25 දින චිල්ජොම්සොන් සමග තේජෝ ඇයට &quot;ජොංග්යොං කුමරිය&quot; (정경옹주) [තේජොං සිලොක්, වෙළුම. 13, වර්ෂ. 7, සටහන 1] යන නාමය පදානය කළේ ය. තේජොං රජු විසින් 1406 මැයි 29 දින ඇයව &quot;ජොංග්යොං ආර්යාව&quot; ලෙස නිලයෙන් උසස් කරන ලදී. [තේජොං සිලොක්, වෙළු. 11, වර්ෂ. 6, සටහන 3].&lt;/ref&gt; (정경궁주 유씨, දින නොදනී)&lt;ref&gt;යු ජුන්‍ගේ (유준) දියණියයි. ඇය පිළිබඳ අවසන් වරට වාර්තා වන්නේ [[මහා සේජොං|සේජොං]] රජුගේ 1වන වර්ෂයේ දී ය. [සේජොං සිලොක්, වෙළු. 5, 15 ඔක්තෝබර් 1419, සටහන 5].&lt;/ref&gt; - දරුවන් නැත.
# චිල්ජොම්සොන්, කිම් වංශයේ හ්වා’උයි කුමරිය&lt;ref&gt;චිල්ජිම්සොන් උපත ලැබූයේ [[ගිම්හේ]]හි [[කිසෙං|අබිසරුලියකට]] දාව ය. 1398 ජනවාරි 25 දින, යු ආර්යාව සමග තේජෝ ඇයට &quot;හ්වා'උයි කුමරිය&quot; යන තනතුර ලබාදුන්නා ය. [තේජෝ සිලොක්, වෙළුම. 13, වර්ෂ. 7, සටහන 1].&lt;/ref&gt; (칠점선 김씨 화의옹주, ?-1428)
## සුක්ෂින් කුමරිය (숙신옹주, ?-1453), 4වන දියණිය&lt;ref&gt;පසුව හොං ඉයොන්-සූගේ (홍언수) පුත්‍රයා වූ හොං හේ (홍해) සමග විවාහ වූවා ය; දංසොං මැතිතුමන්ගේ (당성위) මෑණියන් ය.&lt;/ref&gt;
# ජු ආර්යාව ''චන්දොක්''&lt;ref&gt;''චන්දොක්'' (찬덕) යනු ජොසොන් රාජවංශයේ මුල් කාලයේ ඇතුළු මාලිගයේ කාන්තාවන්ගේ (내명부) තනතුරක කොටසකි. මෙය 3වන මට්ටමේ විය. (3품) [තේජොං සිලොක් වෙළුම.1, 23 මාර්තු 1401, සටහන 2; වෙළුම.9, 14 පෙබරවාරි 1405, සටහන 3]. මෙය ජොසොන් රාජවංශයටම අනන්‍ය වූ තනතුරක් නොවේ. [[ටෑංහි ගඔෂොං අධිරාජයා|ටෑංහි ගඔෂොං]] අධිරාජයාගේ පාලන සමයේ දී, ඔහු විසින් [[චීනයේ රාජකීය බිසෝවරුන්ගේ ශ්‍රේණි#1වන ප්‍රතිසංස්කරණය|රාජකීය බිසෝවරුන්ගේ තනතුරු ප්‍රතිසංස්කරණය]] කරන ලදී. එහි දී අධිරාජිනිගේ තනතුරට පමණක් දෙවැනි වූ 2 ''සැන්ටෙහ්'' (贊德) නම් නිලයක් විය. තේජොංගේ සමයේ නිර්මාණය වූ මෙම තනතුර සේජොං පාලන සමය සහ ජු ආර්යාවගේ මරණයත් සමග අතුරුදන් විය.&lt;/ref&gt; (찬덕 주씨, දින නොදනී)
## උයිර්යොං කුමරිය (의령옹주, ?-1466), 5වන දියණිය&lt;ref&gt;පසුව යි ගේ (이개) ගේ පුත් යි ද්‍යුං (이등) සමග විවාහ විය; ග්යේචොන් වංශාධිපතියාගේ (계천위) මෑණියන් ය.&lt;/ref&gt;

==ඔහුගේ සම්පූර්ණ මරණාපර නාමය==
* ජොසොන්හි මහා තේජෝ ජිඉන් ග්යේවුන් සොංමුන් ෂින්මු රජ&lt;ref&gt;තේජොං සිලොක් වෙළුම.16, 07 අගෝස්තු 1408, සටහන 3.&lt;/ref&gt;
**태조지인계운성문신무대왕
**太祖至仁啓運聖文神武大王
* ජොසොන්හි මහා තේජෝ කංහොන් ජිඉන් ග්යේවුන් සොංමුන් ෂින්මු රජ&lt;ref&gt;තේජෝ සිලොක් සඳහා සංඥාපනය, සටහන 1. &quot;කංහොන්&quot; (강헌 康獻) යන මරණාපර නාමය [[මිං රාජවංශය|මිං]] දේශයෙන් ප්‍රදානය කෙරුණකි. එය තේජෝගේ මරණාපර නාමයට එක්කෙරිණි. [තේජොං සිලොක් වෙළුම.16, 13 ඔක්තෝබර් 1408, සටහන 1].&lt;/ref&gt;
**태조강헌지인계운성문신무대왕
**太祖康獻至仁啓運聖文神武大王
* කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ තේජෝ ජිඉන් ග්යේවුන් ඉයුංචොන් ජෝතොං ග්වංහුන් යොංම්යොං සොංමුන් ෂින්මු ජොං’උයි ග්වංදොක් අධිරාජයා&lt;ref&gt;ගෝජොං සිලොක් වෙළුම.39, 23 දෙසැම්බර් 1899, සටහන 1. ගෝජොං විසින් විශේෂයෙන්ම චීනය විසින් [[ක්විං රාජවංශය|ක්විං]] දේශයෙන් අධිරාජ්‍යය &quot;නිදහස්&quot; බවට ලබා දුන් නාමය තේජෝගේ නාමයට එකතු කොට නැත.&lt;/ref&gt;
**태조지인계운응천조통광훈영명성문신무정의광덕고황제
**太祖至仁啓運應天肇統廣勳永命聖文神武正義光德高皇帝

==උරුමය==
[[ජොසොන් රාජවංශයේ තේජෝගේ වැදෑමහ සොහොන|ඔහුගේ වැදෑමහ සොහොන්ගැබ]] කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ, දකුණු චුංචොං පළාතේ, ග්‍යුම්සන්-ගුන්හි මන්-ඉන්-සන් ස්ථානයේ පිහිටා ඇත.
ඔහු [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය සිහසුනෙන් පහ කර පැරණි රජයට හිතවත් නිලධාරීන්ට දඬුවම් පැමිණවුවද, බොහෝ විද්වතුන් පිළිගන්නේ ඔහු විප්ලවාවාදී දක්ෂ පාලකයකු බවත්, ඔහු විසින් අදක්ෂ, යල් පිනූ පාලන ක්‍රමයෙන් සහ විදේශ බලපෑම්වලින් ජාතිය මුදාගත් බවයි.

අභ්‍යන්තර ආරක්ෂාව තහවුරු කළ නිසා [[කොරියානුවන්]]ට සිය සංස්කෘතිය ගොඩනැගීමට අවස්ථාව හිමි විය. සතුරු [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන්]] සහ [[මිං රාජවංශය|මිං]] රාජවංශ මධ්‍යයේ ජොසොන් රාජවංශය වරක් [[මොංගෝලියානුවන්]] විසින් හානිකර තිබූ ජාතික අනන්‍යතාව ගොඩනගා ගැනීමට වෙහෙසුණේය. කෙසේනමුත්, ඇතැම් විද්වතුන්, විශේෂයෙන්ම උතුරු කොරියානු විද්වතුන්&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://newfocusintl.com/chosun-north-korea-history/ |access-date=2016-11-05 |archive-date=2016-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019210341/http://newfocusintl.com/chosun-north-korea-history/ }}&lt;/ref&gt; දකින්නේ ඔහු පැරණි රජයට ද්‍රෝහී වූ ධනවාදියකු ලෙසයි. එසේම සෙන්පති [[චෝයි යොං]] යනු පැරණි ගෝර්යෝ රාජධානියට දිවි පුදා සේවය කළ යුධ වීරයකු ලෙස ඔවුහු සලකති.

මුල්කාලීන නූතන යුගය තුළ [[කොරියාව|කොරියාවේ]] ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට ඔහු ගත් රාජ්‍යෝපාය ප්‍රතිපත්තිය සාර්ථක විය.&lt;ref&gt;කං, ජේ-ඉයුන් ''ඇතුළු පිරිස.'' (2006). [https://books.google.com/books?id=iB8R0oEH3kEC&amp;pg=PA172&amp;dq= ''ද ලෑන්ඩ් ඔෆ් ස්කොලර්ස්,'' පි. 172;] [http://english.historyfoundation.or.kr/?sub_num=57 Northeast Asian History Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303180500/http://english.historyfoundation.or.kr/?sub_num=57 |date=2009-03-03 }} &gt; [http://english.historyfoundation.or.kr/?sub_num=20 Korea-China relations&gt; Early Modern Period&gt; Korea-China relations during the Joseon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026152200/http://english.historyfoundation.or.kr/?sub_num=20 |date=2009-10-26 }}.&lt;/ref&gt;

==මේවාත් බලන්න==
*[[ජොසොන්|ජොසොන් රාජවංශය]]
*[[ගෝර්යෝ රාජවංශය]]
*[[චෝයි යොං]]
*[[කොරියාවේ ඉතිහාසය]]
*[[කොරියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව]]

==සටහන්==
{{reflist|2}}

==මූලාශ්‍ර==
{{Refbegin}}
*{{Cite book|last=බ්යොංහ්යොන්|first=චෝයි|year=2014|title=ද ඇනැල්ස් ඔෆ් කිං තේජෝ: ෆවුන්ඩර් ඔෆ් කොරියා’ස් චොසෝන් ඩයිනාස්ටි|location=කේම්බ්‍රිජ්, MA|publisher=[[හාවර්ඩ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්]]|isbn=978-0-674-28130-1}}
* ගුඩ්රිච්, ලුතර් කැරිංටන් සහ ෂාඕයිං ෆැං. (1976). [https://books.google.com/books?id=067On0JgItAC&amp;dq=luther+carrington+goodrich&amp;source=gbs_navlinks_s  ''Dictionary of Ming biography, 1368-1644'' (明代名人傳), වෙළුම. I;] [https://books.google.com/books?id=JWpF-dObxW8C&amp;dq=luther+carrington+goodrich&amp;source=gbs_navlinks_s  ''Dictionary of Ming biography, 1368-1644'' (明代名人傳), වෙළුම. II.]  නිව් යෝක්: [[කොලොම්බියා යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්]]. ISBN 9780231038010; ISBN 9780231038331
* හුසේන්, ටාරික්. (2006). ''Diamond Dilemma: Shaping Korea for the 21st Century.'' (다이아몬드딜레마). සෝල්: [[රැන්ඩම් හවුස්]]. 10-1-430-30641-6/ISBN 978-1-430-30641-2; [http://www.worldcat.org/oclc/180102797 OCLC 180102797 {{en icon}};] [http://www.worldcat.org/oclc/67712109 OCLC 67712109 {{ko}}]
* කං, ජේ-ඉයුන් සහ සුසෑන් ලී. (2006). ''The Land of Scholars : Two Thousand Years of Korean Confucianism.'' පැරමස්, නිව් ජර්සි: හෝමා ඇන්ඩ් සෙකී බුක්ස්. ISBN 978-1-931-90737-8; [http://www.worldcat.org/oclc/60931394?referer=di&amp;ht=edition OCLC 60931394]
* [[අයිසැක් ටිට්සිං|ටිට්සිං]], අයිසැක්, සංස්. (1834). ''[[:en:Nipon o daï itsi ran|Nipon o daï itsi ran]]''; ou, [https://books.google.com/books?id=18oNAAAAIAAJ&amp;dq=nipon+o+dai+itsi+ran ''Annales des empereurs du Japon.''] (සම්පාදනය හයාෂි ගහෝ විසිනි 1652). පැරිස්: මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ සහ අයර්ලන්තයේ පෙරදිග පරිවර්තන අරමුදල. [http://www.worldcat.org/oclc/251800045 OCLC 251800045 {{fr icon}}]
{{Refend}}

{{s-start}}
{{s-hou|[[යි ගෘහය]]|11 ඔක්තෝබර්|1335|24 මැයි|1408}}
{{s-reg}}
{{s-new|reason=[[ජොසොන්|රාජවංශය ස්ථාපනය]]}}
{{s-ttl|title=[[කොරියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව|ජොසොන්හි රජ]]|years=අගෝස්තු 5, 1392 - ඔක්තෝබර් 14, 1398}}
{{s-aft|after=[[ජෝසුන්හි ජොංජොං රජ|ජොංජොං (යි ග්යොං)]]}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Taejo Of Joseon}}
[[Category:ජෝසුන් පාලකයින්]]
[[Category:1335 උපත්]]
[[Category:1408 මරණ]]
[[Category:ගෝර්යෝ ජනයා]]
[[Category:කොරියානු සෙන්පතීන්]]
[[Category:14වන සියවසේ ආසියාවේ රජවරුන්]]</text>
      <sha1>seelsv2ioxpmgagxeb29h8kk3up92qi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජෝසුන්හි හ්යෝජොං රජ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70102</id>
    <revision>
      <id>794376</id>
      <parentid>773672</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25421" sha1="l7zffhx2ulkejk18fvzbe3q20lkpk98" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව කොරියානු නම
|hangul=효종
|hanja=孝宗
|rr=හ්යෝජොං
|mr=හ්යෝජොං
|hangulborn=이호
|hanjaborn=李淏
|rrborn=යි හෝ
|mrborn=යි හෝ
}}
{{Joseon Dynasty monarchs}}

'''හ්යෝජොං රජු''' (3 ජූලි 1619 – 23 ජූනි 1659) යනු [[කොරියාව|කොරියාවේ]] [[ජොසොන්|ජොසොන් රාජවංශයේ]] දාහත්වන පාලකයායි. ඔහු විසින් 1649 සිට 1659 දක්වා එරට පාලනය කොට ඇත. ඔහු වඩාත් ප්‍රකට වූයේ [[මැංචු]] [[ක්විං රාජවංශය]] වෙත ඔහු සැලසුම් කළ ගවේෂණය හේතුවෙනි. එසේම [[ක්විං රාජවංශය|ක්විං රාජවංශයේ]] ඉල්ලීම අනුව ඔහු විසින් [[රුසියානු අධිරාජ්‍යය|රුසියානු අධිරාජ්‍යයට]] එරෙහිව ආක්‍රමණයක් දියත් කරන ලදී. ඔහු විසින් උතුරු ගවේෂණය සඳහා ද සැලසුම් කර තිබුණත්, ඊට පෙර ඔහු මියයාම නිසා එය ක්‍රියාවට නැංවුණේ නැත.

==උපත සහ පසුබිම==
හ්යෝජොං රජු උපත ලැබූයේ 1619දී [[ජෝසුන්හි ඉන්ජෝ රජ|ඉන්ජෝ රජුගේ]] දෙවන පුත්‍රයා ලෙස ය. ඔහු උපදින විට ඔහුගේ පියා කුමරකුව සිටියේ ය. 1623දී, බටහිර පක්ෂය (西人) විසින් කුමන්ත්‍රණයක් මෙහෙයවා [[ජෝසුන්හි ග්වංහේගුන් රජ|ග්වංහේගුන්]] රජ නෙරපා ඉන්ජෝව සිහසුනට පත්කරන ලදී. අනතුරුව හ්යෝජොංව ද මාලිගය වෙත කැඳවන ලද අතර, 1626දී ඔහුට '''බොංරිම්දේගුන්''' (බොංරිම් ප්‍රධාන කුමරු) යන පදවිය පිරිනැමිණි.

==ක්විං රාජවංශයේ සිරභාරයට පත්වීම==
1627දී, ඉන්ජෝ රජුගේ දැඩි විදේශ ප්‍රතිපත්තිය හේතුවෙන් කොරියාව සහ [[මැංචුවරු]]න් අතර යුද්ධයක් ඇති විය. පසුව, 1636දී, මැංචුවරුන් (ක්විං රාජවංශය) විසින් ජොසොන් රාජ්‍යය පරාජයට පත්කළ අතර, ඉන්ජෝ රජු [[සංම්ජොන්දෝ]]හි දී, ක්විං අධිරාජයාට පක්ෂපාතී වන බවට බොරොන්දු වූයේ ය. එහිදී ඔහුට [[හොං තායිජි]]ගේ දෙපාමුළ නව වරක් ආචාර කිරීමට සිදු විය. එහිදී ඉන්ජෝ සහ හොං තායිජි විසින් ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර, එමගින් මැංචුවරු ඉන්ජෝගේ වැඩිමහල් පුත් [[‍කිරුළහිමි සෝහ්යොන් කුමරු]] සහ හ්යෝජොංව සිරකරුවන් ලෙස චීනයට රැගෙන ගියහ.

චීනයේ පිටුවහලකුව සිටි සමයේ, හ්යෝජොං සිය වැඩිමහල් සොහොයුරාව ක්විං රාජවංශයේ තර්ජනවලින් බේරා ගැනීමට විශාල පරිශ්‍රමයක් දැරී ය. මෙකල හොං තායිජි සහ ඔහුගේ මැංචු හමුදා චීන [[මිං රාජවංශය]]ට එරෙහි සටනේ නිරතව සිටි අතර, ඔවුහු [[මොංගෝලියානුවන්]] සහ [[චීන මුස්ලිම්වරු|චීන මුස්ලිම්වරුන්]] සමග ද කටන්වලට එළඹ සිටියේ ය. ඇතැම් අවස්ථාවල දී, ක්විං අධිරාජයා විසින් සෝහ්යොන් කුමරුට යුධ පෙරමුණට ගොද් මැංචුවරුන්ගේ සතුරන් පරාජය කිරීමට ආධාර කරන මෙන් පැවසී ය. කෙසේනමුත්, ජොසොන් සිහසුනේ නිල උරුමකරු වූ සිය සොහොයුරා පිළිබඳ හ්යෝජොං බිය වූයේ ඔහුට යුධ අත්දැකීම් නොතිබූ නිසායි. මේ නිසා සිය සොහොයුරා වෙනුවට සටනට ගිය ඔහු, [[උයිඝර් ජනයා|උයිඝර්වරුන්ට]] සහ බටහිර පෙරමුණේ මුස්ලිම්වරුනට එරෙහිව සටන් වැදීමට සෝහ්යොන් කුමරුට ආධාර කළේ ය.

සිය සොහොයුරා සමග චීනයේ සිටි අවධියේ ඔහු යුරෝපීයයන් සමග සබඳතා ගොඩනගා ගත්තේ ය. එසේම ජොසොන් රාජ්‍යය විදේශ බලපෑම්වලින් ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා නව තාක්ෂණය සහ ශක්තිමත් දේශපාලන හා යුධ පද්ධතියක් ගොඩනැගිය යුතු බව ඔහු වටහා ගත්තේ ය. ඔහු තමන්ව සිය රාජ්‍යයෙන් සහ පවුලෙන් වෙන් කළ ක්විං රාජවංශය කෙරෙහි කෝපයෙන් පසු විය. මෙකල ඔහු 1636 ක්විං රාජවංශයේ යුද්ධයට ප්‍රතිචාර ලෙස මැංචුවරුන්ට එරෙහි උතුරු යුධ ව්‍යාපාර සඳහා දැවැන්ත සැලසුම් ගොඩනැගී ය.

==සිංහාසනාරූඪය==
1645දී, කිරුළහිමි සෝහ්යොන් කුමරු තනිව ජොසොන් වෙත පැමිණියේ,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=පැලයිස්|first1=ජේම්ස් බී.|title=කන්ෆියුෂියන් ස්ටේට්ක්‍රාෆ්‍‍ට් ඇන්ඩ් කොරියන් ඉන්ස්ටිටියුෂන්ස් : යු හ්යොංවොන් ඇන්ඩ් ද ලේට් චොසොන් ඩයිනාස්ටි|date=1995|publisher=යුනිවර්සිටි ඔෆ් වොෂිංටන් ප්‍රෙස්|location=සියැටල් [u.a.]|isbn=0295974559|page=103|url=https://books.google.com/books?id=kwpSxkUYCSAC&amp;pg=PA103&amp;dq=dorgon+korean+princess&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=KaNsVbuZC8KEsAXjy4HoDQ&amp;ved=0CCsQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=dorgon%20korean%20princess&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; සිහසුන භාරගෙන ඉන්ජෝට රාජ්‍ය පාලනයට උපකාර කිරීම සඳහායි. කෙසේනමුත්, සෝහ්යොන් කුමරු තුළ යුරෝපීය සංස්කෘතිය කෙරෙහි තිබූ විවෘත දැක්ම සහ ක්විං රාජවංශය වෙත උපාය මාර්ගික අදහස් හේතුවෙන් ඉන්ජෝ රජු සහ ඔහු අතර ගැටුම් ඇති විය. මඳකලෙකින් රජුගේ කුටිය තුළ සෝහ්යොන් කුමරු මියගිය අතර, කෙටි අවමංගල්‍ය උත්සවයකින් පසු දේහය භූමදානය කෙරිණි. පසුව ඉන්ජෝ රජු විසින් සිය සැමියාගේ මරණයට සැබෑ හේතුව සෙවීමට තැත් කළ සෝහ්යොන්ගේ බිරිඳට ද දඬුවම් ලබාදුන්නේ ය. පුරාවෘත්ත අනුව පැවසෙන්නේ, කිරුළහිමි කුමරු චීනයේ සිට රැගෙන ආ තීන්ත පුවරුවකින් ඉන්ජෝ සිය පුත්‍රයාව මරා දැමූ බවයි.

කිරුළහිමි සෝහ්යොන් කුමරුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා වූ සුක් චුල් කුමරු වෙනුවට, ඉන්ජෝ රජු විසින් බොං රිම් ප්‍රධාන කුමරුන්ව කිරුළහිමි කුමරු පදවියට පත්කරන ලදී. 1649දී, ඉන්ජෝ රජු මියයාමත් සමග හ්යෝජොං ජොසොන් රාජවංශයේ 17වන පාලකයා ලෙස සිහසුනට පත් විය.

==උතුරු යුධ ව්‍යාපාර==
සිහසුනට පත්වීමෙන් පසු, හ්යෝජොං විසින් [[කොරියාවේ යුධ ඉතිහාසය|කොරියාවේ යුධහමුදාව]] ප්‍රතිසංස්කරණයට සහ පුළුල්කරණයට ලක්කරන ලදී. පළමුව ඔහු රජුටත් වඩා වැඩි බලයක් ඉසිලූ දූෂිත දේශපාලනඥයකු වූ [[කිම් ජා-ජොම්]]ව ඉවත් කරන්නට කටයුතු යෙදී ය. අනතුරුව ඔහු ක්විං රාජවංශයට එරෙහිව සටනට උපකාර කළ [[සොං සි-යොල්]] ([[හංගුල්]]: 송시열; [[හන්ජා]] :宋時烈) සහ [[කිම් ‍සං-හොන්]] මාලිගයට කැඳවී ය. ඔහු යුධ අංශය දැවැන්ත පුළුල් කිරීමකට ලක් කළ අතර, ජොසොන් සහ ක්විං අතර දේශසීමාවේ [[යාලු ගඟ]] අසල දේශසීමා බලකොටු කිහිපයක්ම ඉදිකළේ ය. [[හෙන්ඩ්‍රික් හැමල්]] ඇතුළු ලන්දේසි නාවිකයින් පිරිසක් [[ජේජු දූපත]] වෙත සේන්දු වීමත් සමග, හ්යෝජොං ඔවුනට හමුදාව වෙනුවෙන් තුවක්කු නිපදවන ලෙස අණකළේ ය. මෙය [[කොරියාවේ ජපන් ආක්‍රමණ (1592–1598)|සත් අවුරුදු යුද්ධයෙන්]] පසුව කොරියාව තුළ තුවක්කු නිපදවූ ප්‍රථම අවස්ථාවයි.

1644දී සාර්ථකව මින් රාජවංශය ආක්‍රමණය කිරීමෙන් පසු ක්විං රාජවංශය බටහිර දෙසුන් ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත වන්නට විය. දැවැන්ත චීන හමුදාව මැංචුවරුන් විසින් සිය භාරයට පත් කරගැනීමත් සමග, හ්යෝජොංගේ යුධ ව්‍යාපාරය ක්‍රියාත්මක කළ නොහැකි බව පෙනිණි. ප්‍රතිසංස්කරණයට සහ පුළුල්කරණයට භාජනය කළ ද, ජොසොන් හමුදාව, මැංචු සහ චීන හමුදා සමග සටන් කළ හැකි තත්ත්වයේ නොපැවතිණි. එපමණක් නොව මේ වන විට ක්විං රාජවංශය, ජොසොන් රාජ්‍යය සැලකූයේ සිය සමීපතම මිතුරා ලෙසයි.

කොරියාව සිය පුළුල් කළ හමුදාව ක්‍රියාවට නැංවූයේ 1654දී, ක්විං රාජවංශය [[රුසියානුවන්]] සමග සටනට උපකාර ඉල්ලූ අවස්ථාවේයි. ජොසොන් තුවක්කුකරුවන් 150ක් සමග මැංචු සෙබලුන් 3,000ක් [[රුසියානු–මැංචු දේශසීමා අරගල|හුතොං සටනේ දී]] ([[හංගුල්]] : 호통 [[හන්ජා]] : 好通) රුසියානුවන් සමග සටන් කළහ. වර්තමාන [[යිලාන් ප්‍රාන්තය, හෙයිලොංජියෑං|යිලාන්]] ප්‍රදේශයේ පැවති මෙම සටනින් ජයගැනීමට ක්විං-ජොසොන් මිත්‍ර හමුදාවන්ට හැකි විය. නැවත අවුරුදු හතරකට පසු 1658දී, හ්යෝජොං රජු රුසියාව එරෙහි සටනට ආධාර වීමට ක්විං රාජවංශ සෙබලුන් වෙත කොරියානු සෙබලුන් පිටත්කළේ ය. මෙහිදී ‍[[ෂින් ර්යු]]ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ජොසොන් තුවක්කු සහ කාලතුවක්කු සෙබලුන් 260ක් [[නින්ගුතා]] යුධ ආණ්ඩුකාර [[සර්හුදා]] වෙත යැවී ය. මෙම ඒකාබද්ධ හමුදාව [[මුදන්ජියෑං ගඟ|හුර්කා]] සහ [[සුංගරි ගඟ]] වෙත ගමන් කළහ. අනතුරුව ඔවුහු [[සුංගරි ගඟ]] [[අමුර් ගඟ|අමුර්]] වෙත වැටෙන ස්ථානයේ දී, අමුර් [[කොසැක්]] නායකයකු වූ [[ඔනුෆ්‍රිජ් ස්ටෙපානොව්]] යටතේ වූ රුසියානු හමුදා මුණගැසුණහ. මෙහිදී රුසියානුවන් 270ක් මරාදැමූ අතර, ඔවුන්ව මැංචු භූමියෙන් පලවාහරින ලදී. රුසියාවට එරෙහි සටන්වලින් හ්යෝජොං රජු යටතේ ජොසොන් හමුදාව කෙතරම් ස්ථාවර තත්ත්වයකට පත්ව සිටියේ ද යන්න වටහා ගත හැක. මෙසේ යුධ ව්‍යාපාර පැවතුණ ද, රුසියාව සහ ජොසොන් රාජ්‍යය අතර යහපත් සබඳතා පැවතිණි. මෙම උතුරු යුධ ආක්‍රමණය [[රුසියානු-ජපන් දේශෂීමා අරගලය|නන්සොන් ජොංබොල්]] ([[හංගුල්]]: 나선정벌 ; [[හන්ජා]] : 羅禪征伐), හෙවත් &quot;රුසියානුවන් මැඬලීම&quot; ලෙස හඳුන්වයි.

==වෙනත් කාර්යයන්==
[[කොරියාව වෙත ජපන් ආක්‍රමණ (1592-1598)|සත් අවුරුදු යුධ සමයේ]] පරිහානියට පත්ව තිබූ කෘෂිකර්මාන්තය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා වගා ක්‍රම පිළිබඳ බොහෝ ග්‍රන්ථ මෙකල ප්‍රකාශයට ‍පත්කෙරිණි. යුධ අංශය සමග ආර්ථිකය ද යථා තත්ත්වයට පත්කිරීම ඔහුට තරමක් අපහසු කටයුත්තක් විය. එසේම හ්යෝජොං විසින් ග්වංහේගුන් රජුගේ ඉදිකිරීම් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. සිය රාජධානිය නැවත ගොඩනැගීම පිණිස උණ්ඩ නිෂ්පාදනයට යෙද වූ ලෝහවලින් කාසි නිපදවීම මෙකල සිදු විය. ඔහුට රාජධානිය තුළ මෙන්ම පිටත ද නොයෙකුත් ගැටලුවලට මුහුණපෑමට සිදු වූ අතර, 1659දී මියයන විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 40කි. උතුරු ආක්‍රමණය සඳහා ඔහුගේ සැලැසුම ක්‍රියාවට නැංවුණේ නැතිවුවද, බොහෝ පුද්ගලයන් සලකන්නේ ඔහු දීප්තිමත් සහ අභීත පාලකයකු බවය.

==පවුල==
*පියා: [[ජෝසුන්හි ඉන්ජෝ රජ|ඉන්ජෝ රජු]] (인조)
*මව: [[ඉන්ර්යොල් අගබිසව|හන් වංශයේ ඉන්ර්යොල් අගබිසව]] (인렬왕후 한씨)
*බිසෝවරුන් සහ ඔවුන්ගේ දරුවන්:
# දොක්සු ජං වංශයේ [[ඉන්සොන් අගබිසව]] (인선왕후 장씨)
## [[ජෝසුන්හි හ්යොන්ජොං රජ|අනුප්‍රාප්තික කුමරු (세자)]]
## සුක්ෂින් කුමරිය (숙신공주)
## සුකන් කුමරිය (숙안공주)
## සුක්මියොං කුමරිය (숙명공주)
## සුඛ්වි කුමරිය (숙휘공주)
## සුක්ජොං කුමරිය (숙정공주)
## සුක්ග්යොං කුමරිය (숙경공주)
# ග්යොංජු යි වංශයේ රාජකීය වංශවත් ආන් බිසව (안빈 이씨)
## සුක්න්‍යොං කුමරිය (숙녕옹주)

==ඔහුගේ සම්පූර්ණ මරණාපර නාමය==
* කොරියාවේ මහා හ්යෝජොං හ්‍යුම්චොන් දල්දෝ ග්වංගොක් හොංග්යොල් සොන්මුන් ජංමු සින්සොං හ්යෝනින් මියොංග්‍යුයි ජොංදොක් රජ
* 효종흠천달도광곡홍열선문장무신성현인명의정덕대왕
* 孝宗欽天達道光穀弘烈宣文章武神聖顯仁明義正德大王

==නූතන නිරූපණ==
හ්යෝජොංගේ චරිතය, බොංරිම් ප්‍රධාන කුමරුන් (봉림대군) ලෙස කොරියානු නාට්‍යයක් වන ''[[ද ස්ලේව් හන්ටර්ස්]]'' (KBS2, 2010) තුළ සුළු වශයෙන් දක්වා ඇත. එසේම හ්යෝජොං රජුගේ චරිතය ''[[ඉසිවර වෙදැදුරු|හෝර්ස් ඩොක්ටර්]]'' (MBC, 2012) කතාමාලාව තුළ මෙහි ප්‍රධාන චරිතය වන ග්වං-හ්යුන් දොළොස්වන වියේ දී සුළු චරිතයක් ලෙස දක්වා ඇත. ''[[ක්රුවල් පැලස්: වෝ ඔෆ් ෆ්ලවර්ස්|ක්රුවල් පැලස්]]'' කතාමාලාව තුළ ද හ්යෝජොංගේ චරිතය දක්නට ලැබේ. පසුව කිරුළහිමි කුමරු බවට පත්වන බොංරිම් ප්‍රධාන කුමරුන්ගේ චරිතය &quot;හ්වාජුං (화정)&quot; හෙවත් ස්ප්ලෙන්ඩිඩ් පොලිටික්ස් (MBC, 2015) යන කතාමාලාව තුළ ද දක්නට ලැබෙයි.

==පෙළපත==
{{ahnentafel top|width=100%}}
{{ahnentafel-compact5
|style=font-size: 90%; line-height: 110%;
|border=1
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
| 1 = 1. '''යි හෝ, හ්යෝජොං රජු'''
| 2 = 2. [[ජෝසුන්හි ඉන්ජෝ රජ|ඉන්ජෝ රජු]]
| 3 = 3. [[ඉන්ර්යොල් අගබිසව|චොංජු හන් වංශයේ ඉන්ර්යොල් අගබිසව]]
| 4 = 4. ජොංවොන් කුමරු
| 5 = 5. න්‍යුංසුං ගු වංශයේ ඉන්හොන් අගබිසව
| 6 = 6. හන් ජුන්-ගියොම්
| 7 = 
| 8 = 8. [[ජෝසුන්හි සොන්ජෝ රජ|සොන්ජෝ රජු]]
| 9 = 9. සුවොන් කිම් වංශයේ රාජකීය වංශවත් ඉන් බිසව
|10 = 10. ගු සා-මෙං
|11 = 
|12 = 
|13 = 
|14 = 
|15 = 
|16 = 16. දොක්හ්‍යුං දේවොන්ගුන්
|17 = 17. ජොං හාදොං
|18 = 18. කිම් හන්-උ
|19 = 
|20 =
|21 = 
|22 = 
|23 = 
|24 = 
|25 = 
|26 = 
|27 = 
|28 = 
|29 = 
}}&lt;/center&gt;
{{ahnentafel bottom}}

==මේවාත් බලන්න==
*[[කොරියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව]]
*[[කොරියාවේ ඉතිහාසය]]
*[[ජොසොන්|ජොසොන් රාජවංශය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* {{ko}} [http://mtcha.com.ne.kr/korea-term/sosun/term86-nasunjungbul.htm රුසියානු ව්‍යාප්තියට එරෙහි මැංචු–කොරියානු ආක්‍රමණය (나선정벌 (羅禪征伐)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070502123815/http://www.mtcha.com.ne.kr/korea-term/sosun/term86-nasunjungbul.htm |date=2007-05-02 }}
* {{ko}} [http://dicimg.empas.com/art/k03n001801m4.jpg රුසියානු ව්‍යාප්තියට එරෙහි මැංචු–කොරියානු ආක්‍රමණයේ (나선정벌 (羅禪征伐) සිතියම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614144454/http://dicimg.empas.com/art/k03n001801m4.jpg |date=2007-06-14 }}
* {{ko}} [http://battle.culturecontent.com/content/battle_tactics/view.asp?bat_idx=464&amp;bat_kind=정복과 රුසියාවනු ව්‍යාප්තියට එරෙහි මැංචු-කොරියානු ආක්‍රමණය (나선정벌 (羅禪征伐)] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20080408073750/http://battle.culturecontent.com/content/battle_tactics/view.asp?bat_idx=464&amp;bat_kind=%EC%A0%95%EB%B3%B5%EA%B3%BC |date=2008-04-08 }}
* {{ru icon}} [http://vestnik.tripod.com/articles/conflicts.html රුසියානු-කොරියානු සම්බන්ධතාවයන්හි ප්‍රධාන ගැටලු] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201172835/http://vestnik.tripod.com/articles/conflicts.html |date=2008-02-01 }}
* {{ru icon}} [http://altaica.nm.ru/korea/samsu.dhtml]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204085926/http://altaica.nm.ru/korea/samsu.dhtml |date=2014-12-04 }}
* {{ru icon}} [http://makkawity.livejournal.com/162298.html 1654 සහ 1658 වර්ෂවල අමුර් ගංගාව අසල කොරියානු හමුදා දායකත්වය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820130151/http://makkawity.livejournal.com/162298.html |date=2011-08-20 }}

{{s-start}}
{{s-hou|[[යි ගෘහය]]|3 ජූලි|1619|23 ජූනි|1659}}
{{s-reg}}
{{s-bef|before=[[ජෝසුන්හි ඉන්ජෝ රජ|ඉන්ජෝ]]}}
{{s-ttl|title=[[කොරියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව|ජොසොන්හි රජ]]|years=1649–1659}}
{{s-aft|after=[[ජෝසුන්හි හ්යොන්ජොං රජ|හ්යොන්ජොං]]}}
{{s-end}}

[[Category:ජෝසුන් පාලකයින්]]
[[Category:1619 උපත්]]
[[Category:1659 මරණ]]
[[Category:17වන සියවසේ කොරියානු රාජ්‍යත්වය]]</text>
      <sha1>l7zffhx2ulkejk18fvzbe3q20lkpk98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නාගරික ඝන අපද්‍රව්‍ය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71686</id>
    <revision>
      <id>794392</id>
      <parentid>592391</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22976" sha1="hzbaz48ituqntmf2h5qscbf1mctduzd" xml:space="preserve">'''නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය''', පොදුවේ [[එක්සත් ජනපදය]] තුළ සුන්බුන් හෝ කුණු ලෙසද, [[එක්සත් රාජධානිය|බ්‍ර්තාන්‍යය]] තුල කසල හෝ කුණු ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ. ඝන අපද්‍රව්‍ය යනු මහජනතාව විසින් එදිනෙදා ඉවතලන භාණ්ඩ වලින්  සමන්විත [[අපද්‍රව්‍ය වර්ගයකි]]. &quot;කුණු&quot; ප්‍රධාන වශයෙන් [[අහාරාමය අපද්‍රව්‍ය]] සහ [[බැහැර කරන අපද්‍රව්‍ය]] ලෙස නම් කරනු ලබන අතර මේවා වෙන වෙනම එකතු කරනු ලැබේ. 

== සංයුතිය ==
නගර ආශ්‍රිත ඝණ අපද්‍රව්‍ය  සංයුතිය [[නගරසභාවෙන්]]  නගර සභාවට කාලය සමග සැලකිය යුතු ලෙස විශාල වශයෙන් වෙනස් වේ. හොඳින් දියුණු අපද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රීයකරණ පද්ධතිය සහිත නගර සභා වල අපද්‍රවය ප්‍රවාහය, දිරා නොයන ප්ලාස්ටික් සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය  කළ නොහැකි ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය ප්‍රධාන වශයෙන් සමන්විත වේ. 20 වැනි සියවසේ ආරම්භයේ දී, එක්සත් රාජධානියේ ගෘහ අපද්‍රව්‍ය අතරින් බහුතරය (53%) විවෘත ගිනි ගැනීම් වලින් හට ගන්නා [[ගල් අඟුරු අළු]] වලින්  සමන්විත විණි.&lt;ref&gt;[http://www.ciwm.co.uk/web/FILES/About_CIWM/100_yrs_London_and_SE_centre.pdf Centenary history of waste and waste managers in London and south east England- Page 7]&lt;/ref&gt; සැලකිය යුතු ප්‍රතිචක්‍රීකරණ ක්‍රියාකාරකම් තොර සංවර්ධිත ප්‍රදේශවල ප්‍රධාන වශයෙන් ආහාරමය අපද්‍රව්‍යය, වෙළෙඳපොළ අපද්‍රව්‍ය, අංගන  අපද්රව්ය, ප්ලාස්ටික් භාජන,   නිෂ්පාදන ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය සහ අනෙකුත් විවද නේවාසික, වාණිජ, ආයතනික, සහ කර්මාන්ත මූලාශ්ර වලින් නිකුත් කරනු ලබන අපද්‍රව්‍ය  වලින් සමන්විත වේ.&lt;ref&gt;[http://www.epa.gov/osw/nonhaz/municipal/ Non-hazardous Waste] U.S. Environmental Protection Agency, Municipal Solid Waste&lt;/ref&gt; නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය අර්ථකථනයේදී කර්මාන්ත ආශ්‍රිත  අපද්‍රව්‍ය, කෘෂිකාර්මික අපද්‍රව්‍ය, [[සෞඛ්‍ය සේවය ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය]], විකිරණශීලි අපද්‍රව්‍ය හෝ මලබොර අන්තර්ගත නොවේ.&lt;ref&gt;[http://www.eia.doe.gov/cneaf/solar.renewables/page/mswaste/msw.html Municipal Solid Waste] U.S. Energy Information Administration&lt;/ref&gt; අදාල ප්‍රදේශ වල අපද්‍රවය එකතුකිරිම සිදුකරනු ලබන්නේ මහනගර සභා මගිනි. අවශේෂ අපද්‍රව්‍ය යන පදය අර්ථකතනයේදී එයට අදල වන්නේ ගෘහ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ වලින් ඉවත දමන වෙන්කිරීමට නොහැකි හෝ නැවත සකස් කිරීමට නොහැකි අපද්‍රවයි. &lt;ref&gt;[http://www.countryside.wales.gov.uk/fe/master.asp?n1=366&amp;n2=213&amp;n3=896 Mechanical Biological Treatment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080929001111/http://www.countryside.wales.gov.uk/fe/master.asp?n1=366&amp;n2=213&amp;n3=896 |date=2008-09-29 }} Welsh Assembly (2005) Mechanical Biological Treatment, Environment Countryside and Planning Website, Welsh Assembly&lt;/ref&gt; [[අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය|අපද්‍රව්‍ය]] ක්‍රම කිහිපයක් යටතේ වර්ගීකරනය කල හැක නමුත් පහත ලය්ස්තුව මගින් සාමාන්‍ය වර්ගීකරණය දැක්වේ:

* [[ජෛවහායන අපද්‍රව්‍ය]]: [[ආහාරමය සහ මුළුතැන්ගේ අපද්‍රව්‍ය]], [[හරිත අපද්‍රවය]], කඩදාසි(බොහොමයක් ද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කල හැකි අතර නමුත් සමහරක් කොම්පෝස්ට් බවට පත්කිරීම අපහසුවේ.)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ccc.govt.nz/services/rubbish-and-recycling/sorting/organics-green-bin/|publisher=Christchurch City Council|title=Organics -Green Bin|access-date=19 March 2016}}&lt;/ref&gt;)&lt;br&gt;
* [[ප්‍රතිචක්‍රීයකරණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කළහැකි ද්‍රව්‍ය: [[කඩදාසි]], [[කාඩ්බෝඩ්]], [[විදුරු නිෂ්පාදනය|වීදුරු]], [[බෝතල්]], [[භාජන]], [[ටින් කෑන්]], [[ඇලුමිනියම් කෑන්]], [[ඇලුමිනියම් තීරු]], [[යකඩ]], සමහර [[ප්ලාස්ටික්]], [[රෙදිපිළි|රෙදි]], [[ඇඳුම්]], [[ටයර්]], [[බැටරි|වියලි කෝෂ]], වැනි දේ.&lt;br&gt;
* [[නිෂ්ක්‍රීය]] අපද්‍රව්‍ය: [[ඉදිකිරීම් ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය සහ කඩා දැමීම් ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය]].&lt;br&gt;
* විදුලි සහ [[ඉලෙක්ට්‍රොනික අපද්‍රව්‍ය|ඉලෙක්ට්‍රොනික]] අපද්‍රව්‍ය: [[විදුලි උපකරණ]], [[විදුලි බල්බ]], [[රෙදි සෝදන යන්ත්‍ර]], [[රූපවාහිනි යන්ත්‍ර|රූපවාහිනි යන්ත්‍ර,]] [[පරිගණකය|පරිඝනක]], [[තිර]], [[ජංගම දුරකථනය|ජංගම දුරකථන]], [[එලාම් ඔරලෝසු]], [[අත් ඔරලෝසු]] වැනිදේ,&lt;br&gt;
* සංයුක්ත අපද්‍රව්‍ය : [[ඇඳුම්|ඇදුම්]] ආශ්‍රිත කසල, සෙල්ලම් බදු වැනි ප්ලස්ටික් අපද්‍රව්‍ය &lt;br&gt;
* [[අන්තරායකාරි අපද්‍රව්‍ය]] වලට බොහෝ [[තීන්ත]] වර්ග, [[රසායනික ද්‍රව්‍යය|රසායනික ද්‍රව්‍ය]] [[ටයර්]] වර්ග, [[බැටරි|වියලි කෝෂ]], විදුලි බල්බ, විදුලි උපකරණ අන්තර්ගත වේ.
* විෂ අපද්‍රව්‍ය වලට කෘමිනාශක, වල්නාශක සහ දිලීරනාශක අයත් වේ.&lt;br&gt;
* ජෛව වෛද්‍ය අපද්‍රව්‍ය, කල් ඉකුත් වූ ඖෂධ වර්ග වැනි දේ,&lt;br&gt;

== ඝන අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයේ සංරචක ==
[[ගොනුව:Tri_des_déchets_(cropped).jpg|thumb|විදුරු,කඩදාසි,ඇලුමිනියම්,PETබෝතල් සහ පිළිස්සුනු අපද්‍රව්‍ය  එකතු කරනු ලබන බාජන. ]]
නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය කර්මාන්ත වල ප්‍රධාන සංරචක හතරකි:  [[ප්‍රතිචක්‍රීයකරණය|ප්‍රතිචක්‍රිකරණය]], [[කොම්පොස්ට්කරණය]], [[බැහැර කිරීම]], සහ පිළිස්සීම මගින් අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීම. &lt;ref&gt;[http://www.eia.doe.gov/cneaf/solar.renewables/page/mswaste/msw.html Nonhazardous waste] U.S. Energy Information Administration&lt;/ref&gt; සියලු අපද්‍රව්‍ය  ධාරා කළමනාකරණයට  යෙදිය හැකි එක් ප්‍රවේශයක් නොමැත, එමනිසා [[පරිසර ආරක්ෂණ ආයතනය]], [[ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ]] ෆෙඩරල් ආයතනය, නාගරික ඝණ අපද්‍රව්‍ය  සඳහා ශ්‍රේණිගත කිරීම සදහා  ධුරාවලියක් සංවර්ධනය කර ඇත&lt;ref&gt;[https://sftool.gov/explore/green-building/section/57/solid-waste/system-overview System Overview]&lt;/ref&gt;. මෙම [[අපද්‍රව්‍ය කළමනකරණ ධුරාවලිය]] ගොඩනගනු ලැබුවේ පාරිසරික ශක්තිමත් බව, මුලාශ්‍ර අඩුවශයෙන් භාවිතය සහ නැවත භාවිතය , ප්‍රතිචක්‍රීකරණය හෝ කොම්පොස්ට්කරණය , ශක්ති යථා තත්වයට පත්කිරීම, ප්‍රතිකාරය සහ බැහැර කරීම මත පදනම් වූ කැමැත්ත වැඩි තැන සිට අඩු තැන  දක්වා පෙළගැස්වූ අදියර 4ක් අනුසාරයෙනි. &lt;ref&gt;[http://www.epa.gov/osw/nonhaz/municipal/hierarchy.htm Advancing Sustainable Materials Management: Facts and Figures]&lt;/ref&gt;

=== එකතු කිරීම ===
ඝන අපද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමේ ක්‍රියාකාරී අංගයක් ලෙස ඝන අපද්‍රව්‍ය සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කල හැකි ද්‍රව්‍ය එකතු කිරීම පමණක් නොව මෙම ද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමෙන් පසු අපද්‍රව්‍ය බැහැර කරන  ස්ථාන දක්වා ප්‍රවාහනය කිරීමද අයත්ය. මෙම බැහැර කරන ස්ථාන ද්‍රව්‍ය සැකසුම් ස්ථානයක්, හුවමාරු ස්ථානයක් හෝ ගොඩකළ බිමක් විය හැක.

=== මුලාශ්‍ර තුල අපද්‍රව්‍ය පාලනය කිරීම, වෙන්කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ සැකසුම් කිරීම. ===
අපද්‍රව්‍ය පාලනය කිරීම සහ වෙන්කිරීම අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයට අයත් ක්‍රියාකාරකම් වන අතර මෙය අපද්‍රව්‍ය ගබඩා කරන භාජන තුල ගබඩා කිරීමෙන් පසු සිදුවන ක්‍රියාවකි. පාලන ක්‍රියාවලිය ප්‍රධාන ලෙස ආවරණය වන්නේ පටවනු ලැබූ අපද්‍රව්‍ය භාජන පිහිටි ස්ථාන අනුවයි. එකිනෙකට වෙනස්  ඝන අපද්‍රව්‍ය  වෙන්කිරීම ඝන අපද්‍රව්‍ය සහිත මුලාශ්‍ර පාලනයේ සහ ගබඩා කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ ප්‍රධාන අංගයක් වේ.

=== ඝන අපද්‍රව්‍ය වෙන්කිරීම සහ සැකසීම සහ පරිවර්තනය ===
මුලශ්‍රයේදී වෙන් කරන ලද අපද්‍රව්‍ය ආපසු ලබා ගැනීම සඳහා අද පාවිච්චි කරනු ලබන උපක්‍රම හා පහසුකම් යටතේ බැම්මවල් අසල එකතුව (එක්සත් රාජධානියේ  'ක්‍රබ්ස්ය්ඩ්'), අතහැර දැමීම, මිලදී ගන්න ආපසු මධ්යස්ථාන ඇතුළත් වේ. මුලශ්‍රයේදී වෙන් කරන ලද අපද්‍රව්‍ය අපද්‍රව්‍ය වෙන් කිරීම හා සැකසුම්  කිරීම හා සමමිශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය වල වෙන්කිරීම සාමාන්යෙන් සිදුවන්නේ ද්‍රව්‍ය යථා තත්වයට ගැනීමේ පහසුකම, මාරු කිරීම ස්ථාන, දහන පහසුකම් හා බැහැර වන අඩවිවලය.

=== මාරු කිරීම හා ප්‍රවාහනය===
මෙම අනාගය අවස්ථා දෙකකින් සමන්විතය. පළමුව, අපද්‍රව්‍ය විශාල ප්‍රවාහන උපකරණ සඳහා කුඩා එකතුව වාහනයේ සිට මාරු කර ඇත. ඉන්පසු අපද්‍රව්‍ය සැකසීම හෝ බැහැරලන අඩවිය වෙත, සාමාන්යයෙන් දිගු දුර ප්‍රමාණයක්, ප්‍රවාහනය කරයි.

=== බැහැර කිරීම ===
[[ගොනුව:Mixed_municipal_waste.JPG|thumb|200x200පික්|මිශ්‍ර වූ නාගරික අපද්‍රව්‍ය ]]
අද, ඉඩම් පිරවීම හෝ ඉඩම් පුර පැතිරවීම මගින් අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම සියලු ඝණ අපදව්ය වල අවසාන ඉරනම වී ඇති අතර  මෙම අපද්‍රව්‍ය වන්නේ බිම් පිරවුම් අඩවිය වෙත සෘජු  ප්රවාහනය කල නේවාසිකව එකතු වූ අපද්‍රව්‍ය, ද්‍රව්‍ය යථා තත්වයට පත් කිරීම මගින් අවශේෂ වූ ද්‍රව්‍ය (MRFs), දහනය මගිනි ඉතිරි වී තිබෙන ඝන අපද්‍රව්‍ය, [[කොම්පෝස්ට්]], හෝ විවිධ ඝන අපද්‍රව්‍ය සැකසීමේ පහසුකම් මගින් ලබා ගත් අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය වේ. නවීන සනීපාරක්ෂක බිම් පිරවුම් තවකාලික කුණුගොඩක් නොවේ; එය කෘමීන් සහ [[භූගත ජලය]] අපවිත්‍ර වීමෙන් සිදුවන ප්‍රශ්න වැනි මහජන සෞඛ්‍ය හෝ ආරක්ෂාවට අනවශ්‍ය උවදුරු නිර්මාණය නොකර ඉඩම් ඝණ අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම, සඳහා යොදා ගන්නා ඉංජිනේරු පහසුකම් වේ.

=== නැවත භාවිතා කිරීම ===
පසුගිය වසර කිහිපය තුල [[Freegal]] හෝ  [[Freecycle Network]] වැනි පාරිසරික සංවිධාන ඔවුන්ගේ සජිවී නැවත භාවිතා කරනු ලබන ජාල සදහා විශාල ජනප්‍රියත්වයක් ලබාගෙන ඇත. මෙම ජාල මගින් ලෝකය පුරා ඇති මිනිසුන් විසින් ඉවත දමන නැවත භාවිතා කිරීමට හෝ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කිරීමෙන් ප්‍රතිඵලයක් ගත නොහැකි ද්‍රවයන්ගේ සජීවී ලේඛනයක් සපයනු ලබයි. එම නිසා මෙම අන්තර්ජාලය පදනම් කරගත් සේවාවන් බිම් ගොඩකිරීමෙන් ඇතිවෙන දුෂණය අවම කරන අතර ආර්ථික දීමනාවන් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබයි.

=== බිම් ගොඩ කිරීම ===
බිම් ගොඩ වීම සිදුවන්නේ ඉඩම් තුල කුණු ගොඩගැසීම තුලිනි. කුණු දැමීමේ ක්‍රම එකිනෙකට වෙනස්ය. බොහෝ විට එය නම්කරන ලද විශාල ප්‍රදේශයක, සාමාන්‍යයෙන් වලක හෝ කුණු කන්දක විය හැක. කුණු දැමීමෙන් පසු විශාල යන්ත්‍ර මගින් කුණු සම්පිණ්ඩනය කරනු ලබයි. කුණු දමන වලවල් පිරුණු පසු එම වලවල් ප්ලාස්ටික් තහඩුවක් යොදාගෙන &quot;මුද්‍රා&quot; කරනු ලැබීම සහ  කුණු වල අඩි කිහිපයක් ආවරණය කරනු ලැබිම සිදුකරනු ලබයි. මෙම ක්‍රමය එක්සත් ජනපදය තුල පවතින ප්‍රාථමික කුණු දැමීමේ ක්‍රමයක් වන අතර එයට හේතුව වනුයේ අවම පිරිවැය සහ උතුරු ඇමෙරිකාව තුල භාවිතයට නොගත් ඉඩම් ප්‍රමාණය අධික විමය. බිම් ගොඩකිරීම දුෂණයේ ඇති භයානකතවය මතුකර දක්වන අතර භූ ජලය ආධුලනය කිරිමටද හැක. දුෂණයේ ලකුණු විනාශකිරීමේ සමාගම් මගින් අවරනය කරනු ලබන අතර බොහෝවිට සාක්ෂියක් දැකීමට අපහසුය. සුන් බුන් ගොඩවල් සැගවීම සදහා මෙම බිම්ගොඩ කිරීමේ ප්‍රදේශ විශාල තාප්ප වලින් හෝ වැටවල් වලින් වට කිරීම සිදු කරනු ලබයි. විශාල වශයෙන් තිබෙන දුගඳ රසායනික ද්‍රවය ඉවත් කරනු ලබන පුද්ගලයන් විසින් බිම් ගොඩ කිරීමේ ස්ථාන අසල වාතයට ඉසිම් සිදු කිරම සිදු කරනු ලබන අතර  එමගින් ශාක තුල තිබෙන අපද්‍රව්‍ය වල සාක්ෂි සැගවීම් සිදුවේ. 

=== ශක්ති උත්පාදනය ===
ශක්ති උත්පාදනය සදහා නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය යොදාගනු ලැබේ.කලින් ගොඩනගන ලද තාක්ෂණයන් කිහිපයක් ඝන අපද්‍රව්‍ය ශක්ති උත්පාදනය සදහා සකස් කිරීම පිරිසිදුව සහ බොහෝ ආර්ථික අතින් වාසි ගෙන දෙන ලෙස සකස් කරනු  ලබන අතර,  ගොඩ කල බිම් වල අන්තර්ගත ගෑස් ග්‍රහණය, දහනය, තාපවිච්චේදනය ,වාෂ්පීකරණය සහ ප්ලැස්මා චාප වාෂ්පීකරණය.අපද්‍රව්‍ය පුළුස්සනු ලබන යන්ත්‍රෝපකරණ මගින් විශාල දුෂක විමෝචනය කරන අතරතුර, මෑත කාලින නියාමන වෙනස්කම් සහ නව තාක්ෂණික ක්‍රමෝපායන් සැලකිය යුතු ලෙස මෙම උත්සුකය අවම කරනු ලබයි. පරිසර ආරක්ෂණ ආයතනය (EPA) මගින් 1995 දී සහ 2000 වසර වලදී පිරිසිදු වාතය පිළිබද පනත යටතේ පනවන ලද නීති රෙගුලාසි මගින් සාර්ථක ලෙස අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීමේදී  dioxine නිකුත් කිරීම 99% ක ප්‍රතිශතයකට වඩා අවම කරනු ලැබූ අතර රසදිය නිකුත් කිරිම 90% අඩු කරන ලදී. මෙම වර්ධනයන් EPA මගින් 2013 වසරේදී සදහන් කරනු ලැබූ අතර, අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීම ක්‍රියාවලිය විදුලි මුලාශ්‍ර වලට වඩා පාරිසරික බලපෑම් වලින් තොර හොද ශක්ති මුලාශ්‍රයක් වන බව සදහන් කිරීමද සිදු කර ඇත.

== මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>hzbaz48ituqntmf2h5qscbf1mctduzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:String2</title>
    <ns>828</ns>
    <id>73968</id>
    <revision>
      <id>794335</id>
      <parentid>509756</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Uzume</username>
        <id>4113</id>
      </contributor>
      <comment>Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q16914835|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]]</comment>
      <origin>794335</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="18021" sha1="ph89g30kzy2uwl0t05s6jtpby1w86b8" xml:space="preserve">require ('strict');
local p = {}

p.trim = function(frame)
	return mw.text.trim(frame.args[1] or &quot;&quot;)
end

p.sentence = function (frame)
	-- {{lc:}} is strip-marker safe, string.lower is not.
	frame.args[1] = frame:callParserFunction('lc', frame.args[1])
	return p.ucfirst(frame)
end

p.ucfirst = function (frame)
	local s = frame.args[1];
	if not s or '' == s or s:match ('^%s+$') then								-- when &lt;s&gt; is nil, empty, or only whitespace
		return s;																-- abandon because nothing to do
	end

	s =  mw.text.trim( frame.args[1] or &quot;&quot; )
	local s1 = &quot;&quot;

	local prefix_patterns_t = {													-- sequence of prefix patterns
		'^\127[^\127]*UNIQ%-%-%a+%-%x+%-QINU[^\127]*\127',						-- stripmarker
		'^([%*;:#]+)',															-- various list markup
		'^(\'\'\'*)',															-- bold / italic markup
		'^(%b&lt;&gt;)',																-- html-like tags because some templates render these
		'^(&amp;%a+;)',																-- html character entities because some templates render these
		'^(&amp;#%d+;)',															-- html numeric (decimal) entities because some templates render these
		'^(&amp;#x%x+;)',															-- html numeric (hexadecimal) entities because some templates render these
		'^(%s+)',																-- any whitespace characters
		'^([%(%)%-%+%?%.%%!~!@%$%^&amp;_={}/`,‘’„“”ʻ|\&quot;\'\\]+)',					-- miscellaneous punctuation
		}
	
	local prefixes_t = {};														-- list, bold/italic, and html-like markup, &amp; whitespace saved here

	local function prefix_strip (s)												-- local function to strip prefixes from &lt;s&gt;
		for _, pattern in ipairs (prefix_patterns_t) do							-- spin through &lt;prefix_patterns_t&gt; 
			if s:match (pattern) then											-- when there is a match
				local prefix = s:match (pattern);								-- get a copy of the matched prefix
				table.insert (prefixes_t, prefix);								-- save it
				s = s:sub (prefix:len() + 1);									-- remove the prefix from &lt;s&gt;
				return s, true;													-- return &lt;s&gt; without prefix and flag; force restart at top of sequence because misc punct removal can break stripmarker
			end
		end
		return s;																-- no prefix found; return &lt;s&gt; with nil flag
	end

	local prefix_removed;														-- flag; boolean true as long as prefix_strip() finds and removes a prefix
	
	repeat																		-- one by one remove list, bold/italic, html-like markup, whitespace, etc from start of &lt;s&gt;
		s, prefix_removed = prefix_strip (s);
	until (not prefix_removed);													-- until &lt;prefix_removed&gt; is nil

	s1 = table.concat (prefixes_t);												-- recreate the prefix string for later reattachment

	local first_text = mw.ustring.match (s, '^%[%[[^%]]+%]%]');					-- extract wikilink at start of string if present; TODO: this can be string.match()?

	local upcased;
	if first_text then
		if first_text:match ('^%[%[[^|]+|[^%]]+%]%]') then						-- if &lt;first_text&gt; is a piped link
			upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%[[^|]+|%W*(%w)');				-- get first letter character
			upcased = mw.ustring.upper (upcased);								-- upcase first letter character
			s = mw.ustring.gsub (s, '^(%[%[[^|]+|%W*)%w', '%1' .. upcased);		-- replace
		else																	-- here when &lt;first_text&gt; is a wikilink but not a piped link
			upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%[%W*%w');						-- get '[[' and first letter
			upcased = mw.ustring.upper (upcased);								-- upcase first letter character
			s = mw.ustring.gsub (s, '^%[%[%W*%w', upcased);						-- replace; no capture needed here
		end

	elseif s:match ('^%[%S+%s+[^%]]+%]') then									-- if &lt;s&gt; is a ext link of some sort; must have label text
		upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%S+%s+%W*(%w)');						-- get first letter character
		upcased = mw.ustring.upper (upcased);									-- upcase first letter character
		s = mw.ustring.gsub (s, '^(%[%S+%s+%W*)%w', '%1' .. upcased);			-- replace
	
	elseif s:match ('^%[%S+%s*%]') then											-- if &lt;s&gt; is a ext link without label text; nothing to do
		return s1 .. s;															-- reattach prefix string (if present) and done

	else																		-- &lt;s&gt; is not a wikilink or ext link; assume plain text
		upcased = mw.ustring.match (s, '^%W*%w');								-- get the first letter character
		upcased = mw.ustring.upper (upcased);									-- upcase first letter character
		s = mw.ustring.gsub (s, '^%W*%w', upcased);								-- replace; no capture needed here
	end

	return s1 .. s;																-- reattach prefix string (if present) and done
end


p.title = function (frame)
	-- http://grammar.yourdictionary.com/capitalization/rules-for-capitalization-in-titles.html
	-- recommended by The U.S. Government Printing Office Style Manual:
	-- &quot;Capitalize all words in titles of publications and documents,
	-- except a, an, the, at, by, for, in, of, on, to, up, and, as, but, or, and nor.&quot;
	local alwayslower = {['a'] = 1, ['an'] = 1, ['the'] = 1,
		['and'] = 1, ['but'] = 1, ['or'] = 1, ['for'] = 1,
		['nor'] = 1, ['on'] = 1, ['in'] = 1, ['at'] = 1, ['to'] = 1,
		['from'] = 1, ['by'] = 1, ['of'] = 1, ['up'] = 1 }
	local res = ''
	local s =  mw.text.trim( frame.args[1] or &quot;&quot; )
	local words = mw.text.split( s, &quot; &quot;)
	for i, s in ipairs(words) do
		-- {{lc:}} is strip-marker safe, string.lower is not.
		s = frame:callParserFunction('lc', s)
		if i == 1 or alwayslower[s] ~= 1 then
			s = mw.getContentLanguage():ucfirst(s)
		end
		words[i] = s
	end
	return table.concat(words, &quot; &quot;)
end

-- findlast finds the last item in a list
-- the first unnamed parameter is the list
-- the second, optional unnamed parameter is the list separator (default = comma space)
-- returns the whole list if separator not found
p.findlast = function(frame)
	local s =  mw.text.trim( frame.args[1] or &quot;&quot; )
	local sep = frame.args[2] or &quot;&quot;
	if sep == &quot;&quot; then sep = &quot;, &quot; end
	local pattern = &quot;.*&quot; .. sep .. &quot;(.*)&quot;
	local a, b, last = s:find(pattern)
	if a then
		return last
	else
		return s
	end
end

-- stripZeros finds the first number and strips leading zeros (apart from units)
-- e.g &quot;0940&quot; -&gt; &quot;940&quot;; &quot;Year: 0023&quot; -&gt; &quot;Year: 23&quot;; &quot;00.12&quot; -&gt; &quot;0.12&quot;
p.stripZeros = function(frame)
	local s = mw.text.trim(frame.args[1] or &quot;&quot;)
	local n = tonumber( string.match( s, &quot;%d+&quot; ) ) or &quot;&quot;
	s = string.gsub( s, &quot;%d+&quot;, n, 1 )
	return s
end

-- nowiki ensures that a string of text is treated by the MediaWiki software as just a string
-- it takes an unnamed parameter and trims whitespace, then removes any wikicode
p.nowiki = function(frame)
	local str = mw.text.trim(frame.args[1] or &quot;&quot;)
	return mw.text.nowiki(str)
end

-- split splits text at boundaries specified by separator
-- and returns the chunk for the index idx (starting at 1)
-- #invoke:String2 |split |text |separator |index |true/false
-- #invoke:String2 |split |txt=text |sep=separator |idx=index |plain=true/false
-- if plain is false/no/0 then separator is treated as a Lua pattern - defaults to plain=true
p.split = function(frame)
	local args = frame.args
	if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end
	local txt = args[1] or args.txt or &quot;&quot;
	if txt == &quot;&quot; then return nil end
	local sep = (args[2] or args.sep or &quot;&quot;):gsub('&quot;', '')
	local idx = tonumber(args[3] or args.idx) or 1
	local plain = (args[4] or args.plain or &quot;true&quot;):sub(1,1)
	plain = (plain ~= &quot;f&quot; and plain ~= &quot;n&quot; and plain ~= &quot;0&quot;)
	local splittbl = mw.text.split( txt, sep, plain )
	if idx &lt; 0 then idx = #splittbl + idx + 1 end
	return splittbl[idx]
end

-- val2percent scans through a string, passed as either the first unnamed parameter or |txt=
-- it converts each number it finds into a percentage and returns the resultant string.
p.val2percent = function(frame)
	local args = frame.args
	if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end
	local txt = mw.text.trim(args[1] or args.txt or &quot;&quot;)
	if txt == &quot;&quot; then return nil end
	local function v2p (x)
		x = (tonumber(x) or 0) * 100
		if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end
		return x .. &quot;%&quot;
	end
	txt = txt:gsub(&quot;%d[%d%.]*&quot;, v2p) -- store just the string
	return txt
end

-- one2a scans through a string, passed as either the first unnamed parameter or |txt=
-- it converts each occurrence of 'one ' into either 'a ' or 'an ' and returns the resultant string.
p.one2a = function(frame)
	local args = frame.args
	if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end
	local txt = mw.text.trim(args[1] or args.txt or &quot;&quot;)
	if txt == &quot;&quot; then return nil end
	txt = txt:gsub(&quot; one &quot;, &quot; a &quot;):gsub(&quot;^one&quot;, &quot;a&quot;):gsub(&quot;One &quot;, &quot;A &quot;):gsub(&quot;a ([aeiou])&quot;, &quot;an %1&quot;):gsub(&quot;A ([aeiou])&quot;, &quot;An %1&quot;)
	return txt
end

-- findpagetext returns the position of a piece of text in a page
-- First positional parameter or |text is the search text
-- Optional parameter |title is the page title, defaults to current page
-- Optional parameter |plain is either true for plain search (default) or false for Lua pattern search
-- Optional parameter |nomatch is the return value when no match is found; default is nil
p._findpagetext = function(args)
	-- process parameters
	local nomatch = args.nomatch or &quot;&quot;
	if nomatch == &quot;&quot; then nomatch = nil end
	--
	local text = mw.text.trim(args[1] or args.text or &quot;&quot;)
	if text == &quot;&quot; then return nil end
	--
	local title = args.title or &quot;&quot;
	local titleobj
	if title == &quot;&quot; then
		titleobj = mw.title.getCurrentTitle()
	else
		titleobj = mw.title.new(title)
	end
	--
	local plain = args.plain or &quot;&quot;
	if plain:sub(1, 1) == &quot;f&quot; then plain = false else plain = true end
	-- get the page content and look for 'text' - return position or nomatch
	local content = titleobj and titleobj:getContent()
	return content and mw.ustring.find(content, text, 1, plain) or nomatch
end
p.findpagetext = function(frame)
	local args = frame.args
	local pargs = frame:getParent().args
	for k, v in pairs(pargs) do
		args[k] = v
	end
	if not (args[1] or args.text) then return nil end
	-- just the first value
	return (p._findpagetext(args))
end

-- returns the decoded url. Inverse of parser function {{urlencode:val|TYPE}}
-- Type is:
-- QUERY decodes + to space (default)
-- PATH does no extra decoding
-- WIKI decodes _ to space
p._urldecode = function(url, type)
	url = url or &quot;&quot;
	type = (type == &quot;PATH&quot; or type == &quot;WIKI&quot;) and type
	return mw.uri.decode( url, type )
end
-- {{#invoke:String2|urldecode|url=url|type=type}}
p.urldecode = function(frame)
	return mw.uri.decode( frame.args.url, frame.args.type )
end

-- what follows was merged from [[Module:StringFunc]]

-- Argument list helper function, as per [[Module:String]]
function p._getParameters( frame_args, arg_list )
    local new_args = {};
    local index = 1;
    local value;
    
    for i,arg in ipairs( arg_list ) do
        value = frame_args[arg]
        if value == nil then
            value = frame_args[index];
            index = index + 1;
        end
        new_args[arg] = value;
    end
    
    return new_args;
end        

-- Escape Pattern helper function so that all characters are treated as plain text, as per [[Module:String]]
function p._escapePattern( pattern_str )
	return mw.ustring.gsub( pattern_str, &quot;([%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]])&quot;, &quot;%%%1&quot; )
end

-- Helper Function to interpret boolean strings, as per [[Module:String]]
function p._getBoolean( boolean_str )
    local boolean_value;
    
    if type( boolean_str ) == 'string' then
        boolean_str = boolean_str:lower();
        if boolean_str == 'false' or boolean_str == 'no' or boolean_str == '0' 
                or boolean_str == '' then
            boolean_value = false;
        else
            boolean_value = true;
        end    
    elseif type( boolean_str ) == 'boolean' then
        boolean_value = boolean_str;
    else
        error( 'No boolean value found' );
    end    
    return boolean_value
end

--[[
Strip

This function Strips characters from string

Usage:
{{#invoke:String2|strip|source_string|characters_to_strip|plain_flag}}

Parameters
	source: The string to strip
	chars:  The pattern or list of characters to strip from string, replaced with ''
	plain:  A flag indicating that the chars should be understood as plain text. defaults to true.

Leading and trailing whitespace is also automatically stripped from the string.
]]
function p.strip( frame )
	local new_args = p._getParameters( frame.args,  {'source', 'chars', 'plain'} )
	local source_str = new_args['source'] or ''
	local chars = new_args['chars'] or '' or 'characters'
	source_str = mw.text.trim(source_str)
	if source_str == '' or chars == '' then
		return source_str
	end
	local l_plain = p._getBoolean( new_args['plain'] or true )
	if l_plain then
		chars = p._escapePattern( chars )
	end
	local result
	result = mw.ustring.gsub(source_str, &quot;[&quot;..chars..&quot;]&quot;, '')
	return result
end

--[[
Match any
Returns the index of the first given pattern to match the input. Patterns must be consecutively numbered.
Returns the empty string if nothing matches for use in {{#if:}}

Usage:
	{{#invoke:String2|matchAll|source=123 abc|456|abc}} returns '2'.

Parameters:
	source: the string to search
	plain:  A flag indicating that the patterns should be understood as plain text. defaults to true.
	1, 2, 3, ...: the patterns to search for
]]
function p.matchAny(frame)
	local source_str = frame.args['source'] or error('The source parameter is mandatory.')
	local l_plain = p._getBoolean( frame.args['plain'] or true )
	for i = 1, math.huge do
		local pattern = frame.args[i]
		if not pattern then return '' end
		if mw.ustring.find(source_str, pattern, 1, l_plain) then
			return tostring(i)
		end
	end
end

--[[--------------------------&lt; H Y P H E N _ T O _ D A S H &gt;--------------------------------------------------

Converts a hyphen to a dash under certain conditions.  The hyphen must separate
like items; unlike items are returned unmodified.  These forms are modified:
	letter - letter (A - B)
	digit - digit (4-5)
	digit separator digit - digit separator digit (4.1-4.5 or 4-1-4-5)
	letterdigit - letterdigit (A1-A5) (an optional separator between letter and
		digit is supported – a.1-a.5 or a-1-a-5)
	digitletter - digitletter (5a - 5d) (an optional separator between letter and
		digit is supported – 5.a-5.d or 5-a-5-d)

any other forms are returned unmodified.

str may be a comma- or semicolon-separated list

]]
function p.hyphen_to_dash( str, spacing )
	if (str == nil or str == '') then
		return str
	end

	local accept

	str = mw.text.decode(str, true )											-- replace html entities with their characters; semicolon mucks up the text.split

	local out = {}
	local list = mw.text.split (str, '%s*[,;]%s*')								-- split str at comma or semicolon separators if there are any

	for _, item in ipairs (list) do												-- for each item in the list
		item = mw.text.trim(item)												-- trim whitespace
		item, accept = item:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1')
		if accept == 0 and mw.ustring.match (item, '^%w*[%.%-]?%w+%s*[%-–—]%s*%w*[%.%-]?%w+$') then	-- if a hyphenated range or has endash or emdash separators
			if item:match ('^%a+[%.%-]?%d+%s*%-%s*%a+[%.%-]?%d+$') or			-- letterdigit hyphen letterdigit (optional separator between letter and digit)
				item:match ('^%d+[%.%-]?%a+%s*%-%s*%d+[%.%-]?%a+$') or			-- digitletter hyphen digitletter (optional separator between digit and letter)
				item:match ('^%d+[%.%-]%d+%s*%-%s*%d+[%.%-]%d+$') or			-- digit separator digit hyphen digit separator digit
				item:match ('^%d+%s*%-%s*%d+$') or								-- digit hyphen digit
				item:match ('^%a+%s*%-%s*%a+$') then							-- letter hyphen letter
					item = item:gsub ('(%w*[%.%-]?%w+)%s*%-%s*(%w*[%.%-]?%w+)', '%1–%2')	-- replace hyphen, remove extraneous space characters
			else
				item = mw.ustring.gsub (item, '%s*[–—]%s*', '–')				-- for endash or emdash separated ranges, replace em with en, remove extraneous whitespace
			end
		end
		table.insert (out, item)												-- add the (possibly modified) item to the output table
	end

	local temp_str = table.concat (out, ',' .. spacing)							-- concatenate the output table into a comma separated string
	temp_str, accept = temp_str:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1')					-- remove accept-this-as-written markup when it wraps all of concatenated out
	if accept ~= 0 then
		temp_str = str:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1')							-- when global markup removed, return original str; do it this way to suppress boolean second return value
	end
	return temp_str
end

function p.hyphen2dash( frame )
	local str = frame.args[1] or ''
	local spacing = frame.args[2] or ' ' -- space is part of the standard separator for normal spacing (but in conjunction with templates r/rp/ran we may need a narrower spacing

	return p.hyphen_to_dash(str, spacing)
end

-- Similar to [[Module:String#endswith]]
function p.startswith(frame)
	return (frame.args[1]:sub(1, frame.args[2]:len()) == frame.args[2]) and 'yes' or ''
end

-- Implements [[Template:Isnumeric]]
function p.isnumeric(frame)
	local s = frame.args[1] or frame:getParent().args[1]
	local boolean = (frame.args.boolean or frame:getParent().args.boolean) == 'true'
	if type(s) == 'string' and mw.getContentLanguage():parseFormattedNumber( s ) then
		return boolean and 1 or s
	end
	return boolean and 0 or ''
end

-- Checks if a value in a group of numbers is not an interger.
-- Allows usage of an |empty= parameter to allow empty values to be skipped.
function p.isInteger(frame)
	local values = frame.args or frame:getParent().args
	local allow_empty = frame.args.empty or frame:getParent().args.empty

	for _, value in ipairs(values) do
		-- Trim spaces
		value = value and value:gsub(&quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;)
		if value == &quot;&quot; or value == nil then
			if not allow_empty then
				return false  -- Empty values are not allowed
			end
		else
			value = tonumber(value)
			if not (type(value) == &quot;number&quot; and value == math.floor(value)) then
				return false
			end
		end
	end

	return true
end

-- Returns an error found in a string.
function p.getError(frame)
	local text = frame.args[1] or frame:getParent().args[1]
	local error_message = text:match('(&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;.-&lt;/strong&gt;)')
	return error_message or nil
end

return p</text>
      <sha1>ph89g30kzy2uwl0t05s6jtpby1w86b8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75527</id>
    <revision>
      <id>794380</id>
      <parentid>597623</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58380" sha1="c2vb08l9iclh2gqol9ayewdo8v4agvp" xml:space="preserve">{{Other uses|එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා (වක්‍රෝක්තිහරණය){{!}}එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා}}
{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනිය
| show_name          = ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා&lt;br /&gt;武媚娘傳奇
| image              = The Empress of China (武媚娘傳奇).jpg
| caption            = ''ද එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා'' (චීන) නිල පෝස්ටරය
| genre              = [[ඓතිහාසික ප්‍රබන්ධ]]
| creator            = [[ෆැන් බිංබිං]] කලාගාරය
| developer          =
| show_name_2        = වූ සේ ටියෑන්&lt;br&gt;{{Infobox name module|simplified={{linktext|武|媚|娘|传|奇}}|traditional={{linktext|武|媚|娘|傳|奇}}}}
| director           = ගෝ යික් චුන්
| writer             = 
| producer           = ෆැන් බිංබිං
| executive_producer = වූ හොංලියෑං&lt;br&gt;මෙං ක්විංහන්&lt;br&gt;ලි චාඕ
| starring           = [[ෆැන් බිංබිං]]&lt;br&gt;[[චෑං ෆෙංයි]]&lt;br&gt;[[ආරිෆ් රහ්මාන්]]&lt;br&gt;[[ජැනින් චෑං]]
| narrated           = 
| opentheme          = '''චීනය සහ තායිවානය:'''&lt;br /&gt;වසර දහස් ගණනක් (千秋) - [[සුන් නන්]] විසිනි&lt;br /&gt;'''හොං කොං:'''&lt;br /&gt;අධිරාජිනිය (女皇) - [[ජෝයි යුං]] විසිනි 
| endtheme           = 
| country            = චීනය
| language           = [[සම්මත චීන|මැන්ඩරින්]]
| network            = [[හුනාන් රූපවාහිනිය]]
| first_aired        = දෙසැම්බර් 21, 2014
| last_aired         = 
| num_episodes       = මුල් ප්‍රභේදය: 82&lt;br /&gt;[[හුනාන් ටීවී]]: 96&lt;br /&gt;TVB: 75
| list_episodes      = 
| location           = ප්‍රධාන චීන භූමිය&lt;br /&gt;[[හෙංඩියෑන් වර්ල්ඩ් ස්ටූඩියෝස්]]&lt;br /&gt;CCTV වුෂි චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී පදනම
| camera             = [[බහු-කැමරා]]
| picture_format     = [[DTMB]][[1080i]]
| audio_format       = [[ස්ටීරියෝ]]
| runtime            = මිනිත්තු 40~50 පමණ
| company            = ෆැන් බිංබිං ස්ටූඩියෝ&lt;br&gt;[[චයිනා ෆිල්ම් සමූහ සංස්ථාව]]&lt;br&gt;චේජියෑං ටැලන්ට් ටෙලිවිෂන් ඇන්ඩ් ෆිල්ම්&lt;br&gt;එවර්ග්‍රෑන්ඩ් ෆිල්ම් සමා.&lt;br&gt;ඩුෂ් ප්‍රකාශන මාධ්‍ය සමා.
| preceded_by        =
| followed_by        = 
| related            = 
| website            = http://www.weibo.com/tvwzt
| website_title      = නිල වෙයිබෝ පිටුව
| production_website = http://fbbstudio.com/
}}
{{Infobox Chinese
| title    = ද එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා
| altname  = චීන නාමය (චීන මහා භූමියේ සහ තායිවානයේ)
| t2       = 武媚娘傳奇
| s2       = 武媚娘传奇
| p2       = wǔ mèi niáng chuán qí
| j2       = mou5 mei4 noeng4 cyun4 kei4
| y2      = móuh mèih nèuhng chyùhn kèih
| altname3 = චීන නාමය (හොං කොං, මැකාවු සහ මැලේසියාව)
| t3       = 武則天
| s3       = 武则天
| p3       = wǔ zé tiān
| j3       = mou5 zak1 tin1
| y3      = móuh jāk tīn
}}

'''''ද එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා''''' ([[සරල චීන අක්ෂර|සරල චීන]]: 武媚娘传奇; [[සම්ප්‍රදායික චීන අක්ෂර|සම්ප්‍රදායික චීන]]: 武媚娘傳奇; [[පින්යින්]]: wǔ mèi niáng chuán qí; [[ජ්‍යුට්පිං]]: mou5 mei4 noeng4 cyun4 kei4) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 2014දී විකාශය වූ චීන රූපවාහිනී මාලා නාට්‍යයක් වන අතර, එය 7වන සහ 8වන සියවස්වල චී‍නයේ [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශයේ]] වූ සිදුවීම් පාදක කරගනිමින් නිර්මාණය වී ඇත. මෙහි ප්‍රධාන චරිතය වන චීන ඉතිහාසයේ විසූ එකම රාජ්‍ය කරන අධිරාජිනිය වූ [[වූ සේටියෑන්]] අධිරැජිනියගේ චරිතය නිරූපණය කරන්නේ මෙහි නිෂ්පාදිකාව වන [[ෆැන් බිංබිං]] විසිනි.

ෆැන් බිංබිං ස්ටූඩියෝ ආයතනය විසින් නිෂ්පාදනය කළ තෙවන රූපවාහිනී නිර්මාණය මෙයයි. ¥ මිලියන 300ක් (දළ වශයෙන් ඇ.ඩො. මිලියන $49.53) මෙයට වැයවූයේ යැයි පැවසේ.&lt;ref name=Makeup&gt;{{cite news|title=Fan Bingbing's Empress Wu Zetian Makeup Released|url=http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/celebrity/16/9665-1.htm|accessdate=පෙබරවාරි 12, 2014|work=womenofchina.cn|date=පෙබරවාරි 12, 2014|archive-date=2015-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121183957/http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/celebrity/16/9665-1.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මේ නිසා චීන ඉතිහාසයේ නිර්මාණය වූ වඩාත් වියදම් අධිකම රූපවාහිනී කතාමාලාවක් ලෙස මෙය සැලකේ.&lt;ref&gt;{{zh icon}} [http://www.wccdaily.com.cn/shtml/hxdsb/20140214/189253.shtml 范爷3亿“讨”江山] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140809095209/http://www.wccdaily.com.cn/shtml/hxdsb/20140214/189253.shtml |date=2014-08-09 }}&lt;/ref&gt; මීට පෙර එම වාර්තාවට හිමිනම් කීයේ ¥ මිලියන 280ක වියදමින් තැනූ ''[[හීරෝස් ඉන් සුයි ඇන්ඩ් ටෑං ඩයිනාස්ටීස්|Heroes in Sui and Tang Dynasties]]'' (2013) නැමැති රූපවාහිනී කතාමාලාවයි.&lt;ref&gt;{{zh icon}} [http://www.dfdaily.com/html/150/2013/1/11/926876.shtml  《隋唐演义》2.8亿刷新最烧钱电视剧纪录] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140809081217/http://www.dfdaily.com/html/150/2013/1/11/926876.shtml |date=2014-08-09 }}&lt;/ref&gt; මෙම කතාමාලාව මුලින්ම විකාශය කරන ලද්දේ 2014 දෙසැම්බර් 21වන දින සිට චීන මහා භූමියේ [[හුනාන් රූපවාහිනිය|හුනාන් රූපවාහිනී]] නාළිකාව ඔස්සේ ය.

==සාරාංශය==
ටෑං රාජවංශයේ දෙවන අධිරජුගේ රාජ්‍ය සමයේ දාහතර හැවිරිදි වූ රුයි ([[ෆැන් බිංබිං]]) රාජ මාලිගයට ඇතුළු වන්නේ අහිංසක [[චීනයේ රාජකීය බිසෝවරුන්ගේ ශ්‍රේණි|කයිරෙන් (දක්ෂ ආර්යාව)]] වරියක ලෙසයි. ඇය ටයිෂොං අධිරාජයා ([[චෑං ෆෙංයි]]) ගේ බිසවක වී ඔහුට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරයි. ඇය පිළිබඳ මඳ කාලයකින්ම පැහැදෙන ටයිෂොං අධිරාජයා ඇයට පෙම් කරයි. මේ නිසා ඇයට බොහෝ දෙනකු ඊර්ෂයා කිරීමට පෙළඹේ. කුමන්ත්‍රණකරුවන් විසින් ඇයව සොරකමකට, මිනීමැරුමකට සහ රාජද්‍රෝහී චෝදනාවකට හසු කිරීමට ප්‍රයත්න දරනු ලබයි. නමුත් ඇය සිය බුද්ධිය මෙහෙයවා ඉන් ජයගැනීමට සමත් වේ. නමුත් ටයිෂොං අධිරාජයා විසින් ඇයව සිය අතේ දුරින් තබාගන්නේ වූ වංශයේ කාන්තාවක ටෑං රාජවංශය පැහැර ගන්නා බවට වූ අනාවැකියක් හේතුවෙනි. ටයිෂොං අධිරාජයා මියගිය පසුව, ඇයව ආරාමයක් වෙත යැවෙන්නේ භික්ෂුණියක බවට පත්වීම පිණිසයි. කෙසේනමුත්, අධිරාජයාගේ බාලම පුත්‍රයා වන ලි චි ([[ආරිෆ් රහ්මාන්]]) ගඔෂොං අධිරාජයා ලෙස සිහසුනට පත්වේ. ගඔෂොං කුඩා වියේ සිටම වූ හට ප්‍රේම කරයි. ඇයව නැවත මාලිගය වෙත රැගෙන එන ඔහු, ඇයව සිය උපබිසවක බවට පත් කරගනියි. ටයිෂොං අධිරාජයාගේ සමයේ සුළු භාර්යාවක ලෙස සිටි ඇයට රාජ මාලිගය ක්‍රියාකාරීව පාලනය කරන ආකාරය පිළිබඳ හසල දැනුමක් තිබිණි. එම දැනුම යොදා ගනිමින්, ඇය ලි චි හට ඔහුගේ අනුරාජයාගෙන් සිහසුන ලබාගැනීමට උපකාර කරයි. පසුව අධිරජුගේ අධිරාජිනිය පදවියට පත්වන ඇය සිය දියණිය වෙනුවෙන් පලිගනියි. ලි චිගේ මරණය වනතෙක් ඇය විසින් ඔහු සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනයන ලදී. ඔහුගේ මරණින් පසු ඇය අධිරාජ්‍යයේ රාජ්‍ය කරන අධිරාජිනිය ලෙසින් තනිව සිය පාලනය ගෙනගියා ය.

==චරිත නිරූපණය==

===ප්‍රධාන චරිත===
*[[ෆැන් බිංබිං]], [[වූ සේටියෑන්|වූ මෙයිනියෑං]] ලෙස (වූ සේටියෑන් අධිරාජිනිය)
*[[චෑං ෆෙංයි]], [[ටෑංහි ටයිෂොං අධිරාජයා|ලි ෂිමින්]] ලෙස (ටයිෂොං අධිරාජයා)
*[[ආරිෆ් රහ්මාන්]], [[ටෑංහි ගඔෂොං අධිරාජයා|ලි චි]] ගෙස (ගඔෂොං අධිරාජයා)
*[[ජැනින් චෑං]], [[ෂු හුයි]] ලෙස (සමර්ථ ෂු බිසව)

===ටයිෂොං අධිරාජයාගේ අන්තඃපුරය===
*[[චෑං ටිං]], රාජකීය වෙයි බිසව ලෙස (ගුයි ෆෙයි)
*[[කැති චෞ]], පවිත්‍ර යැං බිසව ලෙස (ෂු ෆෙයි)
*[[:zh:张彤 (演员)|චෑං ටොං]], ගුණවත් යින් බිසව ලෙස (ඩේ ෆෙයි)
*[[:zh:张定涵|චෑං ඩිං හන්]], [[චැංසුන් අධිරාජිනිය|වෙන්ඩේ අධිරාජිනිය]] / චෙං වැන්යෑන් ලෙස
*නියේ මෙයි, සමර්ථ ලියු බිසව (ෂියෑන් ෆෙයි)
*සුන් ජියා ක්වි, ෂියාඕ ක්වියෑං ලෙස
*චෑං ෂි ටිං, ෆෙං කයිරෙන් ලෙස
*ලියු චි ෂි, චෙන් ගුයිරෙන් ලෙස

===ගඔෂොං අධිරාජයාගේ අන්තඃපුරය===
*ෂි ෂි, [[වං අධිරාජිනිය (ගඔෂොං)|වං අධිරාජිනිය]] ලෙස
*[[වියෑන් චෑං]], [[ෂියාඕ බිසව]] ලෙස
*කුයි බිං, ලියු ෂි ලෙස
*මා සි චුන්, හෙලෑන් මින් යුඒ ලෙස

===රාජකීය පවුල===
*ලී ලිරෙන්, [[ලි චෙංක්වියෑන්]] ලෙස
*ලි ජියේ, [[ලි කේ]] ලෙස
*රෙන් ‍ෂාන්, [[ලි ටායි]] ලෙස
*ෂුඒ යොංග්‍යු, [[ලි චෙන් (ටෑං රාජවංශය)|ලි යෞ]] ලෙස
*ලි යුඒෂි, කිරුළහිමි සු මෙයි කුමරිය ලෙස 
*මි ලු, [[ගඔයැං කුමරිය]] ලෙස
*කුයි කෑන්, [[ලි සුජියේ]] ලෙස
*චෑං ෂුවාන්මිං, [[ලි චොං]] ලෙස
*චෙන් ජිංයුවාන්, ළමා ලි චොං ලෙස
*කං ෆුචෙන්, [[ලි හොං]] ලෙස
*වං වෙන්ජියේ, ලාබාල [[ලි ෂියෑන් (කුමරු)|ලි ෂියෑන්]] ලෙස
*යූ වෙන්තොං, මැදි-වියේ ලි ෂියෑන් ලෙස
*ෂි යුලි, වෙයි ෂි ලෙස

===අමාත්‍යවරුන් සහ සෙන්පතීන්===
*[[ලි චෙන් (නළුවා)|ලි චෙන්]], ලි මු ලෙස
*[[වු ෂියුබෝ]], ලාබාල [[චෑං ජියැන්චි]] ලෙස
*වෙයි ෂි, වැඩිමහල් චෑං ජියෑන්චි ලෙස
*වං හුයිචුන්, [[චැංසුන් වුජි]] ලෙස
*වං ක්වියෑං, චෑංසුන් චොං ලෙස
*යාඕ යැන්ලින්, [[ෂැංගුවාන් යි]] ලෙස
*චෙං ෂියාඕචොං, [[පෙයි යැන්]] ලෙස
*ලියු සුහේ, [[ෂු ජිංෂොං]] ලෙස
*ලි යැන්ෂෙං, [[චු සුයිලියෑං]] ලෙස
*ලි ගුවාංෆු, [[වෙයි චෙං]] ලෙස
*[[යු හාඕමිං]], [[ලි චුන්ෆෙං]] ලෙස
*යු එයිලෙයි, [[ලි යිෆු]] ලෙස
*හෞ ජියේ, [[හොවු ජුන්ජි]] ලෙස
*ලියු ෂියාඕෂි, [[ෆැං ෂුවාන්ලිං]] ලෙස
*චු ෂියාඕහුයි, ෆැං යිආයි ලෙස; ‍ගඔයැං කුමරියගේ සැමියායි.
*සුන් නිං, [[ලි ෂිජි]] ලෙස
*ක්වින් ක්විදොං, [[බියෑන්ජි]] ලෙස; ගඔ‍යැං කුමරියගේ අනියම් පෙම්වතායි‍. 
*ෂු ජියේ, [[ඩි රෙන්ජියේ]] ලෙස

===සේවකයින්===
*ෂෙන් බඔපිං, වං දේ; ටයිෂොං අධිරාජයාගේ පෞද්ගලික සහායකයායි.
*හේ ෂින්, චෙංෂින්; කිරුළහිමි කුමරුගේ මිතුරායි.
*වං චෙන්, චුන් යිං ලෙස; වෙයි බිසවගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි.
*චෙන් සි සි, ක්විං ෂුන් ලෙස; යැං බිසවගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි.
*ටු ලිමන්, ලියු සියාඕ ලෙස; ඩේ බිසවගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි.
*වං යනාන්, වෙන් නියෑං ලෙස; ෂු හුයිගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි.
*ගඔ යුවාන්, රුයි ආන් ලෙස
===වෙනත්===
*[[ෂෝටා මට්සුෂිමා]], මොත්සුබේ අමමොරි ලෙස; ජපන් චෙස් ක්‍රීඩකයෙකි‍.

==නිෂ්පාදනය==
චේජියෑං ටැලන්ට් ටෙලිවිෂන් ඇන්ඩ් ෆිල්ම්, චයිනා ෆිල්ම් ගෲප් සංස්ථාව, එවර්ග්‍රෑන්ඩ් ෆිල්ම් සමාගම, ඩුචේ ප්‍රකාශන මාධ්‍ය සමාගම, [[ජිලින් රූපවාහිනිය]], සහ ගුවාන්ෂි රූපවාහිනිය විසින් මෙම කතාමාලාව සඳහා සම-මූල්‍ය දායකත්වය ලබාදෙන ලදී.

ව්‍යාපෘති සමාරම්භක පුවත් සමුළුව 2012 දෙසැම්බර් 28 දින පැවැත්විණි. එහි දී අධ්‍යක්ෂක ලෙස ලියු ජියෑං තෝරාගැනිණි.&lt;ref&gt;{{cite news|script-title=zh:《武则天》启动 范冰冰与刘江合作|url=http://ent.163.com/photoview/00B70003/488931.html#p=8JRMBJUT00B70003|accessdate=29 දෙසැම්බර් 2012|date=29 දෙසැම්බර් 2012|language=zh}}&lt;/ref&gt; නමුත් පසුව කාර්ය බහුලත්වය හේතුවෙන් ඔහු විසින් මෙය අත්හැර දමන ලදී.

2014 පෙබරවාරි 12 දින රූපවාහිනී කතාමාලාවේ එන චරිතවල ඡායාරූප මුදාහැරිණි. මෙම ඡායාරූප මුදාහැරීම [[චීන නව වසර]] වෙනුවෙන් නිර්මාණ කණ්ඩායමෙන් රූපවාහිනී ප්‍රේක්ෂකයන්ට පිදෙන ත්‍යාගයක් ලෙස හැඳන්විණි. ෆැන් විසින් පවසන ලද්දේ මෙම චරිතය ඇය රැඟුමට සිහින මවමින් සිටි චරිතක් බවයි. පරම්පරා ගණනක් පුරා ඇය පිළිබඳ නොයෙකුත් අර්ථකථන පැවතිය ද, එම චරිතය තමන්ගේම ක්‍රමයට නිරූපණය කිරීමට උත්සාහ ගන්නා බව ඇය පැවසුවා ය.&lt;ref name=&quot;Makeup&quot;/&gt;

රූගත කිරීම් 2013 දෙසැම්බර් 28 දින ඇරඹිණි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=范冰冰亮相《武则天》开机仪式 俏皮装束卖萌|url=http://tech.hexun.com/2013-12-28/160988954.html|accessdate=28 දෙසැම්බර් 2013|work=hexun.com|date=28 දෙසැම්බර් 2013}}&lt;/ref&gt; එය අවසන් වූයේ 2014 අගෝස්තු 16 දින ය. රූගත කළ ස්ථාන අතරට [[වුෂි]],&lt;ref&gt;{{zh icon}} [http://wx.sina.com.cn/fashion/dress/2013-12-28/121733999.html 电视剧《武则天》无锡开机 女神范冰冰亮相] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225942/http://wx.sina.com.cn/fashion/dress/2013-12-28/121733999.html |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Fan Bingbing flaunts full bust for new role &quot;Wu Zetian&quot;|url=http://entertainment.xin.msn.com/en/celebrity/buzz/asia/imc-photoviewer.aspx?cp-documentid=255316054|accessdate=14 පෙබරවාරි 2014|work=msn.com|date=14 පෙබරවාරි 2014|archive-date=2014-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085020/http://entertainment.xin.msn.com/en/celebrity/buzz/asia/imc-photoviewer.aspx?cp-documentid=255316054|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[හෙංඩියෑන් වර්ල්ඩ් ස්ටූඩියෝස්]], [[නැන්ජිං]], සහ [[ෂාඕෂිං]] යන ස්ථාන ඇතුළත් විය.&lt;ref&gt;{{zh icon}} [http://www.hinews.cn/news/system/2014/08/14/016868010.shtml 范冰冰在绍兴拍《武则天》 粉丝跟紧紧(图)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230435/http://www.hinews.cn/news/system/2014/08/14/016868010.shtml |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;

විකාශන පුවත් සමුළුව 2014 දෙසැම්බර් මස 18 දින බෙයිජිංහි පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=TV Series Featuring Fan Bingbing as Empress Wu Zetian to Air Soon|url=http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/culture_news/1412/2509-1.htm|accessdate=19 දෙසැම්බර් 2014|work=womenofchina.cn|date=19 දෙසැම්බර් 2014|archive-date=2019-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417081500/http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/culture_news/1412/2509-1.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; රූපවාහිනී කතාමාලාවේ ෆැන් බිංබිං වෙනුවෙන් වස්ත්‍ර කට්ටල 260කට අධික සංඛ්‍යාවක් නිමැවුණු අතර, සම්පූර්ණ පිරිස වෙනුවෙන් වස්ත්‍ර කට්ටල 3,000ක් පමණ නිර්මාණය කිරීමට සිදු විය. මින් වඩාත් මිලාධිකම වස්ත්‍රය වූයේ 500,000 CNY කට අධික මිලකින් යුත් මකර ලෝගුවයි. නිෂ්පාදකවරුන්ගෙන් අයකු වූ වූ හොංලියෑං පැවසූයේ නාට්‍ය කණ්ඩායමට මිනිසුන් 600කට අධික පිරිසක් දායක වූ බවත්, රූගත කිරීම් මාස 10ක් පමණම පැවති බවත්, පිටපත් රචනය වෙනුවෙන් විවිධ රචකයින් වර්ෂ තුනක් පමණ වෙහෙස වූ බවත් ය.&lt;ref&gt;{{cite news|script-title=zh:《武则天传奇》年底登陆湖南卫视|url=http://ent.163.com/14/1219/07/ADQF7Q9900031GVS_all.html#p1|accessdate=19 දෙසැම්බර් 2014|work=163.com|date=19 දෙසැම්බර් 2014|language=zh}}&lt;/ref&gt;

==නම==
මෙම කතාමාලාවේ චීන නම ලෙස මුලින් ''වූ සේටියෑන්'' යන්න යොදා ගැනීමට තීරණය කළ මුත්, පසුව එය ''වූ සේටියෑන්ගේ පුරාවෘත්තය'' ලෙස වෙනස් කෙරිණි. විකාශන දිනයට දින දෙකකට පෙර, එහි නම නැවත ''වූ මෙයිනියෑංගේ පුරාවෘත්තය'' ලෙස වෙනස් කෙරිණි. මෙය [[ගුවන්විදුලි, චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී රාජ්‍ය පරිපාලනය|ගුවන්විදුලි, චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී පරිපාලන]] ආයතනයේ (SARFT) නියමය අනුව සිදුකෙරුණකි.

==සංගීතය==
මෙම කතාමාලාවේ සංගීත විහ්නය නිර්මාණය කොට ඇත්තේ ඩොං ඩොංඩොං විසිනි. ඔහු විසින් මීට පෙර [[නෝ මෑන්'ස් ලෑන්ඩ් (2013 චිත්‍රපටය)|No Man's Land]] සහ [[බෙයිජිං ලව් ස්ටෝරි (චිත්‍රපටය)|Beijing Love Story]] වැනි චිත්‍රපට සඳහා ගීත රචනා කොට ඇත. පළමුව, නිෂ්පාදන සමාගම විසින් කොරියාව, ජපානය සහ චීන මහාභූමියෙන් සංගීතඥයින් ගෙන්වා ගැනීමට අදහස් කළ ද, චීනයේ රූපවාහිනී කතාමාලා පිළිබඳ වාරණ ප්‍රතිපත්ති අනුව එම අදහස් වෙනස් කිරීමට සිදු විය. මූලිකව එක් රූපවාහිනී කතාමාලාවක් චන්ද්‍රිකා නාළිකා හතරක විකාශය කළ යුතු යැයි සම්මතයක් වුව ද, 2015දී එම නාළිකා සංඛ්‍යාව දෙකක් දක්වා ශෝධනය කෙරිණි. නිෂ්පාදන වියදම සහ කාර්යබහුප පශ්චාත්-නිෂ්පාදන ක්‍රියාදාමය සලකා නිෂ්පාදන සමාගම විසින් ස්වදේශික නිර්මාණකරුවකු වූ ඩොං ඩොංඩොංට ආරාධනා කරන ලදී.

ආරම්භක ගීතය වන ''ක්වියෑන් ක්වියු'' ([[චීන භාෂාව|චීන]]: 千秋; සාහිත්‍යමය: වසර දහස් ගණනක් පුරා) ගායනා කරන්නේ [[සුන් නැන්]] විසිනි.

අවසන් තේමා ගීතය වන ''වු ෂි බෙයි'' ([[චීන භාෂාව|චීන]]: 无字碑: සාහිත්‍යමය: Wordless Tablet) ගයනු ලබන්නේ [[ජේන් චෑං]] විසිනි. එහි ගීත රචනය [[වින්සන්ට් ෆැං (ගීත රචක)|වින්සන්ට් ෆැං]] විසිනුත්, සංගීත නිර්මාණය [[ආරිෆ් රහ්මාන්]] විසිනුත් සිදුකරන ලදී. මෙම ගීතය පළමුවරට එළිදැක්වුණේ 2014 දෙසැම්බර් 16 දින සයිනා සැසියේදී ය. මිලියන 1.37කට අධික පිරිසක් විසින් ශ්‍රවණය කළ මෙය නව ගීත දර්ශකයේ ඉහළින්ම වැජඹිණි.

හොං කොංහි [[TVB]] නාළිකාවේ විකාශය සඳහා තේමා ගීතය ලෙස [[ජෝයි යුං]] විසින් ගායනා කරන &quot;රැජින&quot; ගීතය යොදාගැනිණි.

===චීනය සහ තායිවානය===
{{tracklist
| collapsed       = no
| extra_column    =ගායක(යා)
| total_length    =
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes

| title1          = වසර දහස් ගණනක් පුරා
| note1           = 千秋
| lyrics1          = චෙන් ෂි 
| music1          = ඩොං ඩොංඩොං
| extra1          = [[සුන් නන්]]
| length1         = 2:42

| title2          = වදන් රහිත ඵලකය
| note2           = 無字碑
| lyrics2          = වින්සන්ට් ෆැං
| music2          = ආරිෆ් රහ්මාන්
| extra2          = ජේන් චෑං
| length2         = 3:04

| title3          = ලොව පාලනය කිරීමේ අභියෝගය
| note3           = 敢為天下先
| lyrics3          = චෙන් ෂි
| music3          = ඩොං ඩොංඩොං
| extra3          = ජේන් චෑං
| length3         = 3:33

| title4          = දෙව්ලොව
| note4           = 蒼天
| lyrics4          = ක්‍රිස් ෂුම්
| music4          = [[ලියොන් කෝ]]
| extra4          = [[ජැකී ච්‍යූං]] සහ [[ඉවෝන් හ්සු]]
| length4         = 4:04
}}

===හොං කොං===
{{tracklist
| collapsed       = no
| extra_column    =ගායක(යා)
| total_length    =
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes

| title1          = අධිරාජිනිය
| note1           = 女皇
| lyrics1          = හේයස් යූං
| music1          = ඇලන් ච්‍යූං
| extra1          = [[ජෝයි යුං]]
| length1         = 3:32

| title2          = කඳුළේ රහස
| note2           = 眼淚的秘密
| lyrics2          = සැන්ඩි චෑං
| music2          = ඇලන් ච්‍යූං
| extra2          = [[ජිනී න්ග්]]
| length2         = 3:35

| title3          = කුමක් සිදුවුවත් කම් නැත
| note3           = 不顧一切
| lyrics3          = සැන්ඩි චෑං
| music3          = ඩේමන් චුයි සහ ජොනී යිම්
| extra3          = [[ලින්ඩා චුං]]
| length3         = 4:13

}}

==විකාශය==
''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' කතාමාලාව 2014 දෙසැම්බර් 21 දින සිට විශේෂයෙන්ම [[හුනාන් රූපවාහිනිය]] ඔස්සේ චීන මහාභූමියේ විකාශය කෙරිණි. එසේම තායිවානයේ [[චුං ටියෙන් රූපවාහිනිය|චුං ටියෙන් රූපවාහිනී]] නාළිකාවෙන් ද, හොං කොංහි [[TVB]] නාළිකාවෙන් ද, තායිලන්තයේ ගෝල්ඩන් ටවුන් ෆිල්ම් සමාගම විසින් ද විකාශය කරන ලදී.

===චීන මහාභූමිය===
2014 දෙසැම්බර් 28 සිට 2015 ජනවාරි 1 දක්වා මෙම කතාමාලාව තාවකාලිකව විකාශය අත්හිටුවන ලදී. හුනාන් රූපවාහිනිය සිය නිල සයිනා වෙයිබෝ ගිණුමෙහි නිවේදනය කළේ &quot;''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' රූපවාහිනී කතාමාලාව 'තාක්ෂණික' හේතූන් මත ඉරිදා දින සිට අත්හිටුවන බවත්, 2015 ජනවාරි 1 දින යළි තැරගත වීම අරඹන බවත් ය.&quot;&lt;ref name=sinaen&gt;{{cite news|title=Hit show's suspension leads to widespread speculation|url=http://english.sina.com/entertainment/2014/1229/768393.html|accessdate=දෙසැම්බර් 30, 2014|work=http://english.sina.com|date=දෙසැම්බර් 30, 2014}}&lt;/ref&gt; කෙසේනමුත්, මෙම අත්හිටුවීමට සෑබෑ හේතුව ලෙස වාර්තා වූයේ මෙහි එන වස්ත්‍ර 'බෙහෙවින් නිරාවරණය' වූ ඒවා නිසා බව ය. විශේෂයෙන්ම ලය පෙදෙස් නිරාවරණය වන වස්ත්‍ර එහි අන්තර්ගත විය. මේ නිසා විකාශන අධිකාරීත්වය මගින් විකාශකයාට රූපවාහිනී කතාමාලව සංස්කරණය කරන මෙන් පවසා තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Chinese drama 'The Empress of China' taken off air for being 'too sexy'|url=http://shanghaiist.com/2014/12/30/chinese-drama-empress-of-china-banned-too-sexy.php|accessdate=දෙසැම්බර් 30, 2014|work=http://www.shanghaiist.com|date=දෙසැම්බර් 30, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=TV drama cut over too-sexy outfits|url=http://www.thestandard.com.hk/news_detail.asp?pp_cat=21&amp;art_id=152746&amp;sid=43612665&amp;con_type=1|accessdate=දෙසැම්බර් 30, 2014|work=thestandard.com.hk|date=දෙසැම්බර් 30, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=dramafever&gt;{{cite news|title=The Empress Of China returns to TV without cleavage|url=http://www.dramafever.com/news/the-empress-of-china-returns-to-tv-without-cleavage/|accessdate=4 ජනවාරි 2015|work=dramafever|date=4 ජනවාරි 2015}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2015 ජනවාරි 1 දින මෙම කතාමාලාව විකාශය යළි ඇරඹිණි. නමුත් සංස්කරණයේ දී පයෝධර අතර පිහිටි බෙත්ම අන්තර්ගතවන බොහෝ දසුන් ඉවත් කොට තිබිණි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=TV show 'The Empress of China' returns|url=http://www.china.org.cn/arts/2015-01/04/content_34467817.htm|accessdate=ජනවාරි 4, 2015|work=china.org.cn|date=ජනවාරි 4, 2015}}&lt;/ref&gt; මෙම [[බෙත්ම (පයෝධර)|බෙත්ම]] පෙදෙස නිරාවරණය වන ප්‍රමාණය අවම කිරීමට සමීප දසුන් සහ පුළුල් දසුන් භාවිතා කොට තිබේ‍.&lt;ref name=jaynestars&gt;{{cite news|title=The Empress of China&quot; Censors Cleavage After Re-broadcast|url=http://www.jaynestars.com/tv-dramas/the-empress-of-china-censors-cleavage-after-re-broadcast/|accessdate=4 ජනවාරි 2015|work=jaynestars|date=4 ජනවාරි 2015}}&lt;/ref&gt; චීන අන්තර්ජාල භාවිතා කරන්නන් වෙයිබෝ ඔස්සේ මෙම වාරණය පිළිබඳ පැමිණිලි කොට ඇත. බොහෝ දෙනකු පැවසූයේ ඉන් තමන්ට ෆැන් බිංබිංගේ සිය ගණනක් වූ වස්ත්‍රයන්ගේ වෙනස්කම් දැකගැනීමට තමන්ට අවස්ථාව නොලැබෙන බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sexy China TV drama busted, returns to air more sedate|url=http://www.reuters.com/article/2015/01/03/china-television-idUSL3N0UI04P20150103|accessdate=ජනවාරි 3, 2015|work=රොයිටර්ස්|date=ජනවාරි 3, 2015}}&lt;/ref&gt; ඇතැම් වාර්තාවන් සඳහන් කොට තිබුණේ පුරාතන චීනයේ විශිෂ්ඨතම රාජවංශයක් වන [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශ]] සමයේ කාන්තාවන් එලෙස නිරාවරණය වූ වස්ත්‍ර පැළඳ ඇති බවකි.&lt;ref name=&quot;dramafever&quot;/&gt;

එලෙසම, ප්‍රධාන චරිත අතර සමීපභාවය සහ ආදරය නිරූපණය වන දර්ශන (ස්නාන හෝ සිප ගැනීම් දර්ශන) ද සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කොට ඇත. මේ නිසා කතාමාලාවේ සිදුවීම් වටහා ගැනීමට ඇතැම් අවස්ථාවල බාධා පැමිණේ.

===තායිවානය===
[[File:The Empress of China (Chung T'ien Television poster).jpg|thumb|200px|right|[[තායිවානය|තායිවානයේ]] [[චුං ටියෙන් රූපවාහිනිය|CTi ටීවී]] නාළිකාවේ ''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' නිල පෝස්ටරය.]]
2015 මාර්තු 30 දින සිට, තායිවානය විසින් මෙම කතාමාලාව [[චුං ටියෙන් රූපවාහිනිය|CTi ටීවී]] නැමැති කේබල් රූපවාහිනී නාළිකාව සහ [[චයිනා ටෙලිවිෂන්|CTV]] නිදහස් නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය කරන ලදී. මෙම නාළිකා දෙකෙන්ම විකාශය වූයේ කපා කොට නොමැති, වාරණය නොකළ නොඉඳුල් කතාමාලාවයි.

===හොං කොං===
[[File:EmpressOfChinaTVBposter.jpg|thumb|180px|right|''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' සඳහා [[හොං කොං]]හි [[TVB]] නාළිකාවේ නිල පෝස්ටරය.]]
හොං කොංහි TVB ජේඩ් නැමැකි නිදහස් නාළිකාව මගිව් මෙම නාට්‍යය 2015 අප්‍රේල් 26 දින සිට විකාශය අරඹන ලදී. මෙම කතාමාලාවේ දීර්ඝභාවය නිසා එය කථාංග දහයකින් අඩු කෙරිණි. එසේම TVB නාළිකාව විසින් එහි විකාශන කාල ප්‍රාන්තරය ලෙස ඉරිදා සිට සෙනුසරාදා දක්වා සම්පූර්ණ සතියේම දින තෝරාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.jaynestars.com/tv-dramas/tvb-to-air-select-dramas-7-days-a-week/] TVB to Air Select Dramas 7 Days a Week. සම්ප්‍රවේෂණය මැයි 17, 2015&lt;/ref&gt; චීන මහාභූමියේ මෙන් ළැම පෙදෙස නිරාවරණයේ ගැටලුව වැළැක්වීමට TVB නාළිකාව විසින් [[පරිගණක-ජනිත සිතරුව|CGI]] විශේෂඥයින් ගෙන්වාගෙන ළැම මැද නිරාවරණය වන පෙදෙස් ආවරණය කරමින් වස්ත්‍ර යොදා ප්‍රයෝගයක් සිදුකරන ලදී. එසේම TVB නාළිකාව විසින් මුල් නාදපථයම සහ එහි කැන්ටනීස් හඬ කැවූ ප්‍රභේදයක් ජේඩ් නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය කරන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.jaynestars.com/tv-dramas/tvb-uses-cgi-to-censor-cleavage-in-the-empress-of-china/] TVB Uses CGI to Censor Cleavage in “The Empress of China”. සම්ප්‍රවේෂණය මැයි 17, 2015&lt;/ref&gt;

===විකාශය===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;width:80%;&quot;
|- 
|style=&quot;width:6%&quot;|&lt;small&gt;'''ජාලය'''&lt;/small&gt; 
||style=&quot;width:2%&quot;|&lt;small&gt;'''රට'''&lt;/small&gt; 
||style=&quot;width:6%&quot;|&lt;small&gt;'''විකාශන දිනය'''&lt;/small&gt; 
||style=&quot;width:15%&quot;|&lt;small&gt;'''ධාවන කාලසීමාව'''&lt;/small&gt; 
||style=&quot;width:6%&quot;|&lt;small&gt;'''වෙළඳ දැන්වීම් රහිත ධාවන කාලය'''&lt;/small&gt;||style=&quot;width:6%&quot;|&lt;small&gt;'''ප්‍රභේද'''&lt;/small&gt;
|-
|[[හුනාන් විකාශන පද්ධතිය|හුනාන් ටීවී]]||rowspan=5|{{CHNML}}||දෙසැම්බර් 21, 2014||ඉරිදා - බ්‍රහස්පතින්දා ප.ව. 7:30-10:00ට &lt;small&gt;(කථාංග 3)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;සිකුරාදා - සෙනුසරාදා ප.ව. 7:30-8:10 || rowspan=5|ආසන්න. මිනිත්තු 40||rowspan=5| කැපූ සහ සංස්කරණය කළ ප්‍රභේදය
|-
|ZJSTV||ජනවාරි 14, 2015||ඉරිදා - බ්‍රහස්පතින්දා ප.ව. 7:30- 9:30 &lt;small&gt;(කථාංග 2)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;සිකුරාදා - සෙනසුරාදා ප.ව. 7:30-9:10 &lt;small&gt;(කථාංග 2)&lt;/small&gt;
|-
|[[හෙනාන් රූපවාහිනිය|හෙනාන් ටීවී]]||rowspan=2|අප්‍රේල් 1, 2015||rowspan=2|ඉරිදා - සෙනසුරාදා &lt;small&gt;(කථාංග 2)&lt;/small&gt;
|-
|[[ගුවාංෂි ටීවී]]
|-
|[[බෙයිජිං රූපවාහිනිය|BTV]]||අප්‍රේල් 26, 2015|| ඉරිදා &lt;small&gt;(කථාංග 5)&lt;/small&gt;
|-
|[[චුං ටියෙව් රූපවාහිනිය|CTi TV]]||rowspan=3|{{TWN}}||rowspan=2|මාර්තු 30, 2015||rowspan=3|සඳදා - සිකුරාදා ප.ව. 8:00-9:30||rowspan=3|ආසන්න. මිනිත්තු 45  ||rowspan=3| නොකැපූ
|-
|[[චයිනා ටෙලිවිෂන්|CTV]]
|-
|ELTA TV||අප්‍රේල් 2, 2015
|-
|[[TVB ජේඩ්]]||rowspan=2|{{HK}}||rowspan=2|අප්‍රේල් 26, 2015|| rowspan=2|ඉරිදා - සෙනසුරාදා ප.ව. 9:30-10:30|| rowspan=2|ආසන්න. මිනිත්තු 45||rowspan=2|කැපූ, සංස්කරණය කළ සහ කැන්ටනීස් හඬ කැවූ
|-
|TVB ජේඩ් HD
|-
|[[ඇස්ට්‍රෝ ඔන් ඩිමාන්ඩ්]]||{{MYS}}||අප්‍රේල් 26, 2015||ඉරිදා - සෙනසුරාදා ප.ව. 9:30-10:15||rowspan=2|ආසන්න. මිනිත්තු 45||TVB ප්‍රභේදය, කැන්ටනීෂ් හඬකැවූ
|-
|[[ස්ටාර්හබ් ටීවී|VV ඩ්‍රාමා]]||{{flag|Singapore}}||අගෝස්තු 12, 2015||සඳුදා - ඉරිදා ප.ව. 9:00-10:00||TVB ප්‍රභේදය, මුල් නාදපථය
|-
|[[ෆ්නොම් පෙන්හ් කේබල් රූපවාහිනිය|CTV8 HD]]||{{KHM}}||නොවැම්බර් 11, 2015 ||සඳුදා - සිකුරාදා පෙ.ව. 12:00 - ප.ව. 1:00 සහ ප.ව. 7:00 – 8:00||rowspan=5|ආසන්න. මිනිත්තු 45||TVB ප්‍රභේදය, කැන්ටනීස් නාදපථය
|-
|[[චැනල් ජින්ජා]]||{{JPN}}||ජූලි 18, 2016||සඳුදා - සිකුරාදා ප.ව. 11:00-0:00||නොකැපූ, මුල් නාදපථය; ජපන් උපසිරැසි සමග
|-
|}

==පිළිගැනීම==
''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' රූපවාහිනී කතාමාලාව ආර්ථික අතින් ඉමහත් සාර්ථකත්වයක් හිමිකර ගත්තේ ය. මෙම වැඩසටහනේ පළමු කථාංගයම රූපවාහිනී නාට්‍ය විචාරකයන්ගේ වාර්තා බිඳ හෙළීමට සමත් විය.&lt;ref name=&quot;sinaen&quot;/&gt; [[ගුවන් විදුලි, චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී රාජ්‍ය පරිපාලනය|SARFT]] සතුටු කරවීමට මෙය යළි-සංස්කරණය කෙරුණු මුත් ''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' රූපවාහිනී කතාමාලාවට ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිශතයේ උච්චස්ථානයේ රැඳී සිටීමට එය බාධාවක් නොවිණි.&lt;ref name=&quot;jaynestars&quot;/&gt;

මෙම නාට්‍යය මිශ්‍ර මෙන්ම ඍණාත්මක විචාරයන්ට ද ලක් විය. මෙහි අලංකෘත වස්ත්‍ර පිළිබඳ පැසසූ ප්‍රේක්ෂකයෝ කථාව සෙමෙන් ගලා යාම පිළිබඳ චෝදනා නගන්නට වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=《武媚娘传奇》一波未平一波又起|url=http://www.qnsb.com/fzepaper/html/2015-01/22/content_528107.htm|accessdate=22 ජනවාරි 2015|work=qnsb.com|date=22 නොවැම්බර් 2015|archive-date=2015-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205053917/http://www.qnsb.com/fzepaper/html/2015-01/22/content_528107.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; පෙරටු සේයාවන්ගෙන් තොරව කථාව නාට්‍යානුකූලව ගලා යන මුත්, එය නිසි පරිදි අමුණා නැති බවයි, ඔවුන්ගේ මතය වූයේ. ඇතැම් වාර්තා සඳහන් කොට ඇත්තේ මෙම නාට්‍යය [[මේරි සූ]] කථාව වැනි බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=新版武媚娘 换个马甲的甄嬛？|url=http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_wy/Info/Detail_110927.htm|accessdate=24 දෙසැම්බර් 2015|work=why.com.cn|date=24 දෙසැම්බර් 2015|archive-date=2015-01-26|archive-url=https://archive.today/20150126123419/http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_wy/Info/Detail_110927.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=武媚娘&quot;拦截&quot;一剧四星末班车|url=http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_ss/Info/Detail_111953.htm|accessdate=4 ජනවාරි 2015|work=why.com.cn|date=4 ජනවාරි 2015|archive-date=2015-01-26|archive-url=https://archive.today/20150126123329/http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_ss/Info/Detail_111953.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මෙම කතාමාලාව සැබැවින්ම ඓතිහාසික සිදුවීම්වල යථා ප්‍රතිනිර්මාණයක් නොවේ. ඉතිහාසය අනුව වූ සේටියෑන්හට ඇගේ සතුරා වූ [[චැංසුන් වුජි]] සමග සටනෙහි නිරත වීමට සිදු විය. නමුත් මෙම නාට්‍යයේ, ඇය නිරූපණය කොට ඇත්තේ අහිංසක කාන්තාවක ලෙසයි.&lt;ref&gt;{{cite web|title=武媚娘传奇》穿帮镜头多 剧情改编离谱遭批|url=http://ent.scol.com.cn/rmysj/201502/9990276.html|website=http://ent.scol.com.cn|accessdate=18 මාර්තු 2015}}&lt;/ref&gt;

; චීන මහා භූමිය
{{Rating table
| area = {{CHNML}}
| table_width = 60%
| title_background_color = #F2F2F2
| channel = හුනාන් ටීවී
| premiere = yes
| multi_data_sources = yes
| data_source = CSM50
| data_source_1 = CSM ජාතික ජාලය
| num_column = 8
| num_row = 2
| remarks = no
}}
|-
| 1-3 || {{FULLDATE|time=2014-12-21}} || style=&quot;color:blue&quot; | '''2.280''' || style=&quot;color:blue&quot; | '''6.050''' || 1 || style=&quot;color:blue&quot; | '''2.14''' || style=&quot;color:blue&quot; | '''6.13''' || 2
|-
| 4-6 || {{FULLDATE|time=2014-12-22}} || 2.396 || 6.681 || 1 || 2.45 || 7.23 || 1
|-
| 7-9 || {{FULLDATE|time=2014-12-23}} || 2.714 || 7.774|| 1 || 2.65 || 7.98 || 1
|-
| 10-12 || {{FULLDATE|time=2014-12-24}} || 2.469 || 6.936 || 1 || 2.66 || 7.69 || 1
|-
| 13-15 || {{FULLDATE|time=2014-12-25}} || 2.678 || 7.378 || 1 || 2.77 || 8.09 || 1
|-
| 16 || {{FULLDATE|time=2014-12-26}} || 2.429 || 6.513 || 1 || rowspan=2 | 2.54 || rowspan=2 | 6.56 || rowspan=2 | 1
|-
| 17 || {{FULLDATE|time=2014-12-27}} || 2.546 || 6.748 || 1
|- 
| 18-20 || {{FULLDATE|time=2015-01-01}} || 2.579 || 6.944 || 1 || rowspan=3 | 2.65 || rowspan=3 | 7.27 || rowspan=3 | 1
|-
| 21 || {{FULLDATE|time=2015-01-02}} || 2.533 || 6.838 || 1
|-
| 22 || {{FULLDATE|time=2015-01-03}} || 2.400 || 6.274 || 1
|-
| 23-25 || {{FULLDATE|time=2015-01-04}} || 2.697 || 7.401 || 1 || 2.52 || 7.33 || 1
|-
| 26-28 || {{FULLDATE|time=2015-01-05}} || 2.722 || 7.304 || 1 || 2.46 || 7.06 || 1
|-
| 29-31 || {{FULLDATE|time=2015-01-06}} || 2.857 || 7.712 || 1 || 2.57 || 7.25 || 1
|-
| 32-34 || {{FULLDATE|time=2015-01-07}} || 2.716 || 7.209 || 1 || 2.58 || 7.26 || 1
|-
| 35-37 || {{FULLDATE|time=2015-01-08}} || 2.849 || 7.721 || 1 || 2.59 || 7.48 || 1
|-
| 38 || {{FULLDATE|time=2015-01-09}} || 2.443 || 6.472 || 1 || rowspan=3 | 2.66 || rowspan=3 | 7.23 || rowspan=3 | 1
|-
| 39 || {{FULLDATE|time=2015-01-10}} || 2.830 || 7.390 || 1
|-
| 40-42 || {{FULLDATE|time=2015-01-11}} || 2.773 || 7.409 || 1
|-
| 43-45 || {{FULLDATE|time=2015-01-12}} || 2.648 || 7.235 || 1 || 2.67 || 7.61 || 1
|-
| 46-48 || {{FULLDATE|time=2015-01-13}} || 3.121 || 8.363 || 1 || 2.95 || 8.28 || 1
|-
| 49-51 || {{FULLDATE|time=2015-01-14}} || 2.780 || 7.389 || 1 || 3.09 || 8.68 || 1
|-
| 52-54 || {{FULLDATE|time=2015-01-15}} || 2.982 || 8.070 || 1 || 3.15 || 8.73 || 1
|-
| 55 || {{FULLDATE|time=2015-01-16}} || 2.417 || 6.424 || 1 || rowspan=3 | 3.14 || rowspan=3 | 8.45 || rowspan=3 | 1
|-
| 56 || {{FULLDATE|time=2015-01-17}} || 3.067 || 7.952 || 1
|-
| 57-59 || {{FULLDATE|time=2015-01-18}} || 2.983 || 7.938 || 1
|-
| 60-62 || {{FULLDATE|time=2015-01-19}} || 3.034 || 8.235 || 1 || 3.28 || 9.20 || 1
|-
| 63-65 || {{FULLDATE|time=2015-01-20}} || 3.062 || 8.243 || 1 || 3.40 || 9.41 || 1
|-
| 66-68 || {{FULLDATE|time=2015-01-21}} || 3.088 || 8.282 || 1 || 3.33 || 9.21 || 1
|-
| 69-71 || {{FULLDATE|time=2015-01-22}} || 3.411 || 8.855 || 1 || 3.96 || 10.69 || 1
|-
| 72 || {{FULLDATE|time=2015-01-23}} || 2.634 || 6.981 || 1 || rowspan=3 | 3.46 || rowspan=3 | 9.36 || rowspan=3 | 1
|-
| 73 || {{FULLDATE|time=2015-01-24}} || 2.711 || 7.277 || 1
|-
| 74-76 || {{FULLDATE|time=2015-01-25}} || 3.264 || 8.420 || 1
|-
| 77-79 || {{FULLDATE|time=2015-01-26}} || 3.378 || 8.898 || 1 || 3.52 || 9.81 || 1
|-
| 80-82 || {{FULLDATE|time=2015-01-27}} || 3.551 || 9.273 || 1 || 4.00 || 10.91 || 1
|-
| 83-85 || {{FULLDATE|time=2015-01-28}} || 3.737 || 9.623 || 1 || 4.35 || 11.85 || 1
|-
| 86-88 || {{FULLDATE|time=2015-01-29}} || 3.515 || 9.108 || 1 || 4.10 || 11.16 || 1
|-
| 89 || {{FULLDATE|time=2015-01-30}} || 2.657 || 6.992 || 1 || rowspan=3 | 3.71 || rowspan=3 | 9.99 || rowspan=3 | 1
|-
| 90 || {{FULLDATE|time=2015-01-31}} || 2.434 || 6.407 || 1
|-
| 91-92 || {{FULLDATE|time=2015-02-01}} || 3.313 || 8.763 || 1
|-
| 93-94 || {{FULLDATE|time=2015-02-02}} || 4.102 ||  10.901 || 1 || 4.64 || 12.80 || 1
|-
| 95-96|| {{FULLDATE|time=2015-02-03}} || style=&quot;color:red&quot; | '''4.234''' || style=&quot;color:red&quot; | '''11.171'''  || 1 || style=&quot;color:red&quot; | '''5.08''' || style=&quot;color:red&quot; | '''13.68''' || 1
|-align=center
| colspan=2  | '''සම්පූර්ණ සාමාන්‍යය''' || '''2.959''' || '''7.926''' || '''2014දී 1''' || '''3.17''' || '''8.81''' || '''2014 දී 1''' 
{{Rating table/End
| CSM = yes
| CCTV = no
| other_remarks =
# තොරතුරු ප්‍රභවය: [http://weibo.com/aaronzjc කිමි_冲]、[http://weibo.com/crotondatacentre 克顿传媒数据中心]、[http://weibo.com/tvthings 卫视这些事儿]、[http://weibo.com/u/2635260410 卫视小露电]、[http://weibo.com/hntvdsj 青春剧透社]
}}

;තායිවානය
{{Rating table
| area = {{TWN}}
| table_width = 60%
| title_background_color = #F2F2F2
| title_font_color = black
| weekly_rating = yes
| channel = CTV ප්‍රධාන නාළිකාව
| premiere = yes
| data_source =  AC නීල්සන්
| num_column = 5
| num_row = 1
| share = no
| remarks = no
| remarks_width =
}}
|-
| 1-5 || 1 || මාර්තු 30, 2015 - අප්‍රේල් 3, 2015 || 1.21 || 4
|-
| 6-10 || 2 || අප්‍රේල් 6, 2015 - අප්‍රේල් 10, 2015 || 1.50 || 4
|-
| 11-15 || 3 || අප්‍රේල් 13, 2015 - අප්‍රේල් 17, 2015 || 1.64 || 4
|-
| 16-20 || 4 || අප්‍රේල් 20, 2015 - අප්‍රේල් 24, 2015 || 1.90 || 3
|-
| 21-25 || 5 || අප්‍රේල් 27, 2015 - මැයි 1, 2015 || 1.80 || 3
|-
| 26-30 || 6 || මැයි 4, 2015 - මැයි 8, 2015 || 1.91 || 3
|-
| 31-35 || 7 || මැයි 11, 2015 - මැයි 15, 2015 || 1.90 || 3
|-
| 36-40 || 8 || මැයි 18, 2015 - මැයි 22, 2015 || 2.21 || 3
|-
| 41-45 || 9 || මැයි 25, 2015 - මැයි 29, 2015 ||  ||
|-
| 46-50 || 10 || ජූනි 1, 2015 - ජූනි 5, 2015 ||  ||
|-
| 51-55 || 11 || ජූනි 8, 2015 - ජූනි 12, 2015 ||  ||
|-
| 56-60 || 12 || ජූනි 15, 2015 - ජූනි 19, 2015 ||  ||
|-
| 61-65 || 13 || ජූනි 22, 2015 - ජූනි 26, 2015 ||  ||
|-
| 66-70 || 14 || ජූනි 29, 2015 - ජූලි 3, 2015 ||  ||
|-
| 71-75 || 15 || ජූලි 6, 2015 - ජූලි 10, 2015 ||  ||
|-
| 76-80 || 16 || ජූලි 13, 2015 - ජූලි 17, 2015 ||  ||
|-
| 81-85 || 17 || ජූලි 20, 2015 - ජූලි 24, 2015 ||  ||
|-
| 86 || 18 || ජූලි 27, 2015 ||  ||
{{Rating table/End
| AGB = yes
| other_remarks = 
# තොරතුරු ප්‍රභවය: [http://showbiz.chinatimes.com/2009Cti/Channel/Showbiz/showbiz-rank/0,5137,tv,00.html 中時娛樂]、[http://www.cyberone.tw/ItemDetailPage/MainContent/05ContentList.asp?MMMediaType=CaratWeekly 凱絡媒體週報]
}}

;හොං කොං
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot;|{{HK}} '''TVB ජේඩ් ඇගයීම්'''
|-
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;#&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;කාල සීමාව ([[හොං කොං වේලාව|HKT]])&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;සතිය&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;කථාංග(ය)&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;සාමාන්‍ය අගය&lt;/small&gt;
! style=&quot;background:cornflowerblue; color:white&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;උච්ච අගය&lt;/small&gt;
|-
| &lt;center&gt;'''1'''
| rowspan=&quot;12&quot;| &lt;center&gt; &lt;small&gt;ඉරිදා – සෙනසුරාදා 21:30ට&lt;/small&gt;
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;26 අප්‍රේල් 2015&lt;/small&gt;
| &lt;center&gt; 1
| &lt;center&gt;23
| &lt;center&gt;24
|-
| &lt;center&gt;'''2'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;27 අප්‍රේල්－3 මැයි 2015&lt;/small&gt;
| &lt;center&gt; 2－8
| &lt;center&gt;23
| &lt;center&gt;28
|-
| &lt;center&gt;'''3'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;04－10 මැයි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt; 9－15
| &lt;center&gt;24
| &lt;center&gt;30
|-
| &lt;center&gt;'''4'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;11－17 මැයි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt; 16－22
| &lt;center&gt;25
| &lt;center&gt;28
|-
| &lt;center&gt;'''5'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;18－22 මැයි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;23－28
| &lt;center&gt;25
| &lt;center&gt;26
|-
| &lt;center&gt;'''6'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;25－31 මැයි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;29－34
| &lt;center&gt;27
| &lt;center&gt;30 
|-
| &lt;center&gt;'''7'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;01－7 ජූනි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;35－41
| &lt;center&gt;28
| &lt;center&gt;26
|-
| &lt;center&gt;'''8'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;08－14 ජූනි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;42－48
| &lt;center&gt;24
| &lt;center&gt;26
|-
| &lt;center&gt;'''9'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;15－21 ජූනි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;49－55
| &lt;center&gt;26
| &lt;center&gt;30
|-
| &lt;center&gt;'''10'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;22－28 ජූනි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;56－61
| &lt;center&gt;31
| &lt;center&gt;40
|-
| &lt;center&gt;'''11'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;29 ජූනි－5 ජූලි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;62－67
| &lt;center&gt;27
| &lt;center&gt;31
|-
| &lt;center&gt;'''12'''
| &lt;center&gt; &lt;small&gt;06－12 ජූලි 2015&lt;/small&gt;
|  &lt;center&gt;68－74
| &lt;center&gt; 30
| &lt;center&gt; 33
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''සම්පූර්ණ සාමාන්‍යය''' || ||
|}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist|2}}

==බාහිර සබැඳි==
*{{IMDb title|4409784|වූ මෙයි නියෑං චුවාන් කි}} {{en icon}}
*[http://www.weibo.com/tvwzt නිල වෙයිබෝ බ්ලොගය] {{zh-cn icon}}
*[http://www.hunantv.com/v/2/103460/ නිල හුනාන් ටීවී වෙබ්අඩවිය] {{zh-cn icon}}
*[http://tv.letv.com/izt/wuzetian/index.html LeTV පිටුව] {{zh-cn icon}}
*[http://ent.sina.com.cn/f/v/wmncq/ Sina.com පිටුව] {{zh-cn icon}}
*[http://blog.ctitv.com.tw/empressofctitv/Default.aspx නිල CtiTV වෙබ්අඩවිය]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160918081428/http://blog.ctitv.com.tw/empressofctitv/Default.aspx |date=2016-09-18 }} {{zh-tw icon}}
*[http://www.ctv.com.tw/opencms/2015/wmn/ නිල CTV වෙබ්අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511010613/http://www.ctv.com.tw/opencms/2015/wmn/ |date=2016-05-11 }} {{zh-tw icon}}
*[http://programme.tvb.com/drama/empressofchina නිල TVB වෙබ්අඩවිය] {{zh-hk icon}}
*[https://www.litv.tv/vod/drama/content.do?brc_id=55&amp;id=VOD00026579 LiTV පිටුව] {{zh-tw icon}}
*[http://www.ch-ginga.jp/feature/busokuten/ නිල ජිංගා නාළිකා වෙබ්අඩවිය] {{ja icon}}
*[http://kandera.jp/sp/busokuten/ ජපානයේ DVD නිකුතු තොරතුරු] {{ja icon}}

{{Hunan Television Golden Eagle Theatre}}
{{2015 TVB}}

{{DEFAULTSORT:Empress of China}}
[[Category:2014 චීන රූපවාහිනී කතාමාලා ඇරඹීම්]]
[[Category:2015 චීන රූපවාහිනී කතාමාලා අවසන් වීම්]]
[[Category:චීන ඓතිහාසික රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:ටෑං රාජවංශය පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:චෞ රාජවංශය (690–705) පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:වූ සේටියෑන් පිළිබඳ කෘතීන්]]
[[Category:චීනයේ වාරණයන්]]
[[Category:රූපවාහිනී කතාමාලා]]</text>
      <sha1>c2vb08l9iclh2gqol9ayewdo8v4agvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගොගුර්යෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75667</id>
    <revision>
      <id>794363</id>
      <parentid>780306</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151040" sha1="q87wm638g0m8lxey91luuwi6h27ineg" xml:space="preserve">{{see also|ගොර්යෝ (ව‍ක්‍රෝක්තිහරණය)}}
{{තොරතුරුකොටුව පුරාණ දේශය
|native_name = 고구려 (高句麗)
|conventional_long_name = ගොගුර්යෝ
|common_name = ගොගුර්යෝ
|continent = Asia
|region = ඊසානදිග ආසියාව
|country = ගොගුර්යෝ
|era = පුරාතන
|status =
|status_text =
|government_type = [[කොරියානු කුලීන පන්තිය|තේවං]]
|
|year_start = ක්‍රි.පූ. 37
|year_end = ක්‍රි.ව. 668
|
|event_start = ස්ථාපනය
|date_start =
|event_end = [[ප්යොංග්යෑං]] බිඳ වැටීම
|date_end =
|
|event1 = [[බුදු දහම]] හඳුන්වා දීම
|date_event1 = 372
|event2 = [[මහා ග්වංගේටෝ]]ගේ ආක්‍රමණ
|date_event2 = 391–413
|event3 = [[ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධය]]
|date_event3 = 598–614
|event4 = [[ගොගුර්යෝ-ටෑං යුද්ධය]]
|date_event4 = 645–668
|
|event_pre =
|date_pre =
|
|&lt;!--- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 ---&gt;
|p1 = බුයෝ
|flag_p1 =
|s1 = බල්හේ
|flag_s1 =
|s2 = එක්සත් සිල්ලා
|flag_s2 = Seal of Silla.png
|
|image_map =History of Korea-476.PNG
|image_map_caption = ක්‍රි.ව. 476 ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයේ.
|
|capital = [[ජොල්බොන්]]&lt;small&gt;&lt;br /&gt;(ක්‍රි.පූ. 37 – ක්‍රි.ව. 3)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[ගුංනේ නගරය|ගුංනේ]]&lt;small&gt;&lt;br /&gt;(3–427)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[ප්යොංග්යෑං]]&lt;small&gt;&lt;br /&gt;(427–668)&lt;/small&gt;
|
|latd =
|
|common_languages = [[ගොගුර්යෝ භාෂාව]] ([[පැරණි කොරියානු]] හෝ කල්පිත [[බුයෝ භාෂා|බුයෝ]] භාෂාව සමග සම්බන්ධ ය.)
|religion = [[බුදු දහම]], [[තාඕවාදය]], [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]], [[යකැදුරුවාදය]]
|currency = 
|
|title_leader = [[රජ|රජ]]
|leader1 = [[ගොගුර්යෝහි දොංමියොං|දොංමියොං]] (පළමු)
|year_leader1 = ක්‍රි.පූ. 37–19
|leader2 = [[මහා ග්වංගේටෝ]]
|year_leader2 = 391–413
|leader3 = [[ගොගුර්යෝහි ජංසු|ජංසු]]
|year_leader3 = 413–491
|leader4 = [[ගොගුර්යෝහි යොන්ග්යං|යොන්ග්යං]]
|year_leader4 = 590–618
|
|&lt;!--- Area and population of a given year ---&gt;
|stat_year1 = 476
|stat_area1 = 350000
|stat_pop1 = 3500000
|today = {{ධජය|උතුරු කොරියාව}}&lt;br /&gt;{{ධජය|දකුණු කොරියාව}}&lt;br /&gt;{{ධජය |චීනය}}&lt;br /&gt;{{ධජය|රුසියාව}}
|footnotes =
}}
{{තොරතුරුකොටුව කොරියානු නම
|hangul=고구려
|hanja=高句麗
|rr=ගොගුර්යෝ
|mr=කොගුර්යෝ
}}
{{කොරියාවේ ඉතිහාසය}}
{{Manchurian History}}

'''ගොගුර්යෝ''' ({{Ko-hhrm|hanja=高句麗|hangul=고구려|rr=ගොගුර්යෝ|mr=කොගුර්යෝ}}, {{IPA-ko|koɡuɾjʌ}}, ක්‍රි.පූ. 37 – ක්‍රි.ව. 668) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|කොරියානු තුන් රාජධානි]] අතුරින් එකකි.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/321038/Koguryo |title = Koguryo |work = Encylopaedia Britannica |accessdate = October 15, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byeon, Tae-seop (1999) 韓國史通論 (Outline of Korean history), 4th ed, Unknown Publisher, ISBN 89-445-9101-6.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;whs&quot;&gt;{{cite web |url = http://whc.unesco.org/en/list/1091 |title = Complex of Koguryo Tombs |publisher=UNESCO World Heritage Centre |accessdate=2013-10-24}}&lt;/ref&gt; මෙය පිහිටා තිබුණේ [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] උතුරු හා මධ්‍යම කොටස්වල සහ ඇතුළු හා පිටත [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] දකුණු සහ මධ්‍යම ප්‍රදේශවල ය. කොරියානු අර්ධද්වීපයේ බලය සඳහා වූ අරගලයට සක්‍රීයව දායක වූ රාජ්‍යයක් ලෙස ගොගුර්යෝව සැලකෙයි. එසේම එය යාබද රාජ්‍ය වූ [[චීනය]] සහ [[යමාටෝ යුගය|ජපානය]] සමග සම්බන්ධතා පවත්වා ඇත.

12වන සියවසට අයත් [[ගොර්යෝ]] සමයේ ලියැවුණු ''[[සම්ගුක් සගි]]'' ග්‍රන්ථයේ තොරතුරුව අනුව පෙනෙන්නේ ගොගුර්යෝව පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 37දී ජුමොං ([[හන්ජා]]: 朱蒙) නැමැති [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ රාජධානියේ]] කුමරෙක් බවයි. ඔහු පසුව [[ගොගුර්යෝහි දොංමියොං]] ලෙස සිංහාසනාරූඪ විය. ගොගුර්යෝව ක්‍රි.පූ. දෙවන සියවසේ දී [[ගෝජොසොන්]] රාජ්‍යය බිඳවැටුණු සමය අවට කාලයේත් පැවති බවට චීන භූගෝලවිද්‍යා වාර්තාවලින් පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ලිඛිත සාක්ෂි හමු වේ. ගෝජොසොන් රාජධානිය යනු දකුණු [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] සහ උතුරු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] ව්‍යාප්තව පැවති මුල්කාලීන රාජධානියකි.

‍ගොගුර්යෝව බලවත් අධිරාජ්‍යයක් වූ අතර, එය [[නැගෙනහිර ආසියාව|නැගෙනහිර ආසියාවේ]] මහා බලවතුන්ගෙන් අයකු ලෙස සැලකිණි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Roberts|first1=John Morris|last2=Westad|first2=Odd Arne|title=The History of the World|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199936762|page=443|url=https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&amp;q=koguryo+powerful+empire#v=snippet&amp;q=koguryo%20powerful%20empire&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gardner|first1=Hall|title=Averting Global War: Regional Challenges, Overextension, and Options for American Strategy|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230608733|pages=158–159|url=https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&amp;q=Inner+Mongolia#v=snippet&amp;q=great%20powers&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; නමුත් 668දී [[සිල්ලා]]–[[ටෑං චීනය|ටෑං චීන]] සන්ධානය විසින් එය බිඳහෙලන ලදී. බිඳවැටීමෙන් පසු ගොගුර්යෝවේ භූමිය [[පසුකාලීන සිල්ලා]], [[බල්හේ]] සහ ටෑං චීන රාජ්‍ය අතර බෙදී ගියේ ය.

ගොර්යෝ (''කොර්යෝ'' ලෙස ද උච්චාරණය කෙරේ) යන්න ගොගුර්යෝ (''කොගුර්යෝ'' ලෙස ද උච්චාරණය කෙරේ) යන්නෙහි කෙටි ස්වරූපයක් වන අතර, 413 සිට 491 දක්වා රාජ්‍ය පාලනය කළ [[ජංසු රජු]] විසින් එම නාමය භාවිතයට ගෙන තිබේ. මෙය වර්තමාන &quot;[[කොරියාව]]&quot; යන වදනට සම්භවය වන්නට ඇත.

12වන සියවසට අයත් ''සම්ගුක් සගි'' සහ 13වන සියවසට අයත් ''[[සම්ගුංන්‍යුසා]]'' මූලාශ්‍ර අනුව, බුයෝ රාජධානියේ ජුමොං නැමැති කුමාරයකු මාලිගයේ සෙසු කුමාරවරුන් සමග බල අරගලයක් හේතුවෙන් මාලිගයෙන් පලාවිත්{{sfn|Byington|2003|p= 234}} ක්‍රි.පූ. 37දී [[ජොල්බොන්|‍ජොල්බොන් බුයෝ]] ප්‍රදේශයේ ගොගුර්යෝව පිහිටුවා ඇත. මෙය මධ්‍යම [[යාලු ගඟ|යාලු]] සහ තොංජියා ගංගා ද්‍රෝණියේ පිහිටා තිබෙන්නට ඇත. එනම් වර්තමාන [[චීන]]-[[උතුරු කොරියාව|උතුරු කොරියා]] දේශසීමාව මතින් එය වැටී තිබිණි. ''[[හන්හි ග්‍රන්ථය]]'' නැමැති ග්‍රන්ථයේ භූගෝලවිද්‍යාත්මක නිබන්ධනයේ , ගොගුර්යෝ ([[හන්ජා]]: 高句麗){{sfn|Beckwith|2007|p=33}} යන නාමය මුලින්ම දැක්වෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 113 දී [[ෂුවාන්ටු ආඥාභූමිය]] යටතේ පැවති ප්‍රදේශයක් ලෙසයි. ''[[‍ටෑංහි පැරණි ග්‍රන්ථය]]'' (945) තුළ වාර්තා කොට ඇත්තේ [[ටෑංහි ටයිෂොං අධිරාජයා]] විසින් ගොගුර්යෝවේ ඉතිහාසය වසර 900ක් පමණ පැරණි යැයි සලකා ඇති බවයි.

ක්‍රි.පූ. 75දී, ගොගුර්යෝවේ සම්භවය වන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි [[යේමෙක්]] කණ්ඩායමක් විසින් යාලු ගංගාවේ බටහිරින් වූ චීනයේ [[ෂුවාන්ටු ආඥාභූමිය]] ආක්‍රමණය කොට ඇත.{{sfn|Byington|2003|p=194}}

කෙසේනමුත්, ''[[ටෑංහි පැරණි ග්‍රන්ථය]]'', ''[[ටෑංහි නව ග්‍රන්ථය]]'', ''සම්ගුක් සගි'', සහ ''[[නිහොන් ෂොකි]]'' ඇතුළු වෙනත් පුරාතන මූලාශ්‍ර අනුව ගොගුර්යෝව පිහිටුවූ දිනය ලෙස ක්‍රි.පූ. 37 හෝ &quot;මැදි&quot; ක්‍රි.පූ. පළමු සියවස ගතහැකි බව පෙනේ.{{citation needed|date=August 2015}} පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනුව ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ කේන්ද්‍රගත වූ යේමෙක් කණ්ඩායම් පිළිබඳ සාධක හමුවුවද, යේමෙක් ගෝත්‍ර තමන්ව ගොගුර්යෝව ලෙස හඳුන්වාගත් බවට ඍජු සාධක හමු නොවේ. [[යේමෙක්]] ගෝත්‍ර හා සම්බන්ධව ගොගුර්යෝව පිළිබඳ පළමු සඳහන හමුවන්නේ ''හන් ෂු'' තුළිනි. මෙහි ක්‍රි.ව. 12දී ඇති වූ ගොගුර්යෝ කැරැල්ලක් මගින් ෂුවාන්ටුහි චීන බලය බිඳහෙළූ බව සඳහන් වේ.{{sfn|Byington|2003|p=233}}

පිහිටුවූ සමයේ, ගොගුර්යෝව බුයෝ සහ යේමෙක් ජන සම්මිශ්‍රණයෙන් සැදි රාජ්‍යයක් ලෙස පවතින්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. බුයෝහි නායකයින් ඇතැම්විට සිය රාජධානිය අත්හැර පවතින යේමෙක් ගෝත්‍ර ඒකාබද්ධ කරන්නට ඇත.{{sfn|Aikens|1992|p=191–196}} ''[[තුන් රාජධානිවල වාර්තා]]'' තුළ එන &quot;නැගෙනහිර ම්ලේච්ඡයන්ගේ වාර්තා&quot; නැමැති අංශයෙහි සඳහන් වන්නේ බුයෝ සහ යේමෙක් ජනයා යන දෙපාර්ශ්වයම වාර්ගික වශයෙන් සම්බන්ධ බවත්, සහ එකම භාෂාවක් කථාකළ බවත් ය.&lt;ref&gt;De Bary, Theodore and Peter H. Lee, &quot;Sources of Korean Tradition&quot;, p. 7–11&lt;/ref&gt;

==ජුමොං සහ පදනම් පුරාණෝක්තිය==

{{main article|ජුමොං}}
[[File:Goguryeo moon.jpg|thumb|200px|left|ගොගුර්යෝ යුගයට අයත් ඔහෝයි 4 සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ මිත්‍යාමය රුවක්]]

ජුමොං පිළිබඳ පැරණිතම සඳහන හමුවන්නේ 4වන සියවසට අයත් [[ග්වංගේටෝ ශිලාව|ග්වංගේටෝ ශිලාවෙනි]]. ජුමොං යන වදන [[හන්ජා]] {{linktext|朱蒙}} ''ජුමොං'', {{linktext|鄒牟}} ''චුමෝ'', හෙවත් {{linktext|仲牟}} ''ජුංමෝ'' යන වදනේ නූතන කොරියානු පිටපත් කිරීමයි.

ශිලාවෙහි සඳහන් වන්නේ ජුමොං යනු ගොගුර්යෝවේ පළමු රජු සහ මුතුන්මිත්තා බවයි‍. එසේම ඔහු බුයෝහි කුමරුට දාව ගංගා දේවතාවා වූ හාබෙක්ගේ දියණියට උපන් පුත්‍රයා බැව් පැවසේ.&lt;ref&gt;De Bary, Theodore and Peter H. Lee, Editors, &quot;Sources of Korean Tradition&quot;, p. 24–25&lt;/ref&gt; ''[[සම්ගුක් සගි]]'' සහ ''[[සම්ගුංන්‍යුසා]]'' අමතර තොරතුරු සපයමින් පවසන්නේ ජුමොංගේ මව [[යුහ්වා]] නැමැත්තියක බවයි. ජුමොංගේ සැබෑ පියා [[බුයෝහි හේ මෝ-සු]] නැමැති මිනිසකු බවත්, ඔහු &quot;ශක්තිමත් මිනිසා&quot; සහ &quot;දිව්‍යමය කුමරු&quot; ලෙස හැඳින්වුණු බවත් දැක්වේ.&lt;ref&gt;Ilyon, &quot;Samguk Yusa&quot;, Yonsei University Press, p. 45&lt;/ref&gt; යුහ්වා ගැබිනියක බව දැන ගංගා දේවතාවා ඇය පසුපස හඹා ආ බවත් ඇය උබාල් ගංගාවෙන් ([[හන්ජා]]: 優渤水) එපිටට පලාවිත්, [[දොංබුයෝහි ග්‍යුම්වා]]ගේ උපබිසවක වූ බවත් පැවසේ.

ජුමොංහට දුනු විදීමෙහි විශිෂ්ට හැකියාවක් තිබූ බැව් ප්‍රකට ය. ක්‍රමයෙන් ග්‍යුම්වාගේ පුතුව් ඔහු කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යා කළ බැවින් ජුමොංහට [[නැගෙනහිර බුයෝ]] වෙත පලායාමට සිදු විය.&lt;ref&gt;Ilyon, &quot;Samguk Yusa&quot;, p. 46&lt;/ref&gt; ජුමොං පැමිණියේ කුමන බුයෝවෙන් ද යන්න පිළිබඳ ශිලාව සහ සෙසු කොරියානු මූලාශ්‍රවල දැක්වෙන් තොරතුරු එකිනෙකට පරස්පර ය. ශිලාවෙහි සඳහන් වන්නේ ඔහු පැමිණියේ [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ රාජධානියේ]] සිට බවයි. නමුත් ''සම්ගුංන්‍යුසා'' සහ ''සම්ගුක් සගි'' මූලාශ්‍ර පවසන්නේ ඔහු පැමිණියේ නැගෙනහිර බුයෝ සිට බවයි. ජුමොං ක්‍රමයෙන් එය [[ජොල්බොන්]] බවට පත්කළ අතර, ඔහු එහි පාලකයාගේ දියණිය වූ [[සෝසොනෝ]] විවාහ කරගත්තේ ය. අනතුරුව එහි රජු බවට පත්වූ ඔහු, සිය ස්වදේශික රාජ්‍යයේ අනුගාමිකයන් කිහිප දෙනකු සමග ගොගුර්යෝව පිහිටුවී ය.

''සම්ගුක් සගි'' ග්‍රන්ථයේ එන &quot;බෙක්ජේහි වාර්ෂික වාර්තා&quot; නැමැති කොටසේ සඳහන් වන්නේ සෝසොනෝ යනු ජොල්බොන්හි ධනවත් සහ බලවත් පුද්ගලයකු වූ යොන් තාබල්ගේ දියණිය බවත්&lt;ref&gt;[http://100.empas.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=273624 Encyclopedia of Korean Culture] {{ko}}&lt;/ref&gt; ඇය ජුමොං හා විවාහ වූ බවත් ය. කෙසේනමුක් එම මූලාශ්‍රයේම නිල වශයෙන් දැක්වෙන්නේ ජොල්බොන්හි රජු නැගෙනහිර බුයෝවේ සිට අනුගාමිකයන් සමග පැමිණි ජුමොංහට සිය දියණිය විවාහ කරදුන් බවයි. ගොගුර්යෝව නැමැති නව රාජ්‍යය පිහිටුවීමට ඇය සිය සැමියා වූ ජුමොං හට මූල්‍යමය ආධාර සැපයූවා ය.&lt;ref name=&quot;proper&quot;&gt;[http://100.naver.com/100.nhn?docid=828500 Doosan Encyclopedia Online] {{ko}}&lt;/ref&gt; ජුමොංට දාව ඔහුගේ ප්‍රථම භාර්යාව වූ යේ ආර්යාවට උපන් පුත්‍රයා වන [[ගොගුර්යෝහි යුරි]] දොංබුයෝවේ සිට පැමිණ ජුමොංගෙන් පසු සිහසුනට පත්වීමත් සමග, සෝසොනෝ සිය පුත්‍රයින් දෙදෙනා වන [[බිර්යු]] සහ [[බෙක්ජේහි ඔන්ජෝ]] සමග ගොගුර්යෝව අත්හැර දකුණ බලා පිටත් වූවා ය. නව රාජධානි පිහිටුවීම ඔවුන්ගේ අරමුණ වූ අතර, ඉන් එකක් [[බෙක්ජේ]] නම් විය.

ජුමොංගේ දෙනලද පෙළපත් නාමය &quot;හේ&quot; ([[හන්ජා]]:解) යන්නයි. මෙය බුයෝ පාලකයින්ගේ නාමයකි. ''සම්ගුංන්‍යුසා'' අනුව, ජුමොං විසින් සිය පෙළපත් නාමය &quot;ගෝ&quot; ([[හන්ජා]]:高) ලෙස වෙනස් කොටගෙන ඇත්තේ සිය දිව්‍යමය උපත සිහිකරවීමටයි.&lt;ref&gt;Ilyon, &quot;Samguk Yusa&quot;, p. 46–47&lt;/ref&gt; ජුමොං විසින් ක්‍රි.පූ. 36දී බිර්යු ([[හන්ජා]]:沸流國), ක්‍රි.පූ. 33දී හෙං-ඉන් ([[හන්ජා]]:荇人國), සහ ක්‍රි.පූ. 28දී උතුරු [[ඔක්ජෝ]] යන ගෝත්‍රික ජනපද ආක්‍රමණය කළ බැව් වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;《三国史记》：“六年 秋八月 神雀集宫庭 冬十月 王命乌伊扶芬奴 伐太白山东南人国 取其地为城邑。十年 秋九月 鸾集于王台 冬十一月 王命扶尉 伐北沃沮灭之 以其地为城邑”&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Harv|MyGoguryeo|Unknown year&quot;&gt;{{Harv|MyGoguryeo|Unknown year}}&lt;/ref&gt;

==මධ්‍යගතකරණය සහ මුල්කාලීන ව්‍යාප්තිය (පළමු සියවසේ මැද භාගය)==

ගොගුර්යෝව විවිධ [[යේමෙක්]] ගෝත්‍ර ඒකාබද්ධ කරමින් මුල්කාලීන රාජ්‍යයක් ලෙස ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය විය. එය ඔවුන්ගේ මුල් පාලන භූමිය වූ [[හුන් ගඟ (යාලු ගංගාවේ අතුගංගාව)|හුන් ගංගා]] ප්‍ර‍දේශයේ සිට බලය ව්‍යාප්ත කළේ ය. [[ගොගුර්යෝහි තේජොදේ]] රජ සමයේ ක්‍රි.ව. 53දී, ස්වදේශික ගෝත්‍ර පහක් ප්‍රතිසංවිධානය කොට මධ්‍යගත පාලන දිස්ත්‍රික්ක පහක් නිර්මාණය කෙරිණි. විදේශ සබඳතා සහ යුධ කටයුතු රජු විසින් මෙහෙයවන ලදී. මුල්කාලීන ව්‍යාප්තිය එහි පරිසරය අනුව මනාව පැහැදිළි කළ හැක. ගොගුර්යෝව පාලනය කළේ වර්තමාන මධ්‍ය සහ දකුණු [[මැංචූරියාව]]ට සහ උතුරුදිග [[කොරියාව]]ට අයත් භූමිභාගයයි. මේවා කඳුකර ප්‍රදේශ වූ බැවින් ගොවිතැනට යෝග්‍ය බිම් අල්ප විය. මධ්‍යගත කිරීම මගින් ගොගුර්යෝවට එහි ජනයාට යැපෙන්නට ප්‍රමාණවත් තරම් සම්පත් ප්‍රමාණයක් හිමිනොවන්නට ඇත. මේ නිසා ඓතිහාසික එ‍ඬේර හැසිරීම මෙන්ම, ඔවුන් භූමිය සහ සම්පත් ලබාගැනීමේ අරමුණින් ඔවුන් අසල්වැසි සමාජ ආක්‍රමණය කරන්නට සිතන්නට ඇත. ආක්‍රමණික යුධ ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් රාජ්‍යය ව්‍යාප්ත වූ අතර, ගොගුර්යෝව අසල්වැසි ගෝත්‍රික රාජ්‍යවලින් පඬුරු කප්පම් ලබාගනිමින් දේශපාලන සහ ආර්ථික අතින් ප්‍රමුඛත්වය පත් වන්නට ඇත.&lt;ref&gt;'Gina L. Barnes', &quot;State Formation in Korea&quot;, 2001 Curzon Press, page 22'&lt;/ref&gt;

තේජෝ විසින් වර්තමාන ඊසානදිග කොරියානු ප්‍රදේශවල පිහිටා තිබූ [[ඔක්ජෝ]] ගෝත්‍ර සහ [[දොංග්යේ]] ඇතුළු වෙනත් අග්නිදිග මැංචූරියානු සහ උතුරුදිග කොරියානු ගෝත්‍ර ආක්‍රමණය කරන ලදී. මෙලෙසින් යටත් රාජ්‍ය වෙතින් ලබාගත් බලය සහ සම්පත් අතින් ගොගුර්යෝව වර්ධනය වීමෙන් පසු තේජෝදේ විසින් [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු]] සහ [[ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය]]න්හි පිහිටි [[ලේලෑං ආඥාභූමිය|ලේලෑං]] සහ [[ෂුවාන්ටු ආඥාභූමිය|ෂුවාන්ටු]] යන [[හන් සතර ආඥාභූමි|හන් ආඥාභූමි]]වලට ප්‍රහාර එල්ලකරන ලදී. මෙලෙසින් ගොගුර්යෝව එම ආඥාභූමිවලින් සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;'Ki-Baik Lee', &quot;A New History of Korea&quot;, 1984 Harvard University Press, page 24'&lt;/ref&gt;

සාමාන්‍යයෙන් තේජොදේ විසින් යටත් කරගත් ගෝත්‍රවලට ඔවුන්ගේ බලප්‍රදේශ එලෙසම පවත්වා ගැනීමට අවසර ලබාදුන්න ද, ගොගුර්යෝ රාජකීය පෙළපතේ ආණ්ඩුකාරවරුන්‍ වෙත වාර්තා කිරීමට ඔවුනට සිදු විය. ගොගුර්යෝවේ යටත් ගෝත්‍රවලට දැඩි පඬුරු කප්පම් ගෙවීමට සිදු විය. තේජොදේ සහ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයින් විසින් මෙම සම්පත් යොදාගෙන ගොගුර්යෝව උතුරින් සහ බටහිර දෙසින් ව්‍යාප්ත කරන ලදී. ගෝත්‍රික නායකයන් මධ්‍යම වංශවතුන් බවට පත්වන්නට වූ හෙයින්, ගොවියන් සහ වංශවතුන් යාමනයට නව නීති සම්පාදනය කෙරිණි. රාජ මාලිගය ස්ථාවර කරමින් රාජකීය අනුප්‍රාප්තිය සහෝදරයාගෙන්-‍සහෝදරයාට වෙනුවට පියාගෙන්-පුත්‍රයාට ලෙස වෙනස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;'Ki-Baik Lee', &quot;A New History of Korea&quot;, 1984 Harvard University Press, page 36'&lt;/ref&gt;

ව්‍යාප්ත වූ ‍ගොගුර්යෝ රාජධානිය මඳ කලෙකින්ම බටහිරින් වූ ලියාඕදොං ආඥාභූමියේ ඍජු යුධ බලපෑමට නතු විය. ලියාඕදොං වෙතින් එල්ල වූ පීඩනය හේතුවෙන් ගොගුර්යෝවට එහි අගනුවර හුන් ගංගා නිම්නයේ සිට [[යාලු ගඟ|යාලු ගංගා]] නිම්නයේ [[වන්ඩු කඳුකර නගරය]] ආසන්න ප්‍රදේශය වෙත රැගෙන යාමට සිදු විය.&lt;ref&gt;'Gina L. Barnes', &quot;State Formation in Korea&quot;, 2001 Curzon Press, page 22-23'&lt;/ref&gt;

== ගොගුර්යෝ–වෙයි යුද්ධ ==

{{Main article|ගොගුර්යෝ–වෙයි යුද්ධ}}

[[හන් රාජවංශය|හන් රාජවංශයේ]] බිඳවැටීමෙන් පසු ඇතිවූ ව්‍යාකූලභාවය හේතුවෙන් පැරණි හන් ආඥාභූමි ස්වාධීන පාලනයට නතු වූ අතර, ඒවා පාලනය කරන ලද්දේ විවිධ ස්වාධීන යුධ නායකයන් විසිනි. ආක්‍රමණික යුධඅධිපතීන් විසින් පාලනය කළ මෙම ආඥාභූමිවලින් වටවූ ගොගුර්යෝව චීනයේ නව ස්ථාපිත [[කාඕ වෙයි]] රාජවංශය සමග සබඳතා වැඩිදියුණු කරගත් අතර 220දී පඬුරු කප්ම් ලබා දී ඇත. 238දී, ගොගුර්යෝව වෙයි සමග නිල සන්ධානයකට එළැඹියේ [[සිමා යිගේ ලියාඕදොං ආක්‍රමණය|ලියාඕදොං ආඥාභූමිය බිඳහෙළීමට]] ය.

වෙයි රාජවංශය විසින් අවසානයේ දී ලියාඕදොං ආක්‍රමණය කිරීමෙන් පසු, වෙයි සහ ගොගුර්යෝ සහයෝගය අවසන් වූ අතර, ගොගුර්යෝව විසින් ලියාඕදොංහි බටහිර අන්ත වෙත ප්‍රහාර එල්ල කරන ලදී. මේ අතරට 244දී ඇතිවූ වෙයි ප්‍රතිප්‍රහාර ද ඇතුළත් විය. මෙලෙසින් ගොගුර්යෝව 242දී [[ගොගුර්යෝ–වෙයි යුද්ධ]] සඳහා මුලපිරී ය. ඔවුහු චීන බලකොටුව යටත් කරගන්නට තැත් කළේ කොරියානු භූමියේ චීන ආධිපත්‍යය බිඳහෙළීමටයි. කෙසේනමුත්, මෙය ප්‍රතිචාර ලෙස වෙයි රාජවංශය විසින් ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කොට පරාජය කරන ලදී. 244දී හ්වන්දෝහි අගනුවර වෙයි හමුදා විසින් බිඳහෙළන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book|accessdate=2012 February ninth |year=1996 |quote=වෙයි. 242දී, තොංචොන් රජු යටතේ ඔවුන් යාලු ගංගාවේ මුවදොර අසල දී චීන බලකොටුවකට පහර දුන්නේ, ලියාඕ ඔස්සේ භූමි මාර්ගය අවහිර කිරීමටයි. ඒ සඳප්‍රතිචාර ලෙස වෙයි 244දී ඔවුන්ව ආක්‍රමණය කොට හ්වන්දෝ බිඳහෙළන ලදී.|url = https://books.google.com/books?ei=x6MxT-X5G-Lz0gG7hfTVBw&amp;id=tKTtAAAAMAAJ&amp;dq=Wei.+In+242%2C+under+King+Tongch%276n%2C+they+attacked+a+Chinese+fortress+near+the+mouth+of+the+Yalu+in+an+attempt+to+cut+the+land+route+across+Liao%2C+in+return+for+which+the+Wei+invaded+them+in+244+and+sacked+Hwando&amp;q=244+sacked |edition=illustrated |isbn=0-7103-0532-X |volume= |series= |location= |publisher=Kegan Paul International|title=A history of Korea|author=Charles Roger Tennant|authorlink = Roger Tennant |editor= |language= |page=22 |pages= }}&lt;/ref&gt; සිය හමුදා විනාශ වීමෙන් පසු [[ගොගුර්යෝහි දොංචොන්]] රජු මඳ කාලයකට නැගෙනහිරින් වූ [[ඔක්ජෝ]] වෙත පලාගිය බැව් පැවසේ.&lt;ref&gt;'Gina L. Barnes', &quot;State Formation in Korea&quot;, 2001 Curzon Press, page 23'&lt;/ref&gt;

==පුනර්ජීවනය සහ වැඩිදුර ව්‍යාප්තිය (ක්‍රි.ව. 300 සිට 390 දක්වා)==

[[File:Tbridge10.jpg|thumb|220px|left|හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමා සහ [[බෝධිසත්ත්ව]] ප්‍රතිමා; වොනෝ-රි, ගොගුර්යෝව.]]
[[File:Korean crown-01.jpg|thumb|right|220px|ගොගුර්යෝවෙන් හමුවූ රන් ආලේපිත මෙම ලෝකඩ කිරුළ වරක් [[බෝධිසත්ත්ව]] ප්‍රතිමාවක හිසෙහි පළඳවා තිබෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.]]

තමන් විසින් ගොගුර්යෝව වැනසූයේ යැයි සිතූ වෙයි හමුදා මඳ කලකින්ම එම භූමිය හැරගියහ. කෙසේනමුත්, වසර 70ක් තුළ ගොගුර්යෝව සිය අගනුවර [[හ්වන්දෝ කඳුකර බලකොටුව]] යළි ඉදි කළ අතර, ලියාඕදොං, ලේලෑං සහ ෂුවාන්ටු ආඥා ප්‍රදේශ ආක්‍රමණය කිරීම ඇරඹී ය. ගොගුර්යෝව සිය රාජ්‍යය [[ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය]] තෙක් ව්‍යාප්ත කිරීමේ දී, ලෙලෑංහි අවසන් චීන ආඥාභූමිය ද ආක්‍රමණය කොට 313දී [[ගොගුර්යෝහි මිචොන්]] විසින් එය ඈඳාගත්තේ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු කොටස ඒකීය පාලනයකට නතු කරගනිමිනි.&lt;ref&gt;'Ki-Baik Lee', &quot;A New History of Korea&quot;, 1984 Harvard University Press, page 20&lt;/ref&gt; මෙම ආක්‍රමණය හේතුවෙන් උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වසර 400ක් පමණ පැවතී චීන පාලනය අවසන් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?ei=5nRVTpPGEsSBgAeaxOxJ&amp;ct=result&amp;id=tKTtAAAAMAAJ&amp;dq=After+the+fall+of+the+Jin+in+316%2C+the+proto-Mongol+Xianbei+occupied+the+North+of+China%2C+of+which+the+Murong+clan+took+the+Shandong+area%2C+moved+up+to+the+Liao%2C+and+in+341+sacked+and+burned+the+Kogury6+capital+at+Hwando&amp;q=murong+clan+burned|title=A history of Korea|publisher=Kegan Paul ㅏ|year=1996|isbn=0-7103-0532-X|edition=illustrated|series=|volume=|location=|page=22|pages=|language=|quote=මඳ කලකින්ම වෙයි බිඳ වැටී ජින් සහ කොගුර්යෝ රාජ්‍ය ශක්තිමත් වන්නට විය. අවසානයේ 313දී ඔවුන් විසින් ලෙලෑං අත්පත් කොටගෙන අර්ධද්වීපයේ වසර 400ක් පමණ පැවති චීන පාලනය අවසන් කරන ලදී. මෙලෙසින් ඉදිරි වසර 1,550 තුළ එම ප්‍රදේශය එම සංස්කෘතිය තුළ රැඳී පැවතීමට හේතු විය. 316දී ජින් බිඳ වැටීමෙන් පසු, ප්‍රාක්-මෝංගෝල ෂියෑන්බෙයි විසින් උතුරු චීනය අත්පත් කරගන්නා ලදී. මෙහි දී මුරොං වංශය විසින් ෂැන්ඩොං ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ලියාඕ තෙක් ව්‍යාප්ත වූ අතර, 341දී හ්වන්දෝහි කොගුර්යෝ අගනුවර වටලා ගිනිබත් කෙරිණි. ඔවුන් සිරකරුවන් දහසක් පමණ රැගෙන ගියේ සිය පවුරු ඉදිකරගනු පිණිසයි. 346දී ඔවුන් විසින් පුයෝ රාජ්‍යය ද විනාශ කරන ලදී. මේ නිසා එහි ජනයා අර්ධද්වීපයේ ඊසානදිග පෙදෙම් වෙත කඩිනමින් සංක්‍රමණය වන්නට වූහ. නමුත් මේ වනවිට තාවකාලිකව දුර්වලව පැවති කොගුර්යෝව මඳ කලකින්ම|accessdate=February 9, 2012|author=Charles Roger Tennant|authorlink=Roger Tennant}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=EazRC28tdIIC&amp;pg=PA3#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Tracing the Radiance: Chinul's Korean Way of Zen|publisher=University of Hawaii Press|others=Translated by Robert E. Buswell|year=1991|isbn=0824814274|editor-last=Buswell|editor-first=Robert E.|edition=abridged|page=3|ref={{harvid||}}|author=Chinul|accessdate=22 April 2014}}&lt;/ref&gt;

එම අවස්ථාවේ සිට, 7වන සියවස පමණ තෙක් අර්ධද්වීපයේ පාලනය ප්‍රධාන වශයෙන් [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] සතුව පැවතිණි.

342 ශිශිර ඍතුවේ දී රාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තියට තාවකාලිකව බාධා පැමිණියේ [[මුරොං]] වංශය විසින් පාලනය කළ [[පැරණි යැන්]]හි [[ෂියැන්බෙයි]] විසින් ගොගුර්යෝ අගනුවර වූ හ්වන්දෝ ආක්‍රමණය කොට විනාශ කිරීමත් සමගයි. ඔවුන් ගොගුර්යෝ මිනිසුන් සහ ස්ත්‍රීන් 50,000ක් කම්කරුවන් ලෙස රැගෙන ගිය අතර, වැන්දඹු රජබිසව සහ අගබිසව ද සිරභාරයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Tracing Back the Radiance: Chinul's Korean Way of Zen|author=Chinul|editor-first=Robert E.|editor-last=Buswell|others=Translated by Robert E. Buswell|edition=abridged|year=1991|publisher=University of Hawaii Press|url=https://books.google.com/books?id=EazRC28tdIIC&amp;pg=PA4#v=onepage&amp;q&amp;f=false|page=4|isbn=0824814274|accessdate=22 April 2014| ref = {{harvid||}} }}&lt;/ref&gt; මේ නිසා [[ගොගුර්යෝහි ගොගුක්වොන්|ගොගුක්වොන් රජු]]ට මඳ කාලයකට පලායාමට සිදු විය. 346දී ෂියැන්බෙයි විසින් බුයෝ රාජ්‍යය ද විනාශ කරන ලදී. මේ නිසා ෂියැන්බෙයි වෙතින් පලායන බුයෝ ජනයා කොරියානු අර්ධද්වීපය වෙත සංක්‍රමණය වන්නට වූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?ei=5nRVTpPGEsSBgAeaxOxJ&amp;ct=result&amp;id=tKTtAAAAMAAJ&amp;dq=After+the+fall+of+the+Jin+in+316%2C+the+proto-Mongol+Xianbei+occupied+the+North+of+China%2C+of+which+the+Murong+clan+took+the+Shandong+area%2C+moved+up+to+the+Liao%2C+and+in+341+sacked+and+burned+the+Kogury6+capital+at+Hwando&amp;q=341|title=A history of Korea|publisher=Kegan Paul International|year=1996|isbn=0-7103-0532-X|edition=illustrated|series=|volume=|location=|page=22|pages=|language=|quote=මඳ කලකින්ම වෙයි බිඳ වැටී ජින් සහ කොගුර්යෝ රාජ්‍ය ශක්තිමත් වන්නට විය. අවසානයේ 313දී ඔවුන් විසින් ලෙලෑං අත්පත් කොටගෙන අර්ධද්වීපයේ වසර 400ක් පමණ පැවති චීන පාලනය අවසන් කරන ලදී. මෙලෙසින් ඉදිරි වසර 1,550 තුළ එම ප්‍රදේශය එම සංස්කෘතිය තුළ රැඳී පැවතීමට හේතු විය. 316දී ජින් බිඳ වැටීමෙන් පසු, ප්‍රාක්-මෝංගෝල ෂියෑන්බෙයි විසින් උතුරු චීනය අත්පත් කරගන්නා ලදී. මෙහි දී මුරොං වංශය විසින් ෂැන්ඩොං ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ලියාඕ තෙක් ව්‍යාප්ත වූ අතර, 341දී හ්වන්දෝහි කොගුර්යෝ අගනුවර වටලා ගිනිබත් කෙරිණි. ඔවුන් සිරකරුවන් දහසක් පමණ රැගෙන ගියේ සිය පවුරු ඉදිකරගනු පිණිසයි. 346දී ඔවුන් විසින් පුයෝ රාජ්‍යය ද විනාශ කරන ලදී. මේ නිසා එහි ජනයා අර්ධද්වීපයේ ඊසානදිග පෙදෙම් වෙත කඩිනමින් සංක්‍රමණය වන්නට වූහ. නමුත් මේ වනවිට තාවකාලිකව දුර්වලව පැවති කොගුර්යෝව මඳ කලකින්ම|accessdate=February 9, 2012|author=Charles Roger Tennant|authorlink=Roger Tennant}}&lt;/ref&gt; 371දී, [[බෙක්ජේහි ග්‍යුන්චොගෝ]] රජු විසින් ගොගුර්යෝවේ විශාලතම නගරවලින් එකක් වූ [[ප්යොංග්යෑං]] යටත් කරගෙන, [[චියෑංහි සටන|චියෑංහි සටනේ]] දී [[ගොගුර්යෝහි ගොගුක්වොන්]] රජුව මරාදමන ලදී.&lt;ref name=&quot;World History P464&quot;&gt;''Encyclopedia of World History'', Vol I, P464 Three Kingdoms, Korea, Edited by Marsha E. Ackermann, Michael J. Schroeder, Janice J. Terry, Jiu-Hwa Lo Upshur, Mark F. Whitters, ISBN 978-0-8160-6386-4&lt;/ref&gt;

දේශයේ අභ්‍යන්තර ස්ථායීතාව ඇති කරමින්, නොයෙයකුත් ගෝත්‍ර ආක්‍රමණය කොට ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් [[ගොගුර්යෝහි සොසුරිම්]] විසින් නව නීති සම්පාදනය කරන ලදී. 372දී ඔහු විසින් [[බුදු දහම]] රාජ්‍ය ආගම ලෙස නම්කරන ලදී. අනුතරුව ඔහු විසින් තේහක් (태학, 太學) නැමැති ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනයක් ද පිහිටුවී ය.&lt;ref&gt;'Ki-Baik Lee', &quot;A New History of Korea&quot;, 1984 Harvard University Press, page 38&lt;/ref&gt; පැරණි යැන් සහ බෙක්ජේ රාජ්‍යවලට ගොගුර්යෝව පරාජයෙන් ලත් අත්දැකීම් සැලකිල්ලට ගනිමින් සොසුරිම් විසින් අනාගතයේ එවැනි පරාජයන් වැළැක්වීමේ අරමුණින් යුධ ප්‍රතිසංස්කරණ ද සිදුකරන ලදී.&lt;ref name=&quot;William E. Henthorn' page 34&quot;&gt;'William E. Henthorn', &quot;A History of Korea&quot;, 1971 Macmillan Publishing Co., page 34&lt;/ref&gt;

==ගොගුර්යෝවේ බලයේ උච්චස්ථානය (ක්‍රි.ව. 391 සිට 531 දක්වා)==

[[File:Rubbing of the Gwanggaeto S.jpg|thumb|right|150px|[[ග්වංගේටෝ ශිලාව|ග්වංගේටෝ ශිලාවේ]] (ක්‍රි.ව. 414) ඇතිල්ලුම් පිටපතක සමීප දසුනක්; [[සම්භාව්‍ය චීන]] අක්ෂරවලින් ලියූ මෙය දැනට ශේෂව පවතින ගොගුර්යෝවේ වාර්තා අතලොස්ස අතුරින් එකකි.]]
[[File:Kevsunblush2.JPG|thumb|220px|right|ගොගුර්යෝ රාජධානි සමයේ ඉදිවූ රාජකීය සොහොන්ගැබක්; [[ජි’ආන්, ජිලින්]].]]
{{Goguryeo monarchs}}
[[මහා ග්වංගේටෝ]] සහ ඔහුගේ පුත් [[ගොගුර්යෝහි ජංසු|ජංසු]] රජ සමයේ ගොගුර්යෝවේ ස්වර්ණමය යුගය උදා විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Hyŏn-hŭi|last2=Pak|first2=Sŏng-su|last3=Yun|first3=Nae-hyŏn|title=New history of Korea|publisher=Jimoondang|isbn=9788988095850|page=201|url=https://books.google.com/books?id=KO8MAQAAMAAJ|language=en}} &quot;සිය භූමිය ව්‍යාප්ත කිරීමට ඔහු යුධ ආක්‍රමණයක් දියත් කළේ ගොගුර්යෝවේ ස්වර්ණමය යුගයේ ඇරඹුම සනිටුහන් කරමිනි.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hall|first1=John Whitney|title=The Cambridge History of Japan|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521223522|page=362|url=https://books.google.com/books?id=A3_6lp8IOK8C&amp;q=%22The+reign+of+King+Kwanggaet%27o+is+thought+of+as+Koguryo%27s+golden+age+of+political+might+and+Buddhist+splendor.%22#v=snippet&amp;q=%22The%20reign%20of%20King%20Kwanggaet%27o%20is%20thought%20of%20as%20Koguryo%27s%20golden%20age%20of%20political%20might%20and%20Buddhist%20splendor.%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Embree|first1=Ainslie Thomas|title=Encyclopedia of Asian history|publisher=Scribner|isbn=9780684188997|page=324|url=https://books.google.com/books?id=LtwpAQAAMAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%22Nevertheless%2C+the+reigns+of+Kwanggaet%27o+and+his+successor+Changsu+%28413-491%29+constituted+the+golden+age+of+Koguryo.%22|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cohen|first1=Warren I.|title=East Asia at the Center: Four Thousand Years of Engagement with the World|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231502511|page=50|url=https://books.google.com/books?id=Okjd2rDwb8IC&amp;q=%22Koguryo%27s+Golden+Age%22#v=snippet&amp;q=%22Koguryo%27s%20Golden%20Age%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මෙම යුගයේ දී, ‍ගොගුර්යෝවේ භූමියට වර්තමාන [[සෝල්]] ප්‍රදේශය ද ඇතුළත්ව [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයෙන්]] හතරෙන් තුනක් පමණ ප්‍රමාණයක් ද, මුළු මැංචූරියාවම පාහේ,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|date=2012|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0253000785|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;pg=PA35#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; [[ඇතුළු මොංගෝලියාව|ඇතුළු මොංගෝලියාවේ]] ඇතැම් ප්‍රදේශ&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Tudor|first1=Daniel|title=Korea: The Impossible Country: The Impossible Country|publisher=Tuttle Publishing|isbn=9781462910229|url=https://books.google.com/books?id=BA_QAgAAQBAJ&amp;q=Inner+Mongolia#v=snippet&amp;q=Inner%20Mongolia&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; සහ රුසියාවේ ඇතැම් ප්‍රදේශ අයත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kotkin|first1=Stephen|last2=Wolff|first2=David|title=Rediscovering Russia in Asia: Siberia and the Russian Far East: Siberia and the Russian Far East|publisher=Routledge|isbn=9781317461296|url=https://books.google.com/books?id=t_DqBgAAQBAJ&amp;q=Koguryo+Siberia+Russia%27s#v=snippet&amp;q=Koguryo%20Siberia%20Russia%27s&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

මහා ග්වංගේටෝ (රාජ්‍ය. 391–412) යනු ශීඝ්‍ර යුධ ව්‍යාප්ති ප්‍රතිපත්තිය හේතුවෙන් ප්‍රකට වූ ශක්තිමත් පාලකයෙකි.&lt;ref name=&quot;William E. Henthorn' page 34&quot; /&gt; ප්‍රධාන චීන රාජවංශ හා තමන් සම තත්ත්වයක පවතින බැව් විශ්වාස කළ ඔහු ''&quot;යොංනක්&quot;'' යන රාජ්‍ය කාල නාමය භාවිතා කළේ ය.&lt;ref&gt;'Ki-Baik Lee', &quot;A New History of Korea&quot;, 1984 Harvard University Press, page 36&lt;/ref&gt; ග්වංගේටෝ විසින් ඔහුගේ ආක්‍රමණවල දී පවුරු බැඳි නගර 64කුත් සහ ගම්මාන 1,400ක් ආක්‍රමණය කළ බැව් පැවසේ.&lt;ref&gt;Szczepanski,Kallie.(2011). ''Inscription from Gwanggaeto the Great's Stele'' Retrieved from September 18, 2011 from [http://asianhistory.about.com/od/northkorea/a/Inscription-From-Gwanggaeto-The-Greats-Stele.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016214908/http://asianhistory.about.com/od/northkorea/a/Inscription-From-Gwanggaeto-The-Greats-Stele.htm |date=2011-10-16 }}&lt;/ref&gt; බටහිරින්, ඔහු අසල්වැසි [[ඛිටන් ජනයා|ඛිටන්]] ගෝත්‍ර සහ [[පසුකාලීන යැන්]] විනාශ කළේ, සම්පූර්ණ [[ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය]]ම ආක්‍රමණය කරමිනි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695824|page=32|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&amp;pg=PA32#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=4 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; නැගෙනහිරින් සහ උතුරු දෙසින් [[බුයෝ]] රාජ්‍යයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ඈඳාගත් ඔහු [[සුෂෙන්]]වරුන්ව ද ආක්‍රමණය කළේ ය. [[තුන්ගුසික ජනයා|තුන්ගුසීය]] ජන කොට්ඨාසයක් වූ සුෂෙන්වරුන්, [[ජුර්චෙන් ජනයා|ජුර්චෙන්]] සහ [[මැංචු ජනයා|මැංචුවරුන්ගේ]] පූර්වජයන් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Walker|first1=Hugh Dyson|title=East Asia: A New History|publisher=AuthorHouse|isbn=9781477265161|page=137|url=https://books.google.com/books?id=3Z3a0NU4RHMC&amp;pg=PA137#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=4 August 2016|language=en|quote=ඔහු ජුර්කිඩ් සහ මැංචුවරුන්ගේ පූර්වජයින් වූ සුෂෙන් ගෝත්‍ර ආක්‍රමණය කළේ ය. දොළොස්වන සහ දාහත්වන සියවස්වල මෙම ගෝත්‍ර චීන &quot;ම්ලේච්ඡ ආක්‍රමණික රාජවංශ&quot; ලෙස පාලනය ගෙන යන ලදී.}}&lt;/ref&gt; දකුණු දෙසින් [[බෙක්ජේ]] රාජ්‍යය පරාජය කළ ඔහු, [[ග්‍යුම්ග්වන් ගයා|ගයා]]හි විසිර යාමට ද හේතු විය. එසේම [[ගොගුර්යෝ–යමාටෝ යුද්ධය]] ඔස්සේ ඔහු [[සිල්ලා]]ව ද අවනත රාජ්‍යයක් බවට පත්කොට ගත්තේ ය. ග්වංගේටෝ විසින් වසර 50ක් පමණ පැවති කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ලිහිල් එක්සත්භාවයක් ගොඩනගන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kings and Queens of Korea|url=http://world.kbs.co.kr/english/archive/program/program_dynasty.htm?no=10039827|website=KBS World Radio|publisher=Korea Communications Commission|accessdate=7 October 2016}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ රාජ්‍ය සමයේ අවසානය වන විට, ගොගුර්යෝව අවිවාදයෙන්ම [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] බොහෝ ප්‍රදේශ සහ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු සහ මධ්‍යම ප්‍රදේශවල පාලනය සියතට ගැනීමට සමත්ව තිබිණි.&lt;ref&gt;De Bary, Theodore and Peter H. Lee, &quot;Sources of Korean Tradition&quot;, p. 25–26&lt;/ref&gt;

ග්වංගේටෝගේ වික්‍රමයන් ඔහුගේ පුත් ජංසු විසින් ඉදිකරවන ලද දැවැන්ත [[ග්වංගේටෝ ශිලාව|අනුස්මරණ ශිලා ස්තම්භයේ]] සටහන් කොට ඇත. මෙය පිහිටියේ වර්තමාන චීනය සහ උතුරු කොරියාව අතර දේශසීමාවේ [[ජි’ආන්, ජිලින්|ජි’ආන්]] හි ය.

ජංසු (රාජ්‍ය. 413–491) සිහසුනට පත්වූයේ ක්‍රි.ව. 413දී වන අතර, 427දී ඔහු විසින් අගනුවර [[ප්යොංග්යෑං]] වෙත ගෙන යන ලදී. මෙය ගොගුර්යෝව සහ එහි දකුණින් වූ සෙසු අර්ධද්වීපික රාජධානි වන බෙක්ජේ සහ සිල්ලා රාජ්‍ය අතර සතුරුකම් වර්ධනය වෙමින් පැවති බවට සාක්ෂියකි. සිය පියා මෙන්, ජංසු ද ගොගුර්යෝවේ දේශසීමා මැංචූරියාව තුළට ව්‍යාප්ත කළ අතර, නැගෙනහිරින් [[සොංහුවා ගඟ]] වෙත ළඟා විය. ඔහු නැගෙනහිර මොංගෝලියාවේ පිහිටි [[දිදෞයු]] සහ [[රෞරන් ඛාගනේටය|රෞරන්]] ප්‍රදේශ ද ආක්‍රමණය කළේ ය. බෙක්ජේ සහ සිල්ලා රාජධානි වෙත ප්‍රහාර එල්ල කළ ඔහු ඒවායේ ඇතැම් භූමි ප්‍රදේශ සිය රාජ්‍යයට ඇතුළත් කොට ගත්තේ ය. මීට අමතරව ජංසුගේ රාජ්‍ය සමය තුළ ගොගුර්යෝවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ වෙනත් සංස්ථායිත අංශවල ප්‍රගමනයන් සිදු විය.&lt;ref name=&quot;Lee&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|pages=38–40}}&lt;/ref&gt; 98වන විය තෙක් ගොගුර්යෝව පාලනය කළ ජංසුගේ රාජ්‍ය සමය වර්ෂ 79කි.&lt;ref name&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|pages=38–40}}&lt;/ref&gt; මෙය නැගෙනහිර ආසියානු ඉතිහාසයේ රජකුට හිමි දීර්ඝතම රාජ්‍ය සමය ද වේ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Walker|first1=Hugh Dyson|title=East Asia: A New History|publisher=AuthorHouse|isbn=9781477265161|page=137|url=https://books.google.com/books?id=3Z3a0NU4RHMC&amp;q=%22King+Changsu+succeeded+Kwanggaet%27o+and+ruled+Koguryo+for+79+years+%28412%E2%80%93491%29+the+longest+reign+in+East+Asian%2C+and+possibly%2C+world+history%21%22#v=snippet&amp;q=%22King%20Changsu%20succeeded%20Kwanggaet%27o%20and%20ruled%20Koguryo%20for%2079%20years%20(412%E2%80%93491)%20the%20longest%20reign%20in%20East%20Asian%2C%20and%20possibly%2C%20world%20history!%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

ජංසු විසින් ගොගුර්යෝවේ නිල නාමය ගොර්යෝ (고려/高麗, කොරියා) ලෙස වෙනස් කරන ලදී. නමුත් ගොගුර්යෝ යන නාමය තවමත් බහුලව භාවිතා වේ.&lt;ref&gt;중원고구려비&lt;/ref&gt;

[[ගොගුර්යෝ‍හි මුන්ජම්යොං|මුන්ජා]]ගේ රාජ්‍ය සමයේ ගොගුර්යෝව විසින් බුයෝව සම්පූර්ණයෙන් ඈඳාගන්නා ලදී. මෙය ගොගුර්යෝවේ උතුරුදිගින් උපරිම දේශසීමා ව්‍යාප්තිය සනිටුහන් කරයි. එසේවුව ද, ගොගුර්යෝව තවදුරටත් සිල්ලා හා බෙක්ජේ රාජධානි වෙතත්, මොහේ සහ ඛිටන් ගෝත්‍ර වෙතත් සිය ආධිපත්‍යය පැතිරවී ය.

==අභ්‍යන්තර අරගල (531 සිට 551 දක්වා)==

ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානය කරා ළඟා වූයේ 6වන සිය‍වසේ ය. කෙසේනමුත්, ඉන් අනතුරුව රාජ්‍යයේ පරිහානිය ආරම්භ විය‍. දේශපාලන පක්ෂභේදය වර්ධනය වීමත් සමග [[ගොගුර්යෝහි අන්ජං|අන්ජං]] රජුව ඝාතනය වූ අතර, ඔහුගේ සොහොයුරා වූ [[ගොගුර්යෝහි අන්වොන්|අන්වොන්]] සිහසුනට පත් විය. දේශපාලන පක්ෂභේදය උග්‍ර වන්නට වූයේ දෙපාර්ශ්වය මගින් අනුප්‍රාප්තිය සඳහා වෙනස් කුමාරවරුන් යෝජනා කිරීම හේතුවෙනි. කෙසේ හෝ අවසානයේ අට වියැති යැං-වොන් කුමරු අභිෂේක කෙරිණි. නමුත් බල අරගලයට ස්ථිරසාර විසඳුමක් කිසිදින හිමි නොවූ අතර, පෞද්ගලික හමුදා සතු ද්‍රෝහී විනිසුරුවෝ සිය ප්‍රදේශවල ''සැබෑ පාලකයින්'' ලෙස කටයුතු කළහ.

ගොගුර්යෝවේ අභ්‍යන්තර බල අරගලවල වාසිය හිමි කරගත් සංචාරක ගෝත්‍රයක් වූ [[ගෝක්තුර්ක්වරු|තුචුවේ]]වරු 550 දශකයේ ගොගුර්යෝවේ උතුරු බලකොටු සහ බිම් ආක්‍රමණය කළහ. ගොගුර්යෝව තවදුරටත් දුර්වල තත්ත්වයකට පත්වූ අතර, රාජකීය අනුප්‍රාප්තිය අභිබවා ඉඩම්හිමි වංශාධිපතීන් අතර සිවිල් යුද්ධයක් ඇති විය. 551දී දකුණු දෙසින් ගොගුර්යෝවට ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට බෙක්ජේ සහ සිල්ලා රාජ්‍ය සන්ධානයක් ඇති කරගත්තේ ය.

==පසුකාලීන 6වන සහ 7වන සියවස්වල අරගල==

පසුකාලීන 6වන සහ 7වන සියවස්වල, ගොගුර්යෝව චීනයේ සුයි සහ ටෑං රාජවංශ සමග අරගලයකට මැදි විය. බෙක්ජේ සහ සිල්ලා රාජ්‍ය සමග එහි සම්බන්ධතා වඩාත් සංකීර්ණ ආකාරයක් ගත් අතර, එය මිත්‍රත්වය සහ එදිරිවාදීත්වය අතර දෝලනය විය. වයඹදිගින් අසල්වැසියකු වූ නැගෙනහිර [[ගෝක්තුර්ක්]] (වයඹදිග චීනයේ සහ මොංගෝලියාව අසල පිහිටි ඛානේට් රාජ්‍යයකි) නාමිකව ගොගුර්යෝවේ මිතුරකු විය.

===හන් ගංගා නිම්නය ගොගුර්යෝවට අහිමි වීම===

ක්‍රි.ව. 551දී, ගොගුර්යොව් ආක්‍රමණය කිරීම සඳහා [[බෙක්ජේ]] සහ [[සිල්ලා]] රාජ්‍ය සන්ධානයකට එළැඹි අතර, ඔවුන් විසින් හන් ගංගා නිම්නය ආක්‍රමණය කරන ලදී. අර්ධද්වීපයේ මධ්‍යයට ආසන්නව පිහිටි මෙම නිම්නය කෘෂිකාර්මික අතින් අතිශය සශ්‍රීක වූ හෙයින් එය උපාය මාර්ගික වශයෙන් වැදගත් ප්‍රදේශයක් විය. ගොගුර්යෝවේ බලකොටු රාශියකට පහරදීමෙන් බෙක්ජේ රාජ්‍යය වෙහෙසට සහ ආර්ථික අතින් පීඩාවට පත්වූ පසු, සහාය වීමේ ව්‍යාජ අරමුණින් පැමිණි [[සිල්ලා]] හමුදා ප්‍රහාර එල්ලකොට 553දී සම්පූර්ණ හන් ගංගා නිම්නයේම අයිතිය තමන් සතු කරගත්හ. මෙම ද්‍රෝහී වීමෙන් කෝපවූ බෙක්ජේහි [[බෙක්ජේහි සොං|සොං]] රජු පළිගැනීමේ චේතනාවෙන් ඊළඟ වර්ෂයේ සිල්ලාවේ බටහිර දේශසීමාව වෙත ප්‍රහාරයක් එල්ල කළ ද, එය අසාර්ථක විය. සොං රජු හසුවූ අතර, ඔහුව මරාදැමිණි.

[[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපය]] මධ්‍යයේ සිදුවූ යුද්ධයේ දී වැදගත් ප්‍රතිඵල රැසක් ඇති විය. මෙහි දී [[බෙක්ජේ]] රාජ්‍යය [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] දුබලයා බවට පත් කරමින්, [[සිල්ලා]]ව ප්‍රමුඛස්ථානයට පත්වූයේ ව්‍යාප්තියට උචිත සම්පත් සහ ජනගහනය අතින් පොහොසත් භූමියක් සතුවීම නිසාවෙනි. එසේම යුද්ධය හේතුවෙන් ගොගුර්යෝවට එහි භූමිය භාවිතයට අවස්ථාව හිමිනොවූ හෙයින් රාජධානිය දුර්වල විය. [[සිල්ලා]] රාජ්‍යයට ඍජුවම [[කහ මුහුද]] වෙත ප්‍රවේශවීමේ අවස්ථාව හිමිවූ අතර, මේ නිසා සිල්ලා රාජ්‍යයට චීන රාජවංශ සමග ඍජු වෙළඳ සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා පැවැත්විය හැකි විය. එසේම එය චීන සංස්කෘතිය සිල්ලා‍ව වෙත සම්ප්‍රේෂණය වීමට ද හේතු විය. මෙලෙසින්, [[ශිෂ්ටාචාරය|ශිෂ්ටාචාරයේ]] මූලිකාංග උදෙසා [[සිල්ලා]]වට ගොගුර්යෝවෙන් ස්වායත්ත විය හැකි වූ අතර, ඍජුවම [[චීනය|චීනයේ]] [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සහ [[තාක්ෂණය|තාක්ෂණික]] දැනුම ලබාගත හැකි විය. මෙලෙසින් [[සිල්ලා]]ව [[චීනය]] වෙත නැඹුරු වීම සන්ධානයකට මුලපිරූ අතර, එය පසුකාලීන 7වන සියවසේ ‍ගොගුර්යෝව වෙත අවාසිදායක ප්‍රතිඵල ගෙනදුන්නේ ය.

===ගොගුර්යෝ–සුයි යුද්ධය===

{{Main article|ගොගුර්යෝ–සුයි යුද්ධය}}

ගොගුර්යෝවේ ව්‍යාප්ති ප්‍රතිපත්තිය [[සුයි රාජවංශය|සුයි චීනය]] සමග අරගලයකට හා නොසන්සුන්භාවයකට හේතු විය. බටහිර [[ලියාඕෂි]] ප්‍රදේශයේ ගොගුර්යෝ හමුදා ආක්‍රමණ සුයිවරුන්ගේ කෝපයට හේතු වූ අතර මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 598දී පළමු [[ගොගුර්යෝ–සුයි යුද්ධය]] ඇති විය. අනතුරුව 612, 613 සහ 614 වර්ෂවල ඇතිවූ ආක්‍රමණවල දී ගොගුර්යෝව යටත් කරගැනීමට සුයි රාජංවශය අපොහොසත් විය. මේ නිසා ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු ඉටුනොවිණි.

ගොගුර්යෝවට එරෙහි සුයිහි වඩාත් විනාශකාරී ආක්‍රමණය 612දී සිදු විය. සුයි රාජවංශයේ ඉතිහාසය අනුව එහි දී, සුයි විසින් කොට්ඨාස හමුදා 30ක්, සටන්කරුවන් 1,133,800ක් පමණ පුහුණුකොට තිබේ. [[ලියාඕ ගඟ|ලියාඕ ගංගාව]] දිගේ ගොගුර්යෝවේ ආරක්ෂක පවුරු ආශ්‍රිතව කඳවුරු බැඳගත් කොට්ඨාස හමුදා නවයක 305,000ක පමණ සෙබලුන් පිරිසක් ප්‍රධාන ආරක්ෂක බැමි මගහැර ගොගුර්යෝ අගනුවර වූ ප්යොංග්යෑං වෙත ගමන්කොට තිබේ. ඔවුන්ගේ අරමුණ වූයේ සැපයුම් සහ ආධාර ලබාගැනීමට සුයි නාවික හමුදාව සමග සම්බන්ධ වීමටයි.

කෙසේනමුත්, ගොගුර්යෝව විසින් සුයි නාවිකා හමුදාව පරාජය කරන ලද අතර, සුයිහි කොට්ඨාස හමුදා නවය ප්යොංග්යෑං වෙත ළඟාවන විට, දිගු කාලීන ආක්‍රමණයක් සඳහා ඔවුනට සැපයුහ් නොතිබිණි. සුයි හමුදා පසුබසින්නට වූ නමුත්, [[ඉයුල්ජි මුන්දොක්]] සෙන්පතිගේ නායකත්වය යටතේ ගොගුර්යෝ හමුදා ප්යොංග්යෑංවලින් පිටත දී ඔවුනට පහර දී ජයගන්නට සමත්වූහ. [[සල්සුහි සටන|සප්සු ගංගාවේ සටනේ]] දී, ගොගුර්යෝ සෙබලුන් වේලි බැඳ ජලය නිකුත් කළ අතර, එමගින් සුයි හමුදා බෙදී වෙන්වුණු අතර ඔවුන්ගේ පලයාමේ මාර්ගය අවහිර විය. සුයිහි කොට්ඨාස නවයේ හමුදාවල සෙබලුන් 305,000 අතුරින් සුයි චීනය‍ වෙත නිරුපද්‍රිතව පලාගියේ සෙබලුන් 2,700ත් පමණක් බැව් පැවසේ.

613 සහ 614 ආක්‍රමණ ද අසාර්ථක විය. සුයි සෙන්පති [[යැං ෂුවාන්ගන්]] විසින් [[සුයිහි යැං අධිරාජයා]]ට විරුද්ධව කැරලි ගැසීමත් සමග 613 ආක්‍රමණය අවසන් විය. ගොගුර්යෝව විසින් කැරලි ගැසූ සුයි සෙන්පතියකු වූ හුසි චෙං (斛斯政) භාර දී, තාවකාලික යුධ විරාමයක් ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමග 614 ආක්‍රමණය ද නවතා දැමිණි. යැං අධිරාජයා විසින් හුසිට මරණ දඬුවම පනවන ලදී. 615දී නැවත වරක් ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට සුයි සැලසුම් කළ ද, සුයිහි අයහපත් දේශපාලන තත්ත්වය හේතුවෙන් එය ක්‍රියාත්මක කිරීමට කිසිදින අවස්ථාව හිමිවූයේ නැත. යැං අධිරාජයාගේ පාලනයට එරෙහිව ඇතිවූ නොයෙකුත් කැරලි සහ ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට යැං දැක්වූ අසමත්භාවය හේතුවෙන් සුයි තවත් දුර්වල විය. සුයි මහාභූමියේ පළාත්වලින් සහාය හිමිනොවීම නිසා ඔවුනට තවත් ආක්‍රමණ ද දියත් කළ නොහැකි විය.

යුද්ධ හේතුවෙන් සුයිහි ජාතික භාණ්ඩාගාරය හිස්වූ අතර, කැරැලි සහ දේශපාලන අරගල හේතුවෙන් 618දී සුයි රාජවංශය බිඳී ගියේ ය. කෙසේනමුත්, යුද්ධ හේතුවෙන් ගොගුර්යෝව ද විඩාපත්ව සිටි අතර ඔවුන්ගේ ද බලය පිරිහෙමින් පැවතිණි.

===ගොගුර්යෝ-ටෑං යුද්ධය සහ සිල්ලා-ටෑං සන්ධානය===

{{Main article|ගොගුර්යෝ-ටෑං යුද්ධ}}
[[Image:History of Korea-645.png|300px|thumb|right|ගොගුර්යෝ–ටෑං යුද්ධයේ පළමු යුධ ව්‍යාපාරය]]
642 ශිශිර ඍතුවේ දී, [[ගොගුර්යෝහි යොංන්‍යු]] රජු සිය සෙන්පතියකු වූ [[යොන් ගේසොමුන්]] කෙරෙහි සැකපහළ කළ අතර, ඔහු සිය සෙසු නිලධාරීන් සමග එක්ව යොන්ව මරාදැමීමට සැලසුම් කළේ ය. යොන්හට මෙම පුවත සැලවූ විට, කුමන්ත්‍රණයක් ඇරඹූ ඔහු රජුව සහ උසස් නිලධාරීන්ව මරාදැමී ය. යොංන්‍යුගේ බෑනා වූ ගෝ ජංව [[ගොගුර්යෝහි බෝජං]] ලෙස සිංහාසනාරූඪ කළ ඔහු සෙනෙවිරත් ([[හංගුල්]]: 대막리지; [[හන්ජා]]: 大莫離支) පදවිය ආරූඪ කරගත්තේ ය. යොන් විසින් [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං චීනය]] කුපිත වන ආකාරයේ ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කරන ලදී. [[ටෑංහි ටයිෂොං අධිරාජයා|ටයිෂොං අධිරාජයා]] මෙය දැනගත් පසු, ගොගුර්යෝවට එරෙහිව ආක්‍රමණයක් දියත් කළ යුතු බවට යෝජනා එල්ල වුවත්, මුලින් අධිරාජයා ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය.

645 ග්‍රීෂ්ම ඍතුව වන විට, ටයිෂොංගේ පෞද්ගලික මෙහෙයවීම යටතේ ටෑං හමුදාවක් ගොගුර්යෝව වෙත පහරදුන්නේ ය. ප්යොංග්යෑං වෙත යන මාර්ගය පාදා ගැනීමේ දී ටෑං හමුදා විසින් යෝදොං (遼東, වර්තමාන [[ලියාඕයැං]], [[ලියාඕනිං]] තුළ) සහ ගොගුර්යෝ බලකොටු ගණනාවක් යටත් කරගන්නා ලදී. [[අන්ෂි බලකොටුව]] ([[හන්ජා]]:安市, වර්තමාන [[අන්ෂාන්]], [[ලියාඕනිං]]) [[ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය|ලියාඕදොං අර්ධද්වීපයේ]] ආරක්ෂාව තහවුරු කළ එකම අවසන් බලකොටුව වූ අතර, එය ද ආක්‍රමණය කෙරිණි. කෙසේනමුත්, අන්ෂිහි අණදෙන සෙන්පති (මොහුගේ නම පිළිබඳ ‍නොයෙකුත් වාද විවාද ඇත. සම්ප්‍රදායිකව එය [[යැං මන්චුන්]] යැයි විශ්වාස කෙරේ) විසින් ක්‍රියාත්මක කළ යෝග්‍ය ආරක්ෂක ක්‍රියාමාර්ග හේතුවෙන් ටෑං හමුදා අසීරු තත්ත්වයකට මුහුණපෑවේ ය. පසුව ශිශිර ඍතුව ළඟාවීමත් සමග සිය සැපයුම් ප්‍රමාණවත් නොවීම හේතුවෙන් ටයිෂොං අධිරාජයා පසුබැස්සේ ය. ටෑං චීනවරුන්ගේ ආක්‍රමණය අසාර්ථක වූයේ අන්ෂි බලකොටුව අත්පත් කරගත නොහැකි වීම නිසායි.&lt;ref name=&quot;World History P464&quot;/&gt; 657දී සහ 648දී ටයිෂොං අධිරාජයා විසින් ගොගුර්යෝව යළි ආක්‍රමණය කළ ද, එම අවස්ථා දෙකේදීම ඔවුහු පරාජය වූහ.&lt;ref name=&quot;Kim&quot;&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=50|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22In+647+and+648+Taizong+again+dispatched+expeditionary+forces+to+invade+Kogury%C5%8F%2C+but+these+attacks%2C+too%2C+were+repulsed+by+Kogury%C5%8F.+Taizong+never+accomplished+his+ambition+to+conquer+Kogury%C5%8F+in+his+lifetime.%22#v=snippet&amp;q=%22In%20647%20and%20648%20Taizong%20again%20dispatched%20expeditionary%20forces%20to%20invade%20Kogury%C5%8F%2C%20but%20these%20attacks%2C%20too%2C%20were%20repulsed%20by%20Kogury%C5%8F.%20Taizong%20never%20accomplished%20his%20ambition%20to%20conquer%20Kogury%C5%8F%20in%20his%20lifetime.%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ebrey|first1=Patricia Buckley|last2=Walthall|first2=Anne|last3=Palais|first3=James B.|title=East Asia: A Cultural, Social, and Political History, Volume I: To 1800|publisher=Cengage Learning|isbn=1111808155|page=106|url=https://books.google.com/books?id=CWE8AAAAQBAJ&amp;q=%22Still+convinced+that+he+could+defeat+Koguryo%2C+Taizong+dispatched+two+more+expeditions+against+it+in+647+and+648%2C+neither+of+them+successful.%22#v=snippet&amp;q=%22Still%20convinced%20that%20he%20could%20defeat%20Koguryo%2C%20Taizong%20dispatched%20two%20more%20expeditions%20against%20it%20in%20647%20and%20648%2C%20neither%20of%20them%20successful.%22&amp;f=false|accessdate=4 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Tucker|first1=Spencer C.|title=A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East [6 volumes]: From the Ancient World to the Modern Middle East|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781851096725|page=406|url=https://books.google.com/books?id=h5_tSnygvbIC&amp;q=%22In+645+he+led+Tang+forces+to+conquer+Koguryo+but+was+defeated.+Again+in+647+and+648+he+sent+out+expeditionary+forces+to+invade+Koguryo%2C+but+these+attacks+were+also+repulsed+by+the+Korean+kingdom.%22#v=snippet&amp;q=%22In%20645%20he%20led%20Tang%20forces%20to%20conquer%20Koguryo%20but%20was%20defeated.%20Again%20in%20647%20and%20648%20he%20sent%20out%20expeditionary%20forces%20to%20invade%20Koguryo%2C%20but%20these%20attacks%20were%20also%20repulsed%20by%20the%20Korean%20kingdom.%22&amp;f=false|accessdate=4 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wei&quot;&gt;{{cite book|last1=Chen|first1=Jack Wei|title=The Poetics of Sovereignty: On Emperor Taizong of the Tang Dynasty|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674056084|page=43|url=https://books.google.com/books?id=5wlDivOQGakC&amp;pg=PA43#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=4 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Guo|first1=Rongxing|title=Intercultural Economic Analysis: Theory and Method|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=9781441908490|page=42|url=https://books.google.com/books?id=dbJ3LsL6jJMC&amp;q=%22The+subsequent+dynasty%2C+Tang+%28AD+618%E2%80%93907%29%2C+dispatched+three+unsuccessful+expeditions+against+Koguryo+in+AD+644%2C+648%2C+and+655.%22#v=snippet&amp;q=%22The%20subsequent%20dynasty%2C%20Tang%20(AD%20618%E2%80%93907)%2C%20dispatched%20three%20unsuccessful%20expeditions%20against%20Koguryo%20in%20AD%20644%2C%20648%2C%20and%20655.%22&amp;f=false|accessdate=4 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Whiting|first1=Marvin C.|title=Imperial Chinese Military History: 8000 BC-1912 AD|publisher=iUniverse|isbn=9780595221349|page=259|url=https://books.google.com/books?id=JJQiAz3qTCgC&amp;q=%22648+Another+invasions+of+North+Korea+had+only+limited+success%22#v=snippet&amp;q=%22648%20Another%20invasions%20of%20North%20Korea%20had%20only%20limited%20success%22&amp;f=false|accessdate=4 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; 649දී ටයිෂොං අධිරාජයා තවත් ආක්‍රමණයක් සූදානම් කළ නමුත්, ග්‍රීෂ්හ ඍතුවේ දී ඔහු මියගියේ ය. බොහෝවිට මෙයට ඔහුට කොරියානු ආක්‍රමණවල දී වැළඳුණු රෝගයක් නිසා සිදුවන්නට ඇත.&lt;ref name=&quot;Wei&quot; /&gt; මේ නිසා සිය ජීවිත කාලය තුළ දී ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට ඔහුට තිබූ අභිප්‍රාය ඉටු කරගත නොහැකි විය.&lt;ref name=&quot;Kim&quot; /&gt; 649 ටෑං ටයිෂොංගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ පුත් [[ටෑංහි ගඔෂොං අධිරාජ‍යා|ටෑං ගඔෂොං]] විසින් 661දී සහ 662දී ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට උත්සාහැ දැරූ නමුත්, යොන් ගේසොමුන් විසින් එල්ලකළ සාර්ථක ආරක්ෂක ක්‍රියාමාර්ග වැළැක්වීමට ඔවුන් සමත්වූයේ නැත. මේ නිසා ඔවුනට පසුබැසීමට සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ring|first1=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places|publisher=Routledge|isbn=9781136639791|page=486|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&amp;q=stalwart+defenses#v=snippet&amp;q=stalwart%20defenses&amp;f=false|accessdate=16 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Injae|first1=Lee|last2=Miller|first2=Owen|last3=Jinhoon|first3=Park|last4=Hyun-Hae|first4=Yi|title=Korean History in Maps|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107098466|page=29|url=https://books.google.com/books?id=46OTBQAAQBAJ&amp;pg=PA29#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=4 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ටෑං හමුදා මේ වන විටත් සැලකිය යුතු හානියක් හිමි කරගෙන තිබිණි.&lt;ref&gt;''[[සිචි ටොංජියෑන්|Zizhi Tongjian]]'', vols. [[:zh:s:資治通鑑/卷198|198]], [[:zh:s:資治通鑑/卷199|199]], [[:zh:s:資治通鑑/卷200|200]], [[:zh:s:資治通鑑/卷201|201]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[[සම්ගුක් සගි|Samguk Sagi]]'', vol. 22.[http://www.khaan.net/history/samkooksagi/sagi2122.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224064429/http://www.khaan.net/history/samkooksagi/sagi2122.htm |date=2007-12-24 }}&lt;/ref&gt;

===බිඳවැටීම===

නිරිතදිගින් ගොගුර්යෝවේ මිත්‍ර රාජ්‍යයක් වූ බෙක්ජේ රාජ්‍යය 660දී සිල්ලා-ටෑං සන්ධානය යටතට පත්වූ අතර, ඉදිරි වර්ෂ අට තුළ ඔවුන් ලත් ජයග්‍රහණයන් ගොගුර්යෝවට තර්ජන එල්ල කළේ ය.

666 ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී, ස්වාභාවික හේතූන් [[යොන් ගේසොමුන්‍]] මියගිය අතර, ගොගුර්යෝව ව්‍යාකූලත්වයට පත් විය. ඔහුගේ පුතුන් සහ බාල සොහොයුරා අතර අනුප්‍රාප්තියට ඇතිවූ අරගල හේතුවෙන් රාජ්‍යය දුර්වල විය.&lt;ref name=&quot;Succession&quot;&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=67|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA67#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; යොන් ගේසොමුන්ගේ පාලන සමයේ නිර්මාණය වූ ''දේ මංනිජි'' නැමැති උසස්ම පදිවයට ඔහුගේ වැඩිමහල්ම පුත් [[යොන් නම්සෙං]] පත් විය. යොන් නම්සෙං අනතුරුව ගොගුර්යෝ භූමියේ සංචාරයක නියැළෙන විට, යොන් නම්සෙං විසින් ඔහුගේ බාල සොහොයුරන් වූ [[යොන් නම්ගොන්]] සහ [[යොන් නම්සන්]]ව මරාදැමීමට සැලසුම් කරන බවට කටකථා පැතිරගියේ ය. මේ වනවිට ඔවුන් දෙදෙනාට [[ප්යොංග්යෑං]]හි වගකීම් භාර දී තිබූ අතර, යොන් නම්ගොන් සහ යොන් නම්සන් ද යොන් නම්සෙංට විරුද්ධව කැරැල්ලක් ඇති කරන්නට උත්සාහ දරන බවට කටකථා පැතිරගියේ ය. අනතුරුව මෙම තත්ත්වය විමර්ශනය කිරීමට යොන් නම්සෙං විසින් සිය සමීප නිලධාරීන් ප්යොංග්යෑං වෙත පිටත් කළ අවස්ථාවේ, යොන් නම්ගොන් විසින් ඔවුන්ව සිරගත කොට ''දේ මංනිජි'' ධුරය අත්කරගන්නා ලදී. යොන් නම්සෙං සිය පුත්‍රයා වූ [[ග්වොන් සාසොං|චොන් හොන්සොං]] (泉獻誠) පිටත් කර හැරියේ ය. යොන් නම්සෙං විසින් සිය පවුල් නාමය යොන් (淵) සිට චොන් (泉) ලෙස වෙනස් කරන ලද්දේ ගඔෂු අධිරාජයාගේ නාමකරණ තහනමක් හිමි කරගෙන ටෑං සහාය ලබාගැනීමටයි‍. මෙය අවස්ථාවක් කරගත් [[‍ටෑංහි ගඔෂොං අධිරාජයා|ගඔෂොං අධිරාජයා]] ගොගුර්යෝවට පහර දී ආක්‍රමණය කිරීමට හමුදාවක් පිටත් කර හැරියේ ය. යොන් ගේසොමුන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයින් අතර ගොගුර්යෝවේ බල අරගල මධ්‍යයේ ඔහුගේ බාල සොහොයුරා වූ යොන් ජොංතෝ සිල්ලාවට පක්ෂ විය.&lt;ref name=&quot;Succession&quot; /&gt;

667දී, චීන හමුදා ලියාඕ ගංගාව තරණය කොට සින්සොං (新城, වර්තමාන [[ෆුෂුන්]], [[ලියාඕනිං]]) අල්ලාගන්නා ලදී. අනතුරුව ටෑං හමුදා යොන් නම්ගොන්ගේ ප්‍රතිප්‍රහාරවලට එරෙහිව සටන්කළ අතර, යොන් නම්සෙංගේ සහාය හැකි සෑම අවස්ථාවකම උපයෝගී කරගත්හ.&lt;ref name=&quot;Succession&quot; /&gt; මුලින් එල්ල වූ ප්‍රතිරෝධය ඒතුවෙන් ඔවුනට යාලු ගංගාව තරණය කළ නොහැකි විය. 668 වසන්ත ඍතුවේ දී, ගොගුර්යෝවේ උතුරුදිග නගර වෙත සිය අවධානය යොමුකළ ලි ජි වැදගත් නරගයක් වූ බුයෝ (扶餘, වර්තමාන සිපිං, [[ජලින්]]) අල්ලාගත්තේ ය. 669දී [[යාලු ගඟ|යාලු ගංගාව]] තරණය කළ ඔහු සිල්ලා හමුදාවේ ආධාර ඇතිව [[ප්යොංග්යෑං]] යටත් කරගන්නා ලදී.

යොන් නම්සන් සහ බෝජං රජු යටත් විය. නමුත් ඇතුළු නගරය තුළ යොන් නම්ගොන් දිගටම විරෝධය පාන්නට විය. නමුත් ඔහුගේ සෙන්පතියකු වූ [[ෂින් සොං]] (信誠) නම් බෞද්ධ භික්ෂුව ඔහුට විරුද්ධව ටෑං හමුදාවට යටත් විය. යොන් නම්ගොන් සියදිවි නසා ගැනීමට තැත් කළත්, ඔහුව අල්ලා ගැනිණි. මෙලෙසින් ගොගුර්යෝනේ අවසානය සනිටුහන් විය. ගොගුර්යෝව සිය භූමිය වෙත ඈඳාගත් ටෑං රාජවංශය පෙර ගොගුර්යෝ භූමියේ ආරක්ෂක ජනරාල්වරයා වශයෙන් [[ෂුඒ රෙන්ගුයි]] පත්කළේ ය.

කෙසේනමුත්, ටෑං පාලනයට එරෙහිව දැඩි විරෝධයක් පැවතිණි. (ටෑං රාජවංශය විසින් ගොගුර්යෝවේ හෝ බෙක්ජේහි භූමිය තමන්ට ලබානොදීම පිළිබඳ නොසතුටු වූ සිල්ලාවේ පෙළඹවීම මත) 669දී ගඔෂොං අධිරාජයාගේ නියෝගයක් අනුව, ගොගුර්යෝ ජනයාගෙන් කොටසකට යැංසි ගඟ සහ හුවායි ගඟ අතර ප්‍රදේශ වෙත යාමට සිදු විය. එසේම ක්වින්ලිං කන්දේ දකුණුදිග ප්‍රදේශ සහ චං’අන්හි බටහිර ප්‍රදේශ වෙත ද සංක්‍රමණය වීමට සිදුවූයේ වියපත් හා දුර්වල සාමාජිකයන් පමණක් මුල් බිම්වල හැරයමිනි. [[ගෝ සග්යේ]] සහ ඔහුගේ පුත් [[ගඕ ෂියෑන්චි|ගෝ සොන්ජි]] වැනි ඇතැම් ජනයා ටෑං රජයේ සේවයට දායක වූහ. මේ අතුරින් ගෝ සොන්ජි යනු [[තලාස්හි සටන|තලාස්හි සටනේ]] දී ටෑං හමුදා මෙහෙයවූ සුප්‍රකට සෙන්පතියෙකි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Graff|first1=David|title=Medieval Chinese Warfare 300-900|publisher=Routledge|isbn=9781134553532|page=213|url=https://books.google.com/books?id=gpmBAgAAQBAJ&amp;pg=PA213#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Grant|first1=Reg G.|title=1001 Battles That Changed the Course of World History|publisher=Universe Pub.|isbn=9780789322333|page=118|url=https://books.google.com/books?id=s4njwZGrZg4C&amp;pg=PA118#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Starr|first1=S. Frederick|title=Xinjiang: China's Muslim Borderland|publisher=Routledge|isbn=9781317451372|page=38|url=https://books.google.com/books?id=XuvqBgAAQBAJ&amp;pg=PA38#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Connolly|first1=Peter|last2=Gillingham|first2=John|last3=Lazenby|first3=John|title=The Hutchinson Dictionary of Ancient and Medieval Warfare|publisher=Routledge|isbn=9781135936815|url=https://books.google.com/books?id=1LUoDAAAQBAJ&amp;pg=PT263#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Neelis|first1=Jason|title=Early Buddhist Transmission and Trade Networks: Mobility and Exchange Within and Beyond the Northwestern Borderlands of South Asia|publisher=BRILL|isbn=9004181598|page=176|url=https://books.google.com/books?id=GB-JV2eOr2UC&amp;pg=PA176#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

668දී සිල්ලාව කොරියානු අර්ධද්වීපයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් එක්සත් කළේ ය. නමුත් එහි වාසිය හිමිවූයේ ඔවුන් සමග කටයුතු කළ චීනයේ ටෑං රාජවංශයටයි. ටෑං විසින් [[ෂුඒ රෙන්ගුයි]]ගේ මෙහෙයවීම යටතේ නැගෙනහිර සංසිඳුවනු පිණිස ආරක්ෂක සෙන්පති ධුරය පිහිටුවූව ද, ගොගුර්යෝවේ හිටපු ජනපදිකයින් පාලනය කිරීමේ දී ගැටලු ඇති විය. එසේම කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ටෑං පැවැත්ම කෙරෙහි සිල්ලාවෙන් ද විරෝධය එල්ල විය. චීනය විසින් තමන්ව මුළාකොට මුළු අර්ධද්වීපයම පාලනයට නතු කරගැනීමට සිල්ලාවේ කෝපයට හේතු වූ අතර, එය [[සිල්ලා–ටෑං යුද්ධ]] සඳහා හේතු විය. නමුත් ඔවුන්ගේ ස්වශක්තියෙන් [[තේදොං ගඟ|තේදොං ගංගාවෙන්]] ඔබ්බට රාජ්‍යය ව්‍යාප්ත කිරීමට ඔවුනට හැකිව නොතිබිණි.

===පුනර්ජීවන ව්‍යාපාර===

{{Main article|ගොගුර්යෝ පුනර්ජීවන ව්‍යාපාර}}
{{See also|බල්හේ}}

668දී ගොගුර්යෝව බිඳ වැටීමෙන් පසු, බොහෝ ගොගුර්යෝ ජනයා සිල්ලා සහ ටෑං පාලනයට විරුද්ධව කැරැලි ගැසූයේ ගොගුර්යෝ පුනර්ජීවන ව්‍යාපාර අරඹමිනි. මෙහි දී මූලිකවූවන් අතර [[ගොම් මෝජම්]], [[දේ ජු-සං]], සහ ඇතැම් ප්‍රකට සෙන්පතීන් ද විය. මෙම භූමිය පුරා සිය ආඥා බිම් කිහිපයක් ස්ථාපනය කිරීමට ටෑං රාජවංශය උත්සාහ දැරූ නමුත්, ඒවා අසාර්ථක විය.

677දී, ටෑං රාජවංශය විසින් හටපු රජ බෝජං &quot;[[කොරියාව|ජොසොන්]]හි රජු&quot; ලෙස අභිෂේක කොට ලියාඕදොං ආඥාභූමියේ නායකත්වය ලබාදුන්නේ ය. කෙසේනමුත්, බෝජං රජු ගොගුර්යෝව යළි ගොඩනැගීමේ අරමුණින් ගොගුර්යෝ සරණාගතයින් සහ මොහේ ගෝත්‍ර සංවිධානය කරමින් ටෑං රාජ්‍යයට විරුද්ධව කැරැලි ඇති කරන්නට විය. අනතුරුව 681දී ඔහුව [[සිචුවාන්]] වෙත පිටුවහල් කෙරුණු අතර, එයට පසු වර්ෂයේ ඔහු මියගියේ ය.

ටෑං රජය විසින් [[‍නැගෙනහිර සංසිඳවීමේ ආරක්ෂ සෙන්පති]]වරය ස්ථාපනය කරනල ලද්දේ බිඳවැටුණු ගොගුර්යෝවේ පැරණි බිම්වල පාලනය රඳවා ගැනීමටයි‍. මුලින් මෙය ටෑං සෙන්පති [[ෂුඒ රෙන්ගුයි]] වෙත භාරවූ නමුත්, ගොගුර්යෝ ජනයාගේ ඍණාත්මක ප්‍රතිචාර හේතුවෙන් පසුව එයට [[ගොගුර්යෝහි බෝජං|බෝජං රජු]] පත්කෙරිණි. ගොගුර්යෝ පුනර්ජීවන ව්‍යාපාර සඳහා සහාය වීම හේතුවෙන් බෝජංව පිටුවහල් කෙරිණි. නමුත් ඔහුගෙන් පැවතෙන්නන්ගේ සහාය එයට හිමි විය. [[ෂැන්ඩොං, චීනය|චීනයේ ෂැන්ඩොං]]හි [[අන් ෂි කැරැල්ල]] සහ [[යි ජොංගි]]ගේ කැරැල්ල ඇතිවූ සමයේ [[ගොගුර්යෝහි බෝජං|ගෝ ජං]]ගෙන් පැවතෙන්නන් විසින් [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං]] වෙතින් නිදහස ප්‍රකාශ කරගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;《資治通鑑·唐紀四十一》&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;《資治通鑑·唐紀四十三》&lt;/ref&gt; මෙකල නැගෙනහිර සංසිඳුවීමේ ආරක්ෂක සෙන්පතිවර බල ප්‍රදේශය &quot;[[සුළු ගොගුර්යෝ]]&quot;ව ලෙස යළි නම්කෙරුණු අතර, පසුව [[බල්හේහි සොන්]] රජ සමයේ එය බල්හේ රාජ්‍යය වෙත ඈඳාගැනිණි.

[[ගොම් මෝජම්]] සහ [[අන්ස්‍යුං]] කෙටිකාලීන හන්සොංහි නැගී සිටියත්, එය අසාර්ථක විය. අන්ස්‍යුං [[සිල්ලා]]වට යටත් විය. ගෝ අන්ස්‍යුං විසින් ගොම් මෝජංගේ ඝාතනයට නියෝග කොට [[සිල්ලා]]වට පක්ෂපාතී විය. එහි දී ඔහුගේ පාලනය සඳහා කුඩා භූමි ප්‍රමාණයක් හිමි විය. අන්ස්‍යුං විසින් එහි [[බෝදොක්]] (報德) (보덕) රාජධානිය පිහිටුවා කැරැල්ලක් පොළඹවාලී ය. නමුත් මෙය [[සිල්ලාහි සින්මුන්|සින්මුන්]] රජු විසින් ක්ෂණික මර්දනය කරන ලදී. අන්ස්‍යුං හට සිල්ලා අගනුවර තුළ වාසය කිරීමට ‍නි‍යෝග කෙරුණු අතර, ඔහුට සිල්ලා මනාලියක විවාහ කර දී.සිල්ලා රාජකීය පෙළපත් නාමය වූ &quot;කිම්&quot; යන්න ලබා දෙන ලදී.

ගොගුර්යෝවේ හිටපු සෙන්පතීන් වූ [[දේ ජුං-සං]] සහ ඔහුගේ පුත් [[දේ ජෝයොං]] 668දී බිඳ වැටීමෙන් පසු, ගොගුර්යෝවේ උතුරුදිග භූමියෙන් වැඩි කොටසක් යලි අත්පත් කරගෙන [[බල්හේ|මහා ජින්]] රාජධානිය පිහිටුවූහ. [[දේ ජුං-සං]]ගේ මරණින් පසු මෙම රාජධානිය [[බල්හේ]] ලෙස යළි නම්කෙරිණි. [[බල්හේ]] රාජ්‍යයට දකුණින් [[තේදොං ගඟ|තේදොං ගංගාවට]] පහළින් වූ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ භූමිය [[සිල්ලා]]ව විසින් පාලනය කරන ලදී. [[මැංචූරියාව]] (වර්තමාන ඊසානදිග චීනය) ද [[බල්හේ]] රාජ්‍යය විසින් යටත් කරගන්නා ලදී. බල්හේ රාජ්‍යය (විශේෂයෙන්ම ජපානය හා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතාවල දී) තමන් ගොගුර්යෝවේ [[අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යය]]ක් ලෙස සලකා ඇත.

10වන සියවසේ මුල් කාලයේ, කැරැලි නායකයකු වූ [[ගුං-යේ]] විසින් පසුකාලීන‍ ගොගුර්යෝ රාජ්‍යය පිහිටුවන ලදී. එය පසුව [[තේබොං]] ලෙස නම්කෙරුණු අතර, එය කෙටිකාලීනව සිල්ලාවට එරෙහි අරගලයක් දියත් කළේ ය. [[ගොර්යෝ]]ව මෙන්ම තේබොං රාජ්‍යය ද තමන්ව ගොගුර්යෝවේ අනුප්‍රාප්තිකයකු ලෙස හඳුන්වාගෙන තිබේ. තේබොං රාජ්‍යය ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් බිහිවූ ගොර්යෝ රාජධානිය [[පසුකාලීන තුන් රාජධානි]] එක්සත් කොට කොරියානු අර්ධද්වීපය පාලනය කොට තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Rossabi|first1=Morris|title=China Among Equals: The Middle Kingdom and Its Neighbors, 10th-14th Centuries|publisher=University of California Press|isbn=9780520045620|page=323|url=https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&amp;q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22#v=snippet&amp;q=%22As%20the%20self-proclaimed%20successor%20to%20Koguryo%20and%20the%20protector%20of%20Parhae%20refugees%2C%20many%20of%20them%20of%20Koguryo%20origin%2C%20Koryo%20considered%20the%20northern%20territories%20in%20Manchuria%20its%20rightful%20legacy.%22&amp;f=false|accessdate=1 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ගෝර්යෝව පිහිටුවන ලද්දේ ‍ගොගුර්යෝවෙන් පැවතෙන්නකු වූ [[වං ගොන්]] විසිනි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ryu|first1=Howard Jisoo|title=Orderly Korea Unification: With the Guarantee of Stability in East Asia|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781462803323|page=145|url=https://books.google.com/books?id=ZrZ-PuddnnYC&amp;q=Goguryeo+descent#v=snippet&amp;q=Goguryeo%20descent&amp;f=false|accessdate=18 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=박|first1=종기|title=고려사의 재발견: 한반도 역사상 가장 개방적이고 역동적인 500년 고려 역사를 만나다|date=August 24, 2015|publisher=휴머니스트|isbn=9788958629023|url=https://play.google.com/store/books/details?id=Qn6TCgAAQBAJ&amp;rdid=book-Qn6TCgAAQBAJ&amp;rdot=1&amp;source=gbs_vpt_read&amp;pcampaignid=books_booksearch_viewport}}&lt;/ref&gt;

10වන සියවසේ දී බල්හේ රාජ්‍යය බිඳවැටුණු අතර එහි [[දේ ග්වං-හ්යොන්|අවසන් කිරුළහිමි කුමරු]] ගොර්යෝව වෙත පලාගියේ ය. එහි දී වං ගොන් විසින් ඔහුව උණුසුම්ව පිළිගත් අතර, ඔහුව ගෝර්යෝවේ රාජකීය පවුල වෙත ඇතුළත් කරගන්නා ලදී. මෙලෙසින් ගොගුර්යෝවේ අනුප්‍රාප්තික ජාතීන් දෙකක් එක්සත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|page=103}}&quot;පර්හේ රාජ්‍යය ඛිටන්වරුන්ගේ ග්‍රහණයට නතුවීමත් සමග, කොගුර්යෝවෙන් පැවතෙන්නන් වූ එහි බොහො පාලක පන්ති ජනයා කොර්යෝ වෙත පලාගියහ. ඔවුන්ව උණුසුම් ලෙස පිළිගත් වං කෝන් නිර්ලෝභී ලෙස ඔවුනට ඉඩම් ලබාදුන්නේ ය. පර්හේ කිරුළහිමි කුමරු වූ තේ න්වං-හ්යොන් හට වං ක්යේ (&quot;රාජකීය වං අනුප්‍රාප්තික&quot;) යන නාමය ලබා දී, ඔහුව රාජකීය ගෘහයේ නාමලේඛනය ඇතුළත් කරගත්තේ ය. එමගින් ඔවුන් දෙදෙනා එකම පෙළපත අයත් වූ බව පැවසුණු අතර, ඔවුනට සිය පූර්වජයා‍ගේ ගෞරවය සහ චාරිත්‍ර උරුම විය. මෙලෙසින් කොර්යෝව සැබෑ ජාතික ඒකාබද්ධතාවක් අත් කරගත්තේ පසුකාලීන තුන් රාජධානි පමණක් නොව කොගුර්යෝ පෙළපතේ පර්හේ රාජධානිය පවා ඈඳා ගනිමිනි.&quot;&lt;/ref&gt;

==යුධ සංවිධානය==
{{Main article|ගොගුර්යෝවේ යුධ ඉතිහාසය}}

ගොගුර්යෝවේ එක්සත් යුධ සංවිධානය සැබැවින්ම දේශීය හමුදාවේත් පෞද්ගලික හමුදාවන්ගේත් සංයුක්තයෙන් සෑදුණකි. යුධ පදවි පාරම්පරිකව උරුම වූ ඒවා වන අතර, ඒකීය ව්‍යූහයක් හෝ විධායක දාමයක් පිළිබඳ සාක්ෂි හමු නොවේ. [[ගොර්යෝ රාජවංශය]] තෙක්ම මධ්‍යගත වූ යුධ සංවිධාන ව්‍යූහයක් කොරියාවේ පැවුතණේ නැත. යුධ වාතාවරණයක් පවතින සමයේ හමුදා සේවයට මහජනයා අතුරින් පුද්ගලයින් බලෙන් බඳවා ගන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. ‍ගොගුර්යෝවේ ස්ථාවර හමුදාව හැමවිටම සෙබලුන් 50,000කින් පමණ සමන්විත විය.

ක්‍රි.ව. 668ට අයත් ටෑං ග්‍රන්ථයක දැක්වෙන්නේ බෝජං රජුගේ යටත් වීමෙන් පසුව සෙබලුන් 675,000කුත් සහ බලඇණි 176ක් විසිර ගිය බව ය.

ගොගුර්යෝවේ සෑම මිනිසකුම ‍යුධ සේවයේ නියැළිය යුතු විය. නමුත් ඔවුනට අමතර ධාන්‍ය බද්දක් ගෙවා හමුදාවට සම්බන්ධ නොවී සිටිය හැකි විය.

ගුක්නේ(국내성) සහ යාබද රාජධානිවල සොහොන්ගැබ්වලින් හමුවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනුව 11 cm පමණ දිගැති උල් සහිත යකඩ ලෝකඩ පාවහන් හමුවී තිබේ. මේවා බොහෝ විට යුධ කටයුතු සඳහා භාවිතා වන්නට ඇත.

===උපකරණ===
ගොගුර්යෝවේ භාවිතා වූ ප්‍රධාන ප්‍රක්ෂිප්ත ආයුධය වූයේ [[දුන්න (ආයුධය)|දුන්න]]යි. මෙම දුනු වැඩිදියුණු කොට වැඩි දුරකට විදිය හැකි ආකාරයෙන් හරස් දුනු හා සමාන අයුරින් නිමවා තිබෙන්නට ඇත. කෙටි දුරකට විදිය හැකි ගල් විසි කිරීමේ යන්ත්‍ර සහ හරස් දුනු ද නිපදවා තිබිණි. අශ්වාරෝහක හමුදාවන්ට විරුද්ධව භාවිතා වූ ආයුධ අතර බොහෝවිට හෙළි ප්‍රධාන විය. ඉන් එකක් විසිකිරීම් සඳභාවිතා වූ වඩා කෙටි, ද්විත්ව-අන්ත සහිත එකකි. අනෙක් වර්ගය තනි තුඩක් සහිත දිගු කඩුවක් වූ අතර, කෙටි මිටකින් යුක්ත විය. මෙය බොහෝදුරට නැගෙනහිර හන් ආභාසය සහිතව දක්නට ලැ‍බේ. මෙකල භාවිතා වූ ආරක්ෂක හිස්වැසුම් [[මධ්‍ය ආසියාව|මධ්‍ය ආසියාවේ]] ජනයා භාවිතා කළ හිස්වැසුම්වලට සමාන විය. ඒවා පිහාටු, සම් සහ අශ්ව කෙඳිවලින් විසිතුරු කර තිබිණි. ප්‍රධාන ආරක්ෂක උපක්‍රමය ලෙස සන්නාහ භාවිතා වූ අතර, එමගින් සොල්දාදුවන්ගේ සිරුරේ වැඩි ප්‍රමාණයක් ආවරණය විය.‍ මෙවැනි අශ්වාරෝහක සේනා ''ගේමාමුසා'' (개마무사, 鎧馬武士) නම් වූ අතර, එහි සරල අර්ථය &quot;යකඩ අශ්ව සෙබලුන්&quot; යන්නයි.

===බලකොටු===
{{See also|කොරියානු බලකොටු}}
ගොගුර්යෝ බලකොටු අතර වඩාත් සුලබ ස්වරූපය ගංගාවක් සහ එහි අතු ගංගාව අතර ඉදිකළ සඳක හැඩයෙන් සමන්විත බලකොටු ය. අගල් සහ ඉවුරු අසල වූ බිම් ප්‍රාකාර අමතර ආරක්ෂක පවුරක් ලෙස ක්‍රියාකළේ ය. බිත්ති ගොඩනගන ලද්දේ මැටි මගින් සම්බන්ධ කරන ලද දැවැන්ත ගල් කුට්ටිවලිනි. චීන කාලතුවක්කු හමුදාවලට පවා ඒවා බිඳ හෙළීමට අපහසු විය. භූගත ආක්‍රමණ වැළැක්වීමට බිත්ති වටා අගල් ඉදිකොට තිබුණු අතර, ඒ වටා ආරක්ෂකයන් සහිත කුළුණු ද ඉදි විය. සෑම බලකොටුවක් සතුවම ජල ප්‍රභවයක් පැවති අතර, දීර්ඝ ආක්‍රමණවලට මුහුණ දීමට ප්‍රමාණවත් තරම් ආයුධ ද ඔවුන් සතු විය. කඳු හෝ ගංගා නොමැති අවස්ථාවල, අමතර ආරක්ෂක පවුරු ඇතුළත් කෙරිණි.

බලකොටු පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා, [[චෝලි ජංසොං]] (천리장성) බලන්න.

===සංවිධානය===
රජුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පැවති වාර්ෂික දඩයම් උත්සව ද්විත්වය, හමුදා අභ්‍යාස සහ පෙළපාළි සංවිධානය කිරීම හේතුවෙන් ගොගුර්යෝවේ සෙබලුන් හට ඉහළ මට්ටමේ පුහුණුවක් හිමි විය.

අගනුවර හමුදාවන් පහකින් යුක්ත විය. මින් බහුතරය රජු විසින් පෞද්ගලිකවම මෙහෙයවූ අශ්වාරෝහක හමුදාවයි. එය සෙබලුන් 12,500කින් පමණ සමන්විත විය. යුධ ඒකක සෙබලුන් 21,000 සිට 36,000 දක්වා අගයයන් අතර විචලනය විය. දේශසීමා අසල හමුදා ජනපද බොහෝවිට සෙබලුන් සහ ගොවීන්ගෙන් සමන්විත විය. වංශවතුන් සතුව පෞද්ගලික හමුදා ද පැවතිණි. මෙම ක්‍රමය මගින් ගොගුර්යෝ රජයට අමතර වියදම් දැරීමකින් තොරව සෙබලුන් 50,000ක් පමණ ක්‍රියාකාරීව සේවයේ යෙදවිය හැකි වූ අතර, විශේෂ අවස්ථාවල සෙබලුන් 300,000 දක්වා වැඩි කරගත හැකි විය.

ගොගුර්යෝවේ බලකායයන් ඒවායේ භාවිත වූ ප්‍රධාන ආයුධ වර්ගය අනුව වර්ග කෙරිණි. හෙල්ලය දරන්නන්, ඵරසු දරන්නන්, පාබල සහ අශ්වාරෝහක දුනුවායන් සහ සන්නාහ සහ හෙල්ල දරන්නන් ඇතුළත් බරැති අශ්වාරෝහක හමුදා මේ අතර විය. කැටපෝල ඒකක, බිත්ති නගින්නන් සහ දැඩි ප්‍රහාර අංශ විශේෂ අංග වූ අතර, ඒවා ද සාමාන්‍ය හමුදාවට ඇතුළත් විය. මෙවැනි කෘත්‍යමය කොට්ඨාසවල ඇති වාසියක් නම් විශේෂ ප්‍රාගුණ්‍යයක් සහිත සටන් ඒකක බිහිවීමයි. අවාසිය නම් තනි ඒකකයකට සංකීර්ණ, උපාය මාර්ගික ක්‍රියාවන්හි නිරත වීම අපහසු වීමයි.

===සටන් විද්‍යා===
යුධ සංවිධානය සැලකූ විට සෙන්පතියා සහ ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලය හමුදාවේ මධ්‍යයේ විය. ඵරසු (කෙටේරි) දරන්නන් විසින් දුනුවායන්ව ආරක්ෂා කරන ලදී. සෙන්පතියාට ඉදිරියෙන් ප්‍රධාන පාබල හමුදාව විය. පසෙකින් සතුරු හමුදාවලට ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කිරීමේ අපේක්ෂාවෙන් යුතුව බරැති අශ්වාරෝහක හමුදා පේළි දක්නට ලැබිණි. සේනාවේ ඉදිරියේම සහ පසුපසම සැහැල්ලු අශ්වාරෝහක හමුදාවක් වූ අතර, ඔවුන් උපයාශීලීව, ලුහුබැඳ ගොස් සතුරු හමුදාවල ප්‍රහාර දුර්වල කිරීම ඔවුන්ගේ කාර්යය විය. ප්‍රධාන හමුදා වටා බරැති අශ්වාරෝහකයන් සහ පාබල සේනාවන්ගෙන් සැදි කුඩා කණ්ඩායම් ද විය. සෑම බලකායක්ම එකිනෙකා සහයෝග‍යෙන් යුතුව ආරක්ෂා කරන පරිදි සංවිධානය වී පැවතිණි.

නගර පාදක කරගනිමින් ක්‍රියාකාරීව ආරක්ෂාව සැලසීමේ ක්‍රමවේදයක් ගොගුර්යෝවේ ක්‍රියාත්මක වෙමින් පැවතිණි. පවුරු බැඳි නගර සහ ආරක්ෂිත කඳවුරුවලට ඔබ්බෙන් වූ මෙම ''ක්‍රියාකාරී ආරක්ෂක'' ක්‍රමය සැහැල්ලු අශ්වාරෝහක බලකා කුඩා කණ්ඩායම්වලින් සමන්විත විය.

ගොගුර්යෝව තුළ යුද්ධෝපාය වශයෙන් වැදගත් අංග ලෙස යුධ ඥානය සහ උපයා මාර්ග සැලකිණි. ගොගුර්යෝව බොරු ප්‍රචාර කිරීමෙහි ද දක්ෂයකු විය. යකඩ යුගයේ පසුවූ ඔවුන් වරක් පඬුරු කප්පම් ලෙස චීන මාලිගයට පාෂාණමය හෙළි තුඩු පමණක් යැවීම මෙයට නිදසුනකි. ගොගුර්යෝව විසින් එහි චරපුරුෂ සේවය ද වැඩිදියුණු කරන ලදී. ‍එහි විසූ සුප්‍රකට චරපුරුෂයකු වන ''බෙක්සොක්''හට සිල්ලාවේ [[හ්වාරං]]වරුන්ගේ රහස් දැනගැනීමට හැකිවූ බැව් ''සම්ගුක් යුසා''හි සඳහන් ය.

==සංස්කෘතිය==
[[Image:SNV30853.JPG|thumb|left|200px|ගොගුර්යෝ උළු කැටයක්]]
ගොගුර්යෝවේ සංස්කෘතිය හැඩගැන්වීමට දේශගුණය, ආගම, සහ ගොගුර්යෝව මුහුණපෑ නොයෙකුත් යුද්ධ නිසා ඇතිවූ කලබලකාරී සමාජය ද බලපෑවේ ය. ගොගුර්යෝව පිළිබඳ බොහෝ තොරතුරු හෙළිවී නොමැත්තේ වාර්තා බොහෝමයක් දක්නට නොලැබෙන හෙයිනි.

===ජීවන රටාව===
තුන් රාජධානිවල සෙසු සංස්කෘතීන් සේම ගොගුර්යෝ වාසීන් ද වර්තමාන [[හන්බොක්]] වස්ත්‍රයේ පුරෝගාමීන් ලෙස සැලකේ. මෙහි දී නර්තන ශිල්පීන් විසිතුරු සුදු පැහැ වස්ත්‍ර හැඳ සිටිනු නිරූපිත බිතු සිතුවම් සහ කලා නිර්මාණ හමුවී ඇත.

===උත්සව සහ විනෝදාංශ===
ගොගුර්යෝ ජනයා අතර පැවති සුලබ විනෝදාංශ අතර මධු පානය, ගායනය, හෝ නර්තනය හඳුනාගත හැක. මල්ලව පොර වැනි ක්‍රීඩා කුතුහලයෙන් පිරි ප්‍රේක්ෂකයන් ඇද බැඳ තබාගත්තේ ය.

සෑම ඔක්තෝබරයකම, දොංමෙං උත්සවය පැවැත්විණි. දොංමෙං උත්සවය පැවැත්වුණේ දෙවියන් වන්දනා කිරීම වෙනුවෙනි. මෙම උත්සවවලින් පසුව, දැවැන්ත සැමරුම් භෝජන සංග්‍රහ, ක්‍රීඩා සහ වෙනත් ක්‍රියාකාරකම් දක්නට ලැබිණි. බොහෝවිට, රජු ද සිය මුතුන්මිත්තන් හට ගෞරව දක්වා තිබේ.

දඩයම් ක්‍රීඩාව පුරුෂයන්ගේ ක්‍රියාවක් වූ අතර, එය යුධ සේවය සඳහා තරුණයින් පුහුණු කිරීමට යෝග්‍ය ක්‍රමවේදයක් ලෙස ද සැලකිණි. දඩයම් උත්සවවල දී අසුන් පැදයමින් මුවන් දඩයම් කිරීම සහ දුනු ඊතල සම්බන්ධ වෙනත් ක්‍රීඩාවන්හි නිරත වීම සිදු විය. දුනු විදීම් තරග ද පැවැත්විණි.

=== ආගම ===
[[File:Ddol-mangM.jpg|thumb|200px|ගොගුර්යෝ සොහොන්ගැබක බිතු සිතුවමක්.]]
[[File:Korean three-legged bird mural.jpg|thumb|left|220px|ගොගුර්යෝ සොහොන්ගැබක ඇති [[තුන් පාදැති පක්ෂියා]]ගේ සිතුවමක්.]]
ගොගුර්යෝ ජනයා සිය පූර්වජයන් වන්දනාමාන කළ අතර, ඔවුන් අධිස්වාභාවික යැයි සලකා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=The Pride History of Korea |url=http://www.mygoguryeo.net/history01.htm |access-date=2017-11-02 |archive-date=2007-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070528113348/http://www.mygoguryeo.net/history01.htm }}&lt;/ref&gt; ගොගුර්යෝවේ ආදිකර්තෘ වන [[ජුමොං]] ද බොහෝ ජනයාගේ වන්දනයට සහ ගෞරවයට පාත්‍ර විය. ජුමොං වෙනුවෙන් පුදකළ [[දොංමියොං රජුගේ දෙවොල|දෙවොලක්]] පවා [[ප්යොංග්යෑං]]හි පිහිටා තිබිණි. වාර්ෂික දොංමෙං උත්සවයේ දී ජුමොං, මුතුන්මිත්තන් සහ දෙවිවරුන් වෙනුවෙන් පූජාව්න පැවැත්විණි.

ගොගුර්යෝව තුළ මිත්‍යාමය රාක්ෂයින් සහ සත්ත්වයින් ද පූජනීය ලෙස සලකා ඇත. ෆීනික්ස් පක්ෂියා සහ මකරා වන්දනාවට පාත්‍ර වූ අතර, සූර්යයා සංකේතවත් කළ [[තුන් පාදැති පක්ෂියා|සම්ජොගෝ]] නැමැති තුන් පාදැති කපුටා මේ තිදෙනා අතුරින් බලවත්ම යැයි සැලකිණි. වර්තමානයේ ගොගුර්යෝ රජවරුන්ගේ සොහොන්ගැබ් තුළ මිත්‍යාමය සත්ත්වයින්ගේ සිතුවම් නිරීක්ෂණය කළ හැක.

මිත්‍යාමය සත්ත්වයින් 4 දෙනකු වූ 'සාසින්' පිළිබඳව ද ඔවුහු විශ්වාස කළහ. මේ අතරට නැගෙනහිර ආරක්ෂා කළ චුංර්යොං හෙවත් චුන්ර්යොංගා (නිල් මකරා), බටහිර ආරක්ෂා කළ බෙක්-හෝ (සුදු ව්‍යාඝ්‍රයා), දකුණ ආරක්ෂා කළ ජුජක් (රතු ෆීනික්ස් පක්ෂියා) සහ උතුර ආරක්ෂා කළ හ්‍යුන්මු (කළු කැස්බෑවා (ඇතැම්විට සර්පයකු සහිත වලිගයකින් යුක්ත)) අයත් විය. මෙම මිත්‍යාමය සත්ත්වයින් [[සිව් සංකේත (චීන තාරකා මණ්ඩලය රටා)|චීන තාරකා මණ්ඩලයේ එන සිව් සංකේත]] වන [[අහස් නිල් මකරා]], [[සාදිලිංගම් පක්ෂියා]], [[සුදු ව්‍යාඝ්‍රයා (චීන තාරකා විද්‍යාව)|සුදු ව්‍යාඝ්‍රයා]] සහ [[කළු ඉබ්බා]]ට සමාන ය.

372දී ගොගුර්යෝවට [[බුදු දහම]] හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;Harv|ScienceView|Unknown year&quot;&gt;{{Harv|ScienceView|Unknown year}}&lt;/ref&gt; බුදු දහමේ ඉගැන්වීම් පිළිගත් රජය ඒවා ධෛර්යමත් කරන ලදී. ගොගුර්යෝව පුරා විවිධ බෞද්ධ විහාරාරාම ඉදිවූයේ කලාපයේ බුදු දහම වැළඳගත් පළමු රාජධානිය ලෙස ය. කෙසේනමුත් ගොගුර්යෝවේ සිට [[සිල්ලා]] සහ [[බෙක්ජේ]] රාජ්‍ය වෙත බුදු දහම ව්‍යාප්ත කරනු ලදුව එම රාජ්‍යවල බුදු දහම අතිශයින් ජනප්‍රියත්වයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Harv|ScienceView|Unknown year&quot;/&gt;
[[File:Goguryeo-Gakjeochong-Ssireumdo-01.jpg|thumb|200px|ගොගුර්යෝ බිතු සිතුවමක නිරූපිත [[සිර්යුම්]].]]

===සංස්කෘතික සබැඳියාව===
සොහොන්ගැබ් සිතුවම් තුළ [[ගොගුර්යෝ කලාව]] මැනවින් සංරක්ෂණය වී තිබෙනු දැකගත හැක. මෙමගින් ඔවුන් සතුව පැවති උපකල්පන හැකියාව නිරූපණය වේ. ගොගුර්යෝ සොහොන්ගැබ් සහ සෙසු බිතු සිතුවම්වල අතිශයින් සවිස්තර සිතුවම් දක්නට ලැබේ. මේවායේ බොහෝ කලා නිර්මාණවලින් නියම කලා ශෛලිය හඳුනාගත හැත.

‍ගොගුර්යෝවේ සංස්කෘතික උරුමයන් වර්තමාන කොරියානු සමාජය තුළ ද දැකගත හැක. මෙයට උදාහරණ වශයෙන් [[සිර්යුම්]],&lt;ref&gt;[http://ynucc.yeungnam.ac.kr/~ssi/Introduction/History/history.html History of Ssireum], Korea Ssireum Research Institute&lt;/ref&gt; [[තෙක්ක්‍යොන්]],&lt;ref&gt;[http://www.koreataekwondo.org/KTA_ENG/html/ency/intro01_1.asp Historical Background Of Taekwondo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019132405/http://www.koreataekwondo.org/KTA_ENG/html/ency/intro01_1.asp |date=2013-10-19 }} Korea Taekwondo Association&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.wtf.org/site/about_taekwondo/history/ancient.htm The Origin of Taekwondo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225060124/http://www.wtf.org/site/about_taekwondo/history/ancient.htm |date=2008-12-25 }}, The World Taekwondo Federation&lt;/ref&gt; [[කොරියානු නර්තනය]], [[ඔන්දොල්]], ගොගුර්යෝවේ ගෙබිම් උණුසුම්කරණ ක්‍රමය සහ [[හන්බොක්|හැන්බොක්]] වස්ත්‍රය දැක්විය හැක.&lt;ref&gt;[[#Harv|Brown 2006]], p. 18&lt;/ref&gt;

==උරුමය==
ගොගුර්යෝවේ පවුරු බැඳි පුරවර, බලකොටු, මාලිගා, සොහොන්ගැබ් සහ කලා නිර්මාණවල නටබුන් [[උතුරු කොරියාව]] සහ මැංචූරියාවෙන් හමුවේ. මේ අතරින් පුරාතන බිතු සිතුවම් හමුවන [[ප්යොංග්යෑං]] [[ගොගුර්යෝ සොහොන් සංකීර්ණය|ගොගුර්යෝ සොහොන්ගැබ් සංකීර්ණය]] වැදගත් වේ. ඇතැම් නටබුන් වර්තමාන චීනයේ ද දැකගත හැක. උදාහරණයක් ලෙස වර්තමාන උතුරු කොරියා දේශසීමාව අසල චීනයේ ලියාඕනිං පළාතේ [[හුවාන්රෙන් (නගරය)|හුවාන්රෙන්]] අසල පිහිටි [[වූ නූ ෂාන්]]හි නටබුන් දැක්විය හැක. මෙය ජොල්බොන් බලකොටුව වන්නට ඇතැයි සැක කෙරේ. ජි’ආන්හි ද ගොගුර්යෝ යුගයට අයත් සොහොන් ගණනාවක් දක්නට ලැබේ. මේ අතරට චීන විද්වතුන් විසින් ග්වංගේටෝ සහ ඔහුගේ පුත් ජංසු යන රජවරුන්ගේ යැයි විශ්වාස කෙරෙන සොහොන්ගැබ් ද ඇතුළත් ය. එසේම පූර්ව-5වන සියවසේ ගොගුර්යෝ ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු සපයන ප්‍රධාන ප්‍රාථමික මූලාශ්‍රයක් වන සුප්‍රකට [[ග්වංගේටෝ ශිලාව]] ද පිහිටියේ මෙහි ය.

===ලෝක උරුම අඩවිය===
[[යුනෙස්කෝ]]ව විසින් 2004දී වර්තමාන [[චීනය|චීනයේ]] පිහිටි [[පුරාතන කොගුර්යෝ රාජධානියේ අගනුවරවල් සහ සොහොන්ගැබ්]] මෙන්ම වර්තමාන [[උතුරු කොරියාව|උතුරු කොරියාවේ]] පිහිටි [[ගොගුර්යෝ සොහොන් සංකීර්ණය]] ද [[ලෝක උරුම අඩවි]] ලෙස නම් කරන ලදී.

===නම===
&quot;කොරියාව&quot; යන නූතන සිංහල වදන පැන නැගී ඇත්තේ [[ගොර්යෝ රාජවංශය]] (918-1392) ආශ්‍රයෙනි. ගොර්යෝව ද එම නාමය භාවිතා කොට ඇත්තේ ගොගුර්යෝව එහි අසල්වැසි රාජ්‍ය සමග රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික භාෂාවේ දී භාවිතා කළ නාමය අනුවයි. ක්‍රි.ව. 520න් පසුව චීන සහ ජපන් ඓතිහාසික හා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මූලාශ්‍රවල ගොගුර්යෝව හැඳින්වීමට ගොර්යෝ යන නාමය ද භාවිතා කොට ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=‘고구려’와 ‘고려’는 같은 나라였다 |url=http://www.chosun.com/culture/news/200606/200606160471.html |access-date=2017-11-02 |archive-date=2017-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622072057/http://www.chosun.com/culture/news/200606/200606160471.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=고구려란 이름 |url=http://www.krsrt.com/koguryo/A/koguryoA-13.html |access-date=2017-11-02 |archive-date=2008-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080829153153/http://www.krsrt.com/koguryo/A/koguryoA-13.html }}&lt;/ref&gt;

== භාෂාව ==
{{Main article|ගොගුර්යෝ භාෂාව}}
{{See also|පැරණි කොරියානු|බුයෝ භාෂා}}

''[[සම්ගුක් සගි]]'' මූලාශ්‍රයේ ගොගුර්යෝව විසින් වරක් අත් කරගෙන තිබූ ප්‍රදේශවල ස්ථාන නාම ආශ්‍රයෙන් ගොගුර්යෝ වචන ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීමට ඇතැම් විද්වතුන් උත්සාහ දරා ඇත. කෙසේනමුත් භාෂාමය සාක්ෂි ආකාරයෙන් පවතින ස්ථාන නාමවල විශ්වසනීයත්වය තවමත් මතභේදාත්මක ය.[http://www.historyfoundation.or.kr/Data/DataGarden/Journal(02-2)(2).pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226195328/http://www.historyfoundation.or.kr/Data/DataGarden/Journal%2802-2%29%282%29.pdf |date=2009-02-26 }} ඇතැම් වාග්වේදීහු ඊනියා &quot;[[බුයෝ භාෂා]]&quot; පවුල නැමැති [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ]], ගොගුර්යෝ, බෙක්ජේ රාජ්‍යවල භාවිතා වූ භාෂා ඇතුළත් භාෂා ගණයක් පිළිබඳ යෝජනා ඉදිරිපත් කරති. ගොගුර්යෝ, බුයෝ, නැගෙනහිර [[ඔක්ජෝ]] සහ [[ගෝජොසොන්]] රාජධානිවල භාෂා සමාන වූ බැව් චීන වාර්තා ද පවසයි. නමුත් ගොගුර්යෝ භාෂාව මල්ගල් ([[මොහේ ජනයා|මොහේ]]) බසින් වෙනස් වූ බැව් පැවසේ.&lt;ref&gt;Fan Ye, ''[[පසුකාලීන හන්හි ග්‍රන්ථය|Book of the Later Han]]'', volume 85; the ''[[:zh:s:後漢書/卷85|Dongyi Liezhuan]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wei Shou, ''[[වෙයිහි ග්‍රන්ථය|Book of Wei]]'', volume 100; the ''Liezhuan'' 88, [[:zh:s:魏書/卷100|the Wuji]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Li Dashi, ''[[උතුරු රාජවංශවල ඉතිහාසය|History of Northern Dynasties]]'', volume 94; the ''Liezhuan'' 82, [[:zh:s:北史/卷094|the Wuji]]&lt;/ref&gt;

==මතභේද==
{{Main article|ගොගුර්යෝ මතභේද}}
{{See also|සමාජ විද්‍යා පිළිබඳ චීන ඇකඩමියේ ඊසානදිග ව්‍යාපෘතිය}}
මෑතකාලීනව චීන රජය විසින් ගොගුර්යෝව කලාපීය චීන බලවතකු ලෙස විදහා පෙන්වීමට උත්සාහ දරා තිබේ. මෙය උතුරු සහ දකුණු කොරියානු විද්වතුන්ගේ මෙන්ම ඇතැම් චීන විද්වතුන්&lt;ref&gt;{{cite news | title = Chinese Scholar Slams Co-opting Korean History | url =http://english.chosun.com/w21data/html/news/200609/200609130027.html| work = [[චෝසුන් ඉල්බෝ|Chosun Ilbo]]| date = 2006-09-13| accessdate = 2007-03-06 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20061019012559/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200609/200609130027.html |archivedate = 2006-10-19}}&lt;/ref&gt; ද ඇතුළුව ගොගුර්යෝ ඉතිහාසය පිළිබඳ විද්වතුන්ගේ විවේචනයට හේතු වී ඇත.&lt;!----&gt;&lt;ref name=&quot;joongangdaily.joins&quot;&gt;{{cite news | first = Young-dae | last = Bae |author2=Min-a Lee | title = Korea finds some allies in Goguryeo history spat | url = http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2470382| work = [[ජූංඇං ඉල්බෝ|Joongang Ilbo]]| date = 2004-09-16| accessdate = 2007-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;!----&gt;&lt;ref name=&quot;atimes.com&quot;&gt;{{Citation |title=China shock for South Korea By Bruce Klingner. Asia Times |url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/FI11Dg03.html |access-date=2017-11-02 |archive-date=2009-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402045330/http://www.atimes.com/atimes/korea/FI11Dg03.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fas.harvard.edu/~korea/about.html | title = About the Korea Institute | publisher = Korea Institute | accessdate = 2007-05-28}}&lt;/ref&gt;&lt;!----&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://news.naver.com/news/read.php?mode=LSD&amp;office_id=078&amp;article_id=0000026912&amp;section_id=117&amp;menu_id=117| title = Korean-Russian academia jointly respond to Northeast Project| accessdate = 2007-03-06| date = 2006-10-31| publisher = [[නේවර්|Naver]]| language = Korean}}&lt;/ref&gt;

ගොගුර්යෝ ඉතිහාසය පිළිබඳ චීන ප්‍රභේදය තුළ ගොගුර්යෝව කොරියානු රාජධානියකට වඩා උතුරු චීන ජනයාගේ රාජ්‍යයක් ලෙස පෙන්වීමට උත්සාහ ගෙන තිබීම දකුණු කොරියාවේ විවේචනයට හේතු වී ඇති අතර, ගොගුර්යෝ ඉතිහාසය පිළිබඳ ඇතැම් විද්වතුන් මේ සම්බන්ධයෙන් සැක පහළ කොට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news | first = Young-dae| last = Bae|author2=Min-a Lee| title = Korea finds some allies in Goguryeo history spat| url = http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2470382| work = [[ජූංඇං ඉල්‍බෝ|Joongang Ilbo]] | date = 2004-09-16 | accessdate = 2007-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;!----&gt;&lt;ref name=&quot;atimes.com&quot;/&gt;&lt;!----&gt;&lt;ref&gt;[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=108&amp;oid=040&amp;aid=0000014982 China's Nationalism Warps Koguryo History. The Korea Times]&lt;/ref&gt; මාක් බයිංටන් විශ්වාස කරන්නේ විශේෂයෙන් &quot;ප්‍රතිශෝධනවාදීන්&quot; ඇතුළු ඇතැම් චීන ඉතිහාසඥයින් චීන රාජ්‍යයේ නූතන දේශසීමා මත පදනම්ව පුරාතන චීනය ගොඩනගන්නට උත්සාහ දරන බවයි. ඔහු පවසන්නේ මෙම මතයට කිසිදු ඓතිහාසික සාක්ෂියක් උපයෝගී කරගත නොහැකි බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://koreaweb.ws/pipermail/koreanstudies_koreaweb.ws/2004-January/004054.html| title = Koguryo part of China?| accessdate = 2007-03-06| last = Byington| first = Mark| date = 2004-01-01| work = [http://koreaweb.ws/mailman/listinfo/koreanstudies_koreaweb.ws Koreanstudies mailing list]}}&lt;/ref&gt;

මෙම විෂයය සම්බන්ධයෙන් මාර්ගස්ථ සාකච්ඡා ඉහළ ගොස් ඇත. ගොගුර්යෝව පිළිබඳ සංවාදයේ දී දකුණු කොරියාව මෙන්ම චීනය තුළ ද, අන්තර්ජාලය ජනතා සහභාගීත්වය පුළුල් කිරීමට වේදිකාවක් ලෙස කටයුතු කරයි. තෝමස් චේස් පවසන්නේ මෙම විෂයය සම්බන්ධයෙන් මාර්ගස්ථ සංවාද ප්‍රමාණය ඉහළ ගිය ද, එය ඉතිහාසය පිළිබඳ වඩාත් වාස්තවික විසඳුමක් ගෙන නොදෙන බවයි.&lt;ref&gt;{{cite journal| last = Chase| first = Thomas| title = Nationalism on the Net: Online discussion of Goguryeo history in China and South Korea| journal = China Information| year = 2011|volume = 25|issue = 1|pages = 61–82| url =http://cin.sagepub.com/content/25/1/61.full.pdf+html|accessdate =2012-08-23}}&lt;/ref&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
* [[චෝලි ජංසොං]]
* [[කොරියාවේ ඉතිහාසය]]
* [[තේබොං]]
* [[කොරියාවේ යුධ ඉතිහාසය]]
{{clear}}

== ආශ්‍රේයයන් ==

=== උද්ධෘත ===
{{Reflist|30em}}

=== මූලාශ්‍ර ===
* {{cite book |ref=harv |last=Beckwith |first=Christopher I.|authorlink=Christopher I. Beckwith |title=Koguryo: The Language of Japan’s Continental Relatives: An Introduction to the Historical-Comparative Study of the Japanese-Koguryoic Languages, with a Preliminary Description of Archaic Northeastern Middle Chinese. |edition = Second Edition. |url = https://books.google.com/books?id=XeSvCQAAQBAJ&amp;pg=PA3 |year=2007 |publisher=BRILL |ISBN = 978-90-474-2028-6}}
* {{cite book |title = Tumen Jalafun Jecen Aku: Manchu Studies in Honour of Giovanni Stary |editor1-first=Alessandra |editor1-last=Pozzi |editor2-first=Juha Antero |editor2-last=Janhunen |editor3-first=Michael |editor3-last=Weiers |others = Giovanni Stary (Contributor) |volume=Volume 20 of Tunguso Sibirica |year=2006 |publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=344705378X |url = https://books.google.com/books?id=LbmP_1KIQ_8C&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |accessdate = 1 April 2013 |ref = {{harvid|Otto Harrassowitz Verlag|2006}} }}

== වැඩිදුර කියවීමට ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Byeon |first=Tae-seop |title = 韓國史通論 (Outline of Korean history), 4th ed |year=1999 |isbn=89-445-9101-6 |publisher=Unknown Publisher}}
*{{citation|last=US Library of Congress|first=Unknown Author|year=n.d.|title=South Korea:The Three Kingdom Periods|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kr0014)|publisher=Unknown Publisher}}
*{{citation|last=Metropolitan Museum|first=Unknown Author|title=Korea, 1-500AD|year=n.d.|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/05/eak/ht05eak.htm|publisher=Unknown Publisher}}
*{{citation|last=Yonson|first=Ahn|title=Korea China Textbook War. What's It All About?|year=2006|url=http://hnn.us/articles/21617.html|publisher=History News Network}}
*{{citation|last=Ramzy|first=Austin|year=n.d.|title=Rewriting History|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501040823-682338,00.html|publisher=Time Magazine|date=2004-08-16|accessdate=2010-05-03|access-date=2017-11-02|archive-date=2013-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130417233652/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501040823-682338,00.html}}
* {{citation |last=Klingner |first=Bruce |year=2004 |title=China Shock for South Korea |url=http://www.atimes.com/atimes/korea/FI11Dg03.html |publisher=Asia Time |access-date=2017-11-02 |archive-date=2009-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402045330/http://www.atimes.com/atimes/korea/FI11Dg03.html }}
* {{citation|last=Shin|first=Hyoung-Sik|year=2003|title=History of Koguryo|url=http://dprk-cn.com/en/history/koguryo/|publisher=Ewha Womans University Press, South Korea|access-date=2017-11-02|archive-date=2016-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161123055043/http://dprk-cn.com/en/history/koguryo/}}
* {{citation |last=Lee |first=Wha |year=n.d. |title=Forgotten Glory of Koguryo |url=http://www.kimsoft.com/KOREA/kogu.htm |publisher=Kimsoft.com }}
* {{citation |last=Brown |first=John |title=China, Japan, Korea. Culture and Custom |year=2006 |url=https://books.google.com/?id=3r-3YH3t45cC&amp;pg=RA1-PA81&amp;lpg=RA1-PA81&amp;dq=goguryeo+hanbok |publisher=BookSurge Publishing |isbn=978-1-4196-4893-9 }}
*{{citation |last = Beckwith |first = Christopher I. |title = Ancient Koguryo, Old Koguryo, and the Relationship of Japanese to Korean |date = August 2003 |booktitle = 13th Japanese/Korean Linguistics Conference |location = Michigan State University |url = http://www.msu.edu/~jk13/Abs.Beckwith.pdf |format = PDF |accessdate = 2006-03-12 }}
* {{citation |author = Unknown Author |title = Koguryo |year = n.d. |url = http://www.britannica.com/ebc/article-9369333 |publisher = Britannica Encyclopedia }}
* {{citation |title=Koguryo |year=2007 |publisher=MSN |work=Encarta |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761586773/Kogury%C5%8F.html |accessdate=2007-03-12 |archiveurl=http://www.webcitation.org/5kyWWfWvl |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |access-date=2017-11-02 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101174801/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761586773/Kogury%C5%8F.html }}
* {{citation |work = Columbia Encyclopedia |author = Unknown Author |title = Korea |publisher = Bartleby.com |year = 2005 |url = http://www.bartleby.com/65/ko/Korea.html |accessdate = 2007-03-12 }}
*{{citation |last=CIA World Factbook |title=Korea, South |publisher=CIA |year=2007 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ks.html |accessdate=2007-04-27 |access-date=2017-11-02 |archive-date=2015-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703194347/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/ks.html }}
*{{citation |last=Sun |first=Jinji |title = Dongbei minzu yuanliu (The Ethnic Origin of the Northeast) |publisher = Heilongjiang People's Publishing House |year=2004a}}
*{{citation |last=Sun |first=Jinji |title =Zhongguo Gaogoulishi yanjiu kaifang fanrong de liunian (Six Years of Opening and Prosperity of Koguryo History Research) |publisher = Heilongjiang People's Publishing House |year=1986}}
*{{citation |last=Sun|first=Jinji|title =Renmin jiaoyu chubanshe lishixi (History Department of People's Education Press), Zhongguo lishi (Chinese History) II |publisher = Heilongjiang People's Publishing House |year=2004b}}
* {{citation |last = MyGoguryeo |first = Unknown |title = The Pride History of Korea |publisher = MyGoguryeo.net (WWW) |url = http://www.mygoguryeo.net/history01.htm |year = n.d. |access-date = 2017-11-02 |archive-date = 2007-05-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070528113348/http://www.mygoguryeo.net/history01.htm }}
* {{citation |last = Byington |first = Mark |title = Koguryo Part of China? |publisher = Koreanstudies mailing list (WWW) |url = http://koreaweb.ws/pipermail/koreanstudies_koreaweb.ws/2004-January/004054.html |year = 2004a }}
* {{citation |last=Byington |first=Mark |title=The War of Words Between South Korea and China Over An Ancient Kingdom: Why Both Sides Are Misguided |publisher=History News Network (WWW) |url=http://koreaweb.ws/pipermail/koreanstudies_koreaweb.ws/2004-January/004054.html |year=2004b }}
* {{citation |last=Chase |first=Thomas |title=Nationalism on the Net: Online discussion of Goguryeo history in China and South Korea |journal=China Information |volume=25 |issue=1 |pages=61–82 |url=http://cin.sagepub.com/content/25/1/61.full.pdf+html |year=2011 }}
* {{citation |last = ScienceView |first = Unknown Author |title = Cultural Development of the Three Kingdoms |publisher = ScienceView (WWW) |url = http://scienceview.berkeley.edu/VI/handbooks_history.html |year = n.d. |access-date = 2017-11-02 |archive-date = 2006-08-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060822060248/http://scienceview.berkeley.edu/VI/handbooks_history.html }}
* Rhee, Song nai (1992) Secondary State Formation: The Case of Koguryo State. In {{cite book|ref=harv|last=Aikens|first=C. Melvin|title=Pacific northeast Asia in prehistory: hunter-fisher-gatherers, farmers, and sociopolitical elites|url=https://books.google.com/books?id=3hSBAAAAMAAJ|year=1992|publisher=WSU Press|isbn=978-0-87422-092-6}}
* Asmolov, V. Konstantin. (1992). The System of Military Activity of Koguryo, ''Korea Journal'', v. 32.2, 103–116, 1992.
{{refend}}

* Jeon Ho-tae ''Goguryeo: In Search of Its Culture and History''. Hollym.

== බාහිර සබැඳි ==
{{Commons category|Goguryeo Kingdom|ගොගුර්යෝ රාජධානිය}}
* {{en icon}} [http://www.britannica.com/eb/article-9045880/Koguryo බ්‍රිටනිකා විශ්වකෝෂය]
* {{en icon}} [http://encarta.msn.com/encnet/refpages/search.aspx?q=koguryo එන්කාර්ටා]( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402033042/http://encarta.msn.com/encnet/refpages/search.aspx?q=koguryo |date=2009-04-02 }} 2009-10-31)
* {{en icon}} [http://www.bartleby.com/65/ko/Korea.html කොලොම්බියා විශ්වකෝෂය]
* {{ko}} [http://www.koguryo.org/ පුරාතන රාජධානිය පිළිබඳ තොරතුරු] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230614212621/http://www.koguryo.org/ |date=2023-06-14 }}
* {{en icon}} [http://www.mygoguryeo.com කොරියාවේ ගොගුර්යෝ]

{{Korea topics}}

{{coord|41|02|24|N|126|40|12|E|region:KP_type:country_source:kolossus-dewiki|display=title}}

&lt;!-- ප්‍රවර්ග --&gt;
[[Category:ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ ස්ථාපිත රාජ්‍ය සහ භූමි]]
[[Category:කොරියාවේ ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:නැගෙනහිර ආසියාව තුළ පෙර පැවති රටවල්]]
[[Category:කොරියානු ඉතිහාසයේ පැරණි රටවල්]]
[[Category:පැරණි අධිරාජ්‍ය]]
[[Category:ගොගුර්යෝ|*]]
[[Category:ක්‍රි.පූ 1වන සියවසේ ආසියාවේ ස්ථාපිත කිරීම්]]
[[Category:668 ආසියාවේ අහෝසි කිරීම්]]
[[Category:කොරියාවේ තුන් රාජධානි]]
[[Category:ක්‍රි.පූ. 30 දශකයේ ස්ථාපිත කිරීම්]]
[[Category:ක්‍රි.පූ. 37]]
[[Category:7වන සියවසේ අහෝසි කෙරුණු රාජ්‍ය සහ භූමි]]</text>
      <sha1>q87wm638g0m8lxey91luuwi6h27ineg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අහම් ෂර්මා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76046</id>
    <revision>
      <id>794331</id>
      <parentid>694746</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24820" sha1="6quyhomh2rkrb5cz4iphgvsq27l6evh" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| image       = Ahem ZRA.jpg
| imagesize   = 
| caption     = අහම් ෂර්මා 2016 ''[[සී රිෂ්තේ සම්මාන]]'' උළෙලේ දී
| name           = අහම් ෂර්මා
| birth_date     = 22 ජූලි
| birth_place    = [[සලීම්පූර්]], [[බාර්]], [[බිහාරය]] [[ඉන්දියාව]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm|title=First look: Chand Ke Paar Chalo|publisher=Rediff.com|accessdate=27 November 2014}}&lt;/ref&gt;
| birth_name     = 
| home_town      = 
| residence      = 
| languages known= හින්දි
| nationality    = ඉන්දියානු
| occupation     = [[නළුවා|නළුවකු]]
| years active   = 2008–වර්තමානය
| status= විවාහක
| Children = 1
| Known for = කර්ණා
}}

'''අහම් ෂර්මා''' &lt;!--Birth date has been contested. Do not add without providing a reliably published source with a reputation for editorial oversight.--&gt;යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[බිහාරය|බිහාරයේ]] [[බාර්]]හි [[නළුවා|නළුවකු]] බවට පත් ඉංජිනේරුවරයෙකි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Aham-is-upset-with-the-telly-world/articleshow/3458773.cms|title=Aham is upset with the telly world}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ චිත්‍රපටයක් වූ ''1962 My Country Land'' චිත්‍රපටය 69වන [[කෑන්ස් චිත්‍රපට උළෙල|කෑන්ස් චිත්‍රපට උළෙලේ]] දී, [[මාර්ච් ඩු ෆිල්ම්|Marche du Film]] හිදී ප්‍රදර්ශනය ආරම්භ කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Marbom|first1=Mai|title=1962 My Country Land|url=http://1962mycountryland.in/|website=Living Dreams|accessdate=7 July 2016}}&lt;/ref&gt;

ෂර්මා ප්‍රකට වූයේ ''[[මහාභාරත් (2013 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|මහාභාරත්]]'' (2013) , ''[[දෝස්ති... යාරියන්... මන්මාර්සියාන්]]'' (2015) , සහ ''[[බ්‍රහ්මරාක්ෂස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|බ්‍රහ්මරාක්ෂස්]]'' (2016) යන කතාමාලාවල ඔහු නිරූපණය කළ චරිත හේතුවෙනි. ''මහාභාරත්'' රූපවාහිනී කතාමාලාවේ දී ඔහු ප්‍රදර්ශනය කළ රංගන ප්‍රතිභාව හේතුවෙන් ෂර්මා සහායක චරිතයක හොඳම නළුවා සඳහා [[ඉන්දියානු ටෙල්ලි සම්මාන|ඉන්දියානු ටේලලි සම්මානයක්]] සහ [[ස්ටාර් පරිවාර් සම්මාන|ස්ටාර් පරිවාර් සම්මාන]] උළෙලේ &quot;සාති නායි සොච් කා&quot; යන සම්මානය හිමි කරගැනීමට සමත් විය. [[ඊස්ටර්න් අයි|Eastern Eye]] විසින් මොහුව ''ලොව සරාගීම ආසියානු පිරිමින් 50'' අතරට ඇතුළත් කොට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Shetty|first1=Akshata|title=Hrithik Roshan beats Salman Khan and Shah Rukh Khan; bags sexiest Asian man 2014 title!|url=http://www.india.com/showbiz/hrithik-roshan-beats-salman-khan-and-shah-rukh-khan-bags-sexiest-asian-man-2014-title-218514/|website=india.com|accessdate=24 January 2015|archiveurl=http://www.india.com/showbiz/hrithik-roshan-beats-salman-khan-and-shah-rukh-khan-bags-sexiest-asian-man-2014-title-218514/|archivedate=24 January 2015}}&lt;/ref&gt;

==වෘත්තිය==
අහම් ෂර්මා සිය රංගන වෘත්තිය ආරම්භ කළේ [[එන්ඩීටීවී ඉමැජින්|NDTV ඉමැජින්]] නාළිකාවෙන් විකාශය වූ ''චන්ද් කේ පාර් චලෝ'' නම් රූපවාහිනී කතාමාලාවේ ප්‍රධාන චරිතය නිරූපණය කරමිනි. මෙහි දී ඔහු විසින් [[ලක්නව්]] පසුබිමෙහි වංශවත් පෙළපතකින් පැවත එන තරුණයකු වන රෙහාන් නැමැති ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන ලදී. එම කතාමාලාව අනුව ළමාවියේ දී සිය පියාගේ මරණය හේතුවෙන් රෙහාන්ව පවුලෙන් වෙන් කෙරෙන අතර, මේ නිසා ඔහු සිය මවට දැඩිව අමනාපය පළ කරන්නට පෙළඹේ.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Paar Chalo|first1=Chand Ke|title=First look: Chand Ke Paar Chalo|url=http://www.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm|accessdate=24 January 2015|agency=REDIFF.COM|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150515042908/http://www.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm|archivedate=15 May 2015|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; අනතුරුව 2010දී ඔහු කලර්ස් නාළිකාවෙන් විකාශය වූ ''බයිරි පියා'' නම් රූපවාහිනී කතාමාලාවේ නිර්භයි පුණ්ඩීර් නැමැති සහාය චරිතය නිරූපණය කළේ ය. අනතුරුව ඔහු ''හම් නේ ලි හේ - ශපත්'' කතාමාලාවේ ඍණාත්මක චරිතයක් නිරූපණය කළේ ය. මෙහි දී 2013 මැයි 25 දින විකාශය වූ එක් කථාංගයක ඔහු &quot;වෛද්‍ය අජේ/විද්‍යුත්&quot; නැමැති සුපිරි බලයක් සහිත දුෂ්ට චරිතය නිරූපණය කළේ ය.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Tiwari|first1=Vijaya T|title=Aham Sharma &amp; Vicky Batra in Shapath|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Aham-Sharma-Vicky-Batra-in-Shapath/articleshow/20224113.cms|accessdate=24 January 2015|agency=Indiantimes.com|date=23 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170809011418/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Aham-Sharma-Vicky-Batra-in-Shapath/articleshow/20224113.cms|archivedate=9 August 2017|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

ෂර්මා [[සී ටීවී]] නාළිකාවේ කතාමාලාවක් වූ ''ඒක් නායි ඡෝටි සි සින්දගි'' (2011) නම් කතාමාලාවේ රංගන කණ්ඩායම සමග සම්බන්ධ විය. මෙම කතාමාලාව ඉෂා සහ ඉරා නැමැති අනාථ සොයුරියන් දෙදෙනකු පිළිබඳ කියැවෙන නාට්‍යයකි. ෂර්මා මෙහි දී &quot;ශ්‍රාවන්&quot; නැමැති චරිතය නිරූපණය කළේ ය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Aham Sharma as Shravan in Zee TV's Choti Si Zindagi|url=http://www.techtipspro.com/2011/09/aham-sharma-as-shravan-in-zee-tvs-choti.html|website=TellyOne|publisher=TellyOne TellyOne - Watch Indian and Hindi TV Shows Online|accessdate=24 January 2015|archiveurl=http://www.techtipspro.com/2011/09/aham-sharma-as-shravan-in-zee-tvs-choti.html|archivedate=24 January 2015}}&lt;/ref&gt;

2009දී, ෂර්මා සිය ප්‍රථම චිත්‍රපටය වූ ''Blue Oranges'' සමග සම්බන්ධ විය. මෙය අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද්දේ නවක අධ්‍යක්ෂකවරයකු වූ රාජේශ් ගංගුලි විසිනි. මෙහි දී ඔහු විසින් කෙවින් ට්‍රැවසෝ නැමැති චිත්‍ර ශිල්පියකුගේ චරිතයක් නිරූපණය කරන ලදී. කෘතහස්ත රංගන ශිල්පියකු වූ [[රාජිත් කපූර්]] ද මෙයට රංගනයෙන් දායක විය. මීට අමතරව ෂර්මා ''[[යේ ජෝ මොහබ්බත් හේ]]'' (2012) සහ ''[[කාර්ලේ ප්‍යාර් කාර්ලේ]]'' (2014) යන චිත්‍රපටය සඳහා ද සිය දායකත්වය ලබා දී තිබේ.

ෂර්මා ප්‍රමුඛත්වයට පත් වූයේ ''[[ආස්මන් සේ ආගේ]]'' (2012) සහ පසුව නව මිත්‍යාමය රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වූ ''[[මහාභාරත් (2013 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|මහාභාරත්]]'' (2013) යන රූපවාහිනී කතාමාලාවල ඔහු නිරූපණය කළ චරිත හේතුවෙනි. මෙහි දී ඔහු විසින් පිළිවෙලින් &quot;අංගාද්&quot; සහ &quot;කර්ණා&quot; යන චරිත නිරූපණය කරන ලදී. අංගාද් චරිතයේ ඔහුගේ රංගන දක්ෂතාව ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ පැසසුමට ලක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV Actors : Fuze TV Personality Of The Year Male - Poll Results|url=http://www.fuzionproductions.com/fuze-tv-personality-year-poll-results-male/7/|website=Fuzion Productions|publisher=Fuzion Productions|accessdate=24 January 2015|archiveurl=http://www.fuzionproductions.com/fuze-tv-personality-year-poll-results-male/7/|archivedate=24 January 2015}}&lt;/ref&gt; [[කර්ණා]] චරිතය නිරූපණය කිරීම වෙනුවෙන් ඔහු සිය ප්‍රථම සම්මාන වූ ස්ටාර් පරිවාර් උළෙලේ ''සාති නායි සොච් කා'' සහ ඉන්දියානු ටෙල්ලි සම්මාන උළෙලේ දී ''සහායක චරිතයක ‍හොඳම නළුවා'' යන සම්මාන හිමි කරගැනීමට සමත් විය. මහාභාරත් තුළ ඔහු ප්‍රදර්ශනය කළ රංගන ප්‍රතිභාව ඉන්දියාවු ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ පමණක් නොව විදෙස් ප්‍රේක්ෂකාකර්ෂණයට ද හේතු විය. ෂර්මා ඇතුළු මහාභාරත් රංගන කණ්ඩායමට රසික හමු සංචාරයක නිරත වීමට ද සිදු විය. 2014දී [[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා]] පුවත්පත වාර්තා කළ මෙම කතාමාලාව විදේශයන්ගේ පුළුල් ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිචාර හිමි කරගැනීමට සමත්වූ බවයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කතාමාලාවේ ප්‍රමුඛ චරිත වෙත ඉන්දුනීසියාවේ විශේෂ උත්සවයක් සඳහා ආරාධනා කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Indonesia calling for Mahabharat!|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Indonesia-calling-for-Mahabharat/articleshow/45409112.cms|accessdate=4 February 2015|agency=Times of India|issue=8 December 2014|publisher=Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102163001/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Indonesia-calling-for-Mahabharat/articleshow/45409112.cms|archivedate=2 November 2016|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ''මහාභාරත්''හි සිය සහෝදර රංගන ශිල්පීන් සමග ෂර්මා 2014 වර්ෂයේ දී &quot;Mahabharat Show: Fan Meeting Tour&quot; සඳහා සහභාගී විය.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mahabharat's Shaheer Sheikh, Aham Sharma &amp; Rohit Bhardwaj woo their fans in Indonesia!|url=http://www.pinkvilla.com/tvtags/shaheer-sheikh/mahabharats-shaheer-sheikh-aham-sharma-rohit-bhardwaj-woo-their-fans-indonesia#4|accessdate=30 September 2014|publisher=Pink Villa|archive-date=4 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141004052741/http://www.pinkvilla.com/tvtags/shaheer-sheikh/mahabharats-shaheer-sheikh-aham-sharma-rohit-bhardwaj-woo-their-fans-indonesia#4|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Look what ‘Mahabharat’ Stars are busy doing in Indonesia!|url=http://www.pinkvilla.com/tvtags/mahabharat/look-what-mahabharat-stars-are-busy-doing-indonesia-view-pics#5|accessdate=1 October 2014|publisher=Pink Villa|archive-date=4 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141004030414/http://www.pinkvilla.com/tvtags/mahabharat/look-what-mahabharat-stars-are-busy-doing-indonesia-view-pics#5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=In Pics: Team 'Mahabharat' works hard in Jakarta and parties harder in Bali!|url=http://www.pinkvilla.com/tvtags/mahabharat/pics-team-mahabharat-works-hard-jakarta-and-parties-harder-bali#2|accessdate=8 October 2014|publisher=Pink Villa|archive-date=18 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018035011/http://www.pinkvilla.com/tvtags/mahabharat/pics-team-mahabharat-works-hard-jakarta-and-parties-harder-bali#2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tribunnews.com/seleb/2014/10/02/pemain-mahabharata-show-memakai-bahasa-inggris-india-dan-indonesia |title= Casts of Mahabharat will be performing using English, Hindi and Indonesian Languages |work=tribunnews |date=2 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tribunnews.com/images/seleb/view/1354511/mahabharata-show#img |title=Mahabharat Show |work=tribunnews |date=3 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tribunnews.com/seleb/2014/10/01/bintang-bintang-mahabharata-dari-india-pentas-di-jakarta-adu-akting-dengan-jupe |title=Stars of Mahabharat will perform at Jakarta | work=tribunnews |date=1 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tribunnews.com/seleb/2014/10/04/warga-bali-berburu-tiket-jumpa-artis-mahabharata |title=Residents of Bali bought tickets for Fans Meeting of the casts of Mahabharat  |work=tribunnews |date=4 October 2014}}&lt;/ref&gt;

2014දී, බ්‍රිතාන්‍ය සතිපතා පුවත්පතක් වූ ''[[ඊස්ටර්න් අයි|Eastern Eye]]'' පුවත්පතේ ''ලොව සරාගීම ආසියානු පිරිමින් 50 දෙනා'' ලේඛනයේ 11වන සංස්කරණයේ 27වන ස්ථානයට ෂර්මාගේ නම ඇතුළත් කෙරිණි. 2015 මුල් කාලයේ දී,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hrithik Roshan Beats Kushal Tandon to Win 'World's Sexiest Asian Man 2014' Title; Shah Rukh Khan Fails to Enter Top 10|url=http://www.ibtimes.co.in/hrithik-roshan-beats-kushal-tandon-win-worlds-sexiest-asian-man-2014-title-shah-rukh-khan-616891|publisher=International Business Times|date=11 December 2014}}&lt;/ref&gt; [[ස්ටාර් ප්ලස්]] නාළිකාව වෙනුවෙන් සිද්ධාර්ත් කුමාර් තේවාරි විසින් නිෂ්පාදනය කළ ''මන්මර්සියාන්'' නම් නව රූපවාහිනී වැඩසටහනේ ප්‍රධාන චරිතය සඳහා ෂර්මා තෝරාගැනිණි. මෙහි දී ඔහු විසින් සැඟවුණු රහසක් ඇති අර්ජුන් මෙහෙරා නැමැති චරිතය නිරූපණය කරන ලදී. මෙම චරිතය තුළින් විවිධ ස්වරූප දක්නට ලැබෙන අතර, එය ඔහුගේ යහපත සහ අයහපත අතර දෝලනය වෙමින් පවතියි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Karan to Arjun|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/karan-to-arjun/85204.html|accessdate=10 September 2015|publisher=The Tribune|date=26 May 2015|archive-date=29 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150729095025/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/karan-to-arjun/85204.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ඉන්දු-චීන යුද්ධය පිළිබඳ කියැවෙන කාලාන්තර චිත්‍රපටයක් වූ ''1962 My Country Land'' තුළ ඔහු විසින් ඉන්දු-චීන දේශසීමාවේ සිතියම් නිර්මාණය භාරව සිටි හමුදා ලාන්ස් නායික්වරයකුගේ චරිතයක් නිරූපණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://parthaborgohain.wix.com/pborgohain#!blank/k1fno|title=1962 My Country Land | publisher=parthaborgohain |accessdate=9 May 2016}}&lt;/ref&gt;

==නිර්මාණ දායකත්වය==
;සිනමාව
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;  
|-
!වර්ෂය
!චිත්‍රපටය
!චරිතය
|-
|2009
|''[[බ්ලූ ඔරේන්ජස්|Blue Oranges]]''
| කෙවින් ට්‍රැවසෝ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/movies/blue-oranges/story.html|title=Blue Oranges Preview, Blue Oranges Story &amp; Synopsis, Blue Oranges Bollywood Movie - entertainment.oneindia.in|work=FilmiBeat|accessdate=27 November 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|''[[යේ ජෝ මොහබ්බත් හේ]]''
| සොරාවර්
|-
|2014
|''[[කාර්ලේ ප්‍යාර් කාර්ලේ]]''
| ජාස්&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-karle-pyaar-karle-is-a-waste-of-time/20140117.html|title= Review: Karle Pyaar Karle|work=rediff |date=17 January 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|''[[1962, මයි කන්ට්‍රි ලෑන්ඩ්|1962, My Country Land]]''
| හමුදා [[ලාන්ස් නායික්]] ලුයිත්‍ය&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dibrugarh lad’s film 1962: My Country Land to be screened at Cannes|url=http://www.hindustantimes.com/world-cinema/dibrugarh-lad-s-film-1962-my-country-land-to-be-screened-at-cannes/story-HLCIxmBR1LVnQhRZSr9RRP.html|publisher=Hindustan Times|date=17 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|}

;රූපවාහිනිය
* ''[[චන්ද් කේ පාර් චලෝ (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|චන්ද් කේ පාර් චලෝ]]'', රෙහාන් ලෙස (2008-2009)&lt;ref&gt;{{cite web|last1=.com|first1=rediff|title=First look: Chand Ke Paar Chalo|url=http://www.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm|website=Rediff.com|accessdate=15 October 2014}}&lt;/ref&gt;
* ''[[බයිරි පියා]]'', නිර්භයි පුණ්ඩිර් ලෙස (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://urbanasian.com/whats-happenin/2011/09/aham-sharma-enters-zees-choti-si-zindagi/ |title=Aham Sharma enters Zee’s &quot;Choti si Zindagi&quot; |work=Urban Asian |date=16 September 2011}}&lt;/ref&gt;
* ''[[ආහත්]]'', අනිල් ලෙස (2010)
* ''කාලි - ඒක් අග්නිපරීක්ෂා'', ආදිත්‍ය ලෙස (2010)
*''[[ඒක් නායි ඡෝටි සි සින්දගි]]'', ශ්‍රාවන් ලෙස (2011)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.techtipspro.com/2011/09/aham-sharma-as-shravan-in-zee-tvs-choti.html |title=Aham Sharma as Shravan in Zee TV's Choti Si Zindagi |work=TellyOne |date=15 September 2011}}&lt;/ref&gt;
* ''[[ආස්මන් සේ ආගේ]]'', අංගද් ලෙස&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aasmaan-se-aage-tv-review-new-genre-but-old-story/ |title=AASMAAN SE AAGE TV review: New genre but old story |work=Bollywood Life |date= 29 May 2012}}&lt;/ref&gt; (2012)
* ''[[ෆියර් ‍ෆයිල්ස්: දාර් කි සච්චි තාස්විරේන්|Fear Files]]''&lt;ref&gt;[https://archive.is/20131126095727/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-05/tv/36763885_1_fear-files-black-magic-love-triangle]&lt;/ref&gt;, කුෂාල් ලෙස (2013)
* ''[[සී.අයි.ඩී. (ඉන්දියානු රූපවාහිනී කතාමාලාව)|CID]]'', රායි ලෙස (තනි කථාංගයක)
* ''[[හම් නේ ලි හේ - ශපත්]]''&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/tv/39474173_1_shapath-hum-ne-li-hai-super-cops-v-s-super |access-date=2013-11-26 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203012340/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/tv/39474173_1_shapath-hum-ne-li-hai-super-cops-v-s-super }}&lt;/ref&gt;, වෛද්‍ය අජේ/විද්‍යුත් ලෙස (2013)
* ''[[මහාභාරත් (2013 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|මහාභාරත්]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/and-more/midnight-calls-can-be-scary-aham-sharma_150577.html|title=Midnight calls can be scary: Aham Sharma|work=Zee News|accessdate=27 November 2014}}&lt;/ref&gt;, [[කර්ණා]] ලෙස (2013-2014)
* ''[[මන්මාර්සියාන්|දෝස්ති..යරියාන්..මන්මර්සියාන්]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.media247.co.uk/bizasia/star-plus-announces-launch-of-manmarzian-2015|title=Star Plus Announces Launch of Manmarzian|work=media247|accessdate=1 April 2015}}&lt;/ref&gt;, අර්ජුන් මෙහ්රා ලෙස (2015)
* ''[[භාරත්වර්ෂ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|භාරත්වර්ෂ්]]'', [[අශෝක]] ලෙස (2016)
* ''[[බ්‍රහ්මරාක්ෂස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|බ්‍රහ්මරාක්ෂස්]]'', රිෂාභ් ශ්‍රීවාස්ථව ලෙස&lt;ref&gt;{{cite web|title=Brahmarakshas|url=http://www.ozee.com/shows/brahmarakshas/cast/rishabh-shrivastava|website=www.ozee.com|accessdate=2 August 2016}}&lt;/ref&gt; (2016–2017)

==සම්මාන==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
! වර්ෂය !! සම්මාන !! ප්‍රවර්ගය !! කෘතිය !! ප්‍රතිඵලය
|-
| 2014 || [[ස්ටාර් පරිවාර් සම්මාන]] || &quot;සාති නායි සොච් කා&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Yeh Hai Mohabbatein, Mahabharat win big at Star Parivar awards|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/yeh-hai-mohabbatein-mahabharat-win-big-at-star-parivar-awards/|accessdate=15 October 2014|publisher=The Indian Express ltd}}&lt;/ref&gt; || ''[[මහාභාරත් (2013 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|මහාභාරත්]]'' || {{Won}}
|-
| 2014 || [[ඉන්දියානු ටෙල්ලි සම්මාන]] || සහාය චරිතයක හොඳම නළුවා&lt;ref&gt;{{cite web|title=13th Indian Telly Awards 2014, Mahabharat win big at Indian Telly Awards 2014|url=http://www.filmibeat.com/television/news/2014/13th-indian-telly-awards-2014-winners-list-gautam-jennifer-harshad-preetika-karan-div-158938.html/|accessdate=4 November 2014| publisher=FilmiBeat ltd}}&lt;/ref&gt; || ''[[මහාභාරත් (2013 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|මහාභාරත්]]'' || {{Won}}
|-
|}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{Reflist|30em}}

==බාහිර සබැඳි==
* {{IMDb name|3221316}}
* {{Facebook|AhamOnline}}

{{DEFAULTSORT:ෂර්මා, අහම්}}
[[Category:ජීවත්වන්නෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු චිත්‍රපට නළුවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු රූපවාහිනී නළුවෝ]]
[[Category:බිහාරයේ නළුවන්]]
[[Category:1989 උපත්]]
[[Category:බිහාරයේ ජනයා]]</text>
      <sha1>6quyhomh2rkrb5cz4iphgvsq27l6evh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජ්‍යෝතිකා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76250</id>
    <revision>
      <id>794371</id>
      <parentid>722696</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89919" sha1="lgsto0o1v3w9803ty1ttdsw972zbfuy" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name        = ජ්‍යෝතිකා සරවණන්
| image       = Jyothika Filmfare 2014.jpg
| caption     = ජ්‍යෝතිකා 2014 ෆිල්ම්ෆෙයාර් දකුණ සම්මාන උළෙලේ දී
| birth_name  = ජ්‍යෝතිකා සදානා
| birth_date  = {{birth date and age|df=yes|1977|10|18}}&lt;ref name=&quot;DOB Behindwoods&quot; /&gt;&lt;!--Note: Source says she turned 35 in 2012--&gt;
| birth_place = [[මුම්බායි]], ඉන්දියාව
| residence   = [[චෙන්නායි]], තමිල් නාඩු, ඉන්දියාව
| occupation  = [[චිත්‍රපට නිළිය]]ක
| spouse      = [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] (2006–වර්තමානය)
| children    = 2
| family      = [[රෝෂිනී (නිළිය)|රෝෂිනී]] (සොයුරිය)&lt;br&gt;[[නග්මා]] (අර්ධ-සොයුරිය)&lt;br&gt;[[කාර්ති]] (මස්සිනා)&lt;br&gt;[[සිවකුමාර්]] (මාමණ්ඩි)
| yearsactive = 1997–2006&lt;br&gt;2015-වර්තමානය 
}}

'''ජ්‍යෝතිකා සරවණන්''' (විවාහයට පෙර ජ්‍යෝතිකා සදානා; උපත 1977 ඔක්තෝබර් 18) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] චිත්‍රපටවල පෙනීසිටින ඉන්දියානු නිළියකි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.screenindia.com/news/Jyothika-receives-critical-acclaim/11953/|title= Jyothika receives critical acclaim|date=10 February 2006|work=[[ස්ක්‍රීන් (සඟරාව)|Screen]]|accessdate=7 May 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DOB Behindwoods&quot;&gt;[http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/oct-12-03/jyothika-suriya-18-10-12.html Jo Jo Jyothika ... – Jyothika – Suriya – Tamil Movie News]. Behindwoods.com (18 October 2012). Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt; මීට අමතරව ඇය ඇතැම් [[කන්නඩ භාෂාව|කන්නඩ]], [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]], [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] සහ [[හින්දි භාෂාව|හින්දි]] චිත්‍රපට සඳහා දායක වී ඇත.

ඇය [[බොලිවුඩ්|බොලිවුඩය]] වෙත පිවිසියේ [[ප්‍රියදර්ශන්]] විසින් අධ්‍යක්ෂනය කළ [[හින්දි]] චිත්‍රපටයක් වූ ''[[ඩෝලි සාජා කේ රඛ්නා]]'' තුළිනි. ඇයව [[හොඳම කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]] සඳහා ද සලකා බැලුණේ, ඇගේ ප්‍රථම දෙමළ චිත්‍රපටය වූ ''[[වාලි (චිත්‍රපටය)|වාලි]]'' සහ ඇගේ ප්‍රථම තෙලිඟු චිත්‍රපටය වූ [[චිරන්ජීවි]] සමග ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කළ ''[[තාගෝර් (චිත්‍රපටය)|තාගෝර්]]'' චිත්‍රපටයටත් පෙරයි.

ජ්‍යොතිකා විචාරක පැසසුමට පාත්‍ර වූයේ ''[[පේරාලගන්]]'' චිත්‍රපටයේ ඇය නිරූපණය කළ අන්ධ කාන්තා චරිතය, ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' චිත්‍රපටයේ ''චන්ද්‍රමුඛී'' සහ ''ගංගා'' චරිත, ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' චිත්‍රපටයේ ගොලු බිහිරි යුවතියගේ චරිතය සහ ''[[36 වයදිනිලේ]]'' චිත්‍රපටයේ මැදිවියේ කාන්තා චරිතය හේතුවෙනි. කෙසේනමුත්, ඇගේ රංගන දිවියේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍ය වූයේ වාලි (1999) සහ ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' (2000) යන චිත්‍රපට ලද සාර්ථකත්වයයි. ඇගේ රංගන දිවියේ උච්චස්ථානයේ ඇය ''[[පචෛකිලි මුතුචරම්]]'' (2006) චිත්‍රපටයේ දුෂ්ට චරිතයක් නිරූපණය කිරීමට එකඟවූවා ය.&lt;ref&gt;http://www.sify.com/movies/pachaikili-postponed-news-tamil-kkfvfajhfehsi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.behindwoods.com/features/Topten/top-10-movies/tamil-cinema-topten-movie-pachaikili-muthucharam.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gvm2&quot;&gt;{{cite web|author=Rangan, Baradwaj|year=2008|title=Gautam &quot;Vasudev&quot; Menon|publisher=Baradwaj Rangan|accessdate=2011-04-28|url=http://baradwajrangan.wordpress.com/2008/06/05/interview-gautam-vasudev-menon/}}&lt;/ref&gt;

''[[වාලි (චිත්‍රපටය)|වාලි]]'' චිත්‍රපටයේ රංගනය වෙනුවෙන් ඇය සිය ප්‍රථම [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]] වූ  [[හොඳම කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය – දකුණ]] සම්මානය හිමි කරගත්තා ය.&lt;ref name=&quot;filmfare.com&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html|title=Best Debutants down the years...|newspaper=filmfare.com|access-date=2017-01-23}}&lt;/ref&gt; ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් ඇය [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය (දෙමළ)|ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම දෙමළ නිළිය සම්මානය]] හිමිකරගත්තා ය. අන් අනතුරුව එළැඹි සාර්ථක චිත්‍රපට මාලාව හේතුවෙන් ඇය ප්‍රමුඛත්වයට පත්වූවා ය. මෙහි දී ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'', ''[[ධූල්]]'',  ''[[තෙනාලි]]'', ''[[තිරුමලෛ]]'', ''[[ඩුම් ඩුම් ඩුම්]]'', ''[[ස්නේගිතියේ]]'', ''[[කාක කාක]]'', ''[[පේරාලගන්]]'', ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'', ''[[ජූන් ආර්|June R]]'', ''[[පචෛකිලි මුතුචරම්]]'', ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' සහ ''[[36 වයදිනිලේ]]'' යන චිත්‍රපට ප්‍රධාන විය.

වසර ගණනාවක් පෙම් සබැඳියාවකින් අනතුරුව 2006 සැප්තැම්බර් 11 දින නළු [[සූරියා]] සමග විවාහ වීමෙන් පසුව ඇය ක්ෂේත්‍රයෙන් ඉවත් වූවා ය. මේ වනවිට ඇය ක්ෂේත්‍රයේ උච්චස්ථානයේ පසුවූවා ය.&lt;ref name=&quot;Top 10 Cinema&quot;/&gt; ඔහු සමග ඇය චිත්‍රපට හතක චරිත නිරූපණය කොට තිබිණි. ඇය [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ|ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] තුනක්, [[තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මාන]] තුනක්, [[දිනකරන්]] සම්මාන හතරක්, [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]], [[අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන]] ඇතුළු සම්මාන සහ නිර්දේශ ගණනාවක් හිමි කරගෙන ඇත. මීට අමතරව ඇය [[කලෛමාමණි]] සම්මානලාභිනියක ද වේ.&lt;ref name=hi&gt;[http://www.hindu.com/2006/02/15/stories/2006021513330100.htm Kalaimamani Awards for 123 persons announced] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061029105424/http://www.hindu.com/2006/02/15/stories/2006021513330100.htm |date=2006-10-29 }} ''The Hindu'', 15 February 2006.&lt;/ref&gt;

ඇය චිත්‍රපට ක්ෂේත්‍රය වෙත සිය ආගමනය සනිටුහන් කළේ [[36 වයදිනිලේ]] (2015) චිත්‍රපටය තුළිනි. මේ වෙනුවෙන් ඇය විචාරකයන් වෙතින් යහපත් ප්‍රතිචාර හිමි කරගත් අතර, ඇගේ රංගනය වෙනුවෙන් ඇය [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]] ද හිමි කරගත්තා ය‍.&lt;ref name=&quot;Filmibeat&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.filmibeat.com/tamil/news/2016/63-rd-filmfare-awards-tamil-and-the-nominees-are-229322.html |title=63rd Filmfare Awards (Tamil): And The Nominees Are...|work=Filmibeat |date=8 June 2016}}&lt;/ref&gt; [[ෆිල්ම්ෆෙයාර්]] දකුණු සම්මාන උළෙලේ හොඳම නිළිය ප්‍රවර්ගයෙන් වැඩිම නිර්දේශ සංඛ්‍යාවක් හිමි කරගත් නිළිය ද ඇයයි.&lt;ref name=&quot;Sify.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Sangeetha Seshagiri (14 August 2014) [http://www.ibtimes.co.in/jyothikas-comeback-mozhi-actress-star-how-old-are-you-remake-606800 Jyothika's Comeback: 'Mozhi' Actress to Star in 'How Old Are You' Remake]. ibtimes.co.in&lt;/ref&gt; එසේම [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] සහ [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]] යන සම්මාන ද්විත්වයම හිමි කරගත් පළමු නිළිය ද ඇයයි.&lt;ref name=&quot;Filmibeat&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://in.bookmyshow.com/concerts/britannia-filmfare-awards/|title=63nd Britannia Filmfare Awards South 2016|work=Book My Show|date=7 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Times Of India&quot;&gt;{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/35261957.cms | work=The Times Of India | title=Vishnuvardhan, Sudharani win Filmfare awards – The Times of India}}&lt;/ref&gt;

==මුල්කාලීන සහ පෞද්ගලික දිවිය==
ජ්‍යෝතිකා උපත ලැබූයේ චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයකු වූ චන්දර් සදානා සහ සීමා සදානාට දාව ඉන්දියාවේ මුම්බායිහි ය. නිළියක වන නාග්මා ඇගේ අර්ධ-සොයුරියයි. ඇය සිය පාසල් අධ්‍යාපනය හදාළේ මුම්බායේ ලර්නර්’ස් ඇකඩමිය වෙතිනි. පසුව ඇය මුම්බායේ මිථිබායි විද්‍යාලයෙන් මනෝවිද්‍යාව හැදෑරුවා ය. මීට අමතරව ඇයට රෝෂිනී (උපන් නම රාධිකා) නම් සොයුරියක ද, [[ප්‍රියදර්ශන්]] වෙනුවෙන් සහකාර අධ්‍යක්ෂක ලෙස කටයුතු කරන සුරාජ් නම් සොහොයුරකු ද වේ.

2006 සැප්තැම්බර් 11 දින ජ්‍යෝතිකා නළු [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] සමග විවාහ වූවා ය.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-02/11-09-06-surya-jo.html |title= Highlights of Suriya-Jyothika wedding |date= 11 September 2006 |publisher= Behindwoods.com |accessdate=22 October 2009 }}&lt;/ref&gt; ඔවුන් දෙදෙනා එක්ව චිත්‍රපට හතක රංගනයෙහි යෙදී තිබිණි. මෙම චිත්‍රපට වූයේ ''[[පූවෙල්ලම් කේට්ටුප්පාර්]]'', ''[[උයිරිලේ කලන්තතු]]'', ''[[කාක කාක]]'', ''[[පේරාලගන්]]'', ''[[මායවි]]'', ''[[ජූන් ආර්|June R]]'' සහ ''[[සිල්ලුනු ඔරු කාදල්]]'' චිත්‍රපටයි. මෙම යුවළට මේ වනවිට දරුවන් දෙදෙනකු සිටින අතර, ඔවුන් දියා (උපත 2007 අගෝස්තු 10) නම් දියණියක&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/surya-jyothika-diya-20807.html |title= Bright light falls on Surya-Jyothika |author= Settu Shankar |date= 20 August 2007 |publisher=One India |accessdate=22 October 2009 }}&lt;/ref&gt; සහ දේව් (2010 ජූනි 7) නැමැති පුත්‍රයෙකි.&lt;ref&gt;[http://chennai365.com/news/surya-jyothika-sons-name-is-dev/ Surya-Jyothika Son’s name is Dev]. chennai365.com (21 July 2010)&lt;/ref&gt;

==වෘත්තිය==

=== 1998–2002 ===
ඇය රංගන ක්ෂේත්‍රයට පිවිසියේ [[ප්‍රියදර්ශන්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ [[හින්දි]] චිත්‍රපටයක් වූ ''[[ඩෝලි සාජා කේ රඛ්නා]]'' තුළිනි. මෙය ආර්ථික අතින් එතරම් සාර්ථකත්වයට පත්නොවිණි. ''India Today'' පුවත්පත සමග 2000දී පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී, ප්‍රියදර්ශන් පැවසූයේ ‍එම චිත්‍රපටය අවහිර වීමෙන් පසුව තමන් &quot;පීඩනයට ලක්වූ බවයි&quot;. ඇයව [[හොඳම කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]] වෙත නිර්දේශ වුව ද, එම සම්මානය හිමි වූයේ ''[[දිල් සේ..]]'' චිත්‍රපටයේ [[ප්‍රීති සින්ටා]] හටයි.&lt;ref&gt;{{cite news |title= Priyadarshan: &quot;People expect a lot from a commercial director&quot; |url= http://www.india-today.com/itoday/20001113/cinema.shtml |newspaper= India Today |date= 13 November 2000 |quote= I was so sure Doli Saja Ke Rakhna would do well, but when it didn't I lapsed into depression. |access-date= 25 November 2017 |archive-date= 3 September 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100903212556/http://india-today.com/itoday/20001113/cinema.shtml |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

ඇගේ පළමු චරිතය වූ ''[[වාලි (චිත්‍රපටය)|වාලි]]'' (1999) චිත්‍රපටයේ චරිතය වෙනුවෙන් ඇය [[හොඳම ‍කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දකුණ]],&lt;ref name=&quot;filmfare.com&quot;/&gt; සහ [[දිනකරණ්]] හොඳම කෝඩුකාර නිළිය, සිනෙමා එක්ක්ප්‍රස් හොඳම දෙමළ නවක නිළිය සඳහා වන සම්මානය ද හිමිකරගත්තා ය.&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/28-1.htm |title=Dinakaran Cinema Awards - 1999|publisher=[[දිනකරණ්|Dinakaran]]|accessdate=2014-02-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080625100834/http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/28-1.htm |archivedate=2008-06-25 }}&lt;/ref&gt; එසේම ඇය &quot;අමුදා සුරාභි&quot; හොඳම නවක නිළිය සම්මානය ද හිමි කරගත්තා ය.&lt;ref name=&quot;Archived copy&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/59803B62E9A7D76765256940004BD6D3 |title=Archived copy |accessdate=20 August 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120815124949/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/59803B62E9A7D76765256940004BD6D3 |archivedate=15 August 2012 |df= }}&lt;/ref&gt; පසුව එම වර්ෂයේම, ඇය ''[[පූවෙල්ලම් කේට්ටුප්පාර්]]'' චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කළා ය. මෙහි ඇය විසින් නිරූපණය කළේ එහි ප්‍රධාන නළුවාට පෙම්කරන තැනැත්තියකගේ චරිතයයි. මෙහි ප්‍රධාන නළුවා වූයේ ඇගේ සැමියා වූ [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]]යි. ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' චිත්‍රපටය ලද සාර්ථකත්වය ඇගේ දිවියේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් විය.&lt;ref name=red1&gt;[http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/18tt.htm Slap in the face for Kamal]. Rediff.com (18 August 2000). Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2001/01/19/stories/09190224.htm |title=Hits and misses of the year that was |publisher=The Hindu |date=19 January 2001 |accessdate=25 August 2012}}&lt;/ref&gt; 2000 සහ 2002 අතර කාලයේ සාර්ථක චිත්‍රපට මාලාවකටම ඇය දායකත්වය සැපයුවා ය. මේ අතර ''[[මුගවරී]]'', ''[[ඩුම් ඩුම් ඩුම්]]'' සහ ''[[ස්නේගිතියේ]]'' චිත්‍රපට ප්‍රධාන වේ. මෙහි වීරයාගේ චරිතය සේම ඇගේ චරිතය ද අතිශයින් වැදගත් විය.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/10/23/stories/2002102300330200.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Fighting her way to success | date=23 October 2002}}&lt;/ref&gt; මෙම කාලයේම ඇය [[කමල් හාසන්]] සමග විනෝදාත්මක චිත්‍රපටයක් වූ ''[[තෙනාලි]]'' චිත්‍රපටයට දායක වූවා ය.&lt;ref name=red1/&gt; ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' චිත්‍රපටයේ රංගනය වෙනුවෙන් ඇය [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය (දෙමළ)|ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම දෙමළ නිළිය සම්මානය]] සහ [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් හොඳම නිළිය සඳහා සම්මානය - දෙමළ]] යන සම්මාන හිමි කරගත්තා ය.&lt;ref name=&quot;The Times Of India&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2001/03/24/stories/0424401t.htm |title=Trophy time for tinseldom |publisher=The Hindu |date=24 March 2001 |accessdate=25 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/lf/2004/07/02/stories/2004070210070201.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Here's something 'new' | date=2 July 2004 | access-date=25 November 2017 | archive-date=10 November 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121110121341/http://www.hindu.com/lf/2004/07/02/stories/2004070210070201.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''[[රිදම් (2000 චිත්‍රපටය)|Rhythm]]'' චිත්‍රපටයේ ඇගේ චරිතය කුඩා එකක් වුව ද, එය පුළුල් පැසසුමට ලක් විය.&lt;ref&gt;[http://cinematoday2.itgo.com/we_rise_fast_fall_fast_jyothika.htm &quot;We Rise fast, fall fast&quot;: Jyothika]. Cinematoday2.itgo.com. Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt; ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' චිත්‍රපටයේ සාර්ථකත්වයෙන් පසු, ඇය ''[[ෆ්‍රෙන්ඩ්ස් (2001 චිත්‍රපටය)|Friends]]'' චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය සඳහා තෝරාගැනුණේ [[විජේ (නළුවා)|විජේ]] සමග ය. නමුත් පසුව ඒ සඳහා දේවයාණි තෝරාගැනිණි.&lt;ref&gt;[http://cinematoday2.itgo.com/friends.htm Friends]. Cinematoday2.itgo.com. Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt; ඇය පළමුවරට [[මණි රත්නම්]] සමග කටයුතු කළේ ඔහුගේ නිෂ්පාදන සමාගම වූ [[මැඩ්‍රාස් ටෝකීස්]]හි ප්‍රේමනීය ප්‍රහසන චිත්‍රපටයක් වූ ''[[ඩුම් ඩුම් ඩුම්]]'' චිත්‍රපටයේ රාංගනයේ යෙදෙමිනි. මෙහි ඇය සහ [[ආර්. මාධවන්|මාධවන්]] විසින් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කළ අතර, මෙම චිත්‍රපටය විචාරක පැසසුමට ලක් විය. මෙය තමිල් නාඩුවේ පමණක් නොව, එහි හඬකැවූ ප්‍රභේදය සමගින් ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශයේ ද සාර්ථකත්වයට පත් විය.&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/09/18/stories/2002091800310200.htm Runaway success?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030701114213/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/09/18/stories/2002091800310200.htm |date=2003-07-01 }}. The Hindu (18 September 2002). Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;idlebrain.com&quot;&gt;[http://www.idlebrain.com/movie/archive/mrg-dumdumdum.html Telugu Cinema – Review – Dum Dum Dum – Madhavan, Jyotika – Mani Ratnam – Perumal – Karthik Raja – veturi]. Idlebrain.com (21 September 2001). Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt; මීට අමතරව ඇය [[කන්නඩ චිත්‍රපට කර්මාන්තය|කන්නඩ චිත්‍රපට කර්මාන්තය]]ට දායක වූයේ [[උපේන්ද්‍රා (නළුවා)|උපේන්ද්‍රා]] සමග රංගනයේ යෙදුණු ''[[නගරාහවු]]'' චිත්‍රපටය තුළිනි.&lt;ref name=&quot;entertainment.oneindia.in&quot;&gt;[http://entertainment.oneindia.in/kannada/movies/nagarahavu/cast-crew.html Nagarahavu Cast &amp; Crew, Nagarahavu Star Cast, Actor, Actress, Director] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012032103/https://www.filmibeat.com/kannada/movies/nagarahavu-2002/cast-crew.html |date=2020-10-12 }}. entertainment.oneindia.in. Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt; මෙහි ඇය [[ද්විත්ව චරිත]] නිරූපණයක් සිදුකළා ය.&lt;ref name=&quot;Welcome to&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/tamil/Jyothika/interview.php?id=6005969&amp;cid=2408 |title=Welcome to |publisher=Sify.com |date=20 January 2007 |accessdate=13 February 2012}} {{dead link|date=December 2012}}&lt;/ref&gt; පසුව ඇය [[ප්‍රියදර්ශන්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ [[දෙමළ සිනමාව|දෙමළ]] [[සංත්‍රාස චිත්‍රපට]]යක් වූ ''[[ස්නේගිතියේ]]'' සඳහා දායක විය. මෙය සියලුම දකුණු ඉන්දීය භාෂාවලින් නිර්මාණය කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/11ss.htm The dancing brush]. Rediff.com (11 August 2000). Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/entertai/2000/mar/31women.htm Ladies Only]. Rediff.com (31 March 2000). Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt;

===2003–2006===
2003දී ඇය [[වික්‍රම් (නළුවා)|වික්‍රම්]] සමග ''[[ධූල්]]'' චිත්‍රපටයේත්, [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] සමග ''[[කාක කාක]]'' චිත්‍රපටයේත් සහ [[විජේ (නළුවා)|විජේ]] සමග ''[[තිරුමලෛ]]'' චිත්‍රපටයේත් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය සිදුකළා ය. මේ සියල්ල බොක්ස් ඔෆීස් අතින් සාර්ථක විය. මින් ''කාක කාක'' චිත්‍රපටය ඇගේ රංගන දිවියේ දැවැන්ත සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. ''[[ධූල්]]'' සහ ''[[කාක කාක]]'' චිත්‍රපටවල රංගනය හේතුවෙන් ඇය [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ|දකුණු ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] සඳහා නිර්දේශ වූවා ය. [[අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන]] උළෙලේ දී හොඳම නිළිය සඳහා විශේෂ ජූරියේ සම්මානය ඇයට හිමි විය.&lt;ref name=&quot;bollywoodsargam.com&quot;&gt;http://www.bollywoodsargam.com/bollywood_news.php?newsstory=31139767--0-latest-Suryah__Jothika_say_no_to_ITFA_awards_bollywood_news.html&lt;nowiki/&gt; {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019133746/http://www.bollywoodsargam.com/bollywood_news.php?newsstory=31139767--0-latest-Suryah__Jothika_say_no_to_ITFA_awards_bollywood_news.html |date=2019-10-19 }}&lt;/ref&gt; ''ධූල්'', ''කාක කාක'' සහ ''තිරුමලෛ'' චිත්‍රපට වසරේ ඉහළම චිත්‍රපට 10 අතරට පැමිණීමට සමත් විය. [[ද හින්දු]] පුවත්පත රචනා කළේ ඇය &quot;සැබැවින්ම කොලිවුඩයේ අවිවාදිත රැජින&quot; බවයි.&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/mp/2003/12/29/stories/2003122900170100.htm Reel of fortune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040506225110/http://www.hindu.com/mp/2003/12/29/stories/2003122900170100.htm |date=2004-05-06 }}. The Hindu (29 December 2003). Retrieved on 28 December 2013.&lt;/ref&gt; රංගනය කෙරෙහි ඇගේ කැපවීම හේතුවෙන් නළු [[වික්‍රම් (නළුවා)|වික්‍රම්]] විසින් ඇයව හැඳින්වූයේ කමල් හාසන් ආර්යාව ලෙසයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.reocities.com/ram7479/tamil1.html |title=tamil movie site |publisher=Reocities.com |date= |accessdate=2012-08-06}}&lt;/ref&gt; 2004දී, ඇය සූරියා සමගින් විචාරක පැසසුමට පත් ''[[පේරාලගන්]]'' චිතපටයේ ද්විත්ව චරිත නිරූපණය කළා ය. මෙහි දී ඇය [[දිනකරණ්]] හොඳම නිළිය සම්මානය, තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත හොඳම නිළිය සම්මානය, ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම නිළිය නිර්දේශ වීම ඇතුළු සම්මාන කිහිපයක් හිමි කරගත්තා ය. 2005දී, ඇය ''[[මන්මදන් (චිත්‍රපටය)|මන්මදන්]]'' චිත්‍රපටයේ රංගනයේ යෙදුණේ [[සිලම්බරසන් රාජේන්දර්|සිලම්බරසන්]] සමගිනි.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110113153546/http://movies.bizhat.com/actress/jyothika.php Jyothika]. BizHat.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13682609&amp;cid=2408 |title=Welcome to |publisher=Sify.com |date=20 January 2007 |accessdate=18 October 2011}}&lt;/ref&gt; තෙලිඟු චිත්‍රපටයක් වූ ''[[තාගෝර් (චිත්‍රපටය)|තාගෝර්]]'' චිත්‍රපටයේ ඇය ප්‍රධාන චරිත නිරූපණයෙන් දායක වූයේ [[චිරන්ජීවි]] ද සමගයි. ආර්ථික වශයෙන් සාර්ථකත්වයට පත් මෙය [[අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමි සම්මාන]] උළෙලේ දී තිරගත විය.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{IMDb title|id=0361037|title=Tagore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tagore&quot;&gt;{{cite web |url=http://ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Tagore |title=Tagore |publisher=IBOS |accessdate=12 December 2010}}&lt;/ref&gt;

ඇගේ වඩාත් සාර්ථකම චිත්‍රපටය වූයේ [[රජිනිකාන්ත]] රැඟූ ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' නම් 2005 චිත්‍රපටයයි. මෙහි ඇය චන්ද්‍රමුඛී නම් චරිතය නිරූපණය කළා ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ia.rediff.com/movies/2005/apr/14chandra.htm |title=Chandramukhi is a certain hit! |publisher=Ia.rediff.com |date=14 April 2005 |accessdate=4 August 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140925125056/http://ia.rediff.com/movies/2005/apr/14chandra.htm |archivedate=25 September 2014 |df=dmy }}&lt;/ref&gt; ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]''හි රංගන ප්‍රතිභාව වෙනුවෙන් ඇය සම්මාන ගණනාවක් හිමි කරගත් අතර [[තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මාන]]යක් සහ [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] නිර්දේශයක් ද මීට ඇතුළත් ය.&lt;ref name=&quot;hi&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/new/07092007-1.shtml|title=Tamilnadu govt awards Rajini and Kamal|publisher=cinesouth.com|accessdate=20 October 2009}}&lt;/ref&gt; [[භද්‍රන්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ ''[[උදයොන්]]'' චිත්‍රපටයේ [[මෝහන්ලාල්]] සමග රංගනයේ යෙදීමට ඇයට අවස්ථාවක් හිමිවූ නමුත්, දෙමළ චිත්‍රපටවල කාර්ය බහුලත්වය හේතුවෙන් ඇයට එයට දායක විය නොහැකි විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/jo-is-the-new-chandramukhi-news-tamil-kkfvEijbgfg.html?scategory=tamil |title=Jo is the new `Chandramukhi` |publisher=Sify.com |date=18 November 2004 |accessdate=14 October 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140925135947/http://www.sify.com/movies/jo-is-the-new-chandramukhi-news-tamil-kkfvEijbgfg.html?scategory=tamil |archivedate=25 September 2014 |df=dmy }}&lt;/ref&gt; 2006 වර්ෂයේ ඇගේ පළමු චිත්‍රපටය වූයේ [[සිලම්බරසන් රාජේන්දර්|සිලම්බරසන්]] ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කළ ''[[සරවණා]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙය ''[[මන්මදන් (චිත්‍රපටය)|මන්මදන්]]'' චිත්‍රපටයෙන් පසුව තිරගත වූවකි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/8064.html|title=Saravana Movie Review|publisher=indiaglitz.com |date=14 January 2004 |accessdate=20 December 2011}}&lt;/ref&gt; ''[[ජූන් ආර්|June R]]'' චිත්‍රපටයේ ඇගේ චරිතය චිත්‍රපටය මුදාහැරීමටත් පෙර ඇගයුමට ලක් විය.&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/mp/2005/07/28/stories/2005072800880100.htm Metro Plus Chennai / Cinema : Hits all the way]. The Hindu (28 July 2005). Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt; ජ්‍යෝතිකාගේ අංගනය මනාව ඔපමට්ටම් වී ඇති අතර, හෘදයාංගම ලෙසින් ඉදිරිපත් කරන්නී ය.{{According to whom|date=ජනවාරි 2017}} ඇය ඇගේ හැඟීම් අලංකෘත ලෙසින් ඉදිරිපත් කරන්නී ය.&lt;ref&gt;[http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7659.html June R Tamil Movie Review – cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051123162033/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7659.html |date=2005-11-23 }}. IndiaGlitz (14 February 2006). Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nowrunning.com/movie/2353/tamil/june-r/531/review.htm June R Review – Tamil Movie Review by P.V.Sathish Kumar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121230112105/http://www.nowrunning.com/movie/2353/tamil/june-r/531/review.htm |date=2012-12-30 }}. Nowrunning.com (5 July 2005). Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt; 2006දී නිකුත් වූ ඇගේ චිත්‍රපට අතර [[ගෞතම් මෙනන්]] විසින් රචනය සහ අධ්‍යක්ෂණය කළ [[අපරාධ චිත්‍රපට|අපරාධ]]-[[සංත්‍රාස චිත්‍රපට]]යක් වූ ''[[වේට්ටෛයාඩු විලෛයාඩු]]'' සහ [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] සමග රංගනයේ යෙදුණු ''[[සිල්ලුනු ඔරු කාදල්]]'' චිත්‍රපට ප්‍රධාන වේ.&lt;ref name=&quot;branganreview&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.desipundit.com/baradwajrangan/2006/08/27/review-vettaiyaadu-vilaiyaadu/|title=Review - Mumbai Xpress|last=Rangan|first=Baradwaj|date=|website=|publisher=desipundit.com|accessdate=9 January 2008}}&lt;/ref&gt; මෙම චිත්‍රපටවල නිරූපණය කළ චරිත හේතුවෙන් ඇය [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] උළෙලේ දී හොඳම නිළිය ප්‍රවර්ගයෙන් නිර්දේශ ලබා ගැනීමට සමත් වූවා ය.&lt;ref name=&quot;branganreview&quot;/&gt; මින් පළමුව සඳහන් චිත්‍රපටය [[හින්දි සිනමාව|හින්දි]]යෙන් හඬකවා ''[[ද ස්මාර්ට් හන්ට්|The Smart Hunt]]'' යනුවෙන් ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-19/news-interviews/31209837_1_rumours-kamal-haasan-khans | work=The Times Of India | title=No remake for Vettaiyadu Villaiyadu | date=19 March 2012 | access-date=2017-11-25 | archive-date=2013-12-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131217233128/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-19/news-interviews/31209837_1_rumours-kamal-haasan-khans | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===2007–2008===
2007 වර්ෂයේ ඇගේ අවසන් චිත්‍රපට වූයේ [[ගෞතම් මෙනන්]]ගේම ''[[පචෛකිලි මුතුචරම්]]'' සහ විචාරක පැසසුමට පත් ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙම චිත්‍රපට දෙකෙන් පළමුවැන්නෙහි ඇය ඍණාත්මක චරිතයක් (ඇගේ රංගන දිවියේ ප්‍රථම වරට) නිරූපණය කළ අතර, දෙවන චිත්‍රපටයෙහි ගොළු බිහිරි යුවතියක ලෙස ඇය නිරූපණය කළ චරිතය පුළුල් ඇගයුමට ලක් විය. ''මොලි'' චිත්‍රපටය ඇයට විචාරක පැසසුම් හිමි කරදුන්නේ ය. මෙම රංගනය හේතුවෙන් ඇයට [[හොඳම නිළිය සඳහා ජාතික චිත්‍රපට සම්මානය]] සමීපයටම යාමට හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Top 10 Cinema&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.top10cinema.com/news/948/jyothika-missed-national-awards |title=Jyothika Missed National Awards &amp;#124; News&amp;nbsp;– General |publisher=Top 10 Cinema |date=9 September 2009 |accessdate=3 December 2011}}&lt;/ref&gt; කෙසේනමුත් ඇයට අවසානයේ එම සම්මානය හිමිනොවිණි.&lt;ref name=&quot;Sify.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/jo-misses-national-award-by-a-whisker-news-tamil-kkfr56ehcbh.html |title=Jo misses National Award by a whisker! |publisher=Sify.com |date=8 September 2009 |accessdate=3 December 2011}}&lt;/ref&gt; ''[[පචෛකිලි මුතුචරම්]]'' තුළ ඇය තීරණාත්මක රංගනයක යෙදෙයි.&lt;ref&gt;[http://www.behindwoods.com/features/Topten/top-10-movies/tamil-cinema-topten-movie-pachaikili-muthucharam.html Box office – 3 (Feb 23rd to March 2nd)]. Behindwoods.com (26 November 2006). Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vushiob&quot;&gt;{{cite web|year=2006|title=`I don’t write scripts for heroes`|publisher=[[සයිෆි|Sify]]|accessdate=28 April 2011|url=http://www.sify.com/movies/tamil/interview.php?id=14149001&amp;cid=2408}}&lt;/ref&gt; ඇගේ මලයාලම් චිත්‍රපට වූ ''[[රාකිලිපට්ටු]]'' සහ ''[[සීත කල්‍යාණම් (2009 චිත්‍රපටය)|සීත කල්‍යාණම්]]'' චිත්‍රපට පිළිවෙලින් 2007 සහ 2009 වර්ෂවල දී තිරගත විය.&lt;ref&gt;[http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/28481.html Howzzat? Priyan film releases and goes unnoticed! – Malayalam Movie News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613165307/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/28481.html |date=2011-06-13 }}. IndiaGlitz (15 January 2007). Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nowrunning.com/movie/3756/bollywood.hindi/friendship/preview.htm Friendship Bollywood Movie Preview, Synopsis – Bollywood movie Friendship Preview, Synopsis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009002118/http://www.nowrunning.com/movie/3756/bollywood.hindi/friendship/preview.htm |date=2012-10-09 }}. Nowrunning.com. Retrieved on 12 December 2012.&lt;/ref&gt; පසුව ජ්‍යෝතිකා රූපවාහිනී වෙළඳ දැන්වීම් ඔස්සේ සිය යළි පැමිණීම සනිටුහන් කළා ය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sivajitv.com/hot-n-spice/surya-is-the-brand-ambassador-for-sarravana-stores.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120213153922/http://www.sivajitv.com/hot-n-spice/surya-is-the-brand-ambassador-for-sarravana-stores.htm |archivedate=13 February 2012 |title=சரவணா ஸ்டோர்ஸ் சட்டையைத்தான் இனி சூர்யாவும் போடுவாரா? |publisher=sivajitv.com |accessdate=15 June 2010}}&lt;/ref&gt; 2008දී, ඇය කෙටි චිත්‍රපටයක් වූ ''[[හීරෝවා? සීරෝවා?]]'' චිත්‍රපටයේ රංගනයේ යෙදුණා ය.&lt;ref name=&quot;IndiaGlitz&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/gallery/Events/15290.html | title=Events&amp;nbsp;– Herova? Zerova? Educational Awareness Campaign | publisher=IndiaGlitz | date=16 May 2008 | accessdate=26 February 2011}}&lt;/ref&gt; මෙම චිත්‍රපටය රචනය සහ නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ ඇගේ මාමණ්ඩිය වූ [[සිවකුමාර්]] විසිනි. [[විජේ (නළුවා)|විජේ]], [[ආර්. මාධවන්]] සහ [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණයෙන් දායක වූහ.

===2015–වර්තමානය (යළි පැමිණීම)===
ජ්‍යෝතිකා දෙමළ සිනමාව වෙත සිය පුනරාගමනය සනිටුහන් කළේ [[36 වයදිනිලේ]] චිත්‍රපටය තුළිනි. මෙය ජනප්‍රිය [[හව් ඕල්ඩ් ආ යූ? (චිත්‍රපටය)|''How Old Are You?'']] මලයාලම් චිත්‍රපටයේ ප්‍රතිනිර්මාණයකි. මෙහි ඇය නිරූපණය කළ සිය දෙපයින් නැගී සිටීමට උත්සාහ දරන මැදිවියේ ගෘහණියගේ චරිතය හේතුවෙන් ජ්‍යෝතිකා විචාරක පැසසුමට ලක් විය. 63වන බ්‍රිටැනියා දකුණු ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන උළෙලේ [[හොඳම නළුවා සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය - දකුණ|හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]] ඇය හිමි කරගත්තා ය. මෙම සම්මානයත් සමග [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] සහ හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය යන සම්මාන ද්විත්වයම හිමි කරගත් ප්‍රථම නිළිය වීමට ඇය සමත්වූවා ය.&lt;ref&gt;[http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)]&lt;/ref&gt; හොඳම නිළිය සහ හොඳම චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් සූරියා සමගින් ඇය බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් ස්වර්ණ පදක්කම් හිමි කරගත්තා ය. මෙම චිත්‍රපටය බොක්ස් ඔෆීස් අතින් මධ්‍යස්ථ සාර්ථකත්වයක් හිමි කරගත්තේ ය. ''[[36 වයදිනිලේ]]'' චිත්‍රපටයේ ශ්‍රව්‍ය නිකුතුවේ සහ චිත්‍රපටයේ සාර්ථක මුදාහැරීමත් සමග ජ්‍යෝතිකා සිය සැමියා වූ [[සූරියා]] සහ ඇගේ ඇතැම් මිතුරන්ව අගය කළේ ඔවුන් තමන්ගේ යළි පැමිණීමට පෙළඹවූ බව පවසමිනි.{{When|date=ජනවාරි 2017}} දෙමළ රූපවාහිනී වැඩසටහනක් වූ [[කොෆී විත් ඩීඩී|Koffee with DD]]හි දී ජ්‍යෝතිකා සඳහන් කළේ අපට අනාගතයේ ඇය කලාකාරිණියක මිස වීරවරියක ලෙස දැකගත නොහැකි බවයි.{{Citation needed|date=ජනවාරි 2017}}

[[36 වයදිනිලේ]] චිත්‍රපටයේ සාර්ථකත්වයෙන් පසු, 2016 පෙබරවාරියේ දී අධ්‍යක්ෂක බ්‍රම්මා විසින් තමන් විසින් රච‍නයෙහි යෙදුණු &quot;ස්ත්‍රී-කේන්ද්‍රීය&quot; චිත්‍රපටයක් සඳහා ඇයව තෝරාගන්නා ලදී. ඇගේ සැමියා වූ [[සූරියා]] මෙයට මූල්‍යමය අනුග්‍රහය දැක්වීමට ඉදිරිපත් විය.&lt;ref name=&quot;sify.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/jyothika-s-movie-with-bramma-begins-today-news-tamil-qhokP6jejiffh.html|title=Jyothika’s movie with Bramma begins today|work=sify.com}}&lt;/ref&gt; අනතුරුව චිත්‍රපටයේ සිය චරිතය සඳහා සූදානම් වීමට ජ්‍යෝතිකා දින විස්සක් පුරා වැඩමුළු මාලාවකට සහභාගී වූවා ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/jyothika-attends-workshop-for-bramma-s-next-film-news-tamil-qhjkiMdbaafah.html|title=Jyothika attends workshop for Bramma's next film!|work=sify.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sify.com&quot;/&gt; [[මගලිර් මාට්ටුම්]] නැමැති මෙම චිත්‍රපටය රචනය සහ අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද්දේ බ්‍රම්මා විසිනි. මෙය ''[[කූට්ට්‍රම් කඩිතල්]]'' (2015) චිත්‍රපටයෙන් පසු සිය දෙවන නිර්මාණය විය. මෙහි ප්‍රමුඛ චරිත නිරූපණය කරන්නේ [[සාරණ්‍යා පොන්වන්නන්|සාරණ්‍යා]], [[ඌර්වෂි (නිළිය)|ඌර්වෂි]], [[භානුප්‍රියා]], [[නසාර්]] සහ [[ලිවිංස්ටන් (නළුවා)|ලිවිංස්ටන්]] විසිනි. [[සූරියා]] විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද මෙහි නිෂ්පාදන කටයුතු 2016 ජූලි මස ආරම්භ විය. මීට අමතරව ඇය 2016 සැප්තැම්බරයේ දී [[ශ්‍රී තේනන්දල් ෆිල්ම්ස්]] ආයතනයේ තවත් චිත්‍රපටයක් සඳහා අත්සන් තැබුවා ය. [[අට්ලී (අධ්‍යක්ෂක)|අට්ලී]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන මෙහි ප්‍රධාන චරිතය [[විජේ සේතුපති|විජේ]] විසින් නිරූපණය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;http://www.ibtimes.co.in/vijay-61-sri-thenandal-films-confirms-producing-ilayathalapathy-atlees-film-700191&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://indiatoday.intoday.in/story/vijay-61-ilayathalapathy-vijay-jyothika-kajal-samantha/1/871842.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/sri-thenandal-films-officially-announce-the-cast-and-crew-details-about-vijay-61.html&lt;/ref&gt; රූගත කිරීම් ඇරඹී දින කිහිපයකට පසුව ජ්‍යෝතිකා ව්‍යාපෘතියෙන් ඉවත් වූ අතර, [[නිත්‍යා මෙනන්]] ඇගේ චරිතය නිරූපණය කළා ය. මෙම විස්ථාපනය පිළිබඳ මෙතෙක් කිසිදු නිල නිවේදනයක් නිකුත් කොට නැත.&lt;ref&gt;http://www.sify.com/movies/nithya-menen-replaces-jyothika-in-thalapathy-61-news-tamil-rcgsptdacgcaj.html&lt;/ref&gt; පෙබරවාරි මස අග දී සූරියා විසින් ජ්‍යෝතිකාගේ නව චිත්‍රපටය ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂකගේ චිත්‍රපටයක් බව සනාථ කළේ එහි මුහුරත් පෝස්ටර මුදාහැරීමෙනි. මෙම චිත්‍රපටය නාචියාර් ලෙස නම්කොට ඇති අතර, ජ්‍යෝතිකා විසින් එහි අවතාරයකගේ චරිතය නිරූපණය කරයි. ''[[නාචියාර්]]'' චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන නළුවා ලෙස [[ජී. වී. ප්‍රකාශ්]] තෝරාගෙන ඇත. ඔහුගේ මංගල දැක්ම පෝස්ටර මෑතක දී මුදාහැර ඇත. චිත්‍රපටයේ සංගීත නිර්මාණය ඉලයරාජා විසින් සිදු කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;FL&quot;&gt;{{cite news|title=First look of Jyothika-Bala film|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/first-look-of-jyothika-bala-film/articleshow/57390391.cms|accessdate=1 March 2017|work=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]|date=28 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pics&quot;&gt;{{cite news|title=Naachiyar first look: Suriya unveils Jyothika’s never-seen-before avatar, see pics|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/naachiyar-first-look-suriya-unveils-jyothika-never-seen-before-avatar-see-pics-4547968/|accessdate=1 March 2017|work=[[ඉන්ඩියන් එක්ස්ප්‍රස්|Indian Express]]|date=28 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;naach&quot;&gt;{{cite news|title=Jyothika, G.V. Prakash to star in Bala's next|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/jyothika-gv-prakash-to-star-in-balas-next/article17382016.ece|accessdate=1 March 2017|work=[[ද හින්දු|The Hindu]]|date=28 February 2017}}&lt;/ref&gt;

===තෙලිඟු වෘත්තිය===

ජ්‍යෝතිකාගේ පළමු තෙලිඟු දායකත්වය වූයේ ''[[තාගෝර් (චිත්‍රපටය)|තාගෝර්]]'' චිත්‍රපටයේ ඇය නිරූපණය කළ ප්‍රධාන චරිතයයි. මෙහි ඇය [[චිරන්ජීවි]]ගේ බිරිඳ ලෙස චරිත නිරූපණය කළා ය. [[අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමි සම්මාන]] උළෙලේ දී ප්‍රදර්ශනය කෙරුණු මෙය ආර්ථික අතින් සාර්ථකත්වයට පත් විය. ඔහු සමග [[ඉන්ද්‍ර (2002 චිත්‍රපටය)|ඉන්ද්‍රා]] චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත දෙකෙන් ඕනෑම එකක් නිරූපණයට ඇයට ආරාධනා හිමිවුව ද, ඇය ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කළේ දෙමළ චිත්‍රපටවල සහ [[උපේන්ද්‍රා]] සමග ඇය රැඟූ ඇගේ ප්‍රථම [[කන්නඩ]] චිත්‍රපටයේ කටයුතුවල කාර්යබහුලත්වය හේතුවෙනි.&lt;ref name=&quot;entertainment.oneindia.in&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Welcome to&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Tagore&quot;/&gt; ඇය තෙලිඟු සිනමාවට පිවිසියේ චිරක්ජීවි සමග රංගනයෙන් වුව ද, ඇගේ පළමු තෙලිඟු චිත්‍රපටය වූයේ ''[[123 (චිත්‍රපටය)|වන් ටූ ත්‍රී]]'' නම් ත්‍රිභාෂා චිත්‍රප‍ටයයි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-123.html|title=Telugu Cinema - Review - 123 - One Two Three - Prabhu Deva, Jyothika, Nagendra Prasad, Raju Sundaram|website=www.idlebrain.com|access-date=2017-01-23}}&lt;/ref&gt; ඇයට ''[[ලක්ෂ්මි නරසිංහ]]'' චිත්‍රපටයේ [[නන්දමුරි බාලක්‍රිෂ්ණා]] සමග සහ ''[[මහාරාධි]]'' චිත්‍රපටයේත් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණයට ආරාධනා හිමිවුව ද ඇය එය ප්‍රතික්ෂේප කළේ දින සම්බන්ධ ගැටලු හේතුවෙනි. මින් දෙවනුව සඳහන් කළ චිත්‍රපටය ඇය රංගනයේ යෙදුණු 2003 සාර්ථක දෙමළ චිත්‍රපටයක් වූ ''[[කාක කාක]]'' චිත්‍රපටයේ තෙලිඟු ප්‍රතිනිර්මාණයයි. ආධුනික අධ්‍යක්ෂකවරයකු වූ [[රාඝවා ලෝරන්ස්]]ගේ ''[[මාස් (චිත්‍රපටය)|මාස්]]'' චිත්‍රපටයේ [[නාගාර්ජුනා අක්කිනේනි]] සමගින් ඇය රංගනයෙහි යෙදුණා ය. [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] උළෙලේ හොඳම නිළිය ප්‍රවර්ගයෙන් ඇය නිර්දේශ වූවා ය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nonstopcinema.com/nsc/boxoffice/display.php?id=195|title=nonstopcinema.com|website=www.nonstopcinema.com|access-date=2017-01-23}}&lt;/ref&gt; මෙම චිත්‍රපටය [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] බසින් හඬකවා ''වීරන්'' ලෙස විකාශය කෙරුණු අතර එය අතිශය සාර්ථක විය. මෙහි [[හින්දි භාෂාව|හින්දි]]යෙන් හඬකැවූ ප්‍රභේදය ''මේරි ජුන්ග් - වන් මෑන් ආමි'' නම් විය. මෙම චිත්‍රපටය බොක්ස් ඔෆීස් අතින් අතිශය සාර්ථකත්වයට පත් වූයේ ආදායම් වාර්තා තබමිනි.

නිෂ්පාදක [[එම්. එස්. රාජු]] විසින් සිය ''[[වර්ෂම් (2004 චිත්‍රපටය)|වර්ෂම්]]'' චිත්‍රපටයේ [[ප්‍රභාස්]] සමග ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කිරීමට ඇයට ආරාධනා කළ නමුත්, ඇය එම ආරාධනය ප්‍රතික්ෂේප කළා ය. එයට හේතුව ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' චිත්‍රපටයේ සුපිරි නළු [[රජ්නිකාන්ත්]] සමග රංගනයේ යෙදීමට එහි දින බාධාවක් වීමයි.{{Citation needed|date=ජනවාරි 2017}} ''චන්ද්‍රමුඛී''හි සාර්ථකත්වයත් සමගින් ඇය සුපිරි නිළියක ලෙස විරුදාවලි ලැබුවා ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/jo-is-the-new-chandramukhi-news-tamil-kkfvEijbgfg.html?scategory=tamil|title=Jo is the new `Chandramukhi`|publisher=Sify|date=18 November 2004|accessdate=14 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140925135947/http://www.sify.com/movies/jo-is-the-new-chandramukhi-news-tamil-kkfvEijbgfg.html?scategory=tamil|archivedate=25 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindujobs.com/thehindu/fr/2005/05/27/stories/2005052702320100.htm|title='I was lucky to get it'|author=Kumar, S. R. Ashok|work=The Hindu|date=27 May 2005|accessdate=29 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140929083058/http://www.thehindujobs.com/thehindu/fr/2005/05/27/stories/2005052702320100.htm|archivedate=29 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bangalore.ghoomo.com/display_news.php?special_categories_id=71|title=Chandramukhi' tops Telugu charts|publisher=[[ඉන්දු-ආසියානු පුවත් සේවාව|IANS]]|date=22 April 2005|accessdate=27 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140927100058/http://bangalore.ghoomo.com/display_news.php?special_categories_id=71|archivedate=27 September 2014}}&lt;/ref&gt; ඇගේ අවසන් තෙලිඟු චිත්‍රපටය වූයේ [[රවි තේජා]] සමග රංගනයේ යෙදුණු ''[[ෂොක් (2006 චිත්‍රපටය)|Shock]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙය නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ [[රාම් ගෝපාල් වර්මා]] විසිනි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/shock-audio-launch-telugu-event-8845.html|title='Shock' Audio Launch|website=IndiaGlitz|access-date=2017-01-23}}&lt;/ref&gt; මේ හේතුවෙන් ඇය නැවත වරක් [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] උළෙලේ හොඳම නිළිය ලෙස නිර්දේශ හිමි කරගැනීමට සමත් වූවා ය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/telugu/movies/shock/cast-crew.html|title=Shock Cast &amp; Crew, Shock Telugu Movie Cast, Actor, Actress, Director - Filmibeat|website=FilmiBeat|access-date=2017-01-23}}&lt;/ref&gt; [[ස්ටාලින්]] තෙලිඟු චිත්‍රපටයේ [[චිරන්ජීවි]] සමග රංගනයේ යෙදීමට ඇයට නැවත වරක් ඇයට අවස්ථාවක් හිමිවූ නමුත්, එය පසුව අහිමි විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/trisha-is-chirus-choice-news-telugu-kkfvzjegjahsi.html|title=Trisha is Chiru’s choice!|newspaper=Sify|language=en|access-date=2017-01-23}}&lt;/ref&gt; ''[[ශ්‍රී රාමදාසු]]'' චිත්‍රපටයේ නාගාර්ජුනා සමගත් ''[[ලක්ෂ්මි (2006 චිත්‍රපටය)|ලක්ෂ්මි]]'' චිත්‍රපටයේ වෙන්කටේෂ් සමගත් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණයට ඇයට ආරාධනා හිමිවූ නමුත්, ඇය ඒ සියල්ල ප්‍රතික්ෂේප කළේ කාර්යබහුල වීම හේතුවෙනි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://telugumovies.livejournal.com/33980.html|title=(no title)|access-date=2017-01-23}}&lt;/ref&gt;

දෙමළ චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක [[ශ්‍රී රාඝවා]]ගේ (හෙවත් [[සෙල්වරාඝවන්]]) කුළුඳුල් [[තෙලිඟු චිත්‍රපට කර්මාන්තය|තෙලිඟු අධ්‍යක්ෂණය]] වූ ''[[ආදාවරි මටකලු අර්ධලු වෙරුලේ]]'' චිත්‍රපටයේ වෙන්කටේෂ් සමග රැඟුමට ජ්‍යෝතිකා තෝරාගැනිණි. ජ්‍යෝතිකා මෙයට අත්සන් තැබූව ද, පසුව ඉන් ඉවත් වූයේ සිය විවාහයේ තටයුතු හේතුවෙනි. පසුව මෙම චරිතය [[ත්‍රිෂා ක්‍රිෂ්ණන්]] විසින් නිරූපණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.english.tupaki.com/movienews/article/Jyothika-missed-acting-opposite-Venkatesh/46967|title=Jyothica missed acting opposite Venkatesh|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

ඇගේ ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' චිත්‍රපටය තෙලිඟු බසින් ''මාතරානෛ මෞනමිඩි'' යන නාමයෙන් මුදාහැරුණු අතර, ඇගේ රංගනය වෙනුවෙන් විචාරක පැසසුමට ඇය ලක්වූවා ය. මෙය ආර්ථික අතින් ද සාර්ථක විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/tamil-hit-mozhi-as-maatarani-mounamidi-in-telugu-telugu-news-79370|title=Tamil hit Mozhi as Maatarani Mounamidi in Telugu|work=indiaglitz.com|accessdate=24 September 2015}}&lt;/ref&gt;

===වෙනත් නිර්මාණ===
අතීතයේ ජ්‍යෝතිකා [[ඉදයම් (සන්නාමය)|ඉදයම් තෙල්]] සහ ''පැරගන් පාවහන්'' සඳහා සන්නාම තානාපතිනියක ලෙස කටයුතු කොට ඇත. මීට අමතරව ඇය ''RmKV'' සේද සාරි සහ චෙන්නායිහි Wardrobe Hub වෙනුවෙන් ද සන්නාම තානාපතිනියක ලෙස කටයුතු කළා ය. පසුව, ඇය සිය සැමියා වූ [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] සමගින් [[එයාර්සෙල්|Aircel]] සහ [[නෙස්කැෆේ|Nescafé]] වෙළඳ දැන්වීම සඳහා ද පෙනීසිටියා ය. මීට අමතරව ඇය [[කොම්ෆර්ට් (රෙදිපිළි මෘදුකාරකය)|Comfort]] සහ [[විප්‍රෝ|සන්තූර් සබන්]] දැන්වීමවල ද පෙනීසිට තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-11-05/suriya-29-04-11.html | title=‘close Up’ Suriya&amp;nbsp;– Suriya&amp;nbsp;– Tamil Movie News | publisher=Behindwoods.com | date=29 April 2011 | accessdate=3 December 2011}}&lt;/ref&gt;

==චිත්‍රපට නාමාවලිය==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! චිත්‍රපටය !! චරිතය !! භාෂාව !! class=&quot;unsortable&quot;| සටහන්
|-
| 1998|| ''[[ඩෝලි සාජා කේ රඛ්නා]]'' || පල්ලවී සිංහා || [[හින්දි]] ||නිර්දේශිත - [[හොඳම කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]]
|-
| 1999|| ''[[වාලි (චිත්‍රපටය)|වාලි]]'' || සෝනා || [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] || [[හොඳම කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දකුණ]] &lt;ref name=&quot;filmfare.com&quot;/&gt; &lt;br /&gt;[[දිනකරණ්]] හොඳම කෝඩුකාර නිළිය&lt;ref name=&quot;a&quot; /&gt;&lt;br /&gt;&quot;අමුදා සුරාභි&quot; හොඳම නවක නිළිය සම්මානය.&lt;ref name=&quot;Archived copy&quot;/&gt;&lt;br/&gt;හොඳම නවක නිළිය සඳහා [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]]ය - දෙමළ
|-
| 1999 || ''[[පූවෙල්ලම් කේට්ටුප්පාර්]]'' || ජානකී &quot;කල්‍යාණි&quot; කන්නන් || දෙමළ ||
|-
| 1999|| ''[[මුගවරී]]'' || විජී || දෙමළ ||
|-
| 2000 || ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' || ජෙනිෆර් (ජෙනී/සෙල්වි) || දෙමළ || [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]&lt;br/&gt;[[හොඳම නිළිය සඳහා සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මානය - දෙමළ]] 
|-
| 2000 || ''[[රිදම් (200 චිත්‍රපටය)|Rhythm]]'' || අරුණා කාර්තිකේයන් || දෙමළ ||
|-
| 2000 || ''[[ස්නේගිතියේ]]'' || වානි &quot;වාසු&quot; සුබ්‍රමණියම් || දෙමළ ||
|-
| 2000 || ''[[උයිරිලේ කලන්තතු]]'' || ප්‍රියා මහාලක්ෂ්මි || දෙමළ ||
|-
| 2000 || ''[[තෙනාලි]]'' || ජානකී || දෙමළ ||
|-
| 2001 || ''[[ලිට්ල් ජෝන් (චිත්‍රපටය)|Little John]]'' || වානි || දෙමළ/හින්දි/ඉංග්‍රීසි || ත්‍රීභාෂා චිත්‍රපටයකි.
|-
| 2001 || ''[[ඩුම් ඩුම් ඩුම්]]'' || ගංගා වේළුතම්බි || දෙමළ || [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]] තිරයේ හොඳම යුවළ ([[ආර්. මාධවන්|මාධවන්]] සමග හවුලේ)&lt;ref name=&quot;The cinema express Award night&quot;&gt;{{cite news|url=http://ajithkumar.free.fr/derniere05.htm|title=The cinema express Award night}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2001 || ''[[ස්ටාර් (2001 චිත්‍රපටය)|Star]]'' || ප්‍රීති || දෙමළ ||
|-
| 2001 || ''[[පූවෙල්ලම් උන් වාසම්]]'' || චෙල්ලා || දෙමළ || නිර්දේශිත - [[හොඳම දෙමළ නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]]&lt;ref name=&quot;49th Annual Filmfare Awards – South&quot;&gt;[http://downloads.movies.indiatimes.com/south2001/sthnom.html#bf 49th Annual Filmfare Awards – South] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419010312/http://downloads.movies.indiatimes.com/south2001/sthnom.html#bf |date=2015-04-19 }}. Downloads.movies.indiatimes.com. Retrieved on 24 June 2013.&lt;/ref&gt;
|-
| 2001 || ''[[12B]]'' || ජෝතිකා || දෙමළ ||
|-
| 2002 || ''[[රාජා (2002 චිතපටය)|රාජා]]'' || ප්‍රියා || දෙමළ ||නිර්දේශිත - [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]
|-
| 2002 || ''[[123 (චිත්‍රපටය)|One Two Three]]'' || නර්මධා || දෙමළ/තෙලිඟු/[[කන්නඩ භාෂාව|කන්නඩ]] || ත්‍රිභාෂා චිත්‍රපටයකි.
|-
| 2002 || ''[[නගරාහවු]]'' || කීර්ති&lt;br /&gt; ප්‍රේමා || කන්නඩ ||
|-
| 2003 || ''[[ධූල්]]'' || ඊශ්වරී || දෙමළ || නිර්දේශිත - [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]
|-
| 2003 || ''[[ප්‍රියාමනා තොලි]]'' || නන්දිනී අශෝක් || දෙමළ ||
|-
| 2003 || ''[[කාක කාක]]'' || මායා අන්බුචෙල්වන් || දෙමළ || නිර්දේශිත - [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]&lt;br /&gt;[[අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන]] හොඳම නිළිය සඳහා විශේෂ ජූරියේ සම්මානය&lt;ref name=&quot;bollywoodsargam.com&quot;/&gt;
|-
| 2003 || ''[[තිරුමලෛ]]'' || ස්වේතා || දෙමළ ||
|-
| 2003 || ''[[තාගෝර් (චිත්‍රපටය)|තාගෝර්]]'' || නන්දිනී (නන්දු) || [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] ||
|-
| 2003 || ''[[ත්‍රී රෝසස්|Three Roses]]'' || පූජා || දෙමළ ||
|-
| 2004 || ''[[අරුල්]]'' || කණ්මණි අරුල්කුමාරන් || දෙමළ ||
|-
| 2004 || ''[[පේරාලගන්]]'' || ප්‍රියා/ ශෙන්බගම් || දෙමළ || ද්විත්ව චරිතයකි. [[හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/new/13022006-1.shtml|title=Tamilnadu State Film Awards – awards for Vikram, Jyotika|publisher=cinesouth.com|accessdate=20 October 2009}}&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;[[දිනකරණ්]] හොඳම නිළිය&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/features/News/16-5-05/jyothi.htm|title=Tamil movies :Jyothika goes GA GA over Surya|publisher=Behindwoods.com |date=2006-01-12 |accessdate=2012-08-25}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;නිර්දේශිත - [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]
|-
| 2004 || ''[[මන්මදන් (චිත්‍රපටය)|මන්මදන්]]'' || මෛතිලි || දෙමළ ||නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]
|-
| 2004 || ''[[මාස් (චිත්‍රපටය)|මාස්]]'' || අංජලී || තෙලිඟු || නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - තෙලිඟු]] 
|-
| 2005 || ''[[මායවි]]'' || ජ්‍යෝතිකා නිළිය (ජෝ) || දෙමළ ||
|-
| 2005 || ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' || ගංගා සෙන්තිල්නාතන්/ &lt;br/&gt;[[චන්ද්‍රමුඛී]] || දෙමළ || [[හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය]]&lt;br /&gt;[[දිනකරණ්]] හොඳම නිළිය&lt;br /&gt;හොඳම නිළිය සඳහා චිත්‍රපට රසික සංගමයේ සම්මානය&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/film-fans-association-honours-artistes-technicians/article3077342.ece|title=Film fans association honours artistes, technicians|work=The Hindu|date=18 September 2006|accessdate=19 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140926074058/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/film-fans-association-honours-artistes-technicians/article3077342.ece|archivedate=26 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/aug-06-02/07-08-06-rajini.html |title=Anniyan &amp; Chandramukhi walks away with honors|publisher=Behindwoods|date=7 August 2006|accessdate=19 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140926074106/http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/aug-06-02/07-08-06-rajini.html|archivedate=26 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]
|-
| 2006 || ''[[සරවණා]]'' || සධානා || දෙමළ ||
|-
| 2006 ||   ''[[ෂොක් (2006)|Shock]]'' || මධුරි || තෙලිඟු || නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - තෙලිඟු]] 
|-
| 2006 || ''[[වික්‍රමාර්කුඩු]]'' || වික්‍රම් සිං රථෝද් මහත්මිය || තෙලිඟු || සඳහන් නොවන චරිතයකි.
|-
| 2006 || ''[[ජූන් ආර්|June R]]'' || ජූන් ආර්. || දෙමළ ||
|-
| 2006 || ''[[වේට්ටෛයාඩු විලෛයාඩු]]'' || ආරාධනා || දෙමළ || නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]
|-
| 2006 || ''[[සිල්ලුනු ඔරු කාදල්]]'' || කුන්තවි ගෞතම් || දෙමළ || නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]
|-
| 2007 || ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' || අර්චනා || දෙමළ || [[හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය]]&lt;br /&gt;නිර්දේශිත: හොඳම දෙමළ නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය
|-
| 2007 || ''[[පචෛකිලි මුතුචරම්]]'' || ස්මිතා (ගීතා/කල්‍යාණි) || දෙමළ ||
|-
| 2007 || ''[[මණිකණ්ඩා]]'' || මහාලක්ෂ්මී (මහා) || දෙමළ ||
|-
| 2007 || ''[[රක්කිලිප්පට්ටු]]'' || ජොසෆින් || [[මලයාලම් සිනමාව|මලයාලම්]] ||
|-
| 2009 || ''[[සීත කල්‍යාණම් (2009 චිත්‍රපටය)|සීත කල්‍යාණම්]]'' || නිමිෂා || [[මලයාලම්]]|| නිර්දේශිත, [[හොඳම මලයාලම් නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]]
|-
| 2015 || ''[[36 වයදිනි‍ලේ]]'' || වසන්ති තමිල්සෙල්වන් || දෙමළ || [[හොඳම නළුවා සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය - දකුණ|හොඳම දකුණු නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]]&lt;br /&gt;නිර්දේශිත: හොඳම දෙමළ නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය
|-
| 2017 || ''[[මගලිර් මාට්ටුම් (2017 චිත්‍රපටය)|මගලිර් මාට්ටුම්]]'' ||{{TBA}} || දෙමළ || රූගත කෙරෙමින් පවතියි.
|-
| 2017 || ''[[නාචියාර්]]'' ||{{TBA}} || දෙමළ ||[[පූර්ව-නිෂ්පාදනය]]&lt;ref name=&quot;FL&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pics&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;naach&quot;/&gt;
|-
|}

==කෙටි චිත්‍රපට==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! වර්ෂය
! චිත්‍රපටය
! චරිතය
! භාෂාව
! සටහන්
|-
| 2006 || නිමිෂම්&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/features/News/News25/3-8-05/tamil-movies-news-jyothika.html|title=Tamil movies :Jyotika does a short film|publisher=Behindwoods.com |date=2006-01-12|accessdate=2012-08-25}}&lt;/ref&gt; || නිමිෂා || මලයාලම් || රේවතී එස්. වර්මා විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ කෙටි චිත්‍රපටයකි.
|-
| 2008 || [[හීරෝවා? සීරෝවා?]] || නොදනී || දෙමළ ||
|}

==සම්මාන==
{{dynamic list}}
{{Infobox actor awards
| name = ජ්‍යෝතිකා  
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption =
| awards = 31
| nominations = 47
| collapse = yes
| award6 =[[ආනන්ද විකටන්|විකටන් සම්මාන]]
| award6W = 1
| award6N = 1
| award7 = [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]]
| award7W = 3
| award7N = 3
| award9 = දිනකරණ් සිනෙමා සම්මාන
| award9W = 4
| award9N = 4
| award8 = [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ]]
| award8W = 3
| award8N = 15
| award2 = [[අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන|ITFA]]
| award2W = 2
| award2N = 2
| award3 = [[කලෛමාමණි]]
| award3W = 1
| award3N = 1
| award1 = [[තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මාන]]
| award1W = 3
| award1N = 3
|award4=චිත්‍රපට රසික සංගමයේ සම්මාන
|award4W=5
|award4N=7
| award10 = බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් ස්වරණ පදක්කම් සම්මාන
| award10W = 2
| award10N = 2
| award5 = වෙනත් සම්මාන
| award5W = 7
| award5N = 7
|award11=[[දකුණු ඉන්දියානු අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන]]
|award11W=0
|award11N=1
|award12=[[අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමි සම්මාන|IIFA උත්සවම් සම්මාන]]
|award12W=0
|award12N =1
|award13=[[විජේ සම්මාන]]
|award13W=0
|award13N=3
|award14=[[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] 
|award14W=0
|award14N=1
}}

=== තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මාන ===
* 2004&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය]]: ''[[පේරාලගන්]]'' 
* 2005&amp;nbsp;– හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය: ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]''
* 2007&amp;nbsp;– හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය: ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]''

=== අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන ===
*2004 - හොඳම නිළිය සඳහා [[අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන]] විශේෂ ජූරි සම්මානය: ''[[කාක කාක]]'' &lt;ref name=&quot;bollywoodsargam.com&quot;/&gt;
*2007 - හොඳම නිළිය සඳහා අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මානය: මොලි

=== කලෛමාමණි සම්මාන===
* 2005&amp;nbsp;– [[කලෛමාමණි]] හොඳම නිළිය සම්මානය: ''කලාව - චිත්‍රපට කර්මාන්තය''

=== චිත්‍රපට රසික සංගමයේ සම්මාන ===
*2001 - හොඳම දෙමළ නිළිය: ''[[පූවෙල්ලම් උන් වාසම්]]''
*2004 - හොඳම දෙමළ නිළිය: ''[[පේරාලගන්]]''
*2005 - හොඳම දෙමළ නිළිය සම්මානය: චන්ද්‍රමුඛී
*2006 - හොඳම දෙමළ නිළිය සම්මානය: වේට්ටෛයාඩු විලෛයාඩු
*2007 - හොඳම දෙමළ නිළිය සම්මානය: මොලි

=== වෙනත් සම්මාන ===
*1999 - අමුද සුරාභි හොඳම නවකයා: වාලි&lt;ref name=&quot;Archived copy&quot;/&gt;
*2003 - හොඳම නිළිය සඳහා මදුරාසි සංස්ථා සංගම් සම්මානය: ''[[ධූල්]]''
*2005 - හොඳම නිළිය සඳහා චිත්‍රපට විචාරක සම්මානය: [[චන්ද්‍රමුඛී]] 
*2007 - හොඳහ නිළිය සඳහා හබ්ස් තේරීම සම්මානය: මොලි
*2007 - හොඳම නිළිය සඳහා බෙන්ස් සම්මානය: මොලි
*2007 - හොඳම නිළිය සඳහා රිට්ස් සම්මානය: මොලි
*2007 - ඉසෛයුරවි දෙමළ සංගීත සම්මාන - හොඳම වීරවරිය: ''[[මොලි]]''

=== [[ආනන්ද විකටන්|විකටන් සම්මාන]] ===
*2001 - හොඳම දෙමළ නිළිය - ''[[පූවෙල්ලම් උන් වාසම්]]''

=== සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන ===
*1999 - හොඳම නවක නිළිය සඳහා [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]]ය - දෙමළ: වාලි
*2000 - [[හොඳම නිළිය සඳහා සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මානය - දෙමළ]]: ''කුෂි''
*2001 - හොඳම තිරයේ යුවළ සඳහා [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]]ය ([[ආර්. මාධවන්|මාධවන්]] සමග සමව):  ''[[ඩුම් ඩුම් ඩුම්]]'' &lt;ref name=&quot;The cinema express Award night&quot;/&gt;

=== ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ ===
* 1999&amp;nbsp;– [[හොඳම ආධුනික නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දකුණ]]: [[වාලි (චිත්‍රපටය)|වාලි]]&lt;ref name=&quot;filmfare.com&quot;/&gt;
* 2000&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]''
* 2015&amp;nbsp;– [[හොඳම නළුවා සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය - දකුණ|දකුණේ හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]]: ''[[36 වයදිනිලේ]]''

=== දිනකරණ් චිත්‍රපට සම්මාන ===
*1999 - දිනකරණ් හොඳම නවකයා සම්මානය: වාලි&lt;ref name=&quot;a&quot; /&gt;
*2001 - [[දිනකරණ්]] හොඳම නිළිය දෙමළ: ''[[පූවෙල්ලම් උන් වාසම්]]''
*2004 - [[දිනකරණ්]]: පේරාලගන් සහ මන්මදන්
*2005 - හොඳම නිළිය සඳහා දිනකරණ් සම්මානය: චන්ද්‍රමුඛී

=== බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් ස්වර්ණ පදක්කම් සම්මාන ===
*බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් ජනතාවගේ තේරීම නිළිය - ''[[36 වයතිනිලේ]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/list-of-winners-of-behindwoods-gold-medal-2015.html|title= WINNERS OF BEHINDWOODS GOLD MEDALS 2015|website=Behindwoods|access-date=2016-10-13}}&lt;/ref&gt;
*බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් හොඳම ආධුනික නිෂ්පාදක - සූරියා සමග (2D එන්ටර්ටේන්මන්ට්) - ''[[36 වයතිනිලේ]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/list-of-winners-of-behindwoods-gold-medal-2015.html|title= WINNERS OF BEHINDWOODS GOLD MEDALS 2015|website=Behindwoods|access-date=2016-10-13}}&lt;/ref&gt;

=== [[දකුණු ඉන්දියානු අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන]] ===
*2015 නිර්දේශිත - හොඳම නිළිය සම්මානය - දෙමළ - ''[[36 වයදිනිලේ]]''

=== [[අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමි සම්මාන|අයිෆා උත්සවම් සම්මාන]] ===
*2015 නිර්දේශිත - හොඳම නිළිය සම්මානය - දෙමළ - ''[[36 වයදිනිලේ]]''

=== [[විජේ සම්මාන]] ===
*2006 නිර්දේශිත - [[ප්‍රියතම වීරවරිය සඳහා විජේ සම්මානය|ප්‍රියතම වීරවරිය]] - වේට්ටෛයාඩු විලෛයාඩු
*2007 නිර්දේශිත - [[ප්‍රියතම වීරවරිය සඳහා විජේ සම්මානය|ප්‍රියතම වීරවරිය]] - ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]''
*2007 නිර්දේශිත - [[හොඳම නිළිය සඳහා විජේ සම්මානය|හොඳම නිළිය]] - ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]''

===[[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]]===
*1998 නිර්දේශිත - [[හොඳම කෝඩාකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය|හොඳම කෝඩුකාර නිළිය]] - [[ඩෝලි සාජා කේ රඛ්නා]]

=== නිර්දේශ ===
==== දෙමළ ====
* 2001&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[පූවෙල්ලම් උන් වාසම්]]''&lt;ref name=&quot;49th Annual Filmfare Awards – South&quot;/&gt;
* 2002&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[රාජා]]''
* 2003&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[ධූල්]]''
* 2003&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''කාක කාක''
* 2004&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[පේරාලගන්]]''
* 2004&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[මන්මදන්]]''
* 2005&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]''
* 2006&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[වේට්ටෛයාඩු විලෛයාඩු]]''
* 2006&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[සිල්ලුනු ඔරු කාදල්]]''
* 2007&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]''
* 2015&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[36 වයදිනිලේ]]''

==== තෙලිඟු ====
* 2004&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - තෙලිඟු]]: ''[[මාස් (චිත්‍රපටය)|Mass]]''
* 2006&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - තෙලිඟු]]: ''[[ෂොක් (2006)|Shock]]''

==== මලයාලම්====
* 2009&amp;nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - මලයාලම්]]: ''[[සීත කල්‍යාණම් (2009 චිත්‍රපටය)|සීත කල්‍යාණම්]]''

==ආශ්‍රේයයන්==
{{Reflist|30em}}

==බාහිර සබැඳි==
* {{IMDb name|id=0433392|name=ජ්‍යෝතිකා}}

{{FilmfareTamilBestActress}}
{{TamilNaduStateAwardForBestActress}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Jyothika}}
[[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට නිළියන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:දෙමළ සිනමාවේ නිළියෝ]]
[[Category:1977 උපත්]]
[[Category:ජීවත්වන්නෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මුම්බායිහි නිළියෝ]]
[[Category:හින්දි සිනමාවේ නිළියන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:මලයාලම් සිනමාවේ නිළියෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මාන ජයග්‍රාහකයෝ]]
[[Category:ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ ජයග්‍රාහකයින්]]
[[ප්‍රවර්ගය:කන්නඩ සිනමාවේ නිළියෝ]]
[[Category:කලෛමාමණි සම්මාන ලාභීන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:තෙලිඟු සිනමාවේ නිළියෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:20 වන සියවස තුළ ඉන්දියානු නිළියෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:21 වන සියවස තුළ ඉන්දියානු නිළියෝ]]</text>
      <sha1>lgsto0o1v3w9803ty1ttdsw972zbfuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලාවණි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76516</id>
    <redirect title="ලාවණී" />
    <revision>
      <id>794408</id>
      <parentid>413268</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[හින්දුස්ථානී තාල#ලාවණී තාලය - මාත්‍රා 8]] to [[ලාවණී]]</comment>
      <origin>794408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="szv9cdfmw969yhpj9g1e94lj3bcgm9y" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ලාවණී]]</text>
      <sha1>szv9cdfmw969yhpj9g1e94lj3bcgm9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බෙන්සොයික් අම්ලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78581</id>
    <revision>
      <id>794426</id>
      <parentid>421927</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7332" sha1="lsh9leopubf7ul7x5eurewcv2pzrjtm" xml:space="preserve">{{Chembox|ImageFile2=Pile of benzoic acid crystals.jpg|ImageFileL1=Benzoesäure.svg|ImageFileR1=Benzoic-acid-3D-balls.png|ImageNameL1=Skeletal formula|ImageSizeL1=100px|ImageNameR1=Ball-and-stick model|ImageSizeR1=100px|ImageSize2=270px|PIN=Benzoic acid&lt;ref name=iupac2013&gt;{{cite book | title =  Nomenclature of Organic Chemistry : IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book) | publisher = [[Royal Society of Chemistry|The Royal Society of Chemistry]] | date = 2014 | location = Cambridge | page = 745 | doi = 10.1039/9781849733069-FP001 | isbn = 978-0-85404-182-4}}&lt;/ref&gt;|SystematicName=Benzenecarboxylic acid|OtherNames=Carboxybenzene; [[E210]]; Dracylic acid; Phenylmethanoic acid|Section1={{Chembox Identifiers
| Abbreviations =
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 8SKN0B0MIM
| InChIKey = WPYMKLBDIGXBTP-UHFFFAOYAD
| SMILES1 = c1ccc(cc1)C(=O)O
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C7H6O2/c8-7(9)6-4-2-1-3-5-6/h1-5H,(H,8,9)
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = WPYMKLBDIGXBTP-UHFFFAOYSA-N
| CASNo = 65-85-0
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| EINECS = 200-618-2
| PubChem = 243
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 238
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 541
| DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank = DB03793
| SMILES = O=C(O)c1ccccc1
| InChI = 1/C7H6O2/c8-7(9)6-4-2-1-3-5-6/h1-5H,(H,8,9)
| RTECS = DG0875000
| MeSHName = benzoic+acid
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 30746
| KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = D00038
| 3DMet = B00053
| Beilstein = 636131
| Gmelin = 2946
}}|Section2={{Chembox Properties
| C=7 | H=6 | O=2
| Appearance = Colorless crystalline solid
| Odor = faint, pleasant odor
| Density = 1.2659 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (15 °C)&lt;br&gt; 1.0749 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (130 °C)&lt;ref name=chemister &gt;&lt;/ref&gt;
| MeltingPtC = 122
| MeltingPt_ref = &lt;ref name=GESTIS&gt;&lt;/ref&gt;
| BoilingPtC = 250
| BoilingPt_ref = &lt;ref name=GESTIS&gt;{{GESTIS|ZVG=22810}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; {{convert|370|C|F K}}&lt;br&gt; decomposes&lt;ref name=chemister&gt;http://chemister.ru/Database/properties-en.php?dbid=1&amp;id=679&lt;/ref&gt;
| Solubility = 1.7 g/L (0 °C)&lt;br&gt; 2.7 g/L (18 °C)&lt;br&gt; 3.44 g/L (25 °C)&lt;br&gt; 5.51 g/L (40 °C)&lt;br&gt; 21.45 g/L (75 °C)&lt;br&gt; 56.31 g/L (100 °C)&lt;ref name=chemister &gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sioc&gt;{{cite book|last = Seidell|first = Atherton|last2 = Linke|first2 = William F.|year = 1952|title = Solubilities of Inorganic and Organic Compounds|publisher = Van Nostrand|url = https://books.google.com/books?id=k2e5AAAAIAAJ|accessdate = 2014-05-29}}&lt;/ref&gt;
| pKa = 4.202&lt;ref&gt;{{cite book|last=Harris|first=Daniel|title=Quantitative Chemical Analysis|year=2010|publisher=W. H. Freeman and Company|location=New York|isbn=9781429254366|pages=AP12|edition=8}}&lt;/ref&gt; 
| SolubleOther = soluble in [[acetone]], [[benzene]], [[carbon tetrachloride|CCl&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]], [[chloroform|CHCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]], [[alcohol]], [[ethyl ether]], [[hexane]], [[phenyl]]s, liquid [[ammonia]], [[acetate]]s
| Solubility1 = 30 g/100 g (-18 °C)&lt;br&gt; 32.1 g/100 g (-13 °C)&lt;br&gt; 71.5 g/100 g (23 °C)&lt;ref name=chemister &gt;&lt;/ref&gt;
| Solvent1 = methanol
| Solubility2 = 25.4 g/100 g (-18 °C)&lt;br&gt; 47.1 g/100 g (15 °C)&lt;br&gt; 52.4 g/100 g (19.2 °C)&lt;br&gt; 55.9 g/100 g (23 °C)&lt;ref name=chemister &gt;&lt;/ref&gt;
| Solvent2 = ethanol
| Solubility3 = 54.2 g/100 g (20 °C)&lt;ref name=chemister &gt;&lt;/ref&gt;
| Solvent3 = acetone
| Solubility4 = 4.22 g/100 g (25 °C)&lt;ref name=chemister &gt;&lt;/ref&gt;
| Solvent4 = olive oil
| Solubility5 = 55.3 g/100 g (25 °C)&lt;ref name=chemister &gt;&lt;/ref&gt;
| Solvent5 = 1,4-Dioxane
| pKb =
| IsoelectricPt =
| LambdaMax =
| Absorbance =
| SpecRotation =
| RefractIndex = 1.5397 (20 °C)&lt;br&gt; 1.504 (132 °C)&lt;ref name=chemister &gt;&lt;/ref&gt;
| Viscosity = 1.26 mPa (130 °C)
| VaporPressure = 0.16 Pa (25 °C)&lt;br&gt; 0.19 kPa (100 °C)&lt;br&gt; 22.6 kPa (200 °C)&lt;ref name=nist&gt;{{nist|name=Benzoic acid| id= C65850|accessdate=2014-05-23|mask=FFFF|units=SI}}&lt;/ref&gt;
| LogP = 1.87
| MagSus = -70.28·10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt; cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol
 }}|Section3={{Chembox Structure
| CrystalStruct = [[Monoclinic]]
| Coordination =
| MolShape = [[Plane (geometry)|planar]]
| Dipole = 1.72 [[Debye|D]] in [[Dioxane]]
 }}|Section4={{Chembox Thermochemistry
| DeltaHf = -385.2 kJ/mol&lt;ref name=chemister &gt;&lt;/ref&gt;
| DeltaHc = -3228 kJ/mol&lt;ref name=nist &gt;&lt;/ref&gt;
| Entropy = 167.6 J/mol·K&lt;ref name=chemister &gt;&lt;/ref&gt;
| HeatCapacity = 146.7 J/mol·K&lt;ref name=nist &gt;&lt;/ref&gt;
 }}|Section7={{Chembox Hazards
| ExternalSDS = [http://hazard.com/msds/mf/baker/baker/files/b1356.htm JT Baker]
| GHSPictograms = {{GHS05}}{{GHS07}}&lt;ref name=&quot;sigma&quot;&gt;{{Sigma-Aldrich| id= w213101|name=Benzoic acid|accessdate=2014-05-23}}&lt;/ref&gt;
| GHSSignalWord = Danger
| HPhrases = {{H-phrases|318|335}}&lt;ref name=&quot;sigma&quot; &gt;&lt;/ref&gt;
| PPhrases = {{P-phrases|261|280|305+351+338}}&lt;ref name=&quot;sigma&quot; &gt;&lt;/ref&gt;
| MainHazards = Irritant
| NFPA-H = 2
| NFPA-F = 1
| NFPA-R = 0
| NFPA-S =
| FlashPtC = 121.5
| FlashPt_ref = &lt;ref name=GESTIS&gt;&lt;/ref&gt;
| AutoignitionPtC = 571
| AutoignitionPt_ref = &lt;ref name=GESTIS&gt;&lt;/ref&gt;
| ExploLimits =
| PEL =
| LD50 = 1700 mg/kg (rat, oral)
 }}|Section8={{Chembox Related
| OtherAnions =
| OtherCations =
| OtherFunction = [[Hydroxybenzoic acid]]s&lt;br /&gt;[[Aminobenzoic acid]]s,&lt;br /&gt;[[Nitrobenzoic acid]]s,&lt;br /&gt;[[Phenylacetic acid]]
| OtherFunction_label = [[carboxylic acid]]s
| OtherCompounds = [[Benzaldehyde]],&lt;br /&gt;[[Benzyl alcohol]],&lt;br /&gt;[[Benzoyl chloride]],&lt;br /&gt;[[Benzylamine]],&lt;br /&gt;[[Benzamide]]
 }}|Watchedfields=changed|verifiedrevid=476995928}}

'''බෙන්සොයික් අම්ලය,'''  C&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (හෝ C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;COOH), යනු අවර්ණ ස්ඵටිකමය ඝනයක් වන අතර සරල ඇරෝමැටික කාබොක්සිලික් අම්ලයකි. බෙන්සොයික් අම්ලය සොබාවයෙන් බොහෝ ශාක වල හට ගනී.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Scientists uncover last steps for benzoic acid creation in plants|url=http://www.purdue.edu/newsroom/releases/2012/Q3/scientists-uncover-last-steps-for-benzoic-acid-creation-in-plants.html|publisher=Purdue Agriculture News}}&lt;/ref&gt; බොහෝ ද්විතීයික පරිවෘත්තජයවල ජෛවසංස්ලේෂණයේ දී අතරමැදියක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. බෙන්සොයික් අම්ලවල [[ලවණය|ලවණ]] අහර පිරිරැක්මට යොදන අතර එය නෙක් වෙනත් කාබනික ද්‍රව්‍යයන්හි කාර්මික සංස්ලේෂණයෙහි වැදගත් පෙරයෙදුමක් වෙයි. බෙන්සොයික් අම්ලවල ලවණ හා එස්ටර '''බෙන්සොඒට''' ලෙස හඳුන්වනු ලැබෙයි.

== යොමු ==
{{reflist|30em}}

== බාහිර දිගු ==

* {{ICSC|0103|01}}
* {{SIDS|name=Benzoic Acid|id=BENZOATES}}Organisation for Economic Co-operation and Development{{SIDS|name=Benzoic Acid|id=BENZOATES}}
* [https://web.archive.org/web/20130130175747/http://www.chemicalland21.com/arokorhi/industrialchem/organic/BENZOIC%20ACID.htm ChemicalLand]</text>
      <sha1>lsh9leopubf7ul7x5eurewcv2pzrjtm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:සඳුන් පෙරේරා</title>
    <ns>1</ns>
    <id>86207</id>
    <revision>
      <id>794397</id>
      <parentid>457094</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1360229101|Sandun Perera]]&quot;</comment>
      <origin>794397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6243" sha1="d57eh5rm41rbdti7av8czk12xjpnkzu" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව සංගීත කලාකරු|Name=සඳුන් පෙරේරා|image=|caption=|native_name=සඳුන් පෙරේරා|native_name_lang=si|Birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1994|3|19}}|birth_place=මොරටුව, ශ්‍රීලංකාව|Years_active=2016–වර්තමානය}}

'''සඳුන් පෙරේරා''' (උපත 1994 මාර්තු 19) ශ්‍රී ලාංකික පොප් ගායකයෙක් සහ ගීත රචකයෙකි. &lt;ref name=&quot;lankadeepa_intro&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/latest_news/-ආයෙත්-වරක්--සමග-කරළියට-ආ-සඳුන්-පෙරේරා/1-419534|title=&quot;ආයෙත් වරක්&quot; සමග කරළියට ආ සඳුන් පෙරේරා|date=16 June 2016|work=[[Lankadeepa]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt; 2016 දී ඔහුගේ මංගල වාණිජ ගීතය වන &quot;අයෙත් වරක්&quot; නිකුත් කිරීමෙන් පසු ඔහු ශ්‍රී ලාංකික සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ පුළුල් පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තේය.

== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==
පෙරේරා හැදී වැඩුණේ ශ්‍රී ලංකාවේ මොරටුවේ ය. ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ මොරටුවේ සොයිසා විද්‍යාලයෙන් ය. ඔහු [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයෙන්]] වාණිජ විෂය ධාරාවෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය. විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රවේශයට සුදුසුකම් ලැබුවද, ඔහු සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ පූර්ණ කාලීන වෘත්තියක් තෝරා ගත්තේය. &lt;ref name=&quot;lankadeepa_dream&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/latest_news/මග-හන-වණ-ලකව-ජනපරයම-ගයකය-වමය/1-435013|title=මගේ හීනය වුණේ ලංකාවේ ජනප්‍රියම ගායකයා වීමයි|date=16 June 2016|work=[[Lankadeepa]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== සංගීත වෘත්තිය ==
පෙරේරා 2016 දී &quot;අයේත් වරක්&quot; නම් ආදර ගීතය නිකුත් කිරීමත් සමඟ නිල වශයෙන් සංගීත ක්ෂේත්‍රයට පිවිසි අතර එය ශ්‍රී ලංකාව පුරා සැලකිය යුතු ගුවන් වාදනයක් සහ බහු වේදිකා ජනප්‍රියත්වයක් ලබා ගත්තේය. පසුකාලීන වසරවලදී, ඔහු රට පුරා මහා පරිමාණ එළිමහන් සංගීත ප්‍රසංග සහ සජීවී සිදුවීම්වල රඟ දැක්වීමට මාරු විය.

2020 දී, ඔහු &quot;ගොඩක් ආදරේ&quot; ගීතය නිකුත් කළ අතර, එම ස්ථානයේම රූගත කරන ලද නිල සංගීත වීඩියෝවක් ද නිකුත් කළ අතර, එය සමකාලීන සිංහල පොප් ක්ෂේත්‍රය තුළ ඔහුගේ පැවැත්ම තවදුරටත් පවත්වා ගෙන ගියේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/on_location/e0b69ce0b79ce0b6a9e0b69ae0b78a-e0b686e0b6afe0b6bbe0b799e0b6bae0b792/106-654462|title=ගොඩක් ආදරෙයි - සඳුන් පෙරේරා|date=2020|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

2024 ජනවාරි මාසයේදී පෙරේරා &quot;අරබි කුමාරි&quot; ගීතය නිකුත් කළේය. මෙම ගීතය වේගවත් ඩිජිටල් කම්පනයක් අත්විඳින අතර, නිල වශයෙන් දියත් කිරීමෙන් පැය 21ක් ඇතුළත ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වීඩියෝ සහ මාධ්‍ය ප්‍රවාහ වේදිකාවල අංක එකේ ප්‍රවණතා ස්ථානයට පත්විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mawbima.lk/2024/01/13/පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි/|title=පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි|date=13 January 2024|work=[[Mawbima]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
පෙරේරා ඔහුගේ දෙමව්පියන් සහ සහෝදරියන් දෙදෙනා සමඟ මොරටුවේ පදිංචිව සිටී. ඔහු විවාහක වන අතර යුවළට දරුවෙකු සිටී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/test/latest_news/පච-අමතත-පළගනන-දන-ගණන-සඳන-පරර/100-717579|title=පුංචි අමුත්තා පිළිගන්න දින ගණින සඳුන් පෙරේරා|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

* &quot;ආයෙත් වරක්&quot; (2016)
* &quot;ගොඩක් ආදරෙයි&quot; (2020)
* &quot;අරාබි කුමාරි&quot; (2024)

== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description with empty Wikidata description]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>d57eh5rm41rbdti7av8czk12xjpnkzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794398</id>
      <parentid>794397</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <comment>/* ආශ්රිත */</comment>
      <origin>794398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6276" sha1="ipwyvr7kac2utepuwbwl08gzv9p9se2" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව සංගීත කලාකරු|Name=සඳුන් පෙරේරා|image=|caption=|native_name=සඳුන් පෙරේරා|native_name_lang=si|Birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1994|3|19}}|birth_place=මොරටුව, ශ්‍රීලංකාව|Years_active=2016–වර්තමානය}}

'''සඳුන් පෙරේරා''' (උපත 1994 මාර්තු 19) ශ්‍රී ලාංකික පොප් ගායකයෙක් සහ ගීත රචකයෙකි. &lt;ref name=&quot;lankadeepa_intro&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/latest_news/-ආයෙත්-වරක්--සමග-කරළියට-ආ-සඳුන්-පෙරේරා/1-419534|title=&quot;ආයෙත් වරක්&quot; සමග කරළියට ආ සඳුන් පෙරේරා|date=16 June 2016|work=[[ලංකාදීප]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt; 2016 දී ඔහුගේ මංගල වාණිජ ගීතය වන &quot;අයෙත් වරක්&quot; නිකුත් කිරීමෙන් පසු ඔහු ශ්‍රී ලාංකික සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ පුළුල් පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තේය.

== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==
පෙරේරා හැදී වැඩුණේ ශ්‍රී ලංකාවේ මොරටුවේ ය. ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ මොරටුවේ සොයිසා විද්‍යාලයෙන් ය. ඔහු [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයෙන්]] වාණිජ විෂය ධාරාවෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය. විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රවේශයට සුදුසුකම් ලැබුවද, ඔහු සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ පූර්ණ කාලීන වෘත්තියක් තෝරා ගත්තේය. &lt;ref name=&quot;lankadeepa_dream&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/latest_news/මග-හන-වණ-ලකව-ජනපරයම-ගයකය-වමය/1-435013|title=මගේ හීනය වුණේ ලංකාවේ ජනප්‍රියම ගායකයා වීමයි|date=16 June 2016|work=[[ලංකාදීප]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== සංගීත වෘත්තිය ==
පෙරේරා 2016 දී &quot;අයේත් වරක්&quot; නම් ආදර ගීතය නිකුත් කිරීමත් සමඟ නිල වශයෙන් සංගීත ක්ෂේත්‍රයට පිවිසි අතර එය ශ්‍රී ලංකාව පුරා සැලකිය යුතු ගුවන් වාදනයක් සහ බහු වේදිකා ජනප්‍රියත්වයක් ලබා ගත්තේය. පසුකාලීන වසරවලදී, ඔහු රට පුරා මහා පරිමාණ එළිමහන් සංගීත ප්‍රසංග සහ සජීවී සිදුවීම්වල රඟ දැක්වීමට මාරු විය.

2020 දී, ඔහු &quot;ගොඩක් ආදරේ&quot; ගීතය නිකුත් කළ අතර, එම ස්ථානයේම රූගත කරන ලද නිල සංගීත වීඩියෝවක් ද නිකුත් කළ අතර, එය සමකාලීන සිංහල පොප් ක්ෂේත්‍රය තුළ ඔහුගේ පැවැත්ම තවදුරටත් පවත්වා ගෙන ගියේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/on_location/e0b69ce0b79ce0b6a9e0b69ae0b78a-e0b686e0b6afe0b6bbe0b799e0b6bae0b792/106-654462|title=ගොඩක් ආදරෙයි - සඳුන් පෙරේරා|date=2020|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

2024 ජනවාරි මාසයේදී පෙරේරා &quot;අරබි කුමාරි&quot; ගීතය නිකුත් කළේය. මෙම ගීතය වේගවත් ඩිජිටල් කම්පනයක් අත්විඳින අතර, නිල වශයෙන් දියත් කිරීමෙන් පැය 21ක් ඇතුළත ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වීඩියෝ සහ මාධ්‍ය ප්‍රවාහ වේදිකාවල අංක එකේ ප්‍රවණතා ස්ථානයට පත්විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mawbima.lk/2024/01/13/පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි/|title=පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි|date=13 January 2024|work=[[මව්බිම]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
පෙරේරා ඔහුගේ දෙමව්පියන් සහ සහෝදරියන් දෙදෙනා සමඟ මොරටුවේ පදිංචිව සිටී. ඔහු විවාහක වන අතර යුවළට දරුවෙකු සිටී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/test/latest_news/පච-අමතත-පළගනන-දන-ගණන-සඳන-පරර/100-717579|title=පුංචි අමුත්තා පිළිගන්න දින ගණින සඳුන් පෙරේරා|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

* &quot;ආයෙත් වරක්&quot; (2016)
* &quot;ගොඩක් ආදරෙයි&quot; (2020)
* &quot;අරාබි කුමාරි&quot; (2024)

== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description with empty Wikidata description]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>ipwyvr7kac2utepuwbwl08gzv9p9se2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794403</id>
      <parentid>794398</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>794403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5036" sha1="t8sppthblov07az21ibln8xqoryijnc" xml:space="preserve">#යළි-යොමුව [[Sandun Perera]]

== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==
පෙරේරා හැදී වැඩුණේ ශ්‍රී ලංකාවේ මොරටුවේ ය. ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ මොරටුවේ සොයිසා විද්‍යාලයෙන් ය. ඔහු [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයෙන්]] වාණිජ විෂය ධාරාවෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය. විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රවේශයට සුදුසුකම් ලැබුවද, ඔහු සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ පූර්ණ කාලීන වෘත්තියක් තෝරා ගත්තේය. &lt;ref name=&quot;lankadeepa_dream&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/latest_news/මග-හන-වණ-ලකව-ජනපරයම-ගයකය-වමය/1-435013|title=මගේ හීනය වුණේ ලංකාවේ ජනප්‍රියම ගායකයා වීමයි|date=16 June 2016|work=[[ලංකාදීප]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== සංගීත වෘත්තිය ==
පෙරේරා 2016 දී &quot;අයේත් වරක්&quot; නම් ආදර ගීතය නිකුත් කිරීමත් සමඟ නිල වශයෙන් සංගීත ක්ෂේත්‍රයට පිවිසි අතර එය ශ්‍රී ලංකාව පුරා සැලකිය යුතු ගුවන් වාදනයක් සහ බහු වේදිකා ජනප්‍රියත්වයක් ලබා ගත්තේය. පසුකාලීන වසරවලදී, ඔහු රට පුරා මහා පරිමාණ එළිමහන් සංගීත ප්‍රසංග සහ සජීවී සිදුවීම්වල රඟ දැක්වීමට මාරු විය.

2020 දී, ඔහු &quot;ගොඩක් ආදරේ&quot; ගීතය නිකුත් කළ අතර, එම ස්ථානයේම රූගත කරන ලද නිල සංගීත වීඩියෝවක් ද නිකුත් කළ අතර, එය සමකාලීන සිංහල පොප් ක්ෂේත්‍රය තුළ ඔහුගේ පැවැත්ම තවදුරටත් පවත්වා ගෙන ගියේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/on_location/e0b69ce0b79ce0b6a9e0b69ae0b78a-e0b686e0b6afe0b6bbe0b799e0b6bae0b792/106-654462|title=ගොඩක් ආදරෙයි - සඳුන් පෙරේරා|date=2020|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

2024 ජනවාරි මාසයේදී පෙරේරා &quot;අරබි කුමාරි&quot; ගීතය නිකුත් කළේය. මෙම ගීතය වේගවත් ඩිජිටල් කම්පනයක් අත්විඳින අතර, නිල වශයෙන් දියත් කිරීමෙන් පැය 21ක් ඇතුළත ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වීඩියෝ සහ මාධ්‍ය ප්‍රවාහ වේදිකාවල අංක එකේ ප්‍රවණතා ස්ථානයට පත්විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mawbima.lk/2024/01/13/පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි/|title=පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි|date=13 January 2024|work=[[මව්බිම]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
පෙරේරා ඔහුගේ දෙමව්පියන් සහ සහෝදරියන් දෙදෙනා සමඟ මොරටුවේ පදිංචිව සිටී. ඔහු විවාහක වන අතර යුවළට දරුවෙකු සිටී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/test/latest_news/පච-අමතත-පළගනන-දන-ගණන-සඳන-පරර/100-717579|title=පුංචි අමුත්තා පිළිගන්න දින ගණින සඳුන් පෙරේරා|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

* &quot;ආයෙත් වරක්&quot; (2016)
* &quot;ගොඩක් ආදරෙයි&quot; (2020)
* &quot;අරාබි කුමාරි&quot; (2024)

== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description with empty Wikidata description]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>t8sppthblov07az21ibln8xqoryijnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794404</id>
      <parentid>794403</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <origin>794404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="3n94uxdn107l4v29wqgkd540ben3rm9" xml:space="preserve">#යළි-යොමුව [[Sandun Perera]]

== සංගීත වෘත්තිය ==
පෙරේරා 2016 දී &quot;අයේත් වරක්&quot; නම් ආදර ගීතය නිකුත් කිරීමත් සමඟ නිල වශයෙන් සංගීත ක්ෂේත්‍රයට පිවිසි අතර එය ශ්‍රී ලංකාව පුරා සැලකිය යුතු ගුවන් වාදනයක් සහ බහු වේදිකා ජනප්‍රියත්වයක් ලබා ගත්තේය. පසුකාලීන වසරවලදී, ඔහු රට පුරා මහා පරිමාණ එළිමහන් සංගීත ප්‍රසංග සහ සජීවී සිදුවීම්වල රඟ දැක්වීමට මාරු විය.

2020 දී, ඔහු &quot;ගොඩක් ආදරේ&quot; ගීතය නිකුත් කළ අතර, එම ස්ථානයේම රූගත කරන ලද නිල සංගීත වීඩියෝවක් ද නිකුත් කළ අතර, එය සමකාලීන සිංහල පොප් ක්ෂේත්‍රය තුළ ඔහුගේ පැවැත්ම තවදුරටත් පවත්වා ගෙන ගියේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/on_location/e0b69ce0b79ce0b6a9e0b69ae0b78a-e0b686e0b6afe0b6bbe0b799e0b6bae0b792/106-654462|title=ගොඩක් ආදරෙයි - සඳුන් පෙරේරා|date=2020|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

2024 ජනවාරි මාසයේදී පෙරේරා &quot;අරබි කුමාරි&quot; ගීතය නිකුත් කළේය. මෙම ගීතය වේගවත් ඩිජිටල් කම්පනයක් අත්විඳින අතර, නිල වශයෙන් දියත් කිරීමෙන් පැය 21ක් ඇතුළත ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වීඩියෝ සහ මාධ්‍ය ප්‍රවාහ වේදිකාවල අංක එකේ ප්‍රවණතා ස්ථානයට පත්විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mawbima.lk/2024/01/13/පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි/|title=පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි|date=13 January 2024|work=[[මව්බිම]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
පෙරේරා ඔහුගේ දෙමව්පියන් සහ සහෝදරියන් දෙදෙනා සමඟ මොරටුවේ පදිංචිව සිටී. ඔහු විවාහක වන අතර යුවළට දරුවෙකු සිටී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/test/latest_news/පච-අමතත-පළගනන-දන-ගණන-සඳන-පරර/100-717579|title=පුංචි අමුත්තා පිළිගන්න දින ගණින සඳුන් පෙරේරා|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

* &quot;ආයෙත් වරක්&quot; (2016)
* &quot;ගොඩක් ආදරෙයි&quot; (2020)
* &quot;අරාබි කුමාරි&quot; (2024)

== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description with empty Wikidata description]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>3n94uxdn107l4v29wqgkd540ben3rm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794405</id>
      <parentid>794404</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <origin>794405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1266" sha1="9zdivmsv5evdfwelhm0cabuq0p9v7id" xml:space="preserve">#යළි-යොමුව [[Sandun Perera]]

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
පෙරේරා ඔහුගේ දෙමව්පියන් සහ සහෝදරියන් දෙදෙනා සමඟ මොරටුවේ පදිංචිව සිටී. ඔහු විවාහක වන අතර යුවළට දරුවෙකු සිටී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/test/latest_news/පච-අමතත-පළගනන-දන-ගණන-සඳන-පරර/100-717579|title=පුංචි අමුත්තා පිළිගන්න දින ගණින සඳුන් පෙරේරා|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

* &quot;ආයෙත් වරක්&quot; (2016)
* &quot;ගොඩක් ආදරෙයි&quot; (2020)
* &quot;අරාබි කුමාරි&quot; (2024)

== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description with empty Wikidata description]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>9zdivmsv5evdfwelhm0cabuq0p9v7id</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794406</id>
      <parentid>794405</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <origin>794406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="595" sha1="tmknxmaq6ps72lnvil7i9wt8ltss4c2" xml:space="preserve">#යළි-යොමුව [[Sandun Perera]]

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

* &quot;ආයෙත් වරක්&quot; (2016)
* &quot;ගොඩක් ආදරෙයි&quot; (2020)
* &quot;අරාබි කුමාරි&quot; (2024)

== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description with empty Wikidata description]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>tmknxmaq6ps72lnvil7i9wt8ltss4c2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794407</id>
      <parentid>794406</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <origin>794407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="9sywa74xok4wbe1z1cxpagdpfrx5br5" xml:space="preserve">#යළි-යොමුව [[Sandun Perera]]

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

* &quot;ආයෙත් වරක්&quot; (2016)
* &quot;ගොඩක් ආදරෙයි&quot; (2020)
* &quot;අරාබි කුමාරි&quot; (2024)</text>
      <sha1>9sywa74xok4wbe1z1cxpagdpfrx5br5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794409</id>
      <parentid>794407</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <origin>794409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="7hii7u125evewwzj9knr3ccyge5a5gu" xml:space="preserve">#යළි-යොමුව [[Sandun Perera]]</text>
      <sha1>7hii7u125evewwzj9knr3ccyge5a5gu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794412</id>
      <parentid>794409</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Botempa විසින් [[සඳුන් පෙරේරා]] සිට [[සාකච්ඡාව:සඳුන් පෙරේරා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>794409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="7hii7u125evewwzj9knr3ccyge5a5gu" xml:space="preserve">#යළි-යොමුව [[Sandun Perera]]</text>
      <sha1>7hii7u125evewwzj9knr3ccyge5a5gu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කරාඩ් ලෙන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87977</id>
    <revision>
      <id>794337</id>
      <parentid>788429</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4400" sha1="c0tz83m496xg4g3xxtx1mw7utw03tz0" xml:space="preserve">{{Infobox Cave
| name = කරාඩ් ලෙන්
| photo =Karad caves Agashiv Leni.jpg
| photo_caption =කරාඩ් ලෙන්, අගශිව් ලේනී.
| location = 
| depth = 
| length =
| map = India#India Maharashtra
|relief=yes
| map_width = 
| map_caption = 
| label = සානා ලෙන්
| map_alt =
| coords = {{coord|17.2352778|74.1522222|display=inline, title|region:IN_type:landmark}}
| survey = 
| survey_format =
| discovery =
| geology =
| entrance_count =
| entrance_list =
| difficulty =
| hazards = 
| access = 
| translation = 
| language =
| pronunciation = 
}}
{{BuddhasHolySites}}
{{commonscat|Karad caves|කරාඩ් ලෙන්}}
'''කරාඩ් ලෙන්''' ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ [[කෝයිනා ගඟ]] අසල [[කරාඩ්]] සිට කිලෝමීටර 5ක් නිරිත දෙසින් ජාඛින්වාඩි ගම්මානය අසල පිහිටි [[ලෙන්]] 66කින් යුත් [[බෞද්ධ]] ස්මාරක සමූහයකි.&lt;ref name=AHIR&gt;{{cite book|last=Ahir|first=D. C.|title=Buddhist sites and shrines in India: history, art, and architecture|year=2003|publisher=Sri Satguru Publ.|location=Delhi|isbn=8170307740|page=197|edition=1.}}&lt;/ref&gt; මෙයට අයත් ලෙන් කාණ්ඩ වන්නේ:
* අගශිව් ලෙන් {{coord|17.2352778|74.1522222|display=inline}}
* භෛරව් ලෙන් {{coord|17.239268|74.148289|display=inline}}
* දෝන්ග්‍රායි ලෙන් {{coord|17.2551854|74.1634643|display=inline}}) 

මෙහි ඇතැම් ලෙන් අගශිව් කඳුගැටයේ ද, සමහර ලෙන් ජාඛින්වාඩි අවට ද පිහිටා ඇත.
මෙහි දකුණට මුහුණලා පිහිටි ලෙන් වැදගත් වේ. මෙහි නිම්නයේ ද ලෙන් පිහිටා ඇත. මෙහි එක් ලෙනක [[චෝඛාමේල]] අවුරුදු 8ක් වාසය කළ හෙයින් එම ලෙන ඔහුගේ නමින් හැඳින්වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Frere|first=H. B. E.|title=Memorandum of some Buddhist Excavations near Karadh|journal=Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society|year=1851|volume=3|pages=108–117|publisher=The Society}}&lt;/ref&gt;

ක්‍රි.ක්‍රි.පූ. පළමුවන සියවසේ කැන ඇති මෙහි ලෙන් ඉතා චාම් ය.&lt;ref name=AHIR /&gt;

*ලෙන් අංක 5 - ආදිතම බෞද්ධ සංකේත දක්නට ලැබේ.
*ලෙන් අංක 30 - බෞද්ධ සංකේත

මෙහි වූ අභිලේඛනයෙහි මෙය ''ගෝපාල''ගේ පුත් ''සංඝමිත්‍ර''ගේ දානයක් බැව් සඳහන් වේ.&lt;ref name=AHIR /&gt;

&lt;gallery&gt;
File:Karad caves Dongrai Leni.jpg|කරාඩ් ලෙන්, දෝන්ග්‍රායි ලේනී.
File:Agashiv cave.jpg|කරාඩ් ලෙන්, අගශිව් ලෙන්වලින් එකක්.
File:Buddhist Cave 7, Jakhinwadi, Karad.jpg|බෞද්ධ ලෙන අංක 7, ජාඛින්වාසි, කරාඩ්.
File:Buddhist Cave 9, Jakhinwadi, Karad.jpg| බෞද්ධ ලෙන අංක 9, ජාඛින්වාසි, කරාඩ්.
&lt;/gallery&gt;

==ආශ්‍රේයයන්==
{{Reflist}}

{{Indian Buddhist Caves}}

==බාහිර සබැඳි==
{{Portal|ඉන්දියාව}}
* [https://web.archive.org/web/20131029183640/http://panunkashmir.org/blog/pilgrimage/exploration-at-karad/ Exploration at Karad]

[[Category:ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ලෙන්]]
[[Category:මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෙන්]]
[[Category:ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[Category:ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන]]
[[Category:ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආරාම]]

{{Buddhism-stub}}</text>
      <sha1>c0tz83m496xg4g3xxtx1mw7utw03tz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගොර්යෝ බෞද්ධ සිතුවම් ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88479</id>
    <revision>
      <id>794364</id>
      <parentid>788699</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:23:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97961" sha1="a2s714dw1kbb2hv3bush5vhhdr9afwm" xml:space="preserve">{{GeoGroupTemplate}}
මෙම ලැයිස්තුව '''[[ගොර්යෝ|ගොර්යෝ රාජවංශ]] [[කොරියාව|කොරියාවේ]] (918-1392) '''[[කොරියානු බුද්ධාගම|බෞද්ධ]] [[කොරියානු චිත්‍ර කලාව|සිතුවම්]]''' පිළිබඳ වේ. මෙම යුගයට අයත් [[එල්ලන ලුලි]] සිතුවම් එක්සිය හැටක් පමණ සොයාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Lippit&quot;&gt;{{cite journal |jstor=25481912 |title=Goryeo Buddhist Painting in an Interregional Context |author=Yukio Lippit |journal=Ars Orientalis |volume=25 |year=2008 |pages=192–232 |publisher=[[ෆ්‍රියර් කලාගාරය|Freer Gallery of Art]] and [[මිචිගන් විශ්වවිද්‍යාලය|University of Michigan]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2010/10/148_74273.html |title=National museum to feature Goryeo Buddhist paintings |author=Chung Ah-young |work=[[ද කොරියා ටයිම්ස්|The Korea Times]] |date=10 October 2010 |accessdate=24 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;&gt;{{cite book |title=Masterpieces of Goryeo Buddhist Painting |publisher=[[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය|National Museum of Korea]] |date=2010 |isbn=978-89-960957-8-1 |language=Korean, English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Amitabha&quot;&gt;{{cite journal |jstor=20111324 |title=Iconographic Surrogates: Contemplating Amitābha Images in the Late Koryō Dynasty (Fourteenth Century) |author=Junhyoung Michael Shin |journal=[[ආකයිව්ස් ඔෆ් ඒෂියන් ආට්|Archives of Asian Art]] |volume=55 |year=2004 |pages=1–15 |publisher=[[යුනිවර්සිටි ඔෆ් හවායි ප්‍රෙස්|University of Hawaii Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yamato&quot;&gt;{{cite book |script-title=ja:特別展高麗仏画: わが国に請来された隣国の金色の仏たち |trans-title=Special Exhibition: Korean Buddhist Paintings of Koryo Dynasty (918-1392) |language=Japanese |editor=[[යමාතෝ බුන්කකන්|Yamato Bunkakan]] |publisher=[[යමාතෝ බුන්කකන්|Yamato Bunkakan]] |year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Identity&quot;&gt;{{cite journal |url=http://www.museum.go.kr/files/upload/ebook/6/KAaA_04.pdf |title=Identity of Goryeo Buddhist Painting |author=Chung Woothak |journal=The International Journal of Korean Art and Archaeology |publisher=[[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය|National Museum of Korea]] |year=2010 |volume=4 |pages=12–29 |access-date=2021-02-02 |archive-date=2015-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616021822/http://www.museum.go.kr/files/upload/ebook/6/KAaA_04.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Patrons&quot;&gt;{{cite journal |url=http://www.museum.go.kr/files/upload/ebook/6/KAaA_04.pdf |title=The Patrons of Goryeo Buddhist Painting |author=Kim Junghee |journal=The International Journal of Korean Art and Archaeology |publisher=[[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය|National Museum of Korea]] |year=2010 |volume=4 |pages=30–61 |access-date=2021-02-02 |archive-date=2015-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616021822/http://www.museum.go.kr/files/upload/ebook/6/KAaA_04.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Periphery&quot;&gt;{{cite journal |url=http://www.museum.go.kr/files/upload/ebook/6/KAaA_04.pdf |title=On the Periphery of Goryeo Buddhist Painting: Preliminary Study of the Silk Weave, Width of the Silk and Enshrinement of Works |author=Park Eunkyung |journal=The International Journal of Korean Art and Archaeology |publisher=[[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය|National Museum of Korea]] |year=2010 |volume=4 |pages=62–91 |access-date=2021-02-02 |archive-date=2015-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616021822/http://www.museum.go.kr/files/upload/ebook/6/KAaA_04.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Enlightenment&quot;&gt;{{cite book |title=Goryeo Dynasty: Korea's Age of Enlightenment, 918-1392 |editor=Kumja Paik Kim |publisher=[[සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ආසියානු කලා කෞතුකාගාරය|Asian Art Museum]] |year=2003 |pages=319}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Korai&quot;&gt;{{cite book |script-title=ja:高麗仏画 |trans-title=Goryeo Buddhist Painting |language=Japanese |author1=Kikutake Junichi |author2=Yoshida Hiroshi |year=1981 |publisher=[[අසාහි ෂිම්බුන්|Asahi Shimbun]]sha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fujimoto&quot;&gt;{{cite journal |url=http://www.gakushuin.ac.jp/univ/let/rihum/hujimoto-jinbun11.pdf |script-title=ja:高麗仏画の振幅 : 養寿寺・泉屋博古館・浅草寺所蔵「水月観音(楊柳観音)像」を中心に |trans-title=Variation on Buddhist paintings of the Goryeo Dynasty: focussing on the Water-Moon Bodhisattvas at Senso-ji temple, Youju-ji temple and Sen-oku Hakoku Kan Museum |language=Japanese |author=Fujimoto Yuji |year=2012 |volume=11 |pages=189–216 |journal=Jinbun |publisher=[[ගකුෂුඉන් විශ්වවිද්‍යාලය|Gakushuin University]] |access-date=2021-02-02 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924020455/http://www.gakushuin.ac.jp/univ/let/rihum/hujimoto-jinbun11.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gazo&quot;&gt;{{cite book |script-title=ja:高麗時代阿弥陀画像の研究 |trans-title=Research into Images of Amida from the Goryeo Dynasty |language=Japanese |year=1990}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%;&quot;
|-
!width=&quot;25%&quot; align=&quot;left&quot; | චිත්‍රය
!width=&quot;5%&quot; align=&quot;left&quot; | දිනය
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot; | පිහිටීම
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot; | ආයතනය
!width=&quot;25%&quot; align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot; | සටහන්
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot; | රුව
!width=&quot;5%&quot; align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot; | මිනුම්
!width=&quot;5%&quot; align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot; | ඛණ්ඩාංක
!width=&quot;5%&quot; align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot; | ආශ්‍රේ.
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|1.1|රාජ මාලිග මණ්ඩලය, සේද මත වර්ණාලේපිත}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色王宮曼荼羅図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku ōkyū mandara zu''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;관경서분변상도 || {{sort|1312|1312}} || {{sort|ජපානය|[[ටොයොකාවා, අයිචි|ටොයොකාවා]]}} || {{nihongo|[[දායිඔන්-ජි]]|[[:ja:大恩寺 (豊川市)|大恩寺]]}} || dated to 1312 by the inscription in the bottom right corner; [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]&lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt; || [[File:絹本著色王宮曼荼羅図 (Daionji Toyokawa).jpg|150px]] || {{convert|133.3|cm|ftin}} by {{convert|51.4|cm|ftin}} || {{coord|34.820556|N|137.310556|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Daionji}} || [http://www.pref.aichi.jp/kyoiku/bunka/bunkazainavi/yukei/kaiga/kunisitei/0136.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|1.2|Royal Palace Mandala}}&lt;br&gt;{{nihongo2|王宮曼荼羅図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''ōkyū mandara zu''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;관경서분변상도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]}} || {{nihongo|[[Saifuku-ji (Tsuruga)|Saifuku-ji]]|[[:ja:西福寺 (敦賀市)|西福寺]]}} || || [[File:王宮曼荼羅図.jpg|150px]] || {{convert|150.5|cm|ftin}} by {{convert|113.2|cm|ftin}} || {{coord|35.656956|N|136.032114|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saifukuji}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|1.3|Illustration of the [[Amitayurdhyana Sutra|Visualisation Sutra]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|観経十六観変相図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kangyō jūroku kanhensō zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1323|1323}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Chion-in]] || || [[File:Illustration of the Visualisation Sutra (Chion-in).jpg|150px]] || {{convert|224.2|cm|ftin}} by {{convert|139.1|cm|ftin}} || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|1.4|Illustration of the Meditation Sutra}}&lt;br&gt;{{nihongo2|観経変相図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;Kankyō hensō zu&lt;/small&gt;&lt;br&gt;관경서분변상도 || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]}} || {{nihongo|[[Saifuku-ji (Tsuruga)|Saifuku-ji]]|[[:ja:西福寺 (敦賀市)|西福寺]]}} || || [[File:Illustration of the Meditation Sutra (Saifukuji Tsuruga).jpg|150px]] || {{convert|202.8|cm|ftin}} by {{convert|129.8|cm|ftin}} || {{coord|35.656956|N|136.032114|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saifukuji}} || &lt;ref name=&quot;Amitabha&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|1.5|Illustration of the Sutra on the Descent of Maitreya}}&lt;br&gt;{{nihongo2|弥勒下生経変相図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Miroku geshōkyō hensō zu''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;미륵하생경변상도 || {{sort|1350|1350}} || {{sort|Japan|[[Kōya, Wakayama|Kōya]]}} || {{nihongo|Shinnō-in|親王院}} || ||[[File:미륵하생경변상도.jpg|150px]] || {{convert|178.0|cm|ftin}} by {{convert|90.3|cm|ftin}} || {{coord|34.213781|N|135.581366|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shinnō-in}} || &lt;ref name=&quot;Identity&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|1.6|Illustration of the Sutra on the Descent of Maitreya}}&lt;br&gt;{{nihongo2|弥勒下生経変相図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Miroku geshōkyō hensō zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Chion-in]] || || [[File:Descent of Maitreya Sutra Illustration (Chion-in).jpg|150px]] || {{convert|171.8|cm|ftin}} by {{convert|92.1|cm|ftin}} || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|1.99a|Illustration of the [[Sutra of Perfect Enlightenment]]}}&lt;br&gt;원각경변상도 || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[Boston]]}} || [[Museum of Fine Arts, Boston]] || || [[File:Perfect Enlightenment Sutra Illumination (Museum of Fine Arts, Boston).jpg|150px]] || {{convert|165.5|cm|ftin}} by {{convert|85.5|cm|ftin}} || {{coord|42.339167|N|71.094167|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum of Fine Arts, Boston}} || [http://www.mfa.org/collections/object/perfect-enlightenment-sutra-illumination-25398 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|1.99b|Illustration of the [[Amitayurdhyana Sutra|Visualisation Sutra]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色観経十六観変相図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku kangyō jūroku kanhensō zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]]}} || {{nihongo|Ōtakaji|大高寺}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Illustration of the Visualisation Sutra (Otakaji Takahagi).jpg|150px]] || {{convert|183.0|cm|ftin}} by {{convert|121.0|cm|ftin}} || {{coord|36.715271|N|140.709200|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ōtakaji}} || [http://www.edu.pref.ibaraki.jp/board/bunkazai/ken/kaiga/2-71/2-71.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210727123644/https://www.edu.pref.ibaraki.jp/board/bunkazai/ken/kaiga/2-71/2-71.html |date=2021-07-27 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|1.99c|Illustration of the Sutra on the Descent of [[Maitreya]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色弥勒下生経変相図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Miroku geshōkyō hensō zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1294|1294}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|[[Myōman-ji]]|[[:ja:妙満寺|妙満寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]; inscribed 画文翰待詔李晟、至元三十一年甲午 || [[File:Descent of Maitreya Sutra (Myomanji Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|227|cm|ftin}} by {{convert|129|cm|ftin}} || {{coord|35.067484|N|135.774450|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Myōman-ji}} || [https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/00011849 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|2.99a|[[Sakyamuni]] Preaching the Law}}&lt;br&gt;{{nihongo2|釈迦説法図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Shaka seppō zu''&lt;/small&gt;|| {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kōya, Wakayama|Kōya]]}} || {{nihongo|Shinnō-in|親王院}} || || || {{convert|178.0|cm|ftin}} by {{convert|90.3|cm|ftin}} || {{coord|34.213781|N|135.581366|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shinnō-in}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|2.99b|[[Vairocana]]}} || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Hiroshima]]}} || {{nihongo|[[Fudō-in]]|[[:ja:不動院 (広島市)|不動院]]}} || also known as ''Fifteen Thousand Buddhas'' || [[File:Vairocana (Fudoin) 2.jpg|150px]] || {{convert|162.0|cm|ftin}} by {{convert|88.2|cm|ftin}} || {{coord|34.426877|N|132.471213|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Fudō-in}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|2.99c|[[Vairocana]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|毘盧遮那仏変相図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Birushana butsu hensō zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Hyōgo Prefecture]]}} || private || || || {{convert|196.0|cm|ftin}} by {{convert|133.5|cm|ftin}} || || [http://www.city.kobe.lg.jp/culture/culture/institution/museum/activity/kiyo_18.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180513081045/http://www.city.kobe.lg.jp/culture/culture/institution/museum/activity/kiyo_18.html |date=2018-05-13 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|2.99d|[[Vairocana]] Triad}} || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Germany|[[Cologne]]}} || [[Museum für Ostasiatische Kunst, Köln]] || || [[File:Vairocana Triad (Cologne).jpg|150px]] || {{convert|123.0|cm|ftin}} by {{convert|82.0|cm|ftin}} || {{coord|50.935120|N|6.925592|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum für Ostasiatische Kunst, Köln}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|2.99e|[[Bhaisajyaguru]] Preaching the Law}} || || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|[[Chishaku-in]]|[[:ja:智積院|智積院]]}} || || || || {{coord|34.988069|N|135.776381|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chishaku-in}} || &lt;ref name=&quot;Identity&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|2.99f|Buddha Pentad, colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色五仏尊像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku go-Butsu-son zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Takasago, Hyogo|Takasago]]}} || {{nihongo|[[Jūrin-ji (Takasago)|Jūrin-ji]]|[[:ja:十輪寺 (高砂市)|十輪寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]; alternatively dated to the sixteenth century&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.city.takasago.hyogo.jp/index.cfm/7,28406,c,html/28406/20121116-142803.pdf |script-title=ja:高砂市内の文化財を訪ねて |trans-title=Cultural Properties in Takasago |language=Japanese |publisher=[[Takasago, Hyogo|Takasago City]] |accessdate=2 November 2013}}&lt;/ref&gt; || || || {{coord|34.747306|N|134.799722|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Jūrinji}} ||
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|2.99g|Descent of Tejaprabha Buddha}}&lt;br&gt;치성광여래왕림도 || {{sort|1350-1392|late C14}} || {{sort|USA|[[Boston]]}} || [[Museum of Fine Arts, Boston]] || || [[File:Descent of Tejaprabha Buddha (Museum of Fine Arts, Boston).jpg|150px]] || {{convert|124.4|cm|ftin}} by {{convert|54.8|cm|ftin}} || {{coord|42.339167|N|71.094167|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum of Fine Arts, Boston}} || [http://www.mfa.org/collections/object/the-descent-of-tejaprabha-buddha-9612 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.7|[[Amitabha]]}} || {{sort|1286|1286}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || private; {{nihongo|former Shimazu collection|島津家旧蔵}} || || [[File:Amitabha (former Shimazu collection).jpg|150px]] || {{convert|203.5|cm|ftin}} by {{convert|105.1|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;Amitabha&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.8|[[Amitabha]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀如来像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida Nyorai zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kan'onji, Kagawa|Kan'onji]]}} || {{nihongo|Hagiwara-ji|萩原寺}} || || [[File:Amitabha (Hagiwaraji Kanonji).jpg|150px]] || {{convert|110.8|cm|ftin}} by {{convert|50.4|cm|ftin}} || {{coord|34.071098|N|133.688362|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hagiwara-ji}} || [http://www.gakushuin.ac.jp/univ/let/rihum/hujimoto-jinbun11.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924020455/http://www.gakushuin.ac.jp/univ/let/rihum/hujimoto-jinbun11.pdf |date=2015-09-24 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.9|[[Amitabha]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|如来像 or 阿弥陀如来図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Nyorai zō or Amida Nyorai zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|Shōbō-ji|正法寺}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha (Shoboji).jpg|150px]] || {{convert|190.0|cm|ftin}} by {{convert|87.2|cm|ftin}}&lt;!--or 184.0x86.5--&gt; || || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.10|[[Amitabha]]|}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|Tōkai-an|東海庵}} || || || {{convert|116.4|cm|ftin}} by {{convert|54.5|cm|ftin}} || {{coord|35.022748|N|135.720613|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tōkai-an}} || &lt;ref name=&quot;Amitabha&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.11|[[Amitabha]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色阿弥陀如来像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida Nyorai zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1306|1306}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha (Nezu Museum) 2.jpg|150px]] || {{convert|162.5|cm|ftin}} by {{convert|91.7|cm|ftin}} &lt;!--or 162.2x92.2--&gt; || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131029184856/http://bunka.nii.ac.jp/db/SearchDetail.do?heritageId=198922 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.12|[[Amitabha]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色釈迦如来像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Shaka Nyorai&lt;!--sic--&gt; zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|[[Gyokurin-in]]|[[:ja:玉林院|玉林院]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha (Gyokurin-in Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|163.0|cm|ftin}} by {{convert|87.0|cm|ftin}}&lt;!--or 164.0x89.5--&gt; || {{coord|35.042418|N|135.743176|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Gyokurin-in}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.13|[[Amitabha]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀如来像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || || {{sort|Japan|[[Higashiōmi, Shiga|Higashiōmi]]}} || {{nihongo|Ishiba-ji|石馬寺}} || || || {{convert|98.0|cm|ftin}} by {{convert|55.5|cm|ftin}} || {{coord|35.161459|N|136.164465|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ishibaji}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.14|[[Bhaisajyaguru]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|如来像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Nyorai zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Nagoya]]}} || [[Banshō-ji]] || || [[File:Bhaisajyaguru (Banshoji Nagoya).jpg|150px]] || {{convert|151.0|cm|ftin}} by {{convert|86.2|cm|ftin}} || {{coord|35.159167|N|136.904722|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Bhaisajyaguru}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.15|[[Amitabha]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色釈迦如来像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Shaka Nyorai&lt;!--sic--&gt; zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Eikan-dō Zenrin-ji|Zenrin-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || || {{convert|177.9|cm|ftin}} by {{convert|106.9|cm|ftin}} || {{coord|35.014525|N|135.795292|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Zenrin-ji}} || &lt;ref name=&quot;Amitabha&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.99a|[[Amitabha]]}} || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|France|[[Paris]]}} || [[Musée Guimet]] || || [[File:Amitabha (Musee Guimet).jpg|150px]] || {{convert|104.0|cm|ftin}} by {{convert|46.0|cm|ftin}} || {{coord|48.865106|N|2.293632|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Musée Guimet}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.99b|[[Amitabha]]}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Italy|[[Rome]]}} || [[Museo Nazionale d'Arte Orientale]] || || [[File:Amitabha (Museo Nazionale d'Arte Orientale).jpg|150px]] || {{convert|105.6|cm|ftin}} by {{convert|47.0|cm|ftin}} || {{coord|41.894523|N|12.500403|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museo Nazionale d'Arte Orientale}} || [http://www.museorientale.beniculturali.it/index.php?it/311/opere/25/dipintobuddha-amitabha-amitabul ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211209001858/http://museorientale.beniculturali.it/index.php?it/311/opere/25/dipintobuddha-amitabha-amitabul |date=2021-12-09 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.99c|[[Amitabha]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色阿弥陀如来坐像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida Nyorai zazō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Yaita, Tochigi|Yaita]]}} || {{nihongo|Kagamiyama-dera|鏡山寺}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]]; there are two further Goryeo Buddhist paintings at {{nihongo|Kōbō-ji|興法寺}} in [[Oyama, Tochigi|Oyama]] || [[File:Amitabha (Kagamiyama-dera Yaita).jpg|150px]] || {{convert|149.3|cm|ftin}} by {{convert|94.0|cm|ftin}} || {{coord|36.837197|N|139.921457|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kagamiyama-dera}} || [http://www.city.yaita.tochigi.jp/soshiki/syougaigakusyu/kenbunkazai1.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625160958/http://www.city.yaita.tochigi.jp/soshiki/syougaigakusyu/kenbunkazai1.html |date=2018-06-25 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|3.99d|[[Amitabha]]}}&lt;br&gt;아미타여래도|| {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Korea|[[Yongin]]}} || Uhak Cultural Foundation || Treasure No. 1238 || [[File:Amitabha (Uhak Yongin).jpg|150px]] || {{convert|105.6|cm|ftin}} by {{convert|52.3|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.16a|Amitabha Triad, colour on silk ([[Amitabha]])}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1309|1309}} || {{sort|Japan|[[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]]}} || {{nihongo|[[Uesugi Jinja]]|[[:ja:上杉神社|上杉神社]]}} || central scroll of a set of three jointly designated an [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]&lt;ref name=&quot;Uesugi&quot;&gt;{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/2420 |script-title=ja:絹本著色阿弥陀三尊像 |trans-title=Amida Triad, colour on silk |language=Japanese |publisher=[[Agency for Cultural Affairs]] |accessdate=26 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Uesugi2&quot;&gt;{{cite journal |script-title=ja:阿弥陀三尊像 (上杉神社蔵) |trans-title=Amida Triad at Uesugi Jinja |language=Japanese |journal=[[Ars Buddhica]] |publisher=[[Mainichi Shimbun]]sha |year=1973 |volume=91 |pages=42–45 |author=Ariga Yoshitaka}}&lt;/ref&gt; || [[File:Amitabha Triad - Amitabha (Uesugi Jinja).jpg|150px]] || {{convert|148|cm|ftin}} by {{convert|77|cm|ftin}}&lt;!--or 151.0x63.5--&gt; || {{coord|37.909237|N|140.104072|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Uesugi Jinja}} || [http://www.pref.yamagata.jp/cgi-bin/yamagata-takara/?m=detail&amp;id=1037 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.16b|Amitabha Triad, colour on silk ([[Avalokiteśvara]])}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1309|1309}} || {{sort|Japan|[[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]]}} || {{nihongo|[[Uesugi Jinja]]|[[:ja:上杉神社|上杉神社]]}} || right-hand scroll of a set of three jointly designated an [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]&lt;ref name=&quot;Uesugi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Uesugi2&quot;/&gt; || [[File:Amitabha Triad - a (Uesugi Jinja).jpg|150px]] || {{convert|148|cm|ftin}} by {{convert|77|cm|ftin}} || {{coord|37.909237|N|140.104072|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Uesugi Jinja}} || [http://www.pref.yamagata.jp/cgi-bin/yamagata-takara/?m=detail&amp;id=1037 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.16c|Amitabha Triad, colour on silk ([[Mahasthamaprapta]])}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1309|1309}} || {{sort|Japan|[[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]]}} || {{nihongo|[[Uesugi Jinja]]|[[:ja:上杉神社|上杉神社]]}} || left-hand scroll of a set of three jointly designated an [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]&lt;ref name=&quot;Uesugi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Uesugi2&quot;/&gt; || [[File:Amitabha Triad - Mahasthamaprapta (Uesugi Jinja).jpg|150px]] || {{convert|148|cm|ftin}} by {{convert|77|cm|ftin}} || {{coord|37.909237|N|140.104072|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Uesugi Jinja}} || [http://www.pref.yamagata.jp/cgi-bin/yamagata-takara/?m=detail&amp;id=1037 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.17|[[Amitabha]] Triad with [[Ananda]] and [[Mahākāśyapa]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色釈迦三尊及阿難迦葉像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Shaka&lt;!--sic--&gt; sanzon oyobi Anan Kashō zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1330|1330}} || {{sort|Japan|[[Ogose, Saitama|Ogose]]}} || {{nihongo|Hōon-ji|法恩寺}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amida Triad with Ananda and Mahakasyapa (Hoonji Ogose).jpg|150px]] || {{convert|119.4|cm|ftin}} by {{convert|64.2|cm|ftin}}&lt;!--or 119.0x62.0--&gt; || {{coord|35.962133|N|139.297135|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hōonji}} || [https://web.archive.org/web/20131029193606/http://www.town.ogose.saitama.jp/div_soumu/sec_jichi/cyousei_youran/2013/histry.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.18|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || || [[File:Amitabha Triad (Nezu Museum).jpg|150px]] || {{convert|111.2|cm|ftin}} by {{convert|50.9|cm|ftin}}&lt;!--or 112.9x51.1--&gt; || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.19|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || || || {{convert|129.0|cm|ftin}} by {{convert|62.0|cm|ftin}} || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.20|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || || || {{convert|139.0|cm|ftin}} by {{convert|87.9|cm|ftin}} || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.21|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kakogawa, Hyogo|Kakogawa]]}} || [[Kakurin-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (Kakurinji Kakogawa).jpg|150px]] || {{convert|130.0|cm|ftin}} by {{convert|73.3|cm|ftin}} || {{coord|34.752244|N|134.832587|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kakurinji}} || [http://www.kakurinji.or.jp/art/kaigapage/amidasanzonzou.htm ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.22|[[Amitabha]] Triad}} || {{sort|1200-1299|circa C13}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || [[Metropolitan Museum of Art]] || || [[File:Amitabha Triad (Metropolitan Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|114.9|cm|ftin}} by {{convert|59.1|cm|ftin}}&lt;!--or 117.3x60.2--&gt; || {{coord|40.779152|N|73.962933|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Metropolitan Museum of Art}} || [http://www.metmuseum.org/collections/search-the-collections/39882 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.23|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Chion-in]] || || || {{convert|170.3|cm|ftin}} by {{convert|92.2|cm|ftin}} || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.23a|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Chion-in]] || || || {{convert|160.6|cm|ftin}} by {{convert|80.6|cm|ftin}} || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.23b|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Chion-in]] || || || {{convert|160.6|cm|ftin}} by {{convert|80.6|cm|ftin}} || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.23c|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Chion-in]] || || || {{convert|160.6|cm|ftin}} by {{convert|80.6|cm|ftin}} || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.24|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Sakai, Osaka|Sakai]]}} || {{nihongo|[[Hōdō-ji (Sakai)|Hōdō-ji]]|[[:ja:法道寺 (堺市)|法道寺]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Municipal Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (Hodoji Sakai).jpg|150px]] || {{convert|166.4|cm|ftin}} by {{convert|88.8|cm|ftin}} || {{coord|34.463931|N|135.517731|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hōdōji}} || [http://www.city.sakai.lg.jp/kanko/rekishi/bunkazai/bunkazai/shokai/bunya/kaiga/amidasanzonzu.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.25|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|C13/14}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Tokyo National Museum]] || || [[File:Amitabha Triad (Tokyo National Museum) 2.jpg|150px]] || {{convert|122.9|cm|ftin}} by {{convert|56.6|cm|ftin}}&lt;!--or 123.0x55.8--&gt; || {{coord|35.718826|N|139.776467|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tokyo National Museum}} || [http://webarchives.tnm.jp/imgsearch/show/C0044940 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.26|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;아미타삼존도 || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Leeum, Samsung Museum of Art]] || [[National Treasures of South Korea|National Treasure]] No. 218 || [[File:Amitabha Triad (Leeum, Samsung Museum of Art) 2.jpg|150px]] || {{convert|110.7|cm|ftin}} by {{convert|51.0|cm|ftin}}&lt;!--or 110.0x51.0--&gt; || {{coord|37.538112|N|126.998584|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Leeum, Samsung Museum of Art}} || [http://leeum.samsungfoundation.org/html_eng/collection/main_view.asp ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.27|[[Amitabha]] Triad, colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Atami, Shizuoka|Atami]]}} || [[MOA Museum of Art]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (MOA Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|100.9|cm|ftin}} by {{convert|54.2|cm|ftin}}&lt;!--or 100.6x56.3--&gt; || {{coord|35.108991|N|139.075091|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=MOA Museum of Art}} || &lt;ref name=&quot;Amitabha&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.28|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kobe]]}} || [[Hakutsuru Fine Art Museum]] || || || {{convert|133.3|cm|ftin}} by {{convert|58.9|cm|ftin}} || {{coord|34.731024|N|135.258136|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hakutsuru Fine Art Museum}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.29|[[Amitabha]] Triad}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || [[Brooklyn Museum]] || || [[File:Amitabha Triad (Brooklyn Museum).jpg|150px]] || {{convert|130.2|cm|ftin}} by {{convert|81.9|cm|ftin}}&lt;!--or 143.2x95.1--&gt; || {{coord|40.671306|N|73.96375|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Brooklyn Museum}} || [http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/3718/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228162517/https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/3718 |date=2021-02-28 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.30|[[Amitabha]] Triad, colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Maizuru, Kyoto|Maizuru]]}} || {{nihongo|[[Matsunoo-dera (Maizuru)|Matsunoo-dera]]|[[:ja:松尾寺 (舞鶴市)|松尾寺]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (Matsunoodera Maizuru).jpg|150px]] || {{convert|109.5|cm|ftin}} by {{convert|55.7|cm|ftin}} || {{coord|35.497225|N|135.469408|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Matsunoodera}} || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/2130.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210206061827/http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/2130.html |date=2021-02-06 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.31|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Sen-oku Hakuko Kan]] || || || {{convert|130.0|cm|ftin}} by {{convert|83.0|cm|ftin}} || {{coord|35.0176|N|135.7929|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Sen-oku Hakuko Kan}} || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.32|[[Amitabha]] Triad, colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida sanzon zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|[[Chion-ji]]|[[:ja:知恩寺|知恩寺]]}} || || [[File:Amitabha Triad (Chionji Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|103.0|cm|ftin}} by {{convert|86.0|cm|ftin}} || {{coord|35.030304|N|135.780877|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chionji}} || [http://www.bukkyo-u.ac.jp/event/detail/2011/11/07/143/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625103926/http://www.bukkyo-u.ac.jp/event/detail/2011/11/07/143/ |date=2018-06-25 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.33|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || private || || [[File:Amitabha Triad (private Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|99.2|cm|ftin}} by {{convert|51.7|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.34|[[Amitabha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida sanzon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Izumo, Shimane|Izumo]]}} || {{nihongo|[[Ichibata-ji]]|[[:ja:一畑寺|一畑寺]]}} || || || || || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.35|[[Amitabha]] Triad, colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida sanzon zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tsu, Mie|Tsu]]}} || {{nihongo|Senju-ji|専修寺}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (Senjuji Tsu).jpg|150px]] || {{convert|168.5|cm|ftin}} by {{convert|92.4|cm|ftin}} || {{coord|34.762028|N|136.503582|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Senjuji}} || [http://www.bunka.pref.mie.lg.jp/art-museum/catalogue/religious/mouri-50.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923195219/http://www.bunka.pref.mie.lg.jp/art-museum/catalogue/religious/mouri-50.htm |date=2015-09-23 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.36|[[Amitabha]] Triad, colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida sanzon zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Okura Museum of Art|Ōkura Museum of Art]] || || || {{convert|113.0|cm|ftin}} by {{convert|61.0|cm|ftin}} || {{coord|35.666944|N|139.743333|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ōkura Museum of Art}} || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.37|[[Shakyamuni]] and Two Attendants}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[Cleveland]]}} || [[Cleveland Museum of Art]] || || [[File:Shakyamuni and Two Attendants (Cleveland Museum of Art) 2.jpg|150px]] || {{convert|217.8|cm|ftin}} by {{convert|112.7|cm|ftin}} || {{coord|41.508891|N|81.611348|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Cleveland Museum of Art}} || [http://www.clevelandart.org/art/1982.25 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|4.999a|[[Amitabha]] Triad, gold with blue ground on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本紺地金泥阿弥陀三尊像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon konji kindei Amida sanson zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1359|1359}} || {{sort|Japan|[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]]}} || {{nihongo|Hontai-ji|尊躰寺}} || [[Cultural Properties of Japan|Municipal Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (Hontaiji Kofu).jpg|150px]] || {{convert|164.9|cm|ftin}} by {{convert|85.6|cm|ftin}} || {{coord|35.659711|N|138.580041|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hontaiji}} || [http://www.city.kofu.yamanashi.jp/koho/shise/koho/kohoshi/documents/24_1.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225438/http://www.city.kofu.yamanashi.jp/koho/shise/koho/kohoshi/documents/24_1.pdf |date=2016-03-03 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.38|[[Amitabha]] with Eight Great Bodhisattvas}} || {{sort|1270-1392|late Goryeo}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || || {{convert|21.0|cm|ftin}} by {{convert|13.0|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.39|[[Sakyamuni]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s, colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色釈迦八大菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Shaka hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1320|1320}} || {{sort|Japan|[[Yamatokōriyama, Nara|Yamatokōriyama]]}} || {{nihongo|[[Matsuo-dera]]|[[:ja:松尾寺 (大和郡山市)|松尾寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Sakyamuni with Eight Great Bodhisattvas (Matsuodera).jpg|150px]] || {{convert|177.3|cm|ftin}} by {{convert|91.2|cm|ftin}} || {{coord|34.634064|N|135.728107|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Matsuodera}} || [http://www.city.yamatokoriyama.nara.jp/ourcity/history/shiseki/000196.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.40|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s, colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本着色阿弥陀八大菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Saga, Saga|Saga]]}} || property of {{nihongo|Kōfuku-ji|広福寺}}, more properly {{nihongo|Kōfukugokokuzen-ji|廣福護国禅寺}} in [[Takeo, Saga|Takeo]]; kept at the [[Saga Prefectural Museum]] || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Kofukugokokuzenji Takeo) 2.jpg|150px]] || {{convert|155.4|cm|ftin}} by {{convert|87.2|cm|ftin}} || {{coord|33.244978|N|130.300598|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saga Prefectural Museum}} || [http://www.city.takeo.lg.jp/kyouiku/bunkazai/pages/bunkazai/bunkazai-316.htm ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.41|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || {{nihongo|[[The University Art Museum, Tokyo University of the Arts]]|[[:ja:東京藝術大学大学美術館|東京藝術大学大学美術館]]}} || || [[File:Amida with Eight Great Bodhisattvas (University Art Museum, Tokyo University of the Arts) 2.jpg|150px]] || {{convert|180.3|cm|ftin}} by {{convert|92.5|cm|ftin}}&lt;!--or 175.3x91.5--&gt; || {{coord|35.719218|N|139.771494|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=The University Art Museum, Tokyo University of the Arts}} || [http://db.am.geidai.ac.jp/object.cgi?id=1254;image_file=EP000351.jpg ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029195205/http://db.am.geidai.ac.jp/object.cgi?id=1254;image_file=EP000351.jpg |date=2013-10-29 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.42|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Ashikaga, Tochigi|Ashikaga]]}} || {{nihongo|[[Banna-ji]]|[[:ja:鑁阿寺|鑁阿寺]]}} || alternatively identified as Shakyamauni with Eight Great Bodhisattvas (Prefectural Cultural Property) and dated to the [[Muromachi period]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tochigi-edu.ed.jp/center/bunkazai/bunkazai/list/277.htm |script-title=ja:絹本著色釈迦八大菩薩像 |trans-title=Shakyamuni with Eight Great Bodhisattvas, colour on silk |language=Japanese |publisher=[[Tochigi Prefecture]] |accessdate=2 November 2013}}&lt;/ref&gt; || || {{convert|153.0|cm|ftin}} by {{convert|84.3|cm|ftin}} || {{coord|36.337461|N|139.452295|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Bannaji}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.43|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Nara, Nara|Nara]]}} || [[Museum of Japanese Art|Yamato Bunkakan]] || || || {{convert|110.2|cm|ftin}} by {{convert|57.7|cm|ftin}} || {{coord|34.695278|N|135.756667|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Yamato Bunkakan}} || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.44|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}} || {{sort|1350-1392|2nd half C14}} || {{sort|USA|[[San Francisco]]}} || [[Asian Art Museum of San Francisco|Asian Art Museum]] || || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Asian Art Museum, San Francisco).jpg|150px]] || {{convert|151.1|cm|ftin}} by {{convert|88.7|cm|ftin}} || {{coord|37.780213|N|122.416416|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Asian Art Museum}} || [http://searchcollection.asianart.org/view/objects/asitem/id/21254 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304034830/http://searchcollection.asianart.org/view/objects/asitem/id/21254 |date=2016-03-04 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.45|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[Washington, D.C.]]}} || [[Freer Gallery of Art]] || || [[File:Amitabha and Eight Great Bodhisattvas (Freer Gallery of Art).jpg|150px]] || {{convert|160.3|cm|ftin}} by {{convert|86.0|cm|ftin}}&lt;!--or 191.0x93.0--&gt; || {{coord|38.888135|N|77.02739|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Freer Gallery of Art}} || [http://www.asia.si.edu/collections/singleObject.cfm?ObjectNumber=F1906.269 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930052506/http://www.asia.si.edu/collections/singleObject.cfm?ObjectNumber=F1906.269 |date=2015-09-30 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.46|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Nagoya]]}} || [[Tokugawa Art Museum]] || || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Tokugawa Art Museum) 2.jpg|150px]] || {{convert|143.0|cm|ftin}} by {{convert|87.0|cm|ftin}} || {{coord|35.183814|N|136.933261|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tokugawa Art Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131029200438/http://www.tokugawa-art-museum.jp/planning/h20/04/obj03.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.47|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|Jōkyō-ji|浄教寺}} || || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Jokyoji Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|173.1|cm|ftin}} by {{convert|91.1|cm|ftin}} || {{coord|35.002863|N|135.767219|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Jōkyōji}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.48|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kobe]]}} || private&lt;br&gt;{{nihongo|former Kawasaki collection|川崎家旧蔵}} || || || {{convert|107.3|cm|ftin}} by {{convert|58.5|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.49|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Nezu Museum).jpg|150px]] || {{convert|222.5|cm|ftin}} by {{convert|166.8|cm|ftin}} || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.99a|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}&lt;br&gt;{{nihongo2|紫絹金銀泥絵 阿弥陀八大菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''shiken kingin doro-e Amida hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1300-1392|end of the Goryeo period}} || {{sort|Japan|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]}} || {{nihongo|Zenmyō-ji|善妙寺}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || || {{convert|155.0|cm|ftin}} by {{convert|146.0|cm|ftin}} || {{coord|35.653583|N|136.071843|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Zenmyōji}} || [http://info.pref.fukui.jp/bunka/bunkazai/sitei/kaiga/zenmyoji-amidahachidai.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.99b|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}&lt;br&gt;{{nihongo2|阿弥陀八菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Amida hachi bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1325-1392|mid-/late C14}} || {{sort|Japan|[[Nishio, Aichi|Nishio]]}} || property of {{nihongo|Keigan-ji|桂岩寺}}; kept at the {{nihongo|[[Iwase Bunko Library]]|[[:ja:西尾市岩瀬文庫|西尾市岩瀬文庫]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Municipal Cultural Property]] || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Keiganji Nishio).jpg|150px]] || {{convert|139.4|cm|ftin}} by {{convert|85.0|cm|ftin}} || {{coord|34.874388|N|137.053853|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Iwase Bunko Library}} || [http://www.city.nishio.aichi.jp/index.cfm/8,2056,91,408,html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210113015749/https://www.city.nishio.aichi.jp/index.cfm/8,2056,91,408,html |date=2021-01-13 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|5.99c|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s, colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本着色阿弥陀八大菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Amida hachidai bosatsu zō''&lt;/small&gt; || || {{sort|Japan|[[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]]}} || {{nihongo|[[Shiga-in]]|[[:ja:滋賀院|滋賀院]]}} || || || || {{coord|35.069594|N|135.867583|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shiga-in}} || [http://www.rekihaku.otsu.shiga.jp/news/1002.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.50|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Karatsu, Saga|Karatsu]]}} || {{nihongo|[[Kagami Jinja]]|[[:ja:鏡神社 (唐津市)|鏡神社]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Kagami Jinja).jpg|150px]] || {{convert|419.5|cm|ftin}} by {{convert|254.2|cm|ftin}} || {{coord|33.432122|N|130.008130|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kagami Jinja}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.51|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像〈徐九方筆／至治三年六月の年記がある〉}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1323|1323}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Sen-oku Hakuko Kan]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Senoku Hakokukan Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|164.8|cm|ftin}} by {{convert|101.7|cm|ftin}}&lt;!--or 165.5x101.5--&gt; || {{coord|35.0176|N|135.7929|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Sen-oku Hakuko Kan}} || [http://www.sumitomo.or.jp/html/culja/culja12/jp1220.htm ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.52|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Sensō-ji]] || || [[File:Yoryu Kannon (Sensoji).jpg|150px]] || {{convert|144.0|cm|ftin}} by {{convert|62.6|cm|ftin}} || {{coord|35.714427|N|139.796863|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Sensōji}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.53|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Nara, Nara|Nara]]}} || [[Museum of Japanese Art|Yamato Bunkakan]] || || || {{convert|100.4|cm|ftin}} by {{convert|49.6|cm|ftin}} || {{coord|34.695278|N|135.756667|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Yamato Bunkakan}} || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.54|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Daitoku-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Daitokuji).jpg|150px]] || {{convert|227.9|cm|ftin}} by {{convert|135.8|cm|ftin}} || {{coord|35.043753|N|135.746040|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Daitokuji}} || [https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/1310 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.55|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Daitoku-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || || {{convert|154.3|cm|ftin}} by {{convert|84.7|cm|ftin}} || {{coord|35.043753|N|135.746040|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Daitokuji}} || [https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/1313 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.56|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Daitoku-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || || {{convert|129.6|cm|ftin}} by {{convert|63.8|cm|ftin}} || {{coord|35.043753|N|135.746040|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Daitokuji}} || [https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/1319 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.57|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|[[Yūrinkan Museum]]|[[:ja:藤井斉成会有鄰館|藤井斉成会有鄰館]]}} || || || {{convert|105.5|cm|ftin}} by {{convert|54.3|cm|ftin}} || {{coord|35.011694|N|135.781263|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Yūrinkan Museum}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.58|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Atami, Shizuoka|Atami]]}} || [[MOA Museum of Art]] || || || {{convert|99.0|cm|ftin}} by {{convert|46.2|cm|ftin}} || {{coord|35.108991|N|139.075091|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=MOA Museum of Art}} || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.59|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Sakurai, Nara|Sakurai]]}} || [[Tanzan Shrine|Tanzan Jinja]] || || [[File:Water-Moon Avalokitesvara (Tanzan Jinja Sakurai).jpg|150px]] || {{convert|110.0|cm|ftin}} by {{convert|57.7|cm|ftin}}&lt;!--or 109.5x54.3--&gt; || {{coord|34.465833|N|135.861667|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tanzan Jinja}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.60|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Miyoshi, Tokushima|Miyoshi]]}} || {{nihongo|Chōraku-ji|長楽寺}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Chorakuji Miyoshi).jpg|150px]] || {{convert|119.0|cm|ftin}} by {{convert|63.5|cm|ftin}} || {{coord|34.029891|N|133.862336|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chōrakujii}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.61|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]]}} || {{nihongo|[[Shōjuraigō-ji]]|[[:ja:聖衆来迎寺|聖衆来迎寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Shojuraigoji Otsu).jpg|150px]] || {{convert|145.5|cm|ftin}} by {{convert|82.7|cm|ftin}} || {{coord|35.072427|N|135.885816|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shōjuraigōji}} || [https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/1257 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.62|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kōya, Wakayama|Kōya]]}} || {{nihongo|Hōju-in|宝寿院}} || || || {{convert|166.4|cm|ftin}} by {{convert|88.8|cm|ftin}} ||　{{coord|34.214588|N|135.577641|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hōju-in}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.63|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Taishi, Osaka|Taishi]]}} || {{nihongo|[[Eifuku-ji]]|[[:ja:叡福寺|叡福寺]]}} || || || {{convert|99.9|cm|ftin}} by {{convert|50.7|cm|ftin}} || {{coord|34.518625|N|135.639761|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Eifukuji}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.64|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1350-1392|2nd half C14}} || {{sort|Japan|[[Nishio, Aichi|Nishio]]}} || property of {{nihongo|Yōju-ji|養寿寺}}; kept at the {{nihongo|[[Iwase Bunko Library]]|[[:ja:西尾市岩瀬文庫|西尾市岩瀬文庫]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Water-Moon Avalokitesvara (Yojuji Nishio).jpg|150px]] || {{convert|101.0|cm|ftin}} by {{convert|56.0|cm|ftin}} || {{coord|34.874388|N|137.053853|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Iwase Bunko Library}} || [http://www.pref.aichi.jp/kyoiku/bunka/bunkazainavi/yukei/kaiga/kensitei/0267.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.65|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色白衣観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Byakue Kannon&lt;!--sic--&gt; zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kobe]]}} || [[Taisan-ji (Kobe)|Taisan-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Taisanji Kobe).jpg|150px]] || {{convert|109.2|cm|ftin}} by {{convert|56.7|cm|ftin}} || {{coord|34.6965|N|135.067|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Taisanji}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.66|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;!--on [[Potalaka]]--&gt;&lt;br&gt;수월관음보살도&lt;br&gt;{{nihongo2|水月観音菩薩図}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Leeum, Samsung Museum of Art]] || Treasure No. 926 || [[File:Avalokitesvara on Potalaka (Leeum, Samsung Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|119.2|cm|ftin}} by {{convert|59.8|cm|ftin}}&lt;!--or 85.0x53.0--&gt; || {{coord|37.538112|N|126.998584|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Leeum, Samsung Museum of Art}} || [http://leeum.samsungfoundation.org/html_eng/collection/main_view.asp ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.67|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]]}} || {{nihongo|Ganjō-ji|願成寺}} || || || {{convert|106.6|cm|ftin}} by {{convert|48.6|cm|ftin}} || {{coord|32.218066|N|130.772538|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ganjōji}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.68|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Nara, Nara|Nara]]}} || [[Nara National Museum]] || || [[File:Yoryu Kannon (Nara National Museum) 2.jpg|150px]] || {{convert|163.0|cm|ftin}} by {{convert|84.7|cm|ftin}}&lt;!--or 105.3x50.5--&gt; || {{coord|34.683564|N|135.836678|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nara National Museum}} || [http://www.narahaku.go.jp/collection/1180-0.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.69|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|USA|[[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]]}} || [[Harvard Art Museums]] || || || {{convert|158.3|cm|ftin}} by {{convert|82.1|cm|ftin}} || {{coord|42.374073|N|71.114159|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Harvard Art Museums}} || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.70|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1300-1350|1st half C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || [[Metropolitan Museum of Art]] || the encounter with [[Sudhana]] (lower right) is recounted in the [[Avatamsaka Sutra]] || [[File:Water-Moon Avalokiteshvara (Metropolitan Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|114.5|cm|ftin}} by {{convert|55.6|cm|ftin}} || {{coord|40.779152|N|73.962933|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Metropolitan Museum of Art}} || [http://www.metmuseum.org/collections/search-the-collections/36029 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.71|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|([[Hyōgo Prefecture]])}} || private || || || {{convert|163.9|cm|ftin}} by {{convert|61.0|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.72|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|([[Fukuoka Prefecture]])}} || || || || {{convert|108.5|cm|ftin}} by {{convert|57.1|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.73|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Germany|[[Cologne]]}} || [[Museum für Ostasiatische Kunst, Köln]] || || [[File:Water-Moon Avalokiteshvara (Cologne).jpg|150px]] || {{convert|98.0|cm|ftin}} by {{convert|55.0|cm|ftin}} || {{coord|50.935120|N|6.925592|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum für Ostasiatische Kunst, Köln}} || [http://www.museenkoeln.de/museum-fuer-ostasiatische-kunst/default.asp?s=320&amp;kontrast=&amp;schrift=&amp;abb=857 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029184051/http://www.museenkoeln.de/museum-fuer-ostasiatische-kunst/default.asp?s=320&amp;kontrast=&amp;schrift=&amp;abb=857 |date=2013-10-29 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.74|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|([[Okayama Prefecture]])}} || private || || || {{convert|143.8|cm|ftin}} by {{convert|77.2|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.75|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|([[Okayama Prefecture]])}} || {{nihongo|Chōraku-ji|長楽寺}} || || || {{convert|152.3|cm|ftin}} by {{convert|86.5|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.76|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Tottori, Tottori|Tottori]]}} || property of {{nihongo|[[Bujō-ji]]|[[:ja:豊乗寺|豊乗寺]]}} in [[Chizu, Tottori|Chizu]]; kept at the [[Tottori Prefectural Museum]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Bujoji Chizu).jpg|150px]] || {{convert|106.0|cm|ftin}} by {{convert|54.6|cm|ftin}}&lt;!--or 105.2x54.5--&gt; || {{coord|35.508265|N|134.236128|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tottori Prefectural Museum}} || [http://db.pref.tottori.jp/bunkazainavi.nsf/bunkazai_web_view/7B32597A1F17D9A04925796F0007FC5C ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.77|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Sakurai, Nara|Sakurai]]}} || [[Hase-dera]] || || || {{convert|99.0|cm|ftin}} by {{convert|52.5|cm|ftin}} || {{coord|34.535860|N|135.906844|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hase-dera}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.99a|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|France|[[Paris]]}} || [[Musée Guimet]] || || [[File:Water-Moon Avalokitesvara (Musee Guimet).jpg|150px]] || {{convert|105.0|cm|ftin}} by {{convert|58.0|cm|ftin}} || {{coord|48.865106|N|2.293632|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Musée Guimet}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.99b|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1325-1375|mid-C14}} || {{sort|USA|[[Washington, D.C.]]}} || [[Freer Gallery of Art]] || || [[File:Water-Moon Avalokitesvara (Freer Gallery of Art).jpg|150px]] || {{convert|98.3|cm|ftin}} by {{convert|47.7|cm|ftin}} || {{coord|38.888135|N|77.02739|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Freer Gallery of Art}} || [https://www.asia.si.edu/collections/singleObject.cfm?ObjectNumber=F1904.13 ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.99c|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|水月観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''suigetsu Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Seikadō Bunko Art Museum]] || || || || {{coord|35.622402|N|139.619290|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Seikadō Bunko Art Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131029201117/http://kaken.nii.ac.jp/d/p/12610069/2002/3/ja.ja.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.99d|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kamakura, Kanagawa|Kamakura]]}} || [[Kenchō-ji]] || || || {{convert|141.5|cm|ftin}} by {{convert|77.2|cm|ftin}} || {{coord|35.331705|N|139.555072|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kenchōji}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.99e|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kōya, Wakayama|Kōya]]}} || {{nihongo|Daitoku-in|大徳院}} || || || {{convert|143.8|cm|ftin}} by {{convert|77.2|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.99f|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|楊柳観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yōryū Kannon zō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || || || || || [[File:Yoryu Kannon.jpg|150px]] || {{convert|99.0|cm|ftin}} by {{convert|49.0|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.99g|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本着色楊柳観音坐像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zazō''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;수월관음도 || {{sort|1325-1375|mid-C14}} || {{sort|Japan|[[Shimonoseki]]}} || property of [[Kōzan-ji (Shimonoseki)|Kōzan-ji]]; kept at the {{nihongo|[[Shimonoseki Chōfu Museum]]|[[:ja:下関市立長府博物館|下関市立長府博物館]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Kozanji Shimonoseki).jpg|150px]] || {{convert|146.9|cm|ftin}} by {{convert|85.8|cm|ftin}} || {{coord|33.995474|N|130.982255|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shimonoseki Chōfu Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131104074524/http://bunkazai.ysn21.jp/bunkazai/detail.asp?mid=110034 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|6.99g|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|水月観音図}}&lt;br&gt;수월관음도(水月觀音圖) || late Goryeo || {{sort|Korea|[[Yongin]]}} || Amore pacific museum of art || Treasure No. 1426 || [[File:수월관음도.jpg|150px]] ||  ||  ||
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|7.78|[[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Kannon zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Gifu Prefecture]]}} || {{nihongo|Tōkō-ji|東光時}} || || || {{convert|109.2|cm|ftin}}&lt;!--or 110.5--&gt; by {{convert|53.7|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|7.99a|White-Robed [[Avalokiteśvara]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|白衣観音像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Byakue Kannon zō''&lt;/small&gt; || || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Agency for Cultural Affairs]] || || || {{convert|99.0|cm|ftin}} by {{convert|40.3|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|7.99b|White-Robed [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色白衣観音図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Byakue Kannon zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1377|1377}} || {{sort|Japan|[[Nara, Nara|Nara]]}} || [[Nara National Museum]] || white-robed and seated on a grass-covered rock; according to the fifth chapter of the [[Mahavairocana Sutra]], the white is the &quot;whiteness of the pure aspiration of enlightenment&quot;; ink inscription in the upper right corner: 稽首淨聖甘露除焔 | 眞大依怙普施福縁 | 丁巳仲夏 | 壽峯海燁謹題; stylistic considerations date 丁巳 (Yin Fire Snake according to the [[Sexagenary cycle]]) to 1377; of Goryeo, [[Yuan Dynasty|Yuan]] or [[Ming Dynasty|Ming]] origin; [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aisf.or.jp/~jaanus/deta/b/byakuekannon.htm |title=Byakue Kannon |publisher=[[Japanese Architecture and Art Net Users System]] |accessdate=2 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.narahaku.go.jp/collection/942-0.html |script-title=ja:白衣観音像 |trans-title=Byakue Kannon |language=Japanese |publisher=[[Nara National Museum]] |accessdate=2 November 2013}}&lt;/ref&gt; || [[File:Byakue Kannon (Nara National Museum).jpg|150px]] || {{convert|99.1|cm|ftin}} by {{convert|40.3|cm|ftin}} || {{coord|34.683564|N|135.836678|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nara National Museum}} || [http://www.emuseum.jp/detail/100071?d ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195819/http://www.emuseum.jp/detail/100071?d |date=2016-03-04 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|7.99c|[[Avalokiteśvara]]}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[Cleveland]]}} || [[Cleveland Museum of Art]] || || [[File:Avalokitesvara (Cleveland Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|155.0|cm|ftin}} by {{convert|51.4|cm|ftin}} || {{coord|41.508891|N|81.611348|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Cleveland Museum of Art}} || [http://www.clevelandart.org/art/1986.8 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|7.99d|[[Avalokitesvara]] with One Thousand Arms}}&lt;br&gt;천수천안관음도&lt;br&gt;{{nihongo2|千手観音図}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Leeum, Samsung Museum of Art]] || || [[File:Avalokitesvara with One Thousand Arms (Leeum, Samsung Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|93.8|cm|ftin}} by {{convert|51.2|cm|ftin}} || {{coord|37.538112|N|126.998584|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Leeum, Samsung Museum of Art}} || [http://leeum.samsungfoundation.org/html_eng/collection/main_view.asp ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.79|[[Ksitigarbha]]}} || || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || || {{convert|21.0|cm|ftin}} by {{convert|12.0|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.80|[[Ksitigarbha]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|地藏菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jizō bosatsu zō''&lt;/small&gt; || || {{sort|Japan|[[Fukuoka]]}} || {{nihongo|[[Zendō-ji (Fukuoka)|Zendō-ji]]|[[:ja:善導寺 (福岡市)|善導寺]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Municipal Cultural Property]] || [[File:Ksitigarbha (Zendoji Fukuoka).jpg|150px]] || {{convert|111.0|cm|ftin}} by {{convert|43.5|cm|ftin}} || {{coord|33.599420|N|130.410681|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Zendōji}} || &lt;ref&gt;{{cite journal |script-title=ja:善導寺蔵地蔵菩薩画像 |trans-title=Painting of Ksitigarbha at Zendō-ji |language=Japanese |journal=[[Bijutsu Kenkyū]] |publisher=[[Tokyo Research Institute for Cultural Properties]] |year=1969 |volume=265 |pages=36–37 |author=Kumagai Nobuo}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.81|[[Ksitigarbha]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|地藏菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jizō bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || || [[File:Ksitigarba (Nezu Museum) 3.jpg|150px]] || {{convert|155.4|cm|ftin}} by {{convert|87.2|cm|ftin}}&lt;!--or 107.6x45.3--&gt; || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.82|[[Ksitigarbha]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|地藏菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jizō bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Nagoya]]}} || [[Tokugawa Art Museum]] || || [[File:Ksitigarbha (Tokugawa Art Museum).jpg|150px]] || {{convert|105.1|cm|ftin}} by {{convert|43.9|cm|ftin}} || {{coord|35.183814|N|136.933261|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tokugawa Art Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131029191912/http://www.tokugawa-art-museum.jp/planning/h20/04/obj04.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.83|[[Ksitigarbha]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|地藏菩薩図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jizō bosatsu zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Nara, Nara|Nara]]}} || [[Chūgū-ji]] || || || {{convert|102.5|cm|ftin}} by {{convert|40.0|cm|ftin}} || {{coord|34.614941|N|135.739496|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chūgū-ji}} || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.84|[[Ksitigarbha]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|地藏菩薩図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jizō bosatsu zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|([[Shiga Prefecture]])}} || {{nihongo|Hōren-ji|法蓮寺}} || || || {{convert|93.0|cm|ftin}} by {{convert|38.5|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.85|[[Ksitigarbha]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色地蔵菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Jizō bosatsu zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Nishio, Aichi|Nishio]]}} || property of {{nihongo|Yōju-ji|養寿寺}}; kept at the {{nihongo|[[Iwase Bunko Library]]|[[:ja:西尾市岩瀬文庫|西尾市岩瀬文庫]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Ksitigarbha (Yojuji Nishio).jpg|150px]] || {{convert|101.0|cm|ftin}} by {{convert|56.0|cm|ftin}}&lt;!--or 143.3x78.3--&gt; || {{coord|34.874388|N|137.053853|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Iwase Bunko Library}} || [http://www.pref.aichi.jp/kyoiku/bunka/bunkazainavi/yukei/kaiga/kensitei/0268.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.86|Hooded [[Ksitigarbha]], colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色被帽地蔵菩薩像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku hibō Jizō bosatsu zō''&lt;/small&gt; || || {{sort|Japan|[[Kamakura, Kanagawa|Kamakura]]}} || [[Engaku-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Hooded Ksitigarbha (Engakuji Kamakura).jpg|150px]] || {{convert|239.4|cm|ftin}} by {{convert|130.0|cm|ftin}} || {{coord|35.336781|N|139.547836|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Engakuji}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.87|[[Ksitigarbha]]}}&lt;br&gt;지장도&lt;br&gt;{{nihongo2|地藏図}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Leeum, Samsung Museum of Art]] || Treasure No. 784 || [[File:Ksitigarbha (Leeum Seoul).jpg|150px]] || {{convert|104.0|cm|ftin}} by {{convert|55.3|cm|ftin}}&lt;!--or104.3x55.6--&gt; || {{coord|37.538112|N|126.998584|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Leeum, Samsung Museum of Art}} || [http://leeum.samsungfoundation.org/html_eng/collection/main_view.asp ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.87.99a|[[Ksitigarbha]]}} || {{sort|1300-1350|1st half C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || [[Metropolitan Museum of Art]] || || [[File:Ksitigarbha (Metropolitan Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|84.5|cm|ftin}} by {{convert|36.8|cm|ftin}} || {{coord|40.779152|N|73.962933|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Metropolitan Museum of Art}} || [http://www.metmuseum.org/collections/search-the-collections/39883 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.87.99b|[[Ksitigarbha]]}} || {{sort|1275-1325|late C13/early C14}} || {{sort|USA|[[Washington, D.C.]]}} || [[Arthur M. Sackler Gallery]] || || [[File:Ksitigarbha (Sackler Gallery).jpg|150px]] || {{convert|107.6|cm|ftin}} by {{convert|49.4|cm|ftin}} || {{coord|38.88806|N|77.026995|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Arthur M. Sackler Gallery}} || [http://www.asia.si.edu/collections/singleObject.cfm?ObjectNumber=S1992.11 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930055242/http://www.asia.si.edu/collections/singleObject.cfm?ObjectNumber=S1992.11 |date=2015-09-30 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.87.99c|[[Ksitigarbha]]}}&lt;br&gt;지장보살도 || {{sort|1350-1392|late C14}} || {{sort|USA|[[Boston]]}} || [[Museum of Fine Arts, Boston]] || || [[File:Ksitigarbha (Museum of Fine Arts, Boston).jpg|150px]] || {{convert|92|cm|ftin}} by {{convert|40|cm|ftin}} || {{coord|42.339167|N|71.094167|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum of Fine Arts, Boston}} || [http://www.mfa.org/collections/object/the-bodhisattva-ksitigarbha-10489 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.88|[[Ksitigarbha]] with the Ten Kings of Hell, colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色地蔵十王像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Jizō jūō zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kasaoka, Okayama|Kasaoka]]}} || {{nihongo|Nikkō-ji|日光寺}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]&lt;!--Song dynasty according to database--&gt; || [[File:Ksitigarbha with the Ten Kings of Hell (Nikkoji Kasaoka).jpg|150px]] || {{convert|117.1|cm|ftin}} by {{convert|59.2|cm|ftin}}&lt;!--or 116.4x58.9--&gt; || {{coord|34.452170|N|133.511310|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nikkōji}} || [http://www.city.kasaoka.okayama.jp/soshiki/28/b-jizoujyuuo.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043046/http://www.city.kasaoka.okayama.jp/soshiki/28/b-jizoujyuuo.html |date=2016-03-04 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.89|[[Ksitigarbha]] with the Ten Kings of Hell}}&lt;br&gt;{{nihongo2|地蔵十王図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jizō jūō zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Seikadō Bunko Art Museum]] || || [[File:Ksitigarbha with the Ten Kings of Hell (Seikado Bunko Art Museum).jpg|150px]] || {{convert|143.5|cm|ftin}} by {{convert|55.9|cm|ftin}} || {{coord|35.622402|N|139.619290|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Seikadō Bunko Art Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131029201117/http://kaken.nii.ac.jp/d/p/12610069/2002/3/ja.ja.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.90|[[Ksitigarbha]] with the Ten Kings of Hell}}&lt;br&gt;{{nihongo2|地蔵十王像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jizō jūō zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Horim Museum]] || Treasure No. 1048 || [[File:Ksitigarbha with the Ten Kings of Hell (Horim Museum).jpg|150px]] || {{convert|111.1|cm|ftin}} by {{convert|60.4|cm|ftin}}&lt;!--or 179.0x52.0--&gt; || {{coord|37.480869|N|126.918311|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Horim Museum}} || [http://www.horimmuseum.org/museum/eng/painting01.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625104042/http://www.horimmuseum.org/museum/eng/painting01.htm |date=2018-06-25 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.91|[[Ksitigarbha]] with the Ten Kings of Hell}}&lt;br&gt;{{nihongo2|地蔵十王図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jizō jūō zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Germany|[[Berlin]]}} || [[Museum für Asiatische Kunst]] || || [[File:Ksitigarbha with the Ten Kings of Hell (Berlin).jpg|150px]] || {{convert|109.0|cm|ftin}} by {{convert|56.8|cm|ftin}} || {{coord|52.457304|N|13.292964|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum für Asiatische Kunst}} || &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Ksitigarbha as Supreme Lord of the Underworld: a Korean Buddhist Painting in the Museum für Ostasiatische Kunst in Berlin |author=Pak Youngsook |journal=Oriental Art Magazine |volume=XXIII |issue=1 |year=1977 |pages=96–104}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.91.99a|[[Ksitigarbha]] with the Ten Kings of Hell}}&lt;br&gt;{{nihongo2|地蔵十王図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jizō jūō zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Sagae, Yamagata|Sagae]]}} || {{nihongo|Kezō-in|華蔵院}} || [[Cultural Properties of Japan|Municipal Cultural Property]] || [[File:Ksitigarbha with Ten Kings of Hell (Kezoin Sagae).jpg|150px]] || {{convert|115.2|cm|ftin}} by {{convert|59.1|cm|ftin}} || {{coord|38.410289|N|140.252055|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kezō-in}} || [https://web.archive.org/web/20150923204109/http://www.city.sagae.yamagata.jp/docs/2013080100018/files/99.pdf ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.92|[[Avalokitesvara]] and [[Ksitigarbha]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|観音地蔵像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Kannon Jizō zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]}} || {{nihongo|[[Saifuku-ji (Tsuruga)|Saifuku-ji]]|[[:ja:西福寺 (敦賀市)|西福寺]]}} || || || {{convert|99.0|cm|ftin}} by {{convert|52.2|cm|ftin}} || {{coord|35.656956|N|136.032114|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saifukuji}} || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.93a|[[Avalokitesvara]]}} || || {{sort|Japan|[[Takatori, Nara|Takatori]]}} || {{nihongo|[[Minamihōkke-ji]]|[[:ja:南法華寺|南法華寺]]}} || || || {{convert|105.9|cm|ftin}} by {{convert|36.4|cm|ftin}} || {{coord|34.426422|N|135.809886|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Minamihōkkeji}} || &lt;ref name=&quot;Identity&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.93b|[[Ksitigarbha]]}} || || {{sort|Japan|[[Takatori, Nara|Takatori]]}} || {{nihongo|[[Minamihōkke-ji]]|[[:ja:南法華寺|南法華寺]]}} || || || {{convert|105.9|cm|ftin}} by {{convert|36.4|cm|ftin}} || {{coord|34.426422|N|135.809886|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Minamihōkkeji}} || &lt;ref name=&quot;Identity&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.94|[[Avalokitesvara]] and [[Ksitigarbha]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|観音地蔵像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Kannon Jizō zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Gujō, Gifu|Gujō]]}} || {{nihongo|Ana-in|阿名院}} || || || {{convert|90.2|cm|ftin}} by {{convert|45.0|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;gazo&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.95|[[Amitabha]] and [[Ksitigarbha]]}} || {{sort|1300-1350|1st half C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || [[Metropolitan Museum of Art]] || pigments were applied to both sides of the silk; the only surviving example of this iconography; more typical is an Amitabha Triad featuring also [[Avalokiteśvara]] || [[File:Amitabha and Kshitigarba (Metropolitan Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|94.6|cm|ftin}} by {{convert|55.6|cm|ftin}} || {{coord|40.779152|N|73.962933|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Metropolitan Museum of Art}} || [http://www.metmuseum.org/collections/search-the-collections/39881 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.95.99a|[[Ksitigarbha]] Triad}}&lt;br&gt;{{nihongo2|地藏三尊図}}&lt;br&gt;지장보살삼존도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Horim Museum]] || Treasure No. 1287 || [[File:Ksitigarbha Triad (private collection in Korea).jpg|150px]] || {{convert|98.8|cm|ftin}} by {{convert|50.2|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.95.99b|[[Ksitigarbha]] Mandala}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色地蔵曼荼羅図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Jizō mandara zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1300-1500|late Goryeo/early [[Joseon Dynasty|Joseon]]}} || {{sort|Japan|[[Higashikagawa, Kagawa|Higashikagawa]]}} || {{nihongo|[[Yoda-ji]]|[[:ja:与田寺|与田寺]]}} || six bodhisattvas and two further figures form a circle beneath Ksitigarbha; of [[Yuan Dynasty|Yuan]], Goryeo, or early [[Joseon Dynasty|Joseon]] origin; [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Ksitigarbha Mandala (Yodaji Higashikagawa) 2.jpg|150px]] || {{convert|128.0|cm|ftin}} by {{convert|76.5|cm|ftin}} || {{coord|34.241694|N|134.321694|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Yodaji}} || &lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jeb1947/1989/164/1989_164_37/_pdf |script-title=ja:香川・与田寺の地蔵曼荼羅図について |trans-title=Concerning the Ksitigarbha Mandala at Yoda-ji, Kagawa |language=Japanese |author=Takeda Kazuaki |journal=密教文化 |year=1989 |volume=164 |pages=37–57}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.95.99c|[[Ksitigarbha]] Mandala}}&lt;br&gt;{{nihongo2|地藏曼荼羅図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jizō mandara zu''&lt;/small&gt; || || || || || || {{convert|104.3|cm|ftin}} by {{convert|55.6|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|8.97|[[Sakyamuni]] Triad and Sixteen [[Arhat]]s}}&lt;br&gt;석가삼존십육나한도&lt;br&gt;{{nihongo2|釈迦三尊十六羅漢図}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Leeum, Samsung Museum of Art]] || || [[File:Sakyamuni Triad and Sixteen Arhats (Leeum, Samsung Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|93.0|cm|ftin}} by {{convert|46.2|cm|ftin}}&lt;!--or 93.5x44.5--&gt; || {{coord|37.538112|N|126.998584|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Leeum, Samsung Museum of Art}} || [http://leeum.samsungfoundation.org/html_eng/collection/main_view.asp ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|9.110|[[Marici (Buddhism)|Marici]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|摩利支天像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Marishiten zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|Shōtaku-in|聖澤院}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Marishiten (Shotaku-in Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|97.4|cm|ftin}} by {{convert|54.0|cm|ftin}} || {{coord|35.022783|N|135.719267|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shōtaku-in}} ||
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|9.199a|[[Taishakuten]]}}&lt;br&gt;{{nihongo2|帝釈天像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Taishakuten zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Seikadō Bunko Art Museum]] || || || || {{coord|35.622402|N|139.619290|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Seikadō Bunko Art Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131029201117/http://kaken.nii.ac.jp/d/p/12610069/2002/3/ja.ja.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|9.199b|[[Devadatta]], colour on paper}}&lt;br&gt;{{nihongo2|紙本著色提婆達多像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''shihon chakushoku Daibadatta zō''&lt;/small&gt; || || {{sort|Japan|[[Yokohama]]}} || [[Sōji-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Devadatta (Sojiji Yokohama).jpg|150px]] || {{convert|150.2|cm|ftin}} by {{convert|91.6|cm|ftin}} || {{coord|35.506867|N|139.670048|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Sōjiji}} || [http://www.sojiji.jp/honzan/meihou/ ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| align=&quot;center&quot;|{{sort|9.199c|Shuyajin, colour on silk}}&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色主夜神像}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Shuyajin zō''&lt;/small&gt; || {{sort|1300-1392|end of the Goryeo period}} || {{sort|Japan|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]}} || {{nihongo|[[Saifuku-ji (Tsuruga)|Saifuku-ji]]|[[:ja:西福寺 (敦賀市)|西福寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Shuyajin (Saifukuji Tsuruga).jpg|150px]] || {{convert|161.0|cm|ftin}} by {{convert|91.0|cm|ftin}} || {{coord|35.656956|N|136.032114|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saifukuji}} || [http://info.pref.fukui.jp/bunka/bunkazai/sitei/kaiga/saifukuji-shuya.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Nirvana]] painting, colour on silk&lt;br&gt;{{nihongo2|絹本著色仏涅槃図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''kenpon chakushoku Butsu nehan zu''&lt;/small&gt; || || {{sort|Japan|[[Hirado, Nagasaki|Hirado]]}} || {{nihongo|[[Saikyō-ji (Hirado)|Saikyō-ji]]|[[:ja:最教寺 (平戸市)|最教寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Butsu nehan zu (Saikyoji Hirado).jpg|150px]] || || {{coord|33.363761|N|129.552841|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saikyōji}} ||
|-
| align=&quot;center&quot;|500 [[Arhat]]s&lt;br&gt;{{nihongo2|五百羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''gohyaku Rakan zu''&lt;/small&gt; || || [[Kyoto]] || [[Chion-in]] || || || || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || &lt;ref name=&quot;Identity&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Arhat]] 15&lt;br&gt;{{nihongo2|羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Rakan zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1200-1299|C13}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|53.5|cm|ftin}} by {{convert|39.5|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Arhat]] 23&lt;br&gt;{{nihongo2|五百羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''gohyaku Rakan zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Tokyo National Museum]] || || [[File:Goryeo Arhat (Tokyo National Museum).jpg|150px]] || {{convert|60.2|cm|ftin}} by {{convert|41.6|cm|ftin}} || {{coord|35.718826|N|139.776467|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tokyo National Museum}} || [http://webarchives.tnm.jp/imgsearch/show/C0024265 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Arhat]]&lt;br&gt;{{nihongo2|五百羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''gohyaku Rakan zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Idemitsu Museum of Arts]] || || || {{convert|59.0|cm|ftin}} by {{convert|41.3|cm|ftin}} || {{coord|35.676559|N|139.760916|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Idemitsu Museum of Arts}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Arhat]] 92&lt;br&gt;{{nihongo2|羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Rakan zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 92 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|64.7|cm|ftin}} by {{convert|42.2|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Arhat]] 125&lt;br&gt;{{nihongo2|羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Rakan zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 125 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|57.0|cm|ftin}} by {{convert|50.2|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Arhat]] 145&lt;br&gt;{{nihongo2|羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Rakan zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1236|1236}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 145 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|59.2|cm|ftin}} by {{convert|42.0|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Arhat]] 170&lt;br&gt;{{nihongo2|羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Rakan zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1236|1236}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 170 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|53.9|cm|ftin}} by {{convert|37.7|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Arhat]] 329&lt;br&gt;{{nihongo2|羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Rakan zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Korea|[[South Korea|Korea]]}} || Ilamgwan || || [[File:Arhat 329 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|59.0|cm|ftin}} by {{convert|42.0|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Arhat]] 357&lt;br&gt;{{nihongo2|羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Rakan zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 357 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|52.5|cm|ftin}} by {{convert|36.8|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Arhat]] 427&lt;br&gt;{{nihongo2|羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Rakan zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1236|1236}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 427 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|58.2|cm|ftin}} by {{convert|40.4|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || &lt;ref name=&quot;Masterpieces&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|500 [[Arhat]]s&lt;br&gt;{{nihongo2|五百羅漢図}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''gohyaku Rakan zu''&lt;/small&gt; || {{sort|1235|1235}} || || || || || {{convert|55.1|cm|ftin}} by {{convert|38.1|cm|ftin}} || || &lt;ref name=&quot;Yamato&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Arhat]] || {{sort|1235|1235}} || {{sort|USA|[[Cleveland]]}} || [[Cleveland Museum of Art]] || one of circa ten known fragments of a hand scroll depicting 500 Arhats, remounted as a hanging scroll || [[File:Arhat (Cleveland Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|54.29|cm|ftin}} by {{convert|40.64|cm|ftin}} || {{coord|41.508891|N|81.611348|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Cleveland Museum of Art}} || [http://www.clevelandart.org/art/1979.71 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Maitreya]] Triad || || || {{nihongo|Hōkyō-ji|寳鏡寺}} || || || || || &lt;ref name=&quot;Identity&quot;/&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|Visualization of the [[Hwaom]] Pure Land || {{sort|1200-1299|C13}} || || || five main buddhas are at the bottom, fifty-two bodhisattvas descend on clouds; ink, colour, and gold on silk; sold at [[Christie's]] in 2003 || [[File:Visualization of the Hwaom Pure Land.png|150px]] || {{convert|131.1|cm|ftin}} by {{convert|58.5|cm|ftin}} || || [http://www.christies.com/lotFinder/lot_details.aspx?intObjectID=4069224 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|Chin'gwang Wang, First of the [[Diyu#Ten Courts of Hell|Ten Kings of Hell]] || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]]}} || [[Harvard Art Museums]] || the inscription in the upper right corner reads 第一秦廣王 (No. 1 Chin'gwang Wang) || [[File:Ten Kings of Hell (Harvard Art Museums).jpg|150px]] || {{convert|61.5|cm|ftin}} by {{convert|45|cm|ftin}} || {{coord|42.374073|N|71.114159|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Harvard Art Museums}} || [http://www.harvardartmuseums.org/art/202112 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|Wu-kuan Wang, Fourth of the [[Diyu#Ten Courts of Hell|Ten Kings of Hell]] || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || private || sold at [[Christie's]] in 1992 || [[File:Ten Kings of Hell No.4.jpg|150px]] || {{convert|61.2|cm|ftin}} by {{convert|45|cm|ftin}} || || [http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|Yen-lo Wang, Fifth of the [[Diyu#Ten Courts of Hell|Ten Kings of Hell]] || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || private || sold at [[Christie's]] in 1992 || [[File:Ten Kings of Hell No.5.jpg|150px]] || {{convert|61.2|cm|ftin}} by {{convert|45|cm|ftin}} || || [http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|P'ing-cheng Wang, Eighth of the [[Diyu#Ten Courts of Hell|Ten Kings of Hell]] || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || private || sold at [[Christie's]] in 1992 || [[File:Ten Kings of Hell No.8.jpg|150px]] || {{convert|61.2|cm|ftin}} by {{convert|45|cm|ftin}} || || [http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|Wu-tao Chuan-lin Wang, Tenth of the [[Diyu#Ten Courts of Hell|Ten Kings of Hell]] || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || private || sold at [[Christie's]] in 1992 || [[File:Ten Kings of Hell No.10.jpg|150px]] || {{convert|61.2|cm|ftin}} by {{convert|45|cm|ftin}} || || [http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 ]
|-
|}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{Commons category|Goryeo Buddhist paintings}}
{{Reflist}}
{{Goryeo topics}}

[[Category:ගොර්යෝ]]
[[Category:කොරියානු චිත්‍ර කලාව]]
[[Category:කොරියාවේ බුද්ධාගම]]
[[Category:බෞද්ධ කලාව]]</text>
      <sha1>a2s714dw1kbb2hv3bush5vhhdr9afwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජපානයේ නගර ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89475</id>
    <revision>
      <id>794368</id>
      <parentid>791487</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212713" sha1="11upijwvf096l1r1h33rnyjjfob6sze" xml:space="preserve">[[File:Cities in Japan.png|thumb|{{legend|#008000|Cities designated by government ordinance}}{{legend|#FFD350|Core cities}}{{legend|#00A0E8|විශේෂ නගර}}{{legend|#FE80C0|Cities}}{{legend|#5BE95B|Special wards}}]]
{{TopicTOC-Country-Japan}}
'''ජපානයේ නගර ලැයිස්තුව''' මෙහි දැක්වේ.

==නගර (Cities)==
{|class=wikitable
!colspan=2|වර්ගය!!ජපන් යෙදුම!!ගණන
|-
|bgcolor=&quot;Moccasin&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Cities designated by government ordinance of Japan|City designated by government ordinance]]||{{large|{{lang|ja|政令指定都市}}}}&lt;/span&gt;||20
|-
|bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Core cities of Japan|Core city]]||{{large|{{lang|ja|中核市}}}}&lt;/span&gt;||58
|-
|bgcolor=&quot;MistyRose&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Special cities of Japan|විශේෂ නගර]]||{{large|{{lang|ja|特例市}}}}&lt;/span&gt;||27
|-
|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Cities of Japan|නගර (City)]]||{{large|{{lang|ja|市}}}}||684
|-
|bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Special wards of Tokyo|Special ward]]||{{large|{{lang|ja|特別区}}}}&lt;/span&gt;||23
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;text-align:right;&quot;
! City (Special Ward) !! Japanese !! ප්‍රාන්තය !! ජනගහනය !! භූමි ප්‍රමාණය (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) !! Density (per km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) !! Founded
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | වෙබ් අඩවිය
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[නගෝයා]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名古屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||2,283,289||326.45||6,860||1889-10-01||[http://www.city.nagoya.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyohashi, Aichi|Toyohashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||377,045||261.35||1,443||1906-08-01||[https://web.archive.org/web/20100309065441/http://www.city.toyohashi.aichi.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||371,380||387.24||959||1916-07-01||[http://www.city.okazaki.aichi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107142409/http://www.city.okazaki.aichi.jp/tagengo/pgide/guide_en/index_e.html |date=2010-01-07 }}
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|一宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||375,939||113.91||3,300||1921-09-01||[http://www.city.ichinomiya.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seto, Aichi|Seto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瀬戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||132,311||111.61||1,185||1929-10-01||[http://www.city.seto.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Handa, Aichi|Handa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|半田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||117,927||47.24||2,496||1937-10-01||[http://www.city.handa.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151116164547/http://www.city.handa.lg.jp/ |date=2015-11-16 }}
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kasugai, Aichi|Kasugai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||300,713||92.71||3,244||1943-06-01||[http://www.city.kasugai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||161,595||150.71||1,072||1943-06-01||[http://www.city.toyokawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||65,646||25.08||2,617||1947-03-01||[http://www.city.tsushima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hekinan, Aichi|Hekinan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|碧南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||73,024||35.86||2,036||1948-04-05||[http://www.city.hekinan.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kariya, Aichi|Kariya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|刈谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||145,117||50.45||2,876||1950-04-01||[http://www.city.kariya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyota, Aichi|Toyota]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||420,286||918.47||458||1951-03-01||[http://www.city.toyota.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Anjo&lt;/span&gt;[[Anjō, Aichi|Anjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||176,046||86.01||2,047||1952-05-05||[http://www.city.anjo.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishio, Aichi|Nishio]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||106,643||75.78||1,407||1953-12-15||[http://www.city.nishio.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gamagori&lt;/span&gt;[[Gamagōri, Aichi|Gamagōri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蒲郡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||82,264||56.81||1,448||1954-04-01||[http://www.city.gamagori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|犬山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||75,304||74.97||1,004||1954-04-01||[http://www.city.inuyama.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tokoname, Aichi|Tokoname]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常滑市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||52,837||55.63||950||1954-04-01||[http://www.city.tokoname.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konan&lt;/span&gt;[[Kōnan, Aichi|Kōnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||100,064||30.17||3,317||1954-06-01||[http://www.city.konan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komaki, Aichi|Komaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小牧市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||149,060||62.82||2,373||1955-01-01||[http://www.city.komaki.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inazawa, Aichi|Inazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||137,475||79.30||1,734||1958-11-01||[http://www.city.inazawa.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokai&lt;/span&gt;[[Tōkai, Aichi|Tōkai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||106,708||43.36||2,461||1969-04-01||[http://www.city.tokai.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Obu&lt;/span&gt;[[Ōbu, Aichi|Ōbu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||83,097||33.68||2,467||1970-09-01||[http://www.city.obu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chita, Aichi|Chita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|知多市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||84,782||45.43||1,866||1970-09-01||[http://www.city.chita.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chiryu&lt;/span&gt;[[Chiryū, Aichi|Chiryū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|知立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||68,216||16.34||4,175||1970-12-01||[http://www.city.chiryu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Owariasahi, Aichi|Owariasahi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾張旭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||79,197||21.03||3,766||1970-12-01||[http://www.city.owariasahi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahama, Aichi|Takahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||43,467||13.00||3,344||1970-12-01||[http://www.city.takahama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwakura, Aichi|Iwakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||48,042||10.49||4,580||1971-12-01||[http://www.city.iwakura.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyoake, Aichi|Toyoake]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊明市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||69,124||23.18||2,982||1972-08-01||[https://web.archive.org/web/20031010071331/http://www.city.toyoake.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nisshin, Aichi|Nisshin]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日進市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||80,921||34.90||2,319||1994-10-01||[http://www.city.nisshin.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tahara, Aichi|Tahara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||66,698||188.81||353||2003-08-20||[http://www.city.tahara.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aisai, Aichi|Aisai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|愛西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||65,481||66.63||983||2005-04-01||[http://www.city.aisai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kiyosu, Aichi|Kiyosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|清須市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||56,635||13.31||4,255||2005-07-07||[https://web.archive.org/web/20100118022240/http://www.city.kiyosu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||51,326||499.00||103||2005-10-01||[http://www.city.shinshiro.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024121645/http://www.city.shinshiro.lg.jp/ |date=2007-10-24 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitanagoya, Aichi|Kitanagoya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北名古屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||80,112||18.37||4,361||2006-03-20||[http://www.city.kitanagoya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yatomi, Aichi|Yatomi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|弥富市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||43,145||48.92||882||2006-04-01||[https://web.archive.org/web/20060509222602/http://city.yatomi.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みよし市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||62,001||32.11||1,930||2010-01-04||[http://www.city.aichi-miyoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ama, Aichi|Ama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||86,876||27.59||3,160||2010-03-22||[http://www.city.ama.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagakute, Aichi|Nagakute]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長久手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අයිචි}}||57,764||21.55||2,680||2012-01-04||[https://www.city.nagakute.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Akita, Akita|Akita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秋田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||329,287||905.67||364||1889-04-01||[http://www.city.akita.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Odate&lt;/span&gt;[[Ōdate, Akita|Ōdate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大館市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||80,587||913.70||88.2||1951-04-01||[http://www.city.odate.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kazuno, Akita|Kazuno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿角市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||35,543||707.34||50.2||1972-04-01||[http://www.city.kazuno.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Daisen, Akita|Daisen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大仙市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||91,143||866.67||105||2005-03-22||[http://www.city.daisen.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126235821/http://www.city.daisen.akita.jp/ |date=2021-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katagami, Akita|Katagami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|潟上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||35,460||97.96||362||2005-03-22||[http://www.city.katagami.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326092156/http://www.city.katagami.akita.jp/ |date=2010-03-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitaakita, Akita|Kitaakita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北秋田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||38,543||1,152.57||33.4||2005-03-22||[http://www.city.kitaakita.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oga, Akita|Oga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|男鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||34,194||240.80||142||2005-03-22||[https://web.archive.org/web/20071210214619/http://www2.city.oga.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yurihonjo&lt;/span&gt;[[Yurihonjō, Akita|Yurihonjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|由利本荘市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||87,525||1,209.04||72.4||2005-03-22||[http://www.city.yurihonjo.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yuzawa, Akita|Yuzawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湯沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||53,588||790.72||67.8||2005-03-22||[http://www.city-yuzawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Semboku, Akita|Semboku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|仙北市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||30,885||1,093.64||28.2||2005-09-20||[http://www.city.semboku.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yokote, Akita|Yokote]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||101,234||693.60||146||2005-10-01||[http://www.city.yokote.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nikaho, Akita|Nikaho]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|にかほ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||28,422||240.61||118||2005-10-01||[http://www.city.nikaho.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noshiro, Akita|Noshiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|能代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|අකිතා}}||61,295||426.74||144||2006-03-21||[http://www.city.noshiro.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191230153645/http://www.city.noshiro.akita.jp/ |date=2019-12-30 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hachinohe, Aomori|Hachinohe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||241,613||305.17||792||1929-05-01||[http://www.city.hachinohe.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuroishi, Aomori|Kuroishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|黒石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||37,585||216.96||173||1954-07-01||[http://www.city.kuroishi.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Misawa, Aomori|Misawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||42,535||119.97||355||1958-09-01||[http://www.city.misawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mutsu, Aomori|Mutsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|むつ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||62,220||863.79||72.0||1959-09-01||[http://www.city.mutsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Towada, Aomori|Towada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|十和田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||66,834||688.60||97.1||2005-01-01||[http://www.city.towada.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsugaru, Aomori|Tsugaru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つがる市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||38,919||253.85||153||2005-02-11||[http://www.city.tsugaru.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Goshogawara, Aomori|Goshogawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五所川原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||60,788||404.58||150||2005-03-28||[http://www.city.goshogawara.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Aomori, Aomori|Aomori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|青森市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||305,884||824.52||371||2005-04-01||[http://www.city.aomori.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirakawa, Aomori|Hirakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||34,638||345.81||100||2006-01-01||[http://www.city.hirakawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirosaki, Aomori|Hirosaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|弘前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||185,865||523.60||355||2006-02-27||[http://www.city.hirosaki.aomori.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Chiba, Chiba|Chiba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千葉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||938,695||272.08||3,450||1921-01-01||[http://www.city.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Choshi&lt;/span&gt;[[Chōshi, Chiba|Chōshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|銚子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||72,348||83.91||862||1933-02-11||[http://www.city.choshi.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichikawa, Chiba|Ichikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|市川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||470,149||57.40||8,191||1934-11-03||[http://www.city.ichikawa.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200425105135/http://www.city.ichikawa.chiba.jp/ |date=2020-04-25 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Funabashi, Chiba|Funabashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|船橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||586,762||85.64||6,851||1937-04-01||[http://www.city.funabashi.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061214030110/http://www.city.funabashi.chiba.jp/koho/eng/index.htm |date=2006-12-14 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tateyama, Chiba|Tateyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|館山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||49,987||110.21||454||1939-11-03||[http://www.city.tateyama.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kisarazu, Chiba|Kisarazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|木更津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||123,743||138.73||892||1942-11-03||[http://www.city.kisarazu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsudo, Chiba|Matsudo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||477,603||61.33||7,787||1943-04-01||[http://www.city.matsudo.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noda, Chiba|Noda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||153,422||103.54||1,482||1950-05-03||[http://www.city.noda.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mobara, Chiba|Mobara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茂原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||93,032||100.01||930||1952-04-01||[http://www.city.mobara.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Narita, Chiba|Narita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|成田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||124,773||213.84||583||1954-03-31||[http://www.city.narita.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakura, Chiba|Sakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||171,472||103.59||1,655||1954-03-31||[http://www.city.sakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Togane&lt;/span&gt;[[Tōgane, Chiba|Tōgane]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東金市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||61,591||89.34||689||1954-04-01||[http://www.city.togane.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Narashino, Chiba|Narashino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|習志野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||159,758||20.99||7,611||1954-08-01||[https://web.archive.org/web/20030322104057/http://www.city.narashino.chiba.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwa, Chiba|Kashiwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||389,036||114.90||3,386||1954-09-01||[http://www.city.kashiwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuura, Chiba|Katsuura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|勝浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||21,413||94.20||227||1958-10-01||[http://www.city.katsuura.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031011174244/http://www.city.katsuura.chiba.jp/ |date=2003-10-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichihara, Chiba|Ichihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|市原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||279,591||368.20||759||1963-05-01||[http://www.city.ichihara.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagareyama, Chiba|Nagareyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|流山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||156,686||35.28||4,441||1967-01-01||[http://www.city.nagareyama.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yachiyo, Chiba|Yachiyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八千代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||184,655||51.27||3,602||1967-01-01||[http://www.city.yachiyo.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023065947/http://www.city.yachiyo.chiba.jp/ |date=2007-10-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Abiko, Chiba|Abiko]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|我孫子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||133,533||43.19||3,092||1970-07-01||[http://www.city.abiko.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamagaya, Chiba|Kamagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鎌ヶ谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||104,564||21.11||4,953||1971-09-01||[http://www.city.kamagaya.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kimitsu, Chiba|Kimitsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|君津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||89,350||318.83||280||1971-09-01||[http://www.city.kimitsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Futtsu, Chiba|Futtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||48,973||205.35||238||1971-09-01||[http://www.city.futtsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Urayasu, Chiba|Urayasu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浦安市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||159,312||17.29||9,214||1981-04-01||[http://www.city.urayasu.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121214957/http://www.city.urayasu.chiba.jp/ |date=2013-01-21 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yotsukaido&lt;/span&gt;[[Yotsukaidō, Chiba|Yotsukaidō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四街道市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||85,738||34.70||2,471||1981-04-01||[http://www.city.yotsukaido.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sodegaura, Chiba|Sodegaura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|袖ヶ浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||59,443||94.92||626||1991-04-01||[https://web.archive.org/web/20030806000844/http://www.city.sodegaura.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yachimata, Chiba|Yachimata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八街市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||75,369||74.87||1,007||1992-04-01||[http://www.city.yachimata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inzai, Chiba|Inzai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|印西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||60,280||53.51||1,127||1996-04-01||[https://web.archive.org/web/20030920011457/http://www.city.inzai.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiroi, Chiba|Shiroi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||57,151||35.41||1,614||2001-04-01||[https://web.archive.org/web/20030927182101/http://city.shiroi.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomisato, Chiba|Tomisato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||51,590||53.91||957||2002-04-01||[https://web.archive.org/web/20050822172721/http://www.city.tomisato.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamogawa, Chiba|Kamogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鴨川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||35,792||191.30||187||2005-02-11||[http://www.city.kamogawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asahi, Chiba|Asahi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|旭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||69,971||129.91||539||2005-07-01||[http://www.city.asahi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isumi, Chiba|Isumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いすみ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||41,605||157.50||264||2005-12-05||[http://www.city.isumi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sosa&lt;/span&gt;[[Sōsa, Chiba|Sōsa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|匝瑳市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||41,361||101.78||406||2006-01-23||[http://www.city.sosa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamiboso&lt;/span&gt;[[Minamibōsō, Chiba|Minamibōsō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南房総市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||43,553||230.22||189||2006-03-20||[http://www.city.minamiboso.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katori, Chiba|Katori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||85,193||262.31||325||2006-03-27||[http://www.city.katori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanmu, Chiba|Sanmu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山武市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||57,806||146.38||395||2006-03-27||[http://www.city.sammu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ōamishirasato, Chiba|Oamishirasato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大網白里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||51,176||58.06||881||2013-01-01||[http://www.city.oamishirasato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsuyama, Ehime|Matsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||515,068||429.03||1,201||1889-12-15||[http://www.city.matsuyama.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niihama, Ehime|Niihama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新居浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||123,329||234.30||526||1937-11-03||[http://www.city.niihama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shikokuchuo&lt;/span&gt;[[Shikokuchūō, Ehime|Shikokuchūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四国中央市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||91,688||420.10||218||2004-04-01||[http://www.city.shikokuchuo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seiyo, Ehime|Seiyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西予市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||43,476||514.79||84.5||2004-04-01||[http://www.city.seiyo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Toon&lt;/span&gt;[[Tōon, Ehime|Tōon]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東温市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||35,517||211.45||168||2004-09-21||[http://www.city.toon.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Saijo&lt;/span&gt;[[Saijō, Ehime|Saijō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西条市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||112,543||509.05||221||2004-11-01||[http://www.city.saijo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ozu&lt;/span&gt;[[Ōzu, Ehime|Ōzu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||49,543||432.20||115||2005-01-11||[http://www.city.ozu.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imabari, Ehime|Imabari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|今治市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||170,986||419.85||407||2005-01-16||[http://www.city.imabari.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yawatahama, Ehime|Yawatahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||40,010||132.98||301||2005-03-28||[http://www.city.yawatahama.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iyo, Ehime|Iyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊予市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||38,890||194.47||200||2005-04-01||[http://www.city.iyo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uwajima, Ehime|Uwajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇和島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||86,819||469.52||185||2005-08-01||[http://www.city.uwajima.ehime.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukui, Fukui|Fukui]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||268,574||536.17||501||1889-04-01||[/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|敦賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||68,188||250.75||272||1937-04-01||[http://www.ton21.ne.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220201023841/https://www.ton21.ne.jp/ |date=2022-02-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obama, Fukui|Obama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||31,486||232.86||135||1951-03-30||[https://web.archive.org/web/20051013061933/http://www.city.obama.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ono&lt;/span&gt;[[Ōno, Fukui|Ōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||36,763||872.30||42.1||1954-07-01||[http://www.city.ono.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuyama, Fukui|Katsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|勝山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||26,333||253.68||104||1954-09-01||[http://www.city.katsuyama.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sabae, Fukui|Sabae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鯖江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||67,430||84.75||796||1955-01-15||[http://www.city.sabae.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awara, Fukui|Awara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あわら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||30,765||116.99||263||2004-03-01||[http://www.city.awara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Echizen, Fukui|Echizen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|越前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||87,116||230.75||378||2005-10-01||[http://www.city.echizen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakai, Fukui|Sakai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||92,420||209.91||440||2006-03-20||[http://www.city.fukui-sakai.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||1,581,527||340.96||4,515||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20020120213547/http://www.city.fukuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kurume, Fukuoka|Kurume]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久留米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||305,147||229.84||1,328||1889-04-01||[http://www.city.kurume.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omuta&lt;/span&gt;[[Ōmuta, Fukuoka|Ōmuta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大牟田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||127,474||81.55||1,563||1917-03-01||[http://www.city.omuta.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nogata&lt;/span&gt;[[Nōgata, Fukuoka|Nōgata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|直方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,319||61.78||928||1931-01-01||[http://www.city.nogata.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tagawa, Fukuoka|Tagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||50,484||54.52||926||1943-11-03||[http://www.joho.tagawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yanagawa, Fukuoka|Yanagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柳川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||72,798||76.90||947||1952-04-01||[http://www.city.yanagawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yame, Fukuoka|Yame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八女市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||42,241||98.66||428||1954-04-01||[http://www.city.yame.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikugo, Fukuoka|Chikugo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑後市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||48,281||41.85||1,154||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20050911043927/http://www.city.chikugo.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Okawa&lt;/span&gt;[[Ōkawa, Fukuoka|Ōkawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||38,266||33.61||1,139||1954-04-01||[http://www.city.okawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yukuhashi, Fukuoka|Yukuhashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||70,064||69.83||1,003||1954-10-10||[http://www.city.yukuhashi.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Buzen, Fukuoka|Buzen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||27,578||111.17||248||1955-04-10||[http://www.city.buzen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakagawa, Fukuoka|Nakagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那珂川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||50,004||74.95||667||2018-10-01||[https://www.city.nakagawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakama, Fukuoka|Nakama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||45,549||15.98||2,850||1958-11-01||[https://web.archive.org/web/20000422061603/http://www.city.nakama.fukuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kitakyushu&lt;/span&gt;[[Kitakyushu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北九州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||986,998||487.71||2,024||1963-02-10||[http://www.city.kitakyushu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ogori&lt;/span&gt;[[Ogōri, Fukuoka|Ogōri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小郡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||58,460||45.50||1,285||1972-04-01||[http://www.city.ogori.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikushino, Fukuoka|Chikushino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑紫野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||98,914||87.78||1,127||1972-04-01||[http://www.city.chikushino.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasuga, Fukuoka|Kasuga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||107,845||14.15||7,622||1972-04-01||[http://www.city.kasuga.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Onojo&lt;/span&gt;[[Ōnojō, Fukuoka|Ōnojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大野城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||94,037||26.88||3,498||1972-04-01||[http://www.city.onojo.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Munakata, Fukuoka|Munakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宗像市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||94,877||119.66||793||1981-04-01||[http://www.city.munakata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Dazaifu, Fukuoka|Dazaifu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|太宰府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||68,561||29.58||2,318||1982-04-01||[https://web.archive.org/web/20030919150110/http://www2.city.dazaifu.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koga, Fukuoka|Koga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|古賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,084||42.11||1,356||1997-10-01||[http://www.city.koga.fukuoka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104031644/http://www.city.koga.fukuoka.jp/eng/ |date=2007-01-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukutsu, Fukuoka|Fukutsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||55,123||52.70||1,046||2005-01-24||[http://www.city.fukutsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ukiha, Fukuoka|Ukiha]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|うきは市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||32,277||117.55||275||2005-03-20||[http://www.city.ukiha.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyawaka, Fukuoka|Miyawaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮若市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||30,793||139.99||220||2006-02-11||[http://www.city.miyawaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asakura, Fukuoka|Asakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,881||246.73||235||2006-03-20||[http://www.city.asakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iizuka, Fukuoka|Iizuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||132,208||214.13||617||2006-03-26||[http://www.city.iizuka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kama, Fukuoka|Kama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|嘉麻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||44,431||135.18||329||2006-03-27||[http://www.city.kama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyama, Fukuoka|Miyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みやま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||42,219||105.12||402||2007-01-29||[http://www.city.miyama.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428064138/http://www.city.miyama.lg.jp/ |date=2009-04-28 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoshima, Fukuoka|Itoshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||100,304||216.12||464.11||2010-01-01||[http://www.city.itoshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aizuwakamatsu, Fukushima|Aizuwakamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|会津若松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||129,388||383.03||338||1899-04-01||[http://www.city.aizuwakamatsu.fukushima.jp/.]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukushima, Fukushima|Fukushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||289,355||746.43||388||1907-04-01||[http://www.city.fukushima.fukushima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koriyama&lt;/span&gt;[[Kōriyama, Fukushima|Kōriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|郡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||339,395||757.06||448||1924-09-01||[http://www.city.koriyama.fukushima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516201456/http://www.city.koriyama.fukushima.jp/063000/koho/yoran.html |date=2017-05-16 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sukagawa, Fukushima|Sukagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須賀川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||80,336||279.55||287||1954-03-31||[http://www.city.sukagawa.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soma&lt;/span&gt;[[Sōma, Fukushima|Sōma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||38,543||197.67||195||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20100210185958/http://www.city.soma.fukushima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Iwaki, Fukushima|Iwaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いわき市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||349,947||1,231.34||284||1966-10-01||[http://www.city.iwaki.fukushima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411210504/http://www.city.iwaki.fukushima.jp/gaikokugo/english/ |date=2010-04-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamura, Fukushima|Tamura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||42,221||458.30||92.1||2005-03-01||[http://www.city.tamura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shirakawa, Fukushima|Shirakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白河市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||65,665||305.30||215||2005-11-07||[http://www.city.shirakawa.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nihonmatsu, Fukushima|Nihonmatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|二本松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||61,698||344.65||179||2005-12-01||[http://www.city.nihonmatsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamisoma&lt;/span&gt;[[Minamisōma, Fukushima|Minamisōma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南相馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||71,761||398.50||180||2006-01-01||[http://www.city.minamisoma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Date, Fukushima|Date]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊達市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||67,487||265.10||255||2006-01-01||[https://web.archive.org/web/20060110075417/http://www.city.date.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitakata, Fukushima|Kitakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|喜多方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||54,684||554.67||98.6||2006-01-04||[http://www.city.kitakata.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Motomiya, Fukushima|Motomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||31,737||87.94||361||2007-01-01||[http://www.city.motomiya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Gifu, Gifu|Gifu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岐阜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||412,779||202.89||2,034||1889-07-01||[http://www.city.gifu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ogaki&lt;/span&gt;[[Ōgaki, Gifu|Ōgaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大垣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||163,047||206.52||789||1918-04-01||[http://www.city.ogaki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takayama, Gifu|Takayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||94,879||2,177.67||43.6||1936-11-01||[http://www.city.takayama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tajimi, Gifu|Tajimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多治見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||114,866||91.24||1,259||1940-08-01||[https://web.archive.org/web/20030927115157/http://www2.city.tajimi.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seki, Gifu|Seki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||92,896||472.84||196||1950-10-15||[http://www.city.seki.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakatsugawa, Gifu|Nakatsugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中津川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||83,116||676.38||123||1952-04-01||[http://www.city.nakatsugawa.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mino, Gifu|Mino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美濃市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||22,912||117.05||196||1954-04-01||[http://www.city.mino.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mizunami, Gifu|Mizunami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瑞浪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||41,556||175.00||237||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20031005144837/http://www.city.mizunami.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hashima, Gifu|Hashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||67,167||53.64||1,252||1954-04-01||[http://www.city.hashima.gifu.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914053231/http://www.city.hashima.gifu.jp/ |date=2008-09-14 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minokamo, Gifu|Minokamo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美濃加茂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||53,988||74.81||722||1954-04-01||[http://www.city.minokamo.gifu.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204112654/http://www.city.minokamo.gifu.jp/home/ENGLISH/e_top.html |date=2007-02-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toki, Gifu|Toki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土岐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||61,393||116.01||529||1955-02-01||[http://www.city.toki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakamigahara, Gifu|Kakamigahara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|各務原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||145,126||87.77||1,653||1963-04-01||[http://www.city.kakamigahara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kani, Gifu|Kani]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|可児市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||99,318||87.60||1,134||1982-04-01||[https://web.archive.org/web/20110820225543/http://www.city.kani.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamagata, Gifu|Yamagata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山県市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||29,857||222.04||134||2003-04-01||[http://www.city.yamagata.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mizuho, Gifu|Mizuho]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瑞穂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||51,230||28.18||1,818||2003-05-01||[http://www.city.mizuho.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hida, Gifu|Hida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飛騨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||28,112||792.31||35.5||2004-02-01||[http://www.city.hida.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Motosu, Gifu|Motosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本巣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||34,729||374.57||92.7||2004-02-01||[http://www.city.motosu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gujo&lt;/span&gt;[[Gujō, Gifu|Gujō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|郡上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||46,338||1,030.79||45.0||2004-03-01||[http://www.city.gujo.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gero, Gifu|Gero]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下呂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||37,455||851.06||44.0||2004-03-01||[http://www.city.gero.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ena, Gifu|Ena]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|恵那市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||54,844||504.19||109||2004-10-25||[http://www.city.ena.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaizu, Gifu|Kaizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||38,532||112.31||343||2005-03-28||[http://www.city.kaizu.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Maebashi, Gunma|Maebashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|前橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||318,058||241.22||1,319||1892-04-01||[http://www.city.maebashi.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takasaki, Gunma|Takasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||341,838||401.01||852||1900-04-01||[http://www.city.takasaki.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kiryu&lt;/span&gt;[[Kiryū, Gunma|Kiryū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桐生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||124,892||274.57||455||1921-03-01||[https://web.archive.org/web/20030919163928/http://www.city.kiryu.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Isesaki, Gunma|Isesaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||204,240||139.33||1,466||1940-09-13||[http://www.city.isesaki.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ota&lt;/span&gt;[[Ōta, Gunma|Ōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|太田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||214,049||176.49||1,213||1948-05-03||[http://www.city.ota.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Numata, Gunma|Numata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沼田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||52,319||443.37||118||1954-04-01||[http://www.city.numata.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tatebayashi, Gunma|Tatebayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|館林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||79,023||60.98||1,296||1954-04-01||[http://www.city.tatebayashi.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujioka, Gunma|Fujioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||68,710||180.09||382||1954-04-01||[http://www.city.fujioka.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|渋川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||86,134||240.42||358||2006-02-20||[https://web.archive.org/web/20080604061226/http://www.city.shibukawa.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Annaka, Gunma|Annaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||62,270||276.34||225||2006-03-18||[http://www.city.annaka.gunma.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704214107/http://www.city.annaka.gunma.jp/ |date=2007-07-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomioka, Gunma|Tomioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||53,332||122.90||434||2006-03-27||[http://www.city.tomioka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Midori, Gunma|Midori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みどり市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||51,964||208.23||250||2006-03-27||[http://www.city.midori.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||1,163,806||905.13||1,286||1889-04-01||[http://www.city.hiroshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Onomichi, Hiroshima|Onomichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾道市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||148,085||284.85||520||1898-04-01||[http://www.city.onomichi.hiroshima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kure, Hiroshima|Kure]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|呉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||246,118||353.74||696||1902-10-01||[http://www.city.kure.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||461,368||518.07||891||1916-07-01||[http://www.city.fukuyama.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mihara, Hiroshima|Mihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||103,209||471.03||219||1936-11-15||[http://www.city.mihara.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fuchu&lt;/span&gt;[[Fuchū, Hiroshima|Fuchū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|府中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||44,212||195.71||226||1954-03-31||[http://www.city.fuchu.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三次市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||58,264||778.19||74.9||1954-03-31||[http://www.city.miyoshi.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shobara&lt;/span&gt;[[Shōbara, Hiroshima|Shōbara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|庄原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||41,747||1,246.60||33.5||1954-03-31||[http://www.city.shobara.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otake&lt;/span&gt;[[Ōtake, Hiroshima|Ōtake]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大竹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||29,665||78.55||378||1954-09-01||[http://www.city.otake.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takehara, Hiroshima|Takehara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|竹原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||29,803||118.30||252||1958-11-03||[http://www.city.takehara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashihiroshima, Hiroshima|Higashihiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||187,711||635.32||295||1974-04-20||[http://www.city.higashihiroshima.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hatsukaichi, Hiroshima|Hatsukaichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|廿日市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||115,184||489.36||235||1988-04-01||[http://www.city.hatsukaichi.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akitakata, Hiroshima|Akitakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安芸高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||32,323||537.79||60.1||2004-03-01||[http://www.akitakata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Etajima, Hiroshima|Etajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江田島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{ධජය|හිරොෂිමා}}||28,601||100.97||283||2004-11-01||[https://web.archive.org/web/20050308025520/http://www.city.etajima.hiroshima.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sapporo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|札幌市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||1,918,096||1,710.00||1,699||1922-08-01||[http://www.city.sapporo.jp/city/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915231600/http://www.city.sapporo.jp/city/ |date=2019-09-15 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hakodate, Hokkaidō|Hakodate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|函館市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||277,056||677.89||409||1922-08-01||[http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Otaru, Hokkaidō|Otaru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小樽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||130,255||243.30||535||1922-08-01||[https://web.archive.org/web/20030920134255/http://www.city.otaru.hokkaido.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Asahikawa, Hokkaidō|Asahikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|旭川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||350,511||747.60||469||1922-08-01||[http://www.city.asahikawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Muroran, Hokkaidō|Muroran]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|室蘭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||93,078||80.65||1,154||1922-08-01||[http://www.city.muroran.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obihiro, Hokkaidō|Obihiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|帯広市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||168,188||618.94||272||1933-04-01||[http://www.city.obihiro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yubari&lt;/span&gt;[[Yūbari, Hokkaidō|Yūbari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|夕張市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||10,471||763.20||13.7||1943-04-01||[http://www.city.yubari.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwamizawa, Hokkaidō|Iwamizawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩見沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||89,023||481.10||185||1943-04-01||[http://www.city.iwamizawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Abashiri, Hokkaidō|Abashiri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|網走市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||38,548||471.00||81.8||1947-02-11||[http://www.city.abashiri.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Rumoi, Hokkaidō|Rumoi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|留萌市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||24,036||297.44||80.8||1947-10-01||[http://www.e-rumoi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomakomai, Hokkaidō|Tomakomai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|苫小牧市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||173,761||561.49||309||1948-04-01||[http://www.city.tomakomai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稚内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||37,911||760.83||49.8||1949-04-01||[http://www.city.wakkanai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bibai, Hokkaidō|Bibai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美唄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||25,312||277.61||91.2||1950-04-01||[http://www.city.bibai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashibetsu, Hokkaidō|Ashibetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|芦別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||16,465||865.02||19.0||1953-04-01||[http://www.city.ashibetsu.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebetsu, Hokkaidō|Ebetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||120,940||187.57||645||1954-07-01||[http://www.city.ebetsu.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akabira, Hokkaidō|Akabira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||12,234||129.88||94.2||1954-07-01||[http://www.city.akabira.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Monbetsu, Hokkaidō|Monbetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|紋別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||24,293||830.70||29.2||1954-07-01||[http://mombetsu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mikasa, Hokkaidō|Mikasa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三笠市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||10,070||302.64||33.3||1957-04-01||[http://www.city.mikasa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nemuro, Hokkaidō|Nemuro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|根室市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||28,923||512.63||56.4||1957-08-01||[http://www.city.nemuro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chitose, Hokkaidō|Chitose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千歳市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||94,124||594.95||158||1958-07-01||[http://www.city.chitose.hokkaido.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160905165529/http://www.city.chitose.hokkaido.jp/ |date=2016-09-05 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takikawa, Hokkaidō|Takikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滝川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||42,815||115.82||370||1958-07-01||[http://www.city.takikawa.hokkaido.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309110101/http://www.city.takikawa.hokkaido.jp/soumubu/kikaku/kouryu/englishindex.jsp |date=2010-03-09 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sunagawa, Hokkaidō|Sunagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|砂川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||18,740||78.69||238||1958-07-01||[http://www.city.sunagawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Utashinai, Hokkaidō|Utashinai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|歌志内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||4,259||55.99||76.1||1958-07-01||[http://www.city.utashinai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukagawa, Hokkaidō|Fukagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|深川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||23,215||529.23||43.9||1963-05-01||[http://www.city.fukagawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Furano, Hokkaidō|Furano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富良野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||23,890||600.97||39.8||1966-05-01||[http://www.city.furano.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noboribetsu, Hokkaidō|Noboribetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|登別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||51,474||212.11||243||1970-08-01||[http://www.city.noboribetsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Eniwa, Hokkaidō|Eniwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|恵庭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||68,754||294.87||233||1970-11-01||[http://www.city.eniwa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Date, Hokkaidō|Date]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊達市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||36,461||444.28||82.1||1972-04-01||[http://www.city.date.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitahiroshima, Hokkaidō|Kitahiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||60,291||118.54||509||1996-09-01||[http://www.city.kitahiroshima.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishikari, Hokkaidō|Ishikari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石狩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||60,616||721.86||84.0||1996-09-01||[http://www.city.ishikari.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|士別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||21,640||1,119.29||19.3||2005-09-01||[http://www.city.shibetsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kushiro, Hokkaidō|Kushiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|釧路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||182,263||1,362.75||134||2005-10-11||[https://web.archive.org/web/20060323035246/http://www.city.kushiro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokuto, Hokkaidō|Hokuto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北斗市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||48,779||397.30||123||2006-02-01||[http://www.city.hokuto.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitami, Hokkaidō|Kitami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||124,291||1,427.56||87.1||2006-03-05||[http://www.city.kitami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nayoro, Hokkaidō|Nayoro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名寄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||29,869||535.23||55.8||2006-03-27||[http://www.city.nayoro.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kobe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||1,530,847||552.23||2,772||1889-04-01||[http://www.city.kobe.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Himeji, Hyōgo|Himeji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|姫路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||536,170||534.27||1,004||1889-04-01||[http://www.city.himeji.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907223328/http://www.city.himeji.hyogo.jp/ |date=2019-09-07 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Amagasaki, Hyōgo|Amagasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尼崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||461,202||49.77||9,267||1916-04-01||[http://www.city.amagasaki.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Akashi, Hyōgo|Akashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|明石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||292,162||49.24||5,933||1919-11-01||[https://web.archive.org/web/20031019194909/http://www.city.akashi.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nishinomiya, Hyōgo|Nishinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||477,056||99.96||4,772||1925-04-01||[http://www.nishi.or.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashiya, Hyōgo|Ashiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|芦屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||92,828||18.47||5,026||1940-11-10||[http://www.city.ashiya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itami, Hyōgo|Itami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊丹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||194,488||24.97||7,789||1940-11-10||[http://www.city.itami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aioi, Hyōgo|Aioi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||31,973||90.45||353||1942-10-01||[https://web.archive.org/web/20050827184359/http://www.city.aioi.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyooka, Hyōgo|Toyooka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||87,555||697.66||125||1950-04-01||[http://www.city.toyooka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kakogawa, Hyōgo|Kakogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加古川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||267,631||138.51||1,932||1950-06-15||[https://web.archive.org/web/20030930010510/http://www.city.kakogawa.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ako&lt;/span&gt;[[Akō, Hyōgo|Akō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤穂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||51,277||126.88||404||1951-09-01||[https://web.archive.org/web/20050822230242/http://www.city.ako.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takarazuka, Hyōgo|Takarazuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宝塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||222,071||101.80||2,181||1954-04-01||[http://www.city.takarazuka.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323000426/http://www.city.takarazuka.hyogo.jp/foreign/en/index.html |date=2010-03-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miki, Hyōgo|Miki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||83,244||176.58||471||1954-06-01||[http://www.city.miki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takasago, Hyōgo|Takasago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高砂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||94,198||34.40||2,738||1954-07-01||[https://web.archive.org/web/20100111064811/http://www.city.takasago.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kawanishi, Hyōgo|Kawanishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||157,461||53.44||2,947||1954-08-01||[http://www.city.kawanishi.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ono, Hyōgo|Ono]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||49,664||92.92||534||1954-12-01||[http://www.city.ono.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanda, Hyōgo|Sanda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||113,600||210.22||540||1958-07-01||[http://www.city.sanda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasai, Hyōgo|Kasai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||48,435||150.95||321||1967-04-01||[http://www.city.kasai.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sasayama, Hyōgo|Sasayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|篠山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||44,345||377.61||117||1999-04-01||[http://www.city.sasayama.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205231832/http://www.city.sasayama.hyogo.jp/ |date=2010-02-05 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yabu, Hyōgo|Yabu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|養父市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||27,428||422.78||64.9||2004-04-01||[http://www.city.yabu.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamba, Hyōgo|Tamba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|丹波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||69,233||493.28||140||2004-11-01||[https://web.archive.org/web/20050519012346/http://www.city.tamba.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiawaji, Hyōgo|Minamiawaji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南あわじ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||51,069||229.18||223||2005-01-11||[http://www.city.minamiawaji.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asago, Hyōgo|Asago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||34,084||402.98||84.6||2005-04-01||[http://www.city.asago.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awaji, Hyōgo|Awaji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|淡路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||47,849||184.21||260||2005-04-01||[http://www.city.awaji.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiso&lt;/span&gt;[[Shisō, Hyōgo|Shisō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宍粟市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||42,302||658.60||64.2||2005-04-01||[http://www.city.shiso.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishiwaki, Hyōgo|Nishiwaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西脇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||43,126||132.47||326||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20050831112740/http://www.city.nishiwaki.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tatsuno, Hyōgo|Tatsuno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|たつの市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||80,988||210.93||384||2005-10-01||[http://www.city.tatsuno.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sumoto, Hyōgo|Sumoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|洲本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||48,631||182.47||267||2006-02-11||[http://www.city.sumoto.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111034013/http://www.city.sumoto.hyogo.jp/ |date=2010-01-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kato&lt;/span&gt;[[Katō, Hyōgo|Katō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||39,935||157.49||254||2006-03-20||[http://www.city.kato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mito, Ibaraki|Mito]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|水戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||264,062||217.43||1,214||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20110322185051/http://www.city.mito.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||195,844||225.55||868||1939-09-01||[https://web.archive.org/web/20050904224525/http://www.city.hitachi.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuchiura, Ibaraki|Tsuchiura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||143,986||113.82||1,265||1940-11-03||[http://www.city.tsuchiura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yuki&lt;/span&gt;[[Yūki, Ibaraki|Yūki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|結城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||52,065||65.84||791||1954-03-15||[http://www.city.yuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ryugasaki&lt;/span&gt;[[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|龍ヶ崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||79,295||78.20||1,014||1954-03-20||[http://www.city.ryugasaki.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下妻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||45,918||80.88||568||1954-06-01||[http://www.city.shimotsuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joso&lt;/span&gt;[[Jōsō, Ibaraki|Jōsō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常総市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||65,858||123.52||533||1954-07-10||[http://www.city.joso.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hitachiota&lt;/span&gt;[[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常陸太田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||58,461||372.01||157||1954-07-15||[http://www.city.hitachiota.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高萩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||32,031||193.65||165||1954-11-23||[http://www.city.takahagi.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北茨城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||48,437||186.55||260||1956-03-31||[https://web.archive.org/web/20080208195100/http://www.city-kitaibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toride, Ibaraki|Toride]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|取手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||109,953||69.96||1,572||1970-10-01||[http://www.city.toride.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|牛久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||79,254||58.88||1,346||1986-06-01||[https://web.archive.org/web/20031013035340/http://www.city.ushiku.ibaraki.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つくば市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||207,314||284.07||730||1987-11-30||[https://web.archive.org/web/20050826064935/http://www.city.tsukuba.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|ひたちなか市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||155,338||99.04||1,568||1994-11-01||[https://web.archive.org/web/20020202052204/http://www.city.hitachinaka.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashima, Ibaraki|Kashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿嶋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||65,193||92.96||701||1995-09-01||[http://www.city.kashima.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itako, Ibaraki|Itako]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|潮来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||31,103||62.67||496||2001-04-01||[http://www.city.itako.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriya, Ibaraki|Moriya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||57,793||35.63||1,622||2002-02-02||[http://www.city.moriya.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hitachiomiya&lt;/span&gt;[[Hitachiōmiya, Ibaraki|Hitachiōmiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常陸大宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||46,729||348.38||134||2004-10-16||[http://www.city.hitachiomiya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Naka, Ibaraki|Naka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那珂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||54,618||97.80||558||2005-01-21||[http://www.city.naka.ibaraki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823124000/http://www.city.naka.ibaraki.jp/ |date=2016-08-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bando&lt;/span&gt;[[Bandō, Ibaraki|Bandō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||57,128||123.18||464||2005-03-22||[http://www.city.bando.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inashiki, Ibaraki|Inashiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲敷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||48,125||178.12||270||2005-03-22||[http://www.city.inashiki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikusei, Ibaraki|Chikusei]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||110,813||205.35||540||2005-03-28||[http://www.city.chikusei.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|かすみがうら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||44,450||118.77||374||2005-03-28||[http://www.city.kasumigaura.ibaraki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017095928/http://www.city.kasumigaura.ibaraki.jp/ |date=2008-10-17 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamisu, Ibaraki|Kamisu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神栖市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||93,538||147.24||635||2005-08-01||[http://www.city.kamisu.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Namegata, Ibaraki|Namegata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||39,117||166.33||235||2005-09-02||[http://www.city.namegata.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koga, Ibaraki|Koga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|古河市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||144,392||123.58||1,168||2005-09-12||[http://www.city.ibaraki-koga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||80,502||213.38||377||2005-10-01||[http://www.city.ishioka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桜川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||47,480||179.78||264||2005-10-01||[http://www.city.sakuragawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokota, Ibaraki|Hokota]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鉾田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||50,869||203.90||249||2005-10-11||[http://www.city.hokota.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasama, Ibaraki|Kasama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笠間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||80,646||240.27||336||2006-03-19||[http://www.city.kasama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukubamirai, Ibaraki|Tsukubamirai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つくばみらい市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||41,957||79.14||530||2006-03-27||[http://www.city.tsukubamirai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Omitama, Ibaraki|Omitama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小美玉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||52,834||140.21||377||2006-03-27||[http://www.city.omitama.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kanazawa, Ishikawa|Kanazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|金沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||455,595||467.77||974||1889-04-01||[http://www4.city.kanazawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野々市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||51,976||13.56||3,800||2011-11-11||[http://www.city.nonoichi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|七尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||60,140||317.96||189||1939-07-20||[http://www.city.nanao.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||109,285||371.13||294||1940-12-01||[https://web.archive.org/web/20031018035511/http://www.city.komatsu.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|珠洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||17,111||247.20||69.2||1954-07-15||[http://www.city.suzu.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽咋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||23,963||81.96||292||1958-07-01||[http://www.city.hakui.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|かほく市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||34,747||64.76||537||2004-03-01||[http://www.city.kahoku.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||110,563||755.17||146||2005-02-01||[http://www.city.hakusan.ishikawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219135937/http://www.city.hakusan.ishikawa.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|能美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||48,106||83.85||574||2005-02-01||[http://www.city.nomi.ishikawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521152917/http://www.city.nomi.ishikawa.jp/english/ |date=2009-05-21 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||73,745||306.00||241||2005-10-01||[http://www.city.kaga.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|輪島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||31,532||426.25||74.0||2006-02-01||[http://www.city.wajima.ishikawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Morioka, Iwate|Morioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|盛岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||299,746||886.47||338||1889-04-01||[http://www.city.morioka.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamaishi, Iwate|Kamaishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|釜石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||41,348||441.42||93.7||1937-05-05||[http://www.city.kamaishi.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ofunato&lt;/span&gt;[[Ōfunato, Iwate|Ōfunato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大船渡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||42,119||323.28||130||1952-04-01||[http://www.city.ofunato.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Rikuzentakata, Iwate|Rikuzentakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|陸前高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||23,961||232.29||103||1955-01-01||[http://www.city.rikuzentakata.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitakami, Iwate|Kitakami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||94,806||437.55||217||1991-04-01||[http://www.city.kitakami.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyako, Iwate|Miyako]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮古市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||58,342||696.82||83.7||2005-06-06||[http://www.city.miyako.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hachimantai, Iwate|Hachimantai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||29,993||862.25||34.8||2005-09-01||[http://www.city.hachimantai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichinoseki, Iwate|Ichinoseki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||123,155||1,133.10||109||2005-09-20||[http://www.city.ichinoseki.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tono&lt;/span&gt;[[Tōno, Iwate|Tōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|遠野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||30,587||825.62||37.0||2005-10-01||[http://www.city.tono.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hanamaki, Iwate|Hanamaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|花巻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||103,718||908.32||114||2006-01-01||[http://www.city.hanamaki.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ninohe, Iwate|Ninohe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|二戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||30,685||420.31||73.0||2006-01-01||[https://web.archive.org/web/20100309140524/http://www.city.ninohe.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oshu&lt;/span&gt;[[Ōshū, Iwate|Ōshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奥州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||128,273||993.35||129||2006-02-20||[http://www.city.oshu.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuji, Iwate|Kuji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久慈市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||37,824||623.14||60.7||2006-03-06||[http://www.city.kuji.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takizawa, Iwate|Takizawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滝沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||55,153||182.32||303||2014-01-01||[http://www.city.takizawa.iwate.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takamatsu, Kagawa|Takamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||418,557||375.11||1,116||1890-02-15||[http://www.city.takamatsu.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Marugame, Kagawa|Marugame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|丸亀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||110,550||111.79||989||1899-04-01||[http://www.city.marugame.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakaide, Kagawa|Sakaide]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂出市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||56,501||92.46||611||1942-07-01||[http://www.city.sakaide.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Zentsuji&lt;/span&gt;[[Zentsūji, Kagawa|Zentsūji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|善通寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||35,180||39.88||882||1954-03-31||[http://www.city.zentsuji.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanuki, Kagawa|Sanuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さぬき市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||54,832||158.90||345||2002-04-01||[http://www.city.sanuki.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashikagawa, Kagawa|Higashikagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東かがわ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||34,953||153.35||228||2003-04-01||[http://www.higashikagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kan'onji, Kagawa|Kan'onji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|観音寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||64,020||117.47||545||2005-10-11||[http://www.city.kanonji.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitoyo, Kagawa|Mitoyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三豊市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||69,997||222.66||314||2006-01-01||[http://www.city.mitoyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kagoshima, Kagoshima|Kagoshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿児島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||605,196||547.06||1,106||1889-04-01||[http://www.city.kagoshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanoya, Kagoshima|Kanoya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||105,673||448.33||236||1941-05-27||[http://www.e-kanoya.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070918223533/http://www.e-kanoya.net/ |date=2007-09-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Makurazaki, Kagoshima|Makurazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|枕崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||24,400||74.88||326||1949-09-01||[https://web.archive.org/web/20030522080438/http://www.city.makurazaki.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akune, Kagoshima|Akune]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿久根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||24,166||134.30||180||1952-04-01||[http://www.city.akune.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumi, Kagoshima|Izumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|出水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||56,851||330.06||172||1954-04-01||[http://www.city.izumi.kagoshima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030928012037/http://www.city.izumi.kagoshima.jp/ |date=2003-09-28 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ibusuki, Kagoshima|Ibusuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|指宿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||45,455||149.01||305||1954-04-01||[http://www.city.ibusuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamisatsuma, Kagoshima|Minamisatsuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南さつま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||40,386||283.35||143||1954-07-15||[http://www.city.minamisatsuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishinoomote, Kagoshima|Nishinoomote]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西之表市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||17,666||205.75||85.9||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20031011212628/http://www.city.nishinoomote.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tarumizu, Kagoshima|Tarumizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|垂水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||18,078||162.01||112||1958-10-01||[http://www.city.tarumizu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|薩摩川内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||100,730||683.50||147||2004-10-12||[https://web.archive.org/web/20041020012842/http://www.city.satsumasendai.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hioki, Kagoshima|Hioki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日置市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||51,472||253.06||203||2005-05-01||[http://www.city.hioki.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Soo, Kagoshima|Soo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|曽於市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||41,179||390.39||105||2005-07-01||[http://www.city.soo.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichikikushikino, Kagoshima|Ichikikushikino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いちき串木野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||32,079||112.04||286||2005-10-11||[http://www.city.ichikikushikino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kirishima, Kagoshima|Kirishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|霧島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||127,726||603.68||212||2005-11-07||[http://www.city-kirishima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibushi, Kagoshima|Shibushi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志布志市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||34,105||289.93||118||2006-01-01||[http://www.city.shibushi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Amami, Kagoshima|Amami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奄美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||48,116||306.20||157||2006-03-20||[http://www.city.amami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamikyushu&lt;/span&gt;[[Minamikyūshū, Kagoshima|Minamikyūshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南九州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||40,891||357.85||114||2007-12-01||[http://www.city.minamikyushu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isa, Kagoshima|Isa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||30,070||392.36||76.64||2008-11-01||[http://www.city.isa.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aira, Kagoshima|Aira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|姶良市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||74,611||231.32||323||2010-03-23||[http://www.city.aira.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokohama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||3,697,894||437.38||8,500||1889-04-01||[http://www.city.yokohama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokosuka, Kanagawa|Yokosuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横須賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||421,397||100.68||4,186||1907-02-15||[http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawasaki, Kanagawa|Kawasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||1,373,630||142.70||9,626||1924-07-01||[http://www.city.kawasaki.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hiratsuka, Kanagawa|Hiratsuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||260,419||67.83||3,839||1932-04-01||[http://www.city.hiratsuka.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamakura, Kanagawa|Kamakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鎌倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||173,588||39.60||4,384||1939-11-03||[http://www.city.kamakura.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujisawa, Kanagawa|Fujisawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||402,628||69.51||5,792||1940-10-01||[http://www.city.fujisawa.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Odawara, Kanagawa|Odawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||198,841||114.09||1,743||1940-12-20||[http://www.city.odawara.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Chigasaki, Kanagawa|Chigasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茅ヶ崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||231,005||35.71||6,469||1947-10-01||[http://www.city.chigasaki.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Zushi, Kanagawa|Zushi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|逗子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||58,654||17.34||3,383||1954-04-15||[http://www.city.zushi.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sagamihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相模原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||706,342||328.84||2,148||1954-11-20||[http://www.city.sagamihara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miura, Kanagawa|Miura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||49,371||32.28||1,529||1955-01-01||[http://www.city.miura.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hadano, Kanagawa|Hadano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秦野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||169,201||103.61||1,633||1955-01-01||[http://www.city.hadano.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Atsugi, Kanagawa|Atsugi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|厚木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||225,163||93.83||2,400||1955-02-01||[http://www.city.atsugi.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yamato, Kanagawa|Yamato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||223,127||27.06||8,246||1959-02-01||[http://www.city.yamato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isehara, Kanagawa|Isehara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||100,779||55.52||1,815||1971-03-01||[http://www.city.isehara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebina, Kanagawa|Ebina]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海老名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||126,035||26.48||4,760||1971-11-01||[http://www.city.ebina.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Zama, Kanagawa|Zama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|座間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||127,582||17.58||7,257||1971-11-01||[http://www.city.zama.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiashigara, Kanagawa|Minamiashigara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南足柄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||44,285||76.93||576||1972-04-01||[http://www.city.minamiashigara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ayase, Kanagawa|Ayase]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|綾瀬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||82,083||22.28||3,684||1978-11-01||[http://www.city.ayase.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kochi&lt;/span&gt;[[Kōchi, Kōchi|Kōchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高知市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||342,944||309.22||1,109||1889-04-01||[http://www.city.kochi.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sukumo, Kōchi|Sukumo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宿毛市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||23,771||286.11||83.1||1954-03-31||[http://www.city.sukumo.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aki, Kōchi|Aki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安芸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||20,555||317.34||64.8||1954-08-01||[http://www.city.aki.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosashimizu, Kōchi|Tosashimizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土佐清水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||17,421||266.54||65.4||1954-08-01||[http://www.city.tosashimizu.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Susaki, Kōchi|Susaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||25,679||135.46||190||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/19991127184937/http://city.susaki.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosa, Kōchi|Tosa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||29,726||91.59||325||1959-01-01||[http://www.city.tosa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Muroto, Kōchi|Muroto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|室戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||17,683||248.25||71.2||1959-03-01||[http://www.city.muroto.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nankoku, Kōchi|Nankoku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||50,315||125.35||401||1959-10-01||[https://web.archive.org/web/20031008163502/http://www.city.nankoku.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimanto, Kōchi (city)|Shimanto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四万十市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||37,182||632.42||58.8||2005-04-10||[http://www.city.shimanto.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kami, Kōchi|Kami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||29,144||538.22||54.1||2006-03-01||[https://web.archive.org/web/20121031134322/http://www.city.kami.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konan&lt;/span&gt;[[Kōnan, Kōchi|Kōnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||34,084||126.49||269||2006-03-01||[http://www.city.kochi-konan.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kumamoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||670,348||267.23||2,509||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20030423003228/http://www.city.kumamoto.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yatsushiro, Kumamoto|Yatsushiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||134,491||680.59||198||1940-09-01||[http://www.city.yatsushiro.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|人吉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||36,556||210.55||174||1942-02-11||[http://www.city.hitoyoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Arao, Kumamoto|Arao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|荒尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||55,505||57.15||971||1942-04-01||[http://www.city.arao.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamata, Kumamoto|Minamata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|水俣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||28,123||162.88||173||1949-04-01||[http://www.city.minamata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamana, Kumamoto|Tamana]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|玉名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||70,747||152.55||464||1954-04-01||[http://www.city.tamana.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamaga, Kumamoto|Yamaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||56,741||299.67||189||1954-04-01||[http://www.city.yamaga.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050126040213/http://city.yamaga.kumamoto.jp/ |date=2005-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kikuchi, Kumamoto|Kikuchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|菊池市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||51,471||276.66||186||1958-08-01||[http://www.city.kikuchi.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919121754/http://www.city.kikuchi.kumamoto.jp/ |date=2011-09-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uto, Kumamoto|Uto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇土市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||37,897||74.19||511||1958-10-01||[http://www.city.uto.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716212732/http://www.city.uto.kumamoto.jp/ |date=2012-07-16 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamiamakusa, Kumamoto|Kami-Amakusa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上天草市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||31,051||126.13||246||2004-03-31||[https://web.archive.org/web/20090224085647/http://www.kamiamakusa-c.kumamoto-sgn.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uki, Kumamoto|Uki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||62,718||188.56||333||2005-01-15||[http://www.city.uki.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aso, Kumamoto|Aso]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿蘇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||29,149||376.25||77.5||2005-02-11||[http://www.city.aso.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koshi&lt;/span&gt;[[Kōshi, Kumamoto|Kōshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|合志市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||53,490||53.17||1,006||2006-02-27||[http://www.city.koshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Amakusa, Kumamoto|Amakusa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天草市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||93,047||683.17||136||2006-03-27||[http://www.city.amakusa.kumamoto.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kyoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京都市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||1,474,570||827.90||1,800||1889-04-01||[http://www.city.kyoto.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuchiyama, Kyoto|Fukuchiyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福知山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||80,836||552.57||146||1937-04-01||[http://www.city.fukuchiyama.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maizuru, Kyoto|Maizuru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|舞鶴市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||90,461||342.15||264||1943-05-27||[http://www.city.maizuru.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ayabe, Kyoto|Ayabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|綾部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||37,081||347.11||107||1950-08-01||[https://web.archive.org/web/20070210163241/http://www.city.ayabe.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uji, Kyoto|Uji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇治市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||191,297||67.55||2,832||1951-03-01||[http://www.city.uji.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyazu, Kyoto|Miyazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||20,565||169.32||121||1954-06-01||[http://www.city.miyazu.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kameoka, Kyoto|Kameoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|亀岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||93,641||224.90||416||1955-01-01||[http://www.city.kameoka.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joyo&lt;/span&gt;[[Jōyō, Kyoto|Jōyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|城陽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||80,795||32.74||2,468||1972-05-03||[http://www.city.joyo.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Muko&lt;/span&gt;[[Mukō, Kyoto|Mukō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|向日市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||55,137||7.67||7,189||1972-10-01||[http://www.city.muko.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nagaokakyo&lt;/span&gt;[[Nagaokakyō, Kyoto|Nagaokakyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長岡京市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||79,031||19.18||4,120||1972-10-01||[https://web.archive.org/web/20051125110930/http://www.city.nagaokakyo.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yawata, Kyoto|Yawata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||73,822||24.37||3,029||1977-11-01||[http://www.city.yawata.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyotanabe&lt;/span&gt;[[Kyōtanabe, Kyoto|Kyōtanabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京田辺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||65,211||42.94||1,519||1997-04-01||[http://www.kyotanabe.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013120104/http://www.kyotanabe.jp/ |date=2012-10-13 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyotango&lt;/span&gt;[[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京丹後市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||60,980||501.84||122||2004-04-01||[http://www.city.kyotango.kyoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008195221/http://www.city.kyotango.kyoto.jp/ |date=2012-10-08 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nantan, Kyoto|Nantan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南丹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||35,937||616.31||58.3||2006-06-01||[http://www.city.nantan.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kizugawa, Kyoto|Kizugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|木津川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||66,783||85.12||785||2007-03-12||[http://www.city.kizugawa.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokkaichi, Mie|Yokkaichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四日市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||306,584||205.53||1,492||1897-08-01||[http://www.city.yokkaichi.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsusaka, Mie|Matsusaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||169,571||623.82||272||1933-02-01||[http://www.city.matsusaka.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuwana, Mie|Kuwana]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桑名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||140,816||136.61||1,031||1937-04-01||[http://www.city.kuwana.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzuka, Mie|Suzuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鈴鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||197,437||194.67||1,014||1942-12-01||[http://www.city.suzuka.mie.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195322/http://www.city.suzuka.mie.jp/ |date=2007-02-17 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nabari, Mie|Nabari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名張市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||81,184||129.76||626||1954-03-31||[http://www.city.nabari.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Owase, Mie|Owase]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾鷲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||21,272||193.16||110||1954-06-20||[http://www.city.owase.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kameyama, Mie|Kameyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|亀山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||50,304||190.91||263||1954-10-01||[http://www.city.kameyama.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toba, Mie|Toba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥羽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||22,286||107.98||206||1954-11-01||[http://www.city.toba.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inabe, Mie|Inabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いなべ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||46,676||219.58||213||2003-12-01||[http://www.city.inabe.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shima, Mie|Shima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志摩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||56,758||179.70||316||2004-10-01||[http://www.city.shima.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iga, Mie|Iga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||99,662||558.17||179||2004-11-01||[http://www.city.iga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ise, Mie|Ise]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||133,547||208.53||640||2005-11-01||[http://www.city.ise.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kumano, Mie|Kumano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||20,477||373.63||54.8||2005-11-01||[http://www.city.kumano.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsu, Mie|Tsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||289,215||710.81||407||2006-01-01||[http://www.info.city.tsu.mie.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sendai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|仙台市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||1,029,552||783.54||1,314||1889-04-01||[http://www.city.sendai.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishinomaki, Miyagi|Ishinomaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石巻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||163,840||555.77||295||1933-04-01||[http://www.city.ishinomaki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiogama, Miyagi|Shiogama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|塩竈市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||58,057||17.86||3,251||1941-11-23||[http://www.city.shiogama.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiroishi, Miyagi|Shiroishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||38,629||286.47||135||1954-04-01||[http://www.city.shiroishi.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Natori, Miyagi|Natori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||69,610||100.06||696||1958-10-01||[http://www.city.natori.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakuda, Miyagi|Kakuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|角田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||32,559||147.58||221||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20010124171000/http://www.city.kakuda.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tagajo&lt;/span&gt;[[Tagajō, Miyagi|Tagajō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多賀城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||63,200||19.65||3,216||1971-11-01||[http://www.city.tagajo.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwanuma, Miyagi|Iwanuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||44,595||60.72||734||1971-11-01||[http://www.city.iwanuma.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tome, Miyagi|Tome]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|登米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||86,940||536.38||162||2005-04-01||[http://www.city.tome.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurihara, Miyagi|Kurihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栗原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||77,862||804.93||96.7||2005-04-01||[http://www.kuriharacity.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimatsushima, Miyagi|Higashimatsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東松島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||43,238||101.86||424||2005-04-01||[http://www.city.higashimatsushima.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kesennuma, Miyagi|Kesennuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|気仙沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||64,578||226.67||285||2006-03-31||[https://archive.is/20121205013719/http://www.city.kesennuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osaki&lt;/span&gt;[[Ōsaki, Miyagi|Ōsaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||137,164||796.76||172||2006-03-31||[http://www.city.osaki.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osaki&lt;/span&gt;[[Tomiya, Miyagi|Tomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||52,491||49.13||1,067||2016-10-10||[http://www.tomiya-city.miyagi.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Miyazaki, Miyazaki|Miyazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||369,473||596.80||619||1924-04-01||[http://www.city.miyazaki.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Miyakonojo&lt;/span&gt;[[Miyakonojō, Miyazaki|Miyakonojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|都城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||169,384||653.31||259||1924-04-01||[http://www.city.miyakonojo.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nobeoka, Miyazaki|Nobeoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|延岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||132,480||867.97||153||1933-02-11||[http://www.city.nobeoka.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nichinan, Miyazaki|Nichinan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||43,264||294.46||147||1950-01-01||[http://www.city.nichinan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kobayashi, Miyazaki|Kobayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||40,514||474.23||85.4||1950-04-01||[https://web.archive.org/web/20100410014919/http://www.city.kobayashi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hyuga&lt;/span&gt;[[Hyūga, Miyazaki|Hyūga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日向市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||63,066||336.29||188||1951-04-01||[http://www.city.hyuga.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kushima, Miyazaki|Kushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|串間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||21,386||294.96||72.5||1954-11-03||[https://web.archive.org/web/20110307085939/http://www.city.kushima.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saito, Miyazaki|Saito]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西都市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||33,290||438.56||75.9||1958-11-01||[https://web.archive.org/web/20030928215807/http://www.city.saito.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebino, Miyazaki|Ebino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|えびの市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||22,445||283.00||79.3||1970-12-01||[http://www.city.ebino.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||227,392||919.35||247||1907-05-01||[http://www.city.matsumoto.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Okaya, Nagano|Okaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||53,722||85.14||631||1936-04-01||[http://www.city.okaya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suwa, Nagano|Suwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|諏訪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||52,671||109.06||483||1941-08-10||[http://www.city.suwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzaka, Nagano|Suzaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須坂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||53,097||149.84||354||1954-04-01||[http://www.city.suzaka.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komoro, Nagano|Komoro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小諸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||45,333||98.66||459||1954-04-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050105/http%3A//www.city.komoro.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komagane, Nagano|Komagane]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|駒ヶ根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||34,696||165.92||209||1954-07-01||[http://www.city.komagane.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omachi&lt;/span&gt;[[Ōmachi, Nagano|Ōmachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大町市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||31,276||564.99||55.4||1954-07-01||[http://www.city.omachi.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iiyama, Nagano|Iiyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||24,155||202.32||119||1954-08-01||[http://www.city.iiyama.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iida, Nagano|Iida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||107,129||658.76||163||1956-09-30||[http://www.city.iida.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chino, Nagano|Chino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茅野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||57,363||266.41||215||1958-08-01||[http://www.city.chino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiojiri, Nagano|Shiojiri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|塩尻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||67,781||290.13||234||1959-04-01||[https://web.archive.org/web/20010720092104/http://www.city.shiojiri.nagano.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagano, Nagano|Nagano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||378,204||730.83||517||1966-10-16||[http://www.city.nagano.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikuma, Nagano|Chikuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千曲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||63,305||119.84||528||2003-09-01||[https://web.archive.org/web/20030901020411/http://www.city.chikuma.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tomi&lt;/span&gt;[[Tōmi, Nagano|Tōmi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東御市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||31,211||112.30||278||2004-04-01||[http://www.city.tomi.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakano, Nagano|Nakano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||46,295||112.06||413||2005-04-01||[http://www.city.nakano.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saku, Nagano|Saku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||100,077||423.99||236||2005-04-01||[http://www.city.saku.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Azumino, Nagano|Azumino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安曇野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||97,084||331.82||293||2005-10-01||[http://www.city.azumino.nagano.jp]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ueda, Nagano|Ueda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||161,887||552.00||293||2006-03-06||[http://www.city.ueda.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ina, Nagano|Ina]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊那市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||71,937||667.81||108||2006-03-31||[http://www.inacity.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagasaki, Nagasaki|Nagasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||448,792||406.37||1,104||1889-04-01||[http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151230090651/http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/ |date=2015-12-30 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sasebo, Nagasaki|Sasebo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐世保市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||254,650||364.00||700||1902-04-01||[https://web.archive.org/web/20040702014029/http://www.city.sasebo.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimabara, Nagasaki|Shimabara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|島原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||48,953||82.77||591||1940-04-01||[http://www.city.shimabara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omura&lt;/span&gt;[[Ōmura, Nagasaki|Ōmura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||89,650||126.34||710||1942-02-11||[http://www.city.omura.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsushima, Nagasaki|Tsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|対馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||36,347||708.81||51.3||2004-03-01||[http://www.city.tsushima.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iki, Nagasaki|Iki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|壱岐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||30,352||138.50||219||2004-03-01||[https://web.archive.org/web/20110516134104/http://www.city.iki.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Goto&lt;/span&gt;[[Gotō, Nagasaki|Gotō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||42,447||420.77||101||2004-08-01||[https://web.archive.org/web/20120303101431/http://www3.city.goto.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isahaya, Nagasaki|Isahaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|諫早市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||142,635||312.24||457||2005-03-01||[http://www.city.isahaya.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saikai, Nagasaki|Saikai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||32,737||241.95||135||2005-04-01||[http://www.city.saikai.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirado, Nagasaki|Hirado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||36,785||235.63||156||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20090416075114/http://www.city.hirado.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Unzen, Nagasaki|Unzen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|雲仙市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||48,701||206.92||235||2005-10-11||[http://www.city.unzen.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsuura, Nagasaki|Matsuura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||26,007||130.35||200||2006-01-01||[http://www.city-matsuura.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamishimabara, Nagasaki|Minamishimabara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南島原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||52,347||169.88||308||2006-03-31||[http://www.city.Minamishimabara.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nara, Nara|Nara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奈良市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||367,393||276.84||1,327||1898-02-01||[https://web.archive.org/web/20031008220336/http://www.city.nara.nara.jp/]
|- 
|align=&quot;left&quot;|[[Yamatotakada, Nara|Yamatotakada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||69,473||16.49||4,213||1948-01-01||[http://www.city.yamatotakada.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yamatokoriyama&lt;/span&gt;[[Yamatokōriyama, Nara|Yamatokōriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和郡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||90,223||42.68||2,114||1954-01-01||[http://www.city.yamatokoriyama.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tenri, Nara|Tenri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天理市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||70,702||86.37||819||1954-04-01||[http://www.city.tenri.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashihara, Nara|Kashihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|橿原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||124,679||39.52||3,155||1956-02-11||[https://web.archive.org/web/20081212230334/http://www.city.kashihara.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakurai, Nara|Sakurai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桜井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||60,699||98.92||614||1956-09-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050354/http%3A//www.city.sakurai.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gojo&lt;/span&gt;[[Gojō, Nara|Gojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五條市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||36,002||292.05||123||1957-10-15||[http://www.city.gojo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gose, Nara|Gose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御所市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||31,160||60.58||514||1958-03-31||[http://www.city.gose.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ikoma, Nara|Ikoma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|生駒市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||115,359||53.18||2,169||1971-11-01||[http://www.city.ikoma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiba, Nara|Kashiba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香芝市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||72,967||24.23||3,011||1991-10-01||[http://www.city.kashiba.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuragi, Nara|Katsuragi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|葛城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||35,194||33.73||1,043||2004-10-01||[http://www.city.katsuragi.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uda, Nara|Uda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇陀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||35,895||247.62||145||2006-01-01||[http://www.city.uda.nara.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Niigata, Niigata|Niigata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新潟市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||813,053||726.10||1,120||1889-04-01||[http://www.city.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagaoka, Niigata|Nagaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||281,222||840.88||334||1906-04-01||[http://www.city.nagaoka.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwazaki, Niigata|Kashiwazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||93,506||442.70||211||1940-07-01||[https://web.archive.org/web/20031011010046/http://www.city.kashiwazaki.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibata, Niigata|Shibata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新発田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||103,490||532.82||194||1947-01-01||[https://web.archive.org/web/20031017121056/http://www.city.shibata.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ojiya, Niigata|Ojiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小千谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||39,304||155.12||253||1954-03-10||[http://www.city.ojiya.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamo, Niigata|Kamo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加茂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||30,800||133.68||230||1954-03-10||[http://www.city.kamo.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitsuke, Niigata|Mitsuke]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|見附市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||42,139||77.96||541||1954-03-31||[http://www.city.mitsuke.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Murakami, Niigata|Murakami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|村上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||30,197||142.12||212||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20050828083750/http://www.city.murakami.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Myoko&lt;/span&gt;[[Myōkō, Niigata|Myōkō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|妙高市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||36,837||445.52||82.7||1954-11-01||[http://www.city.myoko.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joetsu&lt;/span&gt;[[Jōetsu, Niigata|Jōetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上越市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||206,175||973.32||212||1971-04-29||[http://www.city.joetsu.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sado, Niigata|Sado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐渡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||65,037||855.26||76.0||2004-03-01||[http://www.city.sado.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Agano, Niigata|Agano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿賀野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||46,158||192.72||240||2004-04-01||[http://www.city.agano.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uonuma, Niigata|Uonuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|魚沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||42,334||946.93||44.7||2004-11-01||[http://www.city.uonuma.niigata.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927014907/http://www.city.uonuma.niigata.jp/uogaku/ |date=2007-09-27 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiuonuma, Niigata|Minami-Uonuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南魚沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||62,518||584.82||107||2004-11-01||[http://www.city.minamiuonuma.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoigawa, Niigata|Itoigawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸魚川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||48,653||746.24||65.2||2005-03-19||[http://www.city.itoigawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokamachi&lt;/span&gt;[[Tōkamachi, Niigata|Tōkamachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|十日町市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||60,480||589.92||103||2005-04-01||[http://www.city.tokamachi.niigata.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129140601/http://www.city.tokamachi.niigata.jp/ |date=2016-01-29 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sanjo&lt;/span&gt;[[Sanjō, Niigata|Sanjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三条市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||103,199||432.01||239||2005-05-01||[http://www.city.sanjo.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tainai, Niigata|Tainai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|胎内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||32,165||265.18||121||2005-09-01||[http://www.city.tainai.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gosen, Niigata|Gosen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五泉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||55,936||351.87||159||2006-01-01||[http://www.city.gosen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsubame, Niigata|Tsubame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|燕市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||82,910||110.88||748||2006-03-20||[http://www.city.tsubame.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;[[Ōita, Ōita|Ōita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大分市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||467,267||501.25||932||1911-04-01||[http://www.city.oita.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Beppu, Ōita|Beppu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|別府市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||127,345||125.15||1,018||1924-04-01||[http://www.city.beppu.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中津市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||84,179||491.09||171||1929-04-20||[http://www.city-nakatsu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hita, Ōita|Hita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||72,601||666.19||109||1940-12-11||[http://www.city.hita.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saiki, Ōita|Saiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐伯市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||78,675||903.44||87.1||1941-04-29||[http://www.city.saiki.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Usuki, Ōita|Usuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|臼杵市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||42,464||291.07||146||1950-04-01||[http://www.city.usuki.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津久見市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||20,561||79.53||259||1951-04-01||[http://www.city.tsukumi.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Taketa, Ōita|Taketa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|竹田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||25,449||477.59||53.3||1954-03-31||[http://www.city.taketa.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊後高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||24,484||206.64||118||1954-05-31||[http://www.city.bungotakada.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Usa, Ōita|Usa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||59,971||439.12||137||1967-04-01||[http://www.city.usa.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bungo-ono&lt;/span&gt;[[Bungo-ōno, Ōita|Bungo-ōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊後大野市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||40,409||603.36||67.0||2005-03-31||[http://www.bungo-ohno.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122130246/http://www.bungo-ohno.jp/ |date=2015-11-22 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|杵築市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||33,465||280.01||120||2005-10-01||[http://www.city.kitsuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yufu, Ōita|Yufu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|由布市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||35,298||319.16||111||2005-10-01||[http://www.city.yufu.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kunisaki, Ōita|Kunisaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国東市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||33,473||317.81||105||2006-03-31||[http://www.city.kunisaki.oita.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Okayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||701,293||789.91||887||1889-06-01||[http://www.city.okayama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kurashiki, Okayama|Kurashiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|倉敷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||472,452||354.71||1,332||1928-04-01||[http://www.city.kurashiki.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuyama, Okayama|Tsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||109,493||506.36||216||1929-02-11||[http://www.city.tsuyama.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820085908/http://www.city.tsuyama.lg.jp/ |date=2012-08-20 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamano, Okayama|Tamano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|玉野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||65,723||103.63||634||1940-08-03||[https://web.archive.org/web/20031014090840/http://www.city.tamano.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasaoka, Okayama|Kasaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笠岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||55,987||136.03||412||1952-04-01||[http://www.city.kasaoka.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ibara, Okayama|Ibara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|井原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||44,423||243.36||183||1953-04-01||[http://www.city.ibara.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soja&lt;/span&gt;[[Sōja, Okayama|Sōja]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|総社市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||66,789||212.00||315||1954-03-31||[http://www.city.soja.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahashi, Okayama|Takahashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高梁市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||37,573||547.01||68.7||1954-05-01||[http://www.city.takahashi.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niimi, Okayama|Niimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||35,022||793.27||44.1||1954-06-01||[http://www.city.niimi.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bizen, Okayama|Bizen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|備前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||39,117||258.23||151||1971-04-01||[http://www.city.bizen.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Setouchi, Okayama|Setouchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瀬戸内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||38,645||125.53||308||2004-11-01||[http://www.city.setouchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akaiwa, Okayama|Akaiwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤磐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||43,742||209.43||209||2005-03-07||[http://www.city.akaiwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maniwa, Okayama|Maniwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|真庭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||50,405||828.43||60.8||2005-03-31||[http://www.city.maniwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mimasaka, Okayama|Mimasaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美作市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||31,550||429.19||73.5||2005-03-31||[http://www.city.mimasaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asakuchi, Okayama|Asakuchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浅口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||37,108||66.46||558||2006-03-21||[http://www.city.asakuchi.okayama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Naha, Okinawa|Naha]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那覇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||314,162||39.23||7,963||1921-05-20||[http://www.city.naha.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石垣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||46,489||229.00||195||1947-07-10||[http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ginowan, Okinawa|Ginowan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宜野湾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||91,233||19.70||4,569||1962-07-01||[http://www.city.ginowan.okinawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318044008/http://www.city.ginowan.okinawa.jp/ |date=2010-03-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Urasoe, Okinawa|Urasoe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浦添市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||108,052||19.09||5,516||1970-07-01||[https://web.archive.org/web/20050822223727/http://8761234.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nago, Okinawa|Nago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名護市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||60,598||210.30||278||1970-08-01||[http://www.city.nago.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoman, Okinawa|Itoman]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸満市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||56,171||46.63||1,200||1971-12-01||[https://web.archive.org/web/20031010070538/http://www.city.itoman.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Okinawa, Okinawa|Okinawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沖縄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||128,421||49.00||2,565||1974-04-01||[http://www.city.okinawa.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊見城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||54,586||19.45||2,751||2002-04-01||[http://www.city.tomigusuku.okinawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070309075111/http://j2k.naver.com/j2k_frame.php/korean/www.city.tomigusuku.okinawa.jp/ |date=2007-03-09 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uruma, Okinawa|Uruma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|うるま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||114,087||86.03||1,313||2005-04-01||[https://web.archive.org/web/20050520003645/http://www.city.uruma.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮古島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||52,777||204.54||275||2005-10-01||[http://www.city.miyakojima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nanjo&lt;/span&gt;[[Nanjō, Okinawa|Nanjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||39,458||49.70||819||2006-01-01||[http://www.city.nanjo.okinawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Osaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||2,668,586||222.30||11,900||1889-04-01||[http://www.city.osaka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sakai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|堺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||835,333||149.99||5,569||1889-04-01||[http://www.city.sakai.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kishiwada, Osaka|Kishiwada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岸和田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||200,538||72.24||2,776||1922-11-01||[http://www.city.kishiwada.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090103101744/http://www.city.kishiwada.osaka.jp/index_e.html |date=2009-01-03 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyonaka, Osaka|Toyonaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||387,269||36.38||10,645||1936-10-15||[http://www.city.toyonaka.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ikeda, Osaka|Ikeda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|池田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||104,426||22.09||4,727||1939-04-29||[http://www.city.ikeda.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Suita, Osaka|Suita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吹田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||354,600||36.11||9,820||1940-04-01||[http://www.city.suita.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Izumiotsu&lt;/span&gt;[[Izumiōtsu, Osaka|Izumiōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉大津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||78,014||12.80||6,095||1942-04-01||[https://web.archive.org/web/20030928055053/http://www.city.izumiotsu.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高槻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||354,228||105.31||3,364||1943-01-01||[https://web.archive.org/web/20121007044544/http://www.city.takatsuki.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaizuka, Osaka|Kaizuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|貝塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||90,447||43.99||2,056||1943-05-01||[http://www.city.kaizuka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriguchi, Osaka|Moriguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||146,294||12.73||11,492||1946-11-01||[http://www.city.moriguchi.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hirakata, Osaka|Hirakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|枚方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||406,201||65.08||6,242||1947-08-01||[http://www.city.hirakata.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Ibaraki, Osaka|Ibaraki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茨木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||272,240||76.52||3,558||1948-01-01||[http://www.city.ibaraki.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yao, Osaka|Yao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||273,244||41.71||6,551||1948-04-01||[http://www.city.yao.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumisano, Osaka|Izumisano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉佐野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||99,636||55.03||1,811||1948-04-01||[http://www.city.izumisano.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tondabayashi, Osaka|Tondabayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富田林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||122,205||39.66||3,081||1950-04-01||[http://www.city.tondabayashi.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070226104118/http://www.city.tondabayashi.osaka.jp/ |date=2007-02-26 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Neyagawa, Osaka|Neyagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|寝屋川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||239,029||24.73||9,666||1951-05-03||[http://www.city.neyagawa.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kawachinagano, Osaka|Kawachinagano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|河内長野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||114,428||109.61||1,044||1954-04-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050056/http%3A//www.city.kawachinagano.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsubara, Osaka|Matsubara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||125,274||16.66||7,519||1955-02-01||[http://www.city.matsubara.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219030756/http://www.city.matsubara.osaka.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Daito&lt;/span&gt;[[Daitō, Osaka|Daitō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||125,847||18.27||6,888||1956-04-01||[http://www.city.daito.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumi, Osaka|Izumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和泉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||179,352||84.98||2,110||1956-09-01||[https://web.archive.org/web/20050824110542/http://www.city.izumi.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minoh, Osaka|Minoh]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|箕面市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||127,757||47.84||2,671||1956-12-01||[http://www.city.minoh.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwara, Osaka|Kashiwara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||75,875||25.39||2,988||1958-10-01||[http://www.city.kashiwara.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Habikino, Osaka|Habikino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽曳野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||118,281||26.44||4,474||1959-01-15||[http://www.city.habikino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kadoma, Osaka|Kadoma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|門真市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||130,026||12.28||10,588||1963-08-01||[http://www.city.kadoma.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Settsu, Osaka|Settsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|摂津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||84,330||14.88||5,667||1966-11-01||[http://www.city.settsu.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takaishi, Osaka|Takaishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||60,077||11.35||5,293||1966-11-01||[http://www.city.takaishi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujiidera, Osaka|Fujiidera]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤井寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||65,892||8.89||7,412||1966-11-01||[http://www.city.fujiidera.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070416203514/http://www.city.fujiidera.osaka.jp/ |date=2007-04-16 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Higashiosaka&lt;/span&gt;[[Higashiōsaka, Osaka|Higashiōsaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東大阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||509,157||61.81||8,237||1967-02-01||[https://web.archive.org/web/20031005161739/http://www.city.higashiosaka.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sennan, Osaka|Sennan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||64,916||48.48||1,339||1970-07-01||[http://www.city.sennan.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211222511/http://www.city.sennan.osaka.jp/ |date=2007-02-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shijonawate&lt;/span&gt;[[Shijōnawate, Osaka|Shijōnawate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四條畷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||57,239||18.74||3,054||1970-07-01||[http://www.city.shijonawate.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katano, Osaka|Katano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|交野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||77,853||25.55||3,047||1971-11-03||[http://www.city.katano.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osakasayama&lt;/span&gt;[[Ōsakasayama, Osaka|Ōsakasayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大阪狭山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||58,661||11.86||4,946||1987-10-01||[http://www.city.osakasayama.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hannan, Osaka|Hannan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阪南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||56,853||36.10||1,575||1991-10-01||[http://www.city.hannan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosu, Saga|Tosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥栖市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||66,842||71.73||932||1954-04-01||[http://www.city.tosu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imari, Saga|Imari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊万里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||57,604||254.99||226||1954-04-01||[http://www.city.imari.saga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashima, Saga|Kashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||31,326||112.10||279||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20100505115227/http://www.city.kashima.saga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Taku, Saga|Taku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||22,165||96.93||229||1954-05-01||[http://www.city.taku.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Karatsu, Saga|Karatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|唐津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||129,194||487.45||265||2005-01-01||[http://www.city.karatsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ogi, Saga|Ogi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||45,516||95.85||475||2005-03-01||[http://www.city.ogi.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Saga, Saga|Saga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||239,932||431.42||556||2005-10-01||[http://www.city.saga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ureshino, Saga|Ureshino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|嬉野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||29,644||126.51||234||2006-01-01||[http://www.city.ureshino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takeo, Saga|Takeo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武雄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||50,788||195.44||260||2006-03-01||[http://www.city.takeo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanzaki, Saga|Kanzaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神埼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||33,449||125.01||268||2006-03-20||[http://www.city.kanzaki.saga.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawagoe, Saitama|Kawagoe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川越市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||335,693||109.16||3,075||1922-12-01||[http://www.city.kawagoe.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213071307/http://www.city.kawagoe.saitama.jp/ |date=2007-02-13 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawaguchi, Saitama|Kawaguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||552,883||61.97||8,922||1933-04-01||[http://www.city.kawaguchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gyoda&lt;/span&gt;[[Gyōda, Saitama|Gyōda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||87,462||67.37||1,298||1949-05-03||[http://www.city.gyoda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chichibu, Saitama|Chichibu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秩父市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||69,139||577.69||120||1950-04-01||[http://www.city.chichibu.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Tokorozawa, Saitama|Tokorozawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|所沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||338,560||71.99||4,703||1950-11-03||[http://www.city.tokorozawa.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hanno&lt;/span&gt;[[Hannō, Saitama|Hannō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯能市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||84,053||193.16||435||1954-01-01||[http://www.city.hanno.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219024658/http://www.city.hanno.saitama.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kazo, Saitama|Kazo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加須市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||67,862||59.40||1,142||1954-05-03||[http://www.city.kazo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimatsuyama, Saitama|Higashimatsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東松山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||90,840||65.33||1,390||1954-07-01||[http://www.city.higashimatsuyama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sayama, Saitama|Sayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|狭山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||156,634||49.04||3,194||1954-07-01||[http://www.city.sayama.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hanyu&lt;/span&gt;[[Hanyū, Saitama|Hanyū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||56,820||58.55||970||1954-09-01||[http://www.city.hanyu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konosu&lt;/span&gt;[[Kōnosu, Saitama|Kōnosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鴻巣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||119,768||67.49||1,775||1954-09-30||[http://www.city.kounosu.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ageo, Saitama|Ageo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||222,479||45.55||4,884||1958-07-15||[http://www.city.ageo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soka&lt;/span&gt;[[Sōka, Saitama|Sōka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|草加市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||237,964||27.42||8,678||1958-11-01||[http://www.city.soka.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Koshigaya, Saitama|Koshigaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|越谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||318,592||60.31||5,283||1958-11-03||[http://www.city.koshigaya.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Warabi, Saitama|Warabi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蕨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||70,410||5.10||13,806||1959-04-01||[http://www.city.warabi.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toda, Saitama|Toda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|戸田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||118,591||18.17||6,527||1966-10-01||[http://www.city.toda.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iruma, Saitama|Iruma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|入間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||148,203||44.74||3,313||1966-11-01||[http://www.city.iruma.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asaka, Saitama|Asaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝霞市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||126,902||18.38||6,904||1967-03-15||[https://web.archive.org/web/20031020205457/http://www.city.asaka.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiki, Saitama|Shiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||68,531||9.06||7,564||1970-10-26||[http://www.city.shiki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Wako&lt;/span&gt;[[Wakō, Saitama|Wakō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||78,575||11.04||7,117||1970-10-31||[http://www.city.wako.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niiza, Saitama|Niiza]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新座市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||155,926||22.80||6,839||1970-11-01||[http://www.city.niiza.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Okegawa, Saitama|Okegawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桶川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||74,703||25.26||2,957||1970-11-03||[https://web.archive.org/web/20080114142555/http://www.city.okegawa.lg.jp/index01.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuki, Saitama|Kuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久喜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||71,667||25.35||2,827||1971-10-01||[https://web.archive.org/web/20050827001932/http://www.city.kuki.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitamoto, Saitama|Kitamoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||69,903||19.84||3,523||1971-11-03||[http://www.city.kitamoto.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224215300/http://www.city.kitamoto.saitama.jp/ |date=2007-02-24 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yashio, Saitama|Yashio]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八潮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||78,601||18.03||4,359||1972-01-15||[http://www.city.yashio.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujimi, Saitama|Fujimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||105,286||19.70||5,344||1972-04-10||[http://www.city.fujimi.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Misato, Saitama (city)|Misato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三郷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||128,956||30.16||4,276||1972-05-03||[http://www.city.misato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hasuda, Saitama|Hasuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蓮田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||63,375||27.27||2,324||1972-10-01||[http://www.city.hasuda.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakado, Saitama|Sakado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||99,680||40.97||2,433||1976-09-01||[http://www.city.sakado.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Satte, Saitama|Satte]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|幸手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||53,485||33.95||1,575||1986-10-01||[http://www.city.satte.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219054705/http://www.city.satte.saitama.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsurugashima, Saitama|Tsurugashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鶴ヶ島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||70,131||17.73||3,955||1991-09-01||[http://www.city.tsurugashima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hidaka, Saitama|Hidaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日高市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||55,454||47.50||1,167||1991-10-01||[http://www.city.hidaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yoshikawa, Saitama|Yoshikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吉川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||63,050||31.62||1,994||1996-04-01||[http://www.city.yoshikawa.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Saitama, Saitama|Saitama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さいたま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||1,192,418||217.49||5,483||2001-05-01||[http://www.city.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kumagaya, Saitama|Kumagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||204,853||159.88||1,281||2005-10-01||[http://www.city.kumagaya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kasukabe, Saitama|Kasukabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||236,854||65.98||3,590||2005-10-01||[http://www.city.kasukabe.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujimino, Saitama|Fujimino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|ふじみ野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||103,724||14.67||7,070||2005-10-01||[http://www.city.fujimino.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukaya, Saitama|Fukaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|深谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||146,128||137.58||1,062||2006-01-01||[http://www.city.fukaya.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Honjo&lt;/span&gt;[[Honjō, Saitama|Honjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本庄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||81,805||89.71||912||2006-01-10||[http://www.city.honjo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Honjo&lt;/span&gt;[[Shiraoka, Saitama|Shiraoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||51,684||24.92||2,070||2012-10-01||[http://www.city.shiraoka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otsu&lt;/span&gt;[[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||329,024||464.10||709||1898-10-01||[https://web.archive.org/web/20000622004441/http://www.city.otsu.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hikone, Shiga|Hikone]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|彦根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||110,945||196.84||564||1937-02-11||[http://www.city.hikone.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802011517/http://www.city.hikone.shiga.jp/english/index.html |date=2009-08-02 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kusatsu, Shiga|Kusatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|草津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||123,512||67.92||1,818||1954-10-15||[http://www.city.kusatsu.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriyama, Shiga|Moriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||74,263||54.81||1,355||1970-07-01||[http://www.city.moriyama.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161023173417/http://www.city.moriyama.shiga.jp/ |date=2016-10-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ritto&lt;/span&gt;[[Rittō, Shiga|Rittō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栗東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||62,353||52.75||1,182||2001-10-01||[https://web.archive.org/web/20011003204425/http://www.city.ritto.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koka&lt;/span&gt;[[Kōka, Shiga|Kōka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||94,007||481.69||195||2004-10-01||[https://web.archive.org/web/20080206022438/http://www.city.koka.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yasu, Shiga|Yasu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||49,821||81.07||615||2004-10-01||[http://www.city.yasu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Konan, Shiga|Konan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湖南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||55,144||70.49||782||2004-10-01||[http://www.city.konan.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takashima, Shiga|Takashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||52,967||693.00||76.4||2005-01-01||[http://www.city.takashima.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218063311/http://www.city.takashima.shiga.jp/ |date=2006-02-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Higashiomi&lt;/span&gt;[[Higashiōmi, Shiga|Higashiōmi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東近江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||117,487||388.58||302||2005-02-11||[http://www.city.higashiomi.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maibara, Shiga|Maibara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||40,757||250.46||163||2005-02-14||[http://www.city.maibara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagahama, Shiga|Nagahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||83,555||247.01||338||2006-02-13||[http://www.city.nagahama.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230232547/http://www.city.nagahama.shiga.jp/ |date=2016-12-30 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omihachiman&lt;/span&gt;[[Ōmihachiman, Shiga|Ōmihachiman]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|近江八幡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||69,116||153.09||451||2010-03-21||[http://www.city.omihachiman.shiga.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsue, Shimane|Matsue]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||195,875||530.27||369||1889-04-01||[http://www.city.matsue.shimane.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180125141356/http://www.city.matsue.shimane.jp/ |date=2018-01-25 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumo, Shimane|Izumo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|出雲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||146,115||543.48||269||1941-11-03||[http://www.city.izumo.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Masuda, Shimane|Masuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|益田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||50,980||733.16||69.5||1952-08-01||[http://www.city.masuda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yasugi, Shimane|Yasugi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||42,997||420.97||102||1954-04-01||[http://www.city.yasugi.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gotsu&lt;/span&gt;[[Gōtsu, Shimane|Gōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||26,958||268.51||100||1954-04-01||[http://www.city.gotsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Unnan, Shimane|Unnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|雲南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||43,269||553.37||78.2||2004-11-01||[http://www.city.unnan.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hamada, Shimane|Hamada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浜田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||61,325||689.60||88.9||2005-10-01||[http://www.city.hamada.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oda&lt;/span&gt;[[Ōda, Shimane|Ōda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||39,593||436.11||90.8||2005-10-01||[http://www.city.ohda.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904074354/http://www.city.ohda.lg.jp/ |date=2010-09-04 }}
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Shizuoka, Shizuoka|Shizuoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|静岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||710,944||1,388.78||512||1889-04-01||[http://www.city.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hamamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浜松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||811,431||1,511.17||537||1911-07-01||[https://web.archive.org/web/20100521073237/http://www.city.hamamatsu.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Numazu, Shizuoka|Numazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沼津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||206,818||187.11||1,105||1923-07-01||[http://www.city.numazu.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Atami, Shizuoka|Atami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熱海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||40,524||61.56||658||1937-04-10||[https://web.archive.org/web/20120426053204/http://www.city.atami.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mishima, Shizuoka|Mishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||112,320||62.13||1,808||1941-04-29||[http://www.city.mishima.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||122,122||314.81||388||1942-06-01||[http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025001740/http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/ |date=2008-10-25 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ito&lt;/span&gt;[[Itō, Shizuoka|Itō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||72,038||124.13||580||1947-08-10||[http://www.city.ito.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimada, Shizuoka|Shimada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|島田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||95,762||195.40||490||1948-01-01||[http://www.city.shimada.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwata, Shizuoka|Iwata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|磐田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||172,583||164.08||1,052||1948-04-01||[http://www.city.iwata.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yaizu, Shizuoka|Yaizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|焼津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||120,331||46.01||2,615||1951-03-01||[http://www.city.yaizu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakegawa, Shizuoka|Kakegawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|掛川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||118,660||265.63||447||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20110414054930/http://www.city.kakegawa.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujieda, Shizuoka|Fujieda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤枝市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||129,637||140.74||921||1954-03-31||[http://www.city.fujieda.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gotenba, Shizuoka|Gotenba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御殿場市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||88,078||194.63||453||1955-02-11||[http://www.city.gotemba.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuroi, Shizuoka|Fukuroi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|袋井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||85,163||108.56||784||1958-11-03||[http://www.city.fukuroi.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fuji, Shizuoka|Fuji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||237,279||214.10||1,108||1966-11-01||[http://www.city.fuji.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimoda, Shizuoka|Shimoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||25,784||104.70||246||1971-01-01||[http://www.city.shimoda.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Susono, Shizuoka|Susono]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|裾野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||53,740||138.39||388||1971-01-01||[http://www.city.susono.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kosai, Shizuoka|Kosai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湖西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||44,545||55.08||809||1972-01-01||[http://www.city.kosai.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izu, Shizuoka|Izu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊豆市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||35,911||363.97||98.7||2004-04-01||[http://www.city.izu.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Omaezaki, Shizuoka|Omaezaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御前崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||35,015||65.85||532||2004-04-01||[http://www.city.omaezaki.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kikugawa, Shizuoka|Kikugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|菊川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||47,702||94.24||506||2005-01-17||[http://www.city.kikugawa.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izunokuni, Shizuoka|Izunokuni]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊豆の国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||49,711||94.71||525||2005-04-01||[http://www.city.izunokuni.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Makinohara, Shizuoka|Makinohara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|牧之原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||49,726||111.50||446||2005-10-11||[http://www.city.makinohara.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Utsunomiya, Tochigi|Utsunomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇都宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||507,833||416.84||1,218||1896-04-01||[http://www.city.utsunomiya.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashikaga, Tochigi|Ashikaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|足利市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||157,793||177.82||887||1921-01-01||[http://www.city.ashikaga.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tochigi, Tochigi|Tochigi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栃木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||81,601||122.06||669||1937-04-01||[https://web.archive.org/web/20100305195542/http://www.city.tochigi.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanuma, Tochigi|Kanuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||103,690||490.62||211||1948-10-10||[http://www.city.kanuma.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oyama, Tochigi|Oyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||162,283||171.61||946||1954-03-31||[http://www.city.oyama.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mooka, Tochigi|Mooka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|真岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||66,705||111.76||597||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/20030919052800/http://www.city.moka.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otawara&lt;/span&gt;[[Ōtawara, Tochigi|Ōtawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||78,563||354.12||222||1954-12-01||[http://www.city.ohtawara.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yaita, Tochigi|Yaita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|矢板市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||35,462||170.66||208||1958-11-01||[http://www.city.yaita.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nasushiobara, Tochigi|Nasushiobara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那須塩原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||115,633||592.82||195||2005-01-01||[http://www.city.nasushiobara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sano, Tochigi|Sano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||123,034||356.07||346||2005-02-28||[http://www.city.sano.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakura, Tochigi|Sakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さくら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||42,403||125.46||338||2005-03-28||[http://www.city.tochigi-sakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nasukarasuyama, Tochigi|Nasukarasuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那須烏山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||30,433||174.42||174||2005-10-01||[http://www.city.nasukarasuyama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimotsuke, Tochigi|Shimotsuke]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||59,459||74.58||797||2006-01-10||[http://www.city.shimotsuke.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nikko&lt;/span&gt;[[Nikkō, Tochigi|Nikkō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||92,181||1,449.87||63.6||2006-03-20||[http://www.city.nikko.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tokushima, Tokushima|Tokushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|徳島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||266,370||191.39||1,392||1889-10-01||[http://www.city.tokushima.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Naruto, Tokushima|Naruto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳴門市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||62,453||135.46||461||1947-03-15||[http://www.city.naruto.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komatsushima, Tokushima|Komatsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小松島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||41,540||45.24||918||1951-06-01||[http://www.city.komatsushima.tokushima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204062523/http://www.city.komatsushima.tokushima.jp/ |date=2012-02-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Anan, Tokushima|Anan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||77,099||279.39||276||1958-05-01||[http://www.city.anan.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yoshinogawa, Tokushima|Yoshinogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吉野川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||44,905||144.19||311||2004-10-01||[http://www.city.yoshinogawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mima, Tokushima|Mima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||33,520||367.38||91.2||2005-03-01||[http://www.city.mima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awa, Tokushima|Awa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||40,303||190.97||211||2005-04-01||[http://www.city.awa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Tokushima|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三好市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||30,998||721.48||42.96||2006-03-01||[http://www.city-miyoshi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722042934/http://www.city-miyoshi.jp/ |date=2012-07-22 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hachioji&lt;/span&gt;[[Hachiōji, Tokyo|Hachiōji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八王子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||567,367||186.31||3,045||1917-09-01||[http://www.city.hachioji.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tachikawa, Tokyo|Tachikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|立川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||175,639||24.38||7,204||1940-12-01||[http://www.city.tachikawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Musashino, Tokyo|Musashino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武蔵野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||138,516||10.73||12,909||1947-11-03||[http://www.city.musashino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitaka, Tokyo|Mitaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三鷹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||180,797||16.50||10,957||1950-11-03||[http://www.city.mitaka.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026011433/http://www.city.mitaka.tokyo.jp/ |date=2006-10-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ome&lt;/span&gt;[[Ōme, Tokyo|Ōme]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|青梅市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||141,708||103.26||1,372||1951-04-01||[https://web.archive.org/web/20100117054805/http://www.city.ome.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fuchu&lt;/span&gt;[[Fuchū, Tokyo|Fuchū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|府中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||248,445||29.34||8,468||1954-04-01||[http://www.city.fuchu.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akishima, Tokyo|Akishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|昭島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||111,763||17.33||6,449||1954-05-01||[http://www.city.akishima.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913142520/http://www.city.akishima.lg.jp/ |date=2008-09-13 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chofu&lt;/span&gt;[[Chōfu, Tokyo|Chōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|調布市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||219,053||21.53||10,174||1955-04-01||[http://www.city.chofu.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Machida, Tokyo|Machida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|町田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||413,786||71.63||5,777||1958-02-01||[http://www.city.machida.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koganei, Tokyo|Koganei]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小金井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||115,116||11.33||10,160||1958-10-01||[http://www.city.koganei.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kodaira, Tokyo|Kodaira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||185,829||20.46||9,083||1962-10-01||[http://www.city.kodaira.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hino, Tokyo|Hino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||179,482||27.53||6,520||1963-11-03||[http://www.city.hino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimurayama, Tokyo|Higashimurayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||146,585||17.17||8,537||1964-04-01||[http://www.city.higashimurayama.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kokubunji, Tokyo|Kokubunji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国分寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||118,801||11.48||10,349||1964-11-03||[http://www.city.kokubunji.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kunitachi, Tokyo|Kunitachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||73,362||8.15||9,001||1967-01-01||[http://www.city.kunitachi.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fussa, Tokyo|Fussa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||60,413||10.24||5,900||1970-07-01||[http://www.city.fussa.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komae, Tokyo|Komae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|狛江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||78,237||6.39||12,244||1970-10-01||[http://www.city.komae.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashiyamato, Tokyo|Higashiyamato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東大和市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||81,445||13.54||6,015||1970-10-01||[http://www.city.higashiyamato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kiyose, Tokyo|Kiyose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|清瀬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||73,518||10.19||7,215||1970-10-01||[http://www.city.kiyose.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashikurume, Tokyo|Higashikurume]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東久留米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||115,405||12.92||8,932||1970-10-01||[http://www.city.higashikurume.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Musashimurayama, Tokyo|Musashimurayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武蔵村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||68,333||15.37||4,446||1970-11-03||[http://www.city.musashimurayama.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126164716/http://www.city.musashimurayama.tokyo.jp/ |date=2010-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tama, Tokyo|Tama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多摩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||149,404||21.08||7,087||1971-11-01||[http://www.city.tama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inagi, Tokyo|Inagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||80,772||17.97||4,495||1971-11-01||[http://www.city.inagi.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hamura, Tokyo|Hamura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||56,984||9.91||5,750||1991-11-01||[http://www.city.hamura.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akiruno, Tokyo|Akiruno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あきる野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||80,268||73.34||1,094||1995-09-01||[http://www.city.akiruno.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nishitokyo&lt;/span&gt;[[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西東京市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||193,350||15.85||12,199||2001-01-21||[http://www.city.nishitokyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;LightSlateGray&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward AA&lt;/span&gt;[[Special wards of Tokyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東京特別区部}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||8,637,098||621.81||13,890|| ||
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Adachi, Tokyo|Adachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|足立区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||629,392||53.20||11,830||1947-03-13||[http://www.city.adachi.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Arakawa, Tokyo|Arakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|荒川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||194,777||10.20||18,262||1947-03-13||[http://www.city.arakawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Bunkyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|文京区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||194,933||11.31||16,009||1947-03-13||[http://www.city.bunkyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Chiyoda, Tokyo|Chiyoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千代田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||43,802||11.64||3,763||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20031011182823/http://city.chiyoda.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Chūō, Tokyo|Chūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中央区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||104,997||10.15||10,344||1947-03-13||[http://www.city.chuo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Edogawa, Tokyo|Edogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江戸川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||661,386||49.86||13,264||1947-03-13||[http://www.city.edogawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Itabashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|板橋区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||529,059||32.17||16,445||1947-03-13||[http://www.city.itabashi.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Katsushika]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|葛飾区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||428,066||34.84||12,286||1947-03-13||[http://www.city.katsushika.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Kita, Tokyo|Kita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||330,646||20.59||15,885||1947-03-13||[http://www.city.kita.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Kōtō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江東区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||436,337||39.80||10,963||1947-03-13||[http://www.city.koto.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Meguro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|目黒区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||267,798||14.70||18,217||1947-03-13||[http://www.city.meguro.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Minato, Tokyo|Minato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|港区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||205,196||20.34||10,088||1947-03-13||[http://www.city.minato.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Nakano, Tokyo|Nakano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中野区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||312,939||15.59||20,097||1947-03-13||[http://www.city.tokyo-nakano.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Nerima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|練馬区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||702,202||48.16||14,580||1947-08-01||[http://www.city.nerima.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ota&lt;/span&gt;[[Ōta, Tokyo|Ōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||674,590||59.46||11,345||1947-03-13||[http://www.city.ota.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Setagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|世田谷区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||855,416||58.08||14,728||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20020926224343/http://www.city.setagaya.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shibuya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|渋谷区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||205,512||15.11||13,337||1947-03-13||[http://www.city.shibuya.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shinagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|品川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||353,887||22.72||15,576||1947-03-13||[http://www.city.shinagawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shinjuku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新宿区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||309,463||18.23||16,975||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20100514200320/http://www.city.shinjuku.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Suginami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|杉並区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||534,981||34.02||15,725||1947-03-13||[http://www.city.suginami.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131027233626/http://www.city.suginami.tokyo.jp/ |date=2013-10-27 }}
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Sumida, Tokyo|Sumida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|墨田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||237,433||13.75||16,079||1947-03-13||[http://www.city.sumida.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Taitō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|台東区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||168,277||10.08||16,139||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20031011164358/http://www.city.taito.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Toshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊島区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||256,009||13.01||19,428||1947-03-13||[http://www.city.toshima.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Tottori, Tottori|Tottori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||200,315||765.66||262||1889-10-01||[http://www.city.tottori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yonago, Tottori|Yonago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||149,140||132.21||1,128||1927-04-01||[http://www.city.yonago.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurayoshi, Tottori|Kurayoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|倉吉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||51,453||272.15||189||1953-10-01||[http://www.city.kurayoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakaiminato, Tottori|Sakaiminato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|境港市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||35,908||28.79||1,247||1956-04-01||[http://www.city.sakaiminato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyama, Toyama|Toyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||421,116||1,241.85||339||1889-04-01||[http://www.city.toyama.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uozu, Toyama|Uozu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|魚津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||45,945||200.63||229||1952-04-01||[http://www.city.uozu.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Himi, Toyama|Himi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|氷見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||53,316||230.47||231||1952-08-01||[http://www.city.himi.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Namerikawa, Toyama|Namerikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滑川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||33,789||54.61||619||1954-03-01||[http://www.city.namerikawa.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tonami, Toyama|Tonami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|砺波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||49,396||126.96||389||1954-04-01||[http://www.city.tonami.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oyabe, Toyama|Oyabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小矢部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||32,656||134.11||244||1962-08-01||[http://www.city.oyabe.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nanto, Toyama|Nanto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南砺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||57,061||668.86||85.3||2004-11-01||[http://www.city.nanto.toyama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201124816/http://www.city.nanto.toyama.jp/webapps/www/english/index.html |date=2005-12-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takaoka, Toyama|Takaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||178,965||209.38||855||2005-11-01||[http://www.city.takaoka.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imizu, Toyama|Imizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|射水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||94,691||109.18||867||2005-11-01||[http://www.city.imizu.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurobe, Toyama|Kurobe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|黒部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||42,612||426.34||99.9||2006-03-31||[https://web.archive.org/web/20110511173958/http://kurobe.city.kurobe.toyama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Wakayama, Wakayama|Wakayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和歌山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||372,175||209.23||1,779||1889-04-01||[http://www.city.wakayama.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kainan, Wakayama|Kainan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||55,877||101.18||552||1934-05-01||[http://www.city.kainan.wakayama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210075705/http://www.city.kainan.wakayama.jp/ |date=2021-02-10 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tanabe, Wakayama|Tanabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田辺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||80,478||1,026.77||78.4||1942-05-20||[http://www.city.tanabe.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gobo&lt;/span&gt;[[Gobō, Wakayama|Gobō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御坊市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||26,335||43.93||599||1954-04-01||[http://www.city.gobo.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Arida, Wakayama|Arida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|有田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||31,194||36.92||845||1956-05-01||[http://www.city.arida.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shingu&lt;/span&gt;[[Shingū, Wakayama|Shingū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||32,654||255.43||128||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20070116052751/http://www2.city.shingu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kinokawa, Wakayama|Kinokawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|紀の川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||67,192||228.24||294||2005-11-07||[http://www.city.kinokawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hashimoto, Wakayama|Hashimoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|橋本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||67,505||130.31||518||2006-03-01||[http://www.city.hashimoto.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwade, Wakayama|Iwade]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩出市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||51,843||38.50||1,347||2006-04-01||[http://www.city.iwade.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yamagata, Yamagata|Yamagata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山形市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||255,370||381.34||670||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20031019034152/http://www.city.yamagata.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||91,704||548.74||167||1889-04-01||[http://www.city.yonezawa.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shinjo&lt;/span&gt;[[Shinjō, Yamagata|Shinjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新庄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||39,808||223.08||178||1949-04-01||[http://www.city.shinjo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sagae, Yamagata|Sagae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|寒河江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||43,299||139.08||311||1954-08-01||[http://www.city.sagae.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaminoyama, Yamagata|Kaminoyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||35,086||240.95||146||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/20100325194842/http://www.city.kaminoyama.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Murayama, Yamagata|Murayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||27,586||196.83||140||1954-11-01||[http://www.city.murayama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagai, Yamagata|Nagai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||30,285||214.69||141||1954-11-15||[http://www.city.nagai.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tendo&lt;/span&gt;[[Tendō, Yamagata|Tendō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天童市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||63,470||113.01||562||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20100613015952/http://www.city.tendo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashine, Yamagata|Higashine]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||46,141||207.17||223||1958-11-03||[http://www.city.higashine.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obanazawa, Yamagata|Obanazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾花沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||19,937||372.32||53.5||1959-04-10||[http://www.city.obanazawa.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nan'yo&lt;/span&gt;[[Nan'yō, Yamagata|Nan'yō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南陽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||34,542||160.70||215||1967-04-01||[http://www.city.nanyo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuruoka, Yamagata|Tsuruoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鶴岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||140,097||1,311.51||107||2005-10-01||[http://www.city.tsuruoka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakata, Yamagata|Sakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|酒田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||114,964||602.79||191||2005-11-01||[http://www.city.sakata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ube, Yamaguchi|Ube]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||176,370||287.69||613||1921-11-01||[http://www.city.ube.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hofu&lt;/span&gt;[[Hōfu, Yamaguchi|Hōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|防府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||116,393||188.59||617||1936-08-25||[http://www.city.hofu.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kudamatsu, Yamaguchi|Kudamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||54,026||89.36||605||1939-11-03||[https://web.archive.org/web/20080212033246/http://www.city.kudamatsu.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shunan&lt;/span&gt;[[Shūnan, Yamaguchi|Shūnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|周南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||150,299||656.25||229||2003-04-21||[http://www.city.shunan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hikari, Yamaguchi|Hikari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||53,274||91.94||579||2004-10-04||[http://www.city.hikari.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Shimonoseki, Yamaguchi|Shimonoseki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||286,073||716.06||400||2005-02-13||[http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020094055/http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/seisaku/kokusai/gaikoku/ |date=2014-10-20 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yanai, Yamaguchi|Yanai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柳井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||35,438||139.90||253||2005-02-21||[http://www.city-yanai.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hagi, Yamaguchi|Hagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|萩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||55,831||698.87||79.9||2005-03-06||[http://www.city.hagi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagato, Yamaguchi|Nagato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長門市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||39,825||357.92||111||2005-03-22||[http://www.city.nagato.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;San'yo-Onoda&lt;/span&gt;[[San'yō-Onoda, Yamaguchi|San'yō-Onoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山陽小野田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||65,523||132.99||493||2005-03-22||[http://www.city.sanyo-onoda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamaguchi, Yamaguchi|Yamaguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||192,008||730.23||263||2005-10-01||[http://www.city.yamaguchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwakuni, Yamaguchi|Iwakuni]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||146,885||872.71||168||2006-03-20||[http://www.city.iwakuni.yamaguchi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926071949/http://www.city.iwakuni.yamaguchi.jp/ |date=2009-09-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mine, Yamaguchi|Mine]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美祢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||17,355||228.25||76.0||2008-03-21||[http://www2.city.mine.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kofu&lt;/span&gt;[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||199,374||212.41||939||1889-07-01||[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujiyoshida, Yamanashi|Fujiyoshida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士吉田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||51,879||121.83||426||1951-03-20||[http://www.city.fujiyoshida.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|都留市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||34,439||161.58||213||1954-04-29||[http://www.city.tsuru.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otsuki&lt;/span&gt;[[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大月市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||29,869||280.30||107||1954-08-08||[http://www.city.otsuki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|韮崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||33,539||143.73||233||1954-10-10||[https://web.archive.org/web/20040630220735/http://www.city.nirasaki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南アルプス市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||72,295||264.06||274||2003-04-01||[http://www.city.minami-alps.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kai, Yamanashi|Kai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲斐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||74,077||71.94||1,030||2004-09-01||[http://www.city.kai.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fuefuki, Yamanashi|Fuefuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笛吹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||71,184||201.92||353||2004-10-12||[http://www.city.fuefuki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北杜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||47,754||602.89||79.2||2004-11-01||[http://www.city.hokuto.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uenohara, Yamanashi|Uenohara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上野原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||28,295||170.65||166||2005-02-13||[http://www.city.uenohara.yamanashi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107094120/http://www.city.uenohara.yamanashi.jp/ |date=2015-11-07 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山梨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||38,202||289.87||132||2005-03-22||[http://www.city.yamanashi.yamanashi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000901231441/http://www.city.yamanashi.yamanashi.jp/ |date=2000-09-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koshu&lt;/span&gt;[[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||35,072||264.01||133||2005-11-01||[http://www.city.koshu.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chuo&lt;/span&gt;[[Chūō, Yamanashi|Chūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中央市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||31,875||31.81||1,002||2006-02-20||[http://www.city.chuo.yamanashi.jp/]
|}

== Dissolved cities ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!City!!Japanese!!Prefecture!!Founded!!Dissolved!!Merged division
|-
|Moriyama||{{large|{{lang|ja|守山市}}}}||Aichi||1954-06-01||1963-02-15||merged into [[Nagoya]]
|-
|[[Bisai, Aichi|Bisai]]||{{large|{{lang|ja|尾西市}}}}||Aichi||1955-01-01||2005-04-01||merged into [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]]
|-
|Shinshiro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|新城市}}}}||Aichi||1958-11-01||2005-10-01||merged with Hōrai, Tsukude → [[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] {{small|(current)}}
|-
|[[Honjō, Akita|Honjō]]||{{large|{{lang|ja|本荘市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-05-22||merged with Chōkai, Higashiyuri, Iwaki, Nishime, Ōuchi, Yashima, Yuri → [[Yurihonjō]]
|-
|[[Ōmagari, Akita|Ōmagari]]||{{large|{{lang|ja|大曲市}}}}||Akita||1954-05-03||2005-03-22||merged with Kamioka, Kyōwa, Nakasen, Nishisenboku, Ōta, Semboku, Nangai → [[Daisen, Akita|Daisen]]
|-
|Yuzawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|湯沢市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-03-22||merged with Inakawa, Minase, Ogachi → [[Yuzawa, Akita|Yuzawa]] {{small|(current)}}
|-
|Oga {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|男鹿市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-03-22||merged with Wakami → [[Oga, Akita|Oga]] {{small|(current)}}
|-
|Yokote {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|横手市}}}}||Akita||1951-04-01||2005-10-01||merged with Hiraka+Jūmonji, Masuda, Omonogawa, Ōmori, Sannai, Taiyū → [[Yokote, Akita|Yokote]] {{small|(current)}}
|-
|Noshiro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|能代市}}}}||Akita||1940-10-01||2005-10-01||merged with Futatsui → [[Noshiro, Akita|Noshiro]] {{small|(current)}}
|-
|Towada {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|十和田市}}}}||Aomori||1955-02-01||2005-03-28||merged with Towadako → [[Towada, Aomori|Towada]] {{small|(current)}}
|-
|Goshogawara {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|五所川原市}}}}||Aomori||1955-02-01||2005-03-28||merged with Kanagi, Shiura → [[Goshogawara, Aomori|Goshogawara]] {{small|(current)}}
|-
|Aomori {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|青森市}}}}||Aomori||1898-04-01||2005-04-01||merged with Namioka → [[Aomori, Aomori|Aomori]] {{small|(current)}}
|-
|Hirosaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|弘前市}}}}||Aomori||1889-04-01||2006-11-15||merged with Iwaki, Sōma → [[Hirosaki]] {{small|(current)}}
|-
|Ichihara {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|市原市}}}}||Chiba||1963-05-01||1967-10-01||merged with Nansō, Kamo → [[Ichihara, Chiba|Ichihara]] {{small|(current)}}
|-
|Mobara {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|茂原市}}}}||Chiba||1952-04-01||1972-05-01||merged with Honnō → [[Mobara]] {{small|(current)}}
|-
|Kamogawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|鴨川市}}}}||Chiba||1971-03-31||2005-02-11||merged with Amatsukominato → [[Kamogawa, Chiba|Kamogawa]] {{small|(current)}}
|-
|Asahi {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|旭市}}}}||Chiba||1954-07-01||2005-07-01||merged with Hikata, Iioka, Unakami → [[Asahi, Chiba|Asahi]] {{small|(current)}}
|-
|[[Yōkaichiba, Chiba|Yōkaichiba]]||{{large|{{lang|ja|八日市場市}}}}||Chiba||1954-07-01||2006-01-23||merged with Nosaka → [[Sōsa]]
|-
|[[Sawara, Chiba|Sawara]]||{{large|{{lang|ja|佐原市}}}}||Chiba||1951-03-15||2006-03-27||merged with Kurimoyo, Omigawa, Yamada → [[Katori, Chiba|Katori]]
|-
|[[Iyomishima, Ehime|Iyomishima]]||{{large|{{lang|ja|伊予三島市}}}}||Ehime||1954-11-01||2004-04-01||merged with Kawanoe, Doi, Shingū → [[Shikokuchūō]]
|-
|[[Kawanoe, Ehime|Kawanoe]]||{{large|{{lang|ja|川之江市}}}}||Ehime||1954-11-01||2004-04-01||merged with Iyomishima, Doi, Shingū → [[Shikokuchūō]]
|-
|Saijō {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|西条市}}}}||Ehime||1941-04-29||2004-11-01||merged with Tōyo, Komatsu, Tanbara → [[Saijō, Ehime|Saijō]] {{small|(current)}}
|-
|[[Tōyo, Ehime|Tōyo]]||{{large|{{lang|ja|東予市}}}}||Ehime||1972-10-01||2004-11-01||merged with Saij, Komatsu, Tanbara → [[Saijō, Ehime|Saijō]] {{small|(current)}}
|-
|[[Hōjō, Ehime|Hōjō]]||{{large|{{lang|ja|北条市}}}}||Ehime||1958-11-01||2005-01-01||merged into [[Matsuyama, Ehime|Matsuyama]]
|-
|Ōzu {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|大洲市}}}}||Ehime||1954-09-01||2005-01-11||merged with Hijikawa, Nagahama, Kawabe → [[Ōzu, Ehime|Ōzu]] {{small|(current)}}
|-
|Imabari {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|今治市}}}}||Ehime||1920-02-11||2005-01-16||merged with Hakata, Kamiura, Kikuma, Miyakubo, Namikata, [[Ōmishima, Ehime|Ōmishima]] Ōnishi, Tamagawa, Yoshiumi, Asakura, Sekizen → [[Imabari, Ehime|Imabari]] {{small|(current)}}
|-
|Yawatahama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|八幡浜市}}}}||Ehime||1935-02-11||2005-04-01||merged with Honai → [[Yawatahama, Ehime|Yawatahama]] {{small|(current)}}
|-
|Iyo {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|伊予市}}}}||Ehime||1955-01-01||2005-04-01||merged with Nakayama, Futami → [[Iyo, Ehime|Iyo]] {{small|(current)}}
|-
|Uwajima {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|宇和島市}}}}||Ehime||1921-08-01||2005-08-01||merged with Mima, Tsushima, Yoshida → [[Uwajima, Ehime|Uwajima]] {{small|(current)}}
|-
|[[Takefu, Fukui|Takefu]]||{{large|{{lang|ja|武生市}}}}||Fukui||1948-04-01||2005-1001||merged with Imadate → [[Echizen, Fukui|Echizen]]
|-
|[[Moji-ku, Kitakyūshū|Moji]]||{{large|{{lang|ja|門司市}}}}||Fukuoka||1899-04-01||1963-02-10||merged with Kokura, Tobata, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Kokura]]||{{large|{{lang|ja|小倉市}}}}||Fukuoka||1900-04-01||1963-02-10||merged with Moji, Tobata, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Tobata-ku, Kitakyūshū|Tobata]]||{{large|{{lang|ja|戸畑市}}}}||Fukuoka||1924-09-01||1963-02-10||merged with Moji, Kokura, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Yahata, Fukuoka|Yahata]]||{{large|{{lang|ja|八幡市}}}}||Fukuoka||1917-03-01||1963-02-10||merged with Moji, Kokura, Tobata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Wakamatsu-ku, Kitakyūshū|Wakamatsu]]||{{large|{{lang|ja|若松市}}}}||Fukuoka||1914-04-01||1963-02-10||merged with Moji, Kokura, Tobata, Yahata → [[Kitakyushu]]
|-
|Iizuka {{small|(previous A)}}||{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||Fukuoka||1932-01-20||1963-04-01||merged with Kobukuro, Futase, Chinzei → Iizuka {{small|(previous B)}}
|-
|Munakata||{{large|{{lang|ja|宗像市}}}}||Fukuoka||1981-04-01||2003-04-01||merged with Genkai → [[Munakata, Fukuoka|Munakata]] {{small|(current)}}
|-
|Yanagawa||{{large|{{lang|ja|柳川市}}}}||Fukuoka||1952-04-01||2005-03-21||merged with Yamato, Mitsuhashi → [[Yanagawa, Fukuoka|Yanagawa]] {{small|(current)}}
|-
|[[Amagi, Fukuoka|Amagi]]||{{large|{{lang|ja|甘木市}}}}||Fukuoka||1954-04-01||2006-03-20||merged with Asakura, Haki → [[Asakura, Fukuoka|Asakura]]
|-
|Iizuka {{small|(previous B)}}||{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||Fukuoka||1963-04-01||2006-03-26||merged with Chikuho, Honami, Kaita, Shōnai → [[Iizuka, Fukuoka|Iizuka]] {{small|(current)}}
|-
|[[Yamada, Fukuoka|Yamada]]||{{large|{{lang|ja|山田市}}}}||Fukuoka||1954-04-01||2006-03-27||merged with Inatsuki, Kaho, Usui → [[Kama, Fukuoka|Kama]]
|-
|[[Maebaru, Fukuoka|Maebaru]]||{{large|{{lang|ja|前原市}}}}||Fukuoka||1992-10-01||2010-01-01||merged with Nijō, Shima → [[Itoshima, Fukuoka|Itoshima]]
|-
|Kōriyama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|郡山市}}}}||Fukushima||1924-09-01||1965-05-01||merged with Nishida, Nakata → [[Kōriyama]] {{small|(current)}}
|-
|Taira||{{large|{{lang|ja|平市}}}}||Fukushima||1937-06-01||1966-10-01||merged with Iwaki {{small|(previous)}}, Jōban, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Iwaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|磐城市}}}}||Fukushima||1954-03-31||1966-10-01||merged with Taira, Jōban, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Jōban||{{large|{{lang|ja|常磐市}}}}||Fukushima||1954-03-31||1966-10-01||merged with Taira, Iwaki {{small|(previous)}}, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Uchigō||{{large|{{lang|ja|内郷市}}}}||Fukushima||1954-10-01||1966-10-01||merged with Taira, Iwaki {{small|(previous)}}, Jōban, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Nakoso||{{large|{{lang|ja|勿来市}}}}||Fukushima||1955-04-29||1966-10-01||merged with Taira, Iwaki {{small|(previous)}}, Jōban, Uchigō → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(current)}}
|-
|Shirakawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|白河市}}}}||Fukushima||1949-04-01||2005-11-07||merged with Taishin, Higashi, Omotegō → [[Shirakawa, Fukushima|Shirakawa]] {{small|(current)}}
|-
|Nihonmatsu {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|二本松市}}}}||Fukushima||1958-10-01||2005-12-01||merged with Adachi, Iwashiro, Tōwa → [[Nihonmatsu, Fukushima|Nihonmatsu]] {{small|(current)}}
|-
|[[Haramachi, Fukushima|Haramachi]]||{{large|{{lang|ja|原町市}}}}||Fukushima||1954-03-20||2006-01-01||merged with Kashima, Odaka → [[Minamisōma]]
|-
|Kitakata {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|喜多方市}}}}||Fukushima||1954-03-31||2006-01-04||merged with Shiokawa, Yamato, Atsushiokanō, Takasato → [[Kitakata, Fukushima|Kitakata]] {{small|(current)}}
|-
|Ena {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|恵那市}}}}||Gifu||1954-04-01||2004-10-25||merged with Akechi, Iwamura, Kamiyahagi, Yamaoka, Kushihara → [[Ena, Gifu|Ena]] {{small|(current)}}
|-
|Isesaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|伊勢崎市}}}}||Gunma||1940-09-13||2005-01-01||merged with Akabori, Sakai, Azuma → [[Isesaki, Gunma|Isesaki]] {{small|(current)}}
|-
|Ōta {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|太田市}}}}||Gunma||1948-05-03||2005-03-28||merged with Nitta, Ojima, Yabuzukahon → [[Ōta, Gunma|Ōta]] {{small|(current)}}
|-
|Shibukawa {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|渋川市}}}}||Gunma||1954-04-01||2006-02-20||merged with Ikaho, Komochi, Onogami, Akagi, Kitatachibana → [[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]] {{small|(current)}}
|-
|Annaka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|安中市}}}}||Gunma||1958-11-01||2006-03-18||merged with Matsuida → [[Annaka, Gunma|Annaka]] {{small|(current)}}
|-
|Tomioka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|富岡市}}}}||Gunma||1954-04-01||2006-03-27||merged with Myōgi → [[Tomioka, Gunma|Tomioka]] {{small|(current)}}
|-
|Fukuyama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|福山市}}}}||Hiroshima||1916-07-01||1966-05-01||merged with Matsunaga → [[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]] {{small|(current)}}
|-
|Matsunaga||{{large|{{lang|ja|松永市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||1966-05-01||merged with Fukuyama {{small|(previous)}} → [[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]] {{small|(current)}}
|-
|Miyoshi||{{large|{{lang|ja|三次市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||2004-04-01||merged with Kisa, Mirasaka, Miwa, Funo, Kimita, Sakugi, Kōnu → [[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]] {{small|(current)}}
|-
|Mihara||{{large|{{lang|ja|三原市}}}}||Hiroshima||1936-11-15||2005-03-22||merged with Daiwa, Kui, Hongō → [[Mihara, Hiroshima|Mihara]] {{small|(current)}}
|-
|Shōbara||{{large|{{lang|ja|庄原市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||2005-03-31||merged with Hiwa, Kuchiwa, Saijō, Takano, Tōjō, Sōryō → [[Shōbara, Hiroshima|Shōbara]] {{small|(current)}}
|-
|[[Innoshima, Hiroshima|Innoshima]]||{{large|{{lang|ja|原町市}}}}||Hiroshima||1953-05-01||2006-01-10||merged with Setoda into [[Onomichi, Hiroshima|Onomichi]]
|-
|Kushiro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|釧路市}}}}||Hokkaido||1922-08-01||2005-10-11||merged with Akan, Onbetsu → [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] {{small|(current)}}
|-
|Kitami {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|北見市}}}}||Hokkaido||1942-06-10||2006-03-05||merged with Rubeshibe, Tanno, Tokoro → [[Kitami, Hokkaido|Kitami]] {{small|(current)}}
|-
|Shibetsu {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|士別市}}}}||Hokkaido||1954-07-01||2005-09-01||merged with Asahi → [[Shibetsu, Hokkaido|Shibetsu]] {{small|(current)}}
|-
|Nayoro {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|名寄市}}}}||Hokkaido||1956-04-01||2006-03-27||merged with Fūren → [[Nayoro, Hokkaido|Nayoro]] {{small|(current)}}
|-
|Kameda||{{large|{{lang|ja|亀田市}}}}||Hokkaido||1971-11-01||1973-12-01||merged into [[Hakodate, Hokkaido|Hakodate]]
|-
|Amagasaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|尼崎市}}}}||Hyōgo||||1936-04-01||
|-
|Miki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|三木市}}}}||Hyōgo||||1954-07-01||
|-
|Toyooka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|豊岡市}}}}||Hyōgo||||2005-04-01||
|-
|Nishiwaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|西脇市}}}}||Hyōgo||||2005-10-01||
|-
|Tatsuno||{{large|{{lang|ja|龍野市}}}}||Hyōgo||||2005-10-01||
|-
|Sumoto {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|洲本市}}}}||Hyōgo||||2006-02-11||
|-
|Katsuta||{{large|{{lang|ja|勝田市}}}}||Ibaraki||||1994-11-01||
|-
|Nakaminato||{{large|{{lang|ja|那珂湊市}}}}||Ibaraki||||1994-11-01||
|-
|[[Iwai, Ibaraki|Iwai]]||{{large|{{lang|ja|岩井市}}}}||Ibaraki||||2005-03-22||
|-
|[[Shimodate, Ibaraki|Shimodate]]||{{large|{{lang|ja|下館市}}}}||Ibaraki||||2005-03-28||
|-
|Koga {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|古河市}}}}||Ibaraki||||2005-09-12||
|-
|Ishioka {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|石岡市}}}}||Ibaraki||||2005-10-01||
|-
|Kasama {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|笠間市}}}}||Ibaraki||||2006-03-19||
|-
|Nanao {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|七尾市}}}}||Ishikawa||||2004-10-01||
|-
|[[Mattō, Ishikawa|Mattō]]||{{large|{{lang|ja|松任市}}}}||Ishikawa||||2005-02-01||
|-
|Kaga {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|加賀市}}}}||Ishikawa||||2005-10-01||
|-
|Wajima {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|輪島市}}}}||Ishikawa||||2006-02-01||
|-
|Ichinoseki {{small|(previous A)}}||{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||Iwate||||1955-01-01||
|-
|Kamaishi {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|釜石市}}}}||Iwate||||1955-04-01||
|-
|Kitakami {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|北上市}}}}||Iwate||||1991-04-01||
|-
|Miyako {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|宮古市}}}}||Iwate||||2005-06-06||
|-
|Ichinoseki {{small|(previous B)}}||{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||Iwate||||2005-09-20||
|-
|Tōno {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|遠野市}}}}||Iwate||||2005-10-01||
|-
|Hanamaki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|花巻市}}}}||Iwate||||2006-01-01||
|-
|Ninohe {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|二戸市}}}}||Iwate||||2006-01-01||
|-
|[[Mizusawa, Iwate|Mizusawa]]||{{large|{{lang|ja|水沢市}}}}||Iwate||||2006-02-20||
|-
|[[Esashi, Iwate|Esashi]]||{{large|{{lang|ja|江刺市}}}}||Iwate||||2006-02-20||
|-
|Kuji {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|久慈市}}}}||Iwate||||2006-03-06||
|-
|Marugame {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|丸亀市}}}}||Kagawa||||2005-03-22||
|-
|Kan'onji {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|観音寺市}}}}||Kagawa||||2005-10-11||
|-
|Kagoshima {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|鹿児島市}}}}||Kagoshima||||1967-04-29||
|-
|Taniyama||{{large|{{lang|ja|谷山市}}}}||Kagoshima||||1967-04-29||
|-
|Sendai {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|川内市}}}}||Kagoshima||||2004-10-12||
|-
|[[Kushikino, Kagoshima|Kushikino]]||{{large|{{lang|ja|串木野市}}}}||Kagoshima||||2005-10-11||
|-
|[[Kaseda, Kagoshima|Kaseda]]||{{large|{{lang|ja|加世田市}}}}||Kagoshima||||2005-11-07||
|-
|[[Kokubu, Kagoshima|Kokubu]]||{{large|{{lang|ja|国分市}}}}||Kagoshima||||2005-11-07||
|-
|Kanoya {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|鹿屋市}}}}||Kagoshima||||2006-01-01||
|-
|Ibusuki {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|指宿市}}}}||Kagoshima||||2006-01-01||
|-
|Izumi {{small|(previous)}}||{{large|{{lang|ja|出水市}}}}||Kagoshima||||2006-03-13||
|-
|[[Naze, Kagoshima|Naze]]||{{large|{{lang|ja|名瀬市}}}}||Kagoshima||||2006-03-20||
|-
|[[Ōkuchi, Kagoshima|Ōkuchi]]||{{large|{{lang|ja|大口市}}}}||Kagoshima||||2008-11-01||
|-
|[[Yuzhno-Sakhalinsk|Toyohara]]||{{large|{{lang|ja|豊原市}}}}||Karafuto||1937-07-01||1949-06-01||renounced [[Karafuto Prefecture|Karafuto]] sovereign rights to the USSR
|-
|[[Hatogaya]]||{{large|{{lang|ja|鳩ヶ谷市}}}}||Saitama||1967-03-01||2011-10-11||merged into [[Kawaguchi, Saitama|Kawaguchi]]
|-
|[[Ōmiya, Saitama|Ōmiya]]||{{large|{{lang|ja|大宮市}}}}||Saitama||1940-11-03||2001-05-01||merged into [[Saitama, Saitama|Saitama]]
|-
|[[Imaichi, Tochigi|Imaichi]]||{{large|{{lang|ja|今市市}}}}||Tochigi||1954-03-31||2006-03-20||merged into [[Nikkō]]
|-
|[[Tokyo City|Tokyo]]||{{large|{{lang|ja|東京市}}}}||Tokyo-fu||1889-05-01||1943-07-01||merged with [[Tokyo Prefecture|Tokyo-fu]] → [[Tokyo|Tokyo Metropolis]] {{small|(see [[Special wards of Tokyo|Special wards]])}}
|-
|[[Akigawa, Tokyo|Akigawa]]||{{large|{{lang|ja|秋川市}}}}||Tokyo||1972-05-05||1995-09-01||merged with Itsukaichi → [[Akiruno, Tokyo|Akiruno]]
|-
|[[Tanashi, Tokyo|Tanashi]]||{{large|{{lang|ja|田無市}}}}||Tokyo||1967-01-01||2001-01-21||merged with Hōya → [[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]
|-
|[[Hōya, Tokyo|Hōya]]||{{large|{{lang|ja|保谷市}}}}||Tokyo||1967-01-01||2001-01-21||merged with Tanashi → [[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]
|}

== ප්‍රභව දත්ත ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ප්‍රාන්තය !! ජනගහනය දක්වා ඇති දිනය !! මූලාශ්‍රය
|-
|Aichi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.aichi.jp/toukei/ 月報　あいちの人口].  Toyokawa's data is adopted the total of Otowa, Mito, and Toyokawa before the recent merger.&lt;/ref&gt;
|-
|Akita||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.akita.lg.jp/icity/browser?ActionCode=content&amp;ContentID=1132639874531&amp;SiteID=0 美の国あきたネット [秋田県の人口と世帯(月報)過去データ&amp;#93;&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018231802/http://www.pref.akita.lg.jp/icity/browser?ActionCode=content&amp;ContentID=1132639874531&amp;SiteID=0 |date=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Aomori||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.aomori.lg.jp/tokei/major/jinko.html |title=青森県人口移動統計調査 |access-date=2008-02-16 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115557/http://www.pref.aomori.lg.jp/tokei/major/jinko.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Chiba||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.chiba.lg.jp/syozoku/b_toukei/joujuujinkou/census-j.html 毎月常住人口調査月報インデックス&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014143831/http://www.pref.chiba.lg.jp/syozoku/b_toukei/joujuujinkou/census-j.html |date=2007-10-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ehime||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.ehime.jp/toukeibox/toukeika-01.htm 愛媛県統計BOX 推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308113720/http://www.pref.ehime.jp/toukeibox/toukeika-01.htm |date=2008-03-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukui||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.fukui.jp/www/toppage/0000000000000/APM03000.html 福井県の人口と世帯（推計）] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214003845/http://toukei.pref.fukui.jp/www/toppage/0000000000000/APM03000.html |date=2008-02-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukuoka||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukei.pref.fukuoka.jp/search/1/1004.html 月報「福岡県の人口と世帯（推計）」] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080205185609/http://www.toukei.pref.fukuoka.jp/search/1/1004.html |date=2008-02-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukushima||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=ふくしま統計情報ボックス 福島県の推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.pref.fukushima.jp/toukei/html/01/m-jinko/gepo.html |access-date=2021-03-23 |archive-date=2012-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212135609/http://www.pref.fukushima.jp/toukei/html/01/m-jinko/gepo.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|Gifu||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/s11111/data/jinko/jinko.htm 岐阜県統計課（岐阜県の人口・世帯数 調査結果）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014004928/http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/s11111/data/jinko/jinko.htm#new |date=2007-10-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Gunma||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.gunma.jp/IDJ.htm 基本統計・群馬県移動人口調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102214607/http://toukei.pref.gunma.jp/IDJ.htm |date=2007-11-02 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Hiroshima||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://db1.pref.hiroshima.jp/data/geppou/jinkou/saisin/jinkou_gaiyou.htm 推計人口（甲調査）第３表] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221101232/http://db1.pref.hiroshima.jp/data/geppou/jinkou/saisin/jinkou_gaiyou.htm |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Hokkaidō||2012-03-31||&lt;ref&gt;[http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ss/tuk/900brr/index2.htm 住民基本台帳人口・世帯数]&lt;/ref&gt;
|-
|Hyōgo||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://web.pref.hyogo.jp/ac08/ac08_5_000000004.html 兵庫県/推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013000756/http://web.pref.hyogo.jp/ac08/ac08_5_000000004.html |date=2007-10-13 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ibaraki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.ibaraki.jp/tokei/betu/jinko/getsu/index.htm 茨城県の人口と世帯（推計）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080325190656/http://www.pref.ibaraki.jp/tokei/betu/jinko/getsu/index.htm |date=2008-03-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ishikawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.ishikawa.jp/search/min.asp?sc_id=10 いしかわ統計指標ランド 石川県の統計情報ポータルサイト&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Iwate||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www2.pref.iwate.jp/h/hp0206/ToukeiDB.nsf/A_ResultChousa?OpenAgent&amp;C=I002 毎月人口推計の概要] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218143311/http://www2.pref.iwate.jp/h/hp0206/ToukeiDB.nsf/A_ResultChousa?OpenAgent&amp;C=I002 |date=2006-02-18 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kagawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kagawa.jp/toukei/Population.htm 統計速報(香川県推計人口及び人口移動)&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080129073738/http://www.pref.kagawa.jp/toukei/Population.htm |date=2008-01-29 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kagoshima||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kagoshima.jp/tokei/bunya/jinko/suikei/index.html 鹿児島県毎月推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311024207/http://www.pref.kagoshima.jp/tokei/bunya/jinko/suikei/index.html |date=2008-03-11 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kanagawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html 神奈川県の人口と世帯 : 神奈川県&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424041142/http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html |date=2012-04-24 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kōchi||2008-02-29||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kochi.jp/~toukei/index.htm 住民基本台帳人口移動] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226085040/http://www.pref.kochi.jp/~toukei/index.htm |date=2008-02-26 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kumamoto||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kumamoto.jp/statistics/jinko/jinko/geppo.htm 熊本県の人口と世帯数 月報&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://archive.is/20011120195824/http://www.pref.kumamoto.jp/statistics/jinko/jinko/geppo.htm |date=2001-11-20 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kyoto||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/data/a0300i.html |title=Archived copy |access-date=2008-03-02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080225175115/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/data/a0300i.html |archive-date=2008-02-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Mie||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.mie.jp/DATABOX/library.htm#jinko みえDataBox（データライブラリ）毎月調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306000722/http://www.pref.mie.jp/databox/library.htm |date=2008-03-06 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Miyagi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://wayback.archive-it.org/all/20110322131800/http://www.pref.miyagi.jp/toukei/toukeidata/zinkou/jinkou/suikei_top/suikei_top.htm 宮城県/統計課/統計データ/宮城県推計人口（月報）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Miyazaki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.miyazaki.lg.jp/contents/org/honbu/toukei/jinko-setai/index.html 市町村別人口と世帯数] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219020019/http://www.pref.miyazaki.lg.jp/contents/org/honbu/toukei/jinko-setai/index.html |date=2008-02-19 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nagano||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www3.pref.nagano.jp/toukei1/jinkou/jinkou_1.htm 毎月人口異動調査結果] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080614041638/http://www3.pref.nagano.jp/toukei1/jinkou/jinkou_1.htm |date=2008-06-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nagasaki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.nagasaki.jp/toukei/new_date/nen_geppou/tuki/kokuseichousa/suikei/suikei.htm 長崎県公式ウェブサイト｜長崎県の統計長崎県統計課のホームページへようこそ世帯数と推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212081140/http://www.pref.nagasaki.jp/toukei/new_date/nen_geppou/tuki/kokuseichousa/suikei/suikei.htm |date=2008-02-12 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nara||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.nara.jp/pro/toukei/group/jinkou/jinkou.htm |title=各種人口統計&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2008-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080118064416/http://www.pref.nara.jp/pro/toukei/group/jinkou/jinkou.htm |archive-date=2008-01-18 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Niigata||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.niigata.lg.jp/tokei/1194797750548.html 新潟県庁：新潟県人口移動調査（推計人口および人口移動）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221042515/http://www.pref.niigata.lg.jp/tokei/1194797750548.html |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ōita||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.oita.jp/10800/chosakekka/jinko/index.html 各種統計調査結果／毎月流動人口調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Okayama||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=岡山県統計管理課　毎月流動人口調査 |url=http://www.pref.okayama.jp/soshiki/kakuka.html?sec_sec1=15 |access-date=2021-03-23 |archive-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111106122221/http://www.pref.okayama.jp/soshiki/kakuka.html?sec_sec1=15 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Okinawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.okinawa.jp/toukeika/estimates/estidata.html 沖縄県推計人口データ一覧（Excel形式）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Osaka||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=大阪府毎月推計人口 |url=http://www.pref.osaka.jp/toukei/jinkou/index.html |access-date=2021-03-23 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106023139/http://www.pref.osaka.jp/toukei/jinkou/index.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|Saga||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://archive.is/20121219095948/http://www.pref.saga.lg.jp/toukei/php3/houkokusyo/hou_nen.php3?nendo_number=2001&amp;sessionid= 推計人口(月報・年報)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Saitama||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.saitama.lg.jp/A01/BP00/03.html 埼玉県推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221164805/http://www.pref.saitama.lg.jp/A01/BP00/03.html |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shiga||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.shiga.jp/data/population/renew/#jinko 滋賀県/滋賀県の人口と世帯数&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216061821/http://www.pref.shiga.jp/data/population/renew/ |date=2008-02-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shimane||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukeika.pref.shimane.jp/toukei/st0/st0100.asp しまね統計情報データベース　新着情報 今月の統計 推計人口（市町村別）] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410125028/http://www.toukeika.pref.shimane.jp/toukei/st0/st0100.asp |date=2008-04-10 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shizuoka||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.shizuoka.jp/tokei/ 統計センターしずおか　静岡県人口推計] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203204758/http://toukei.pref.shizuoka.jp/tokei/ |date=2008-02-03 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Tochigi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070918144152/http://www.pref.tochigi.jp/pref/toukei/toukei/popu1.html 栃木県毎月人口推計速報/栃木県&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Tokushima||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.tokushima.jp/Statistics.nsf/ |title=徳島県の統計情報　推計人口 |access-date=2008-02-09 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174645/http://www.pref.tokushima.jp/Statistics.nsf/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Tokyo||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukei.metro.tokyo.jp/jsuikei/js-index.htm 東京都の人口推計トップページ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Tottori||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.tottori.lg.jp/dd.aspx?menuid=9974 鳥取県人口移動調査/とりネット/鳥取県公式サイト&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Toyama||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.toyama.jp/sections/1015/lib/jinko/index.html 人口移動調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Wakayama||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.wakayama.lg.jp/prefg/020300/suikei/index.html 毎月推計人口]&lt;/ref&gt;
|-
|Yamagata||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://archive.is/20070519180118/http://www.pref.yamagata.jp/ou/somu/020052/jinkou.html 山形県の人口と世帯数（月報）（推計）の統計表電子データについて — 山形県ホームページ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Yamaguchi||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Citation |title=山口県/統計分析課/人口・人口移動統計調査（平成20年3月1日現在）&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a12500/jinko/jinko.html |access-date=2021-03-23 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713202913/http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a12500/jinko/jinko.html }}&lt;/ref&gt;
|-
|Yamanashi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.yamanashi.jp/toukei/DB/EDA/A/dbaa04000.html 山梨県統計データバンク　aa04000&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060517044252/http://www.pref.yamanashi.jp/toukei/DB/EDA/A/dbaa04000.html |date=2006-05-17 }}&lt;/ref&gt;
|}
* The area figures are according to [http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/title.htm Geographical Survey Institute of Japan] as of 2007-10-01.
* The source websites of each prefectures' populations are according to [[:ja:Template:自治体人口/doc]].

==ආශ්‍රිත==
* [[Japanese cities by population (1889)]]
* [[Municipalities of Japan]]
* [[List of city nicknames in Japan]]
* [[List of metropolitan areas in Japan by population]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

{{Asia topic|List of cities in}}

[[ප්‍රවර්ගය:ජපානයේ නගර ලැයිස්තුව]]
[[Category:Lists of cities by country|Japan]]</text>
      <sha1>11upijwvf096l1r1h33rnyjjfob6sze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජනගහනය අනුව දූපත් ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90038</id>
    <revision>
      <id>794366</id>
      <parentid>789436</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53798" sha1="0zhopzpubhbtqllkp4kywzbri07w8dl" xml:space="preserve">මෙය '''ජනගහනය අනුව දූපත් ලැයිස්තුව''' කි. මෙහී ජනගහනය 100,000 ඉක්මවන සියළුම [[island|දූපත්]] ඇතුලත් වේ. සංසන්දනය කිරීම සඳහා [[continent|මහාද්වීප]] ද  (ඇල අකුරු වලින්) පෙන්වා ඇත. ලොව දූපත් වාසීන් ගණන මිලියන 730 ඉක්මවයි. එය ලෝක ජනගහනයෙන් 11% ක් වේ. [[Java|ජාවා]] සහ [[Honshu|හොන්ෂු]] දූපත් පමණක් ලෝක ජනගහනයෙන් 1% ඉක්මවා ජනගහනයට උරුමකම් කියයි.

==ජනගහනය අනුව දූපත් පෙලගැස්වීම==
පරිපාලන කලාපයකට සාපේක්ෂව භූගෝලීය දූපතක් යනු කුමක්ද යන්න පිළිබඳ අවිනිශ්චිතතාවය හේතුවෙන් සංඛ්‍යාලේඛනවල ඇතුළත් කර ඇති කරුණු පිළිබඳ කරුණාකර සටහන් වල දක්වා ඇති අදහස් වෙතට යොමු වන්න: සමහර “දූපත්” සඳහා සංඛ්‍යාලේඛනවල අසල ඇති වෙනත් දූපත් ද ඇතුළත් ය.

{{World's most populous islands location map}}

===ජනගහනය මිලියන 10 ට වැඩි===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!data-sort-type=&quot;number&quot;|Ranking !! දූපත !! data-sort-type=&quot;number&quot; |ජනගහනය !! data-sort-type=&quot;number&quot;|Density&lt;br /&gt;(/km²)!! රටවල්
|-
|–
|''[[Afro-Eurasia]]'' || ''6,729,986,135 (2020)'' || align=&quot;right&quot; | ''72.4''||Multiple
|-
|–
|''[[Americas]]'' || ''1,027,067,740 (2020)'' || align=&quot;right&quot; | ''23.5''||&quot; &quot;
|-
|1
|[[Java|ජාවා]] || 151,800,000 (2020, admin, prelim) &lt;ref name=&quot;detik20&quot;/&gt;Composed of 6 provinces excluding the four regencies comprising [[Madura]] island&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; data-sort-value=&quot;1,200&quot; | ~1,200 || {{flag|Indonesia}} 
|-
|2
|[[Honshu|හොන්ෂූ]] || 104,000,000 (2017) &lt;ref name=&quot;JPCensus&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Composed of 34 prefectures including minor outlying islands&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 451.8|| {{flag|Japan}} 
|-
|3
|[[Great Britain]] || 65,992,304 (2020) &lt;ref&gt;''[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/population-and-household-estimates-for-the-united-kingdom/stb-2011-census--population-estimates-for-the-united-kingdom.html 2011 Census: Population Estimates for the United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019095532/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/population-and-household-estimates-for-the-united-kingdom/stb-2011-census--population-estimates-for-the-united-kingdom.html |date=2015-10-19 }}''. In the 2011 census, the population of England, Wales and Scotland was estimated to be approximately 61,370,000; compromising of 60,800,000 on Great Britain, and 570,000 on other islands. Retrieved 23 January 2014&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 306.5|| {{flag|United Kingdom}} 
|-
|4
|[[Luzon]] || 64,260,312 (2020){{PH census|2020|d}}&lt;!-- Composed of 7 administrative regions excluding island provinces, also subtracting out Caburryan, Tingloy, Alabat and Albay Gulf islands--&gt;  || align=&quot;right&quot; | 480|| {{flag|Philippines}} 
|-
|5
|[[Sumatra]] || 58,880,000 (2020, admin, prelim)&lt;ref name=&quot;detik20&quot;&gt;https://finance.detik.com/berita-ekonomi-bisnis/d-5343868/sensus-penduduk-2020-selesai-begini-sebaran-masyarakat-ri-terbaru Preliminary Census 2020 coarse data release via Detik, subject to checks, administrative division rather than geographic island.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Composed of 10 provinces including 2 on outlying islands&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 123.46|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|6
|[[Madagascar]] || 26,262,313 (2018) || align=&quot;right&quot; | 43.5|| {{flag|Madagascar}} 
|-
|7
|[[Mindanao]] || 25,537,691 (2018)&lt;ref name=&quot;http://population.city/philippines/adm/mindanao/&quot;&gt;Based on Census 2018 population of 6 regions that comprise Mindanao, subtracting out 3 entire provinces: Sulu, Tawi-tawi and Dinagat Islands, and entire islands (geographic) of Basilan, Olutanga, Camiguin, Surigao Islands, Samal, and Sarangani Islands&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 261.4|| {{flag|Philippines}}
|-
|–
|''[[Mainland Australia]]'' || ''24,377,200 {{circa}} (2018)'' || align=&quot;right&quot; | ''3.2''|| {{flag|Australia}} 
|-
|8
|[[Borneo]] || 23,720,000 (2020, admin, prelim)&lt;ref name=&quot;detik20&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;citypop&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/Malaysia.html Malaysia: Federal States, Territories, Districts, Major Cities, Urban Aras &amp; Conurbations - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de (2013-05-20). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=537&amp;Itemid=111&amp;lang=bm&amp;negeri=W.P.Labuan|title=W.P. Labuan Sepintas Lalu|work=statistics.gov.my|access-date=2014-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113202019/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=537&amp;Itemid=111&amp;lang=bm&amp;negeri=W.P.Labuan|archive-date=2014-11-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Administratively composed of 5 Indonesian provinces, 2 Malaysian states, 1 Malaysian territory and the sovereign state of Brunei, for this sum does not include Labuan nor Tarakan islands for which there is data.&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 26.3|| {{flag|Indonesia}} ([[Kalimantan]]), {{flag|Brunei}}, {{flag|Malaysia}} ([[Sabah]], [[Sarawak]]) 
|-
|9
|[[Geography of Taiwan|Taiwan ]] || 23,568,373 (2020)&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/|title=G|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120921074436/http://www.geohive.com/cntry/|archive-date=2012-09-21}}&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 657|| {{flag|Republic of China}} 
|-
|10
|[[Hispaniola]] || 22,278,000 (2020, national popclocks July 1st) || align=&quot;right&quot; | 277|| {{flag|Dominican Republic}}, {{flag|Haiti}} 
|-
|11
|[[Geography of Sri Lanka|Sri Lanka]] || 21,203,000 (2016)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf|title=Mid-year Population Estimates by Age Group and Sex, 2012 - 2016|publisher=Department of Census and Statistics Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;|| align=&quot;right&quot; | 310|| {{flag|Sri Lanka}} 
|-
|12
|[[Sulawesi|Sulawesi (Celebes)]] || 20,160,000 (2020, admin, prelim)&lt;ref name=&quot;detik20&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Composed of 6 provinces&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 97|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|13
|[[Salsette Island|Salsette]] || 15,111,974 (2012)&lt;ref name=&quot;geo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Composed of Greater [[Mumbai]], [[Thane]] and [[Mira-Bhayandar]]&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 24,414|| {{flag|India}} ([[Maharashtra]]) 
|-
|14
|[[New Guinea]] || 14,800,000 (2020 RI, admin, prelim, 2020 PNG est)&lt;ref name=&quot;detik20&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spc.int/nmdi/population|title=Papua New Guinea|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 15|| {{flag|Papua New Guinea}} and {{flag|Indonesia}} ([[Western New Guinea]]) 
|-
|15
|[[Kyushu|Kyūshū]] || 13,200,000 (2010)&lt;ref name=&quot;JPCensus&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Composed of 7 prefectures&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 371|| {{flag|Japan}} 
|-
|16
|[[Geography of Cuba|Cuba]] || 11,167,325 (2012)&lt;ref name=&quot;geo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Population of Cuba excluding Isla de la Juventud&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 103.3|| {{flag|Cuba}} 
|-
|17
|[[Hainan]] || 10,081,200 (2020)&lt;ref name=&quot;citypopcn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/China-UA.html|title=China: Provinces and Major Cities - Population Statistics in Maps and Charts}}&lt;/ref&gt;|| align=&quot;right&quot; | 288|| {{flagicon|China}} [[චීනය]]
|}

===ජනගහනය 1,000,000 සිට 10,000,000 දක්වා===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Ranking !! Island !! Population !! Country/ies
|-
|18
|[[Long Island]] || 7,838,822 (2015)&lt;ref name=&quot;cbfactfinder&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov |title=U.S. Census website |author=Data Access and Dissemination Systems (DADS) |work=census.gov }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|United States}} ({{Flag|New York}})
|-
|19
|[[Ireland]] || 6,380,661 (2008)&lt;ref name=&quot;UKCensus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html|title=2011 UK censuses - Office for National Statistics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IECensus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cso.ie/|title=Home - CSO - Central Statistics Office}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Republic of Ireland}} and {{flag|United Kingdom}} ([[Northern Ireland]]) 
|-
|20
|[[Singapore Island]] || 5,607,300 (2016)&lt;ref name=&quot;SingStats&quot;&gt;[http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html Statistics Singapore - Key annual indicators] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html |date=2009-02-21 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Singapore}} 
|-
|21
|[[Hokkaidō]] || 5,383,579 (2015C) &lt;ref name=&quot;JPCensus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.soumu.go.jp/main_sosiki/jichi_gyousei/c-gyousei/daityo/index.html|title=総務省｜住基ネット|work=soumu.go.jp}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Japan}} 
|-
|22
|[[Sicily]] || 5,017,000 (2007)&lt;ref name=&quot;ITCensus&quot;&gt;{{cite web|url=http://demo.istat.it/pop2007/|title=Statistiche demografiche ISTAT|work=istat.it}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Italy}} ({{Flag|Sicily}})
|-
|23
|[[Negros (island)|Negros]] || 4,414,131 (2015){{PH census|2015}}|| {{flag|Philippines}} 
|-
|24
|[[Panay]] || 4,307,000 (2015)&lt;ref name=&quot;phcensus2015&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Composed of 4 provinces&lt;/ref&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
|25
|[[Bali]] || 4,225,384 (2014)||{{flag|Indonesia}}
|-
|26
|[[Cebu (island)|Cebu]] || 4,164,535 (2016)&lt;!-- Province total less Lapu-lapu City, Cordova, and Bantayan Islands --&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
|27
|[[North Island]] || {{NZ population data 2018|North Island regions|y|y|y|(|).}}|| {{flag|New Zealand}} 
|-
|28
|[[Shikoku]] || 3,815,000 (2015)&lt;ref name=&quot;JPCensus&quot; /&gt;&lt;!-- not incl. Shozu and Kagawa Gun --&gt;|| {{flag|Japan}} 
|-
|29
|[[Madura]] || 3,622,000 (2010)&lt;ref name=&quot;geo&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|30
|[[Puerto Rico]] || 3,474,182 (2015)&lt;ref name=&quot;puertorico&quot;&gt;{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/index.php |title=U.S. Census Bureau Census Data for Puerto Rico (2015) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215083619/http://2010.census.gov/2010census/data/index.php |archive-date=2012-02-15 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Puerto Rico}} (territory of the {{flag|United States}}) 
|-
|31
|[[Lombok]] || 3,311,044 (2014) &lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/Indonesia-MU.html Indonesia (Urban City Population): Provinces &amp; Cities - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de (2010-05-01). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;||{{flag|Indonesia}}
|-
|32
|[[Timor]] || 3,182,693 (2014)&lt;ref name=&quot;UNWPP&quot;&gt;{{cite web|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/panel_population.htm |title=World Population Prospects, the 2012 Revision |work=un.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320035709/http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/panel_population.htm |archive-date=2014-03-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bps2&quot;&gt;[http://www.bps.go.id/~ntt/pop/po01.htm Biro Pusat Statistik - Nusa Tenggara Timur] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002855/http://www.bps.go.id/~ntt/pop/po01.htm |date=2007-09-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Composed of 5 Indonesian regencies and the sovereign state of East Timor&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} (part of [[East Nusa Tenggara]] province) and {{flag|East Timor}} 
|-
|33
|[[Jamaica]] || 2,950,210 (2015)&lt;ref name=&quot;UNWPP&quot; /&gt;|| {{flag|Jamaica}} 
|-
|34
|[[Zhongshan Dao|Zhongshan Island]] || 2,890,000 (2015)&lt;ref name=&quot;geo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNWPP&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Data refers to [[Zhongshan]] (prefecture level city), Xiangzhou District (in [[Zhuhai]] prefecture level city), and [[Macau]] SAR. Note that this area is not generally referred to as an island; see [[Zhongshan Dao|article]] for more details.&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} and {{flag|Macau}} 
|-
|35
|[[Zealand (Denmark)|Zealand]] || 2,287,740 (2017)&lt;ref name=&quot;dst&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.statbank.dk/statbank5a/selecttable/omrade0.asp?SubjectCode=02&amp;PLanguage=1&amp;ShowNews=OFF|title=Population and elections - StatBank Denmark - data and statistics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://statistikbanken.dk/statbank5a/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=BEF4&amp;PLanguage=1|title=Population 1. January by islands - StatBank Denmark - data and statistics|website=statistikbanken.dk|access-date=2018-05-30}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Denmark}} 
|-
|36
|[[Leyte]] || 2,388,518 (2015)&lt;ref name=&quot;phcensus2015&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.worldometers.info/world-population/philippines-population|title=Philippines Population (2020) - Worldometer}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Philippines}}
|-
|37
|[[Xiamen Island]] ||2,040,000 (2017 estimate)&lt;ref&gt;http://www.stats-xm.gov.cn/tjzl/tjfx/201803/t20180309_32262.htm{{Dead link|date=February 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNCensus&quot;&gt;[http://www.westake.com:8080/hxsj/index.do?method=view&amp;infoId=9854&amp;menuId=1003&amp;menuName= China Census of 2010 for Siming District of Xiamen Islando]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Data has not include the outlying island of Gulangyu.&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} ([[Fujian]]) 
|-
|38
|[[Island of Montreal]] || 2,014,221 (2016E on 2011C data)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/canada-admin.php |title = Canada: Administrative and Census Division (Provinces and Census Divisions) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CACensus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/prof/92-591/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CD&amp;Code1=2466&amp;Geo2=PR&amp;Code2=24&amp;Data=Count&amp;SearchText=montreal&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;Custom=Canada|title=Community Profiles from the 2006 Census, Statistics Canada - Census Division|date=13 March 2007|work=statcan.ca}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{Flag|Quebec}})
|-
|39
|[[Flores]] || 1,831,000 (2010)&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|40
|[[Bhola Island]] || 1,758,000 (2011)&lt;ref name=&quot;geo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Data refers to [[Bhola District]] which includes minor outlying islands&lt;/ref&gt;|| {{flag|Bangladesh}} 
|-
|41
|[[Samar]] || 1,751,267 (2010)&lt;ref name=&quot;phcensus2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.worldometers.info/world-population/philippines-population|title=Philippines Population (2020) - Worldometer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Composed of 3 provinces&lt;/ref&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
|42
|[[Sardinia]] || 1,659,000 (2007) &lt;ref name=&quot;ITCensus&quot; /&gt;|| {{flag|Italy}} ({{Flag|Sardinia}})
|-
|43
|[[Manhattan Island]] || 1,619,090 (2012)&lt;ref name=&quot;cbfactfinder&quot; /&gt; || {{flag|United States}} ({{Flag|New York}})
|-
|44
|[[Haizhu District|Haizhu]] || 1,558,663 (2010 census)&lt;ref name=&quot;census results&quot;&gt;[http://www.gzstats.gov.cn/tjgb/glpcgb/201105/t20110517_25227.htm 广州市2010年第六次全国人口普查主要数据公报] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720104913/http://www.gzstats.gov.cn/tjgb/glpcgb/201105/t20110517_25227.htm |date=2011-07-20 }}. Gzstats.gov.cn (2011-05-17). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]]) 
|-
|45
|[[São Luís Island|São Luís]] || 1,381,459 (2014 estimate)&lt;ref name=&quot;ibge-maranhao&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=21&amp;search=maranhao | title = IBGE - Cidades@ - Maranhão | access-date = 2014-09-28 | publisher = Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) | language = pt | archive-url = https://web.archive.org/web/20170807104137/http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=21&amp;search=maranhao | archive-date = 2017-08-07 | url-status = dead }} Sum of the total population of the municipalities of [[Paço do Lumiar]], [[Raposa]], [[São José de Ribamar]] and [[São Luís, Maranhão|São Luís]], as referenced on the individual municipality pages linked on the cited page. Includes a very small population in the Tauá archipelago and on a small mainland area of São Luís municipality.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[Maranhão]]) 
|-
|46
|[[Sumbawa]] || 1,391,340 (2014)&lt;ref name=&quot;bps1&quot;&gt;[http://www.bps.go.id/~ntb/ind/index.html Biro Pusat Statistik - Nusa Tenggara Barat] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927001514/http://www.bps.go.id/~ntb/ind/index.html |date=2007-09-27 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|47
|[[Mindoro]] || 1,331,473 (2015)&lt;ref name=&quot;phcensus2015&quot; /&gt;&lt;!-- 2 provinces minus Lumbang island--&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
|48
|[[Okinawa Island]] || 1,301,000 (2015)&lt;ref name=&quot;JPCensus&quot; /&gt;|| {{flag|Japan}} 
|-
|49
|[[Trinidad]] || 1,267,145 (2011 Census)&lt;ref&gt;[http://citypopulation.de/Trinidad.html Trinidad and Tobago: Municipalities, Major Cities &amp; Communities - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Trinidad and Tobago}} 
|-
|50
|[[Hong Kong Island]] || 1,253,417 (2016C)&lt;ref&gt;[http://citypopulation.de/Hongkong.html Hong Kong: Districts, Major Cities &amp; Towns - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;&lt;!-- entire administrative area--&gt;|| {{flag|Hong Kong}} 
|-
|51
|[[Mauritius]] || 1,219,265 (2014)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Mauritius.html|title=Mauritius: Districts, Major Towns &amp; Villages - Population Statistics in Maps and Charts}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Mauritius}} 
|-
|52
|[[Bohol (island)|Bohol]] || 1,211,000 (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov.ph/ |title=Philippine Statistics Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004104825/http://census.gov.ph/ |archive-date=2013-10-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;!-- Province total less Pitogo, Panglao and Dauis --&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
|53
|[[South Island]] || {{NZ population data 2018|South Island regions|y|y|y|(|).}}|| {{flag|New Zealand}} 
|-
|54 || [[Batam]] || 1,153,860 (2012 BPS Civil Survey)&lt;ref&gt;{{Citation |title=Batam Civil registry April 2012 |url=http://globalfmlombok.com/content/soal-mandalika-resort-dprd-ntb-studi-komparatif-dengan-pemkot-batam |access-date=2013-01-24 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118195517/http://globalfmlombok.com/content/soal-mandalika-resort-dprd-ntb-studi-komparatif-dengan-pemkot-batam }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|55|| [[Bahrain Island]] || 1,095,000 (2014E)&lt;ref&gt;[http://citypopulation.de/Bahrain.html Bahrain: Governorates, Major Cities &amp; Towns - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;&lt;!-- Country minus Al-Muharraq island--&gt;|| {{flag|Bahrain}} 
|-
|56 
|[[Geography of Cyprus| Cyprus]] || 1,088,503 (2010 estimate)&lt;ref&gt;[[Cyprus|Republic of Cyprus]]: 803,147 and [[Northern Cyprus]]: 285,356 = 1,088,503. Source for Republic of Cyprus - [http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=ye s&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 &quot;Total population as of 1 January&quot;. Eurostat], source for Northern Cyprus - [http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/40123/PageName/KIBRIS_HABERLERI North Cyprus' State Planning Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315135628/http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/40123/PageName/KIBRIS_HABERLERI |date=2012-03-15 }}&lt;/ref&gt; || {{flag|Cyprus}}, {{flag|Akrotiri and Dhekelia}} (UK), {{flag|Northern Cyprus}} ''(Recognised only by Turkey)'' 
|}

===ජනගහනය 500,000 සිට 1,000,000 දක්වා===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Ranking !! Island !! Population !! Country
|-
| 57 || [[Oahu]] || 976,372 (2012)&lt;ref name=&quot;cbfactfinder&quot; /&gt;|| {{flag|United States}} ({{Flag|Hawaii}})
|-
| 58 || [[Bangka Island|Bangka]] || 960,692 (2010) &lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
| 59 || [[Tenerife]] || 906,854 (2010 census)|| {{flag|Spain}} ({{Flag|Canary Islands}})
|-
| 60 || [[Unguja]] (Zanzibar Island) || 896,721 (2012 Census)&lt;ref name=&quot;citytan&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/tanzania-admin.php|title=Tanzania: Administrative Division|work=citypopulation.de|access-date=2013-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504084822/http://www.citypopulation.de/php/tanzania-admin.php|archive-date=2015-05-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Tanzania}} ({{Flag|Zanzibar}})
|-
| 61 || [[Palawan (island)|Palawan]] || 886,308 (2015 census)&lt;!-- Province total less 11 off-island municipalities --&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
| 62 || [[Vancouver Island]] || 870,297 (2019 estimate)&lt;ref name=&quot;bcstats.gov.bc.ca&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/dynamic/PopulationStatistics/Query.asp?category=Census&amp;type=SR&amp;topic=Estimates&amp;agegrouptype=Standard&amp;subtype=&amp;region=400&amp;year=2009&amp;agegroup=totals&amp;gender=t&amp;output=browser&amp;rowsperpage=all |title=Vancouver Island Population Figures 2008 |publisher=Bcstats.gov.bc.ca |date=2009-01-15 |access-date=2011-02-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611214150/http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/dynamic/PopulationStatistics/Query.asp?category=Census&amp;type=SR&amp;topic=Estimates&amp;agegrouptype=Standard&amp;subtype=&amp;region=400&amp;year=2009&amp;agegroup=totals&amp;gender=t&amp;output=browser&amp;rowsperpage=all |archive-date=2011-06-11 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{flag|British Columbia}})
|-
| 63 || [[Mallorca]] || 862,397 (2009 census)|| {{flag|Spain}} ({{flag|Balearic Islands}})
|-
| 64 || [[Penang Island]] || 860,000 (2010 estimate)|| {{flag|Malaysia}} 
|-
| 65 || [[Gran Canaria]] || 838,397 (2009 census)|| {{flag|Spain}} ({{Flag|Canary Islands}})
|-
| 66 || [[Réunion]] || 837,868 (2012 estimate)&lt;ref name=&quot;France&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/donnees-detaillees/estim-pop/estim-pop-reg-sexe-gca-1975-2012.xls|title=Estimation de population au 1er janvier, par région, sexe et grande classe d'âge|publisher=INSEE|access-date=2013-10-12}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|France}} 
|-
| 67 || [[Cangshan District|Cangshan]] || 762,746 (2010 census)&lt;ref name=&quot;GDP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fuzhou.gov.cn/tjj/njdtjsj/ |title=Fuzhou Municipal Statistic Bureau |publisher=Fuzhou.gov.cn |access-date=2012-04-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320190029/http://www.fuzhou.gov.cn/tjj/njdtjsj/ |archive-date=2012-03-20 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} ([[Fujian]]) 
|-
| 68 || [[São Vicente Island (São Paulo, Brazil)|São Vicente]] || 760,000&lt;ref&gt;Approximate. The Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) 2014 population estimates list a combined population of 786,605 inhabitants for the municipalities of [http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=354850&amp;search=sao-paulo&amp;7Csantos Santos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819185845/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=354850&amp;search=sao-paulo&amp;7Csantos |date=2017-08-19 }}  and [http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=355100&amp;search=sao-paulo&amp;7Csao-vicente São Vicente] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819150905/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=355100&amp;search=sao-paulo&amp;7Csao-vicente |date=2017-08-19 }}, whose main urban areas take up almost the entire island. The vast majority of both cities' population lives there. However, the data include a few small settlements on the mainland belonging to those cities, for which separate data are not available on the IBGE Web site.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ({{flag|São Paulo}}) 
|-
| 69 || [[Nias]] || 756,338 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
| 70 || [[Masbate (island)|Masbate]] || 706,897 (2015 census)&lt;!-- Province total less 6 off-island municipalities --&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
| 71 || [[Sumba]] || 686,113 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/php/indonesia-admin.php Administrative Division of Indonesia: Provinces, Regencies and Cities - Statistics &amp; Maps by »City Population«]. Citypopulation.de (2012-02-18). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|East Nusa Tenggara}})
|-
| 72 || [[Viti Levu]] || 661,997 (2007 Census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Fiji.html|title=Fiji|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Fiji}} 
|-
| 73 || [[Crete]] || 623,065 (2011 Census)|| {{flag|Greece}} 
|-
| 74 || [[Jeju-do|Jeju]] || 621,550 (2014 estimate)&lt;ref name=&quot;Citykorea&quot; /&gt;|| {{flag|South Korea}} 
|-
| 75 || [[Chongming Island|Chongming]]  || 615,297 (2013 census)&lt;ref name=&quot;Chongming Census&quot;&gt;[http://wbj.shcm.gov.cn/cm_website/html/new_cmtjj/new_cmtjj_tjsj_tjnj_2014_zh/2014-08-08/Detail_210579.htm Chongming County population minus Changxing &amp; Hengsha islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730063527/http://wbj.shcm.gov.cn/cm_website/html/new_cmtjj/new_cmtjj_tjsj_tjnj_2014_zh/2014-08-08/Detail_210579.htm |date=2021-07-30 }}. Retrieved on 2015-11-13.&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} ([[Shanghai]]) 
|-
| 76 || [[Jolo]] || 530,000(2015 census)|| {{flag|Philippines}} 
|-
| 77 || [[Phuket Province|Phuket]] || 525,018 (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/thailand-admin.php|title=Thailand: Administrative Division|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Thailand}} 
|-
| 78 || [[Newfoundland (island)|Newfoundland]] || 522,103 (2020 estimate)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/canada-admin.php |title = Canada: Administrative and Census Division (Provinces and Census Divisions) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{flag|Newfoundland and Labrador}})
|- 
| 79 || [[New Britain]] || 513,926 (2011 census)&lt;ref name=&quot;citypopulation2&quot;&gt;[http://citypopulation.de/PapuaNewGuinea.html Papua New Guinea: Provinces, Cities &amp; Urban Localities - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Papua New Guinea}} 
|- 
| 80  || [[Tasmania]] || 507,626 (2010 estimate)|| {{flag|Australia}} 
|-
| 81 || [[Zhoushan Island|Zhoushan]] || 502,667 (2000 census)&lt;ref&gt;[http://www.zstj.net/info/tjnjData/2002nj/2002njml_15_03.htm Statistical Information of Zhoushan, line 2(the part of Dinghai District) plus line 31(the part of Putuo District)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721134137/http://www.zstj.net/info/tjnjData/2002nj/2002njml_15_03.htm |date=2011-07-21 }}&lt;/ref&gt; || {{flag|China}} ([[Zhejiang]]) 
|}

===ජනගහනය 100,000 සිට 500,000 දක්වා===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|-
! Ranking !! Island !! Population !! Country
|-
| 82 || [[Margarita Island]] || 489,917 (2014 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/venezuela-admin.php|title=Venezuela: Administrative Division|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Venezuela}}
|-
| 83 || [[Staten Island]] || 474,558 (2016 estimate)|| {{flag|United States}} ({{flag|New York City}}, {{flag|New York}})
|-
| 84 || [[Sakhalin]] || 471,515 (2014 Estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/russia-fareast-admin.php|title=Russia: Administrative Division of the Far Eastern Federal District|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Russia}} 
|-
| 85 || [[Mactan]] || 467,824 (2015 census)|| {{flag|Philippines}} 
|-
| 86 || [[Funen]] || 466,284 (2010 estimate)|| {{flag|Denmark}} 
|-
| 87 || [[Basilan]] || 459,367 (2015 census)|| {{flag|Philippines}} 
|-
| 88 || [[Halmahera]] || 449,938 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/indonesia-admin.php|title=Indonesia: Administrative Division|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.halmaheraselatankab.go.id/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=152:penduduk-halsel&amp;catid=62:penduduk&amp;Itemid=41 |title=Halmahera Selatan Regency site table, including mainland Gane but excluding the tip which is considered Joronga Islands |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215705/http://www.halmaheraselatankab.go.id/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=152%3Apenduduk-halsel&amp;catid=62%3Apenduduk&amp;Itemid=41 |archive-date=2013-10-04 }}&lt;/ref&gt; || {{flag|Indonesia}} 
|-
| 89 || [[Buton]] || 447,408 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt; || {{flag|Indonesia}} 
|-
| 90 || [[Ambon Island|Ambon]] || 441,000 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
| 91 || [[Seram]] || 434,113 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt; || {{flag|Indonesia}} 
|-
| 92 || [[Île Jésus]] || 429,413 (2016E basis 2011 census)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/canada-admin.php |title = Canada: Administrative and Census Division (Provinces and Census Divisions) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{flag|Quebec}})
|-
| 93 || [[IJsselmonde (island)|IJsselmonde]] || 423,000|| {{flag|Netherlands}} 
|-
| 94 || [[Santa Catarina (island)|Santa Catarina]] || 420,000&lt;ref&gt;Approximate. The Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) 2014 population estimates list a population of 461,524 for the municipality of [https://web.archive.org/web/20150426174822/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=420540&amp;search=%7C%7Cinfogr%E1ficos:-informa%E7%F5es-completas Florianópolis], which largely coincides with the island, but also includes a few relatively populous districts on the mainland.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[Santa Catarina (state)|Santa Catarina]]) 
|-
| 95 || [[Pemba, Tanzania|Pemba]] || 406,808 (2012 Census)&lt;ref name=&quot;citytan&quot; /&gt;|| {{flag|Tanzania}} 
|-
| 96 || [[Sandwip]] || 400,000|| {{flag|Bangladesh}} 
|-
| 97 || [[Martinique]] || 390,371 (2012 estimate)&lt;ref name=&quot;France&quot; /&gt;|| {{flag|France}} ([[Martinique]]) 
|-
| 98 || [[Malta Island|Malta]] || 386,057 (2011 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Malta.html|title=Malta|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Malta}} 
|-
| 99 || [[Marajó]] || 383,336 (2014 estimate)&lt;ref name=&quot;ibge-para&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=15&amp;search=para | title = IBGE - Cidades@ - Pará | access-date = 2014-09-28 | publisher = Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) | language = pt | archive-url = https://web.archive.org/web/20170804231358/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=15&amp;search=para | archive-date = 2017-08-04 | url-status = dead }} Sum of the total population of the municipalities of [[Afuá]], [[Anajás]], [[Breves, Pará|Breves]], [[Cachoeira do Arari]], [[Chaves, Pará|Chaves]], [[Curralinho]], [[Muaná]], [[Ponta de Pedras]], [[Salvaterra]], [[Santa Cruz do Arari]], [[São Sebastião da Boa Vista]] and [[Soure, Pará|Soure]], as referenced on the individual municipality pages linked on the cited page. May include a small population on smaller nearby inhabited islands. Does '''not''' include the population of the nearby municipalities of [[Bagre, Pará|Bagre]], [[Gurupá]], [[Limoeiro do Ajuru]], [[Melgaço, Pará|Melgaço]], [[Oeiras do Pará]] and [[Portel, Pará|Portel]], which are often administratively grouped in Marajó, but are not located on the island.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[Pará]]) 
|-
| 100 || [[Grande Comore]] || 369,600 (2012 estimate)&lt;ref name=&quot;citycomor&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Comores.html|title=Comoros|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Comoros}} 
|-
| 101 || [[Pingtan Island|Pingtan (Haitan)]] ||357,760 (2010 census)&lt;ref name=&quot;GDP&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Fujian]]) 
|-
| 102 || [[Ukerewe Island|Ukerewe]] Island || 345,147 (2012 Census)&lt;ref name=&quot;citytan&quot; /&gt;&lt;ref&gt;entire district, includes Ukawa island&lt;/ref&gt; || {{flag|Tanzania}} 
|-
| 103 || [[Flevopolder]] || 344,521 (2018 estimate &lt;small&gt;Flevoland w/o Noordopolder&lt;/small&gt;)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://citypopulation.de/php/netherlands-admin.php |title = Netherlands: Administrative Division (Provinces and Municipalities) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt; || {{flag|Netherlands}} ([[Flevoland]])
|-
| 104 || [[Bioko]] || 339,695 (2015 census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.guineaecuatorialpress.com/imgdb/2015/34n9_CensoPoblacion2015.pdf|title=Censo Nacional Guinea Ecuatorial|work=guineaecuatorialpress}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Equatorial Guinea}}
|-
| 105 || [[Yangzhong]] || 334,977 (2010 census)|| {{flag|China}} ([[Jiangsu]])
|-
| 106 || [[Bintan]] || 329,659  (2010 Census)&lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}}
|-
| 107 || [[Iceland]] || 325,671 (2014 estimate—whole country)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Iceland-UA.html|title=Iceland (Major Urban Settlements): Regions, Major Cities, Urban Settlements &amp; Urban Areas - Statistics &amp; Maps on City Population|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Iceland}}
|-
| 108 || [[Maheshkhali Island|Maheshkhali]] || 321,218 (2011 Census)&lt;ref name=&quot;citypopulation1&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-admin.php Administrative Division of Bangladesh: Districts and Subdistricts - Statistics &amp; Maps by »City Population«] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620021057/http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-admin.php |date=2015-06-20 }}. Citypopulation.de (2012-07-25). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt; || {{flag|Bangladesh}}
|-
| 109 || [[Corsica]] || 316,578 (2012 estimate)&lt;ref name=&quot;France&quot; /&gt;|| {{flag|France}}
|-
| 110 || [[Guarujá|Santo Amaro (Guarujá)]] || 308,989 (2014 estimate) &lt;ref name=&quot;ibge-guaruja&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=351870&amp;search=sao-paulo%7Cguaruja | title = IBGE - Cidades@ - Guarujá | access-date = 2014-09-28 | publisher = Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) | language = pt | archive-url = https://web.archive.org/web/20170729014552/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=351870&amp;search=sao-paulo%7Cguaruja | archive-date = 2017-07-29 | url-status = dead }} Population of the municipality of Guarujá, which is coterminous with the island.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[São Paulo (state)|São Paulo]])
|-
| 111 || [[Anjouan]] || 306,800 (2012 estimate)&lt;ref name=&quot;citycomor&quot; /&gt;|| {{flag|Comoros}}
|-
| 112 || [[Vendsyssel-Thy]] || 306,373 (2003)|| {{flag|Denmark}}
|-
| 113 || [[Vitória (island)|Vitória]] || 300,000&lt;ref&gt;Approximate. The Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) 2014 population estimates list a population of 352,104 for the municipality of [http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=320530&amp;search=espirito-santo%7Cvitoria Vitória] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819150158/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=320530&amp;search=espirito-santo%7Cvitoria |date=2017-08-19 }}, which however also includes a few relatively populous districts on the mainland and on adjacent smaller islands.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[Espirito Santo]])
|-
| 114 || [[Chengār]] || 292,057 (2011 Census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-admin.php|title=Bangladesh: Administrative Division|work=citypopulation.de|access-date=2013-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150620021057/http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-admin.php|archive-date=2015-06-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Bangladesh}}
|-
| 115 || [[Santiago, Cape Verde|Santiago]] || 290,280 (2014 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/CapeVerde.html|title=Cape Verde|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Cape Verde}}
|-
| 116 || [[Abu Dhabi]] || 280,385|| {{flag|United Arab Emirates}}
|-
| 117 || [[Barbados]] || 279,254 (2005 estimate)|| {{flag|Barbados}}
|-
| 118 || [[Muna Island|Muna]] || 268,140 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt; || {{flag|Indonesia}}
|-
| 119 || [[Madeira#Geography|Madeira]] || 262,456 (2011 Census)|| {{flag|Portugal}}
|-
| 120 || [[Belitung]] || 262,357 (2010 census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}}
|-
| 121 || [[Geography of New Caledonia|Grande Terre]] || 247,669 (2014 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/NewCaledonia.html|title=New Caledonia|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|New Caledonia}} ([[sui generis collectivity]] of {{flag|France}})
|-
| 122 || [[Geojedo|Geoje Island]] || 241,711 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;Citykorea&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/southkorea-admin.php|title=South Korea: Administrative Division|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|South Korea}}
|-
| 123 || [[Bushrod Island|Bushrod]] || 234,596 (1996)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pureone.com/products/pc/Liberia/Population/LIB043_Population_density_by_Community_for_Greater_Monrovia_04-10-03.pdf |title=Archived copy |access-date=2011-07-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715132341/http://www.pureone.com/Products/pc/Liberia/Population/LIB043_Population_density_by_Community_for_Greater_Monrovia_04-10-03.pdf |archive-date=2011-07-15 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Liberia}}
|-
| 124 || [[Bougainville Island|Bougainville]] || 234,280 (2011 census)&lt;ref name=&quot;citypopulation2&quot; /&gt;|| {{flag|Papua New Guinea}}
|-
| 125 || [[Marinduque]] || 227,828 (2010)|| {{flag|Philippines}}
|-
| 126 || [[Lagos Island]] || 212,700(2006 Census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/nigeria-admin.php|title=Nigeria: Administrative Division|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Nigeria}}
|-
| 127 || [[Governador Island]] || 212,574 (2010C adm dist including nearby island)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/brazil-rio.php|title=Rio de Janeiro (Brazil): Districts - Population Statistics in Maps and Charts|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[Rio de Janeiro]])
|-
| 128 || [[New Providence]] || 210,832 (2000 census)|| {{flag|Bahamas}}
|-
| 129 || [[Euboea]] || 210,815 (2011 Census)|| {{flag|Greece}}
|-
| 130 || [[Lulu Island]] || 206,300|| {{flag|Canada}} ({{flag|British Columbia}})
|-
| 131 ||[[Portsea Island]]|| 205,400 ||{{flag|United Kingdom}} ({{flag|England}})
|-
| 132 || [[Vasilievsky Island]]|| 202,650 (2002 census).&lt;ref&gt;[http://vpiter.ru/36 Василеостровский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414131941/http://vpiter.ru/36 |date=2009-04-14 }} (Vasilieostrovsky District) {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Russia}}
|-
| 133 || [[Grande-Terre]] || 197,603 (2006 census)|| {{flag|France}} ([[Guadeloupe]])
|-
| 134 || [[New Ireland (island)|New Ireland]] || 194,067 (2011 estimate, whole province)&lt;ref name=&quot;citypopulation2&quot; /&gt;|| {{flag|Papua New Guinea}}
|-
| 135 || [[Tarakan Island|Tarakan]] || 193,370 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|North Kalimantan}})
|-
| 136 || [[Tsing Yi]] || 191,500 (2015 proj)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://citypopulation.de/Hongkong.html | title=Hong Kong: Council Districts, Major Cities &amp; Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Hong Kong}}
|-
| 137 || [[Dongchong Island]] || 191,019 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;Guangdong&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]])
|-
| 138 || [[Hawaii (island)]] || 190,821 (2013 factfinder)|| {{flag|United States}} ({{flag|Hawaii}})
|-
| 139 || [[Muharraq Island|Muharraq]] || 188,597 (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Bahrain.html|title=Bahrain|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Bahrain}}
|-
| 140 || [[Geography of Mayotte|Grande Terre]] || 188,442 (2012 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Mayotte.html|title=Mayotte|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|France}} ([[Mayotte]])
|-
| 141 || [[Raghopur]] || 187,722 (2001 census) || {{flag|India}}
|-
| 142 || [[Chiloé Island|Chiloé]] || 186,933 (2016P census)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/chile-admin.php |title = Chile: Administrative Division (Provinces and Municipalities) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Chile}}
|-
| 143 || [[Basse-Terre Island|Basse-Terre]] || 186,661 (2006 census)|| {{flag|France}} ([[Guadeloupe]])
|-
| 144 || [[Ternate]] || 185,705 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|North Maluku}})
|-
| 145 || [[Jinshazhou]] || 183,000 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;Guangdong&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]])
|-
| 146 || [[South Andaman Island]] || 181,949 (2001 census)&lt;ref&gt;[http://www.and.nic.in/Know%20Andaman/ecostat2009/Island%20Wise%202008/south%20Andaman%20Islands/South%20Andaman%20Island.pdf Island-wise Statistical Outline - 2008. NORTH ANDAMAN ISLAND]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (PDF)&lt;/ref&gt;|| {{flag|India}} ([[Andaman and Nicobar Islands]])
|-
| 147 || [[Tahiti]] || 178,133 (2007 census)|| {{flag|French Polynesia}} ([[overseas collectivity]] of {{flag|France}})
|-
| 148 || [[Isla Grande de Tierra del Fuego]] || 172,797&lt;ref&gt;note: Argentine side has 160,457 people incl. Isla del Estado, Chilean side 12,340 with 2,862 belonging to Antártica Chilena (a part not the island itself), all 2016 data citypopulation.de&lt;/ref&gt;|| {{flag|Argentina}} and {{flag|Chile}}
|-
| 149 || [[São Tomé Island|São Tomé]] || 171,856 (2012 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/SaoTome.html|title=São Tomé and Príncipe|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|São Tomé and Príncipe}}
|-
| 150 || [[Voorne-Putten]] || 170,411 (2002)|| {{flag|Netherlands}}
|-
| -   || [[Banjarmasin|Pulau Petak]] || 170,000 + in 2010&lt;ref&gt;Figure of 170,000 is sum from 2010 Census of 12 [[kecamatan]] entirely within the island, the [[Barito river]] island is comprised wholly or in part of 19 kecamatan&lt;/ref&gt;  || {{flag|Indonesia}}
|-
| 151 || [[Carmen, Campeche]] || 169,466 (2010 Census)&lt;ref&gt;[http://citypopulation.de/Mexico-Cities.html Mexico (Major Cities): Federal States &amp;  Major Cities - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de (2010-05-31). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Mexico}}
|-
| 152 || [[Majuli]] || 167,304 (2011 census)&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Majuli|first1=River Island|title=Largest river island|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island-|website=Guinness World Records|access-date=6 September 2016}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|India}} ([[Assam]])
|-
| 153 || [[Saint Lucia]] || 166,526 (2010 census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/StLucia.html|title=St. Lucia|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Saint Lucia}}
|-
| 154 || [[Csepel Island]] || 165,000 (2017 estimate)&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Oq4-DwAAQBAJ&amp;pg=PA224|title=The Palgrave Handbook of Urban Ethnography|last1=Pardo|first1=Italo|last2=Prato|first2=Giuliana B.|date=2017-11-14|publisher=Springer|isbn=9783319642895|pages=224|language=en}}&lt;/ref&gt;||{{flag|Hungary}} ({{flag|Budapest}})
|-
| 155 || [[Guimaras]] || 162,943 (2010)|| {{flag|Philippines}}
|-
| 156 || [[Buru]] || 162,116 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt; || {{flag|Indonesia}} ({{flag|Maluku}})
|-
| 157 || [[Shawan Island]] || 161,390 (2010 census)&lt;ref name=&quot;Guangdong&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]])
|-
| 158 || [[Maui]] || 160,202 (2013 census factfinder)&lt;ref name=&quot;cbfactfinder&quot; /&gt;|| {{flag|United States}} ([[Hawaii]])
|-
| 159 || [[Amager]] || 160,064 (2006 estimate)|| {{flag|Denmark}}
|-
| 160 || [[Guam]] || 160,000|| {{flag|United States}}
|-
| 161 || [[Guadalcanal]] || 158,222 (2009 census includes Honiara and Guadacanal Prov.)&lt;ref name=&quot;citysolo&quot;&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Solomon.html|title=Solomon Islands|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Solomon Islands}}
|-
| 162 || [[Tablas Island|Tablas]] || 158,050 (2010)|| {{flag|Philippines}}
|-
| 163 || [[Curaçao]] || 156,971 (2015 census) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://digitallibrary.cbs.cw/CBS0000039/00001|title=Population Projections 2015-2050|website=digitallibrary.cbs.cw|language=en|access-date=2019-07-03}}&lt;/ref&gt;||{{flag|Curaçao}} (autonomous country in the {{flag|Kingdom of the Netherlands}})
|-
| 164 || [[Biliran Island|Biliran]] || 155,061 (2010)&lt;!-- Province total less Maripipi --&gt;|| {{flag|Philippines}}
|-
| 165 || [[Malé]] || 153,379 (2014 estimate)|| {{flag|Maldives}}
|-
| 166 || [[Qeshm]] || 148,993 (2016C, entire county)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/iran-admin.php | title=Iran: Administrative Division (Provinces and Counties) - Population Statistics, Charts and Map | access-date=2017-03-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170322111605/https://www.citypopulation.de/php/iran-admin.php | archive-date=2017-03-22 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; || {{flag|Iran}}
|-
| 167 || [[Prince Edward Island]] || 148,649 (2016E basis 2011 census)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/canada-admin.php |title = Canada: Administrative and Census Division (Provinces and Census Divisions) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{flag|Prince Edward Island}})
|-
| 168 || [[Upolu]] || 147,629 (2011 census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Samoa.html|title=Samoa|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Samoa}}
|-
| 169 || [[Mombasa Island|Mombasa]] || 146,334|| {{flag|Kenya}}
|-
| 170 || [[Alor Island|Alor]] || 145,299 (2010 Census) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/5307.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023839/http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/5307.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}}
|-
| 171 || [[Yeongdo District|Yeong Island]] || 144,884 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;Citykorea&quot; /&gt;|| {{flag|South Korea}} ([[Busan]])
|-
| 172 || [[Isle of Wight]] || 139,800 (2016 estimate)|| {{flag|United Kingdom}} ({{flag|England}})
|-
| 173 || [[Djerba]] || 139,517 (2004 census)|| {{flag|Tunisia}}
|-
| 174 || [[Malaita]] || 137,596 (2009 C)&lt;ref name=&quot;citysolo&quot; /&gt;|| {{flag|Solomon Islands}}
|-
| 175 || [[Awaji Island|Awaji]] || 138,804 (2013)|| {{flag|Japan}}
|-
| 176 || [[São Miguel Island|São Miguel]] || 137,830 (2011 census)|| {{flag|Portugal}} ({{flag|Azores}})
|-
| 177 || [[Bantayan Island|Bantayan]] || 136,960 (2010 census)|| {{flag|Philippines}}
|-
| 178 || [[Mannar Island]] || 132,000|| {{flag|Sri Lanka}}
|-
| 179 || [[Lanzarote]] || 131,708 (2007 estimate)|| {{flag|Spain}} ({{flag|Canary Islands}})
|-
| 180 || [[Cape Breton Island]] || 131,606 (2016E basis 2011 census)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/canada-admin.php |title = Canada: Administrative and Census Division (Provinces and Census Divisions) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{flag|Nova Scotia}})
|-
| 181 || [[Xiaoguwei]] || 131,470 (2010 census)&lt;ref name=&quot;Guangdong&quot;&gt;{{cite book|last1=shi|first1=Guo wu yuan ren kou pu cha ban gong|last2=council|first2=Guo jia tong ji ju ren kou he jiu ye tong ji si bian = Tabulation on the 2010 population census of the people's republic of China by township / compiled by Population census office under the state|last3=population|first3=Department of|last4=statistics|first4=employment statistics national bureau of|title=Zhongguo 2010 nian ren kou pu cha fen xiang, zhen, jie dao zi liao|date=2012|publisher=Zhongguo tong ji chu ban she|location=Beijing Shi|isbn=978-7-5037-6660-2|edition=Di 1 ban.}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]])
|-
| 182 || [[Hisingen]] || 130,497 (2007)|| {{flag|Sweden}}
|-
| 183 || [[Vanua Levu]] || 130,000|| {{flag|Fiji}} 
|-
| 184 || [[Kutubdia]] || 125,279 (2011 Census)&lt;ref name=&quot;citypopulation1&quot; /&gt; || {{flag|Bangladesh}} 
|-
| 185 || [[Srirangam Island|Srirangam]] || 120,000 (2011 Census)|| {{flag|India}} ([[Tamil Nadu]]) 
|-
| 186 || [[Rote Island|Rote]] || 119,908 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|East Nusa Tenggara}}) 
|-
| 187 || [[Rhodes]] || 119,830 (2011 Census)|| {{flag|Greece}} 
|-
| 188 || [[Dordrecht]] || 118,601 (2009)|| {{flag|Netherlands}} 
|-
| 189 || [[Lembata]] || 117,829 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt; || {{flag|Indonesia}} ({{flag|East Nusa Tenggara}}) 
|-
| 190 || [[Ibiza]] || 117,698 (2007 estimate)|| {{flag|Spain}} ({{flag|Balearic Islands}}) 
|-
| 191 || [[Biak]] || 112,873 (2010 Census) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/9409.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023512/http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/9409.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|Papua}}) 
|-
| 192 || [[Nansha Subdistrict|Nansha]] || 112,151 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;Guangdong&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]]) 
|-
| 193 || [[Peleng]] || 109,319 (2010 Census) &lt;ref&gt;[http://bangkepkab.bps.go.id/index.php?70530054ea284675c8e9a1aea7776c5e767ef7b36141317e13e9ef34e27383c4# BRS hasil Sensus Penduduk 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113193553/https://bangkepkab.bps.go.id/index.php?70530054ea284675c8e9a1aea7776c5e767ef7b36141317e13e9ef34e27383c4 |date=2020-11-13 }}. Bangkepkab.bps.go.id (2010-11-02). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|Central Sulawesi}}) 
|-
| 194 || [[Bengkalis]] || 108,700 (2010 Census) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/1408.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023724/http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/1408.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|Riau}}) 
|-
| 195 || [[Saint Vincent (island)|Saint Vincent]] || 108,600 (2000)|| {{flag|Saint Vincent and the Grenadines}} 
|-
| 196 || [[Songzhou Subdistrict|Songzhou]] || 106,274 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;Guangdong&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]]) 
|-
| 197 || [[Daishan County|Daishan]] || 105,945 (2014 Census)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151117020732/http://tj.daishan.gov.cn/module/download/downfile.jsp?classid=0&amp;filename=1510261434128368588.pdf]&lt;/ref&gt;  || {{flag|China}} ([[Zhejiang]]) 
|-
| 198 || [[Lantau Island]] || 105,000 &lt;ref&gt;note: two of the largest communities listed on the island, Tung Chung 83,400 and Discovery Bay 13,300 people for 2015 citypopulation.de&lt;/ref&gt;|| {{flag|Hong Kong}} 
|-
| 199 || [[Corfu]] || 104,371 (2011 Census)|| {{flag|Greece}} 
|-
| 200 || [[Jersey]] || 104,200 (2016 estimate) &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gov.je/Government/JerseyInFigures/Population/Pages/Population.aspx|title=Population estimates|access-date=6 August 2017|publisher=Government of Jersey|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107214133/https://www.gov.je/Government/JerseyInFigures/Population/Pages/Population.aspx|archive-date=7 January 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Jersey}} ([[Crown Dependency]] of the {{flag|United Kingdom}}) 
|-
| 201 || [[Aruba]] || 103,484 (2006 estimate)|| {{flag|Aruba}} (autonomous country in the {{flag|Kingdom of the Netherlands}}) 
|-
| 202 || [[Phu Quoc]] || 103,000 (2012 Census)|| {{flag|Vietnam}} ([[Kien Giang]]) 
|-
| 203 || [[Abadan Island]]&lt;ref&gt;note: [[Abadan]] (231,476) lies on [[Abadan Island]].&lt;/ref&gt; || 100,000 + but exact population is unknown || {{flag|Iran}}
|}

==සමහර අර්ධද්වීප සහ දූපත් ලෙස සාමාන්‍යයෙන් නොසැලකෙන ප්‍රදේශ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Comparative&lt;br&gt;ranking
! Region !! data-sort-type=&quot;number&quot; |Population !! Density&lt;br /&gt;(/km²)!! Country!!Notes
|-
|44
|[[Samosir]] || 1,579,686 (?) || align=&quot;right&quot; |2,507.44|| {{flag|Indonesia}}|| Peninsula within Lake Toba (connected to island of Sumatra by a narrow isthmus which is crossed by a canal)
|-
|55
|[[Peloponnese]] || 1,100,071 (2011) || align=&quot;right&quot; | 51.05|| {{flag|Greece}}||Peninsula (connected to mainland by a narrow isthmus which is crossed by a canal)
|-
|66
|[[Södertörn]]||797,334 (2015) || align=&quot;right&quot; |664.445||{{flag|Sweden}}||Peninsula (connected to mainland by a narrow isthmus which is crossed by a canal)
|-
|72
|[[Delmarva]] || 681,030 (2000) || align=&quot;right&quot; | 48.21|| {{flag|United States}} ||Peninsula (connected to mainland by a narrow isthmus which is crossed by a canal)
|-
|76
|[[Gimpo Peninsula|Gimpo]] || 620,000 (2020) || align=&quot;right&quot; | 1950 || {{flag|South Korea}} ||Peninsula (connected to mainland by a narrow isthmus which is crossed by a canal)
|-
|128
|[[Cape Cod]] || 210,000 (2010) || align=&quot;right&quot; | 238|| {{flag|United States}} ([[Massachusetts]]) ||Peninsula (connected to mainland by isthmus which is crossed by a canal)
|-
|163
|[[Songdo International Business District|Songdo]] || 162,000 (2020) || align=&quot;right&quot; | 3000|| {{flag|South Korea}} ([[Incheon]])|| Artificial island
|}
* [[Flevopolder]] (artificial island separated from the mainland by channels: population 317,000

==ආශ්‍රිත==
{{Portal|දූපත්}}
*[[Recursive islands and lakes]]
*[[List of European islands by population]]
*[[List of Caribbean island countries by population]]
*[[List of Canadian islands by population]]
*[[List of Indonesian islands by population]]
*[[List of islands by highest point]]
*[[List of islands by area|භූමි ප්‍රමාණය අනුව දූපත් ලැයිස්තුව]]
*[[List of European islands by area]]
*[[List of countries by population]]
*[[List of countries and outlying territories by area]]
*[[List of islands of South America]]
*[[List of islands by population density]]
*[[List of populated islands of the Great Lakes]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|colwidth=30em}}

==භාහිර සබැඳි==
*[http://islands.unep.ch/isldir.htm UN Environment Programme Islands Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214203618/http://islands.unep.ch/isldir.htm |date=2008-02-14 }}
*[http://users.erols.com/jcalder/POPULATV2.htm Most populous islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204033647/http://users.erols.com/jcalder/POPULATV2.htm |date=2012-02-04 }}

{{DEFAULTSORT:Islands By Population}}
[[Category:Lists by population]]
[[ප්‍රවර්ගය:දූපත් ලැයිස්තු| Population]]</text>
      <sha1>0zhopzpubhbtqllkp4kywzbri07w8dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඉක්මන් (වෙබ් අඩවිය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91985</id>
    <revision>
      <id>794334</id>
      <parentid>490234</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3612" sha1="1itpbb76i1ziwfebu8dgzep4f17ytm7" xml:space="preserve">{{අංකුරය}}{{තොරතුරුකොටුව වෙබ් අඩවි|name=ඉක්මන්|url=https://ikman.lk|type=[[ලුහුඬු දැන්වීම්]]|current_status=සක්‍රියයි|language=[[සිංහල භාෂාව|සිංහල]], [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]|launch date=2012 ජුනි 1}}

'''ඉක්මන්''' හෝ '''ඉක්මන් ඩොට් එල් කේ''' (ikman.lk) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] ක්‍රියාත්මක වන [[ලුහුඬු දැන්වීම්]] පළ කළ හැකි වෙබ් අඩවියකි. 2012 වර්ෂයේ දී දියත් වූ මෙය මාස තුනක් ඇතුලත ශ්‍රී ලංකාවේ හය වැනියට වැඩිම වතාවක් පිවිසි වෙබ් අඩවිය බවට පත් විය. වෙබ් අඩවියෙහි සංවර්ධක සහ නඩත්තු කිරීමේ කටයුතු [[ස්වීඩනය|ස්වීඩනයේ]] සිටින කණ්ඩායමක් මගින් සිදු කරන නමුත් ව්‍යාපාර සංවර්ධන සහ පාරිභෝගික සේවා කටයුතු ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින කණ්ඩායමක් මගින් සිදු කරනු ලැබේ. ඉක්මන් යනු [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]], [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]] ත්‍රිභාෂාවන්ගෙන්ම සමන්විත ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම මාර්ගගත ලුහුඬු දැන්වීම් සේවාව ලෙස සැළකේ.&lt;ref&gt;ඩිල්ශානි, කේ. එම්. ටී. (2012 නොවැම්බර් 30). &quot;[https://web.archive.org/web/20130112013405/http://www.ceylontoday.lk/18335-print.html ශ්‍රී ලංකා රෙකෝඩ්ස් හයස්ට් ඉන්ටනෙට් ග්‍රෝව්ත් ඉන් සවුත් ඒෂියා]&quot; (සං‍රක්ෂිත) ''[[සිලෝන් ටුඩේ]]''. (සං‍රක්ෂණය කරන ලද්දේ 2013 ජනවාරි 12 වැනිදා)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20130201205006/http://www.nation.lk/edition/business/item/14010-put-your-shopping-needs-in-one-place-with-ikmanlk.html පුට් යුවර් ෂොපින් නීඩ්ස් ඉන් වන් ප්ලේස්! - විත් ඉක්මන්.lk]&quot;. [[ද නේෂන් (ශ්‍රී ලංකාව)|''ද නේෂන් (ශ්‍රී ලංකාව)'']]. 2012 දෙසැම්බර් 30. (සං‍රක්ෂණය කරන ලද්දේ 2013 ජුලි 03)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;විජේරත්න, විශ්මි (2012 නොවැම්බර් 6). &quot;ඉක්මන්.lk, අ කොස්ට් එෆෙක්ටිව් ක්ලැසිෆයිඩ් සර්විස්, අ ෆස්ට් ඉන් ශ්‍රී ලංකා&quot;. [[ඩේලි නිවුස් (ශ්‍රී ලංකාව)|''ඩේලි නිව්ස් (ශ්‍රී ලංකාව)'']]. ලබාගත්තේ 2013 ජනවාරි 21.&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>1itpbb76i1ziwfebu8dgzep4f17ytm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95393</id>
    <revision>
      <id>794254</id>
      <parentid>513208</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[පූජ්‍ය කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] සිට [[කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>513208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3049" sha1="4koe7gti9ljue52s6won3tn0i4vkq8x" xml:space="preserve">අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි. 

==ළමා කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ</text>
      <sha1>4koe7gti9ljue52s6won3tn0i4vkq8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794257</id>
      <parentid>794254</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5025" sha1="t971vwyxxyviosyzyjre2zk4v3aljnx" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}
අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි. 

==ළමා කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ</text>
      <sha1>t971vwyxxyviosyzyjre2zk4v3aljnx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794258</id>
      <parentid>794257</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5090" sha1="nziebg1l2yvsvsmk5xann8y8exrj6wd" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}
අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==ළමා කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ</text>
      <sha1>nziebg1l2yvsvsmk5xann8y8exrj6wd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794259</id>
      <parentid>794258</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ළමා කාලය */</comment>
      <origin>794259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16432" sha1="p4lnz4929jjx1ruct7mona9ofpddhtj" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}
අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==ළමා කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== ආගමික සේවය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Davuldena Gnanissara Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya]]
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>p4lnz4929jjx1ruct7mona9ofpddhtj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794260</id>
      <parentid>794259</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16433" sha1="5juzz67mgkq3m24ploryf5qfdjqjkfw" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Davuldena Gnanissara Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya]]
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-end}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==ළමා කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== ආගමික සේවය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==References==
{{Reflist}}

==External links==

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>5juzz67mgkq3m24ploryf5qfdjqjkfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794261</id>
      <parentid>794260</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16614" sha1="hu5h6cqto3mw95bc52mpvpgc8qs98sq" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==ළමා කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== ආගමික සේවය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==References==
{{Reflist}}

==External links==

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>hu5h6cqto3mw95bc52mpvpgc8qs98sq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794262</id>
      <parentid>794261</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16200" sha1="kv30oze8hlnfpuf1db1k7i88lo9v1y9" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==ළමා කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== ආගමික සේවය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==References==
{{Reflist}}

==External links==

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>kv30oze8hlnfpuf1db1k7i88lo9v1y9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794263</id>
      <parentid>794262</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* External links */</comment>
      <origin>794263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16614" sha1="eu2hmtga01ryfioh3at76sijxu7595q" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==ළමා කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== ආගමික සේවය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>eu2hmtga01ryfioh3at76sijxu7595q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794266</id>
      <parentid>794263</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ළමා කාලය */</comment>
      <origin>794266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16617" sha1="go5dco79xzv3h5etge4ypl74ohg5dpd" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==මුල් කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== ආගමික සේවය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>go5dco79xzv3h5etge4ypl74ohg5dpd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794267</id>
      <parentid>794266</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ආගමික සේවය */</comment>
      <origin>794267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16626" sha1="g89qjqf0dmzsync7cjs1ussikteliju" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==මුල් කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== පැවිදි ජීවිතය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>g89qjqf0dmzsync7cjs1ussikteliju</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794268</id>
      <parentid>794267</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම */</comment>
      <origin>794268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16804" sha1="as6fsgr2iwef1hodjz4ep7eiz5nx6co" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==මුල් කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== පැවිදි ජීවිතය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==
==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>as6fsgr2iwef1hodjz4ep7eiz5nx6co</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794269</id>
      <parentid>794268</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* මූලාශ්‍ර */</comment>
      <origin>794269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16762" sha1="or8humupbv2kq9y1upiiwc9sbk3btys" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==මුල් කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== පැවිදි ජීවිතය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>or8humupbv2kq9y1upiiwc9sbk3btys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794270</id>
      <parentid>794269</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ගෞරවනාම හා සම්මාන */</comment>
      <origin>794270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17205" sha1="0zu6fms4cu0g8nt97gmqe1ahgzh9t9q" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==මුල් කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== පැවිදි ජීවිතය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>0zu6fms4cu0g8nt97gmqe1ahgzh9t9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794271</id>
      <parentid>794270</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17724" sha1="056impjwj1xse8ownaj4xrnwb5suowu" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==මුල් කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== පැවිදි ජීවිතය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>056impjwj1xse8ownaj4xrnwb5suowu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794276</id>
      <parentid>794271</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17718" sha1="5haiyjojkez2v1hqznkvqvbtbce8fdj" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==මුල් කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== පැවිදි ජීවිතය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = III වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = අගෝස්තු 2017
| term_end1       = 22 මාර්තු 2021
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>5haiyjojkez2v1hqznkvqvbtbce8fdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794277</id>
      <parentid>794276</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ගෞරවනාම හා සම්මාන */</comment>
      <origin>794277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17695" sha1="416gxne1zi2u27xmo045vmkltfi926m" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==මුල් කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== පැවිදි ජීවිතය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = III වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = අගෝස්තු 2017
| term_end1       = 22 මාර්තු 2021
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>416gxne1zi2u27xmo045vmkltfi926m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794359</id>
      <parentid>794277</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17707" sha1="jp7q6uo6u32axn3a35e89v34m6zimv0" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa  Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==මුල් කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== පැවිදි ජීවිතය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = III වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = අගෝස්තු 2017
| term_end1       = 22 මාර්තු 2021
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>jp7q6uo6u32axn3a35e89v34m6zimv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794369</id>
      <parentid>794359</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17804" sha1="t08ej284vqwej588puoi8pjh1gkovqe" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa  Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| death_place  = කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලක දී
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

අපවත් වී වදාල අග්ග මහා පණ්ඩිත කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස ස්වාමීන් වහන්සේ නූතන ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ ඉතිහාසයේ, බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් මහත් වූ සේවාවක් සිදුකල සංඝ පීතෲන් වහන්සේ නමකි. ශ්‍රී ලංකාවේ අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායේ උත්තරීතර මහනායක පදවිය හෙබවූ උන්වහන්සේ ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති වශයෙන්ද කටයුතු කරන්නට යෙදුනි.

==මුල් කාලය==
1933 ජනවාරි 23 වැනි දින, ශ්‍රී ලංකාවේ මිනුවන්ගොඩ කොටුගොඩ ග්‍රාමයේ සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු නමින් හරමානිස් රොද්‍රිගු පියාණන්ටත්, සෙලෙස්තිනා රොද්‍රිගු මෑණියන්ටත් දාව උපන් පින්වත් කුල පුතනුවන් කො‍ටුගොඩ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙන් කො‍ටුගොඩ රාහුල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලද්දේය.සිරිමෙවන් පුතනුවන් සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වූ අතර ඔහුට වඩා වැඩිමහල් සොයුරන් පස් දෙනෙකුගෙනුත් සොයුරියන් දෙදෙනෙකුගෙනුත් සමන්විත විය. පාසල් අධ්‍යාපනය ලබන අතරවාරයේම, ගමේ පන්සලේ විහාරාධිපති පූජනීය කො‍ටුගොඩ පේමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ පූජ්‍ය උණව‍ටුනේ ධර්මපාල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ උපාධ්‍යායත්වය යටතේ 1948 අගෝස්තු මස 17 වන දින කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස නමින් පැවදි දිවියට එලඹුනි. 1952 වසරේ රත්මලානේ පරමධම්මචේතිය පිරිවෙනින් ද්විතීක අධ්‍යාපනය ලද උන්වහන්සේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා මාලිගාකන්දේ විද්යෝදය මහ පිරිවෙනට ඇතුලත් වූහ

== පැවිදි ජීවිතය ==

උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවය වර්ධනය වූයේ අපවත් වී වදාළ පූජ්‍ය කලුකොන්දයාවේ පන්නාසේකර නාහිමි, පූජ්‍ය වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමි, පූජ්‍ය වළානේ සිද්ධිස්සර හිමි සහ පූජ්‍ය පරවාහැර වජිරඥාන නාහිමි වැනි ප්‍රමුඛ බෞද්ධ නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා සමඟ ඇසුරු කිරීමෙන් පසුවය. පූජ්‍ය [[Narada Thera]] සහ පූජ්‍ය [[Piyadassi Thera]] යන ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ධම්මාවාස හිමියන් ධර්මදූත කටයුතු ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot;&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Kotugoda Dhammavasa Thera turns 88 |url=http://www.dailymirror.lk/news-features/Most-Ven-Kotugoda-Dhammavasa-Thera-turns-88/131-204485 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;

1954 ජූලි 10 දින උන්වහන්සේ උඩක්ඛේප සීමාමාලකයේදී උපසම්පදාව ලැබූහ. එහිදී පූජ්‍ය බේරුවල සිරි සුමංගල සිරිනිවාස මහානායක හිමියන් උපධ්‍යාය ස්වාමීන් වහන්සේ ලෙසද, පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල මහානායක හිමියන්, පූජ්‍ය මොරටුවේ ශාසනරතන අනුනායක හිමියන් සහ පූජ්‍ය මොරටුවේ පේමරතන හිමියන් කර්මාචාර්ය ස්වාමීන් වහන්සේලා ලෙසද කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

[[Upasampada|උපසම්පදාව]] ලැබීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ ප්‍රකට ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු බවට පත්වූ අතර, 1960 දශකයේ සිට බුද්ධ ධර්මයට අදාළ විවිධ විෂයයන් පිළිබඳ ග්‍රන්ථ 36 කට අධික සංඛ්‍යාවක් රචනා කළහ. ඒවා අතර ''නිවන්ට මඟ'', ''කේතුමතී රාජධානිය'', ''කෝසල රජු දුටු සිහිනය'', ''ධම්මෝ හවේ රක්ඛති ධම්මචාරි'' යන කෘති ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahanayaka of the Sri Lanka Amarapura Nikaya, Most Ven Kotugoda Dhammawasa Thera passes away |url=https://www.hirunews.lk/english/266106/mahanayaka-of-the-sri-lanka-amarapura-nikaya-most-ven-kotugoda-dhammawasa-thera-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Hiru News}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ සාහිත්‍ය කටයුතු ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ගල්කිස්සේ ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේ ''බෞද්ධෝදය සංගමය'' ආරම්භ කළ අතර, පසුව ''වෙසක් කලාපය'' ද ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;thera&quot; /&gt;

අමරපුර නිකාය තුළ උන්වහන්සේ විවිධ තනතුරු දැරූහ. 1970 දී කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ගෞරව නායක පදවියකටත් පත් කෙරිණි. 1981 දී ප්‍රධාන සංඝනායක තනතුරටත්, 1990 දී අනුනායක තනතුරටත් පත්වූ අතර ලේඛකාධිකාරී තනතුර ද දැරූහ. 1980 දී සම ලේඛකාධිකාරී ලෙසත්, 1992 දී මහා ලේඛකාධිකාරී ලෙසත් පත් කෙරිණි. මේ අතර සංඝාධිකරණ පනත කෙටුම්පත් කර සම්මත කර ගැනීම සඳහා මූලික දායකත්වය දැක්වූයේ ද උන්වහන්සේය.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2008 ඔක්තෝබර් 3 දින සභාපති තනතුරට පත් කෙරුණු උන්වහන්සේ, ඉන්දියාව, නේපාලය, චීනය, ජපානය, මියන්මාරය, භූතානය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ආසියානු හා බටහිර රටවල ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූහ.&lt;ref name=&quot;Kotugoda&quot; /&gt;

2007 මාර්තු 2 දින මියන්මාර රජය විසින් ස්වර්ණගුහා ශාලාවේදී උන්වහන්සේට ''අග්ගමහාපණ්ඩිත'' ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://archives.dailynews.lk/2013/06/28/fea10.asp Great Dhamma preacher], Daily News, Friday, 28 June 2013&lt;/ref&gt;

2016 දෙසැම්බර් 17 දින කොටුගොඩ ධම්මාවාස අනුනායක හිමියන් අමරපුර නිකායේ මහානායක හිමියන් බවට පත්වූහ. අනතුරුව 2017 මැයි 26 දින අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත [[Davuldena Gnanissara Thera]] හිමියන්ගේ අභාවයෙන් පසුව අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/article/Most-Venerable-Kotugoda-Dhammawasa-Uttaritara-MahaNayaka-Thera-134727.html Most Venerable Kotugoda Dhammawasa Uttaritara MahaNayaka Thera], Daily Mirror&lt;/ref&gt;

== අවසන් කාලය සහ අපවත්වීම ==

2020 වසරේ මැද භාගයේ සිට උන්වහන්සේගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක් විය. ඒ හේතුවෙන් 2020 සැප්තැම්බර් 30 දින ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී උන්වහන්සේගේ සුවය ප්‍රාර්ථනා කරමින් ආගමික උත්සවයක් පැවැත්විණි. එයට අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි හිමියන්, අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය වස්කඩුවේ මහින්දවංශ හිමියන්, අමරපුර ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ මහානායක පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද හිමියන්, අමරපුර සංඝ සභාවේ ලේඛකාධිකාරී පූජ්‍ය පල්ලේකන්දේ රතනසාර හිමියන් ඇතුළු මහා සංඝරත්නය සහභාගි වූහ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංවිධානය කරන ලද බෝධි පූජාවක් ද එහිදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President graces religious ceremony to bless good health for Kotugoda Dhammawasa Nayaka thero |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2020/09/30/president-graces-religious-ceremony-to-bless-good-health-for-kotugoda-dhammawasa-nayaka-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=President's Media Division}}&lt;/ref&gt;

කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමියන් 2021 මාර්තු 22 දින කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී වයස අවුරුදු 88 දී අපවත් වූහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Ven. Aggamaha Panditha Kotugoda Dhammawasa thero passed away |url=https://www.newsfirst.lk/2021/03/22/most-ven-agga-maha-panditha-kotugoda-dhammawasa-thero-passed-away/ |access-date=2021-03-20 |website=newsfirst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Mahanayake Thero passes away |url=http://www.adaderana.lk/news/72457/ven-kotugoda-dhammawasa-mahanayake-thero-passes-away |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානයේදී සිදු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ven. Kotugoda Dhammawasa Thera's funeral today |url=http://www.dailymirror.lk/caption_story/Ven-Kotugoda-Dhammawasa-Theras-funeral-today/110-208388 |access-date=2021-03-20 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; අවමංගල්‍ය පෙරහැර ගල්කිස්ස සිට ගාලු පාර ඔස්සේ කොළඹ නිදහස් චතුරශ්‍රය දක්වා ගමන් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special traffic arrangements for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://colombotimes.net/special-traffic-arrangements-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero/ |access-date=2021-03-20 |website=Colombo Times}}&lt;/ref&gt;

අවසන් කටයුතු 2021 මාර්තු 25 දින පැවැත්විණි. එම දිනය ජාතික ශෝක දිනයක් ලෙස ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traffic restrictions for final rites of Kotugoda Dhammawasa Thero |url=http://www.adaderana.lk/news/72542/traffic-restrictions-for-final-rites-of-kotugoda-dhammawasa-thero |access-date=2021-03-20 |website=Ada Derana}}&lt;/ref&gt;

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = III වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = අගෝස්තු 2017
| term_end1       = 22 මාර්තු 2021
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dhammawasa Thera, Kotugoda}}
[[Category:2021 deaths]]
[[Category:1933 births]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:People from Gampaha District]]
[[Category:20th-century Buddhist monks]]
[[Category:20th-century Sri Lankan monks]]
[[Category:21st-century Buddhist monks]]
[[Category:21st-century Sri Lankan monks]]
[[Category:Sri Lankan recipients of Agga Maha Pandita]]</text>
      <sha1>t08ej284vqwej588puoi8pjh1gkovqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yahoo හි ඉතිහාසය!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98179</id>
    <revision>
      <id>794329</id>
      <parentid>779399</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99134" sha1="r7wblpeq2vjptf5fnvsvurcheru45sp" xml:space="preserve">'''[[යාහූ!]]''' [[ස්ටැන්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලය|ස්ටැන්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ]] ආරම්භ විය. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=David Rapp |year=2006 |title=Inventing Yahoo! |url=http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20100716081021/http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml |archive-date=July 16, 2010 |access-date=2008-02-22 |publisher=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]}}&lt;/ref&gt; එය &quot;ජෙරී සහ ඩේවිඩ්ස් ගයිඩ් ටු ද වර්ල්ඩ් වයිඩ් වෙබ්&quot; නමින් වෙබ් අඩවියක් නිර්මාණය කරන විට විදුලි ඉංජිනේරු උපාධිධාරී සිසුන් වූ [[ජෙරී යංග්|ජෙරී යැං]] සහ ඩේවිඩ් ෆිලෝ විසින් 1994 ජනවාරි මාසයේ දී ආරම්භ කරන ලදී. මාර්ගෝපදේශය යනු සෙවිය හැකි පිටු දර්ශකයකට ප්‍රතිවිරුද්ධ ව, ධුරාවලියක් තුළ සංවිධානය කරන ලද අනෙකුත් වෙබ් අඩවි නාමාවලියකි. 1994 අප්‍රේල් මාසයේදී, ජෙරී සහ ඩේවිඩ්ගේ ලෝක ව්‍යාප්ත වෙබ් මාර්ගෝපදේශය &quot;Yahoo!&quot; ලෙස නම් කරන ලදී. . &lt;ref name=&quot;David G. Thomson 2006 155&quot;&gt;{{Cite book|page=155}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ethan Trex&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Ethan Trex |title=Jerry and David's Guide to the World Wide Web becomes &quot;Yahoo!&quot; |url=http://blogs.static.mentalfloss.com/blogs/archives/22707.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120102052212/http://blogs.static.mentalfloss.com/blogs/archives/22707.html |archive-date=January 2, 2012 |access-date=2010-08-24 |publisher=Blogs.static.mentalfloss.com}}&lt;/ref&gt; &quot;YAHOO&quot; යන වචනය &quot; Yet Another Hierarchically Organized Oracle&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=pw4EAAAAMBAJ&amp;pg=RA1-PA40|title=Hello, Is Anyone Out There?|last=Gaffin, Adam|date=September 11, 1995|publisher=Network World}}&lt;/ref&gt; හෝ &quot;Yet Another Hierarchical Officious Oracle&quot; සඳහා පසුබිම් නාමයකි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2005 |title=The History of Yahoo! – How It All Started... |url=http://docs.yahoo.com/info/misc/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402073246/http://docs.yahoo.com/info/misc/history.html |archive-date=April 2, 2013 |access-date=July 7, 2012 |publisher=Yahoo! Media Relations}}&lt;/ref&gt; yahoo.com වසම 1995 ජනවාරි 18 දින නිර්මාණය කරන ලදී &lt;ref name=&quot;WHOIS information for: yahoo.com&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=WHOIS information for: yahoo.com |url=http://www.networksolutions.com/whois-search/yahoo.com |publisher=networksolutions.com}}&lt;/ref&gt;

යාහූ! 1990 දශකය පුරා වේගයෙන් වර්ධනය වූ අතර [[වෙබ් ද්වාරය|වෙබ් ද්වාරයක්]] බවට විවිධාංගීකරණය වූ අතර ඉන් පසුව බොහෝ ඉහළ මට්ටමේ අත්පත් කර ගැනීම් සිදු විය. ඩොට්-කොම් බුබුල අතරතුර සමාගමේ කොටස් මිල අහස උසට නැඟුණු අතර 2000 දී එක්සත් ජනපද ඩොලර් 118.75 ක සර්ව කාලීන ඉහළ ම අගයට වැසී ගියේ ය. &lt;ref name=&quot;Simon&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Simon Holland |date=July 2012 |title=Yahoo: An 18-year timeline of events |url=http://performancein.com/news/2012/07/17/yahoo-18-year-timeline-events/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810111851/http://performancein.com/news/2012/07/17/yahoo-18-year-timeline-events/ |archive-date=August 10, 2017 |access-date=27 May 2013 |website=PerformanceIN |publisher=PerformanceIN}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;StockAllTimeLow&quot;&gt;{{Cite book|chapter-url=Karen Linder|url=https://books.google.com/books?id=V_r3vM8y4-QC&amp;pg=PA199|location=Hoboken, New Jersey|page=199}}&lt;/ref&gt; වෙතත්, ඩොට්-කොම් බුබුල පුපුරා යාමෙන් පසුව, එය 2001 දී US$8.11 හි සර්ව කාලීන අවම අගයට ළඟා විය. යාහූ! 2008 දී [[මයික්‍රොසොෆ්ට්|Microsoft Corporation]] වෙතින් අත්පත් කර ගැනීමේ ලංසුවක් විධිමත් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7239220.stm|title=Yahoo rejects Microsoft approach|date=February 11, 2008|access-date=2008-02-17|publisher=[[BBC News Online]]}}&lt;/ref&gt; 2012 මුල් භාගයේදී, Yahoo! හි ඉතිහාසයේ විශාලතම දොට්ට දැමීම අවසන් වූ අතර සේවකයින් 2,000 කට (ශ්‍රම බලකායෙන් සියයට 14) රැකියා අහිමි විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/yahoo-layoff-idUSL2E8F41UP20120404|title=Yahoo lays off 2,000 employees|date=4 April 2012|work=Reuters|access-date=27 May 2013}}&lt;/ref&gt;

2009 ජනවාරි මාසයේදී සම-නිර්මාතෘ ජෙරී යැං වෙනුවට [[කැරොල් බාර්ට්ස්]] [[විධායක නිලධාරී|ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි]] ලෙස පත් කරන ලදී, &lt;ref name=&quot;Job cuts help Yahoo profits surge&quot;&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8317476.stm Job cuts help Yahoo profits surge&lt;/ref&gt; නමුත් 2011 සැප්තැම්බර් මාසයේදී අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය විසින් නෙරපා හරින ලදී. බාර්ට්ස්ගේ ඉවත් වීමෙන් පසු [[ටිම් මෝර්ස්]] අන්තර් වාර ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස පත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2011/09/17/tim-morse-interim-yahoo-ceo_n_967548.html|title=Tim Morse, Interim Yahoo CEO, Gets 25 Percent Raise To $750,000|last=AP|date=16 September 2011|work=The Huffington Post|access-date=27 May 2013}}&lt;/ref&gt; හිටපු [[පේපෑල්]] සභාපති [[ස්කොට් තොම්සන් (ව්‍යාපාරික)|ස්කොට් තොම්සන්]] 2012 ජනවාරි මාසයේදී ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි බවට පත් වූ අතර ඔහු ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසු 2012 මැයි 13 වන දින සමාගමේ අතුරු ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි ලෙස [[රොස් ලෙවින්සන්]] විසින් පත් කරන ලදී. ජුලි 16 වෙනිදා, Google හි හිටපු විධායක නිලධාරීනි [[මාරිසා මේයර්|Marissa Mayer]], සමාගමේ CEO බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://dealbook.nytimes.com/2012/07/16/googles-marissa-mayer-tapped-as-yahoos-chief/|title=A Yahoo Search Calls Up a Chief From Google|last=ANDREW ROSS SORKIN|date=16 July 2012|work=The New York Times|access-date=27 May 2013|last2=EVELYN M. RUSLI}}&lt;/ref&gt; වඩාත් ම වත්මන් වන්නේ ජිම් ලැන්සෝන   

== මුල් ඉතිහාසය (1994-1996) ==
1994 අප්‍රේල් මාසයේදී ''Jerry and David's Guide to the World Wide Web'' වෙත ''Yahoo!'', Yang සහ Filo පැවසුවේ &quot; [[තව එකක්|Yet Another]] [[ධුරාවලියේ|Hierarchical]] Officious Oracle&quot; මෙම නම සඳහා සුදුසු [[පසුබිම් නාමය|පසුබිමක්]] බවයි, නමුත් ඔවුන් තරයේ කියා සිටියේ [[ජොනතන් ස්විෆ්ට්]] විසින් රචිත ''[[Gulliver's Travels|Gulliver's Travels හි]]'' දැක්වෙන පරිදි වචනයේ සාමාන්‍ය නිර්වචනයට කැමති නිසා ඔවුන් නම තෝරා ගත් බවයි. uncoout.&quot; එහි [[ඒකාකාර සම්පත් ස්ථානගත කරන්නා|URL]] එක akebono.stanford.edu/~yahoo විය.
{{බහුවිධ රූපය|align=left|image1=David Filo.jpg|width1=145|alt1=|caption1=[[David Filo]]|image2=Jerry Yang.jpg|width2=180|alt2=|caption2=[[Jerry Yang (entrepreneur)|Jerry Yang]]|footer=}}
yahoo.com වසම 1995 ජනවාරි මාසයේදී නිර්මාණය කරන ලද අතර, &lt;ref name=&quot;WHOIS information for: yahoo.com&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=WHOIS information for: yahoo.com |url=http://www.networksolutions.com/whois-search/yahoo.com |publisher=networksolutions.com}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.networksolutions.com/whois-search/yahoo.com &quot;WHOIS information for: yahoo.com&quot;]. networksolutions.com.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1994 අවසානය වන විට Yahoo! දැනටමත් හිට්ස් මිලියනයක් ලැබී තිබුණි. Yang සහ Filo ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවියට දැවැන්ත ව්‍යාපාරික හැකියාවක් ඇති බව වටහා ගත් අතර 1995 මාර්තු 2 වන දින Yahoo! [[සංස්ථාගත කිරීම (ව්‍යාපාර)|සංස්ථාගත]] කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=David Rapp |year=2006 |title=Inventing Yahoo! |url=http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20100716081021/http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml |archive-date=July 16, 2010 |access-date=2008-02-22 |publisher=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFDavid_Rapp2006&quot;&gt;David Rapp (2006). [https://web.archive.org/web/20100716081021/http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml &quot;Inventing Yahoo!&quot;]. [[ඇමරිකානු උරුමය (සඟරාව)|American Heritage]]. Archived from [http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060412-yahoo-internet-search-engine-jerry-yang-david-filo-america-online-google-ipo-email.shtml the original] on July 16, 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;February 22,&lt;/span&gt; 2008&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Yang සහ Filo ව්‍යවසාය ප්‍රාග්ධන සමාගමක නිර්දේශයක් සඳහා ව්‍යවසායක Randy Adams ගේ උපදෙස් ලබා ගත් අතර Adams ඔවුන්ව [[මයිකල් මොරිට්ස්|Michael Moritz]] වෙත හඳුන්වා දුන්නේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=iOm_hPc8IMwC&amp;q=randy+adams+yahoo+Jerry+Yang&amp;pg=PA30|title=Jerry Yang and David Filo|last=Sherman|first=Josepha|date=January 2001|isbn=9780761319610}}&lt;/ref&gt; 1995 අප්‍රේල් 5 වෙනිදා, [[Sequoia කැපිටල්|Sequoia Capital]] හි [[මයිකල් මොරිට්ස්|Michael Moritz]] Yahoo! ව්‍යාපාර ප්‍රාග්ධනය වට දෙකක් සමඟින්, ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 3ක් රැස් කරයි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.time.com/time/specials/2007/time100/article/0,28804,1595326_1615737_1616199,00.html|title=The Time 100 – Michael Moritz|last=Eric Schmidt|date=May 3, 2007|access-date=2008-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070505050506/http://www.time.com/time/specials/2007/time100/article/0,28804,1595326_1615737_1616199,00.html|archive-date=May 5, 2007|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|author-link=Eric Schmidt}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo Company Timeline |url=http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080213120416/http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |archive-date=February 13, 2008 |access-date=2008-08-18}}&lt;/ref&gt; 1996 අප්‍රේල් 12 වෙනිදා, Yahoo! එහි [[මහජන කොටස් ආරම්භක නිකුතුව|මුලික මහජන නිකුතුව]] පැවති අතර, $13 බැගින් වූ ආරම්භක ලංසුවේ දී කොටස් මිලියන 2.6ක් විකුණා ඩොලර් මිලියන 33.8ක් රැස් කර ගත්තේ ය.

&quot;Yahoo&quot; යන වචනය මීට පෙර බාබකියු සෝස්, පිහි ( [[EBSCO කර්මාන්ත|EBSCO ඉන්ඩස්ට්‍රීස්]] විසින්) සහ මානව ප්‍රචලිත ජල යාත්‍රා සඳහා වෙළඳ ලකුණු කර ඇත! ( [[පැරණි නගර කැනෝ සමාගම|Old Town Canoe Co. විසින්]] ). එබැවින්, වෙළඳ ලකුණෙහි පාලනය ලබා ගැනීම සඳහා, Yang සහ Filo නමට විස්මයාර්ථ ලකුණ එක් කළහ. &lt;ref name=&quot;BPWrap&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Welford |first=Barry |date=30 April 2004 |title=A Rose By Any Other Name |url=http://www.bpwrap.com/2004/04/a-rose-by-any-other-name/ |access-date=27 May 2013 |publisher=BPWrap}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, බොහෝ විට Yahoo! .

Stanford විශ්වවිද්‍යාලයේ ආදි ශිෂ්‍යාවක් වන Srinija Srinivasan, Yahoo! හි පස් වන සේවකයා ලෙස &quot;Ontological Yahoo!&quot; ලෙස බඳවා ගන්නා ලදී. අන්තර්ජාලයේ අන්තර්ගතය සංවිධානය කිරීමට යැං සහ ෆිලෝට සහාය වීමට. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Letzing|first=John|date=August 10, 2010|title=Yahoo Executive Srinivasan to Leave|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052748704017904575409210554671690|journal=The Wall Street Journal|access-date=January 19, 2015}}&lt;/ref&gt; 
[[ගොනුව:Yahoo_Headquarters.jpg|thumb| යාහූ! මූලස්ථානය [[සනීවේල්]] හි]]

== වර්ධනය (1997–1999) ==
1990 ගණන්වල අගභාගයේ දී, Yahoo!, [[එම්එස්එන්|MSN]], [[ලයිකොස්|Lycos]], [[Excite (වෙබ් ද්වාරය)|Excite]] සහ අනෙකුත් වෙබ් ද්වාර වේගයෙන් වර්ධනය විය. [[වෙබ් ද්වාර සපයන්නා|වෙබ් ද්වාර සපයන්නන්]] ඔවුන්ගේ සේවා පරාසය පුළුල් කිරීම සඳහා සමාගම් අත්පත් කර ගැනීමට ඉක්මන් විය, සාමාන්‍යයෙන් එක් එක් පරිශීලකයා ද්වාරය තුළ රැඳී සිටින කාලය වැඩි කිරීමේ අරමුණින්.

1997 මාර්තු 8 වෙනිදා Yahoo! අන්තර්ජාල සන්නිවේදන සමාගම [[හතර11|Four11]] අත්පත් කර ගත්තේ ය. Four11 හි වෙබ්මේල් සේවාව, [[රොකට් මේල්|Rocketmail]], [[යාහූ! තැපෑල|Yahoo!]] [[යාහූ! තැපෑල|තැපෑල]] . යාහූ! [[ClassicGames.com]] ද අත්පත් කර ගෙන එය [[යාහූ! ක්රීඩා|Yahoo]] බවට පත් කළේ ය! [[යාහූ! ක්රීඩා|ක්රීඩා]] . යාහූ! ඉන් පසු 1998 ඔක්තෝබර්  වැනි දින සෘජු අලෙවිකරණ සමාගමක් වන [[Yoyodyne එන්ටර්ටේන්මන්ට්|Yoyodyne Entertainment]], Inc. 1999 ජනවාරි මාසයේදී යාහූ! අත්පත් කරගත් [[සිංහල|වෙබ් සත්කාරක සැපයුම්කරු]] [[භූ නගර|GeoCities]] . තවත් සමාගමක් Yahoo! [[යාහූ! කණ්ඩායම්|Yahoo]] බවට පත් වූ [[eGroups]] භාර ගන්නා ලදී. 2000 ජුනි මාසයේ [[යාහූ! කණ්ඩායම්|කණ්ඩායම්]] . 1998 මාර්තු 8 වෙනිදා Yahoo! Yahoo! පේජර්, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Stay in Touch With Yahoo! Pager |url=http://yhoo.client.shareholder.com/common/mobile/iphone/releasedetail.cfm?releaseid=173501&amp;CompanyID=YHOO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313050941/http://yhoo.client.shareholder.com/common/mobile/iphone/releasedetail.cfm?releaseid=173501&amp;CompanyID=YHOO |archive-date=2014-03-13 |access-date=2008-12-08 |publisher=Yahoo}}&lt;/ref&gt; ක්ෂණික පණිවිඩ සේවාවක් වන අතර එය [[යාහූ! පණිවිඩකරු|Yahoo!]] වසරකට පසුව [[යාහූ! පණිවිඩකරු|Messenger]] .

සමාගම් අත්පත් කර ගැනීමේ දී, Yahoo! බොහෝ විට අදාළ [[සේවා කොන්දේසි]] වෙනස් කළේ ය. උදාහරණයක් ලෙස, ඔවුන් අත්පත් කරගත් සමාගම්වල පෙර ප්‍රතිපත්ති මෙන් නොව, ඔවුන්ගේ සේවාදායකයේ අන්තර්ගතය සඳහා [[බුද්ධිමය දේපළ]] අයිතිවාසිකම් ඉල්ලා සිටියහ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, බොහෝ අත්පත් කර ගැනීම් මතභේදාත්මක සහ පවතින සේවාවන් භාවිතා කරන්නන් අතර ජනප්‍රිය නොවී ය.{{තහවුරු​ කරන්න|date=October 2013}}

== Dot-com බුබුල (2000–2001) ==
යාහූ! 1999 අවසාන මාසයේදී කොටස් මිල දෙගුණ විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=YHOO: Historical Prices for Yahoo Inc – Yahoo! Finance |url=https://finance.yahoo.com/q/hp?s=YHOO&amp;a=10&amp;b=30&amp;c=1999&amp;d=11&amp;e=31&amp;f=1999&amp;g=d |access-date=2008-11-02 |publisher=[[Yahoo! Finance]]}}&lt;/ref&gt; 2000 ජනවාරි 3 වෙනිදා, [[Dot-com උත්පාතය|ඩොට්-කොම් උත්පාතයේ]] උච්චතම අවස්ථාවේ දී, Yahoo! කොටසකට ඩොලර් 118.75 ක සර්ව කාලීන ඉහළ ම අගයකින් කොටස් වැසී ගියේ ය. දින දහසයකට පසුව, [[යාහූ! ජපානය|Yahoo!]] හි කොටස් [[යාහූ! ජපානය|ජපානය]] ජපන් ඉතිහාසයේ ¥100,000,000 කට වඩා වෙළඳාම් කළ පළමු කොටස් බවට පත් වූ අතර එය යෙන් මිලියන 101.4 (එවකට ඩොලර් 962,140) මිලකට ළඟා විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=William Auckerman |year=2000 |title=Yahoo Japan Stock Breaks 100 Million Yen Barrier |url=http://www.internetnews.com/ent-news/print.php/289851 |access-date=2008-02-22 |publisher=[[Jupitermedia]]}}&lt;/ref&gt;

2000 පෙබරවාරි 7 වන දින, බෙදා හරින ලද සේවා ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ ප්‍රහාරයකට ගොදුරු වූ ( DDoS ) yahoo.com පැය කිහිපයකට නතර කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite book|page=[https://archive.org/details/computersecurity4theunse/page/63 63]|url=https://archive.org/details/computersecurity4theunse/page/63}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/635444.stm|title=Yahoo attack exposes web weakness|date=February 9, 2000|work=BBC News|access-date=May 4, 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |title=How a basic attack crippled Yahoo {{!}} CNET News.com |url=http://news.com.com/2100-1023-236621.html?legacy=cnet |access-date=2012-07-13 |archive-date=2007-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311080609/http://news.com.com/2100-1023-236621.html?legacy=cnet }}&lt;/ref&gt; ඊළඟ දවසේ, එහි කොටස් ඩොලර් 16 ක් හෝ සියයට 4.5 කින් පමණ ඉහළ ගියේ, අසාර්ථකත්වය අභ්‍යන්තර දෝෂයකට වඩා [[හැකර් (පරිගණක ආරක්ෂාව)|හැකර්වරුන්ට]] දෝෂාරෝපණය කිරීම නිසා, එම වසර මුලදී eBay හි දෝෂයක් මෙන් නොව.

ඩොට්-කොම් උත්පාතය අතරතුර, [[CNBC]] කේබල් ප්‍රවෘත්ති ජාලය Yahoo! සහ [[eBay]] 50/50 [[ඒකාබද්ධ කිරීම|ඒකාබද්ධ]] කිරීමක් ගැන සාකච්ඡා කරමින් සිටියහ.  &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD81F3BF935A25750C0A9669C8B63&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|title=The Markets: Market Place; Is the Online Auction King Ebay Going Once? Twice? Not Likely|last=Saul Hansell|date=March 16, 2000|work=New York Times|access-date=2009-01-05|last2=Laura M. Holson}}&lt;/ref&gt; ඒකා බද්ධය කිසි දා සිදු නොවූවත්, සමාගම් දෙක වසර හයකට පසුව 2006 දී අලෙවිකරණ/ප්‍රචාරණ සන්ධානයක් පිහිටුවීමට තීරණය කළේ ය &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/id/12970936|title=Yahoo, eBay form Web advertising alliance|access-date=2008-02-24|agency=Associated Press|year=2006}}&lt;/ref&gt;

2000 ජූනි 26 වෙනිදා, Yahoo! සහ [[ගූගල්|Google]] විසින් yahoo.com හි කරන ලද සෙවීම් බල ගැන්වීමට Google එන්ජිම තට්ටු කරන ගිවිසුමකට අත්සන් කරන ලදී. &lt;ref&gt;[https://www.google.com/googlefriends/alert2_2000.html GoogleAlert #2: Yahoo! Selects Google as its Default Search Engine Provider, but in Feb. 2004, Google was replaced by Yahoo's own search: Yahoo! Search]&lt;/ref&gt;

2000 දී, Yahoo BizOps හෝ ව්‍යාපාර මෙහෙයුම් කණ්ඩායමක් ක්‍රියාත්මක කළ පළමු සමාගම් වලින් එකක් බවට පත් විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=BizOps the Connective Tissue in Tech Companies |url=https://www.linkedin.com/pulse/why-bizops-hottest-team-tech-dan-yoo |access-date=2021-03-22 |website=www.linkedin.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== පෝස්ට් ඩොට්-කොම් බුබුල (2002–2005) ==
යාහූ! ඩොට්-කොම් බුබුල පිපිරීමෙන් පසු ඉතිරි ව ඇති සමාගම් කිහිපයෙන් එකකි. කෙසේ වෙතත්, 2001 සැප්තැම්බර් 26 දින, Yahoo! කොටස් $8.11 හි සර්ව කාලීන අවම මට්ටමින් වසා ඇත.

යාහූ! AOL සමඟ තරඟ කිරීම සඳහා අන්තර්ගත-පොහොසත් බ්‍රෝඩ්බෑන්ඩ් සේවා නිර්මාණය කිරීම සඳහා විදුලි සංදේශ සහ අන්තර්ජාල සපයන්නන් සමඟ හවුල්කාරිත්වයක් ඇති කර ගත්තේ ය. උදාහරණයක් ලෙස, 2002 ජූනි 3 වන දින, [[SBC සන්නිවේදන|SBC]] සහ Yahoo! ජාතික සම සන් නාම සහිත ඩයල්අප් සේවාවක් දියත් කළේ ය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Internet Leaders SBC and Yahoo! Launch National Co-Branded Dial Service |url=http://www.att.com/gen/press-room?pid=4800&amp;cdvn=news&amp;newsarticleid=20046 |access-date=2008-02-25 |publisher=att.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.sbc.com/gen/press-room?pid=4800&amp;cdvn=news&amp;newsarticleid=20046 AT&amp;T- News Room]&lt;/ref&gt; 2003 ජූලි මාසයේදී [[BT සමූහ පීඑල්සී|BT]] OpenWorld Yahoo! සමඟ සන්ධානයක් නිවේදනය කළේ ය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Internet alliance BT and Yahoo! |url=http://www.telecom.paper.nl/news/article.aspx?id=30241&amp;nr=806 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311075247/http://www.telecom.paper.nl/news/article.aspx?id=30241&amp;nr=806 |archive-date=March 11, 2008 |access-date=2008-02-25 |publisher=telecom.paper.nl}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BTYahoo&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=1 July 2003 |title=BT CONTINUES TO DELIVER ON BROADBAND TARGETS |url=http://www.groupbt.com/News/Articles/ShowArticle.cfm?ArticleID=fa2aec1b-0336-4b33-8d7e-85900c10ea33 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310230633/http://www.groupbt.com/News/Articles/ShowArticle.cfm?ArticleID=fa2aec1b-0336-4b33-8d7e-85900c10ea33 |archive-date=March 10, 2007 |access-date=27 May 2013 |publisher=[[BT Group]]}}&lt;/ref&gt; 2005 අගෝස්තු 23 දින, යාහූ! සහ [[වෙරිසොන්|Verizon]] විසින් ඒකාබද්ධ [[DSL]] සේවාවක් දියත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;VerizonYahooDSL&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=23 August 2005 |title=Verizon and Yahoo! Launch Integrated DSL Service Combining Broadband Speed with Premium Content |url=http://yhoo.client.shareholder.com/common/mobile/iphone/releasedetail.cfm?ReleaseID=171328&amp;CompanyID=YHOO |access-date=27 May 2013 |publisher=[[Yahoo!]]}}&lt;/ref&gt;

2002 අගභාගයේ දී, Yahoo! වෙනත් සෙවුම් යන්ත්‍ර ලබා ගැනීමෙන් එහි සෙවුම් සේවාවන් ශක්තිමත් කිරීමට පටන් ගත්තේ ය. 2002 දෙසැම්බර් මාසයේදී, යාහූ! අත්පත් කරගත් [[Inktomi (සමාගම)|Inktomi]] . 2005 පෙබරවාරි මාසයේදී, Yahoo! Konfabulator අත්පත් කර ගෙන එය [[යාහූ! විජට්|Yahoo!]] [[යාහූ! විජට්|Widgets]], &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Konfabulator 2.1: Ajax additions |url=http://ajaxian.com/archives/konfabulator-21-ajax-additions |access-date=2008-02-25 |publisher=ajaxian.com}}&lt;/ref&gt; ඩෙස්ක්ටොප් යෙදුමක් වන අතර 2003 ජූලි මාසයේදී එය [[යාහූ! අලෙවිකරණය සොයන්න|Overture Services, Inc.]] සහ එහි අනුබද්ධ [[AltaVista]] සහ [[AlltheWeb]] අත්පත් කර ගත්තේ ය. 2004 පෙබරවාරි 18 වෙනිදා, Yahoo! [[ගූගල්|Google]] බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රතිඵල අතහැර දමා සෙවුම් ප්‍රතිඵල සැපයීම සඳහා තමන්ගේ ම තාක්‍ෂණය භාවිත කිරීමට නැවත පැමිණියේ ය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo dumps Google search technology |url=http://news.cnet.com/2100-1024_3-5160710.html |access-date=2010-08-12 |publisher=cnet.com}}&lt;/ref&gt;

2004 මාර්තු මාසයේදී, Yahoo! යාහු! ගෙවීමෙන් පසු සෙවුම් යන්ත්‍රය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo! Introduces Paid-Inclusion Program |url=http://www.adweek.com/aw/iq_interactive/article_display.jsp?vnu_content_id=1000451392 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927213149/http://www.adweek.com/aw/iq_interactive/article_display.jsp?vnu_content_id=1000451392 |archive-date=September 27, 2007 |access-date=2008-02-22 |publisher=adweek.com}}&lt;/ref&gt; මෙම යෝජනා ක්‍රමය ලාභදායී වූ නමුත්, වෙබ් අඩවි අලෙවි කරුවන් (ගෙවීමට අකමැති වූ) සහ මහජනතාව (අනෙකුත් සෙවුම් ප්‍රතිඵලවලින් වෙන් කර හඳුනා ගත නොහැකි ලෙස ගෙවන ලද ලැයිස්තු ගත කිරීම් ගැන අසතුටට පත් වූ) යන දෙඅංශයෙන්ම ජනප්‍රිය නොවූ බව ඔප්පු විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wired.com/techbiz/media/news/2004/07/64092|title=Paid Inclusion Losing Charm?|date=2004-07-05|access-date=2008-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080327030829/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2004/07/64092|archive-date=March 27, 2008|publisher=wired.com}}&lt;/ref&gt; 2006 ඔක්තෝබර් වන විට, ගෙවුම් ඇතුළත් කිරීම ඕනෑම වාණිජ ලැයිස්තු ගත කිරීමක් සහතික කිරීම නවතා දැමූ අතර, ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිය නිතර බඩ ගාමින් සහ පිටුවට තුඩු දුන් සෙවුම් පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන කිහිපයක් සහ අමතර ස්මාර්ට් සබැඳි (පාරිභෝගිකයින් විසින් සපයනු ලබන) ලබා දීමෙන් පමණක් ගෙවන ඇතුළත් කිරීම් පාරිභෝගිකයින්ට උපකාර කළේ ය. පෝෂණය) සත්‍ය URL එකට පහළින්.

2004 දී, [[ගූගල්|Google]] හි [[ජීමේල්|Gmail]] නිකුත් කිරීමට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, Yahoo! සියලු ම නොමිලේ Yahoo! හි ගබඩාව වැඩි දියුණු කරන ලදි! 4 MB සිට 1 GB දක්වා තැපැල් ගිණුම්, සහ සියලු ම Yahoo! ප්ලස් ගිණුම් 2 GB වෙත තැපැල් කරන්න. 2004 ජූලි 9 වෙනිදා, Yahoo! Yahoo! වෙත Ajax අතුරුමුහුණතක් එක් කිරීමට [[ඔඩ්පෝස්ට්|Oddpost]] නම් විද්‍යුත් තැපැල් සපයන්නා ලබා ගත්තා. තැපැල් බීටා. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo acquires Oddpost to bolster e-mail |url=http://www.news.com/2100-1038_3-5266019.html |access-date=2008-02-25 |publisher=news.com}}&lt;/ref&gt; Google විසින් [[Google Talk]], [[අන්තර්ජාල ප්‍රොටෝකෝලය හරහා කටහඬ|IP]] සහ Yahoo Messenger සහ Yahoo පණිවිඩ පුවරු සේවාව හරහා 2005 අගෝස්තු 24 දින නිකුත් කරන ලදී. 2005 ඔක්තෝබර් 13 වෙනිදා, යාහූ! සහ Microsoft නිවේදනය කළේ [[යාහූ! පණිවිඩකරු|Yahoo!]] සහ [[MSN Messenger]] අන්තර් ක්රියාකාරී වනු ඇත. 2007 දී, Yahoo! ගබඩා මීටර ඉවතට ගත් අතර එමගින් පරිශීලකයින්ට අසීමිත ගබඩා කිරීමට ඉඩ සලසයි. &lt;ref name=&quot;UnlimitedStorage&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Cashmore |first=Pete |date=15 May 2007 |title=Yahoo Mail Unlimited Storage: Time to Test the Limits! |url=http://mashable.com/2007/05/14/yahoo-mail-unlimited/ |access-date=27 May 2013 |publisher=[[Mashable]]}}&lt;/ref&gt;

යාහූ! එහි සේවා පරාසය, විශේෂයෙන්ම [[වෙබ් 2.0|Web 2.0]] සේවාවන් පුළුල් කිරීම සඳහා සමාගම් අත්පත් කර ගැනීම දිගටම කර ගෙන ගියේ ය. යාහූ! දියත් කිරීම [[යාහූ! සංගීතය|Yahoo!]] 2005 පෙබරවාරි මාසයේ [[යාහූ! සංගීතය|සංගීතය]] . 2005 මාර්තු 20 වෙනිදා, Yahoo! මිල දී ගත් ඡායාරූප බෙදා ගැනීමේ සේවාව Flickr . &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=March 20, 2005 |title=Yahoo actually does acquire Flickr |url=http://blog.flickr.net/en/2005/03/20/yahoo-actually-does-acquire-flickr/ |access-date=2008-02-25 |publisher=flickr.com}}&lt;/ref&gt; එම මාසයේ ම, සමාගම එහි බ්ලොග් කරණය සහ සමාජ ජාල සේවාව [[යාහූ! 360°|Yahoo! 360°]] . 2005 ජුනි මාසයේදී, Yahoo! අත්පත් කරගත් blo.gs, RSS සංග්‍රහ එකතු කිරීම මත පදනම් වූ සේවාවකි. යාහූ! පසුව 2005 ඔක්තෝබර් මාසයේදී [[Upcoming.org]] සමඟ අමුත්තන් සමාජ සිදුවීම් දින දර්ශනය මිල දී ගත්තා. යාහූ! 2005 දෙසැම්බර් මාසයේදී සමාජ පිටු සලකුණු වෙබ් අඩවිය වන [[del.icio.us]] අත්පත් කර ගත් අතර පසුව 2009 ජනවාරි මාසයේදී ප්‍රජා [[වෙබ්ජේ|වෙබ් ජේ]] බෙදා ගැනීමේ ධාවන ලැයිස්තුව.

== යාහූ! (2006-2008) ==
[[යාහූ! ඊළඟ|යාහූ!]] ඊළඟ අනාගත Yahoo සඳහා පුර්ව ලියාපදිංචි තක්සේරු භූමියකි! [[Google Labs]] හා සමාන තාක්ෂණයෙන් දැනට ඔවුන්ගේ බීටා පරීක්ෂණ අදියරේ පවතී. එහි Yahoo සඳහා සංසද අඩංගු වේ! මෙම අනාගත Yahoo! තාක්ෂණයන්.

2006 මුලදී, Yahoo! Yahoo! හි නව අනුවාදයක් බීටා පරීක්ෂා කිරීමට පරිශීලකයින්ට අවස්ථාව ලබා දුන්නේ ය! මුල් පිටුව. කෙසේ වෙතත්, එය දැනට සහය දක්වන්නේ [[ඉන්ටර්නෙට් එක්ස්ප්ලෝරර්|Internet Explorer]] සහ [[මොසිල්ලා ෆයර්ෆොක්ස්|Mozilla Firefox]] පමණි. [[ඔපෙරා (ජාල ගවේශකය)|ඔපෙරා]] වැනි වෙනත් බ්‍රව්සර් භාවිතා කරන්නන් Yahoo! මෙම පියවර සඳහා. යාහූ! අනාගතයේ දී අමතර බ්‍රව්සර් සඳහා සහය දැක්වීමට අදහස් කරන බව පවසයි.

2007 අගෝස්තු 27 වෙනිදා, Yahoo! Yahoo! හි නව අනුවාදයක් නිකුත් කරන ලදී! තැපෑල . එය Yahoo! Messenger ඒකාබද්ධ කිරීම (ජාල සම්මේලනය හේතුවෙන් Windows Live Messenger ඇතුළත් විය) සහ එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව, ඉන්දියාව සහ [[පිලිපීනය|පිලිපීනයේ]] ජංගම දුරකථන වෙත නොමිලේ කෙටි පණිවිඩ (ග්‍රාහකයාට අවශ්‍යයෙන්ම නොමිලේ නොවේ). &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=SiliconRepublic: Yahoo releases new email service |url=http://www.siliconrepublic.com/news/news.nv?storyid=single9082 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117094040/http://www.siliconrepublic.com/news/news.nv?storyid=single9082 |archive-date=November 17, 2007 |access-date=2008-02-25 |publisher=siliconrepublic.com}}&lt;/ref&gt;

2008 ජනවාරි 29 වෙනිදා, Yahoo! කර්මාන්තයේ සෙවුම් ප්‍රමුඛයා වන [[ගූගල්]] සමඟ ඵලදායි ලෙස තරඟ කිරීමට නොහැකි වීමෙන් සමාගම දැඩි ලෙස පීඩාවට පත් වූ බැවින් සමාගම සේවකයින් 1,000 ක් දොට්ට දමන බව නිවේදනය කළේ ය. කප්පාදුව සමාගමේ ශ්‍රම බලකාය වන 14,300 න් සියයට 7 ක් නියෝජනය කරයි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/01/29/BUJ5UOBFI.DTL|title=Yahoo to lay off 1,000|last=Kopytoff|first=Verne|date=January 30, 2008|access-date=2008-07-24|publisher=San Francisco Chronicle|archive-date=2009-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090628015531/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/01/29/BUJ5UOBFI.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2008 පෙබරවාරි මාසයේදී, Yahoo! [[කේම්බ්‍රිජ්, මැසචුසෙට්ස්|කේම්බ්‍රිජ්, මැසචුසෙට්ස් හි]] පිහිටි Maven Networks, අන්තර්ජාල වීඩියෝ ප්ලේයර් සහ වීඩියෝ ප්‍රචාරණ මෙවලම් සැපයුම්කරුවෙකු වන අතර එය ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 160 කට ලබා ගත්තේ ය.

යාහූ! 2008 නොවැම්බර් 17 වන දින Yang ප්‍රධාන විධායක තනතුරෙන් ඉවත් වන බව නිවේදනය කළේ ය. &lt;ref name=&quot;YangSteppingDown&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Liedtke |first=Michael |date=18 November 2008 |title=Yahoo's Yang decides he's no longer the right CEO |url=http://usatoday30.usatoday.com/money/topstories/2008-11-17-1247748225_x.htm |access-date=27 May 2013 |publisher=[[USA Today]] |quote=Summit in San Francisco. Yahoo said Monday Nov. 17, 2008 that Yang will step down as the Internet company's CEO as soon as a successor is found.}}&lt;/ref&gt;

2008 දෙසැම්බර් 10 වෙනිදා, Yahoo! ගෝලීය ආර්ථික පසුබෑම හරහා සමාගම කළමනාකරණය කිරීමත් සමඟ ලොව පුරා සේවකයින් 1,520 ක් දොට්ට දැමීම ආරම්භ කළේ. &lt;ref&gt;[http://news.cnet.com/8301-1023_3-10120253-93.html Yahoo pink slips issued, recruiters circling above | Digital Media – CNET News].&lt;/ref&gt;

=== Microsoft විසින් අත්පත් කර ගැනීමේ උත්සාහය ===
[[මයික්‍රොසොෆ්ට්|Microsoft]] සහ Yahoo! 2005, 2006 සහ 2007 දී ඒකාබද්ධ සාකච්ඡා ලුහුබැඳ ගිය අතර, ඒ සියල්ල අවසානයේ අසාර්ථක විය. එකල විශ්ලේෂකයින් මෙම සමාගම් දෙකේ ව්‍යාපාරික සංයෝජනයක ප්‍රඥාව ගැන සැක පහළ කළහ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/2006/05/03/yahoo-microsoft-partnership-0503markets04.html|title=Microsoft, Yahoo! In Possible Partnership Talks|last=Mary Crane|date=May 3, 2006|work=Forbes|access-date=2008-02-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.arkansasonline.com/news/2007/may/04/reports-microsoft-and-yahoo-end--again--again-talk/|title=Microsoft and Yahoo end on-again off-again talks to combine forces|date=May 4, 2007|access-date=2008-02-01|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

2008 පෙබරවාරි 1 දින, Yahoo! විසින් එහි මිත්‍රශීලී [[භාරගන්ක|පවරා ගැනීමේ]] යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසුව, Microsoft Yahoo! ඩොලර් බිලියන 44.6 ක මුදල් සහ කොටස් සඳහා. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7222114.stm|title=Microsoft wants to purchase Yahoo|date=February 1, 2008|access-date=2008-02-25|publisher=bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mstob&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601103&amp;sid=aLsamJL6qUQY&amp;refer=news|title=Microsoft Offers to Buy Yahoo for $44.6 Billion|date=February 1, 2008|access-date=2008-02-01|publisher=Bloomberg}}&lt;/ref&gt; දින කිහිපයකට පසු, Yahoo! මයික්‍රොසොෆ්ට් සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීම සඳහා විකල්ප ලෙස සැලකේ, අන්තර්ජාල දැවැන්තයා වන [[ගූගල්|Google]] සමඟ ඒකාබද්ධ වීම &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dailytech.com/article.aspx?newsid=10586|title=Microsoft May Borrow For Yahoo Deal; Yahoo Opts for Google Alliance|last=Jason|first=Mick|date=February 6, 2008|work=DailyTech|access-date=2008-02-06|archive-date=2010-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100716014828/http://www.dailytech.com/article.aspx?newsid=10586|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; හෝ News Corp සමඟ විභව ගනුදෙනුවක් ද ඇතුළුව. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.alleyinsider.com/2008/2/yahoo__news_corp__deal_still_in_the_works_|title=Yahoo-News Corp Still Talking, Deal Still Possible|last=Kafka|first=Peter|date=February 12, 2008|work=AlleyInsider|access-date=2008-03-18|archive-date=2009-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090202115035/http://www.alleyinsider.com/2008/2/yahoo__news_corp__deal_still_in_the_works_|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, 2008 පෙබරවාරි 11 වන දින, යාහූ! Yahoo! හි වෙළඳ නාමය, ප්‍රේක්ෂකයින්, ආයෝජන සහ වර්ධන අපේක්ෂාවන් &quot;සැලකිය යුතු ලෙස අවතක්සේරු කිරීම&quot; ලෙස Microsoft හි පිරිනැමීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට තීරණය කළේය. &lt;ref name=&quot;yhooreject&quot;&gt;{{Cite news|url=http://yhoo.client.shareholder.com/releasedetail.cfm?releaseid=293129|title=Yahoo! Board of Directors Says Microsoft's Proposal Substantially Undervalues Yahoo!|date=February 1, 2008|access-date=2008-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214160556/http://yhoo.client.shareholder.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=293129|archive-date=February 14, 2008|publisher=Business Wire}}&lt;/ref&gt;

පෙබරවාරි 22 දා, ඩෙට්‍රොයිට් පදනම් කරගත් විශ්‍රාම වැටුප් සමාගම් දෙකක් Yahoo! සහ එහි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය මයික්‍රොසොෆ්ට් අත්පත් කර ගැනීමේ ලංසුවට විරුද්ධ වීමෙන් සහ &quot;වටිනාකම විනාශකාරී&quot; තෙවෙන පාර්ශවීය ගනුදෙනු අනුගමනය කරමින් කොටස් හිමියන්ට තම යුතුකම කඩ කළ බවට චෝදනා කිරීම සම්බන්ධයෙන්. &lt;ref name=&quot;breach&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Chase |first=Randall |date=22 February 2008 |title=Yahoo sued for spurning Microsoft |url=http://usatoday30.usatoday.com/tech/products/2008-02-22-435052336_x.htm |access-date=27 May 2013 |publisher=[[USA Today]]}}&lt;/ref&gt; මාර්තු මස මුලදී, Google ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී [[එරික් ෂ්මිට්|Eric Schmidt]] වාර්තාගතව කියා සිටියේ විභව Microsoft-Yahoo! ඒකාබද්ධ කිරීම එහි විවෘතභාවයට හානි කිරීමෙන් අන්තර්ජාලයට හානි කළ හැකිය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7300337.stm|title=Microsoft's moves 'threaten net'|date=March 17, 2008|work=BBC News|access-date=2008-03-18}}&lt;/ref&gt; මයික්‍රොසොෆ්ට් හි මුදල් සහ කොටස් පිරිනැමීමේ වටිනාකම මයික්‍රොසොෆ්ට් හි කොටස් මිල සමඟ අඩු වූ අතර අප්‍රේල් 4 &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/rbssTechMediaTelecomNews/idUSN0543364420080405?pageNumber=2&amp;virtualBrandChannel=0|title=Microsoft CEO sets deadline to Yahoo for deal|last=Wakabayashi|first=Daisuke|date=April 5, 2008|access-date=2008-04-10|publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt; විට ඩොලර් බිලියන 42.2 දක්වා පහත වැටුණි. අප්‍රේල් 5 වෙනිදා, Microsoft CEO [[ස්ටීව් බෝල්මර්|Steve Ballmer]] Yahoo! හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය වෙත ලිපියක් යවමින් සඳහන් කළේ සති තුනක් ඇතුළත ඔවුන් ගනුදෙනුව පිළි නොගතහොත්, නව මණ්ඩලයක් තෝරාගෙන ඒකාබද්ධ සාකච්ඡා සමඟ ඉදිරියට යාමේ බලාපොරොත්තුවෙන් මයික්‍රොසොෆ්ට් කොටස් හිමියන්ට කෙලින්ම සම්බන්ධ වන බවයි. ( [[සතුරු අත්පත් කර ගැනීම|සතුරු අත්පත් කර ගැනීමක්]] ). &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Microsoft sets deadline for Yahoo bid |url=http://www.msnbc.msn.com/id/23958838/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406212452/http://www.msnbc.msn.com/id/23958838/ |archive-date=2008-04-06 |access-date=2008-04-10 |publisher=[[MSNBC]]}}&lt;/ref&gt; ප්‍රතිචාර වශයෙන්, Yahoo! අප්‍රේල් 7 වෙනිදා ප්‍රකාශ කළේ ඔවුන් ඒකාබද්ධ කිරීමකට විරුද්ධ නොවන නමුත් ඔවුන්ට වඩා හොඳ දීමනාවක් අවශ්‍ය බවයි. මීට අමතරව, මයික්‍රොසොෆ්ට් හි &quot;ආක්‍රමණශීලී&quot; ප්‍රවේශය ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාවය නරක අතට හැරෙමින් &quot;මිත්‍රශීලී&quot; ඒකාබද්ධ වීමේ අවස්ථාවන් ඇති කරන බව ඔවුන් ප්‍රකාශ කළේය. &lt;ref name=&quot;friend&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 7, 2008 |title=Microsoft-Yahoo fight reaches the turning point |url=https://www.nbcnews.com/id/23992701 |access-date=2008-04-10 |publisher=[[NBC News]]}}&lt;/ref&gt; එදිනම පසුව, Yahoo! මුල් $44.6 බිලියන පිරිනැමීම පිළිගත නොහැකි බව ප්රකාශ කළේය. &lt;ref name=&quot;friend&quot; /&gt; මෙයින් පසුව, [[ටයිම් වෝනර්|Time Warner]] හි [[AOL]] සහ Yahoo! මුලින් යෝජිත මයික්‍රොසොෆ්ට් ගනුදෙනුව වෙනුවට ඒකාබද්ධ කරන්න. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23519656-643,00.html|title=Yahoo brings two titans to the table|last=Tabakoff|first=Nick|date=April 11, 2008|access-date=2008-04-10|publisher=theaustralian.news.com.au}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2008 මැයි 3 වෙනිදා මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම එම දීමනාව ඉවත් කර ගත්තේ ය. Ballmer සහ Yang අතර හමුවක දී, Microsoft සමාගම තම පිරිනැමීම කොටසකට ඩොලර් බිලියන 5කින් ඩොලර් 33 දක්වා ඉහළ නැංවීමට ඉදිරිපත් වූ අතර Yahoo! කොටසකට ඩොලර් 37ක් ඉල්ලා සිටියේ ය. බෝල්මර්ගේ ලුතිනන්වරයකු යෝජනා කළේ, පවරා ගැනීම හැකි තාක් අපහසු කර ගැනීම සඳහා යැං විෂ පෙත්තක් ක්‍රියාත්මක කරන ලෙස ය, “අපි සතුරු වුනොත් ඔවුන් ගෘහ භාණ්ඩ පුළුස්සා දමනු ඇත. ඔවුන් එම ස්ථානය විනාශ කිරීමට යනවා.&quot; &lt;ref name=&quot;msft_withdrawl1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Microsoft Withdraws Proposal to Acquire Yahoo! |url=https://www.microsoft.com/presspass/press/2008/may08/05-03letter.mspx |access-date=2008-05-03 |publisher=[[Microsoft]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/05/05/technology/05soft.html?_r=4&amp;hp&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin|title=Microsoft's Failed Yahoo Bid Risks Online Growth|last=Lohr|first=Steve|date=May 5, 2008|work=New York Times|access-date=2008-05-06}}&lt;/ref&gt;

විශ්ලේෂකයින් පැවසුවේ මැයි 2 වන දින කොටසකට ඩොලර් 28.67 ක් ලෙස වසා දැමූ Yahoo! කොටස්, කොටසකට ඩොලර් 25 ට වඩා පහත වැටීමට ඉඩ ඇති බවත්, මැයි 5 වන දින කොටසකට ඩොලර් 20 ක් තරම් පහත වැටීමට ඉඩ ඇති බවත්, එය පෙරළියක් ඇති කිරීමට යැංට සැලකිය යුතු පීඩනයක් ඇති කරන බවයි. සමාගමේ. මයික්‍රොසොෆ්ට් පිරිනැමීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් කොටස් හිමියන්ගේ උනන්දුව මත ක්‍රියා නො කිරීම සම්බන්ධයෙන් ආයතනික ආයෝජකයින් Yahoo! හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයට එරෙහිව නඩු පවරනු ඇතැයි සමහරු යෝජනා කළහ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/05/05/technology/05miller-WEB.html|title=A Yahoo Shareholder on What Might Have Been|last=Helft|first=Miguel|date=May 5, 2008|work=New York Times|access-date=2008-05-31}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/05/04/MN0B10GOK9.DTL|title=Pressure's now on Yahoo CEO|last=Kopytoff|first=Verne|date=May 5, 2008|access-date=2008-05-31|publisher=San Francisco Chronicle|last2=Gage|first2=Deborah|archive-date=2009-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090628015536/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/05/04/MN0B10GOK9.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2008 මැයි 5 වන දින, මයික්‍රොසොෆ්ට් ඉවත් වීමෙන් පසුව, Yahoo! හි කොටස් සඳුදා වෙළඳාමේ දී කොටසකට ඩොලර් 23.02 දක්වා 15% කින් පහත වැටුණු අතර එහි වෙළඳපළ ප්‍රාග්ධන කරණයෙන් ඩොලර් බිලියන 6 ක් පමණ අඩු විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo Falls After Microsoft Yanks Takeover Bid |url=http://www.smartmoney.com/investing/stocks/yahoo-falls-after-microsoft-yanks-takeover-bid-23007/ |access-date=2008-05-06 |publisher=[[SmartMoney]]}}&lt;/ref&gt;

2008 ජූනි 12 දින, යාහූ! ව්‍යාපාරයේ කොටසක් (සෙවුම් ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරය) හෝ සමාගමේ සියලු ම කොටස් මිල දී ගැනීම පිළි බඳව Microsoft සමඟ පැවති සියලු සාකච්ඡා අවසන් කර ඇති බව නිවේදනය කළේ ය. පෙර සති අන්තයේ (ජුනි 8) සාකච්ඡා පැවැත්විණි, එම කාලය තුළ මයික්‍රොසොෆ්ට් යාහූ! කලින් ඉදිරිපත් කළ මිලට මුළු සමාගම ම මිල දී ගැනීමක් ගැන තවදුරටත් උනන්දු නොවන බව - කොටසකට ඩොලර් 33 කි. එසේම, ජූනි 12 වන දින, යාහූ! Google සමඟ සුවිශේෂී නොවන සෙවුම් දැන්වීම් සන්ධානයක් නිවේදනය කළේ ය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB121329534659368693|title=Yahoo Ends Talks With Microsoft, Signs Search-Ad Deal with Google|last=Karnitschnig|first=Matthew|date=June 13, 2008|access-date=2008-06-12|publisher=Wall Street Journal|last2=Vascellaro|first2=Jessica E.}}&lt;/ref&gt; මෙම නිවේදනයෙන් පසු, බොහෝ විධායකයකින් සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ සේවකයින් Yahoo! හි උපාය මාර්ග කෙරෙහි විශ්වාසය නැති වී ඇති බව පෙනී ගිය බැවින් සමාගමෙන් ඉවත් වීමට ඔවුන්ගේ සැලසුම් නිවේදනය කළහ. වෙළඳපළ විශ්ලේෂකයින්ට අනුව, මෙම අපේක්ෂිත පිටවීම් සමාගම පිළිබඳ [[වෝල් වීදිය|වෝල් වීදියේ]] සංජානනයට බලපෑවේ ය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/06/20/technology/20yahoo.html|title=At Yahoo, the Exodus Continues|last=Helft, Miguel|date=June 20, 2008|access-date=2008-06-20|publisher=NY Times}}&lt;/ref&gt;

2008 ජුලි 7 වෙනිදා Microsoft සමාගම Yahoo! සඳහා තවත් ලංසුවක් යෝජනා කිරීම නැවත සලකා බලන බව පැවසීය. 2008 අගෝස්තු 1 වැනිදා පැවැත්වීමට නියමිත ව තිබූ වාර්ෂික රැස්වීමේ දී සමාගමේ අධ්‍යක්ෂවරුන් නව දෙනා නෙරපා හරිනු ලැබුවොත්. නව පුවරුවක් සමඟ වඩා හොඳින් සාකච්ඡා කිරීමට හැකි වනු ඇතැයි මයික්‍රොසොෆ්ට් විශ්වාස කළේ ය. &lt;ref name=&quot;NegotiateWithNewBoard&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Liedtke |first=Michael |date=7 July 2008 |title=Microsoft wants to negotiate with new Yahoo board |url=http://www.deseretnews.com/article/700241272/Microsoft-wants-to-negotiate-with-new-Yahoo-board.html |access-date=27 May 2013 |publisher=[[Deseret News]]}}&lt;/ref&gt;

කෝටිපති ආයෝජකයෙකු වන [[කාල් ඉකාන්]], මයික්‍රොසොෆ්ට් සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට වත්මන් මණ්ඩලය අතාර්කික යැයි පවසමින්, යාහූ!ගේ පුවරුව ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට ප්‍රොක්සි සටනක් දියත් කළේ ය. 2008 ජූලි 21 දින, යාහූ! කාල් ඉකාන් සමඟ එකඟ වූ අතර, ඔහු සහ සගයන් දෙදෙනෙකු පුළුල් කළ මණ්ඩලයකට පත් කිරීමට එකඟ විය.

2008 නොවැම්බර් 20 වන දින, Microsoft හි කොටසකට ඩොලර් 33 ක මූලික පිරිනැමීමෙන් මාස 10 කට පමණ පසු, Yahoo! හි කොටස් (YHOO) සති 52-ක අඩු ම අගයට වැටුණු අතර, වෙළඳාම් වූයේ කොටසකට ඩොලර් 8.94 ක් පමණි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=NASDAQ |date=November 20, 2008 |title=YHOO stock quote - Yahoo! Inc. stock price - NASDAQ.com |url=http://quotes.nasdaq.com/asp/SummaryQuote.asp?symbol=YHOO |access-date=2008-11-20 |publisher=NASDAQ}}&lt;/ref&gt;

2008 නොවැම්බර් 30 වෙනිදා Microsoft සමාගම Yahoo! හි සෙවුම් ව්‍යාපාරය ඩොලර් බිලියන 20 කට මිල දී ගැනීමට ඉදිරිපත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/technology/article5258258.ece|title=Microsoft in $20bn Yahoo deal|last=John Waples|date=November 30, 2008|access-date=2008-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612004837/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/technology/article5258258.ece|archive-date=June 12, 2011|publisher=Times Online|location=London}}&lt;/ref&gt;

2009 ජුලි 29 දින, වසර 10ක ගනුදෙනුවක දී නිවේදනය කරන ලද්දේ මයික්‍රොසොෆ්ට් එහි සෙවුම් යන්ත්‍රය වන Bing සඳහා අනාගත Microsoft ව්‍යාපෘති සඳහා භාවිතා කිරීමට Yahoo! හි සෙවුම් යන්ත්‍රය වෙත පූර්ණ ප්‍රවේශය ඇති බවයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=29 July 2009 |title=Microsoft, Yahoo! agree on Internet search partnership |url=http://www.edgeboston.com/index.php?ch=technology&amp;sc=personaltech&amp;sc2=news&amp;sc3=&amp;id=94299 |access-date=2010-08-24 |publisher=EDGE Boston}}&lt;/ref&gt; ගනුදෙනුව යටතේ, Microsoft සමාගමට Yahoo! . ගනුදෙනුව ප්‍රකාශයට පත් කළ දිනට පසු දින, Yahoo! හි කොටස් මිල 10% ට වඩා අඩු වී එක් කොටසකට ඩොලර් 15.14 ක් විය, එය වසරකට පෙර Microsoft හි පවරා ගැනීමේ ලංසුවට වඩා 60% අඩු විය.

== කැරොල් බාර්ට්ස් යුගය (2009-2011) ==
2009 ජනවාරි 13 වෙනිදා, Yahoo! ඔටෝඩෙස්ක් හි හිටපු විධායක සභාපති කැරොල් බාර්ට්ස් එහි නව ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි සහ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Hof |first=Rob |date=January 13, 2009 |title=Confirmed: Carol Bartz Named Yahoo CEO: Can She Turn It Around? |url=http://www.businessweek.com/the_thread/techbeat/archives/2009/01/carol_bartz_to.html |access-date=2012-10-19 |publisher=BusinessWeek}}&lt;/ref&gt; යාහූ! ප්‍රධාන විධායක කැරොල් බාර්ට්ස් සම-නිර්මාතෘ ජෙරී යැං වෙනුවට පත් කිරීමෙන් පසු එහි දිශාව වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කළේ ය. &lt;ref name=&quot;Job cuts help Yahoo profits surge&quot;/&gt;

2009 ජූලි මාසයේදී Microsoft සහ Yahoo! Yahoo! හි වෙබ් අඩවි මයික්‍රොසොෆ්ට් සෙවුම් තාක්ෂණය සහ සෙවුම් ප්‍රචාරණය යන දෙක ම භාවිතා කරන ගනුදෙනුවකට එකඟ විය. &lt;ref name=&quot;CNNSearchPartners&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Goldman |first=David |date=29 July 2009 |title=Microsoft and Yahoo: Search partners |url=https://money.cnn.com/2009/07/29/technology/microsoft_yahoo/ |access-date=27 May 2013 |publisher=[[CNNMoney.com]]}}&lt;/ref&gt; යාහූ! අනෙක් අතට සමාගම් දෙකෙහි ම බැනර් දැන්වීම් සඳහා විකුණුම් කණ්ඩායම බවට පත් වනු ඇත. &lt;ref name=&quot;CNNSearchPartners&quot; /&gt; මයික්‍රොසොෆ්ට් ඇල්ගොරිතම සෙවුම් ප්‍රතිඵල ලබා දෙන අතර, යාහූ! එහි පිටු මත සෙවීම් සඳහා ප්‍රතිඵල ඉදිරිපත් කිරීම සහ පුද්ගලීකරණය කිරීම පාලනය කරනු ඇත. &lt;ref name=&quot;CNNSearchPartners&quot; /&gt;

2009 ජූලි 21 දින, යාහූ! Metro නමින් එහි මුල් පිටුවේ නව අනුවාදයක් දියත් කළේ ය. නව පිටුව පරිශීලකයින්ට වම් පැත්තේ ඇති ප්‍රමුඛ &quot;මගේ ප්‍රියතම&quot; පැනලය හරහා එය අභිරුචිකරණය කිරීමට සහ තෙවෙන පාර්ශවීය වෙබ් සේවා ඒකාබද්ධ කර ඒවා එක් පිටුවක් තුළ දියත් කිරීමට ඉඩ ලබා දුන්නේ ය. &lt;ref&gt;[http://www.pcworld.com/article/168767/yahoo_home_page_gets_a_new_look.html Yahoo Home Page Gets A New Look] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422083606/http://www.pcworld.com/article/168767/yahoo_home_page_gets_a_new_look.html |date=2012-04-22 }}.&lt;/ref&gt;

Yahoo! ඇය 2009 ජනවාරි මාසයේදී ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස වැඩ භාර ගන්නා විට ය. රටවල් 10 ක පමණ බොහෝ පරිශීලකයින් සමඟ කතා කිරීමෙන් පසු ඇය පැවසුවේ, Yahoo! විධායකයින් නිගමනය කළේ පරිශීලකයින් එය ඔවුන්ගේ &quot;අන්තර්ජාලයේ නිවස&quot; ලෙස සලකන බවයි. &lt;ref&gt;[https://www.pcworld.com/article/174579/bartz_yahoo_wants_to_regain_respect.html Bartz: Yahoo Wants to Regain R-E-S-P-E-C-T]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PCWorld, October 28, 2009&lt;/ref&gt;

2011 සැප්තැම්බර් මාසයේදී Bartz Yahoo වෙත විද්‍යුත් තැපෑලක් යවා ඇත! ඇය Yahoo හි ඇයගේ තනතුරෙන් ඉවත් කළ බව සේවකයෝ පවසති! සමාගමේ සභාපති රෝයි බොස්ටොක් විසින් දුරකථන ඇමතුමක් මගින්. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=September 6, 2011 |title=Carol Bartz Confirms Her Own Firing – From Her iPad |url=https://techcrunch.com/2011/09/06/carol-bartz-fired/ |access-date=2012-10-19 |publisher=TechCrunch}}&lt;/ref&gt; CFO Tim Morse සමාගමේ අතුරු ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස නම් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=September 6, 2011 |title=Exclusive: Carol Bartz Out at Yahoo; CFO Tim Morse Named Interim CEO – Kara Swisher – News |url=http://allthingsd.com/20110906/exclusive-carol-bartz-out-at-yahoo-cfo-interim-ceo/ |access-date=2012-10-19 |publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/business/world-business/yahoo-fires-ceo-after-tumultuous-tenure-20110907-1jwmu.html|title=Yahoo fires CEO after tumultuous tenure|date=September 7, 2011|work=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt;

== ස්කොට් තොම්සන් යුගය (2012) ==
2012 ජනවාරි 4 වන දින PayPal හි හිටපු සභාපති Scott Thompson නව ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස නම් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2012/01/04/scott-thompson-named-new-yahoo-ceo_n_1183133.html|title=Scott Thompson Named New Yahoo CEO|date=January 4, 2012|work=Huffington Post}}&lt;/ref&gt;

=== සේවක දොට්ට දැමීම් ===
2012 මුල් භාගයේදී, නව ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස ස්කොට් තොම්සන් පත් කිරීමෙන් පසුව, විශාල දොට්ට දැමීම් ගැන බොහෝ කටකතා පැතිර ගියේ ය. යාහූ හි ප්‍රධාන නිෂ්පාදන නිලධාරි බ්ලේක් අර්වින් ඉල්ලා අස් වූ බව යාහූ ඇට් ඕල් තින්ග්ස් ඩිජිටල් ආවරණය කරන කාරා ස්විෂර් වාර්තා කළේ ය, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 5, 2012 |title=Exclusive: Yahoo's Chief Product Officer Blake Irving Resigns – Kara Swisher – News |url=http://allthingsd.com/20120405/exclusive-yahoos-chief-product-officer-blake-irving-resigns/ |access-date=2012-10-19 |publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt; පරිගණක ප්‍රචාරණයේ උප සභාපති සහ ප්‍රචාරණ නිෂ්පාදන සමූහයේ ප්‍රධාන විද්‍යාඥ ඇන්ඩ්‍රි බ්‍රෝඩර් මෙන්ම ජියන්චැං (ජේසී) මාඕ ද ප්‍රධානී වෙළඳ ප්‍රචාරණ විද්‍යාව සමාගම හැර ගියේ ය. මෙය Yahoo! [[ගූගල්|Google]] වලට ගිය Labs ප්‍රධානියා Prabhakar Raghavan, [[මයික්‍රොසොෆ්ට්|Microsoft]] එකට ගිය Raghu Ramakrishnan . &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=March 27, 2012 |title=Yahoo Brainiac Drain Continues: Goodbye to Broder, Mao – Kara Swisher – News |url=http://allthingsd.com/20120327/yahoo-prominent-brainiac-drain-continues-goodbye-to-broder-mao/ |access-date=2012-10-19 |publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt;

2012 අප්‍රේල් 4 වන දින, යාහූ විසින් රැකියා 2,000ක් හෙවත් යාහූ විසින් සේවයේ නියුතු කම්කරුවන් 14,100 න් සියයට 14ක් පමණ කප්පාදු කිරීමක් නිවේදනය කරන ලදී. යාහූ! 2012 අවසානයේ දී දොට්ට දැමීම් සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පසු වාර්ෂිකව ඩොලර් මිලියන 375 ක් පමණ ඉතිරි කර ගත හැකි බව පැවසීය &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 4, 2012 |title=Yahoo dumping 2,000 workers in latest purge |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/04/yahoo-dumping-2000-workers-latest-purge.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616133522/http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/04/yahoo-dumping-2000-workers-latest-purge.html |archive-date=June 16, 2012}}&lt;/ref&gt;

=== ෆේස්බුක් පේටන්ට් නඩුව ===
මාර්තු 14, Yahoo! පේටන්ට් බලපත්‍ර 10ක් උල්ලංඝනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ෆේස්බුක් සමාගමට එරෙහිව නඩු පවරන ලදී. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=November 8, 2011 |title=Yahoo patents could throw a monkey wrench into Facebook's IPO hopes |url=https://venturebeat.com/2011/11/08/yahoo-facebook-patent-dispute/ |access-date=2012-10-19 |publisher=VentureBeat}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=March 14, 2012 |title=Yahoo sues Facebook over 10 patents – Business News &amp;#124; IOL Business |url=http://www.iol.co.za/business/business-news/yahoo-sues-facebook-over-10-patents-1.1255744 |access-date=2012-10-19 |publisher=IOL.co.za |agency=Reuters}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Levine |first=Dan |title=Yahoo sues Facebook for infringing 10 patents |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/tech-biz/03/14/12/yahoo-sues-facebook-infringing-10-patents |access-date=2012-11-08 |publisher=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; ෆේස්බුක් ප්‍රතිචාර දැක්වූවේ යාහූ ! . &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/facebook/9185292/Facebook-sues-Yahoo.html|title=Facebook sues Yahoo|last=Barnett|first=Emma|date=April 4, 2012|work=The Daily Telegraph|location=London}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 3, 2012 |title=Facebook Smacks Back at Yahoo With Patent Claims in Counter-Lawsuit – Kara Swisher – News |url=http://allthingsd.com/20120403/breaking-facebook-smacks-at-yahoo-with-patent-claims-of-its-own/ |access-date=2012-10-19 |publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 4, 2012 |title=How Facebook's Winning The War Against Yahoo, Patent By Patent |url=https://techcrunch.com/2012/04/04/yahoo-vs-facebook/ |access-date=2012-10-19 |publisher=TechCrunch}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රතිසංවිධානය ===
2012 අප්‍රේල් මාසයේදී සේවකයින්ට යවන ලද විද්‍යුත් තැපැල් සංදේශයක, ස්කොට් තොම්සන් Yahoo හි ගනුදෙනුකරුවන් ප්‍රථමයෙන් පැමිණිය යුතු බවට ඔහුගේ මතය නැවත නැවතත් ප්‍රකාශ කළේ ය. ඔහු පාරිභෝගිකයන් යන්න නිර්වචනය කළේ පරිශීලකයන් සහ දැන්වීම්කරුවන් ලෙස ය. ඔහු සමාගම සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිසංවිධානය කළේ ය. ප්‍රතිසංවිධානය 2012 මැයි 1 දින සිට බලාත්මක වූ අතර Yahoo! සඳහා ප්‍රධාන කණ්ඩායම් තුනක මෙහෙයුම් ඇතුළත් විය. - පාරිභෝගික, කලාප සහ තාක්ෂණය.

පාරිභෝගික කණ්ඩායමට කණ්ඩායම් තුනක් ඇත: මාධ්‍ය, සම්බන්ධතා සහ වාණිජ. මෙම සමූහයේ පාරිභෝගිකයන් Yahoo! .

කලාප සමූහය කලාප තුනක් ක්‍රියාත්මක කරයි: • ඇමරිකාව, APAC, සහ EMEA. මෙම සමූහයේ පාරිභෝගිකයින් Yahoo! හි දැන්වීම්කරුවන් වේ. .

තාක්‍ෂණ කණ්ඩායමට මූලික වේදිකාවෙන් සහ මධ්‍යම තාක්‍ෂණය ඇතුළත් වේ. එය අනෙකුත් ප්‍රධාන කණ්ඩායම් දෙකට තාක්‍ෂණය සහ සහාය සපයයි.

ආයතනික කණ්ඩායම (මූල්‍ය, නීතිමය සහ මානව සම්පත්) නොවෙනස්ව පවතින අතර නව කණ්ඩායම් සඳහා අඛණ්ඩව සහාය දක්වයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 10, 2012 |title=It's Official: Yahoo Reorgs Itself Just Like We Said (Memo Time!) – Kara Swisher – News |url=http://allthingsd.com/20120410/its-official-yahoo-reorgs-itself-just-like-we-said-memo-time/ |access-date=2012-10-19 |publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2012/04/10/yahoo-c-e-o-hints-at-a-strategy/|title=Yahoo C.E.O. Hints at a Strategy|last=Perlroth|first=Nicole|date=April 10, 2012|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 10, 2012 |title=Yahoo CEO Scott Thompson's memo to employees outlining the company's reorganization – San Jose Mercury News |url=http://www.mercurynews.com/business/ci_20363744/yahoo-ceo-scott-thompsons-memo-employees-outlining-companys |access-date=2012-10-19 |website=Mercurynews.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-04-10/yahoo-ceo-outlines-reorganization-plan-to-revive-growth.html|title=Yahoo CEO Outlines Reorganization Plan to Revive Growth|last=Giles|first=Tom|date=April 10, 2012|work=Bloomberg}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2012/04/10/new-yahoo_n_1414864.html|title=Yahoo CEO Sketches Out Major Revamp|last=Smith|first=Catharine|date=April 10, 2012|work=Huffington Post}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 11, 2012 |title=Yahoo Reorg 2012: Search Avoids Death Sentence – Search Engine Watch (#SEW) |url=http://searchenginewatch.com/article/2166921/Yahoo-Reorg-2012-Search-Avoids-Death-Sentence |access-date=2012-10-19 |publisher=Search Engine Watch}}&lt;/ref&gt;

=== තොම්සන් විද්‍යාලයේ උපාධි මතභේදය ===
2012 මැයි 3 වෙනිදා Yahoo හි තොම්සන්ගේ චරිතාපදානය වැරදි බවට ප්‍රවෘත්ති පළ විය. ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියාගේ චරිතාපදානයේ සඳහන් වූයේ ඔහු ස්ටෝන්හිල් විද්‍යාලයෙන් ද්විත්ව ගණකාධිකරණ සහ පරිගණක විද්‍යා උපාධියක් ලබා ඇති අතර, විමර්ශනයේදී හෙළි වූයේ තොම්සන්ගේ උපාධිය පරිගණක විද්‍යාවෙන් නොව ගිණුම්කරණයට පමණක් බවයි. මෙම හෙළිදරව්ව [[යාහූ!|Yahoo!]] හි 5.8% හිමිකරගෙන සිටි Third Point LLC හි නිර්මාතෘ Dan Loeb වෙතින් විය. Yahoo හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ අසුන් ගැනීමට උත්සාහ කරමින් සිටි කොටස්! &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://dealbook.nytimes.com/2012/05/04/hedge-fund-intensifies-attacks-on-yahoo-as-storm-grows-over-padded-resumes/|title=Hedge Fund Intensifies Attack on Yahoo Amid Storm Over Padded Résumés|date=May 4, 2012|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/technology/yahoo-ceo-accused-of-padding-resume-probe-launched/2012/05/04/gIQAHEUI1T_story.html|title=Yahoo says CEO Scott Thompson does not have computer science degree|last=Tsukayama|first=Hayley|date=May 4, 2012|work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://allthingsd.com/20120503/yahoos-response-on-computer-science-resumegate-inadvertent-error/|title=Yahoo!s response on computer science resumegate inadvertent error|access-date=2012-12-04|publisher=AllThingsD}}&lt;/ref&gt;

අර්බුදයට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, Yahoo! හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය, තොම්සන්ගේ අධ්‍යයන අක්තපත්‍ර සහ ඔහු ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස තෝරා ගැනීමට පෙර සිදු වූ පරීක්ෂණ ක්‍රියාවලිය සමාලෝචනය කිරීමට ත්‍රිපුද්ගල කමිටුවක් පිහිටුවීය. සමාලෝචන කමිටුවේ සභාපතිවරයා වන්නේ 2012 පෙබරවාරි මාසයේදී Yahoo! හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයට සම්බන්ධ වූ Alfred Amoroso ය. මණ්ඩලයේ අනෙකුත් අධ්‍යක්ෂවරුන් වන්නේ 2012 අප්‍රේල් මාසයේදී සම්බන්ධ වූ ජෝන් හේස් සහ තෝමස් මැක්ඉනර්නි ය. කමිටුව ටෙරී බර්ඩ් ස්වාධීන උපදේශක ලෙස තබා ගත්තේ ය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-05-08/yahoo-director-patti-hart-said-to-plan-departure-from-board.html|title=Yahoo's Hart Plans to Exit Board Amid CEO Resume Review|last=Womack|first=Brian|date=May 9, 2012|work=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;

=== තොම්සන් වෙනුවට Ross Levinsohn (අතුරු කාලීන) ===
2012 මැයි 13 වන දින, ස්කොට් තොම්සන් වෙනුවට රොස් ලෙවින්සන් සමාගමේ අන්තර් කාලීන ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස පත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-18053577|title=Yahoo chief executive Scott Thompson steps down|date=May 14, 2012|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; 2012 ජුනි මාසයේදී, Yahoo! හිටපු [[ගූගල්]] අධ්‍යක්ෂ මයිකල් ජී. බැරට් එහි ප්‍රධාන ආදායම් නිලධාරියා ලෙස බඳවා ගත්තේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=List of Private Companies Worldwide, Letter – Businessweek |url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/person.asp?personId=406576 |access-date=2012-10-19 |publisher=Investing.businessweek.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/news/movements/Yahoo-hires-former-Google-director-to-head-ad-revenue/articleshow/14243210.cms|title=Yahoo hires former Google director to head ad revenue|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120619130613/http://timesofindia.indiatimes.com/tech/news/movements/Yahoo-hires-former-Google-director-to-head-ad-revenue/articleshow/14243210.cms|archive-date=June 19, 2012}}&lt;/ref&gt;

== Marissa Mayer යුගය (2012-2017) ==
[[ගොනුව:Doug_Imbruce,_Co-founder_and_CEO,_with_the_Qwiki_team_and_Yahoo!_CEO_Marissa_Mayer_at_the_Company’s_Sunnyvale_HQ,_July_2013.jpg|thumb| ඩග් ඉම්බෲස්, සම-නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි, Qwiki කණ්ඩායම සහ Yahoo! සමාගමේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි Marissa Mayer 2013 ජූලි මාසයේ Sunnyvale මූලස්ථානයේ දී]]
2012 ජූලි 16 වන දින, හිටපු [[ගූගල්]] විධායක සහ වෝල්මාර්ට් ආයතනික අධ්‍යක්ෂිකා Marissa Mayer Yahoo! ලෙස නම් කරන ලදී. ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි සහ සභාපති, සහ Fortune 500 සමාගමක ළාබාලතම CEO. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2012-07-17 |title=The Marissa Mayer timeline&amp;nbsp;— Postcards |url=http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/07/17/marissa-mayer-timeline/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308130712/http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/07/17/marissa-mayer-timeline/ |archive-date=March 8, 2013 |access-date=2013-03-18 |publisher=Postcards.blogs.fortune.cnn.com}}&lt;/ref&gt;

2013 මැයි 19 වෙනිදා ''Wall Street Journal'' වාර්තා කළේ Yahoo හි මණ්ඩලය විසින් වසර හයක් පැරණි බ්ලොග් කරණ වෙබ් අඩවිය වන Tumblr මිල දී ගැනීම සඳහා සියලු මුදල් ගනුදෙනුවක් අනුමත කර ඇති බවයි.{{තහවුරු​ කරන්න|date=November 2021}} මෙම නිවේදනය මගින් තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයේ වෙනස් වන ප්‍රවණතාවක් පෙන්නුම් කරයි, Yahoo, Facebook සහ Google වැනි විශාල සමාගම් සැලකිය යුතු, වේගවත්- සමඟ සම්බන්ධ වීමට මාර්ගයක් ලෙස අඩු ආදායමක් උපයන ආරම්භක අන්තර්ජාල සමාගම් අත්පත් කර ගනී. වර්ධනය වන මාර්ග ගත ප්‍රජාවත්. ''වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නලය'' ප්‍රකාශ කළේ Tumblr මිල දී ගැනීම &quot;සමාජ ජාල සහ සන්නිවේදන කේන්ද්‍රස්ථානයක්&quot; සඳහා සමාගමේ අශ්‍යතාවය තෘප්තිමත් කරනු ඇති බවයි. Yahoo විසින් Tumblr සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.1ක් ගෙවනු ඇති අතර සමාගමේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි සහ නිර්මාතෘ ඩේවිඩ් කාර්ප් විශාල කොටස් හිමියෙකු ලෙස පවතිනු ඇත. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324787004578493130789235150|title=Yahoo Deal Shows Power Shift|last=JOANN S. LUBLIN|date=19 May 2013|work=The Wall Street Journal|access-date=20 May 2013|last2=AMIR EFRATI|last3=SPENCER E. ANTE}}&lt;/ref&gt;

Yahoo සතු ඡායාරූපකරණ සේවාව වන Flickr හි ප්‍රතිසංස්කරණය 2013 මැයි 20 වන දින එක්සත් ජනපදයේ නිව් යෝර්ක් හි Times Square හි දියත් කරන ලද අතර එම අවස්ථාවට නගරයේ නගරාධිපති සහ මාධ්‍යවේදීන් විශාල පිරිසක් සහභාගී විය. Times Square හි දැන්වීම් පුවරු එකොළහක් වෙබ් අඩවියේ නව ටැග්ලයින් &quot;biggr, spectaculr, wherevr&quot; ප්‍රචාරණය කරන ලදී. දියත් කිරීමේ කොටසක් ලෙස සහ යාහූ ප්‍රකාශ කළේ එය Flickr පරිශීලකයින්ට නොමිලේ ටෙරාබයිට් ගබඩාවක් ලබා දෙන බවයි. Tumblr අත්පත් කර ගැනීම පිළිබඳ නිල නිවේදනය ද මැයි 20 සිදුවීමට ඇතුළත් විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Zachary M. Seward |date=21 May 2013 |title=Yahoo's marketing masterstroke: a free terabyte of Flickr storage is better than unlimited |url=http://qz.com/86949/yahoos-marketing-masterstroke-a-free-terabyte-of-flickr-storage-is-better-than-unlimited/ |access-date=25 May 2013 |website=Quartz |publisher=Quartz}}&lt;/ref&gt;

2013 මැයි 26 වැනි දින Hulu වීඩියෝ ප්‍රවාහ වෙබ් අඩවිය කෙරෙහි Yahoo! හි උනන්දුව පිළි බඳව මාධ්‍ය වාර්තා කළේ ය. Mayer ගේ නායකත්වය යටතේ, Yahoo! හි ලංසුව ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 600 ත් 800 ත් අතර අගයක් ගනී, විවිධ තත්වයන්ගෙන් සමන්විත විවිධ විකල්ප සමාගම විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Kara Swisher |date=26 May 2013 |title=Yahoo's Bid for Hulu in $600M to $800M Range&amp;nbsp;— Even as It Preps Other Big Deals in Mobile and Communications |url=http://allthingsd.com/20130526/yahoos-bid-for-hulu-in-600m-to-800m-range-even-as-it-preps-other-big-deals-in-mobile-and-communications/ |access-date=28 May 2013 |website=All Things D |publisher=Dow Jones &amp; Company Inc}}&lt;/ref&gt; 2013 මැයි 28 වන විට, Yahoo! හි වීඩියෝ සඳහා මසකට මිලියන 45 ක් අද්විතීය අමුත්තන් ආකර්ෂණය වන අතර, Hulu හි මිලියන 24 නරඹන්නන් සිටී - ප්‍රේක්ෂකයින් දෙදෙනාගේ එකතුවෙන් Yahoo! Google සහ එහි අනුබද්ධ [[යූටියුබ්|YouTube]] ට පසු දෙවන වඩාත් ජනප්‍රිය ස්ථානයේ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://qz.com/88314/an-800-million-bid-for-hulu-is-safe-boring-and-exactly-the-right-move-for-yahoo/|title=An $800 million bid for Hulu is safe, boring, and exactly the right move for Yahoo|last=Christopher Mims|date=28 May 2013|work=Quartz|access-date=28 May 2013}}&lt;/ref&gt;

2013 ජූලි මාසයේදී Yahoo Inc ඩොලර් මිලියන 50 කට Qwiki අත්පත් කර ගත්තේ ය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo Acquires Qwiki Inc. |url=https://finance.yahoo.com/news/yahoo-acquires-qwiki-inc-154001225.html |access-date=2021-11-01 |website=Yahoo |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2013 අගෝස්තු 2 වන දින Yahoo Inc විසින් සමාජ වෙබ් බ්‍රවුසරය සම්බන්ධ Rock Melt අත්පත් කර ගැනීම නිවේදනය කළේ ය. අත්පත් කර ගැනීමත් සමඟ, Rock Melt කණ්ඩායම, සැලකිල්ලේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි Eric Vishria සහ CTO Tim Howes යන අය Yahoo කණ්ඩායමේ කොටසක් වනු ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, සියලු ම Rock Melt යෙදුම් සහ පවතින වෙබ් සේවා අගෝස්තු 31 සිට ක්‍රියා විරහිත වේ &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo acquires social web browser RockMelt, apps go off from August 31 |url=http://techone3.in/yahoo-acquires-social-web-browser-rockmelt-9393/ |access-date=3 August 2013 |publisher=TechOne3}}&lt;/ref&gt;

2013 අගෝස්තු 7 වැනිදා මධ්‍යම රාත්‍රියට පමණ EDT, Yahoo! 2013 සැප්තැම්බර් 5 වන දින 4:00 ට නව ලාංඡනයේ අවසාන අනුවාදය හඳුන්වා දෙන බව නිවේදනය කළේ ය.&amp;nbsp;පෙ.ව. [[සමායෝත සාර්වත්‍ර වේලාව|UTC]] . මෙම අවස්ථාව සනිටුහන් කිරීම සඳහා, සමාගම විසින් &quot;වෙනස් කිරීමේ දින 30&quot; ව්‍යාපාරයක් දියත් කරන ලද අතර, හෙළිදරව් කරන දිනය දක්වා සෑම දින 30කටම ලාංඡනයේ වෙනසක් නිකුත් කිරීම ඇතුළත් විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/tech/2013/08/06/yahoo-is-getting-a-new-logo/2617033/|title=Yahoo is getting a new logo&amp;nbsp;— in a month|last=Jon Swartz|date=7 August 2013|work=USA Today|access-date=24 August 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Kathy Savitt |date=7 August 2013 |title=Kicking off 30 days of change |url=http://yahoo.tumblr.com/post/57582020969/kicking-off-30-days-of-change |access-date=24 August 2013 |website=Yahoo! on Tumblr |publisher=Tumblr}}&lt;/ref&gt;

2013 ජූලි මාසයේදී comScore විසින් එකතු කරන ලද දත්ත මගින් එක්සත් ජනපදයේ වැඩි පිරිසක් Yahoo! Google වෙබ් අඩවි හා සැසඳීමේ දී මාසය තුළ වෙබ් අඩවි - මෙම අවස්ථාව Yahoo! 2011 සිට Google අබිබවා යයි. දත්ත Yahoo! සතු Tumblr වෙබ් අඩවිය හෝ ජංගම දුරකථන භාවිතය සඳහා සංචාර සංඛ්‍යාලේඛන ඇතුළත් කර නැත. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/aug/22/yahoo-beats-google-website-visitors?CMP=EMCNEWEML6619I2&amp;et_cid=46382&amp;et_rid=7107573&amp;Linkid=http%3a%2f%2fwww.theguardian.com%2ftechnology%2f2013%2faug%2f22%2fyahoo-beats-google-website-visitors|title=Google overtaken by Yahoo! in US website visitors for first time in two years|last=Juliet Garside|date=23 August 2013|work=The Guardian|access-date=24 August 2013}}&lt;/ref&gt;

2014 පෙබරවාරි 11 වෙනිදා, Yahoo! Wander නම් සමාජ දිනපොත් සමාගමක් අත්පත් කර ගෙන ඇත. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2014/02/11/yahoo-acquires-social-diary-company-wander-for-over-10m/|title=Yahoo Acquires Social Diary Company Wander For A Price Over $10M|work=TechCrunch|access-date=February 11, 2014}}&lt;/ref&gt;

2014 පෙබරවාරි 13 වෙනිදා, Yahoo! තාක්ෂණික බඳවා ගැනීමේ සමාගමක් වන ඩිස්ටිල් අත්පත් කර ගත්තේ ය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2014/02/13/yahoo-distill/|title=Yahoo Acquires Technical Recruiting Startup Distill|work=TechCrunch|access-date=February 13, 2014}}&lt;/ref&gt;

2016 සැප්තැම්බර් 22 වන දින, යාහූ විසින් 2014 &lt;ref name=&quot;Yahoo Says Hackers Stole Data on 500 Million Users in 2014&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=September 22, 2016 |title=Yahoo Says Hackers Stole Data on 500 Million Users in 2014 |url=https://www.nytimes.com/2016/09/23/technology/yahoo-hackers.html |access-date=22 September 2016 |website=New York Times}}&lt;/ref&gt; භාගයේදී අවම වශයෙන් මිලියන 500ක පරිශීලක ගිණුම් හා සම්බන්ධ තොරතුරු හැකර්වරුන් සොරකම් කළ දත්ත කඩකිරීමක් අනාවරණය කළේය . [[බීබීසී|BBC පුවත් සේවයට]] අනුව, මෙය මෙතෙක් වාර්තා වූ විශාලතම තාක්ෂණික කඩකිරීමයි . &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-37447016|title=Yahoo 'state' hackers stole data from 500 million users|date=23 September 2016|access-date=23 September 2016|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ලබාගත් ද්‍රව්‍යවල නිශ්චිත විස්තර නම්, ඊමේල් ලිපින, දුරකථන අංක, සංකේතාත්මක හෝ සංකේතනය නොකළ ආරක්ෂක ප්‍රශ්න සහ පිළිතුරු, උපන් දින සහ [[ගුප්ත කේතනය|සංකේතාත්මක]] මුරපද ඇතුළත් වේ. &lt;ref name=&quot;BBC_23_Sept_2016&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-37447016|title=Yahoo 'state' hackers stole data from 500 million users|date=September 23, 2016|access-date=September 23, 2016|publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; මෙම උල්ලංඝනය විසින් පිවිසුම් අක්තපත්‍ර අසත්‍ය කිරීමට නිෂ්පාදනය කරන ලද වෙබ් කුකීස් භාවිතා කළ අතර, හැකර්වරුන්ට මුරපදයක් නොමැතිව ඕනෑම ගිණුමකට ප්‍රවේශය ලබා ගැනීමට ඉඩ සලසයි. &lt;ref name=&quot;wash1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2016/11/10/yahoo-discovered-hack-leading-to-major-data-breach-two-years-before-it-was-disclosed/|title=Yahoo discovered hack leading to major data breach two years before it was disclosed|work=The Washington Post|access-date=10 November 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;bbc2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-37936219|title=Yahoo knew of 'state-backed' hack in 2014|date=November 10, 2016|work=BBC News|access-date=10 November 2016}}&lt;/ref&gt;  2016 දෙසැම්බර් 14 වෙනිදා, 2013 අගෝස්තුවේ පමණ කලින් සිදු වූ වෙනම දත්ත කඩවීමක් වාර්තා විය. මෙම උල්ලංඝනය පරිශීලක ගිණුම් බිලියන 1 කට වඩා බලපෑ අතර නැවතත් අන්තර්ජාල ඉතිහාසයේ සොයා ගත් විශාලතම ලෙස සැලකේ. &lt;ref name=&quot;nytimes dec2016&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Goel |first=Vindu |date=December 14, 2016 |title=Yahoo Says 1 Billion User Accounts Were Hacked |url=https://www.nytimes.com/2016/12/14/technology/yahoo-hack.html |access-date=December 14, 2016 |website=[[New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

2017 ජනවාරි 9 වෙනිදා, Yahoo! ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි Marissa Mayer නිවේදනය කරන්නේ එය ඩොලර් බිලියන 4.5 ක Verizon වෙත විකිණීම සිදු වුව හොත් Yahoo හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයෙන් ඉවත් වන බවයි. එම ගනුදෙනුව Yahoo! වසා දැමූ විට ඇය නිවේදනය කළා ය. Altaba ලෙස නැවත නම් කරනු ඇත . &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Fiegerman |first=Seth |date=9 January 2017 |title=Marissa Mayer to resign from Yahoo board after sale |url=https://money.cnn.com/2017/01/09/technology/yahoo-marissa-mayer-altaba/ |access-date=5 February 2017 |publisher=CNNMoney}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Merced |first=Michael J. De La |date=9 January 2017 |title=After Verizon Deal, Yahoo to Become 'Altaba' and Marissa Mayer to Step Down From Board |url=https://www.nytimes.com/2017/01/09/business/dealbook/yahoo-would-become-altaba-after-selling-its-internet-business.html |access-date=5 February 2017 |website=The New York Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yahoo CEO Marissa Mayer To Resign From Board After Verizon Acquisition |url=http://fortune.com/2017/01/09/yahoo-marissa-mayer-board-verizon-acquisition/ |access-date=5 February 2017 |publisher=Fortune}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Mascarenhas |first=Hyacinth |date=10 January 2017 |title=Yahoo CEO Marissa Mayer to step down after Verizon deal as remaining business to be named Altaba |url=http://www.ibtimes.co.uk/yahoo-ceo-marissa-mayer-step-down-after-verizon-deal-company-change-name-altaba-1600162 |access-date=5 February 2017 |publisher=International Business Times UK}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Marissa Mayer is resigning from Yahoo's board |url=http://www.businessinsider.de/marissa-mayer-is-resigning-from-yahoos-board-2017-1 |access-date=5 February 2017 |publisher=Business Insider |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>r7wblpeq2vjptf5fnvsvurcheru45sp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බාස්මතී</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115793</id>
    <revision>
      <id>794423</id>
      <parentid>591034</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4881" sha1="l6y5b0ojk5ndt4o87g4h0vfw9djysye" xml:space="preserve">{{short description|දිගු, සිහින් ඇට සහිත සහල් ප්‍රභේදය}}
{{Distinguish|text=[[Bagmati (disambiguation)|Bagmati]]}}
{{Infobox cultivar
| name = බාස්මතී සහල්
| image = Khyma and Basmati rice.jpg
| image_caption = දුඹුරු short-grain සහල් (වම) සහ දුඹුරු බාස්මතී සහල් සැසඳීම
| genus = 
| species = ''[[Oryza sativa]]''&lt;ref name=&quot;pmid32153645&quot;/&gt;
| group = බාස්මතී
| cultivar = Basmati Sal, Basmati 370, etc.&lt;ref name=&quot;pmid32153645&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kishor |first1=DS |last2=Seo |first2=J |last3=Chin |first3=JH |last4=Koh |first4=HJ |title=Evaluation of Whole-Genome Sequence, Genetic Diversity, and Agronomic Traits of Basmati Rice (''Oryza sativa'' L.)|journal=[[Frontiers in Genetics]]|date=2020 |volume=11 |pages=86 |doi=10.3389/fgene.2020.00086 |pmid=32153645 |pmc=7046879|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;
| origin = [[Indian subcontinent|ඉන්දියානු උප මහාද්වීපය]]
}}
[[File:Cooked cilantro lime dish basmati rice India.jpg|thumb|250px|බුරුම [[fish mint]] සමඟ පිසින ලද සුදු බාස්මතී සහල්]]

'''බාස්මතී''', ({{en|Basmati}}, {{IPA-hns|'bɑːsmət̪iː|pron}}), යනු [[India|ඉන්දියාව]], [[Pakistan|පාකිස්තානය]], සහ [[Nepal|නේපාලය]] ප්‍රධාන කොට ගත් [[Indian subcontinent|ඉන්දියානු උප මහාද්වීපය]] තුළ සාම්ප්‍රදායිකව වගා කරණු ලබන දිගු, සිහින් ඇට සහිත [[aromatic rice|සගන්ධ සහල්]] ප්‍රභේදයක් වෙයි.&lt;ref name=&quot;Big money in specialty rices&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20150628092113/http://www.fao.org/ag/magazine/0207sp1.htm Big money in &quot;specialty rices&quot;] [[Food and Agriculture Organization]], United Nations (2002)&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය සහ නිරුක්තිය ==
=== නිරුක්තිය ===
''[[Oxford English Dictionary|ඔක්ස්ෆර්ඩ් ඉංග්‍රීසි ශබ්දකෝශයට]]'' අනුව, ඉංග්‍රීසි ''බාස්මතී'' (basmati) වචනය [[Hindi|හින්දි]] {{transliteration|hi|bāsmatī}}, වචනාර්ථය, 'සුගන්ධී',&lt;ref&gt;{{Cite OED|basmati}}&lt;/ref&gt; යන්නෙන් තත්භව පදය කි.

=== ඉතිහාසය ===
[[Indian subcontinent|ඉන්දියානු උප මහාද්වීපය]] තුළ බාස්මතී සහල්, ශතවර්ෂ ගණනාවක් වගා කොට ඇති බව විස්වාස කෙරෙයි. 1766 දී  [[පන්ජාබ් ජනයා|පන්ජාබ් ජාතික]] [[කවියා|කවියකු]] වන Varis Shah විසින් රචිත ''Heer Ranjha'' නම් වූ වීර කාව්‍යය තුළ ඇති ප්‍රකාශය, බාස්මතී සහල් පිළිබඳව ඇති පැරණිම සඳහන ලෙස සැලකෙයි.&lt;ref name=Singh&gt;{{cite book |title=Aromatic Rices |url=https://books.google.com/books?id=fJi0FxyM7pQC&amp;pg=PA135 |year=2000 |publisher=[[ජාත්‍යන්තර සහල් පර්යේෂණ ආයතනය]] |isbn=978-81-204-1420-4 |author=VP Singh |pages=135–36}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Daniel2010&quot;&gt;{{cite book |author=Daniel F. Robinson |title=Confronting Biopiracy: Challenges, Cases and International Debates |url=https://archive.org/details/confrontingbiopi0000robi |url-access=registration |year=2010 |publisher=[[Earthscan]]|isbn=978-1-84977-471-0 |page=[https://archive.org/details/confrontingbiopi0000robi/page/47 47]}}&lt;/ref&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
* [[Ambemohar]]
* [[Camargue red rice]]
* [[Domsiah]]
* [[Jasmine rice]]
* [[List of rice varieties]]
* [[Wild rice|Manoomin]]
* ''[[Oryza sativa]]''

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist|2}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{commons category|Basmati rice}}
{{wiktionary|basmati}}
* [http://www.american.edu/ted/basmati.htm About patent dispute]
* [http://www.rediff.com/money/2007/may/16bas.htm China: India's new basmati export destination]
* [https://www.yaseenmills.com/ Basmati Rice Suppliers in USA]

{{Varieties of rice}}

[[Category:Bengali cuisine]]
[[Category:Rice varieties]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව තුළ සහල් නිෂ්පාදනය]]
[[ප්‍රවර්ගය:පාකිස්ථානය තුළ සහල් නිෂ්පාදනය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ සහල් නිෂ්පාදනය]]</text>
      <sha1>l6y5b0ojk5ndt4o87g4h0vfw9djysye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලලිත් ගමගේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119565</id>
    <revision>
      <id>794437</id>
      <parentid>611396</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9493" sha1="g3tewqq6cszp214e6lbgmwqs214mrcr" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව විද්‍යාඥ
| name = Lalith Gamage
| image = 
| image_size = 
| birth_date = 
| birth_place = Sri Lanka
| death_date = 
| death_place = 
| alma_mater = [[University of British Columbia]], &lt;br /&gt;[[University of Leicester]], &lt;br /&gt;[[University of Moratuwa]]
| doctoral_advisor = 
| doctoral_students = 
| known_for = 
| footnotes = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
මහාචාර්ය '''ලලිත් ගමගේ''', [[බ්‍රිතාන්‍ය පරිඝණක සංසදය|MBCS]], MIEE ශ්‍රී ලාංකේය ශාස්ත්‍රඥයෙකි. ඔහු [[පුවසුරු|මහාචාර්යවරයෙකු]] වන අතර දැනට [[ශ්‍රී ලංකා තොරතුරු තා‌ක්ෂණ ආයතනය|ශ්‍රී ලංකා තොරතුරු තාක්ෂණ ආයතනයේ]] සභාපති සහ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී ලෙස සේවය කරන අතර, 1999 වසරේ ආයතනය ආරම්භයේ සිටම ඔහු එම තනතුර හොබවා ඇත &lt;ref name=&quot;bt&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Moulding The Future |url=http://businesstoday.lk/article.php?article=10705 |access-date=12 October 2016 |website=BUSINESS TODAY}}&lt;/ref&gt; ඔහු නවීන තාක්ෂණය පිළිබඳ ආතර් සී ක්ලාක් ආයතනයේ සභාපතිවරයා ලෙස ද කටයුතු කර ඇත. &lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;[http://www.sundaytimes.lk/101024/Education/ed14.html Prof. Lalith Gamage Chairman of the Arthur C. Clarke Institute for Modern Technologies]&lt;/ref&gt; [[පරිගණක විද්‍යාව|පරිගණක විද්‍යා]] ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛ පෙළේ ශ්‍රී ලාංකික විද්‍යාඥයෙකු ලෙස මහාචාර්ය ගමගේ මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ [[තොරතුරු තාක්‍ෂණය|තොරතුරු තාක්ෂණ]] අධ්‍යාපනය, පර්යේෂණ සහ කර්මාන්ත සංවර්ධනය සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත. &lt;ref name=&quot;UBC&quot;&gt;{{Citation |title=People, Industrial Automation Group |url=http://www.researchcentre.apsc.ubc.ca/ialweb/Gamage.htm |access-date=2023-11-19 |archive-date=2012-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213105712/http://www.researchcentre.apsc.ubc.ca/ialweb/Gamage.htm }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;itpro&quot;&gt;[http://www.itpro.lk/?q=node/1809 Over 600 graduate at SLIIT 2009 convocation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722145721/http://www.itpro.lk/?q=node%2F1809|date=2011-07-22}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය සහ පර්යේෂණ ==
[[ශාන්ත ඇලෝසියස් විද්‍යාලය, ගාල්ල|ගාල්ල ශාන්ත ඇලෝසියස් විද්‍යාලයෙන්]] අධ්‍යාපනය ලැබූ [[මොරටුව විශ්වවිද්‍යාලය|ගමගේ මොරටුව විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] ඉංජිනේරු විද්‍යාව පිළිබඳ [[විද්‍යාවේදී උපාධිය|ශාස්ත්‍රපති උපාධිය]] ලබා ගත් අතර ඉන් අනතුරුව ලෙස්ටර් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් MSc සහ බ්‍රිටිෂ් කොලොම්බියා විශ්වවිද්‍යාලයෙන් [[දර්ශන ආචාර්ය|ආචාර්ය උපාධිය]] ලබා ගත්තේය. ඔහුගේ පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍ර අතර පරිගණක දැක්ම, පරිගණක බුද්ධිය සහ රොබෝ විද්‍යාව ඇතුළත් වේ. &lt;ref name=&quot;ref1&quot;/&gt; ගමගේ මහතා පර්යේෂණ පත්‍රිකා රාශියක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර ජපන් අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියේ කීර්තිමත් පර්යේෂණ සම්මානයක් ද දිනා ගෙන ඇත.

== ශාස්ත්‍රීය වෘත්තිය ==
කථිකාචාර්යවරයෙකු ලෙස මොරටුව විශ්වවිද්‍යාලයට බැඳුණු ගමගේ මොරටුව විශ්වවිද්‍යාලයේ පරිගණක සේවා මධ්‍යස්ථානයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්යවරයෙකු ලෙසත් අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙසත් කටයුතු කළේය. ඔහු මොරටුව විශ්වවිද්‍යාලයේ සභා මන්ත්‍රීවරයකු ලෙසද කටයුතු කර ඇත. &lt;ref name=&quot;UBC&quot;/&gt;

1999 දී ඔහු [[ශ්‍රී ලංකා තොරතුරු තා‌ක්ෂණ ආයතනය|ශ්‍රී ලංකා තොරතුරු තාක්ෂණ ආයතනය]] (SLIIT) පිහිටුවීමේ දී එහි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්යවරයෙකු ලෙස ප්‍රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටු කළ අතර 2003 දී ඔහු SLIIT හි මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. ඔහුගේ පාලන සමය යටතේ SLIIT ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම තාක්ෂණ ආයතනය බවට පත්ව ඇති අතර, එහි වත්මන් සභාපති ඔහුය. &lt;ref name=&quot;itpro&quot;/&gt;

දැනට ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලයේ යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු අංශයේ බාහිර මහාචාර්යවරයෙකු ලෙසද සේවය කරන අතර කාර්මික ස්වයංක්‍රීයකරණ සමූහයට අනුයුක්තව සිටින අතර කර්ටින් විශ්ව විද්‍යාලයේ අනුබද්ධ මහාචාර්යවරයෙකි. &lt;ref name=&quot;ref1&quot;/&gt;

ඔහුගේ අධ්‍යාපනයට අමතරව ඔහු තොරතුරු තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රයට සහ ශ්‍රී ලංකා රජයට විවිධ තනතුරු දරමින් සේවය කර ඇත. USAID අනුග්‍රහය ලත් තරඟකාරීත්වයේ මුලපිරීමේ ICT Cluster හි සභාපති, ශ්‍රී ලංකා අපනයන සංවර්ධන මණ්ඩලයේ වෙළඳ තොරතුරු ජාලයේ විධායක අධ්‍යක්ෂ සහ ව්‍යවසාය සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය, කාර්මික ප්‍රතිපත්ති සහ ආයෝජන ප්‍රවර්ධන අමාත්‍යාංශයේ තොරතුරු තාක්ෂණ කාර්ය සාධක බලකායේ සභාපතිවරයා මෙයට ඇතුළත් වේ. &lt;ref name=&quot;UBC&quot;/&gt;

== පවුල ==
ඔහු විවාහ වී සිටින්නේ හිටපු වෙළෙඳ හා වාණිජ කටයුතු අමාත්‍ය සහ දකුණු පළාත් ආණ්ඩුකාරවරයා වූ කිංස්ලි වික්‍රමරත්න මහතාගේ දියණියක සමඟයි.{{තහවුරු​ කරන්න|date=October 2016}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2016)&quot;&gt;උපුටා ගැනීමක් අවශ්‍යයි&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== සම්මාන ==

* ''කැපී පෙනෙන තරුණ පුද්ගලයා'' අධ්‍යයන සංවර්ධනය සඳහා ඔහුගේ දායකත්වය වෙනුවෙන් සම්මානය. - 2000 &lt;ref name=&quot;SLASSCOM&quot;&gt;{{Citation |title=SLASSCOM |url=https://slasscom.lk/content/prof-lalith-gamage |access-date=2023-11-19 |archive-date=2017-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015150608/https://slasscom.lk/content/prof-lalith-gamage }}&lt;/ref&gt;
* ජපන් අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියේ පර්යේෂණ සම්මානය. &lt;ref name=&quot;SLASSCOM&quot; /&gt;

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:Year of birth missing (living people)]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ඉංජිනේරුවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]]</text>
      <sha1>g3tewqq6cszp214e6lbgmwqs214mrcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලයිබීරියාවේ භූගෝලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127696</id>
    <revision>
      <id>794436</id>
      <parentid>679231</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34689" sha1="o2pffq73plx1aiu0htus9itp8wi31kh" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Topographic_map_of_Liberia-en.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Topographic_map_of_Liberia-en.svg|thumb|ලයිබීරියාවේ සිතියමක්]]
ලයිබීරියාව පිහිටා ඇත්තේ බටහිර අප්‍රිකාවේ, රටේ නිරිත දෙසින් උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරයට මායිම්ව ය. එය පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 4° සහ 9°N අතර දේශාංශ 7° සහ 12°W අතර ය.

භූ දර්ශනය බොහෝ දුරට සමතලා සිට පෙරළෙන වෙරළබඩ තැනිතලා වලින් සංලක්ෂිත වන අතර කඩොලාන සහ වගුරු බිම් අඩංගු වන අතර එය පෙරළෙන සානුවක් සහ ඊසානදිගින් පහත් කඳුකරයක් දක්වා නැඟී ඇත.&lt;ref name=&quot;eowg2&quot;&gt;{{cite book|last=Bateman|first=Graham|author2=Victoria Egan|author3=Fiona Gold|author4=Philip Gardner|title=Encyclopedia of World Geography|publisher=Barnes &amp; Noble Books|location=New York|year=2000|page=161|isbn=1566192919}}&lt;/ref&gt;

නිවර්තන වැසි වනාන්තර කඳු ආවරණය වන අතර අලි තණකොළ සහ අර්ධ පතනශීලී වනාන්තර උතුරු කොටස්වල ප්‍රමුඛ වෘක්ෂලතා වේ.&lt;ref name=&quot;eowg2&quot; /&gt;

ගිනියාවේ Guinée Forestière හි අභ්‍යන්තර කඳු වැටියට ඔබ්බෙන් වනගත සානුව හරහා නව වර්ෂාපතනය පහළට ගමන් කරන විට ලයිබීරියාවේ ජල පෝෂකය නිරිතදිග රටාවකින් මුහුද දෙසට ගමන් කරයි. සියෙරා ලියොන් දේශසීමා ආසන්නයේ පිහිටි කේප් මවුන්ට් ජාතියේ වැඩිම වර්ෂාපතනයක් ලබා ගනී.&lt;ref name=&quot;eowg2&quot; /&gt;

ලයිබීරියාවේ ප්‍රධාන වයඹ මායිම මනෝ ගඟෙන් ගමන් කරන අතර එහි ගිනිකොන දිග සීමාවන් කැවාල්ලා ගඟෙන් මායිම් වේ.&lt;ref name=&quot;eowg2&quot; /&gt; ලයිබීරියාවේ විශාලතම ගංගා තුන වන්නේ මොන්රෝවියාව අසලින් පිටවන ශාන්ත පෝල්, බුකානන්හි ශාන්ත ජෝන් ගඟ සහ අත්ලාන්තික් සාගරයට ගලා යන සෙස්ටෝස් ගංගාවයි. කැවාල්ලා යනු සැතපුම් 320 (කිලෝමීටර 510)කින් යුත් ජාතියේ දිගම ගංගාවයි.&lt;ref name=&quot;eowg2&quot; /&gt;

සම්පුර්ණයෙන්ම ලයිබීරියාව තුළ ඇති උසම ස්ථානය වන්නේ බටහිර අප්‍රිකානු කඳුකරයේ සහ ගිනියා කඳුකරයේ වයඹදිග ලයිබීරියා පරාසයේ මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 4,724 (මීටර් 1,440) උසින් පිහිටි වුටෙව් කන්දයි. කෙසේ වෙතත්, යකෙපා අසල නිම්බා කන්ද, මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 1,752 (අඩි 5,748) උසින් පිහිටා ඇත,&lt;ref name=&quot;eowg2&quot; /&gt; නමුත් නිම්බා පිහිටා ඇත්තේ ලයිබීරියාව ගිනියාව සහ අයිවරි කෝස්ට් යන දෙකටම මායිම් වන ස්ථානයේ බැවින් එය සම්පූර්ණයෙන්ම ලයිබීරියාව තුළ නොවේ. නිම්බා යනු එම රටවල උසම කන්ද ද වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mount Nimba Strict Nature Reserve |url=https://whc.unesco.org/en/list/155/ |access-date=2023-08-17 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== දේශගුණය ===
[[ගොනුව:Koppen-Geiger_Map_LBR_present.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koppen-Geiger_Map_LBR_present.svg|thumb|කොප්පෙන් දේශගුණික වර්ගීකරණයේ ලයිබීරියාවේ සිතියම.]]
රටේ දකුණේ සමක දේශගුණය වසර පුරා උණුසුම් වන අතර මැයි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා අධික වර්ෂාපතනයක් සහ ජූලි මැද සිට අගෝස්තු දක්වා කෙටි කාල පරතරයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;eowg2&quot; /&gt; නොවැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා ශීත ඍතුවේ මාසවලදී වියළි දූවිලි සහිත හර්මට්ටන් සුළං රට අභ්‍යන්තරයට හමන අතර නිවැසියන්ට බොහෝ ගැටලු ඇති කරයි.&lt;ref name=&quot;eowg2&quot; /&gt; ලයිබීරියාවේ දේශගුණික විපර්යාස බොහෝ ගැටලු ඇති කරන්නේ ලයිබීරියාව විශේෂයෙන් දේශගුණික විපර්යාසවලට ගොදුරු විය හැකි බැවිනි. අප්‍රිකාවේ අනෙකුත් බොහෝ රටවල් මෙන්ම, ලයිබීරියාවද දැනට පවතින පාරිසරික ගැටලු මෙන්ම තිරසාර සංවර්ධන අභියෝගවලට මුහුණ දෙයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 8, 2018 |title=Building effective climate governance in Liberia – Liberia |url=https://reliefweb.int/report/liberia/building-effective-climate-governance-liberia |access-date=2020-05-21 |website=ReliefWeb |language=en}}&lt;/ref&gt; එය අප්‍රිකාවේ පිහිටීම නිසා, එය ආන්තික කාලගුණික තත්ත්වයන්ට, මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමේ වෙරළබඩ බලපෑම්වලට සහ වෙනස් වන ජල පද්ධති සහ ජලය ලබා ගැනීමේ හැකියාවට ගොදුරු වේ.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |date=February 28, 2017 |title=Climate Risk Profile: Liberia |url=https://www.climatelinks.org/resources/climate-change-risk-profile-liberia |access-date=2020-05-21 |website=Climatelinks |language=en}}&lt;/ref&gt; දේශගුණික විපර්යාස ලයිබීරියාවේ ආර්ථිකයට, විශේෂයෙන් කෘෂිකර්මාන්තයට, ධීවර කර්මාන්තයට සහ වන වගාවට දැඩි ලෙස බලපානු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ලයිබීරියාව දේශගුණික විපර්යාස හා සම්බන්ධ ජාත්‍යන්තර සහ දේශීය ප්‍රතිපත්ති වෙනස්වීම් සඳහා ක්‍රියාකාරී සහභාගිවන්නෙකු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Blackmore|first=R.D.|url=http://worldcat.org/oclc/1084383140|title=Lorna Doone|publisher=Ryerson Press|isbn=0665265034|oclc=1084383140}}&lt;/ref&gt;
=== ජෛව විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණය ===
[[ගොනුව:Liberia_tropical_forest.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Liberia_tropical_forest.jpg|thumb|ලයිබීරියානු නිවර්තන වනාන්තරයකි]]
[[ගොනුව:Share_Of_Forest_Area_In_Total_Land_Area,_Top_Countries_(2021).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Share_Of_Forest_Area_In_Total_Land_Area,_Top_Countries_(2021).svg|thumb|330x330පික්|මුළු භූමි ප්‍රමාණයේ වනාන්තර ප්‍රමාණයේ කොටස, ඉහළ රටවල් (2021). ලයිබීරියාව ලෝකයේ වනාන්තර ආවරණයෙන් නවවන ඉහළම ප්‍රතිශතයක් ඇත.]]
වෙරළ තීරයේ වනාන්තර බොහෝ දුරට ලුණු වලට ඔරොත්තු දෙන කඩොලාන ගස් වලින් සමන්විත වන අතර, වඩා විරල ජනාකීර්ණ රට තුළ වියළි තණබිම් සානුවකට වනාන්තර විවෘත වේ. දේශගුණය සමකයට අයත් වන අතර, මැයි-ඔක්තෝබර් වැසි සමයේදී සැලකිය යුතු වර්ෂාපතනයක් සහ වසරේ ඉතිරි කාලය තුළ දැඩි හර්මැටන් සුළං ඇති වේ. ඉතිරි ඉහළ ගිනියානු වැසි වනාන්තරවලින් සියයට හතළිහක් පමණ ලයිබීරියාව සතුය. එය 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ රබර් නිෂ්පාදනයේ වැදගත් නිෂ්පාදකයෙක් විය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ghoshal|first=Animesh|date=1982|title=Multinational Investment and the Development of an Export Industry: Rubber in Liberia|url=https://www.jstor.org/stable/24328535|journal=Transafrican Journal of History|volume=11|pages=92–111|issn=0251-0391|jstor=24328535}}&lt;/ref&gt; භූමිෂ්ඨ පරිසර කලාප හතරක් ලයිබීරියාවේ මායිම් තුළ පිහිටා ඇත: ගිනියානු කඳුකර වනාන්තර, බටහිර ගිනියානු පහත්බිම් වනාන්තර, ගිනියානු වනාන්තර-සැවානා මොසෙයික් සහ ගිනියානු කඩොලාන.&lt;ref name=&quot;DinersteinOlson2017&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|display-authors=1|year=2017|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|pages=534–545|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pmc=5451287|pmid=28608869|doi-access=free|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad}}&lt;/ref&gt; එහි 2019 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 4.79/10ක් තිබූ අතර එය රටවල් 172 කින් ගෝලීය වශයෙන් 116 වැනි ස්ථානයට ශ්‍රේණිගත කරයි.&lt;ref name=&quot;FLII-Supplementary&quot;&gt;{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|display-authors=1|year=2020|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|page=5978|bibcode=2020NatCo..11.5978G|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|issn=2041-1723|pmc=7723057|pmid=33293507|doi-access=free|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.}}&lt;/ref&gt; [[ගොනුව:U.S.DOC(1965)_Liberia._Money_Trees.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:U.S.DOC(1965)_Liberia._Money_Trees.jpg|වම|thumb|1960 ගණන්වල මුල් භාගයේ දැව කපන්නන් සහ දැව කපන ට්‍රක් රථය]]
ලයිබීරියාව යනු ගෝලීය ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි - මිනිසුන්ගෙන් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජෛව විවිධත්වයේ සැලකිය යුතු ජලාශයකි.&lt;ref name=&quot;mmg&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-29321143|title=Liberia in 'trees for cash' deal|last=McGrath|first=Matt|date=September 23, 2014|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;[[ගොනුව:Choeropsis.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Choeropsis.jpg|thumb|ලයිබීරියාවේ ආහාර සඳහා නීතිවිරෝධී ලෙස දඩයම් කරන ලද විශේෂ අතර පිග්මි හිපෝ ද වේ.&lt;ref name=&quot;Anne Look&quot;&gt;Anne Look, [http://www.voanews.com/content/article/370590.html &quot;Poaching in Liberia's Forests Threatens Rare Animals&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205739/http://www.voanews.com/content/article/370590.html|date=March 4, 2016}}, [[Voice of America]] News, May 8, 2012.&lt;/ref&gt; ලෝක සංරක්ෂණ සංගමය ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ පිග්මි හිපෝ 3,000 කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් වනයේ ඉතිරිව ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;Redlist&quot;&gt;{{cite iucn|author=Ransom, C.|author2=Robinson, P.T.|author3=Collen, B.|date=2015|title=''Choeropsis liberiensis''|volume=2015|page=e.T10032A18567171|doi=10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T10032A18567171.en|access-date=November 11, 2021}} Database entry includes a brief justification of why this species is of endangered.&lt;/ref&gt;]]
වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂයන් ලයිබීරියාවේ බුෂ්මීට් ලෙස මිනිස් පරිභෝජනය සඳහා දඩයම් කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Anne Look&quot; /&gt; ලයිබීරියාවේ ආහාර සඳහා දඩයම් කරන ලද විශේෂ අතර අලි ඇතුන්, පිග්මි හිපපොටේමස්, චිම්පන්සියන්, දිවියන්, ඩියුකර් සහ අනෙකුත් වඳුරන් ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Anne Look&quot; /&gt; වන සතුන් දේශසීමා හරහා විකිණීම තහනම් කර තිබියදීත්, බුෂ්මීට් බොහෝ විට අසල්වැසි සියරා ලියොන් සහ අයිවරි කෝස්ට් වෙත අපනයනය කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Anne Look&quot; /&gt;

බුෂ්මීට් ලයිබීරියාවේ බහුලව ආහාරයට ගන්නා අතර එය ප්‍රණීත ආහාරයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;Wynfred Russell&quot;&gt;Wynfred Russell, [http://www.frontpageafricaonline.com/index.php/op-ed/commentaries-features/380-extinction-is-forever-a-crisis-that-is-liberia-s-endangered-wildlife &quot;Extinction is forever: A crisis that is Liberia's endangered wildlife&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191753/http://www.frontpageafricaonline.com/index.php/op-ed/commentaries-features/380-extinction-is-forever-a-crisis-that-is-liberia-s-endangered-wildlife|date=March 3, 2016}}, [[Front Page Africa]], January 15, 2014.&lt;/ref&gt; 2004 මහජන මත විමසුමකින් පෙනී ගියේ මොන්රෝවියා අගනුවර පදිංචිකරුවන් අතර ප්‍රෝටීන් ප්‍රභවයක් ලෙස බුෂ්මීට් දෙවන ස්ථානයට පත්ව ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;Wynfred Russell&quot; /&gt; බුෂ්මීට් පිරිනමන කුටුම්භවලින්, නිවැසියන්ගෙන් 80%ක් කියා සිටියේ තමන් එය &quot;වරකට වරක්&quot; පිසූ බවත්, 13%ක් සතියකට වරක් පිසූ බවත්, 7%ක් දිනපතා බුෂ්මට් පිසූ බවත්ය.&lt;ref name=&quot;Wynfred Russell&quot; /&gt; මෙම සමීක්ෂණය පසුගිය සිවිල් යුද්ධයේදී සිදු කරන ලද අතර, බුෂ්මීට් පරිභෝජනය දැන් බෙහෙවින් වැඩි බව විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Wynfred Russell&quot; /&gt;

ට්‍රිපනොසෝමා බෲසි ගැම්බියන්ස් මෙහි ගෘහාශ්‍රිත සහ වනජීවී යන දෙඅංශයෙන්ම සමහර සත්ව ධාරකයන්ට ආවේණික වේ.&lt;ref name=&quot;Trypanosoma-brucei-gambiense&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mehlitz|first1=D.|last2=Molyneux|first2=D. H.|year=2019|title=The elimination of Trypanosoma brucei gambiense? Challenges of reservoir hosts and transmission cycles: Expect the unexpected|journal=[[Parasite Epidemiology and Control]]|publisher=[[Elsevier]]|volume=6|page=e00113|doi=10.1016/j.parepi.2019.e00113|issn=2405-6731|pmc=6742776|pmid=31528738}}&lt;/ref&gt; මෙය නාගනා රෝගය ඇති කරයි.&lt;ref name=&quot;Trypanosoma-brucei-gambiense&quot; /&gt; මෙහි සහ අයිවරි කෝස්ට්හි ඌරන් තුළ, Tbg කාණ්ඩය 1 ඇතුළත් වේ. Tbg සහ එහි දෛශිකය වන Glossina palpalis gambiense මෙහි වැසි වනාන්තරවල නිරන්තර පැවැත්මකි.&lt;ref name=&quot;Trypanosoma-brucei-gambiense&quot; /&gt; Tbg පිළිබඳ බොහෝ පර්යේෂණ 1970 ගණන් වලදී මෙහ්ලිට්ස් සහ ගිබ්සන් විසින් සිදු කරන ලදී, ඔවුන් දෙදෙනාම බොං පතලේ වැඩ කරමින් රට පුරා සාම්පල ලබා ගත්හ.&lt;ref name=&quot;Trypanosoma-brucei-gambiense&quot; /&gt; බටහිර අප්‍රිකානු පරියා බල්ලා ද Tbg සඳහා සත්කාරකයෙකි.&lt;ref name=&quot;Trypanosoma-brucei-gambiense&quot; /&gt;

කාන්තාර පළඟැටියන් (Schistocerca gregaria) මෙහි නිරන්තර පැවැත්මකි.[14]

මෙහි මැලේරියා රෝගයෙන් පීඩා විඳිමින් සිටින්නේ කෙසඟ කැපුම් මුහුණැති වවුලා (Nycteris hispida) ය.&lt;ref name=&quot;Manwell&quot;&gt;{{cite journal|last=Manwell|first=Reginald D.|date=January 1946|title=Bat Malaria|journal=[[American Journal of Epidemiology]]|publisher=[[Society for Epidemiologic Research]] &amp; [[Johns Hopkins University|Johns Hopkins]] ([[Oxford University Press]])|volume=43|issue=1|pages=1–12|doi=10.1093/oxfordjournals.aje.a119047|issn=1476-6256|pmid=21011556}}&lt;/ref&gt;

ලයිබීරියාවේ ස්වභාවික වනාන්තර ඛාදනය කරන මිනිස් ක්‍රියාකාරකම්වලින් එකකි කපාදැමීම් කෘෂිකර්මාන්තය.&lt;ref name=&quot;Restoring the Battered&quot;&gt;[http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=384&amp;ArticleID=4411&amp; &quot;Restoring the Battered and Broken Environment of Liberia One of the Keys to a New and Sustainable Future&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073655/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=384&amp;ArticleID=4411&amp; |date=March 4, 2016 }}, [[United Nations Environment Program]], February 13, 2014.&lt;/ref&gt; 2004 එක්සත් ජාතීන්ගේ වාර්තාවක් ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ ලයිබීරියානුවන්ගෙන් 99% ක් ආහාර පිසීම සහ උණුසුම සඳහා ගල් අඟුරු සහ ඉන්ධන දර පුළුස්සා දැමීම නිසා වන විනාශයට හේතු වූ බවයි.&lt;ref name=&quot;Restoring the Battered&quot; /&gt;

2003 දෙවන සිවිල් යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු ලයිබීරියාවේ නීතිවිරෝධී දැව කැපීම වැඩි වී ඇත.&lt;ref name=&quot;mmg&quot; /&gt; 2012 දී, ජනාධිපති සර්ලීෆ් ලයිබීරියාවේ ඉතිරිව ඇති සියලුම ප්‍රාථමික වැසි වනාන්තරවලින් 58%ක් කපා හැරීමට සමාගම්වලට බලපත්‍ර ලබා දුන්නේය.&lt;ref name=&quot;mmg&quot; /&gt; ජාත්‍යන්තර විරෝධතාවලින් පසුව, එම දැව කැපීමේ බලපත්‍ර බොහොමයක් අවලංගු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;mmg&quot; /&gt; 2014 සැප්තැම්බරයේදී, ලයිබීරියාව සහ නෝර්වේ ගිවිසුමකට එළැඹුණු අතර එමඟින් ලයිබීරියාව ඩොලර් මිලියන 150 ක සංවර්ධන ආධාර සඳහා ලොග් වීම නතර කළේය.&lt;ref name=&quot;mmg&quot; /&gt;

මොන්රෝවියාවේ පරිසර දූෂණය සැලකිය යුතු කරුණකි.&lt;ref name=&quot;obs&quot;&gt;{{Cite web |title=Monrovia's 'Never-Ending' Pollution Issues In 2013, Edwin M. Fayia III, ''The Liberian Observer'', December 30, 2014 |url=http://www.liberianobserver.com/environment/monrovia’s-‘never-ending’-pollution-issues-2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226052254/http://www.liberianobserver.com/environment/monrovia%E2%80%99s-%E2%80%98never-ending%E2%80%99-pollution-issues-2013 |archive-date=December 26, 2016 |access-date=September 1, 2019}}&lt;/ref&gt; 2006 වසරේ සිට, ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව විසින් මොන්රෝවියාවේ සියලුම කසළ එකතු කිරීම සහ බැහැර කිරීම සඳහා ලෝක බැංකුව හරහා මුදල් ගෙවා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IDA – Liberia: Digging Out Monrovia from the Waste of War |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTABOUTUS/IDA/0,,contentMDK:22301640~menuPK:4754051~pagePK:51236175~piPK:437394~theSitePK:73154,00.html |website=web.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;

=== පරිපාලන අංශ ===
{{Counties of Liberia Image Map}}
[[ගොනුව:Bomi_lake.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bomi_lake.jpg|thumb|බෝමි ප්‍රාන්තයේ වැවක දසුනක්]]
ලයිබීරියාව ප්‍රාන්ත පහළොවකට බෙදා ඇති අතර, ඒවා සමස්ත දිස්ත්‍රික්ක 90 කට බෙදා ඇති අතර තවදුරටත් වංශවලට බෙදා ඇත. පැරණිතම ප්‍රාන්ත වන්නේ ග්‍රෑන්ඩ් බස්සා සහ මොන්ට්සෙරාඩෝ, ලයිබීරියානු නිදහසට පෙර 1839 දී ආරම්භ කරන ලදී. ගබාර්පොලු යනු 2001 දී නිර්මාණය කරන ලද නවතම ප්‍රාන්තයයි. නිම්බා යනු වර්ග කිලෝමීටර 11,551 (වර්ග සැතපුම් 4,460) ප්‍රමාණයෙන් විශාලතම ප්‍රාන්තය වන අතර, මොන්ට්සෙරාඩෝ වර්ග සැතපුම් 737.069 (වර්ග කිලෝමීටර 1,909.00) කුඩාම වේ.&lt;ref name=&quot;census20082&quot;&gt;{{cite web |year=2008 |title=2008 National Population and Housing Census: Preliminary Results |url=http://www.emansion.gov.lr/doc/census_2008provisionalresults.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213110308/http://www.emansion.gov.lr/doc/census_2008provisionalresults.pdf |archive-date=February 13, 2012 |access-date=October 14, 2008 |publisher=Government of the Republic of Liberia}}&lt;/ref&gt; 2008 සංගණනයට අනුව 1,144,806 පදිංචිකරුවන් සිටින මොන්ට්සෙරාඩෝ වඩාත් ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තය ද වේ.&lt;ref name=&quot;census20082&quot; /&gt;

ප්‍රාන්ත පහළොව පරිපාලනය කරනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරන ලද අධිකාරීවරුන් විසිනි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් ප්‍රාන්ත සහ ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් විවිධ ප්‍රධානීන් තෝරා පත් කර ගන්නා ලෙස ඉල්ලා ඇත, නමුත් යුද්ධය සහ මූල්‍ය බාධාවන් හේතුවෙන් 1985 සිට මෙම මැතිවරණ පැවැත්වී නොමැත.&lt;ref name=&quot;polls&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7187906.stm|title=Liberia cannot afford local polls|date=January 14, 2008|newspaper=BBC News}}&lt;/ref&gt;

රටේ පරිපාලන අංශවලට සමාන්තරව ප්‍රාදේශීය හා නාගරික කොට්ඨාස ඇත. ලයිබීරියාවේ දැනට ප්‍රාදේශීය ආන්ඩු ඇති කිරීම හෝ අවලංගු කිරීම සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන කිසිදු ව්‍යවස්ථාමය රාමුවක් හෝ ඒකාකාරී ප්‍රඥප්තියක් නොමැත.&lt;ref name=&quot;GCL&quot;&gt;{{cite web |last1=Kieh, Jr. |first1=George Klay |title=The Model City Statute for the Liberian City |url=http://governancecommissionlr.org/pg_img/THE_STATUTE_FOR_THE_MODEL_LIBERIAN_CITY[1].pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412091817/http://governancecommissionlr.org/pg_img/THE_STATUTE_FOR_THE_MODEL_LIBERIAN_CITY%5b1%5d.pdf |archive-date=April 12, 2019 |access-date=July 20, 2018 |website=Governance Commission of Liberia |publisher=Governance Commission of the Republic of Liberia}}&lt;/ref&gt; පවතින සියලුම පළාත් පාලන-නගර, නගර සහ නගර-නිර්මාණය කරන ලද්දේ ලයිබීරියානු රජයේ නිශ්චිත ක්‍රියා මගිනි, එබැවින් එක් එක් පළාත් පාලන ආයතනවල ව්‍යුහය සහ යුතුකම්/වගකීම් එකින් එක වෙනස් වේ.{{තහවුරු​ කරන්න|date=ජනවාරි 2024}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!සිතියම #
!ප්‍රාන්තය
!අගනුවර
!ජනගහන
(2022 සංගණනය)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Liberia: Counties, Major Cities, Towns &amp; Urban Areas - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/liberia/ |access-date=2024-01-16 |website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;
!ප්‍රදේශය
(mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;census20082&quot; /&gt;
!දිස්තික්ක සංඛ්‍යාව
!නිර්මාණය කළ දිනය
|-
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Bomi County.svg}} බෝමි
| align=&quot;center&quot; |ටබ්මන්බර්ග්
| align=&quot;center&quot; |133,668
| align=&quot;center&quot; |{{convert|749|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |1984
|-
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Bong County.svg}} බොං
| align=&quot;center&quot; |ග්බර්න්ගා
| align=&quot;center&quot; |467,502
| align=&quot;center&quot; |{{convert|3386|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |1964
|-
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Gbarpolu County.svg}} ගබාර්පොලු
| align=&quot;center&quot; |බෝපොලු
| align=&quot;center&quot; |95,995
| align=&quot;center&quot; |{{convert|3740|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |2001
|-
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Grand Bassa County.svg}} ග්‍රෑන්ඩ් බස්සා
| align=&quot;center&quot; |බුකානන්
| align=&quot;center&quot; |293,557
| align=&quot;center&quot; |{{convert|3064|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |1839
|-
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Grand Cape Mount County.svg}} ග්‍රෑන්ඩ් කේප් කන්ද
| align=&quot;center&quot; |රොබර්ට්ස්පෝර්ට්
| align=&quot;center&quot; |178,798
| align=&quot;center&quot; |{{convert|1993|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |1844
|-
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Grand Gedeh County.svg}} ග්‍රෑන්ඩ් ගෙඩේ
| align=&quot;center&quot; |ස්වෙද්රු
| align=&quot;center&quot; |216,692
| align=&quot;center&quot; |{{convert|4047|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |1964
|-
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Grand Kru County.svg}} ග්‍රෑන්ඩ් කෲ
| align=&quot;center&quot; |බාර්ක්ලේවිල්
| align=&quot;center&quot; |109,342
| align=&quot;center&quot; |{{convert|1503|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |1984
|-
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Lofa County.svg}} ලෝෆා
| align=&quot;center&quot; |වොයින්ජාමා
| align=&quot;center&quot; |367,376
| align=&quot;center&quot; |{{convert|3854|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |1964
|-
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Margibi County.svg}} මාර්ගිබි
| align=&quot;center&quot; |කකටා
| align=&quot;center&quot; |304,946
| align=&quot;center&quot; |{{convert|1010|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |1985
|-
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Maryland County.svg}} මේරිලන්ඩ්
| align=&quot;center&quot; |හාපර්
| align=&quot;center&quot; |172,202
| align=&quot;center&quot; |{{convert|886|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |1857
|-
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Montserrado County.svg}} මොන්ට්සෙරාඩෝ
| align=&quot;center&quot; |බෙන්සන්විල්
| align=&quot;center&quot; |1,920,914
| align=&quot;center&quot; |{{convert|737|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |17
| align=&quot;center&quot; |1839
|-
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Nimba County.svg}} නිම්බා
| align=&quot;center&quot; |සන්නික්විලී
| align=&quot;center&quot; |621,841
| align=&quot;center&quot; |{{convert|4459|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |1964
|-
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Rivercess County.svg}} රිවර්සෙස්
| align=&quot;center&quot; |රිවර් සෙස්
| align=&quot;center&quot; |90,777
| align=&quot;center&quot; |{{convert|2,159|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |1985
|-
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of River Gee County.svg}} රිවර් ගී
| align=&quot;center&quot; |ෆිෂ් ටවුන්
| align=&quot;center&quot; |124,653
| align=&quot;center&quot; |{{convert|1974|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |2000
|-
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon image|Flag of Sinoe County.svg}} සිනෝයි
| align=&quot;center&quot; |ග්‍රීන්විල්
| align=&quot;center&quot; |150,358
| align=&quot;center&quot; |{{convert|3913|mi2|abbr=on}}
| align=&quot;center&quot; |17
| align=&quot;center&quot; |1843
|}

== යොමු කිරීම් ==

[[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]]</text>
      <sha1>o2pffq73plx1aiu0htus9itp8wi31kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168633</id>
    <revision>
      <id>794309</id>
      <parentid>791767</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[මහානායක හිමිවරු]] සිට [[ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>791767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14170" sha1="43the06i5bz8v1z9yfizyhuw2eo2weh" xml:space="preserve">'''මහානායක''' හිමිවරුන් යනු [[theravada|ථෙරවාදී බෞද්ධ]] රටවල බෞද්ධ පැවිද්දන් අධීක්ෂණය හා නියාමනය කරන උසස් බෞද්ධ භික්ෂූන්ය. එය ථෙරවාදී බෞද්ධ රටක භික්ෂුවක් විසින් දරනු ලබන ඉතා වැදගත් තනතුරක් ලෙස සැලකේ. එය සාමාන්‍යයෙන් පිරිනමනු ලබන්නේ ‘‘නිකාය’’ නමින් හැඳින්වෙන පැවිදි සහෝදරත්වයේ මහ නායක හිමිවරුන් ලෙස පත් කරනු ලබන ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාටය.

==ශ්‍රී ලාංකීය සම්ප්‍රදාය==
ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ “මහානායක” යන පදවිය දරන්නේ සියම් නිකාය (1753), අමරපුර නිකාය (1803) සහ රාමඤ්ඤ නිකාය (1864) යන ප්‍රධාන නිකාය තුනෙහිම ප්‍රධානීන් විසිනි. මහනුවර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ දවස සංඝරාජ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් 1753 දී උපසම්පදාව නැවත පිහිටුවීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා මහානායක පදවියට පත් කිරීම ආරම්භ විය. සාමාන්‍යයෙන් විහාරාධිපති හිමිනමකගේ අපවත් වීමෙන් පසු මහානායක පදවියට පත්වන මහානායක හිමිවරුන්ගේ අනුනායක “අනුනායක හිමිවරුන්” ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;anu&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=ikNMAAAAIAAJ | title=The British Government and the Idolatry of Ceylon | publisher=Crofts and Blenkarn | author=Hardy, Robert Spence | year=1841 | pages=17}}&lt;/ref&gt; ධුරාවලියේ ඊළඟට ප්‍රදේශයක, පළාතක හෝ දිස්ත්‍රික්කයක භික්ෂූන් පිළිබඳ අධිකරණ බලය ඇති ප්‍රධාන “සංඝනායක” හිමිවරු වන අතර, පන්සලක හෝ සම්බන්ධ විහාරස්ථාන සමූහයක “නායක” හිමියන්ට ප්‍රමුඛත්වය ලැබේ. දැනට වැඩ සිටින කීර්තිමත් මහානායක හිමිවරුන් සහ ඔවුන්ගේ ආසන්නතම පූර්වගාමීන් පහත දැක්වේ.
===වර්තමාන මහානායක හිමිවරු===
[[File:Venerable Seewalie receiving honorary title from Maha Nayaka Thera of Malwatta Chapter, Kandy, Sri Lanka.jpg|250px|thumb|අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහා නායක හිමිපාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ගෞරව නාමයක් පිරිනැමූ අයුරු.]]
* අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවයේ මහානායක&lt;ref name=&quot;sri &quot;&gt;{{cite web | url=http://dailynews.lk/?q=features/saga-blissful-journey | title=Saga of a blissful journey | work=Daily News | date=May 29, 2014 | accessdate=11 November 2014 | author=Basnayake, Richard | archive-url=https://web.archive.org/web/20141111095121/http://dailynews.lk/?q=features%2Fsaga-blissful-journey | archive-date=11 November 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය වරකාගොඩ ශ්‍රී ඤාණරතන ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය මක්කුලවේ විමල හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.themorning.lk/makkulawe-wimala-nayaka-thera-new-mahanayaka-of-ramanna-nikaya/ | title=Makkulawe Wimala Nayaka Thera new Mahanayaka of Ramanna Nikaya
| date=22 November 2020
| publisher=Themorning.lk | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති ස්වාමීන් වහන්සේ - අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහානායක&lt;ref&gt;[https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ The contemporary ideas shaping the world today resonate with the Buddha’s teachings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726183804/https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ |date=2024-07-26 }}, President's Media Division&lt;/ref&gt;

===හිටපු මහානායක හිමිවරු===
මෑත වසරවලදී අපවත් වූ හිටපු මහානායක හිමිවරුන් කිහිප දෙනෙකු පහත දැක්වේ.

* අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි ස්වාමින් වහන්සේ - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;Dept. Buddhist Affr&quot;&gt;{{Cite web |title=Supreme Leader of the Sri Amarapura Maha Sangha Sabha Most Venerable Dodampahala Chandrasiri Mahanayake Thero |url=http://dba.gov.lk/news/amara-pura |access-date=2021-07-29 |website=Department of Buddhist affairs' - Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස නාහිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;presid&quot;&gt;{{Cite web |title=Kotugoda Dhammawasa Maha Nayaka Thera dedicated himself for well-being of Sasana and country |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2021/03/25/kotugoda-dhammawasa-maha-nayaka-thera-dedicated-himself-for-well-being-of-sasana-and-country-without-compromising-the-traditions/ |access-date=2021-07-29 |website=Presidential Secretariat -Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය නාපාන පේමසිරි හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.itnnews.lk/?p=11570 | title=President offers Sannas Patra to new Maha Nayaka Thera of Ramanna Nikaya | publisher=ITN | accessdate=11 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.buddhistdoor.net/news/senior-sri-lankan-monk-ven-napane-premasiri-thero-dies-aged-98 | title=Senior Sri Lankan Monk Ven. Napane Premasiri Thero Dies, Aged 98 | publisher=Global Buddhist Door | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය ගලගම ශ්‍රී අත්තදස්සී මහනාහිමියෝ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය උඩුගම ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/69233/tribute-to-an-erudite-mahanayake Tribute to an erudite Mahanayake], Kumar Wettasinghe, Daily Mirror&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය රඹුක්වැල්ලේ ශ්‍රී විපස්සි හිමිපාණන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ හිටපු මහනායක&lt;ref name=&quot;Wip&quot;&gt;{{cite web|url=http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|title=A person who safeguarded traditions|publisher=Daily Mirror|accessdate=12 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112073340/http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|archive-date=12 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ශ්‍රී ඤාණිස්සර හිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1019648/us-china-express-condolences-over-demise-of-most-venerable-davuldena-sri-gnanissara-thero|title=US, China express condolences over demise of most venerable Davuldena Sri Gnanissara thero|publisher=Sunday Times|date=4 April 2017|access-date=25 July 2017}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn2&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| title=True disciple of Buddha Dhamma in word and deed| publisher=The Nation| accessdate=12 November 2014| url-status=dead| archiveurl=https://archive.today/20130901162045/http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| archivedate=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය බෙල්ලන ශ්‍රී ඤාණවිමල හිමි - සියම් නිකායේ කෝට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | title=Most Ven. Bellana Nayaka Thera's cremation on Tuesday | publisher=The Nation | date=6 October 2014 | accessdate=21 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006180936/http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | archive-date=6 October 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වැලිගම ශ්‍රී ඤාණරතන හිමි - අමරපුර නිකායේ ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition Noble, dedicated monk of the Vajirarama tradition] {{webarchive|url=https://archive.today/20150428043150/http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition |date=2015-04-28 }}, Maharagama Dhammasiri Nayaka Thera, Daily News&lt;/ref&gt;

===වරප්රසාද===
මල්වතු පාර්ශ්වයේ සහ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමිවරුන් සම්ප්‍රදායිකව ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් මෙරට බෞද්ධ පූජකවරුන්ගේ ප්‍රධානියා ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. ඒ නිසා 1948 ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලැබූ දා සිට ඇතැම් රාජ්‍ය වරප්‍රසාද දීර්ඝ කර තිබෙනවා. නිල නිවාස (ආරාම), නිල වාහන සහ රාජ්‍ය අවමංගල්‍ය සඳහා රාජ්‍ය ප්‍රතිපාදන මේවාට ඇතුළත් වේ. 1969 අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිහිටුවීමත් සමඟ අනෙකුත් නිකායන්හි මහානායක හිමිවරුන්ටද රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=j0IyA_CtW64C&amp;dq=Mahanayaka+vehicles&amp;pg=PA340 The Work of Kings]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=14257 Mahanayakes’ Aramayas to be taken over by the Govt.]&lt;/ref&gt;

==මේවාද බලන්න==
* [[අමරපුර නිකාය]]
* [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
* [[සියම් නිකාය]]
* [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය]]
* [[මහායාන]]
* [[බුරුමය]]
* [[දියවඩන නිලමේ]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Asgiriya Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215032334/http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery |date=2020-02-15 }}
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Malwatta Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911131333/http://sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery |date=2019-09-11 }}

[[Category:Buddhist titles]]
[[Category:Theravada]]</text>
      <sha1>43the06i5bz8v1z9yfizyhuw2eo2weh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794313</id>
      <parentid>794309</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]] සිට [[ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>791767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14170" sha1="43the06i5bz8v1z9yfizyhuw2eo2weh" xml:space="preserve">'''මහානායක''' හිමිවරුන් යනු [[theravada|ථෙරවාදී බෞද්ධ]] රටවල බෞද්ධ පැවිද්දන් අධීක්ෂණය හා නියාමනය කරන උසස් බෞද්ධ භික්ෂූන්ය. එය ථෙරවාදී බෞද්ධ රටක භික්ෂුවක් විසින් දරනු ලබන ඉතා වැදගත් තනතුරක් ලෙස සැලකේ. එය සාමාන්‍යයෙන් පිරිනමනු ලබන්නේ ‘‘නිකාය’’ නමින් හැඳින්වෙන පැවිදි සහෝදරත්වයේ මහ නායක හිමිවරුන් ලෙස පත් කරනු ලබන ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාටය.

==ශ්‍රී ලාංකීය සම්ප්‍රදාය==
ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ “මහානායක” යන පදවිය දරන්නේ සියම් නිකාය (1753), අමරපුර නිකාය (1803) සහ රාමඤ්ඤ නිකාය (1864) යන ප්‍රධාන නිකාය තුනෙහිම ප්‍රධානීන් විසිනි. මහනුවර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ දවස සංඝරාජ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් 1753 දී උපසම්පදාව නැවත පිහිටුවීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා මහානායක පදවියට පත් කිරීම ආරම්භ විය. සාමාන්‍යයෙන් විහාරාධිපති හිමිනමකගේ අපවත් වීමෙන් පසු මහානායක පදවියට පත්වන මහානායක හිමිවරුන්ගේ අනුනායක “අනුනායක හිමිවරුන්” ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;anu&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=ikNMAAAAIAAJ | title=The British Government and the Idolatry of Ceylon | publisher=Crofts and Blenkarn | author=Hardy, Robert Spence | year=1841 | pages=17}}&lt;/ref&gt; ධුරාවලියේ ඊළඟට ප්‍රදේශයක, පළාතක හෝ දිස්ත්‍රික්කයක භික්ෂූන් පිළිබඳ අධිකරණ බලය ඇති ප්‍රධාන “සංඝනායක” හිමිවරු වන අතර, පන්සලක හෝ සම්බන්ධ විහාරස්ථාන සමූහයක “නායක” හිමියන්ට ප්‍රමුඛත්වය ලැබේ. දැනට වැඩ සිටින කීර්තිමත් මහානායක හිමිවරුන් සහ ඔවුන්ගේ ආසන්නතම පූර්වගාමීන් පහත දැක්වේ.
===වර්තමාන මහානායක හිමිවරු===
[[File:Venerable Seewalie receiving honorary title from Maha Nayaka Thera of Malwatta Chapter, Kandy, Sri Lanka.jpg|250px|thumb|අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහා නායක හිමිපාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ගෞරව නාමයක් පිරිනැමූ අයුරු.]]
* අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවයේ මහානායක&lt;ref name=&quot;sri &quot;&gt;{{cite web | url=http://dailynews.lk/?q=features/saga-blissful-journey | title=Saga of a blissful journey | work=Daily News | date=May 29, 2014 | accessdate=11 November 2014 | author=Basnayake, Richard | archive-url=https://web.archive.org/web/20141111095121/http://dailynews.lk/?q=features%2Fsaga-blissful-journey | archive-date=11 November 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය වරකාගොඩ ශ්‍රී ඤාණරතන ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය මක්කුලවේ විමල හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.themorning.lk/makkulawe-wimala-nayaka-thera-new-mahanayaka-of-ramanna-nikaya/ | title=Makkulawe Wimala Nayaka Thera new Mahanayaka of Ramanna Nikaya
| date=22 November 2020
| publisher=Themorning.lk | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති ස්වාමීන් වහන්සේ - අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහානායක&lt;ref&gt;[https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ The contemporary ideas shaping the world today resonate with the Buddha’s teachings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726183804/https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ |date=2024-07-26 }}, President's Media Division&lt;/ref&gt;

===හිටපු මහානායක හිමිවරු===
මෑත වසරවලදී අපවත් වූ හිටපු මහානායක හිමිවරුන් කිහිප දෙනෙකු පහත දැක්වේ.

* අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි ස්වාමින් වහන්සේ - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;Dept. Buddhist Affr&quot;&gt;{{Cite web |title=Supreme Leader of the Sri Amarapura Maha Sangha Sabha Most Venerable Dodampahala Chandrasiri Mahanayake Thero |url=http://dba.gov.lk/news/amara-pura |access-date=2021-07-29 |website=Department of Buddhist affairs' - Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස නාහිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;presid&quot;&gt;{{Cite web |title=Kotugoda Dhammawasa Maha Nayaka Thera dedicated himself for well-being of Sasana and country |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2021/03/25/kotugoda-dhammawasa-maha-nayaka-thera-dedicated-himself-for-well-being-of-sasana-and-country-without-compromising-the-traditions/ |access-date=2021-07-29 |website=Presidential Secretariat -Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය නාපාන පේමසිරි හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.itnnews.lk/?p=11570 | title=President offers Sannas Patra to new Maha Nayaka Thera of Ramanna Nikaya | publisher=ITN | accessdate=11 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.buddhistdoor.net/news/senior-sri-lankan-monk-ven-napane-premasiri-thero-dies-aged-98 | title=Senior Sri Lankan Monk Ven. Napane Premasiri Thero Dies, Aged 98 | publisher=Global Buddhist Door | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය ගලගම ශ්‍රී අත්තදස්සී මහනාහිමියෝ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය උඩුගම ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/69233/tribute-to-an-erudite-mahanayake Tribute to an erudite Mahanayake], Kumar Wettasinghe, Daily Mirror&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය රඹුක්වැල්ලේ ශ්‍රී විපස්සි හිමිපාණන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ හිටපු මහනායක&lt;ref name=&quot;Wip&quot;&gt;{{cite web|url=http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|title=A person who safeguarded traditions|publisher=Daily Mirror|accessdate=12 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112073340/http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|archive-date=12 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ශ්‍රී ඤාණිස්සර හිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1019648/us-china-express-condolences-over-demise-of-most-venerable-davuldena-sri-gnanissara-thero|title=US, China express condolences over demise of most venerable Davuldena Sri Gnanissara thero|publisher=Sunday Times|date=4 April 2017|access-date=25 July 2017}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn2&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| title=True disciple of Buddha Dhamma in word and deed| publisher=The Nation| accessdate=12 November 2014| url-status=dead| archiveurl=https://archive.today/20130901162045/http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| archivedate=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය බෙල්ලන ශ්‍රී ඤාණවිමල හිමි - සියම් නිකායේ කෝට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | title=Most Ven. Bellana Nayaka Thera's cremation on Tuesday | publisher=The Nation | date=6 October 2014 | accessdate=21 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006180936/http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | archive-date=6 October 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වැලිගම ශ්‍රී ඤාණරතන හිමි - අමරපුර නිකායේ ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition Noble, dedicated monk of the Vajirarama tradition] {{webarchive|url=https://archive.today/20150428043150/http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition |date=2015-04-28 }}, Maharagama Dhammasiri Nayaka Thera, Daily News&lt;/ref&gt;

===වරප්රසාද===
මල්වතු පාර්ශ්වයේ සහ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමිවරුන් සම්ප්‍රදායිකව ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් මෙරට බෞද්ධ පූජකවරුන්ගේ ප්‍රධානියා ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. ඒ නිසා 1948 ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලැබූ දා සිට ඇතැම් රාජ්‍ය වරප්‍රසාද දීර්ඝ කර තිබෙනවා. නිල නිවාස (ආරාම), නිල වාහන සහ රාජ්‍ය අවමංගල්‍ය සඳහා රාජ්‍ය ප්‍රතිපාදන මේවාට ඇතුළත් වේ. 1969 අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිහිටුවීමත් සමඟ අනෙකුත් නිකායන්හි මහානායක හිමිවරුන්ටද රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=j0IyA_CtW64C&amp;dq=Mahanayaka+vehicles&amp;pg=PA340 The Work of Kings]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=14257 Mahanayakes’ Aramayas to be taken over by the Govt.]&lt;/ref&gt;

==මේවාද බලන්න==
* [[අමරපුර නිකාය]]
* [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
* [[සියම් නිකාය]]
* [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය]]
* [[මහායාන]]
* [[බුරුමය]]
* [[දියවඩන නිලමේ]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Asgiriya Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215032334/http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery |date=2020-02-15 }}
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Malwatta Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911131333/http://sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery |date=2019-09-11 }}

[[Category:Buddhist titles]]
[[Category:Theravada]]</text>
      <sha1>43the06i5bz8v1z9yfizyhuw2eo2weh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794320</id>
      <parentid>794313</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16128" sha1="9onuyryp6o484pfc49c2jtph534oc5h" xml:space="preserve">'''මහානායක''' හිමිවරුන් යනු [[theravada|ථෙරවාදී බෞද්ධ]] රටවල බෞද්ධ පැවිද්දන් අධීක්ෂණය හා නියාමනය කරන උසස් බෞද්ධ භික්ෂූන්ය. එය ථෙරවාදී බෞද්ධ රටක භික්ෂුවක් විසින් දරනු ලබන ඉතා වැදගත් තනතුරක් ලෙස සැලකේ. එය සාමාන්‍යයෙන් පිරිනමනු ලබන්නේ ‘‘නිකාය’’ නමින් හැඳින්වෙන පැවිදි සහෝදරත්වයේ මහ නායක හිමිවරුන් ලෙස පත් කරනු ලබන ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාටය.

{{Infobox
| above = ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු

| header1 = ① සියම් මහා නිකාය - මල්වතු පාර්ශ්වය 
| image1 = Example1.jpg
| caption1 = මහානායක හිමි
| label2 = නම
| data2 = [[තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි]]
| label3 = ධුරය
| data3 = මහානායක හිමි
| label4 = ධුර කාලය
| data4 = 2024–වර්තමානය

| header5 = ② සියම් මහා නිකාය - අස්ගිරි පාර්ශ්වය 
| image5 = Example2.jpg
| caption5 = මහානායක හිමි
| label6 = නම
| data6 = [[වරකාගොඩ ඤාණරතන හිමි]]
| label7 = ධුරය
| data7 = මහානායක හිමි
| label8 = ධුර කාලය
| data8 = 2023–වර්තමානය

| header9 = ③ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| image9 = Example3.jpg
| caption9 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| label10 = නම
| data10 = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
| label11 = ධුරය
| data11 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| label12 = ධුර කාලය
| data12 = 2024–වර්තමානය

| header13 = ④ ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකාය 
| image13 = Example4.jpg
| caption13 = මහානායක හිමි
| label14 = නම
| data14 = [[මකුලෑවේ විමල හිමි]]
| label15 = ධුරය
| data15 = මහානායක හිමි
| label16 = ධුර කාලය
| data16 = 20–වර්තමානය
}}

==ශ්‍රී ලාංකීය සම්ප්‍රදාය==
ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ “මහානායක” යන පදවිය දරන්නේ සියම් නිකාය (1753), අමරපුර නිකාය (1803) සහ රාමඤ්ඤ නිකාය (1864) යන ප්‍රධාන නිකාය තුනෙහිම ප්‍රධානීන් විසිනි. මහනුවර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ දවස සංඝරාජ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් 1753 දී උපසම්පදාව නැවත පිහිටුවීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා මහානායක පදවියට පත් කිරීම ආරම්භ විය. සාමාන්‍යයෙන් විහාරාධිපති හිමිනමකගේ අපවත් වීමෙන් පසු මහානායක පදවියට පත්වන මහානායක හිමිවරුන්ගේ අනුනායක “අනුනායක හිමිවරුන්” ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;anu&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=ikNMAAAAIAAJ | title=The British Government and the Idolatry of Ceylon | publisher=Crofts and Blenkarn | author=Hardy, Robert Spence | year=1841 | pages=17}}&lt;/ref&gt; ධුරාවලියේ ඊළඟට ප්‍රදේශයක, පළාතක හෝ දිස්ත්‍රික්කයක භික්ෂූන් පිළිබඳ අධිකරණ බලය ඇති ප්‍රධාන “සංඝනායක” හිමිවරු වන අතර, පන්සලක හෝ සම්බන්ධ විහාරස්ථාන සමූහයක “නායක” හිමියන්ට ප්‍රමුඛත්වය ලැබේ. දැනට වැඩ සිටින කීර්තිමත් මහානායක හිමිවරුන් සහ ඔවුන්ගේ ආසන්නතම පූර්වගාමීන් පහත දැක්වේ.
===වර්තමාන මහානායක හිමිවරු===
[[File:Venerable Seewalie receiving honorary title from Maha Nayaka Thera of Malwatta Chapter, Kandy, Sri Lanka.jpg|250px|thumb|අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහා නායක හිමිපාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ගෞරව නාමයක් පිරිනැමූ අයුරු.]]
* අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවයේ මහානායක&lt;ref name=&quot;sri &quot;&gt;{{cite web | url=http://dailynews.lk/?q=features/saga-blissful-journey | title=Saga of a blissful journey | work=Daily News | date=May 29, 2014 | accessdate=11 November 2014 | author=Basnayake, Richard | archive-url=https://web.archive.org/web/20141111095121/http://dailynews.lk/?q=features%2Fsaga-blissful-journey | archive-date=11 November 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය වරකාගොඩ ශ්‍රී ඤාණරතන ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය මක්කුලවේ විමල හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.themorning.lk/makkulawe-wimala-nayaka-thera-new-mahanayaka-of-ramanna-nikaya/ | title=Makkulawe Wimala Nayaka Thera new Mahanayaka of Ramanna Nikaya
| date=22 November 2020
| publisher=Themorning.lk | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති ස්වාමීන් වහන්සේ - අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහානායක&lt;ref&gt;[https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ The contemporary ideas shaping the world today resonate with the Buddha’s teachings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726183804/https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ |date=2024-07-26 }}, President's Media Division&lt;/ref&gt;

===හිටපු මහානායක හිමිවරු===
මෑත වසරවලදී අපවත් වූ හිටපු මහානායක හිමිවරුන් කිහිප දෙනෙකු පහත දැක්වේ.

* අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි ස්වාමින් වහන්සේ - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;Dept. Buddhist Affr&quot;&gt;{{Cite web |title=Supreme Leader of the Sri Amarapura Maha Sangha Sabha Most Venerable Dodampahala Chandrasiri Mahanayake Thero |url=http://dba.gov.lk/news/amara-pura |access-date=2021-07-29 |website=Department of Buddhist affairs' - Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස නාහිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;presid&quot;&gt;{{Cite web |title=Kotugoda Dhammawasa Maha Nayaka Thera dedicated himself for well-being of Sasana and country |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2021/03/25/kotugoda-dhammawasa-maha-nayaka-thera-dedicated-himself-for-well-being-of-sasana-and-country-without-compromising-the-traditions/ |access-date=2021-07-29 |website=Presidential Secretariat -Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය නාපාන පේමසිරි හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.itnnews.lk/?p=11570 | title=President offers Sannas Patra to new Maha Nayaka Thera of Ramanna Nikaya | publisher=ITN | accessdate=11 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.buddhistdoor.net/news/senior-sri-lankan-monk-ven-napane-premasiri-thero-dies-aged-98 | title=Senior Sri Lankan Monk Ven. Napane Premasiri Thero Dies, Aged 98 | publisher=Global Buddhist Door | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය ගලගම ශ්‍රී අත්තදස්සී මහනාහිමියෝ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය උඩුගම ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/69233/tribute-to-an-erudite-mahanayake Tribute to an erudite Mahanayake], Kumar Wettasinghe, Daily Mirror&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය රඹුක්වැල්ලේ ශ්‍රී විපස්සි හිමිපාණන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ හිටපු මහනායක&lt;ref name=&quot;Wip&quot;&gt;{{cite web|url=http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|title=A person who safeguarded traditions|publisher=Daily Mirror|accessdate=12 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112073340/http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|archive-date=12 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ශ්‍රී ඤාණිස්සර හිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1019648/us-china-express-condolences-over-demise-of-most-venerable-davuldena-sri-gnanissara-thero|title=US, China express condolences over demise of most venerable Davuldena Sri Gnanissara thero|publisher=Sunday Times|date=4 April 2017|access-date=25 July 2017}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn2&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| title=True disciple of Buddha Dhamma in word and deed| publisher=The Nation| accessdate=12 November 2014| url-status=dead| archiveurl=https://archive.today/20130901162045/http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| archivedate=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය බෙල්ලන ශ්‍රී ඤාණවිමල හිමි - සියම් නිකායේ කෝට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | title=Most Ven. Bellana Nayaka Thera's cremation on Tuesday | publisher=The Nation | date=6 October 2014 | accessdate=21 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006180936/http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | archive-date=6 October 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වැලිගම ශ්‍රී ඤාණරතන හිමි - අමරපුර නිකායේ ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition Noble, dedicated monk of the Vajirarama tradition] {{webarchive|url=https://archive.today/20150428043150/http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition |date=2015-04-28 }}, Maharagama Dhammasiri Nayaka Thera, Daily News&lt;/ref&gt;

===වරප්රසාද===
මල්වතු පාර්ශ්වයේ සහ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමිවරුන් සම්ප්‍රදායිකව ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් මෙරට බෞද්ධ පූජකවරුන්ගේ ප්‍රධානියා ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. ඒ නිසා 1948 ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලැබූ දා සිට ඇතැම් රාජ්‍ය වරප්‍රසාද දීර්ඝ කර තිබෙනවා. නිල නිවාස (ආරාම), නිල වාහන සහ රාජ්‍ය අවමංගල්‍ය සඳහා රාජ්‍ය ප්‍රතිපාදන මේවාට ඇතුළත් වේ. 1969 අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිහිටුවීමත් සමඟ අනෙකුත් නිකායන්හි මහානායක හිමිවරුන්ටද රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=j0IyA_CtW64C&amp;dq=Mahanayaka+vehicles&amp;pg=PA340 The Work of Kings]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=14257 Mahanayakes’ Aramayas to be taken over by the Govt.]&lt;/ref&gt;

==මේවාද බලන්න==
* [[අමරපුර නිකාය]]
* [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
* [[සියම් නිකාය]]
* [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය]]
* [[මහායාන]]
* [[බුරුමය]]
* [[දියවඩන නිලමේ]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Asgiriya Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215032334/http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery |date=2020-02-15 }}
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Malwatta Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911131333/http://sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery |date=2019-09-11 }}

[[Category:Buddhist titles]]
[[Category:Theravada]]</text>
      <sha1>9onuyryp6o484pfc49c2jtph534oc5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794321</id>
      <parentid>794320</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16234" sha1="c2oe3urkxdg113dgqbsehm5cgew58o8" xml:space="preserve">'''මහානායක''' හිමිවරුන් යනු [[theravada|ථෙරවාදී බෞද්ධ]] රටවල බෞද්ධ පැවිද්දන් අධීක්ෂණය හා නියාමනය කරන උසස් බෞද්ධ භික්ෂූන්ය. එය ථෙරවාදී බෞද්ධ රටක භික්ෂුවක් විසින් දරනු ලබන ඉතා වැදගත් තනතුරක් ලෙස සැලකේ. එය සාමාන්‍යයෙන් පිරිනමනු ලබන්නේ ‘‘නිකාය’’ නමින් හැඳින්වෙන පැවිදි සහෝදරත්වයේ මහ නායක හිමිවරුන් ලෙස පත් කරනු ලබන ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාටය.

{{Infobox
| above = ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු

| header1 = ① සියම් මහා නිකාය - මල්වතු පාර්ශ්වය 
| image1 = Example1.jpg
| caption1 = මහානායක හිමි
| label2= නම
| data2= [[තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි]]
| label3 = ධුරය
| data3 = මහානායක හිමි
| label4 = ධුර කාලය
| data4 = 2024–වර්තමානය

| header5 = ② සියම් මහා නිකාය - අස්ගිරි පාර්ශ්වය 
| image5 = Example2.jpg
| caption5 = මහානායක හිමි
| label6= නම
| data6 = [[වරකාගොඩ ඤාණරතන හිමි]]
| label7= ධුරය
| data7= මහානායක හිමි
| label8= ධුර කාලය
| data8 = 2023–වර්තමානය

| header9 = ③ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| image9 = [[File:supreme mahanyaka thero.jpg|100px]]
| caption9 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]-අමරපුර සංඝ සභාව 
| label10 = නම
| data10 = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
| label11 = ධුරය
| data11 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| label12 = ධුර කාලය
| data12 = 2024–වර්තමානය

| header13 = ④ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකාය]] 
| image13 = Example4.jpg
| caption13 = මහානායක හිමි
| label14 = නම
| data14 = [[මකුලෑවේ විමල හිමි]]
| label15 = ධුරය
| data15 = මහානායක හිමි
| label16 = ධුර කාලය
| data16 = 20–වර්තමානය
}}

==ශ්‍රී ලාංකීය සම්ප්‍රදාය==
ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ “මහානායක” යන පදවිය දරන්නේ සියම් නිකාය (1753), අමරපුර නිකාය (1803) සහ රාමඤ්ඤ නිකාය (1864) යන ප්‍රධාන නිකාය තුනෙහිම ප්‍රධානීන් විසිනි. මහනුවර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ දවස සංඝරාජ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් 1753 දී උපසම්පදාව නැවත පිහිටුවීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා මහානායක පදවියට පත් කිරීම ආරම්භ විය. සාමාන්‍යයෙන් විහාරාධිපති හිමිනමකගේ අපවත් වීමෙන් පසු මහානායක පදවියට පත්වන මහානායක හිමිවරුන්ගේ අනුනායක “අනුනායක හිමිවරුන්” ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;anu&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=ikNMAAAAIAAJ | title=The British Government and the Idolatry of Ceylon | publisher=Crofts and Blenkarn | author=Hardy, Robert Spence | year=1841 | pages=17}}&lt;/ref&gt; ධුරාවලියේ ඊළඟට ප්‍රදේශයක, පළාතක හෝ දිස්ත්‍රික්කයක භික්ෂූන් පිළිබඳ අධිකරණ බලය ඇති ප්‍රධාන “සංඝනායක” හිමිවරු වන අතර, පන්සලක හෝ සම්බන්ධ විහාරස්ථාන සමූහයක “නායක” හිමියන්ට ප්‍රමුඛත්වය ලැබේ. දැනට වැඩ සිටින කීර්තිමත් මහානායක හිමිවරුන් සහ ඔවුන්ගේ ආසන්නතම පූර්වගාමීන් පහත දැක්වේ.
===වර්තමාන මහානායක හිමිවරු===
[[File:Venerable Seewalie receiving honorary title from Maha Nayaka Thera of Malwatta Chapter, Kandy, Sri Lanka.jpg|250px|thumb|අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහා නායක හිමිපාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ගෞරව නාමයක් පිරිනැමූ අයුරු.]]
* අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවයේ මහානායක&lt;ref name=&quot;sri &quot;&gt;{{cite web | url=http://dailynews.lk/?q=features/saga-blissful-journey | title=Saga of a blissful journey | work=Daily News | date=May 29, 2014 | accessdate=11 November 2014 | author=Basnayake, Richard | archive-url=https://web.archive.org/web/20141111095121/http://dailynews.lk/?q=features%2Fsaga-blissful-journey | archive-date=11 November 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය වරකාගොඩ ශ්‍රී ඤාණරතන ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය මක්කුලවේ විමල හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.themorning.lk/makkulawe-wimala-nayaka-thera-new-mahanayaka-of-ramanna-nikaya/ | title=Makkulawe Wimala Nayaka Thera new Mahanayaka of Ramanna Nikaya
| date=22 November 2020
| publisher=Themorning.lk | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති ස්වාමීන් වහන්සේ - අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහානායක&lt;ref&gt;[https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ The contemporary ideas shaping the world today resonate with the Buddha’s teachings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726183804/https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ |date=2024-07-26 }}, President's Media Division&lt;/ref&gt;

===හිටපු මහානායක හිමිවරු===
මෑත වසරවලදී අපවත් වූ හිටපු මහානායක හිමිවරුන් කිහිප දෙනෙකු පහත දැක්වේ.

* අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි ස්වාමින් වහන්සේ - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;Dept. Buddhist Affr&quot;&gt;{{Cite web |title=Supreme Leader of the Sri Amarapura Maha Sangha Sabha Most Venerable Dodampahala Chandrasiri Mahanayake Thero |url=http://dba.gov.lk/news/amara-pura |access-date=2021-07-29 |website=Department of Buddhist affairs' - Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස නාහිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;presid&quot;&gt;{{Cite web |title=Kotugoda Dhammawasa Maha Nayaka Thera dedicated himself for well-being of Sasana and country |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2021/03/25/kotugoda-dhammawasa-maha-nayaka-thera-dedicated-himself-for-well-being-of-sasana-and-country-without-compromising-the-traditions/ |access-date=2021-07-29 |website=Presidential Secretariat -Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය නාපාන පේමසිරි හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.itnnews.lk/?p=11570 | title=President offers Sannas Patra to new Maha Nayaka Thera of Ramanna Nikaya | publisher=ITN | accessdate=11 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.buddhistdoor.net/news/senior-sri-lankan-monk-ven-napane-premasiri-thero-dies-aged-98 | title=Senior Sri Lankan Monk Ven. Napane Premasiri Thero Dies, Aged 98 | publisher=Global Buddhist Door | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය ගලගම ශ්‍රී අත්තදස්සී මහනාහිමියෝ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය උඩුගම ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/69233/tribute-to-an-erudite-mahanayake Tribute to an erudite Mahanayake], Kumar Wettasinghe, Daily Mirror&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය රඹුක්වැල්ලේ ශ්‍රී විපස්සි හිමිපාණන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ හිටපු මහනායක&lt;ref name=&quot;Wip&quot;&gt;{{cite web|url=http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|title=A person who safeguarded traditions|publisher=Daily Mirror|accessdate=12 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112073340/http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|archive-date=12 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ශ්‍රී ඤාණිස්සර හිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1019648/us-china-express-condolences-over-demise-of-most-venerable-davuldena-sri-gnanissara-thero|title=US, China express condolences over demise of most venerable Davuldena Sri Gnanissara thero|publisher=Sunday Times|date=4 April 2017|access-date=25 July 2017}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn2&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| title=True disciple of Buddha Dhamma in word and deed| publisher=The Nation| accessdate=12 November 2014| url-status=dead| archiveurl=https://archive.today/20130901162045/http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| archivedate=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය බෙල්ලන ශ්‍රී ඤාණවිමල හිමි - සියම් නිකායේ කෝට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | title=Most Ven. Bellana Nayaka Thera's cremation on Tuesday | publisher=The Nation | date=6 October 2014 | accessdate=21 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006180936/http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | archive-date=6 October 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වැලිගම ශ්‍රී ඤාණරතන හිමි - අමරපුර නිකායේ ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition Noble, dedicated monk of the Vajirarama tradition] {{webarchive|url=https://archive.today/20150428043150/http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition |date=2015-04-28 }}, Maharagama Dhammasiri Nayaka Thera, Daily News&lt;/ref&gt;

===වරප්රසාද===
මල්වතු පාර්ශ්වයේ සහ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමිවරුන් සම්ප්‍රදායිකව ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් මෙරට බෞද්ධ පූජකවරුන්ගේ ප්‍රධානියා ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. ඒ නිසා 1948 ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලැබූ දා සිට ඇතැම් රාජ්‍ය වරප්‍රසාද දීර්ඝ කර තිබෙනවා. නිල නිවාස (ආරාම), නිල වාහන සහ රාජ්‍ය අවමංගල්‍ය සඳහා රාජ්‍ය ප්‍රතිපාදන මේවාට ඇතුළත් වේ. 1969 අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිහිටුවීමත් සමඟ අනෙකුත් නිකායන්හි මහානායක හිමිවරුන්ටද රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=j0IyA_CtW64C&amp;dq=Mahanayaka+vehicles&amp;pg=PA340 The Work of Kings]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=14257 Mahanayakes’ Aramayas to be taken over by the Govt.]&lt;/ref&gt;

==මේවාද බලන්න==
* [[අමරපුර නිකාය]]
* [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
* [[සියම් නිකාය]]
* [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය]]
* [[මහායාන]]
* [[බුරුමය]]
* [[දියවඩන නිලමේ]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Asgiriya Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215032334/http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery |date=2020-02-15 }}
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Malwatta Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911131333/http://sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery |date=2019-09-11 }}

[[Category:Buddhist titles]]
[[Category:Theravada]]</text>
      <sha1>c2oe3urkxdg113dgqbsehm5cgew58o8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794322</id>
      <parentid>794321</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16435" sha1="cj8gicfgw55pwrb5ergelxntdnq2bms" xml:space="preserve">'''මහානායක''' හිමිවරුන් යනු [[theravada|ථෙරවාදී බෞද්ධ]] රටවල බෞද්ධ පැවිද්දන් අධීක්ෂණය හා නියාමනය කරන උසස් බෞද්ධ භික්ෂූන්ය. එය ථෙරවාදී බෞද්ධ රටක භික්ෂුවක් විසින් දරනු ලබන ඉතා වැදගත් තනතුරක් ලෙස සැලකේ. එය සාමාන්‍යයෙන් පිරිනමනු ලබන්නේ ‘‘නිකාය’’ නමින් හැඳින්වෙන පැවිදි සහෝදරත්වයේ මහ නායක හිමිවරුන් ලෙස පත් කරනු ලබන ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාටය.

{{Infobox
| above = ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු

| header1 = ① සියම් මහා නිකාය - මල්වතු පාර්ශ්වය 
| image1 = Example1.jpg
| caption1 = මහානායක හිමි - සියම් නිකාය මල්වතු පාර්ශ්වය 
| label2= නම
| data2= [[තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි]]
| label3 = ධුරය
| data3 = මහානායක හිමි
| label4 = ධුර කාලය
| data4 = 2024–වර්තමානය

| header5 = ② සියම් මහා නිකාය - අස්ගිරි පාර්ශ්වය 
| image5 = Example2.jpg
| caption5 = මහානායක හිමි - සියම් නිකාය අස්ගිරි පාර්ශ්වය 
| label6= නම
| data6 = [[වරකාගොඩ ඤාණරතන හිමි]]
| label7= ධුරය
| data7= මහානායක හිමි
| label8= ධුර කාලය
| data8 = 2023–වර්තමානය

| header9 = ③ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| image9 = [[File:supreme mahanyaka thero.jpg|100px]]
| caption9 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - අමරපුර සංඝ සභාව 
| label10 = නම
| data10 = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
| label11 = ධුරය
| data11 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| label12 = ධුර කාලය
| data12 = 2024–වර්තමානය

| header13 = ④ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකාය]] 
| image13 = Example4.jpg
| caption13 = මහානායක හිමි - රාමඤ්ඤ නිකාය 
| label14 = නම
| data14 = [[මකුලෑවේ විමල හිමි]]
| label15 = ධුරය
| data15 = මහානායක හිමි
| label16 = ධුර කාලය
| data16 = 20–වර්තමානය
}}

==ශ්‍රී ලාංකීය සම්ප්‍රදාය==
ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ “මහානායක” යන පදවිය දරන්නේ සියම් නිකාය (1753), අමරපුර නිකාය (1803) සහ රාමඤ්ඤ නිකාය (1864) යන ප්‍රධාන නිකාය තුනෙහිම ප්‍රධානීන් විසිනි. මහනුවර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ දවස සංඝරාජ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් 1753 දී උපසම්පදාව නැවත පිහිටුවීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා මහානායක පදවියට පත් කිරීම ආරම්භ විය. සාමාන්‍යයෙන් විහාරාධිපති හිමිනමකගේ අපවත් වීමෙන් පසු මහානායක පදවියට පත්වන මහානායක හිමිවරුන්ගේ අනුනායක “අනුනායක හිමිවරුන්” ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;anu&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=ikNMAAAAIAAJ | title=The British Government and the Idolatry of Ceylon | publisher=Crofts and Blenkarn | author=Hardy, Robert Spence | year=1841 | pages=17}}&lt;/ref&gt; ධුරාවලියේ ඊළඟට ප්‍රදේශයක, පළාතක හෝ දිස්ත්‍රික්කයක භික්ෂූන් පිළිබඳ අධිකරණ බලය ඇති ප්‍රධාන “සංඝනායක” හිමිවරු වන අතර, පන්සලක හෝ සම්බන්ධ විහාරස්ථාන සමූහයක “නායක” හිමියන්ට ප්‍රමුඛත්වය ලැබේ. දැනට වැඩ සිටින කීර්තිමත් මහානායක හිමිවරුන් සහ ඔවුන්ගේ ආසන්නතම පූර්වගාමීන් පහත දැක්වේ.
===වර්තමාන මහානායක හිමිවරු===
[[File:Venerable Seewalie receiving honorary title from Maha Nayaka Thera of Malwatta Chapter, Kandy, Sri Lanka.jpg|250px|thumb|අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහා නායක හිමිපාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ගෞරව නාමයක් පිරිනැමූ අයුරු.]]
* අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවයේ මහානායක&lt;ref name=&quot;sri &quot;&gt;{{cite web | url=http://dailynews.lk/?q=features/saga-blissful-journey | title=Saga of a blissful journey | work=Daily News | date=May 29, 2014 | accessdate=11 November 2014 | author=Basnayake, Richard | archive-url=https://web.archive.org/web/20141111095121/http://dailynews.lk/?q=features%2Fsaga-blissful-journey | archive-date=11 November 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය වරකාගොඩ ශ්‍රී ඤාණරතන ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය මක්කුලවේ විමල හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.themorning.lk/makkulawe-wimala-nayaka-thera-new-mahanayaka-of-ramanna-nikaya/ | title=Makkulawe Wimala Nayaka Thera new Mahanayaka of Ramanna Nikaya
| date=22 November 2020
| publisher=Themorning.lk | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති ස්වාමීන් වහන්සේ - අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහානායක&lt;ref&gt;[https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ The contemporary ideas shaping the world today resonate with the Buddha’s teachings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726183804/https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ |date=2024-07-26 }}, President's Media Division&lt;/ref&gt;

===හිටපු මහානායක හිමිවරු===
මෑත වසරවලදී අපවත් වූ හිටපු මහානායක හිමිවරුන් කිහිප දෙනෙකු පහත දැක්වේ.

* අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි ස්වාමින් වහන්සේ - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;Dept. Buddhist Affr&quot;&gt;{{Cite web |title=Supreme Leader of the Sri Amarapura Maha Sangha Sabha Most Venerable Dodampahala Chandrasiri Mahanayake Thero |url=http://dba.gov.lk/news/amara-pura |access-date=2021-07-29 |website=Department of Buddhist affairs' - Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස නාහිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;presid&quot;&gt;{{Cite web |title=Kotugoda Dhammawasa Maha Nayaka Thera dedicated himself for well-being of Sasana and country |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2021/03/25/kotugoda-dhammawasa-maha-nayaka-thera-dedicated-himself-for-well-being-of-sasana-and-country-without-compromising-the-traditions/ |access-date=2021-07-29 |website=Presidential Secretariat -Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය නාපාන පේමසිරි හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.itnnews.lk/?p=11570 | title=President offers Sannas Patra to new Maha Nayaka Thera of Ramanna Nikaya | publisher=ITN | accessdate=11 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.buddhistdoor.net/news/senior-sri-lankan-monk-ven-napane-premasiri-thero-dies-aged-98 | title=Senior Sri Lankan Monk Ven. Napane Premasiri Thero Dies, Aged 98 | publisher=Global Buddhist Door | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය ගලගම ශ්‍රී අත්තදස්සී මහනාහිමියෝ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය උඩුගම ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/69233/tribute-to-an-erudite-mahanayake Tribute to an erudite Mahanayake], Kumar Wettasinghe, Daily Mirror&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය රඹුක්වැල්ලේ ශ්‍රී විපස්සි හිමිපාණන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ හිටපු මහනායක&lt;ref name=&quot;Wip&quot;&gt;{{cite web|url=http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|title=A person who safeguarded traditions|publisher=Daily Mirror|accessdate=12 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112073340/http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|archive-date=12 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ශ්‍රී ඤාණිස්සර හිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1019648/us-china-express-condolences-over-demise-of-most-venerable-davuldena-sri-gnanissara-thero|title=US, China express condolences over demise of most venerable Davuldena Sri Gnanissara thero|publisher=Sunday Times|date=4 April 2017|access-date=25 July 2017}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn2&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| title=True disciple of Buddha Dhamma in word and deed| publisher=The Nation| accessdate=12 November 2014| url-status=dead| archiveurl=https://archive.today/20130901162045/http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| archivedate=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය බෙල්ලන ශ්‍රී ඤාණවිමල හිමි - සියම් නිකායේ කෝට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | title=Most Ven. Bellana Nayaka Thera's cremation on Tuesday | publisher=The Nation | date=6 October 2014 | accessdate=21 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006180936/http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | archive-date=6 October 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වැලිගම ශ්‍රී ඤාණරතන හිමි - අමරපුර නිකායේ ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition Noble, dedicated monk of the Vajirarama tradition] {{webarchive|url=https://archive.today/20150428043150/http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition |date=2015-04-28 }}, Maharagama Dhammasiri Nayaka Thera, Daily News&lt;/ref&gt;

===වරප්රසාද===
මල්වතු පාර්ශ්වයේ සහ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමිවරුන් සම්ප්‍රදායිකව ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් මෙරට බෞද්ධ පූජකවරුන්ගේ ප්‍රධානියා ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. ඒ නිසා 1948 ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලැබූ දා සිට ඇතැම් රාජ්‍ය වරප්‍රසාද දීර්ඝ කර තිබෙනවා. නිල නිවාස (ආරාම), නිල වාහන සහ රාජ්‍ය අවමංගල්‍ය සඳහා රාජ්‍ය ප්‍රතිපාදන මේවාට ඇතුළත් වේ. 1969 අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිහිටුවීමත් සමඟ අනෙකුත් නිකායන්හි මහානායක හිමිවරුන්ටද රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=j0IyA_CtW64C&amp;dq=Mahanayaka+vehicles&amp;pg=PA340 The Work of Kings]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=14257 Mahanayakes’ Aramayas to be taken over by the Govt.]&lt;/ref&gt;

==මේවාද බලන්න==
* [[අමරපුර නිකාය]]
* [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
* [[සියම් නිකාය]]
* [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය]]
* [[මහායාන]]
* [[බුරුමය]]
* [[දියවඩන නිලමේ]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Asgiriya Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215032334/http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery |date=2020-02-15 }}
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Malwatta Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911131333/http://sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery |date=2019-09-11 }}

[[Category:Buddhist titles]]
[[Category:Theravada]]</text>
      <sha1>cj8gicfgw55pwrb5ergelxntdnq2bms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794323</id>
      <parentid>794322</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16430" sha1="qyzsi7jbcyp1hq5ppxcssdicktb1jsd" xml:space="preserve">'''මහානායක''' හිමිවරුන් යනු [[theravada|ථෙරවාදී බෞද්ධ]] රටවල බෞද්ධ පැවිද්දන් අධීක්ෂණය හා නියාමනය කරන උසස් බෞද්ධ භික්ෂූන්ය. එය ථෙරවාදී බෞද්ධ රටක භික්ෂුවක් විසින් දරනු ලබන ඉතා වැදගත් තනතුරක් ලෙස සැලකේ. එය සාමාන්‍යයෙන් පිරිනමනු ලබන්නේ ‘‘නිකාය’’ නමින් හැඳින්වෙන පැවිදි සහෝදරත්වයේ මහ නායක හිමිවරුන් ලෙස පත් කරනු ලබන ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාටය.

{{Infobox
| above = ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු

| header1 = ① සියම් මහා නිකාය - මල්වතු පාර්ශ්වය 
| image1 = Example1.jpg
| caption1 = මහානායක හිමි - සියම් නිකාය මල්වතු පාර්ශ්වය 
| label2= නම
| data2= [[තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි]]
| label3 = ධුරය
| data3 = මහානායක හිමි
| label4 = ධුර කාලය
| data4 = 2024–වර්තමානය

| header5 = ② [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වය]] 
| image5 = Example2.jpg
| caption5 = මහානායක හිමි - සියම් නිකාය අස්ගිරි පාර්ශ්වය 
| label6= නම
| data6 = [[වරකාගොඩ ඤාණරතන හිමි]]
| label7= ධුරය
| data7= මහානායක හිමි
| label8= ධුර කාලය
| data8 = 2023–වර්තමානය

| header9 = ③ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| image9 = [[File:supreme mahanyaka thero.jpg|100px]]
| caption9 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - අමරපුර සංඝ සභාව 
| label10 = නම
| data10 = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
| label11 = ධුරය
| data11 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| label12 = ධුර කාලය
| data12 = 2024–වර්තමානය

| header13 = ④ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකාය]] 
| image13 = Example4.jpg
| caption13 = මහානායක හිමි - රාමඤ්ඤ නිකාය 
| label14 = නම
| data14 = [[මකුලෑවේ විමල හිමි]]
| label15 = ධුරය
| data15 = මහානායක හිමි
| label16 = ධුර කාලය
| data16 = 20–වර්තමානය
}}

==ශ්‍රී ලාංකීය සම්ප්‍රදාය==
ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ “මහානායක” යන පදවිය දරන්නේ සියම් නිකාය (1753), අමරපුර නිකාය (1803) සහ රාමඤ්ඤ නිකාය (1864) යන ප්‍රධාන නිකාය තුනෙහිම ප්‍රධානීන් විසිනි. මහනුවර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ දවස සංඝරාජ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් 1753 දී උපසම්පදාව නැවත පිහිටුවීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා මහානායක පදවියට පත් කිරීම ආරම්භ විය. සාමාන්‍යයෙන් විහාරාධිපති හිමිනමකගේ අපවත් වීමෙන් පසු මහානායක පදවියට පත්වන මහානායක හිමිවරුන්ගේ අනුනායක “අනුනායක හිමිවරුන්” ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;anu&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=ikNMAAAAIAAJ | title=The British Government and the Idolatry of Ceylon | publisher=Crofts and Blenkarn | author=Hardy, Robert Spence | year=1841 | pages=17}}&lt;/ref&gt; ධුරාවලියේ ඊළඟට ප්‍රදේශයක, පළාතක හෝ දිස්ත්‍රික්කයක භික්ෂූන් පිළිබඳ අධිකරණ බලය ඇති ප්‍රධාන “සංඝනායක” හිමිවරු වන අතර, පන්සලක හෝ සම්බන්ධ විහාරස්ථාන සමූහයක “නායක” හිමියන්ට ප්‍රමුඛත්වය ලැබේ. දැනට වැඩ සිටින කීර්තිමත් මහානායක හිමිවරුන් සහ ඔවුන්ගේ ආසන්නතම පූර්වගාමීන් පහත දැක්වේ.
===වර්තමාන මහානායක හිමිවරු===
[[File:Venerable Seewalie receiving honorary title from Maha Nayaka Thera of Malwatta Chapter, Kandy, Sri Lanka.jpg|250px|thumb|අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහා නායක හිමිපාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ගෞරව නාමයක් පිරිනැමූ අයුරු.]]
* අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවයේ මහානායක&lt;ref name=&quot;sri &quot;&gt;{{cite web | url=http://dailynews.lk/?q=features/saga-blissful-journey | title=Saga of a blissful journey | work=Daily News | date=May 29, 2014 | accessdate=11 November 2014 | author=Basnayake, Richard | archive-url=https://web.archive.org/web/20141111095121/http://dailynews.lk/?q=features%2Fsaga-blissful-journey | archive-date=11 November 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය වරකාගොඩ ශ්‍රී ඤාණරතන ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය මක්කුලවේ විමල හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.themorning.lk/makkulawe-wimala-nayaka-thera-new-mahanayaka-of-ramanna-nikaya/ | title=Makkulawe Wimala Nayaka Thera new Mahanayaka of Ramanna Nikaya
| date=22 November 2020
| publisher=Themorning.lk | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති ස්වාමීන් වහන්සේ - අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහානායක&lt;ref&gt;[https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ The contemporary ideas shaping the world today resonate with the Buddha’s teachings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726183804/https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ |date=2024-07-26 }}, President's Media Division&lt;/ref&gt;

===හිටපු මහානායක හිමිවරු===
මෑත වසරවලදී අපවත් වූ හිටපු මහානායක හිමිවරුන් කිහිප දෙනෙකු පහත දැක්වේ.

* අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි ස්වාමින් වහන්සේ - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;Dept. Buddhist Affr&quot;&gt;{{Cite web |title=Supreme Leader of the Sri Amarapura Maha Sangha Sabha Most Venerable Dodampahala Chandrasiri Mahanayake Thero |url=http://dba.gov.lk/news/amara-pura |access-date=2021-07-29 |website=Department of Buddhist affairs' - Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස නාහිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;presid&quot;&gt;{{Cite web |title=Kotugoda Dhammawasa Maha Nayaka Thera dedicated himself for well-being of Sasana and country |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2021/03/25/kotugoda-dhammawasa-maha-nayaka-thera-dedicated-himself-for-well-being-of-sasana-and-country-without-compromising-the-traditions/ |access-date=2021-07-29 |website=Presidential Secretariat -Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය නාපාන පේමසිරි හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.itnnews.lk/?p=11570 | title=President offers Sannas Patra to new Maha Nayaka Thera of Ramanna Nikaya | publisher=ITN | accessdate=11 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.buddhistdoor.net/news/senior-sri-lankan-monk-ven-napane-premasiri-thero-dies-aged-98 | title=Senior Sri Lankan Monk Ven. Napane Premasiri Thero Dies, Aged 98 | publisher=Global Buddhist Door | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය ගලගම ශ්‍රී අත්තදස්සී මහනාහිමියෝ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය උඩුගම ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/69233/tribute-to-an-erudite-mahanayake Tribute to an erudite Mahanayake], Kumar Wettasinghe, Daily Mirror&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය රඹුක්වැල්ලේ ශ්‍රී විපස්සි හිමිපාණන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ හිටපු මහනායක&lt;ref name=&quot;Wip&quot;&gt;{{cite web|url=http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|title=A person who safeguarded traditions|publisher=Daily Mirror|accessdate=12 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112073340/http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|archive-date=12 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ශ්‍රී ඤාණිස්සර හිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1019648/us-china-express-condolences-over-demise-of-most-venerable-davuldena-sri-gnanissara-thero|title=US, China express condolences over demise of most venerable Davuldena Sri Gnanissara thero|publisher=Sunday Times|date=4 April 2017|access-date=25 July 2017}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn2&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| title=True disciple of Buddha Dhamma in word and deed| publisher=The Nation| accessdate=12 November 2014| url-status=dead| archiveurl=https://archive.today/20130901162045/http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| archivedate=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය බෙල්ලන ශ්‍රී ඤාණවිමල හිමි - සියම් නිකායේ කෝට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | title=Most Ven. Bellana Nayaka Thera's cremation on Tuesday | publisher=The Nation | date=6 October 2014 | accessdate=21 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006180936/http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | archive-date=6 October 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වැලිගම ශ්‍රී ඤාණරතන හිමි - අමරපුර නිකායේ ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition Noble, dedicated monk of the Vajirarama tradition] {{webarchive|url=https://archive.today/20150428043150/http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition |date=2015-04-28 }}, Maharagama Dhammasiri Nayaka Thera, Daily News&lt;/ref&gt;

===වරප්රසාද===
මල්වතු පාර්ශ්වයේ සහ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමිවරුන් සම්ප්‍රදායිකව ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් මෙරට බෞද්ධ පූජකවරුන්ගේ ප්‍රධානියා ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. ඒ නිසා 1948 ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලැබූ දා සිට ඇතැම් රාජ්‍ය වරප්‍රසාද දීර්ඝ කර තිබෙනවා. නිල නිවාස (ආරාම), නිල වාහන සහ රාජ්‍ය අවමංගල්‍ය සඳහා රාජ්‍ය ප්‍රතිපාදන මේවාට ඇතුළත් වේ. 1969 අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිහිටුවීමත් සමඟ අනෙකුත් නිකායන්හි මහානායක හිමිවරුන්ටද රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=j0IyA_CtW64C&amp;dq=Mahanayaka+vehicles&amp;pg=PA340 The Work of Kings]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=14257 Mahanayakes’ Aramayas to be taken over by the Govt.]&lt;/ref&gt;

==මේවාද බලන්න==
* [[අමරපුර නිකාය]]
* [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
* [[සියම් නිකාය]]
* [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය]]
* [[මහායාන]]
* [[බුරුමය]]
* [[දියවඩන නිලමේ]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Asgiriya Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215032334/http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery |date=2020-02-15 }}
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Malwatta Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911131333/http://sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery |date=2019-09-11 }}

[[Category:Buddhist titles]]
[[Category:Theravada]]</text>
      <sha1>qyzsi7jbcyp1hq5ppxcssdicktb1jsd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794324</id>
      <parentid>794323</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16485" sha1="cb8llw4x31qsemepu23weklctu9pavs" xml:space="preserve">'''මහානායක''' හිමිවරුන් යනු [[theravada|ථෙරවාදී බෞද්ධ]] රටවල බෞද්ධ පැවිද්දන් අධීක්ෂණය හා නියාමනය කරන උසස් බෞද්ධ භික්ෂූන්ය. එය ථෙරවාදී බෞද්ධ රටක භික්ෂුවක් විසින් දරනු ලබන ඉතා වැදගත් තනතුරක් ලෙස සැලකේ. එය සාමාන්‍යයෙන් පිරිනමනු ලබන්නේ ‘‘නිකාය’’ නමින් හැඳින්වෙන පැවිදි සහෝදරත්වයේ මහ නායක හිමිවරුන් ලෙස පත් කරනු ලබන ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාටය.

{{Infobox
| above = ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු

| header1 = ① සියම් මහා නිකාය - මල්වතු පාර්ශ්වය 
| image1 = Example1.jpg
| caption1 = මහානායක හිමි - සියම් නිකාය මල්වතු පාර්ශ්වය 
| label2= නම
| data2= [[තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි]]
| label3 = ධුරය
| data3 = මහානායක හිමි
| label4 = ධුර කාලය
| data4 = 2024–වර්තමානය

| header5 = ② [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වය]] 
| image5 = Example2.jpg
| caption5 = මහානායක හිමි - සියම් නිකාය අස්ගිරි පාර්ශ්වය 
| label6= නම
| data6 = [[වරකාගොඩ ඥාණරතන හිමි
|වරකාගොඩ ඤාණරතන හිමි]]
| label7= ධුරය
| data7= මහානායක හිමි
| label8= ධුර කාලය
| data8 = 2023–වර්තමානය

| header9 = ③ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| image9 = [[File:supreme mahanyaka thero.jpg|100px]]
| caption9 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - අමරපුර සංඝ සභාව 
| label10 = නම
| data10 = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
| label11 = ධුරය
| data11 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| label12 = ධුර කාලය
| data12 = 2024–වර්තමානය

| header13 = ④ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකාය]] 
| image13 = Example4.jpg
| caption13 = මහානායක හිමි - රාමඤ්ඤ නිකාය 
| label14 = නම
| data14 = [[මකුලෑවේ විමල හිමි]]
| label15 = ධුරය
| data15 = මහානායක හිමි
| label16 = ධුර කාලය
| data16 = 20–වර්තමානය
}}

==ශ්‍රී ලාංකීය සම්ප්‍රදාය==
ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ “මහානායක” යන පදවිය දරන්නේ සියම් නිකාය (1753), අමරපුර නිකාය (1803) සහ රාමඤ්ඤ නිකාය (1864) යන ප්‍රධාන නිකාය තුනෙහිම ප්‍රධානීන් විසිනි. මහනුවර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ දවස සංඝරාජ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් 1753 දී උපසම්පදාව නැවත පිහිටුවීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා මහානායක පදවියට පත් කිරීම ආරම්භ විය. සාමාන්‍යයෙන් විහාරාධිපති හිමිනමකගේ අපවත් වීමෙන් පසු මහානායක පදවියට පත්වන මහානායක හිමිවරුන්ගේ අනුනායක “අනුනායක හිමිවරුන්” ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;anu&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=ikNMAAAAIAAJ | title=The British Government and the Idolatry of Ceylon | publisher=Crofts and Blenkarn | author=Hardy, Robert Spence | year=1841 | pages=17}}&lt;/ref&gt; ධුරාවලියේ ඊළඟට ප්‍රදේශයක, පළාතක හෝ දිස්ත්‍රික්කයක භික්ෂූන් පිළිබඳ අධිකරණ බලය ඇති ප්‍රධාන “සංඝනායක” හිමිවරු වන අතර, පන්සලක හෝ සම්බන්ධ විහාරස්ථාන සමූහයක “නායක” හිමියන්ට ප්‍රමුඛත්වය ලැබේ. දැනට වැඩ සිටින කීර්තිමත් මහානායක හිමිවරුන් සහ ඔවුන්ගේ ආසන්නතම පූර්වගාමීන් පහත දැක්වේ.
===වර්තමාන මහානායක හිමිවරු===
[[File:Venerable Seewalie receiving honorary title from Maha Nayaka Thera of Malwatta Chapter, Kandy, Sri Lanka.jpg|250px|thumb|අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහා නායක හිමිපාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ගෞරව නාමයක් පිරිනැමූ අයුරු.]]
* අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවයේ මහානායක&lt;ref name=&quot;sri &quot;&gt;{{cite web | url=http://dailynews.lk/?q=features/saga-blissful-journey | title=Saga of a blissful journey | work=Daily News | date=May 29, 2014 | accessdate=11 November 2014 | author=Basnayake, Richard | archive-url=https://web.archive.org/web/20141111095121/http://dailynews.lk/?q=features%2Fsaga-blissful-journey | archive-date=11 November 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය වරකාගොඩ ශ්‍රී ඤාණරතන ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය මක්කුලවේ විමල හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.themorning.lk/makkulawe-wimala-nayaka-thera-new-mahanayaka-of-ramanna-nikaya/ | title=Makkulawe Wimala Nayaka Thera new Mahanayaka of Ramanna Nikaya
| date=22 November 2020
| publisher=Themorning.lk | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති ස්වාමීන් වහන්සේ - අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහානායක&lt;ref&gt;[https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ The contemporary ideas shaping the world today resonate with the Buddha’s teachings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726183804/https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ |date=2024-07-26 }}, President's Media Division&lt;/ref&gt;

===හිටපු මහානායක හිමිවරු===
මෑත වසරවලදී අපවත් වූ හිටපු මහානායක හිමිවරුන් කිහිප දෙනෙකු පහත දැක්වේ.

* අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි ස්වාමින් වහන්සේ - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;Dept. Buddhist Affr&quot;&gt;{{Cite web |title=Supreme Leader of the Sri Amarapura Maha Sangha Sabha Most Venerable Dodampahala Chandrasiri Mahanayake Thero |url=http://dba.gov.lk/news/amara-pura |access-date=2021-07-29 |website=Department of Buddhist affairs' - Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස නාහිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;presid&quot;&gt;{{Cite web |title=Kotugoda Dhammawasa Maha Nayaka Thera dedicated himself for well-being of Sasana and country |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2021/03/25/kotugoda-dhammawasa-maha-nayaka-thera-dedicated-himself-for-well-being-of-sasana-and-country-without-compromising-the-traditions/ |access-date=2021-07-29 |website=Presidential Secretariat -Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය නාපාන පේමසිරි හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.itnnews.lk/?p=11570 | title=President offers Sannas Patra to new Maha Nayaka Thera of Ramanna Nikaya | publisher=ITN | accessdate=11 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.buddhistdoor.net/news/senior-sri-lankan-monk-ven-napane-premasiri-thero-dies-aged-98 | title=Senior Sri Lankan Monk Ven. Napane Premasiri Thero Dies, Aged 98 | publisher=Global Buddhist Door | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය ගලගම ශ්‍රී අත්තදස්සී මහනාහිමියෝ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය උඩුගම ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/69233/tribute-to-an-erudite-mahanayake Tribute to an erudite Mahanayake], Kumar Wettasinghe, Daily Mirror&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය රඹුක්වැල්ලේ ශ්‍රී විපස්සි හිමිපාණන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ හිටපු මහනායක&lt;ref name=&quot;Wip&quot;&gt;{{cite web|url=http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|title=A person who safeguarded traditions|publisher=Daily Mirror|accessdate=12 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112073340/http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|archive-date=12 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ශ්‍රී ඤාණිස්සර හිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1019648/us-china-express-condolences-over-demise-of-most-venerable-davuldena-sri-gnanissara-thero|title=US, China express condolences over demise of most venerable Davuldena Sri Gnanissara thero|publisher=Sunday Times|date=4 April 2017|access-date=25 July 2017}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn2&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| title=True disciple of Buddha Dhamma in word and deed| publisher=The Nation| accessdate=12 November 2014| url-status=dead| archiveurl=https://archive.today/20130901162045/http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| archivedate=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය බෙල්ලන ශ්‍රී ඤාණවිමල හිමි - සියම් නිකායේ කෝට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | title=Most Ven. Bellana Nayaka Thera's cremation on Tuesday | publisher=The Nation | date=6 October 2014 | accessdate=21 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006180936/http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | archive-date=6 October 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වැලිගම ශ්‍රී ඤාණරතන හිමි - අමරපුර නිකායේ ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition Noble, dedicated monk of the Vajirarama tradition] {{webarchive|url=https://archive.today/20150428043150/http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition |date=2015-04-28 }}, Maharagama Dhammasiri Nayaka Thera, Daily News&lt;/ref&gt;

===වරප්රසාද===
මල්වතු පාර්ශ්වයේ සහ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමිවරුන් සම්ප්‍රදායිකව ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් මෙරට බෞද්ධ පූජකවරුන්ගේ ප්‍රධානියා ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. ඒ නිසා 1948 ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලැබූ දා සිට ඇතැම් රාජ්‍ය වරප්‍රසාද දීර්ඝ කර තිබෙනවා. නිල නිවාස (ආරාම), නිල වාහන සහ රාජ්‍ය අවමංගල්‍ය සඳහා රාජ්‍ය ප්‍රතිපාදන මේවාට ඇතුළත් වේ. 1969 අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිහිටුවීමත් සමඟ අනෙකුත් නිකායන්හි මහානායක හිමිවරුන්ටද රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=j0IyA_CtW64C&amp;dq=Mahanayaka+vehicles&amp;pg=PA340 The Work of Kings]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=14257 Mahanayakes’ Aramayas to be taken over by the Govt.]&lt;/ref&gt;

==මේවාද බලන්න==
* [[අමරපුර නිකාය]]
* [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
* [[සියම් නිකාය]]
* [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය]]
* [[මහායාන]]
* [[බුරුමය]]
* [[දියවඩන නිලමේ]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Asgiriya Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215032334/http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery |date=2020-02-15 }}
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Malwatta Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911131333/http://sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery |date=2019-09-11 }}

[[Category:Buddhist titles]]
[[Category:Theravada]]</text>
      <sha1>cb8llw4x31qsemepu23weklctu9pavs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794353</id>
      <parentid>794324</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16586" sha1="lzc90ldi24k0bwldllhyjf0ku8wmsdy" xml:space="preserve">'''මහානායක''' හිමිවරුන් යනු [[theravada|ථෙරවාදී බෞද්ධ]] රටවල බෞද්ධ පැවිද්දන් අධීක්ෂණය හා නියාමනය කරන උසස් බෞද්ධ භික්ෂූන්ය. එය ථෙරවාදී බෞද්ධ රටක භික්ෂුවක් විසින් දරනු ලබන ඉතා වැදගත් තනතුරක් ලෙස සැලකේ. එය සාමාන්‍යයෙන් පිරිනමනු ලබන්නේ ‘‘නිකාය’’ නමින් හැඳින්වෙන පැවිදි සහෝදරත්වයේ මහ නායක හිමිවරුන් ලෙස පත් කරනු ලබන ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාටය.

{{Infobox
| above = ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු

| header1 = ① සියම් මහා නිකාය - මල්වතු පාර්ශ්වය 
| image1 = [[File:Thibbatuwawe Sumangala Thero.jpg|100px]]
| caption1 = මහානායක හිමි - සියම් නිකාය මල්වතු පාර්ශ්වය 
| label2= නම
| data2= [[තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි]]
| label3 = ධුරය
| data3 = මහානායක හිමි
| label4 = ධුර කාලය
| data4 = 2004–වර්තමානය

| header5 = ② [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වය]] 
| image5 = [[File:Warakagoda gnanarathana thero.jpg|100px]]
| caption5 = මහානායක හිමි - සියම් නිකාය අස්ගිරි පාර්ශ්වය 
| label6= නම
| data6 = [[වරකාගොඩ ඥාණරතන හිමි
|වරකාගොඩ ඤාණරතන හිමි]]
| label7= ධුරය
| data7= මහානායක හිමි
| label8= ධුර කාලය
| data8 = 2017–වර්තමානය

| header9 = ③ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| image9 = [[File:supreme mahanyaka thero.jpg|100px]]
| caption9 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - අමරපුර සංඝ සභාව 
| label10 = නම
| data10 = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
| label11 = ධුරය
| data11 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| label12 = ධුර කාලය
| data12 = 2024–වර්තමානය

| header13 = ④ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකාය]] 
| image13 = [[File:Makulewe Wimala Thero.jpg|100px]]
| caption13 = මහානායක හිමි - රාමඤ්ඤ නිකාය 
| label14 = නම
| data14 = [[මකුලෑවේ විමල හිමි]]
| label15 = ධුරය
| data15 = මහානායක හිමි
| label16 = ධුර කාලය
| data16 = 2022–වර්තමානය
}}

==ශ්‍රී ලාංකීය සම්ප්‍රදාය==
ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ “මහානායක” යන පදවිය දරන්නේ සියම් නිකාය (1753), අමරපුර නිකාය (1803) සහ රාමඤ්ඤ නිකාය (1864) යන ප්‍රධාන නිකාය තුනෙහිම ප්‍රධානීන් විසිනි. මහනුවර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ දවස සංඝරාජ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් 1753 දී උපසම්පදාව නැවත පිහිටුවීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා මහානායක පදවියට පත් කිරීම ආරම්භ විය. සාමාන්‍යයෙන් විහාරාධිපති හිමිනමකගේ අපවත් වීමෙන් පසු මහානායක පදවියට පත්වන මහානායක හිමිවරුන්ගේ අනුනායක “අනුනායක හිමිවරුන්” ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;anu&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=ikNMAAAAIAAJ | title=The British Government and the Idolatry of Ceylon | publisher=Crofts and Blenkarn | author=Hardy, Robert Spence | year=1841 | pages=17}}&lt;/ref&gt; ධුරාවලියේ ඊළඟට ප්‍රදේශයක, පළාතක හෝ දිස්ත්‍රික්කයක භික්ෂූන් පිළිබඳ අධිකරණ බලය ඇති ප්‍රධාන “සංඝනායක” හිමිවරු වන අතර, පන්සලක හෝ සම්බන්ධ විහාරස්ථාන සමූහයක “නායක” හිමියන්ට ප්‍රමුඛත්වය ලැබේ. දැනට වැඩ සිටින කීර්තිමත් මහානායක හිමිවරුන් සහ ඔවුන්ගේ ආසන්නතම පූර්වගාමීන් පහත දැක්වේ.
===වර්තමාන මහානායක හිමිවරු===
[[File:Venerable Seewalie receiving honorary title from Maha Nayaka Thera of Malwatta Chapter, Kandy, Sri Lanka.jpg|250px|thumb|අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහා නායක හිමිපාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ගෞරව නාමයක් පිරිනැමූ අයුරු.]]
* අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවයේ මහානායක&lt;ref name=&quot;sri &quot;&gt;{{cite web | url=http://dailynews.lk/?q=features/saga-blissful-journey | title=Saga of a blissful journey | work=Daily News | date=May 29, 2014 | accessdate=11 November 2014 | author=Basnayake, Richard | archive-url=https://web.archive.org/web/20141111095121/http://dailynews.lk/?q=features%2Fsaga-blissful-journey | archive-date=11 November 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය වරකාගොඩ ශ්‍රී ඤාණරතන ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය මක්කුලවේ විමල හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.themorning.lk/makkulawe-wimala-nayaka-thera-new-mahanayaka-of-ramanna-nikaya/ | title=Makkulawe Wimala Nayaka Thera new Mahanayaka of Ramanna Nikaya
| date=22 November 2020
| publisher=Themorning.lk | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති ස්වාමීන් වහන්සේ - අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහානායක&lt;ref&gt;[https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ The contemporary ideas shaping the world today resonate with the Buddha’s teachings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726183804/https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ |date=2024-07-26 }}, President's Media Division&lt;/ref&gt;

===හිටපු මහානායක හිමිවරු===
මෑත වසරවලදී අපවත් වූ හිටපු මහානායක හිමිවරුන් කිහිප දෙනෙකු පහත දැක්වේ.

* අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි ස්වාමින් වහන්සේ - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;Dept. Buddhist Affr&quot;&gt;{{Cite web |title=Supreme Leader of the Sri Amarapura Maha Sangha Sabha Most Venerable Dodampahala Chandrasiri Mahanayake Thero |url=http://dba.gov.lk/news/amara-pura |access-date=2021-07-29 |website=Department of Buddhist affairs' - Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස නාහිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;presid&quot;&gt;{{Cite web |title=Kotugoda Dhammawasa Maha Nayaka Thera dedicated himself for well-being of Sasana and country |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2021/03/25/kotugoda-dhammawasa-maha-nayaka-thera-dedicated-himself-for-well-being-of-sasana-and-country-without-compromising-the-traditions/ |access-date=2021-07-29 |website=Presidential Secretariat -Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය නාපාන පේමසිරි හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.itnnews.lk/?p=11570 | title=President offers Sannas Patra to new Maha Nayaka Thera of Ramanna Nikaya | publisher=ITN | accessdate=11 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.buddhistdoor.net/news/senior-sri-lankan-monk-ven-napane-premasiri-thero-dies-aged-98 | title=Senior Sri Lankan Monk Ven. Napane Premasiri Thero Dies, Aged 98 | publisher=Global Buddhist Door | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය ගලගම ශ්‍රී අත්තදස්සී මහනාහිමියෝ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය උඩුගම ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/69233/tribute-to-an-erudite-mahanayake Tribute to an erudite Mahanayake], Kumar Wettasinghe, Daily Mirror&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය රඹුක්වැල්ලේ ශ්‍රී විපස්සි හිමිපාණන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ හිටපු මහනායක&lt;ref name=&quot;Wip&quot;&gt;{{cite web|url=http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|title=A person who safeguarded traditions|publisher=Daily Mirror|accessdate=12 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112073340/http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|archive-date=12 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ශ්‍රී ඤාණිස්සර හිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1019648/us-china-express-condolences-over-demise-of-most-venerable-davuldena-sri-gnanissara-thero|title=US, China express condolences over demise of most venerable Davuldena Sri Gnanissara thero|publisher=Sunday Times|date=4 April 2017|access-date=25 July 2017}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn2&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| title=True disciple of Buddha Dhamma in word and deed| publisher=The Nation| accessdate=12 November 2014| url-status=dead| archiveurl=https://archive.today/20130901162045/http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| archivedate=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය බෙල්ලන ශ්‍රී ඤාණවිමල හිමි - සියම් නිකායේ කෝට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | title=Most Ven. Bellana Nayaka Thera's cremation on Tuesday | publisher=The Nation | date=6 October 2014 | accessdate=21 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006180936/http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | archive-date=6 October 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වැලිගම ශ්‍රී ඤාණරතන හිමි - අමරපුර නිකායේ ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition Noble, dedicated monk of the Vajirarama tradition] {{webarchive|url=https://archive.today/20150428043150/http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition |date=2015-04-28 }}, Maharagama Dhammasiri Nayaka Thera, Daily News&lt;/ref&gt;

===වරප්රසාද===
මල්වතු පාර්ශ්වයේ සහ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමිවරුන් සම්ප්‍රදායිකව ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් මෙරට බෞද්ධ පූජකවරුන්ගේ ප්‍රධානියා ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. ඒ නිසා 1948 ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලැබූ දා සිට ඇතැම් රාජ්‍ය වරප්‍රසාද දීර්ඝ කර තිබෙනවා. නිල නිවාස (ආරාම), නිල වාහන සහ රාජ්‍ය අවමංගල්‍ය සඳහා රාජ්‍ය ප්‍රතිපාදන මේවාට ඇතුළත් වේ. 1969 අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිහිටුවීමත් සමඟ අනෙකුත් නිකායන්හි මහානායක හිමිවරුන්ටද රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=j0IyA_CtW64C&amp;dq=Mahanayaka+vehicles&amp;pg=PA340 The Work of Kings]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=14257 Mahanayakes’ Aramayas to be taken over by the Govt.]&lt;/ref&gt;

==මේවාද බලන්න==
* [[අමරපුර නිකාය]]
* [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
* [[සියම් නිකාය]]
* [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය]]
* [[මහායාන]]
* [[බුරුමය]]
* [[දියවඩන නිලමේ]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Asgiriya Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215032334/http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery |date=2020-02-15 }}
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Malwatta Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911131333/http://sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery |date=2019-09-11 }}

[[Category:Buddhist titles]]
[[Category:Theravada]]</text>
      <sha1>lzc90ldi24k0bwldllhyjf0ku8wmsdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794378</id>
      <parentid>794353</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16592" sha1="qeefcfjf0k0opoy4hako8wrixt52nn6" xml:space="preserve">'''මහානායක''' හිමිවරුන් යනු [[theravada|ථෙරවාදී බෞද්ධ]] රටවල බෞද්ධ පැවිද්දන් අධීක්ෂණය හා නියාමනය කරන උසස් බෞද්ධ භික්ෂූන්ය. එය ථෙරවාදී බෞද්ධ රටක භික්ෂුවක් විසින් දරනු ලබන ඉතා වැදගත් තනතුරක් ලෙස සැලකේ. එය සාමාන්‍යයෙන් පිරිනමනු ලබන්නේ ‘‘නිකාය’’ නමින් හැඳින්වෙන පැවිදි සහෝදරත්වයේ මහ නායක හිමිවරුන් ලෙස පත් කරනු ලබන ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාටය.

{{Infobox
| above = ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු

| header1 = ① සියම් මහා නිකාය - මල්වතු පාර්ශ්වය 
| image1 = [[File:Thibbatuwawe Sumangala Thero.jpg|100px]]
| caption1 = මහානායක හිමි - සියම් නිකාය මල්වතු පාර්ශ්වය 
| label2= නම
| data2= [[තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි]]
| label3 = ධුරය
| data3 = මහානායක හිමි
| label4 = ධුර කාලය
| data4 = 2004–වර්තමානය

| header5 = ② [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වය]] 
| image5 = [[File:Warakagoda gnanarathana thero.jpg|100px]]
| caption5 = මහානායක හිමි - සියම් නිකාය අස්ගිරි පාර්ශ්වය 
| label6= නම
| data6 = [[වරකාගොඩ ඥාණරතන හිමි
|වරකාගොඩ ඤාණරතන හිමි]]
| label7= ධුරය
| data7= මහානායක හිමි
| label8= ධුර කාලය
| data8 = 2017–වර්තමානය

| header9 = ③ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| image9 = [[File:supreme mahanyaka thero.jpg|100px]]
| caption9 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - අමරපුර සංඝ සභාව 
| label10 = නම
| data10 = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
| label11 = ධුරය
| data11 = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| label12 = ධුර කාලය
| data12 = 2024–වර්තමානය

| header13 = ④ [[රාමඤ්ඤ නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකාය]] 
| image13 = [[File:Makulewe Wimala Thero.jpg|100px]]
| caption13 = මහානායක හිමි - රාමඤ්ඤ නිකාය 
| label14 = නම
| data14 = [[මකුලෑවේ විමල හිමි]]
| label15 = ධුරය
| data15 = මහානායක හිමි
| label16 = ධුර කාලය
| data16 = 2022–වර්තමානය
}}

==ශ්‍රී ලාංකීය සම්ප්‍රදාය==
ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ “මහානායක” යන පදවිය දරන්නේ සියම් නිකාය (1753), අමරපුර නිකාය (1803) සහ රාමඤ්ඤ නිකාය (1864) යන ප්‍රධාන නිකාය තුනෙහිම ප්‍රධානීන් විසිනි. මහනුවර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ දවස සංඝරාජ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් 1753 දී උපසම්පදාව නැවත පිහිටුවීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා මහානායක පදවියට පත් කිරීම ආරම්භ විය. සාමාන්‍යයෙන් විහාරාධිපති හිමිනමකගේ අපවත් වීමෙන් පසු මහානායක පදවියට පත්වන මහානායක හිමිවරුන්ගේ අනුනායක “අනුනායක හිමිවරුන්” ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;anu&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=ikNMAAAAIAAJ | title=The British Government and the Idolatry of Ceylon | publisher=Crofts and Blenkarn | author=Hardy, Robert Spence | year=1841 | pages=17}}&lt;/ref&gt; ධුරාවලියේ ඊළඟට ප්‍රදේශයක, පළාතක හෝ දිස්ත්‍රික්කයක භික්ෂූන් පිළිබඳ අධිකරණ බලය ඇති ප්‍රධාන “සංඝනායක” හිමිවරු වන අතර, පන්සලක හෝ සම්බන්ධ විහාරස්ථාන සමූහයක “නායක” හිමියන්ට ප්‍රමුඛත්වය ලැබේ. දැනට වැඩ සිටින කීර්තිමත් මහානායක හිමිවරුන් සහ ඔවුන්ගේ ආසන්නතම පූර්වගාමීන් පහත දැක්වේ.
===වර්තමාන මහානායක හිමිවරු===
[[File:Venerable Seewalie receiving honorary title from Maha Nayaka Thera of Malwatta Chapter, Kandy, Sri Lanka.jpg|250px|thumb|අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහා නායක හිමිපාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ගෞරව නාමයක් පිරිනැමූ අයුරු.]]
* අතිපූජ්‍ය තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල හිමි - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවයේ මහානායක&lt;ref name=&quot;sri &quot;&gt;{{cite web | url=http://dailynews.lk/?q=features/saga-blissful-journey | title=Saga of a blissful journey | work=Daily News | date=May 29, 2014 | accessdate=11 November 2014 | author=Basnayake, Richard | archive-url=https://web.archive.org/web/20141111095121/http://dailynews.lk/?q=features%2Fsaga-blissful-journey | archive-date=11 November 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය වරකාගොඩ ශ්‍රී ඤාණරතන ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය මක්කුලවේ විමල හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.themorning.lk/makkulawe-wimala-nayaka-thera-new-mahanayaka-of-ramanna-nikaya/ | title=Makkulawe Wimala Nayaka Thera new Mahanayaka of Ramanna Nikaya
| date=22 November 2020
| publisher=Themorning.lk | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති ස්වාමීන් වහන්සේ - අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහානායක&lt;ref&gt;[https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ The contemporary ideas shaping the world today resonate with the Buddha’s teachings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726183804/https://pmd.gov.lk/news/the-contemporary-ideas-shaping-the-world-today-resonate-with-the-buddhas-teachings/ |date=2024-07-26 }}, President's Media Division&lt;/ref&gt;

===හිටපු මහානායක හිමිවරු===
මෑත වසරවලදී අපවත් වූ හිටපු මහානායක හිමිවරුන් කිහිප දෙනෙකු පහත දැක්වේ.

* අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි ස්වාමින් වහන්සේ - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;Dept. Buddhist Affr&quot;&gt;{{Cite web |title=Supreme Leader of the Sri Amarapura Maha Sangha Sabha Most Venerable Dodampahala Chandrasiri Mahanayake Thero |url=http://dba.gov.lk/news/amara-pura |access-date=2021-07-29 |website=Department of Buddhist affairs' - Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස නාහිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;presid&quot;&gt;{{Cite web |title=Kotugoda Dhammawasa Maha Nayaka Thera dedicated himself for well-being of Sasana and country |url=https://www.presidentsoffice.gov.lk/index.php/2021/03/25/kotugoda-dhammawasa-maha-nayaka-thera-dedicated-himself-for-well-being-of-sasana-and-country-without-compromising-the-traditions/ |access-date=2021-07-29 |website=Presidential Secretariat -Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය නාපාන පේමසිරි හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.itnnews.lk/?p=11570 | title=President offers Sannas Patra to new Maha Nayaka Thera of Ramanna Nikaya | publisher=ITN | accessdate=11 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.buddhistdoor.net/news/senior-sri-lankan-monk-ven-napane-premasiri-thero-dies-aged-98 | title=Senior Sri Lankan Monk Ven. Napane Premasiri Thero Dies, Aged 98 | publisher=Global Buddhist Door | accessdate=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය ගලගම ශ්‍රී අත්තදස්සී මහනාහිමියෝ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක
* අතිපූජ්‍ය උඩුගම ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත ස්වාමීන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailymirror.lk/69233/tribute-to-an-erudite-mahanayake Tribute to an erudite Mahanayake], Kumar Wettasinghe, Daily Mirror&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය රඹුක්වැල්ලේ ශ්‍රී විපස්සි හිමිපාණන් වහන්සේ - සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ හිටපු මහනායක&lt;ref name=&quot;Wip&quot;&gt;{{cite web|url=http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|title=A person who safeguarded traditions|publisher=Daily Mirror|accessdate=12 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112073340/http://archives.dailymirror.lk/2004/06/12/opinion/3.asp|archive-date=12 November 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ශ්‍රී ඤාණිස්සර හිමි - අමරපුර නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1019648/us-china-express-condolences-over-demise-of-most-venerable-davuldena-sri-gnanissara-thero|title=US, China express condolences over demise of most venerable Davuldena Sri Gnanissara thero|publisher=Sunday Times|date=4 April 2017|access-date=25 July 2017}}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි - ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ හිටපු මහානායක&lt;ref name=&quot;ramn2&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| title=True disciple of Buddha Dhamma in word and deed| publisher=The Nation| accessdate=12 November 2014| url-status=dead| archiveurl=https://archive.today/20130901162045/http://www.nation.lk/edition/news-features/item/9977-true-disciple-of-buddha-dhamma-in-word-and-deed.html| archivedate=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* අතිපූජ්‍ය බෙල්ලන ශ්‍රී ඤාණවිමල හිමි - සියම් නිකායේ කෝට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | title=Most Ven. Bellana Nayaka Thera's cremation on Tuesday | publisher=The Nation | date=6 October 2014 | accessdate=21 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006180936/http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/33985-most-ven-bellana-nayaka-theras-cremation-on-tuesday.html | archive-date=6 October 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*අතිපූජ්‍ය වැලිගම ශ්‍රී ඤාණරතන හිමි - අමරපුර නිකායේ ධර්මරක්ෂිත පාර්ශ්වයේ හිටපු මහානායක&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition Noble, dedicated monk of the Vajirarama tradition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241009160634/http://www.dailynews.lk/?q=local/most-ven-weligama-gnanaratana-maha-nayaka-thera-noble-dedicated-monk-vajirarama-tradition |date=2024-10-09 }}, Maharagama Dhammasiri Nayaka Thera, Daily News&lt;/ref&gt;

===වරප්රසාද===
මල්වතු පාර්ශ්වයේ සහ අස්ගිරි පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමිවරුන් සම්ප්‍රදායිකව ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් මෙරට බෞද්ධ පූජකවරුන්ගේ ප්‍රධානියා ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. ඒ නිසා 1948 ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලැබූ දා සිට ඇතැම් රාජ්‍ය වරප්‍රසාද දීර්ඝ කර තිබෙනවා. නිල නිවාස (ආරාම), නිල වාහන සහ රාජ්‍ය අවමංගල්‍ය සඳහා රාජ්‍ය ප්‍රතිපාදන මේවාට ඇතුළත් වේ. 1969 අමරපුර නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිහිටුවීමත් සමඟ අනෙකුත් නිකායන්හි මහානායක හිමිවරුන්ටද රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=j0IyA_CtW64C&amp;dq=Mahanayaka+vehicles&amp;pg=PA340 The Work of Kings]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=14257 Mahanayakes’ Aramayas to be taken over by the Govt.]&lt;/ref&gt;

==මේවාද බලන්න==
* [[අමරපුර නිකාය]]
* [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
* [[සියම් නිකාය]]
* [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය]]
* [[මහායාන]]
* [[බුරුමය]]
* [[දියවඩන නිලමේ]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Asgiriya Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215032334/http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-asgiriya-monastery |date=2020-02-15 }}
* [http://www.sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery Past Mahanayaka Theros in order (Malwatta Chapter)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911131333/http://sridaladamaligawa.lk/past-mahanayake-theros-order-malwatte-monastery |date=2019-09-11 }}

[[Category:Buddhist titles]]
[[Category:Theravada]]</text>
      <sha1>qeefcfjf0k0opoy4hako8wrixt52nn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බජිරිගාර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168946</id>
    <revision>
      <id>794418</id>
      <parentid>705144</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3641" sha1="msjvny5xtvc0b3toleros0kv6bg5sg7" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| fossil_range = {{fossil range|Pliocene|Holocene|ps=&lt;ref name=boles&gt;{{cite journal |last1=Boles |first1=Walter E. |title=A budgerigar ''Melopsittacus undulatus'' from the Pliocene of Riversleigh, North-western Queensland |journal=Emu|date=1998 |volume=98 |issue=1 |pages=32–35 |doi=10.1071/MU98004|bibcode=1998EmuAO..98...32B }}&lt;/ref&gt;}}
| image = Budgerigar-male-strzelecki-qld.jpg
| image_caption = Blue [[Beak#Cere|cere]] indicates male
| image2 = Budgerigar-strzelecki-qld.jpg
| image2_caption = Flaking brown [[Beak#Cere|cere]] indicates female in breeding condition
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|author=BirdLife International | author-link=BirdLife International |year=2018 |title=''Melopsittacus undulatus'' |page=e.T22685223A132056957 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22685223A132056957.en}}&lt;/ref&gt;
| display_parents = 3
| genus = Melopsittacus
| parent_authority = [[John Gould|Gould]], 1840
| species = undulatus
| authority = ([[George Shaw (biologist)|Shaw]], 1805)
| range_map = Budgerigar_range_map.png
| range_map_caption = The range of the Budgerigar &lt;br/&gt; Native range: green &lt;br/&gt; Introduced range: light green
}}

'''බජිරිගාර්''' (budgerigar)&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; යනු, '''common [[parakeet]]''', '''shell parakeet''' හෝ '''budgie'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dictionary.com&quot; /&gt; ලෙසද හැඳින්වෙන කුඩා, දිගු වලිගයක් ඇති, [[Seed predation|බීජ අනුභව කරන]] [[parrot|ගිරවෙකි]]. 

මෙම පක්ෂීන් විවිධ වර්ණ වලින් යුක්තය.

== අමතර අවධානයට ==

* [[Budgerigar colour genetics]]
* [[Sparkie Williams|Sparkie (budgerigar)]]
* [[Talking bird]]
* [[Whipper (budgerigar)]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite Dictionary.com |budgerigar |access-date=10 September 2021}} {{Cite web |url=https://www.dictionary.com/browse/budgerigar |title=Budgerigar Definition &amp; Meaning &amp;#124; Dictionary.com |access-date=7 August 2021 |archive-date=7 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210807131931/https://www.dictionary.com/browse/budgerigar |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Dictionary.com&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|title=budgie|encyclopedia=Dictionary.com Unabridged|url=https://www.dictionary.com/browse/budgie|access-date=10 September 2021|archive-date=9 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909230743/https://www.dictionary.com/browse/budgie|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Commons category}}
{{Wikispecies|Melopsittacus undulatus}}
* {{Wiktionary-inline|budgerigar}}
* [http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/budgerigar/ World Parrot Trust] Parrot Encyclopedia&amp;nbsp;— Species Profiles
* [https://web.archive.org/web/20091231021908/http://www.holisticbirds.com/pages/budgie0601.htm A True Ambassador: the Budgerigar] Referenced article on budgerigars
* [https://web.archive.org/web/20190715051041/http://pre.ensembl.org/Melopsittacus_undulatus/Info/Index Budgerigar genome] in [[Ensembl]]
* {{UCSC genomes|melUnd1}}

{{Budgerigar mutations}}
{{Psittacopasseres|Ps.|state=collapsed}}
{{Taxonbar|from=Q121221}}
{{Authority control}}

[[Category:Platycercini]]
[[Category:Endemic birds of Australia]]
[[Category:Talking birds]]
[[Category:Feral parrots]]
[[Category:Birds described in 1805]]
[[Category:Articles containing video clips]]
[[Category:Extant Pliocene first appearances]]
[[Category:Taxa named by George Shaw]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>msjvny5xtvc0b3toleros0kv6bg5sg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු</title>
    <ns>1</ns>
    <id>172843</id>
    <revision>
      <id>794311</id>
      <parentid>728755</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:මහානායක හිමිවරු]] සිට [[සාකච්ඡාව:ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>728755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1646" sha1="ljirqfkr2o8c0guell2imy2hq4cgzem" xml:space="preserve">{{Talk header}}

== wrong content on wrong article ==

@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] මේකෙ මහනායක හිමිවරු ලිපිය වුනාට විවිද නිකායවල් වල සිටින ලයිස්තු ඉතරයි තියෙන්නෙ. ඒ ඒ ලයිස්තු අදාල නිකායවල් වල ලිපි වලට ගෙනියන්නද? එතකොට මේක මහනායක තනතුර ගැන ලිපියක් කිරීමට පහසු වෙයි. උදාහරන ලෙස මෙවා පසුව යෙදිය හැකියි නේ main article tags use කරල. මොකද හිතන්නෙ? [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|talk]]) 14:50, 9 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)

:@[[පරිශීලක:VihirLak007|VihirLak007]], එතනදි නම් මට වැඩිය හොඳ මොකක් ද කියලා අදහසක් නෑ නේ. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 14:55, 9 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)
::@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] වගු දෙක අදාල ලිපිවලට දැම්මා. [[අමරපුර නිකාය]], [[සියම් මහ නිකාය]](ශ්‍යාමෝපාලි මහා නිකාය). මේ ලිපිය මහානායක හිමිවරු ලිපිය බවට පත් කලා. [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|talk]]) 16:16, 9 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)</text>
      <sha1>ljirqfkr2o8c0guell2imy2hq4cgzem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794315</id>
      <parentid>794311</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]] සිට [[සාකච්ඡාව:ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>728755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1646" sha1="ljirqfkr2o8c0guell2imy2hq4cgzem" xml:space="preserve">{{Talk header}}

== wrong content on wrong article ==

@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] මේකෙ මහනායක හිමිවරු ලිපිය වුනාට විවිද නිකායවල් වල සිටින ලයිස්තු ඉතරයි තියෙන්නෙ. ඒ ඒ ලයිස්තු අදාල නිකායවල් වල ලිපි වලට ගෙනියන්නද? එතකොට මේක මහනායක තනතුර ගැන ලිපියක් කිරීමට පහසු වෙයි. උදාහරන ලෙස මෙවා පසුව යෙදිය හැකියි නේ main article tags use කරල. මොකද හිතන්නෙ? [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|talk]]) 14:50, 9 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)

:@[[පරිශීලක:VihirLak007|VihirLak007]], එතනදි නම් මට වැඩිය හොඳ මොකක් ද කියලා අදහසක් නෑ නේ. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 14:55, 9 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)
::@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] වගු දෙක අදාල ලිපිවලට දැම්මා. [[අමරපුර නිකාය]], [[සියම් මහ නිකාය]](ශ්‍යාමෝපාලි මහා නිකාය). මේ ලිපිය මහානායක හිමිවරු ලිපිය බවට පත් කලා. [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|talk]]) 16:16, 9 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)</text>
      <sha1>ljirqfkr2o8c0guell2imy2hq4cgzem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Draft:බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173922</id>
    <revision>
      <id>794328</id>
      <parentid>751028</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109053" sha1="ri4k4hysf40wkj5l2x6cw1x4vrrdyq5" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
{{use dmy dates|cs1-dates=ly|date=September 2023}}&lt;!-- I am currently Translating this article. After the Translate is Complete it will move to the main article.  --&gt;
{{Buddhism}}

'''බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය''' ක්‍රිස්තු පූර්ව 5 වැනි සියවස දක්වා දිව යයි. [[බුද්ධාගම]] පැරණි [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]], පුරාණ [[මගධ|මගධ රාජධානියේ]] සහ ඒ අවට ඇති වූ අතර, එය අත්හළ [[සිද්ධාර්ථ ගෞතම|සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන්ගේ]] ඉගැන්වීම් මත පදනම් වේ. [[මධ්‍යම ආසියාව|මධ්‍යම]], [[නැගෙනහිර ආසියාව|නැඟෙනහිර]] සහ [[අග්නිදිග ආසියාව]] පුරා [[ඉන්දියානු උප මහාද්වීපය|ඉන්දියානු උප මහද්වීපයේ]] ඊසාන දිග ප්‍රදේශයේ සිට ආගම ව්‍යාප්ත වූ බැවින් එය පරිණාමය විය. වරෙක එය [[ආසියාව|ආසියාවේ]] බොහෝ ප්‍රදේශවලට බලපෑවේ ය.

බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය විවිධ ව්‍යාපාර, භේද සහ දාර්ශනික පාසල්වල වර්ධනය මගින් ද සංලක්ෂිත වේ, ඒවා අතර [[ථේරවාද බුදු දහම|ථේරවාද]], [[මහායාන බුදු දහම|මහායාන]] සහ [[වජ්‍රයානය|වජ්‍රයාන]] සම්ප්‍රදායන්, ප්‍රසාරණය හා පසුබැසීමේ ප්‍රතිවිරුද්ධ කාල පරිච්ඡේදයන් සමඟ.

== ශාක්‍යමුණි බුදුන් (ක්‍රි.පූ. 5 වැනි සියවස) ==
[[File:Buddhist Expansion.svg|thumb|right|upright=1.15 |Buddhist expansion, from Buddhist heartland in northern India (dark orange) starting 5th century BC, to Buddhist majority realm (orange), and historical extent of Buddhism influences (yellow). Mahayana (red arrow), Theravada (green arrow), and Tantric-Vajrayana (blue arrow).]]
[[File:Mahajanapadas (c. 500 BCE).png|thumb|upright=1.15 |The [[Mahajanapadas]] were sixteen most powerful and vast kingdoms and republics around the lifetime of [[Gautama Buddha]] (563–483 BCE), located mainly across the fertile [[Indo-Gangetic plains]], there were also a number of smaller kingdoms stretching the length and breadth of [[Ancient India]].]]

[[සිද්ධාර්ථ ගෞතම|සිද්ධාර්ථ ගෞතම බුදුන් වහන්සේ]] (ක්‍රි.පූ. 5 වැනි සියවස) බුද්ධාගමේ ඓතිහාසික නිර්මාතෘවරයා විය. මුල් මූලාශ්‍රවල සඳහන් වන්නේ බෝධිසත්වයන් වර්තමානයේ නූතන [[නේපාලය|නේපාලයේ]] පිහිටි පැරණි ඉන්දියාවේ [[කෝසල රාජධානිය|කෝසල රාජධානියේ]] කොටසක් වූ කුඩා ශාක්‍ය (පාලි: [[ශාක්‍ය]]) ජනරජයේ උපත ලැබූ බව යි.{{sfn|Harvey|2012|p=14}} එබැවින් උන්වහන්සේ ශාක්‍යමුණි (වචනාර්ථයෙන්: &quot;ශාක්‍ය වංශයේ ඍෂිවරයා&quot;) ලෙස ද හැඳින්වේ.

[[මුල් බෞද්ධ ග්‍රන්ථ|මුල් බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල]] බුදුන්ගේ අඛණ්ඩ ජීවිතයක් නොමැත, ක්‍රි.පූ. 200 න් පසුව පමණක් විවිධ &quot;චරිතාපදාන&quot; ලියා ඇති අතර බොහෝ පුරාවෘත්තමය සැරසිලි ඇත.{{sfn|Harvey|2012|pp=14–15}} කෙසේ වෙතත් ගෞතමයන් වහන්සේ ගෘහපති ජීවිතය අත්හැර ශ්‍රමණ තාපසයකු ලෙස කලක් විවිධ ගුරුවරුන් යටතේ අධ්‍යාපනය ලබා [[භාවනාව|භාවනාවෙන්]] [[නිර්වාණය]] (නිවාරණය) සහ [[බෝධිය]] (පිබිදීම) ලබා ගත් බව සියලුම ග්‍රන්ථවල එකඟ වේ.

උන්වහන්සේ ජීවිතයේ ඉතිරි වසර 45 තුළ, ඔහු නැගෙනහිර-මධ්‍යම [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] ගංගා තැනිතලාවේ ([[ගංගා නදිය|ගංගා නදියේ]] සහ එහි අතු ගංගාවල ප්‍රදේශය) සංචාරය කළේ ය, විවිධ කුලවල විවිධ පුද්ගලයින්ට තම ධර්මය උගන්වමින් සහ භික්ෂූන් වහන්සේලා තම ශාසනයට ආරම්භ කළේය. බුදුන් වහන්සේ සිය ශ්‍රාවකයන් එව්වේ ඉන්දියාව පුරා ඉගැන්වීම ප්‍රචාරය කිරීමට ය.{{sfn|Harvey|2012|p=24}} උන්වහන්සේ කන්‍යා සොහොයුරියන්ගේ නියෝගයක් ද ආරම්භ කළේ ය.{{sfn|Harvey|2012|p=25}} උන්වහන්සේ තම ගෝලයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ දේශීය භාෂාවෙන් හෝ උපභාෂාවෙන් උගන්වන ලෙසයි. උන්වහන්සේ සැවැත්ති, රජගහ සහ වේසාලි (Skt. Śrāvasti, Rājagrha, Vaisalī){{sfn|Harvey|2012|p=24}} යන නගර අසල බොහෝ කාලයක් ගත කළේ ය. 80 වැනි වියේ දී [[ගෞතම බුද්ධ පරිනිර්වාණය|පරිනිර්වාණය]] විට ඔහුට දහස් ගණනක් අනුගාමිකයන් සිටියහ.

==Early Buddhism==
{{Further|Pre-sectarian Buddhism}}

After the death of the Buddha, the Buddhist [[sangha]] (monastic community) remained centered on the Ganges valley, spreading gradually from its ancient heartland. The canonical sources record various councils, where the monastic [[Sangha]] recited and organized the orally transmitted collections of the Buddha's teachings and settled certain disciplinary problems within the community. Modern scholarship has questioned the accuracy and historicity of these traditional accounts.&lt;ref&gt;Berkwitz, Stephen C. South Asian Buddhism: A Survey, Routledge, 2012, p. 43.&lt;/ref&gt;

The [[first Buddhist council]] is traditionally said to have been held just after Buddha's [[Parinirvana]], and presided over by [[Mahākāśyapa]], one of his most senior disciples, at Rājagṛha (today's [[Rajgir]]) with the support of king [[Ajatashatru|Ajātasattu]]. According to Charles Prebish, almost all scholars have questioned the historicity of this first council.{{sfn|Prebish|1975}}{{page needed|date=September 2023}}

==Mauryan empire (322–180 BCE)==
{{Further|Ashoka the Great|Maurya Empire}}
{{See also|Edicts of Ashoka|Ashokavadana}}
{{multiple image |total_width=440 |align=center
|image1=Buddha Sakyamuni on the Rummindei pillar of Ashoka.jpg |caption1=The words &quot;[[Buddha|Bu-dhe]]&quot; (𑀩𑀼𑀥𑁂, the [[Buddha]]) and &quot;[[Shakyas|Sa-kya]]-[[Muni (Saint)|mu-nī]]&quot; ( [[wikt:𑀲𑀓𑁆𑀬𑀫𑀼𑀦𑀻|𑀲𑀓𑁆𑀬𑀫𑀼𑀦𑀻]], &quot;Sage of the [[Shakyas]]&quot;) in [[Brahmi script]], on [[Ashoka]]'s [[Lumbini pillar inscription]] (circa 250 BCE).
|image2=6thPillarOfAshoka.JPG |caption2=Fragment of the 6th Pillar [[Edicts of Ashoka|Edict of Aśoka]] (238 BCE), in [[Brāhmī script|Brāhmī]], sandstone. [[British Museum]].
}}
[[File:Maurya Empire, c.250 BCE.png|thumb|right |upright=1.15|The [[Maurya Empire]] under [[Ashoka|Emperor Aśoka]] was the world's first major Buddhist state. It established free hospitals and free education and promoted human rights. Territories of the Maurya Empire conceptualized as core areas or linear networks separated by large autonomous regions in the works of scholars such as: historians [[Hermann Kulke]] and [[Dietmar Rothermund]];{{sfn|Hermann Kulke|2004|p=69-70}} [[Burton Stein]];&lt;ref name=&quot;Stein2010&quot;&gt;{{citation|last=Stein|first=Burton|title=A History of India |url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC&amp;pg=GBS.PA74 |year=2010|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4443-2351-1|page=74 |quote=In the past it was not uncommon for historians to conflate the vast space thus outlined with the oppressive realm described in the Arthashastra and to posit one of the earliest and certainly one of the largest totalitarian regimes in all of history. Such a picture is no longer considered believable; at present what is taken to be the realm of Ashoka is a discontinuous set of several core regions separated by very large areas occupied by relatively autonomous peoples.}}&lt;/ref&gt; David Ludden;&lt;ref&gt;
{{citation |last=Ludden |first=David|title=India and South Asia: A Short History |url=https://books.google.com/books?id=EbFHAQAAQBAJ&amp;pg=PA28 |year=2013|publisher=Oneworld Publications|isbn=978-1-78074-108-6|pages=28–30}}
&lt;/ref&gt; and [[Romila Thapar]];{{sfn|Coningham|Young|2015 |pp=451–466}} anthropologists [[Monica L. Smith]]{{sfn|Coningham|Young|2015 |p=453}} and [[Stanley Tambiah]];{{sfn|Coningham|Young|2015 |pp=451–466}} archaeologist [[Robin Coningham]];{{sfn|Coningham|Young|2015 |pp=451–466}} and historical demographer [[Tim Dyson]].&lt;ref&gt;{{citation|last=Dyson|first=Tim|title=A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day |url=https://books.google.com/books?id=3TRtDwAAQBAJ&amp;pg=PA16 |year=2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-882905-8 |pages=16–17|quote=Magadha power came to extend over the main cities and communication routes of the Ganges basin. Then, under Chandragupta Maurya (c.321–297 bce), and subsequently Ashoka his grandson, Pataliputra became the centre of the loose-knit Mauryan 'Empire' which during Ashoka's reign (c.268–232 bce) briefly had a presence throughout the main urban centres and arteries of the subcontinent, except for the extreme south.}}&lt;/ref&gt;]]

===Second Buddhist council and first schism===
[[File:War over the Buddha's Relics, South Gate, Stupa no. 1, Sanchi.jpg|thumb|right|upright=1.15|{{center|1=[[Malla (tribe)|Mallaka]]s defending the city of [[Kusinagara]], as depicted at [[Sanchi]]. The leader of the Mallakas, under siege, by the seven gods, during the ''War of the Relics'', which were objects associated with the Buddha.&lt;br&gt;The Mallakas were an [[Republic#Indian subcontinent|ancient Indian republic]] ([[Gaṇasaṅgha|{{transliteration|sa|gaṇasaṅgha}}]]) that constituted one of the ''solasa'' (sixteen) [[Mahajanapadas]] (great realms) of [[ancient India]] as mentioned in the ''[[Anguttara Nikaya]]''.&lt;ref&gt;''Asiatic Mythology'' by J. Hackin [https://books.google.com/books?id=HAZrFhvqnTkC&amp;pg=PA83 pp. 83ff]&lt;/ref&gt;}}]]

After an initial period of unity, divisions in the sangha or monastic community led to the first schism of the sangha into two groups: the [[Sthavira nikāya|Sthavira]] (Elders) and [[Mahāsāṃghika|Mahasamghika]] (Great Sangha). Most scholars agree that the schism was caused by disagreements over points of [[vinaya]] (monastic discipline).{{sfn|Harvey|2012|pp=88–90}} Over time, these two monastic fraternities would further divide into various [[Early Buddhist schools|Early Buddhist Schools]].

Lamotte and Hirakawa both maintain that the first schism in the Buddhist sangha occurred during the reign of Ashoka.&lt;ref&gt;Lamotte, Étienne (1988) History of Indian Buddhism: From the Origins to the Śaka Era, translated from the French by Sara Boin-Webb, Louvain: Peeters Press&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hirakawa, Akira (1990), [https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/handle/10125/23030 A History of Indian Buddhism: From Sakyamuni to Early Mahāyāna], tr. Paul Groner, University of Hawaii Press&lt;/ref&gt; According to scholar Collett Cox &quot;most scholars would agree that even though the roots of the earliest recognized groups predate [[Ashoka|Aśoka]], their actual separation did not occur until after his death.&quot;{{sfnp|Cox|1995|p=23}} According to the Theravada tradition, the split took place at the [[Second Buddhist council]], which took place at [[Vaishali (ancient city)|Vaishali]], approximately one hundred years after Gautama Buddha's [[parinirvana|parinirvāṇa]]. While the second council probably was a historical event,&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |author=((The Editors of Encyclopædia Britannica)) |url=https://www.britannica.com/topic/Buddhist-council |title=Buddhist Council |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |date=19 Dec 2017 |access-date=12 September 2023}}&lt;/ref&gt; traditions regarding the Second Council are confusing and ambiguous. According to the Theravada tradition the overall result was the first schism in the [[Sangha (Buddhism)|sangha]], between the Sthavira nikāya and the Mahāsāṃghikas, although it is not agreed upon by all what the cause of this split was.{{sfn|Skilton|2004|p=47}}

The Sthaviras gave birth to a large number of influential schools including the [[Sarvāstivāda]], the [[Pudgalavāda]] (also known as ''Vatsīputrīya''), the [[Dharmaguptaka]]s and the [[Vibhajyavāda]] (the [[Theravada|Theravādins]] being descended from these. The [[Mahāsāṃghika|Mahasamghikas]] meanwhile also developed their own schools and doctrines early on, which can be seen in texts like the [[Mahavastu]], associated with the [[Lokottaravāda]], or ‘Transcendentalist’ school, who might be the same as the [[Ekavyāvahārika]]s or &quot;One-utterancers&quot;.{{sfn|Harvey|2012|p=98}} This school has been seen as foreshadowing certain [[Mahayana]] ideas, especially due to their view that all of Gautama Buddha's acts were &quot;transcendental&quot; or &quot;supramundane&quot;, even those performed before his Buddhahood.{{sfn|Harvey|2012|p=98}}

In the third century BCE, some Buddhists began introducing new systematized teachings called [[Abhidharma]], based on previous lists or tables (''Matrka'') of main doctrinal topics.{{sfn|Harvey|2012|p=90}} Unlike the [[Nikāya|Nikayas]], which were prose [[Sutta Pitaka|sutras]] or discourses, the Abhidharma literature consisted of systematic doctrinal exposition and often differed across the Buddhist schools who disagreed on points of doctrine.{{sfn|Harvey|2012|p=90}} Abhidharma sought to analyze all experience into its ultimate constituents, phenomenal events or processes called ''dharmas''. These texts further contributed to the development of sectarian identities.{{sfnp|Cox|1995|p=23}} The various splits within the monastic organization went together with the introduction and emphasis on [[Abhidhamma|Abhidhammic literature]] by some schools. This literature was specific to each school, and arguments and disputes between the schools were often based on these Abhidhammic writings. However, actual splits were originally based on disagreements on [[vinaya]] (monastic discipline), though later on, by about 100 [[Common Era|CE]] or earlier, they could be based on doctrinal disagreement.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Harvey |first=Peter |title=Introduction to Buddhism |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |page=74}}&lt;/ref&gt; Pre-sectarian Buddhism, however, did not have Abhidhammic scriptures, except perhaps for a basic framework, and not all of the early schools developed an Abhidhamma literature.

===Ashokan missions===
[[File:Asoka̠ Buddhist Missions.png|thumb|right|Map of the Buddhist missions during the reign of [[Ashoka]].]]

During the reign of the [[Maurya Empire|Mauryan]] Emperor [[Ashoka]] (268–232 BCE), Buddhism gained royal support and began to spread more widely, reaching most of the Indian subcontinent.{{sfn|Harvey|2012|p=100}} After his [[Kalinga War|invasion of Kalinga]], [[Ashoka]] seems to have experienced remorse and began working to improve the lives of his subjects. [[Ashoka]] also built wells, rest-houses and hospitals for humans and animals. He also abolished torture, royal hunting trips and perhaps even the death penalty.{{sfn|Harvey|2012|p=101}} [[Ashoka]] also supported non-Buddhist faiths like [[Jainism]] and [[Historical Vedic religion|Brahmanism]].{{sfn|Harvey|2012|p=102}} [[Ashoka]] propagated religion by building [[stupa]]s and pillars urging, among other things, respect of all animal life and enjoining people to follow the [[Dharma]]. He has been hailed by Buddhist sources as the model for the compassionate [[Chakravarti (Sanskrit term)|chakravartin]] (wheel turning monarch).{{sfn|Harvey|2012|p=100}}

Another feature of Mauryan Buddhism was the worship and veneration of [[stupa]]s, large mounds which contained relics ([[Pali]]: [[Śarīra|''sarīra'']]) of the Buddha or other saints within.{{sfn|Harvey|2012|p=103}} It was believed that the practice of devotion to these relics and stupas could bring blessings.{{sfn|Harvey|2012|p=103}} Perhaps the best-preserved example of a Mauryan Buddhist site is the [[Great Stupa of Sanchi]] (dating from the 3rd century BCE).{{sfn|Harvey|2012|p=103}}

According to the plates and pillars left by Aśoka (known as the [[Edicts of Ashoka]]), emissaries were sent to various countries in order to spread Buddhism, as far south as [[Sri Lanka]] and as far west as the Greek kingdoms, in particular the neighboring [[Greco-Bactrian Kingdom]], and possibly even farther to the [[Mediterranean Sea|Mediterranean]].

===Third council===
[[Theravada|Theravadin]] sources state that [[Ashoka]] convened the [[third Buddhist council]] around 250 BCE at Pataliputra (today's [[Patna, India|Patna]]) with the elder [[Moggaliputtatissa]].{{sfn|Harvey|2012|p=102}} The objective of the council was to purify the Saṅgha, particularly from non-Buddhist ascetics who had been attracted by the royal patronage.&lt;ref&gt;Centāraśśēri, Ṭi Ecc Pi (1998). ''History of the Indigenous Indians'', p. 64. APH Publishing. {{ISBN|978-81-7024-959-7}}.&lt;/ref&gt; Following the council, Buddhist missionaries were dispatched throughout the known world, as is recorded in some of the edicts of Ashoka.

=== Proselytism in the Hellenistic world ===
Some of the [[Edicts of Ashoka]] describe the efforts made by him to propagate the Buddhist faith throughout the Hellenistic world, which at that time formed an uninterrupted cultural continuum from the borders of India to Greece. The edicts indicate a clear understanding of the political organization in Hellenistic territories: the names and locations of the main Greek monarchs of the time are identified, and they are claimed as recipients of Buddhist [[proselytism]]: [[Antiochus II Theos]] of the [[Seleucid Kingdom]] (261–246 BCE), [[Ptolemy II of Egypt|Ptolemy II Philadelphos]] of Egypt (285–247 BCE), [[Antigonus Gonatas]] of Macedonia (276–239 BCE), [[Magas of Cyrene|Magas]] (288–258 BCE) in [[Cyrenaica]] (modern [[Libya]]), and [[Alexander II of Epirus|Alexander II]] (272–255 BCE) in [[Epirus]] (modern Northwestern [[Greece]]). One of the edicts states:

:&quot;The conquest by [[Dharma]] has been won here, on the borders, and even six hundred [[yojana]]s (5,400–9,600 km) away, where the Greek king Antiochos rules, beyond there where the four kings named Ptolemy, Antigonos, Magas and Alexander rule, likewise in the south among the [[Chola]]s, the [[Pandya]]s, and as far as [[Tamraparni]] ([[Sri Lanka]]).&quot; ([[Edicts of Ashoka|Edicts of Aśoka]], 13th Rock Edict, S. Dhammika).

Furthermore, according to the [[Mahavamsa]] (XII), some of Ashoka's emissaries were Greek ([[Yona]]), particularly one named [[Dharmaraksita|Dhammarakkhita]]. He also issued edicts in the Greek language as well as in Aramaic. One of them, found in Kandahar, advocates the adoption of &quot;piety&quot; (using the Greek term ''[[eusebeia]]'' for [[Dharma]]) to the Greek community.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Afghanistan History – Mauryans &amp; Graeco-Bactrians (c. 305 B.C. - 48 B.C.) |website=Afghanan Dot Net |url=http://www.afghanan.net/afghanistan/mauryans.htm |url-status=usurped |archive-date=2012-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201030234/http://www.afghanan.net/afghanistan/mauryans.htm}}&lt;/ref&gt;

It is not clear how much these interactions may have been influential, but authors like [[Robert Linssen]] have commented that Buddhism may have influenced Western thought and religion at that time. Linssen points to the presence of Buddhist communities in the Hellenistic world around that period, in particular in [[Alexandria]] (mentioned by [[Clement of Alexandria]]), and to the pre-Christian monastic order of the [[Therapeutae]] (possibly a deformation of the Pāli word &quot;[[Theravada|Theravāda]]&quot;&lt;ref name=Thundy&gt;{{cite book| last = Thundy| first = Zacharias P.| title = Buddha and Christ: Nativity Stories &amp; Indian Traditions | publisher = [[Brill Publishers]] | date = 1993| pages = 244–249| isbn = 9004097414}}&lt;/ref&gt;), who may have &quot;almost entirely drawn (its) inspiration from the teaching and practices of Buddhist asceticism&quot;&lt;ref&gt;&quot;Zen living&quot;, [[Robert Linssen]]&lt;/ref&gt; and may even have been descendants of Aśoka's emissaries to the West.&lt;ref&gt;&quot;The Original Jesus&quot; (Element Books, Shaftesbury, 1995), Elmar R Gruber, Holger Kersten&lt;/ref&gt; Philosophers like [[Hegesias of Cyrene]] and [[Pyrrho]] are sometimes thought to have been influenced by Buddhist teachings.&lt;ref&gt;{{cite magazine |quote=The philosopher Hegesias of Cyrene (nicknamed ''Peisithanatos'', 'The advocate of death') was a contemporary of Magas and was probably influenced by the teachings of the Buddhist missionaries to Cyrene and Alexandria. His influence was such that he was ultimately prohibited from teaching. |first=Jean-Marie |last=Lafont |title=[[Inalco]] |magazine=Les Dossiers d'Archéologie |number=254 |page=78}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Adrian Kuzminski, Pyrrhonism: How the Ancient Greeks Reinvented Buddhism (Studies in Comparative Philosophy and Religion) 2008&lt;/ref&gt;

Buddhist gravestones from the [[Ptolemaic period]] have also been found in Alexandria, decorated with depictions of the Dharma wheel.&lt;ref&gt;Tarn, ''The Greeks in Bactria and India''&lt;/ref&gt; The presence of Buddhists in Alexandria has even drawn the conclusion that they influenced monastic Christianity.&lt;ref&gt;[[Robert Linssen]], ''Zen living''&lt;/ref&gt; In the 2nd century CE, the Christian dogmatist, [[Clement of Alexandria]] recognized Bactrian ''[[Sramana|śramanas]]'' and Indian ''[[gymnosophist]]s'' for their influence on Greek thought.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Clement of Alexandria |title=The Stromata, or Miscellanies |at=Book I, Chapter XV |via=Early Christian Writings |url=http://www.earlychristianwritings.com/text/clement-stromata-book1.html |access-date=2010-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510193118/http://www.earlychristianwritings.com/text/clement-stromata-book1.html |archive-date=2010-05-10 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Establishment of Sri Lanka Buddhism===
{{Further|Buddhism in Sri Lanka|Buddhism in Burma}}
[[File:Jetavanaramaya Stupa.jpg|thumb|[[Jetavanaramaya]] in [[Anuradhapura]], [[Sri Lanka]] is the biggest brick structure in the world.&lt;ref name=&quot;IESL&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.sundaytimes.lk/130707/education/national-engineering-technological-heritage-gallery-ceremonially-opened-51290.html | title=National Engineering Technological Heritage Gallery ceremonially opened | publisher=The Sunday Times | access-date=30 September 2014 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20131112203956/http://www.sundaytimes.lk/130707/education/national-engineering-technological-heritage-gallery-ceremonially-opened-51290.html | archive-date=12 November 2013 }}&lt;/ref&gt;]]
Sri Lankan chronicles like the ''[[Dipavamsa]]'' state that Ashoka's son [[Mahinda (buddhist monk)|Mahinda]] brought Buddhism to the island during the 2nd century BCE. In addition, Ashoka's daughter, [[Sanghamitta|Saṅghamitta]] also established the [[bhikkhunī]] (order for nuns) in Sri Lanka, also bringing with her a sapling of the sacred [[Bodhi Tree|bodhi tree]] that was subsequently planted in [[Anuradhapura]]. These two figures are seen as the mythical founders of the Sri Lankan [[Theravada]].&lt;ref&gt;Crosby, Kate (2013), ''Theravada Buddhism: Continuity, Diversity, and Identity'', Wiley-Blackwell, pp. 1–3, {{ISBN|978-1-4051-8907-1}}&lt;/ref&gt; They are said to have converted the King [[Devanampiya Tissa of Anuradhapura|Devanampiya Tissa]] (307–267 BCE) and many of the nobility.

The first architectural records of Buddha images, however, actually come from the reign of King [[Vasabha of Anuradhapura|Vasabha]] (65–109 CE).&lt;ref&gt;Bandaranayake, S.D. Sinhalese Monastic Architecture: The Viháras of Anurádhapura, p. 22&lt;/ref&gt; The major Buddhist monasteries and schools in Ancient Sri Lanka were [[Mahavihara|Mahāvihāra]], [[Abhayagiri vihāra|Abhayagiri]] and [[Jetavana]].{{sfn|Warder|2000|p=280}} The [[Pali Canon|Pāli canon]] was written down during the 1st century BCE to preserve the teaching in a time of war and famine.&lt;ref&gt;Gombrich, Theravada Buddhism, a social history from Ancient Benares to Modern Colombo, Routledge; 2 edition (July 26, 2006), p. 152&lt;/ref&gt; It is the only complete collection of [[Buddhist texts]] to survive in a [[Middle Indo-Aryan languages|Middle Indo-Aryan language]].&lt;ref&gt;Bhikkhu Bodhi, In the Buddha's words, p. 13&lt;/ref&gt; It reflects the tradition of the [[Mahavihara]] school. Later [[Pali]] [[Mahavihara]] commentators of the [[Theravada]] such as [[Buddhaghosa|Buddhaghoṣa]] (4th–5th century) and [[Dhammapala|Dhammapāla]] (5th–6th century), systematized the traditional Sri Lankan commentary literature ([[Atthakatha]]).

Although [[Mahayana|Mahāyāna Buddhism]] gained some influence in Sri Lanka as it was studied in [[Abhayagiri vihāra|Abhayagiri]] and [[Jetavana]], the [[Mahavihara]] (“Great Monastery”) school became dominant in Sri Lanka following the reign of [[Parakramabahu I]] (1153–1186), who abolished the Abhayagiri and Jetavanin traditions.&lt;ref&gt;Hirakawa, Akira; Groner, Paul (1993). [https://books.google.com/books?id=XjjwjC7rcOYC ''A History of Indian Buddhism: From Śākyamuni to Early Mahāyāna'']. Motilal Banarsidass. p. 126. {{ISBN|978-81-208-0955-0}}.&lt;/ref&gt;

==Mahāyāna Buddhism==
{{Further|Mahayana}}
[[File:Amaravati Stupa relief at Museum.jpg|thumb|A relief depicting the [[Amarāvatī Stupa]], a major site in [[Andhra Pradesh, India]].]]
The Buddhist movement that became known as Mahayana (Great Vehicle) and also the Bodhisattvayana, began sometime between 150 BCE and 100 CE, drawing on both [[Mahāsāṃghika|Mahasamghika]] and [[Sarvastivada]] trends.{{sfn|Harvey|2012|pp=108, 110}} The earliest inscription which is recognizably Mahayana dates from 180 CE and is found in [[Mathura]].&lt;ref&gt;Neelis, Jason. ''Early Buddhist Transmission and Trade Networks.''2010. p. 141&lt;/ref&gt;

The Mahayana emphasized the [[Bodhisattva]] path to full [[Buddhahood]] (in contrast to the spiritual goal of [[arhat]]ship). It emerged as a set of loose groups associated with new texts named the [[Mahayana sutras]].{{sfn|Harvey|2012|p=108}} The Mahayana sutras promoted new doctrines, such as the idea that &quot;there exist other Buddhas who are simultaneously preaching in countless other world-systems&quot;.{{sfn|Snellgrove|2004|p=56}} In time Mahayana Bodhisattvas and also multiple Buddhas came to be seen as transcendental beneficent beings who were subjects of devotion.{{sfn|Snellgrove|2004|p=58}}

Mahayana remained a minority among Indian Buddhists for some time, growing slowly until about half of all monks encountered by [[Xuanzang]] in 7th-century India were Mahayanists.{{sfn|Harvey|2012|p=109}} Early Mahayana schools of thought included the [[Madhyamaka|Mādhyamaka]], [[Yogacara|Yogācāra]], and [[Buddha-nature]] (''Tathāgatagarbha'') teachings. Mahayana is today the dominant form of [[East Asian Buddhism|Buddhism in East Asia]] and Tibet.

Several scholars have suggested that the [[Prajnaparamita|Prajñāpāramitā sūtras]], which are among the earliest Mahāyāna sūtras,&lt;ref&gt;Williams, Paul. ''Buddhist Thought.'' Routledge, 2000, p. 131.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Williams, Paul. ''Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations 2nd edition.'' Routledge, 2009, p. 47.&lt;/ref&gt; developed among the [[Mahāsāṃghika]] along the [[Krishna River|Kṛṣṇa River]] in the [[Andhra Pradesh#Early history|Āndhra]] region of [[South India]].&lt;ref&gt;Guang Xing. ''The Concept of the Buddha: Its Evolution from Early Buddhism to the Trikaya Theory.'' 2004. pp. 65–66 &quot;Several scholars have suggested that the Prajñāpāramitā probably developed among the Mahasamghikas in Southern India, in the Andhra country, on the Krsna River.&quot;&lt;/ref&gt; The earliest Mahāyāna sūtras to include the very first versions of the [[Prajñāpāramitā]] genre, along with texts concerning [[Aksobhya|Akṣobhya Buddha]], which were probably written down in the 1st century BCE in the south of India.&lt;ref name=&quot;Hirakawa Akira 1993, p. 263&quot;&gt;Akira, Hirakawa (translated and edited by Paul Groner) (1993). ''A History of Indian Buddhism''. Delhi: Motilal Banarsidass: pp. 253, 263, 268&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Warder|2000|p=335}}: &quot;The south (of India) was then vigorously creative in producing Mahayana Sutras&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Guang Xing. ''The Concept of the Buddha: Its Evolution from Early Buddhism to the Trikaya Theory.'' 2004. pp. 65–66&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Akira, Hirakawa (translated and edited by Paul Groner) (1993). ''A History of Indian Buddhism''. Delhi: Motilal Banarsidass: pp. 252, 253&lt;/ref&gt; [[A.K. Warder]] believes that &quot;the Mahāyāna originated in the south of India and almost certainly in the Āndhra country.&quot;{{sfn|Warder|2000|p=313}} Anthony Barber and Sree Padma also trace Mahayana Buddhism to ancient Buddhist sites in the lower Kṛṣṇa Valley, including [[Amaravati Stupa]], [[Nagarjunakonda|Nāgārjunakoṇḍā]] and [[Jaggaiahpet|Jaggayyapeṭa]].&lt;ref&gt;Padma, Sree. Barber, Anthony W. ''Buddhism in the Krishna River Valley of Andhra.'' SUNY Press 2008, p. 2.&lt;/ref&gt;

==Shunga dynasty (2nd–1st century BCE)==
{{Further|Shunga Empire}}
{{multiple image |total_width=500
|image1=Sanchi Great Stupa Mauryan configuration.jpg |caption1=Approximate reconstitution of the Great Stupa with [[Pillars of Ashoka|Ashoka Pillar]], [[Sanchi]], India.
|image2=Sanchi Great Stupa under the Sungas.jpg |caption2=During 2nd century BCE the [[Sanchi]] stupa was nearly doubled in diameter, was encased in stone, and a [[balustrade]] and railing was built around it.&lt;ref&gt;''Buddhist Landscapes in Central India: Sanchi Hill and Archaeologies of Religious and Social Change, C. Third Century BC to Fifth Century AD'', Julia Shaw, Left Coast Press, 2013 [https://books.google.com/books?id=jzkyBgAAQBAJ&amp;pg=PA88 pp. 88ff]&lt;/ref&gt;
}}
The [[Shunga dynasty]] (185–73 BCE) was established about 50 years after Ashoka's death. After assassinating King [[Brhadrata]] (last of the [[Mauryan]] rulers), military commander-in-chief [[Pushyamitra Shunga]] took the throne. Buddhist religious scriptures such as the [[Ashokavadana|Aśokāvadāna]] allege that Pushyamitra (an orthodox [[Brahmin]]) was hostile towards Buddhists and persecuted the Buddhist faith. Buddhists wrote that he &quot;destroyed hundreds of monasteries and killed hundreds of thousands of innocent Monks&quot;:&lt;ref&gt;''[[Divyavadana|Divyāvadāna]]'', pp. 429–434&lt;/ref&gt; 840,000 Buddhist [[stupa]]s which had been built by Ashoka were destroyed, and 100 gold coins were offered for the head of each Buddhist monk.&lt;ref&gt;Indian Historical Quarterly Vol. XXII, pp. 81 ff cited in Hars, p. 407.{{full citation needed|date=September 2023}}{{better source needed|date=March 2018}}&lt;/ref&gt;

Modern historians, however, dispute this view in the light of literary and archaeological evidence. They opine that following Ashoka's sponsorship of Buddhism, it is possible that Buddhist institutions fell on harder times under the Shungas, but no evidence of active persecution has been noted. [[Etienne Lamotte]] observes: &quot;To judge from the documents, Pushyamitra must be acquitted through lack of proof.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |website=The Koneraad Elst Site |url=http://koenraadelst.bharatvani.org/books/acat/ch2.htm |title=2. Ashoka and Pushyamitra, iconoclasts? |access-date=2015-01-12 |archive-date=2017-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170401171759/http://koenraadelst.bharatvani.org/books/acat/ch2.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Another eminent historian, [[Romila Thapar]] points to archaeological evidence that &quot;suggests the contrary&quot; to the claim that &quot;Pushyamitra was a fanatical anti-Buddhist&quot; and that he &quot;never actually destroyed 840,000 stupas as claimed by Buddhist works, if any&quot;. Thapar stresses that Buddhist accounts are probably hyperbolic renditions of Pushyamitra's attack of the Mauryas, and merely reflect the desperate frustration of the Buddhist religious figures in the face of the possibly irreversible decline in the importance of their religion under the Shungas.&lt;ref&gt;Ashoka and the Decline of the Mauryas by Romila Thapar, Oxford University Press, 1960 p. 200&lt;/ref&gt;

During the period, Buddhist monks deserted the [[Ganges]] valley, following either the northern road (''[[uttarapatha]]'') or the southern road (''dakṣinapatha'').&lt;ref&gt;{{harvnb|Tissot|1970|p=128}}: &quot;The monks, expelled from the Ganges valley, maybe by sectarian disputes, followed the northern road (Uttarapatha) or the northern road (Daksinapatha), which conducted them to the Northwest for some, and to the Occidental ocean for the others, with multiple artistic creations marking their respective roads&quot;&lt;/ref&gt; Conversely, Buddhist artistic creation stopped in the old [[Magadha]] area, to reposition itself either in the northwest area of [[Gandhara|Gandhāra]] and [[Mathura, Uttar Pradesh|Mathura]] or in the southeast around [[Amaravati Stupa]]. Some artistic activity also occurred in central India, as in [[Bharhut|Bhārhut]], to which the Shungas may or may not have contributed.

==Greco-Buddhism==
{{Main|Greco-Buddhism}}
{{See also|Greco-Buddhist art|Buddhism and the Roman world}}
[[File:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|thumb|upright=0.8|right|A [[Greco-Buddhist]] statue, one of the first representations of the Buddha, 1st–2nd century CE, [[Gandhara]].]]

The [[Greco-Bactrian]] king [[Demetrius I of Bactria|Demetrius I]] (reigned c. 200–180 BCE) invaded the Indian Subcontinent, establishing an [[Indo-Greek Kingdom|Indo-Greek kingdom]] that was to last in parts of Northwest South Asia until the end of the 1st century CE.

Buddhism flourished under the Indo-Greek and Greco-Bactrian kings. One of the most famous Indo-Greek kings is [[Menander I|Menander]] (reigned c. 160–135 BCE). He may have converted to Buddhism&lt;ref&gt;Narain, &quot;The Indo-Greeks&quot; 2003, p. 124&lt;/ref&gt; and is presented in the Mahāyāna tradition as one of the great benefactors of the faith, on a par with king Aśoka or the later Kushan king [[Kanishka|Kaniśka]]. Menander's coins bear designs of the eight-spoked [[Dharmachakra|dharma wheel]], a classic Buddhist symbol.

Direct cultural exchange is also suggested by a dialogue called the Debate of King Milinda ([[Milinda Panha|''Milinda Pañha'']]) which recounts a discussion between [[Menander I|Menander]] and the Buddhist monk [[Nagasena|Nāgasena]], who was himself a student of the Greek Buddhist monk [[Mahadharmaraksita]]. Upon Menander's death, the honor of sharing his remains was claimed by the cities under his rule, and they were enshrined in [[stupa]]s, in a parallel with the historic Buddha.&lt;ref&gt;[[Plutarch]], Praec. reip. ger. 28, 6&lt;/ref&gt; Several of Menander's [[Indo-Greek]] successors inscribed &quot;Follower of the Dharma,&quot; in the [[Kharoshthi|Kharoṣṭhī]] script, on their coins.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Foreign Impact on Indian Life and Culture (c. 326 B.C. to c. 300 A.D.) |author=Satyendra Nath Naskar |publisher=Abhinav Publications |year=1996 |page=69 |isbn=978-81-7017-298-7 |url=https://books.google.com/books?id=SuEBGgRHHuIC&amp;pg=PA69}}&lt;/ref&gt;

During the first century BCE the first [[anthropomorphic]] representations of the Buddha are found in the lands ruled by the Indo-Greeks, in a realistic style known as [[Greco-Buddhist]].&lt;ref&gt;Marshall, &quot;The Buddhist art of Gandhara&quot;, p. 101&lt;/ref&gt; Many of the stylistic elements in the representations of the Buddha point to Greek influence: the [[Greco-Roman]] [[toga]]-like wavy robe covering both shoulders (more exactly, its lighter version, the Greek ''[[himation]]''), the [[contrapposto]] stance of the upright figures (see: 1st–2nd century Gandhara standing Buddhas&lt;ref&gt;Standing Buddhas: [http://faculty.maxwell.syr.edu/gaddis/HST210/Oct21/Gandhara%20Buddha.jpg Image 1]  {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616041314/http://faculty.maxwell.syr.edu/gaddis/HST210/Oct21/Gandhara%20Buddha.jpg |date=2013-06-16 }}, [http://www.kimbellart.org/database/images/jpg/AP1967_01.jpg Image 2] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061021055258/http://www.kimbellart.org/database/images/jpg/AP1967_01.jpg |date=2006-10-21 }}&lt;/ref&gt;), the stylicized [[Mediterranean]] curly hair and topknot ([[ushnisha]]) apparently derived from the style of the [[Apollo Belvedere|Belvedere Apollo]] (330 BCE),&lt;ref&gt;The Belvedere Apollo: [http://www.artlex.com/ArtLex/h/images/hellenis_apolbelve.det.lg.JPG Image] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140603203546/http://www.artlex.com/ArtLex/h/images/hellenis_apolbelve.det.lg.JPG |date=2014-06-03 }}&lt;/ref&gt; and the measured quality of the faces, all rendered with strong artistic [[Realism (visual arts)|realism]] (See: [[Greek art]]). A large quantity of [[sculpture]]s combining Buddhist and purely Hellenistic styles and [[iconography]] were excavated at the [[Gandhara]]n site of [[Hadda, Afghanistan|Hadda]].

Several influential Greek Buddhist monks are recorded. [[Mahadharmaraksita]] (literally translated as 'Great Teacher/Preserver of the Dharma'), was &quot;a Greek (&quot;[[Yona]]&quot;) Buddhist head monk&quot;, according to the [[Mahavamsa]] (Chap. XXIX),&lt;ref&gt;{{cite book |chapter=Chapter XXIX – The Beginning of the Great Thupa |title=Mahavamsa |url=http://lakdiva.org/mahavamsa/chapters.html |chapter-url=https://lakdiva.org.lk/mahavamsa/chap029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905050433/http://lakdiva.org/mahavamsa/chapters.html |archive-date=2006-09-05}}&lt;/ref&gt; who led 30,000 Buddhist monks from &quot;the Greek city of Alasandra&quot; ([[Alexandria of the Caucasus]], around 150&amp;nbsp;km north of today's [[Kabul]] in [[Afghanistan]]), to Sri Lanka for the dedication of the [[Ruwanwelisaya|Great Stupa]] in [[Anuradhapura]] during the rule (165–135 BCE) of King [[Menander I]]. [[Dharmaraksita|Dhammarakkhita]] (meaning: ''Protected by the [[Dharma]]''), was one of the [[missionary|missionaries]] sent by the [[Mauryan]] emperor [[Ashoka]] to proselytize the [[Buddhist]] faith. He is described as being a Greek ([[Pāli|Pali]]: &quot;Yona&quot;, lit. &quot;[[Ionia]]n&quot;) in the Sri Lankan ''[[Mahavamsa]].''

==Kushan empire and Gandharan Buddhism==
{{See also|Gandharan Buddhism}}
[[File:Map of the Kushan Empire.png|thumb|right|Kushan territories (full line) and maximum extent of Kushan dominions under [[Kanishka the Great]] (dotted line), which saw the height of Gandhāran Buddhist expansion.]]
The [[Kushan Empire|Kushan empire]] (30–375 CE) was formed by the invading [[Yuezhi]] nomads in the 1st century BCE. It eventually encompassed much of northern India, Pakistan and Afghanistan. The Kushans adopted elements of the Hellenistic culture of Bactria and the Indo-Greeks.&lt;ref&gt;Xinru Liu, ''The Silk Road in World History'' (New York: Oxford University Press, 2010), 42.&lt;/ref&gt; During Kushan rule, [[Gandharan Buddhism]] was at the height of its influence and a significant number of Buddhist centers were built or renovated.{{sfn|Behrendt|2004|p=13}}

The Buddhist art of Kushan [[Gandhara]] was a synthesis of Greco-Roman, Iranian and Indian elements.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Kurt Behrendt |author2=Pia Brancaccio |year=2006 |title=Gandharan Buddhism: Archaeology, Art, and Texts |page=10}}&lt;/ref&gt; The [[Gandhāran Buddhist texts]] also date from this period. Written in [[Gāndhārī language|Gāndhārī Prakrit]], they are the oldest Buddhist manuscripts yet discovered (c. 1st century CE).{{sfn|Salomon|1999|p={{page needed|date=September 2023}}}} According to Richard Salomon, most of them belong to the [[Dharmaguptaka]] school.{{sfn|Salomon|1999|p=181}}

Emperor [[Kanishka]] (128–151 CE) is particularly known for his support of Buddhism. During his reign, stupas and monasteries were built in the Gandhāran city of [[Peshawar]] (Skt. ''Purusapura''), which he used as a capital.&lt;ref name=&quot;Heirman, Ann p. 57&quot;&gt;{{cite book |editor-last1=Heirman |editor-first1=Ann |editor-last2=Bumbacher |editor-first2=Stephan Peter |title=The Spread of Buddhism |publisher=Brill |page=57}}&lt;/ref&gt; Kushan royal support and the opening of trade routes allowed Gandharan Buddhism to spread along the [[Silk Road]] to [[Central Asia]], the [[Tarim Basin]] and thus to China.&lt;ref name=&quot;Heirman, Ann p. 57&quot;/&gt;

Kanishka is also said to have convened a major Buddhist council for the [[Sarvastivada]] tradition, either in [[Gandhara]] or [[Kashmir]].{{sfn|Prebish|1975|p=47}} Kanishka gathered 500 learned monks partly to compile extensive commentaries on the [[Abhidharma]], although it is possible that some editorial work was carried out upon the existing [[Sarvastivada]] canon itself. Allegedly during the council there were altogether three hundred thousand verses and over nine million statements compiled, and it took twelve years to complete. The main fruit of this council was the compilation of the vast commentary known as the [[Mahavibhasa|Mahā-Vibhāshā]] (&quot;Great Exegesis&quot;), an extensive compendium and reference work on a portion of the Sarvāstivādin Abhidharma.{{sfn|Prebish|1975|p=42}} Modern scholars such as [[Etienne Lamotte]] and [[David Snellgrove]] have questioned the veracity of this traditional account.{{sfn|Snellgrove|2003|p=46}}&lt;ref&gt;''Teaching of Vimalakirti'', Pali Text Society, p. 93&lt;/ref&gt;

Scholars believe that it was also around this time that a significant change was made in the language of the Sarvāstivādin canon, by converting an earlier [[Prakrit]] version into [[Sanskrit]]. Although this change was probably effected without significant loss of integrity to the canon, this event was of particular significance since Sanskrit was the sacred language of [[Vedic Brahmanism|Brahmanism]] in India, and was also being used by other thinkers, regardless of their specific religious or philosophical allegiance, thus enabling a far wider audience to gain access to Buddhist ideas and practices.

[[File:SectarianBuddhistschools.png|thumb|right|Map of the major geographical centers of major Buddhist schools in South Asia, at around the time of [[Xuanzang]]'s visit in the seventh century.&lt;br&gt;* Red: non-Pudgalavāda [[Sarvāstivāda]] school&lt;br&gt;* Orange: non-Dharmaguptaka [[Vibhajyavāda]] schools&lt;br&gt;* Yellow: [[Mahāsāṃghika]]&lt;br&gt;* Green: [[Pudgalavāda]] (Green)&lt;br&gt;* Gray: [[Dharmaguptaka]]]]

After the fall of the Kushans, small kingdoms ruled the Gandharan region, and later the [[Hephthalite|Hephthalite White Huns]] conquered the area (circa 440s–670). Under the Hephthalites, Gandharan Buddhism continued to thrive in cities like [[Balkh]] ([[Bactria]]), as remarked by [[Xuanzang]] who visited the region in the 7th century.&lt;ref&gt;''Buddhism in Central Asia'' by [[Baij Nath Puri]], Motilal Banarsi Dass Publishers, p. 130&lt;/ref&gt; Xuanzang notes that there were over a hundred Buddhist monasteries in the city, including the [[Nava Vihara]] as well many stupas and monks.&lt;ref&gt;van Bladel, Kevin (2011). &quot;The Bactrian Background of the Barmakids&quot;. In Anna Akasoy and Charles Burnett and Ronit Yoeli-Tlalim. ''Islam and Tibet Interactions along the Musk Routes''. Farnham, UK: Ashgate. pp. 43–88. {{ISBN|978-0-7546-6956-2}}&lt;/ref&gt; After the end of the Hephthalite empire, Gandharan Buddhism declined in Gandhara proper (in the Peshawar basin).{{sfn|Behrendt|2004|p=10}} However it continued to thrive in adjacent areas like the [[Swat District|Swat Valley]] of Pakistan, [[Gilgit]], [[Kashmir]] and in [[Afghanistan]] (in sites such as [[Bamyan|Bamiyan]]).&lt;ref&gt;{{cite book |last=Behrent |first=Kurt |date=April 2012 |chapter-url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/gand/hd_gand.htm |chapter=Gandhara |title=Heilbrunn Timeline of Art History |place=New York |publisher=The Metropolitan Museum of Art |url-status=live |archive-date=2018-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180403234652/https://www.metmuseum.org/toah/hd/gand/hd_gand.htm}}&lt;/ref&gt;

==Spread to Central Asia==
{{Further|Silk Road transmission of Buddhism}}
[[File:ExtentOfBuddhismAndTrade.jpg|thumb|upright=1.15|left|Extent of Buddhism and trade routes in the 1st century CE.]]
[[Central Asia]] was home to the international trade route known as the [[Silk Road]], which carried goods between [[China]], [[India]], the [[Middle East]] and the [[History of the Mediterranean region|Mediterranean world]]. Buddhism was present in this region from about the second century BCE.{{sfn|Harvey|2012|p=195}} Initially, the [[Dharmaguptaka]] school was the most successful in their efforts to spread Buddhism in Central Asia.{{sfn|Warder|2000|p=278}} The [[Kingdom of Khotan]] was one of the earliest Buddhist kingdoms in the area and helped transmit Buddhism from India to China.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/ebc/article-9040640 &quot;Khotan – Britannica Online Encyclopedia&quot;]. Britannica.com.{{dead link|date=September 2023}}&lt;/ref&gt;

The [[Kushan Empire]]'s unification of most of this area and their support of Buddhism allowed it to easily spread along the trade routes of the region throughout Central Asia.&lt;ref name=&quot;Heirman, Ann p. 57&quot;/&gt; During the first century CE under the Kushans, the Sarvastivada school flourished in this region, some of the monks also bringing Mahayana teachings with them.{{sfn|Harvey|2012|p=195}} Buddhism would eventually reach modern-day [[Pakistan]], [[Kashmir]], [[Afghanistan]], [[Uzbekistan]], [[Turkmenistan]] and [[Tajikistan]]. As Buddhism reached many of these lands, Buddhists began to translate and produce texts in the local languages, such as [[Khotanese language|Khotanese]] (a [[Iranian languages|Middle Iranian language]]), [[Sogdian language|Sogdian]] (also Iranian), [[Uyghur language|Uighur]] ([[Turkish language|Turkish]]), [[Tangut language|Tangut]], [[Tibetic languages|Tibetan]], and Chinese.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Silk |first=Jonathan |title=The spread of Buddhism in Central Asia. |journal=International Institute for Asian Studies, Newsletter |issue=68 |date=2014 |url=https://iias.asia/sites/default/files/IIAS_NL68_41.pdf |access-date=2018-04-05 |archive-date=2018-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121155530/https://iias.asia/sites/default/files/IIAS_NL68_41.pdf}}&lt;/ref&gt;
[[File:Central Asian Buddhist Monks.jpeg|thumb|upright |right|Blue-eyed [[Central Asia]]n and East-Asian Buddhist monks, [[Bezeklik]], 9th-10th centuries.]]
Central Asians played a key role in the transmission of Buddhism to China The first translators of Buddhists scriptures into Chinese were Iranians, including the [[Parthian Empire|Parthian]] [[An Shigao]] (c. 148 CE), the [[Yuezhi]] [[Zhi Qian]] and Kang Sengkai (from Samarkand).&lt;ref name=Kudara2002&gt;{{cite journal|last1=Kudara |first1=Kogi|title=A Rough Sketch of Central Asian Buddhism |journal=Pacific World: Journal of the Institute of Buddhist Studies|date=2002|volume=3|issue=4|pages=93–107 |url=http://www.shin-ibs.edu/publications/pacific-world/third-series-number-4-fall-2002/|access-date=2018-04-05|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180406102117/http://www.shin-ibs.edu/publications/pacific-world/third-series-number-4-fall-2002/|archive-date=2018-04-06}}&lt;/ref&gt; Thirty-seven early translators of Buddhist texts are known, and the majority of them have been identified as hailing from the Iranian cultural sphere.&lt;ref name=Kudara2002/&gt; The [[Zoroastrianism|Zoroastrian]] [[Sasanian Empire|Sassanian empire]] (226–651 CE) would eventually rule over many of these regions (such as [[Parthia]] and [[Sogdia]]), but they tolerated the Buddhist religion.&lt;ref name=Kudara2002/&gt;

However, during the mid-seventh century, the [[Muslim conquest of Persia|Arab conquest]] of the [[Iranian Plateau]] followed by the [[Muslim conquests of Afghanistan]] and the later establishment of the [[Ghaznavids|Ghaznavid kingdom]] in Central Asia (c. 977–1186) led to the decline and eventual disappearance of Buddhism from most of these regions.&lt;ref name=Kudara2002/&gt;

Buddhism also flourished in the eastern part of central Asia, like the [[Tarim Basin]]. Indians and Iranians lived in major cities of this region like [[Kashgar]] and [[Khotan]].&lt;ref name=Kudara2002/&gt; The region has revealed extremely rich Buddhist works of art as well as Buddhist texts such as [[Dunhuang manuscripts|those found in Dunhuang]]. [[Serindian art]] is highly reminiscent of the Gandhāran style, and scriptures in the Gandhāri script [[Kharosthi|Kharoṣṭhī]] have been found. The [[Uyghurs]] conquered the area in the 8th century and blended with the local Iranian peoples, absorbing the Buddhist culture of the region.&lt;ref name=Kudara2002/&gt; They were later absorbed by the Mongol [[Yuan dynasty]].

Many printed Buddhist texts from the region date to the Yuan, and they were printed in the Uyghur, Xixia and Sanskrit languages.&lt;ref name=Kudara2002/&gt; The Uyghurs also restored cave temples and repainted Buddhist wall paintings such as at [[Bezeklik Caves|Bezeklik]].&lt;ref name=Kudara2002/&gt; Uyghur Buddhism was the last major Buddhist culture in Xinjiang and it lasted until the mid 14th century.&lt;ref name=Kudara2002/&gt; After the [[Islamicisation of Xinjiang]], Buddhism ceased to be a major religion there.

== Gupta and Pāla eras ==
{{Further|History of Buddhism in India|Decline of Buddhism in India}}
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Nalanda Buddhist University Ruins, which flourished from 427 to 1197 CE, Nalanda, Bihar.jpg|Ruins of the Buddhist [[Nalanda|Nālandā]] complex, a major center of learning in India from the 5th century CE to c. 1200 CE.
Mahabodhitemple.jpg|The current structure of the [[Mahabodhi Temple]] at [[Bodh Gaya]] dates to the Gupta era, 5th century CE.
King Harsha pays homage to Buddha.jpg|&quot;King [[Harsha]] pays homage to Buddha&quot;, a 20th-century artist's imagination.
VikramshilaRuins.jpg|Landscape of [[Vikramashila]] university ruins, the seating, and meditation area. It was one of the most important centers of learning, during the Pala Empire, established by Emperor [[Dharmapala (emperor)|Dharmapala]]. [[Atiśa]], the renowned [[pandita (Buddhism)|pandita]], is sometimes listed as a notable [[abbot]].{{sfn|Sanderson|2009|p=89}}
&lt;/gallery&gt;
Buddhism continued to flourish in India during the [[Gupta Empire]] (4th–6th centuries) which brought order to much of north India. Gupta rulers such as [[Kumaragupta I]] (c. 414–455 CE) supported Buddhism. He enlarged [[Nālandā]] university, which became the largest and most influential Buddhist university in India for many centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Gupta Empire |author=Radhakumud Mookerji |year=1989 |entry=Buddhism |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0089-2 |url=https://books.google.com/books?id=uYXDB2gIYbwC&amp;pg=PA133 |page=133}}{{failed verification|date=September 2023}}&lt;/ref&gt; Great Buddhist philosophers like [[Dignāga|Dignaga]], and [[Dharmakirti]] taught philosophy there. Nalanda remained a central place for the study of [[epistemology]] ([[pramana]]).{{sfn|Warder|2000|p=442}}

Another major Buddhist university was [[Valabhi University|Valabhi]], in western India, which was second only to Nalanda in the 5th century.{{sfn|Warder|2000|p=442}} This influential university was founded and supported by the [[Maitraka dynasty]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Apte|first=D. G. |url=https://archive.org/details/cu31924005633130 |title=Universities in ancient India |publisher=Faculty of Education and Psychology, Maharaja Sayajirao University of Baroda|year=1950|location=Raopura, Vadodara |pages=[https://archive.org/details/cu31924005633130/page/n51 44]–47|via=Cornell University Library}}&lt;/ref&gt; It was mainly a center of [[Śrāvakayāna|sravakayana]] Buddhism (that is, non-Mahayana), but was also a place for the study of numerous subjects including secular topics of higher education (such as medicine, logic and grammar).&lt;ref&gt;Bose, Manilal (1998). ''Social and Cultural History of Ancient India,'' pp. 64-65. Concept Publishing Company.&lt;/ref&gt;

The influence of the Gupta style of [[Buddhist]] art spread along with the faith from south-east Asia to China. During this period, Chinese pilgrims also visited India to study Buddhism.

One of these pilgrims was [[Faxian]], who visited India during the reign of the Gupta emperor [[Chandragupta II]] in 405, and commented on the prosperity and mild administration of the Gupta empire. Another Chinese traveler who reached India after the end of the Guptas in the 7th century was [[Xuanzang]]. He reported in his travels across India that Buddhism was popular in [[Andhra Pradesh]] and [[Tamil Nadu]].&lt;ref&gt;{{Citation |title=''Personality of Xuanzang Sanzang'' |url=http://www.upf.es/materials/huma/central/historia/xinamon/docums/budxidoc/miyaki.htm |access-date=2007-03-24  |archive-date=2007-03-24  |archive-url=https://web.archive.org/web/20070324220145/http://www.upf.es/materials/huma/central/historia/xinamon/docums/budxidoc/miyaki.htm }}&lt;/ref&gt; While reporting many deserted stupas in the area around modern day [[Nepal]] and the persecution of Buddhists by [[Shashanka]] in the Kingdom of [[Gauda Kingdom|Gauda]] in modern-day West Bengal, [[Xuanzang]] complimented the patronage of emperor [[Harsha|Harṣavardana]] (c. 590–647 CE). [[Xuanzang]] also noted that in various regions [[Buddhism]] was giving way to [[Jainism]] and [[Hinduism]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indiaprofile.com/religion-culture/buddhisminandhra.htm |title=Buddhism in Andhra Pradesh, story of Buddhism |access-date=2006-06-27 |url-status=dead |archive-date=2007-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070314205301/http://www.indiaprofile.com/religion-culture/buddhisminandhra.htm}}&lt;/ref&gt;

After the fall of [[Empire of Harsha|Harsha's empire]], the Gangetic plain saw the rise of many small feuding kingdoms. This was to last until the rise of the [[Pala Empire|Pāla Empire]] (8th–12th centuries) in the [[Bengal]] region. The Pālas were stanch supporters of Buddhism, and built several important Buddhist centers, such as [[Vikramashila]], [[Somapura Mahavihara|Somapura]] and [[Odantapuri]].&lt;ref&gt;''Vajrayogini: Her Visualization, Rituals, and Forms'' by Elizabeth English. Wisdom Publications. {{ISBN|0-86171-329-X}} p. 15&lt;/ref&gt; They also supported older centers like Nalanda and [[Bodh Gaya]]. It was at these great Buddhist centers that scholars developed the philosophies of [[Vajrayana]], Abhidharma, Madhyamaka, Yogacara and Pramana, as well as the study of linguistics, medicine, astronomy, music, painting, and sculpture.{{sfn|Warder|2000|p=443}} Great Buddhist scholars such as [[Atisha]] and [[Santaraksita]] date from this period. Under the [[Pala Empire|Pālas]], Vajrayana Buddhism thus flourished and spread to [[Tibet]], [[Bhutan]] and [[Sikkim]].

A milestone in the decline of Indian Buddhism in the North occurred in 1193 when [[Turkic peoples|Turkic]] Islamic raiders under [[Muhammad Khilji]] burnt [[Nalanda|Nālandā]]. By the end of the 12th century, following the Islamic conquest of the Buddhist strongholds in [[Bihar]] and [[Bengal]] by [[Delhi Sultanate]]'s [[Muhammad bin Bakhtiyar Khalji]], and the loss of political support coupled with social pressures, the practice of Buddhism retreated to the Himalayan foothills in the North and [[Sri Lanka]] in the south. Additionally, the influence of Buddhism also waned due to Hinduism's revival movements such as [[Advaita]], and the rise of the [[bhakti movement]].

===Vajrayāna===
{{Main|Vajrayana}}
[[File:Tibet, mahakala, guardiano della dottrina sotto l'aspetto gur-gyi mgon-go, 1292.JPG|thumb|right|upright=0.8 |A Tantric Buddhist statue of [[Mahakala]], holding a [[Kartika (knife)|flaying knife]] (''kartika'') and [[kapala|skullcup]] (''kapala'').]]
Under the Gupta and Pala empires, a Tantric Buddhist movement arose, variously named Vajrayāna, Mantrayāna, Tantric Buddhism and Esoteric Buddhism. It promoted new practices such as the use of [[mantras]], [[dharani]]s, [[mudras]], [[mandalas]] and the visualization of deities and Buddhas and developed a new class of literature, the [[Buddhist Tantras]]. The movement can be traced back to groups of wandering yogis called [[mahasiddha]]s.&lt;ref&gt;Ray, Reginald A.; Indestructible Truth: The Living Spirituality of Tibetan Buddhism, 2000&lt;/ref&gt;

Various classes of Vajrayana literature developed as a result of royal courts sponsoring both Buddhism and [[Shaivism|Saivism]], especially the Buddhist Yogini tantras.{{sfn|Sanderson|2009|p=124}}&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sanderson |first=Alexis |title=Vajrayana: Origin and Function |year=1994}}&lt;/ref&gt; The [[Mañjuśrī-mūla-kalpa|Mañjusrimulakalpa]], which later came to classified under [[Outer Tantras#Kriyatantra|Kriyatantra]], states that mantras taught in the Shaiva, Garuda and Vaishnava tantras will be effective if applied by Buddhists since they were all taught originally by [[Manjushri]].{{sfn|Sanderson|2009|pp=129–131}} The Guhyasiddhi of Padmavajra, a work associated with the [[Guhyasamāja tantra|Guhyasamaja tradition]], prescribes acting as a Shaiva guru and initiating members into [[Shaiva Siddhanta|Saiva Siddhanta]] scriptures and mandalas.{{sfn|Sanderson|2009|pp=144–145}} The [[Cakrasaṃvara Tantra|Samvara tantra]] texts adopted the [[Hindu pilgrimage sites|pitha]] list from the Shaiva text ''Tantrasadbhava'', introducing a copying error where a deity was mistaken for a place.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Huber |first1=Toni |title=The holy land reborn: pilgrimage &amp; the Tibetan Reinvention of Buddhist India|date=2008 |publisher=University of Chicago Press|location=Chicago |isbn=978-0-226-35648-8|pages=94–95}}&lt;/ref&gt;

===Tibetan Buddhism===
{{See also|Tibetan Buddhist History|Tibetan Buddhism|Tibetan art}}
Buddhism arrived late in Tibet, during the 7th century. The form that predominated, via the south of Tibet, was a blend of ''mahāyāna'' and ''vajrayāna'' from the universities of the [[Pala Empire|Pāla empire]] of the Bengal region in eastern India.{{sfn|Conze|1993|p={{page needed|date=September 2023}}}} [[Sarvastivada|Sarvāstivādin]] influence came from the south west (Kashmir){{sfn|Conze|1993|p=106}} and the north west ([[Khotan]]).&lt;ref name=&quot;Berzin, Alexander&quot;&gt;{{cite web |last=Berzin |first=Alexander |date=2000 |url=http://studybuddhism.com/en/advanced-studies/history-culture/buddhism-in-tibet/how-did-tibetan-buddhism-develop |title=How Did Tibetan Buddhism Develop? |access-date=2016-06-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617125627/http://studybuddhism.com/en/advanced-studies/history-culture/buddhism-in-tibet/how-did-tibetan-buddhism-develop |archive-date=2016-06-17}};&lt;br/&gt;{{*}}{{cite web |last=Berzin |first=Alexander |date=1996 |title=Spread of Buddhism in Asia |url=http://studybuddhism.com/en/tibetan-buddhism/about-buddhism/the-world-of-buddhism/spread-of-buddhism-in-asia |access-date=2016-06-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521071404/http://studybuddhism.com/en/tibetan-buddhism/about-buddhism/the-world-of-buddhism/spread-of-buddhism-in-asia |archive-date=2016-05-21}}&lt;/ref&gt; Their texts found their way into the [[Tibetan Buddhist canon]], providing the Tibetans with almost all of their primary sources about the [[Hinayana|Foundation Vehicle]]. A subsect of this school, [[Mulasarvastivada|Mūlasarvāstivāda]] was the source of the Tibetan [[Vinaya]].&lt;ref name=&quot;Berzin, Alexander&quot;/&gt; Chan Buddhism was introduced via east Tibet from China and left its impression, but was rendered of lesser importance by early political events.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Berzin |first=Alexander |title=Study Buddhism |url=http://studybuddhism.com/ |website=Study Buddhism |access-date=2016-05-28 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529030529/http://studybuddhism.com/ |archive-date=2016-05-29 }}{{failed verification|date=July 2016}}&lt;/ref&gt;

From the outset, Buddhism was opposed by the native shamanistic [[Bon]] religion, which had the support of the aristocracy, but with royal patronage, it thrived to a peak under King [[Ralpacan|Rälpachän]](817–836). Terminology in translation was standardised around 825, enabling a translation methodology that was highly literal. Despite a reversal in Buddhist influence which began under King [[Langdarma]] (836–842), the following centuries saw a colossal effort in collecting available Indian sources, many of which are now extant only in Tibetan translation. Tibetan Buddhism was favored above other religions by the rulers of imperial Chinese and Mongol [[Yuan Dynasty]] (1271–1368).

==East Asian Buddhism==
===China===
{{Main|Buddhism in China}}
{{See also|Tang Dynasty art|Chinese Buddhist cuisine}}
[[File:Han Dynasty map 2CE.png|thumb|Extent of the [[Han Empire]]]]
Buddhism was introduced in China during the [[Han dynasty]] (206 BCE–220 CE) and was present by around 50 CE.{{sfn|Harvey|2012|p=210}} Although the archaeological record confirms that Buddhism was introduced sometime during the Han dynasty, it did not flourish in China until the Six Dynasties period (220–589 CE).&lt;ref name=&quot;Saylor&quot;&gt;{{cite web |title=Buddhism in China: A Historical Overview |publisher=Saylor.org |url=http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/05/ARTH406-Historical-Overview-of-Chinese-Buddhism-FINAL.pdf |access-date=7 March 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727135546/http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/05/ARTH406-Historical-Overview-of-Chinese-Buddhism-FINAL.pdf |archive-date=27 July 2014}}&lt;/ref&gt; The first documented Buddhist texts translated into Chinese are those of the Parthian [[An Shigao]] (148–180 CE).&lt;ref&gt;Zürcher, Erik. 2007 (1959). The Buddhist Conquest of China: The Spread and Adaptation of Buddhism in Early Medieval China. 3rd ed. Leiden: Brill. pp. 32–34&lt;/ref&gt; The first known [[Mahayana|Mahāyāna]] scriptural texts are translations into Chinese by the Kushan monk [[Lokaksema (Buddhist monk)|Lokakṣema]] in [[Luoyang]], between 178 and 189 CE.&lt;ref&gt;Williams, Paul. ''Mahāyāna Buddhism: The Doctrinal Foundations''. 2008. p. 30&lt;/ref&gt; Early translators faced the difficulty of communicating foreign Buddhist concepts to the Chinese, and often used [[Taoism|Taoist]] terminology to explain them. This has been called &quot;[[Geyi|concept-matching]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Oh |first=Kang-nam |date=2000 |title=The Taoist Influence on Hua-yen Buddhism: A Case of the Sinicization of Buddhism in China |journal=Chung-Hwa Buddhist Journal |issue=13 |url= http://www.chibs.edu.tw/publication/chbj/13/chbj1338.htm |access-date=January 28, 2008 |page=286 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323000712/http://www.chibs.edu.tw/publication/chbj/13/chbj1338.htm |archive-date=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt; Later translators such as [[Kumārajīva]] (334–413 CE) improved the translation methods of Chinese Buddhism considerably.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Nattier |first=Jan |url=http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/ojs/index.php/jiabs/article/download/8800/2707|title=The Heart Sutra: A Chinese Apocryphal Text?|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20160211215405/http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/ojs/index.php/jiabs/article/download/8800/2707|archive-date=2016-02-11 |journal=Journal of the International Association of Buddhist Studies |volume=15 |issue=2 |pages=153–223 |date=1992}}&lt;/ref&gt;

Some of the earliest known Buddhist artifacts found in China are small statues on &quot;money trees&quot;, dated c. 200 CE, in typical Gandhāran drawing style.{{sfn|Errington|1992|p=209}} In the period between 460 and 525 CE during the [[Northern Wei dynasty]], the Chinese-constructed [[Yungang Grottoes]], and the [[Longmen Grottoes]], which include some impressive monumental sculptures. In the fifth century, Chinese Buddhists also developed new schools and traditions, such as the [[Tiantai]] school, the [[Huayan|Huayen]] school, the [[Pure Land Buddhism|Pure Land]] school and [[Chan Buddhism]].{{sfn|Harvey|2012|pp=215–217}}

Buddhism continued to grow during the early [[Tang dynasty]] (618–907). It was during this dynasty that the Chinese monk [[Xuanzang]] traveled to India, bringing back 657 Buddhist texts along with relics and statues.{{sfn|Bentley|1993|p=81}} He established a famed translation school in the Tang capital of [[Chang'an]] (today's [[Xi'an]]), focusing on [[Yogachara|Yogacara]] school texts. Also during the Tang, [[Chinese Esoteric Buddhism]] was introduced from India.&lt;ref&gt;Orzech, Charles D. (general editor) (2011). Esoteric Buddhism and the Tantras in East Asia. Brill. p. 4&lt;/ref&gt; The Tang dynasty also saw the growth of [[Chan Buddhism]] (Zen), with the great Zen masters such as [[Mazu Daoyi]] and [[Linji Yixuan]].{{sfn|McRae|2003|pp=13, 18}} In the later Tang, Chinese Buddhism suffered a setback during the [[Great Anti-Buddhist Persecution]] of 845.

Buddhism recovered during the [[Song dynasty]] (960–1279), which is known as the &quot;golden age&quot; of Chan.{{sfn|McRae|2003|pp=13, 19–21}} During this period Chinese Chan influenced Korean and Japanese Buddhism. [[Pure Land]] Buddhism also became popular during this period and was often practiced together with Chan.&lt;ref&gt;Heng-Ching Shih (1987). Yung-Ming's Syncretism of Pure Land and Chan, The Journal of the International Association of Buddhist Studies 10 (1), p. 117&lt;/ref&gt; It was also during the Song that the entire [[Chinese Buddhist canon]] was printed using over 130,000 wooden printing blocks.{{sfn|Harvey|2012|p=223}}

During the [[Yuan dynasty]], [[Tibetan Buddhism]] became the state religion.&lt;ref&gt;Nan Huai-Chin. ''Basic Buddhism: Exploring Buddhism and Zen.''York Beach: Samuel Weiser. 1997. p. 99.&lt;/ref&gt; During the [[Ming dynasty|Ming]] (1368–1644), the Chan school became the dominant tradition in China and all monks were affiliated with Chan.&lt;ref&gt;Stanley Weinstein, &quot;The Schools of Chinese Buddhism,&quot; in Kitagawa &amp; Cummings (eds.), ''Buddhism and Asian History'' (New York: Macmillan 1987) pp. 257–265, 264.&lt;/ref&gt; In the 17th century, Buddhism was spread to [[Taiwan]] by Chinese immigrants.{{sfn|Harvey|2012|p=224}}
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
2016-05-21 Luoyang Longmen Grottoes anagoria 10.JPG|Massive statues at [[Longmen Grottoes]], [[Henan]] province, [[China]].
Manjusri Debates Vimalakirti Dunhuang Mogao Caves.jpeg|Manjusri Bodhisattva debates Vimalakirti. Scene from the Vimalakirti Nirdesa Sutra. [[Dunhuang]], Mogao Caves, China, Tang Dynasty.
ChinaTrip2005-110.jpg|[[Giant Wild Goose Pagoda]] in [[Xi'an]], 704 CE.
&lt;/gallery&gt;

===Vietnam===
{{Main|Buddhism in Vietnam}}
[[File:Lascar One Pillar Pagoda (4550966464).jpg|thumb |right|The [[One Pillar Pagoda]] is a historic Mahayana Buddhist temple in [[Hanoi]], the capital of Vietnam.]]
There is disagreement on when exactly Buddhism arrived in [[Vietnam]]. Buddhism may have arrived as early as the 3rd or 2nd century BCE via India, or alternatively during the 1st or 2nd century from China.&lt;ref&gt;Nguyen Tai Thu. ''The History of Buddhism in Vietnam''. 2008.&lt;/ref&gt; Whatever the case, [[Mahayana|Mahayana Buddhism]] had been established by the second century CE in Vietnam. By the 9th century, both [[Pure Land Buddhism|Pure Land]] and [[Vietnamese Thiền|Thien]] (Zen) were major Vietnamese Buddhist schools.{{sfn|Harvey|2012|p=224}} In the southern [[Champa|Kingdom of Champa]], Hinduism, Theravada, and Mahayana were all practiced until the 15th century, when an invasion from the north led to the dominance of Chinese-based forms of Buddhism. However Theravada Buddhism continues to exist in the south of Vietnam.{{sfn|Harvey|2012|p=224}} Vietnamese Buddhism is thus very similar to Chinese Buddhism and to some extent reflects the structure of Chinese Buddhism after the Song dynasty.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Prebish |first1=Charles |last2=Tanaka |first2=Kenneth |title=The Faces of Buddhism in America |year=1998 |pages=134 |publisher=University of California Press}}&lt;/ref&gt; Vietnamese Buddhism also has a symbiotic relationship with Taoism, Chinese spirituality and the native Vietnamese religion.

===Korea===
{{Main|Buddhism in Korea}}
[[File:Korea-Haeinsa-Tripitaka_Koreana-01.jpg|thumb|right|The [[Tripiṭaka Koreana]] in storage at [[Haeinsa]], [[South Korea]].]]
Buddhism was introduced to the [[Three Kingdoms of Korea]] beginning around 372 CE.&lt;ref&gt;{{cite web |title=300 to 600 CE: Korea |website=Asia for Educators |publisher=Columbia University |url=http://afe.easia.columbia.edu/tps/300ce_ko.htm#buddhism |access-date=2012-03-06|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222025814/http://afe.easia.columbia.edu/tps/300ce_ko.htm#buddhism|archive-date=2012-02-22}}&lt;/ref&gt; During the 6th century, many Korean monks traveled to China and India to study Buddhism and various Korean Buddhist schools developed. Buddhism prospered in Korea during the [[North–South States Period]] (688–926) when it became a dominant force in society.{{sfn|Harvey|2012|p=224}} Buddhism continued to be popular in the [[Goryeo]] period (918–1392), in particular Seon ([[Zen]]) Buddhism.&lt;ref&gt;Vermeersch, Sem. (2008). ''The Power of the Buddhas: the Politics of Buddhism during the Koryŏ Dynasty (918–1392),'' p. 3.&lt;/ref&gt; However, during the [[Confucianism|Confucian]] Yi dynasty of the [[Joseon Dynasty|Joseon period]], Buddhism faced a reversal of fortunes beginning with the confiscation of monastery lands, the closing of monasteries and the ban on ordination by aristocrats in the 15th century.{{sfn|Harvey|2012|p=225}}

===Japan===
{{Main|Buddhism in Japan}}
[[File:Kamakura Budda Daibutsu front 1885.jpg|thumb|upright|[[Daibutsu]] (Great Buddha), [[Kamakura]].]]
Buddhism was introduced to Japan in the 6th century by Korean monks bearing sutras and an image of the Buddha.&lt;ref&gt;Dykstra, Yoshiko Kurata; De Bary, William Theodore (2001). ''Sources of Japanese tradition''. New York: Columbia University Press. p. 100. {{ISBN|0-231-12138-5}}.&lt;/ref&gt; During the [[Nara period|Nara Period]] (710–794), emperor [[Emperor Shōmu|Shōmu]] ordered the building of temples throughout his realm.{{sfn|Harvey|2012|p=226}} Numerous temples and monasteries were built in the capital city of [[Nara, Nara|Nara]], such as the five-story [[pagoda]] and Golden Hall of the [[Hōryū-ji]], or the [[Kōfuku-ji]] temple. There was also a proliferation of Buddhist sects in the capital city of [[Nara, Nara|Nara]], known as the ''Nanto Rokushū'' (''the Six Nara Sects'').&lt;ref&gt;Powers, John (2000). &quot;Japanese Buddhism&quot;. ''A Concise Encyclopedia of Buddhism''. '''1'''. Oxford: Oneworld Publications. pp. 103–107.&lt;/ref&gt; The most influential of these being the [[Kegon]] school (from the Chinese [[Huayan]]).{{sfn|Harvey|2012|p=226}}

During the late Nara, the key figures of [[Kūkai]] (774–835) and [[Saichō]] (767–822) founded the influential Japanese schools of [[Shingon Buddhism|Shingon]] and [[Tendai]], respectively.{{sfn|Harvey|2012|p=227}} An important doctrine for these schools was ''[[hongaku]]'' (innate awakening or original enlightenment), a doctrine which was influential for all subsequent Japanese Buddhism.{{sfn|Harvey|2012|p=228}} Buddhism also influenced the Japanese religion of [[Shinto]], which incorporated Buddhist elements.{{sfn|Harvey|2012|p=228}}

During the later [[Kamakura period]] (1185–1333), there were six new Buddhist schools founded which competed with the older Nara schools and are known as &quot;New Buddhism&quot; (''Shin Bukkyō'') or ''Kamakura Buddhism.'' They include the influential [[Pure Land Buddhism|Pure Land]] schools of [[Hōnen]] (1133–1212) and [[Shinran]] (1173–1263), the [[Rinzai school|Rinzai]] and [[Sōtō|Soto]] schools of Zen founded by [[Eisai]] (1141–1215) and [[Dōgen]] (1200–1253) as well as the [[Nichiren Buddhism|Lotus Sutra school]] of [[Nichiren]] (1222–1282).&lt;ref&gt;Dobbins, James C. (1998). &quot;Envisioning Kamakura Buddhism&quot;. In Payne, Richard K. [https://books.google.com/books?id=w5nJT5NYvn4C&amp;dq=dobbins+kamakura&amp;pg=PA24 ''Re-visioning Kamakura Buddhism'']. Honolulu: University of Hawai'i Press. {{ISBN|0-8248-2078-9}}.&lt;/ref&gt;

[[Buddhist art in Japan|Japanese Buddhist art]] was especially productive between the 8th and 13th centuries during [[Nara period]] (710–794), [[Heian period]] (794–1185) and [[Kamakura period]] (1185–1333). Buddhism, especially Zen, remained culturally influential during the [[Ashikaga period]] (1333–1573) and the [[Edo period|Tokugawa era]] (1603–1867).

===Mongolia===
{{Main|Buddhism in Mongolia}}

The rulers of the nomadic empires such as the [[Xiongnu]] (209 BCE – 93 CE), [[Xianbei]] (93-234), [[Rouran Khaganate]] (late 4th c. - middle 6th c.) and the [[Göktürks]] (middle first mill. AD) received missionaries and built temples for them. Buddhism prevailed among aristocrats and was patronised by the monarchs of the [[Xianbei]]-led [[Northern Wei|Northern Wei dynasty]] (386–535) and of the [[Khitan people|Khitan]]-led [[Liao dynasty]] (916–1125). The Khitans aristocracy regarded Buddhism as the culture of the [[Uyghur Khaganate]] that dominated the Mongolian steppes before the rise of the Liao dynasty. The monarchs of the [[Jurchen people|Jurchen]]-led [[Jin dynasty (1115–1234)|Jin dynasty]] (1115–1234) also regarded Buddhism as part of their culture.

[[Genghis Khan]] (c. 1162 - 1227) and his immediate successors conquered nearly all of Asia and [[European Russia]] and sent armies as far as central Europe and Southeast Asia. The emperors of the [[Yuan dynasty]] (1271–1368) in the 13th and 14th century converted to [[Tibetan Buddhism]]. The founder of the [[Yuan dynasty]], [[Kublai Khan]], invited [[lama]] [[Drogön Chögyal Phagpa]] of the [[Sakya (Tibetan Buddhist school)|Sakya]] school of [[Tibetan Buddhism]] to spread Buddhism throughout his realm (the second introduction of Buddhism among the Mongols). Buddhism became the ''de facto'' [[state religion]] of the Yuan dynasty. In 1269, Kublai Khan commissioned Phagpa lama to design a new writing system to unify the writing systems of the multilingual empire. The [['Phags-pa script]], also known as the &quot;Square script&quot;, was based on the [[Tibetan script]] and written vertically from top was designed to write in [[Mongolian language|Mongolian]], [[Tibetic languages|Tibetan]], [[Chinese language|Chinese]], [[Uighur language|Uighur]] and [[Sanskrit]] languages and served as the official script of the empire. The activities of the Mongols were conducive to the prominency of the Sakya school and then the Gelug, and to the further development of Tibeto-Mongolian culture.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Кузьмин С.Л. 2010. Скрытый Тибет. История независимости и оккупации. С.Петербург: изд. А. Терентьева |url=http://www.savetibet.ru/2010/03/10/tibet_book.html |access-date=2024-10-15  |archive-date=2012-09-20  |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920055737/http://savetibet.ru/2010/03/10/tibet_book.html }}&lt;/ref&gt;

The [[Mongols]] returned to [[Shamanism|shamanic]] traditions after the collapse of the [[Yuan dynasty]] in 1368 and during the Northern Yuan dynasty.

In 1578 [[Altan Khan]], a Mongol military leader with ambitions to unite the Mongols and to emulate the career of [[Genghis Khan]], invited the [[3rd Dalai Lama]], the head of the rising Gelug lineage to a summit. They formed an alliance that gave Altan Khan legitimacy and religious sanction for his imperial pretensions and that provided the Buddhist school with protection and patronage. Altan Khan recognized Sonam Gyatso lama as a reincarnation of [[Drogön Chögyal Phagpa|Phagpa]] lama, gave the Tibetan leader the title of [[Dalai Lama]] (&quot;Ocean [[Lama]]&quot;), which his successors still hold. Sonam Gyatso, in turn, recognized Altan as a reincarnation of Kublai Khan.&lt;ref&gt;Lobzangdanzan, Altan Tobchi.{{full citation needed|date=September 2023}}&lt;/ref&gt; Thus, Altan added legitimacy to the title &quot;khan&quot; that he had assumed, while Sonam Gyatso received support for the supremacy he sought over the Tibetan sangha. Since this meeting, the heads of the Gelugpa school became known as [[Dalai Lama]]s. Altan Khan also bestowed the title Ochirdara (Очирдар, from Sanskr. Vajradhara) to Sonam Gyatso.

Altan Khan died soon after, but in the next century Gelug Buddhism spread throughout Mongolia.

==Southeast Asian Buddhism==
{{Further|Greater India}}
Since around 500 BCE, the culture of India has exerted influence on [[Southeast Asia]]n countries. Land and maritime trade routes linked India with the region and both Hindu and Buddhist beliefs became influential there during the period of the [[Indianization of Southeast Asia]].&lt;ref&gt;Kenneth R. Hal (1985). [https://books.google.com/books?id=ncqGAAAAIAAJ&amp;q=funan+mountain+kings ''Maritime Trade and State Development in Early Southeast Asia'']. University of Hawaii Press. p. 63. {{ISBN|978-0-8248-0843-3}}.&lt;/ref&gt; For more than a thousand years, Indian influence was, therefore, the major factor that brought a certain level of cultural unity to the various countries of the region. The [[Pāli]] and [[Sanskrit]] languages and Indian scripts, together with Theravāda and Mahāyāna Buddhism, [[Vedic Brahmanism|Brahmanism]], and [[Hinduism]], were transmitted from direct contact and through sacred texts and Indian literature such as the [[Ramayana|Rāmāyaṇa]] and the [[Mahabharata|Mahābhārata]].&lt;ref&gt;{{cite web |author=Elizabeth Fuller Collins |date=28 May 2013 |url=http://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195399318/obo-9780195399318-0112.xml |access-date=2018-04-04 |title=Hinduism in Southeast Asia |website=Oxford Bibliographies |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221234559/http://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195399318/obo-9780195399318-0112.xml |archive-date=2016-12-21 |doi=10.1093/OBO/9780195399318-0112}}&lt;/ref&gt;

From the 5th to the 13th centuries, South-East Asia saw a series of powerful states which were extremely active in the promotion of Buddhism and Buddhist art alongside Hinduism. The main Buddhist influence now came directly by sea from the Indian subcontinent, so that these empires essentially followed the Mahāyāna faith. Examples include mainland kingdoms like [[Funan]], the [[Khmer Empire]] and the Thai [[Sukhothai Kingdom|kingdom of Sukhothai]] as well as Island kingdoms like the [[Kalingga Kingdom]], the [[Sri Vijaya|Srivijaya]] Empire, [[Mataram Kingdom|Mataram]] and [[Majapahit]].

Buddhist monks traveled to China from the kingdom of [[Funan]] in the 5th century CE, bringing Mahayana texts, a sign that the religion was already established in the region by this point.&lt;ref&gt;''T'oung Pao: International Journal of Chinese Studies.'' 1958. p. 185&lt;/ref&gt; Mahayana Buddhism and Hinduism were the main religions of the [[Khmer Empire]] (802–1431), a state that dominated most of the South-East Asian peninsula during its time. Under the Khmer, numerous temples, both Hindu and Buddhist, were built in Cambodia and in neighboring Thailand. One of the greatest Khmer kings, [[Jayavarman VII]] (1181–1219), built large Mahāyāna Buddhist structures at [[Bayon]] and [[Angkor Thom]].&lt;ref&gt;Higham, C. (2014). ''Early Mainland Southeast Asia''. Bangkok: River Books Co., Ltd., {{ISBN|978-616-7339-44-3}}.&lt;/ref&gt;

In the [[Indonesia]]n island of [[Java]], Indianized kingdoms like the [[Kalingga Kingdom]] (6–7th centuries) were destinations for Chinese monks seeking out Buddhist texts.&lt;ref&gt;Drs. R. Soekmono, (1988) [First published in 1973]. Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2'', 2nd ed''. Yogyakarta: Penerbit Kanisius. p. 37.&lt;/ref&gt; The Malay [[Srivijaya]] (650–1377), a maritime empire centered on the island of [[Sumatra]], adopted Mahāyāna and Vajrayāna Buddhism and spread Buddhism to Java, Malaya and other regions they conquered.{{sfn|Bentley|1993|p=72}}

The Chinese Buddhist [[Yijing]] described their capital at [[Palembang]] as a great center of Buddhist learning where the emperor supported over a thousand monks at his court.&lt;ref&gt;W., T. (1897). &quot;Review of A Record of the Buddhist Religion, as Practised in India and the Malay Archipelago (A.D. 671–695), I-Tsing&quot;. ''Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'': 358–364. {{JSTOR|25207848}}&lt;/ref&gt; [[Yijing]] also testified to the importance of Buddhism as early as the year 671 and advised future Chinese pilgrims to spend a year or two in [[Palembang]].{{sfn|Bentley|1993|p=72}} [[Atisha|Atiśa]] studied there before travelling to [[Tibet]] as a missionary. As Srivijaya expanded, Buddhism thrived and also became part of a local [[syncretism]] that incorporated several different religions such as Hinduism and other indigenous traditions.{{sfn|Bentley|1993|p=73}}

In the island of Java, another kingdom also promoted Mahayana Buddhist culture, the [[Mataram Kingdom]] (732–1006), a major rival of Srivijaya. They are known for their monumental [[Candi of Indonesia|temple construction]], especially the massive [[Borobudur]], as well as [[Kalasan]], [[Sewu]], and [[Prambanan]].&lt;ref&gt;Munoz, Paul Michel (2006). ''Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula''. Singapore: Editions Didier Millet. {{ISBN|981-4155-67-5}}.&lt;/ref&gt; [[Buddhism in Indonesia|Indonesian Buddhism]], alongside Hinduism, continued to thrive under the [[Majapahit]] Empire (1293–1527), but was [[Spread of Islam in Indonesia|completely replaced by Islam afterward]].

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
An artists representation of Angkor Thom Cambodia at musée Guimet.jpg|Reconstruction of the Prasat [[Bayon]] Temple, at the center of [[Angkor Thom]].
COLLECTIE TROPENMUSEUM Temperaschilderij voorstellende de Borobudur als bedevaartsoord TMnr 75-2.jpg|A painting by G.B. Hooijer (c. 1916–1919) reconstructing the scene of [[Borobudur]], during its heyday.
Templo Wat Arun, Bangkok, Tailandia, 2013-08-22, DD 37.jpg|Buddhist temple of [[Wat Arun]] in Bangkok, Thailand.
Ayutthaya Thailand 2004.jpg|[[Wat Chaiwatthanaram]], one of the [[Ayutthaya Kingdom]]'s best-known temples, Thailand.
&lt;/gallery&gt;

===Theravāda Renaissance===
{{Further|Theravada}}
The lands of the [[Mon people|Mon]] and [[Pyu]] peoples in Myanmar show extensive evidence of Theravada presence in the [[Irrawaddy River|Irrawaddy]] and [[Chao Phraya]] basins from the 5th century CE onwards.&lt;ref name=&quot;Skilling&quot;&gt;{{cite journal |last=Skilling |first=Peter |date=Summer 1997 |title=The Advent of Theravada Buddhism to Mainland South-east Asia |journal=Journal of the International Association of Buddhist Studies |volume=20 |issue=1 |pages=93–107 |url=https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/jiabs/article/viewFile/8854/2761}}&lt;/ref&gt; Theravada Buddhism in Burma initially coexisted with other forms of Buddhism and other religions.&lt;ref name=&quot;Skilling&quot;/&gt; After the decline of Buddhism in the Indian mainland, Theravada Buddhist monks from Sri Lanka mounted missionary efforts in Burma, Thailand, Cambodia, and Laos, and they were successful in converting all these regions to [[Theravada|Theravada Buddhism]].&lt;ref&gt;Gombrich, Richard Francis. ''Theravāda Buddhism: A Social History''. 1988. p. 3&lt;/ref&gt;

King [[Anawrahta]] (1044–1078); the founder of the [[Pagan Empire]], adopted the Theravādin Buddhist faith from Sri Lanka, building numerous Buddhist temples at his capital of [[Bagan|Pagan]].&lt;ref&gt;Lieberman, Victor B (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, C. 800–1830, Volume 1: Integration on the Mainland''. Cambridge University Press. pp. 115–116. {{ISBN|978-0-521-80496-7}}.&lt;/ref&gt; Invasions from the Burmese and the Mongols weakened Theravada in this region and it had to be reintroduced from Sri Lanka. During the Mon [[Hanthawaddy Kingdom]] (1287–1552), Theravada Buddhism was the dominant religion in Burma, with strong ties to Sri Lankan Buddhism.&lt;ref&gt;Myint-U, Thant (2006). The River of Lost Footsteps – Histories of Burma. Farrar, Straus and Giroux. {{ISBN|978-0-374-16342-6}}. pp. 64–65&lt;/ref&gt; One of their kings, [[Dhammazedi]], is particularly known for his reformation of [[Burmese Buddhism]] from the Sri Lankan [[Mahavihara|Mahavihara tradition]] between 1476 and 1479.&lt;ref&gt;Taw, Sein Ko (1892). [http://www.burmalibrary.org/docs09/Kalyani_Inscriptions.pdf The Kalyani Inscriptions Erected by King Dhammaceti at Pegu: Text and Translation (PDF)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022105759/http://www.burmalibrary.org/docs09/Kalyani_Inscriptions.pdf |date=2012-10-22 }}. Rangoon: The Superintendent, Government Printing, Burma. iv–v&lt;/ref&gt; Theravada remained the official religion of the subsequent Burmese [[Taungoo Dynasty]] (1510–1752).

During the reign of the [[Khmer Empire|Khmer]] King [[Jayavarman VII]] (r. c. 1181–1218), Theravada Buddhism was promoted by the royal family and Sri Lankan monks, including his son Tamalinda who himself had traveled to Sri Lanka. During the 13th and 14th centuries, Theravada became the dominant religion of [[Cambodia]], and monasteries replaced the local priestly classes.&lt;ref&gt;Gyallay-Pap, Peter. &quot;Notes of the Rebirth of Khmer Buddhism,&quot; Radical Conservativism.&lt;/ref&gt; The Theravāda faith was also adopted by the [[Thailand|Thai]] kingdom of [[Sukhothai kingdom|Sukhothai]] as the state religion during the reign of [[Ram Khamhaeng]] (1237/1247–1298).&lt;ref&gt;[[George Cœdès|Cœdès, George]] (1968). Walter F. Vella, ed. ''The Indianized States of Southeast Asia''. trans. Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. {{ISBN|978-0-8248-0368-1}}.&lt;/ref&gt; Theravāda Buddhism was further reinforced during the [[Ayutthaya kingdom|Ayutthaya]] period (14th–18th century), becoming an integral part of Thai society.

==Modern period==
{{Further|Buddhist modernism}}

The [[Modern history|modern era]] brought new challenges to the Buddhist religion such as the [[Western imperialism in Asia|colonization of traditionally Buddhist Asian countries by Western states]], which weakened the traditional political structures which supported the religion, as well as criticism and competition from [[Christianity]].{{sfn|Harvey|2012|p=376}} Modern wars, [[Marxist–Leninist atheism|communist anti-religious pressure]], the growth of [[capitalism]], modern science and regional political instability are also influential pressures on modern Buddhism.

=== South and Southeast Asia ===
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Olcott and Buddhists.jpg|Henry Olcott and Buddhists (Colombo, 1883).
Deekshabhoomi - panoramio.jpg|[[Deekshabhoomi]] monument, located in [[Nagpur]], [[Maharashtra]] where [[B. R. Ambedkar]] converted to Buddhism in 1956 is the largest [[stupa]] in Asia.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bhagwat|first=Ramu |title=Ambedkar memorial set up at Deekshabhoomi |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-12-19/mumbai/27228796_1_dr-ambedkar-narayanan-smarak-samiti |access-date=1 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083900/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-12-19/mumbai/27228796_1_dr-ambedkar-narayanan-smarak-samiti |url-status=dead|archive-date=16 October 2013|newspaper=[[The Times of India]]|date=19 December 2001}}&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;
In [[British Ceylon]], [[Christian mission]]aries ran all the state-approved schools and commonly criticized Buddhist beliefs.{{sfn|Harvey|2012|p=377}} By 1865, Buddhist monks began a counter movement against Christian attacks, printing pamphlets and debating Christians in public, such as at the famous Panadura debate in 1873, which saw the monk [[Migettuwatte Gunananda Thera|Gunananda]] win a debate in front of a crowd of 10,000.{{sfn|Harvey|2012|p=378}}

During this period a new form of Buddhism began to take shape, termed [[Buddhist modernism]] (or sometimes &quot;Protestant Buddhism&quot;), which tended to see the Buddha from a humanist point of view and claimed that Buddhism was a rational and scientific religion.{{sfn|Harvey|2012|p=378}} Important figures in this new movement include the American convert [[Henry Steel Olcott|Henry Olcott]] (1832–1907) and [[Anagarika Dharmapala]]  (1864–1933), who promoted Buddhist schools, lay organizations and the printing of newspapers.{{sfn|Harvey|2012|p=378}} Dharmapala also founded the [[Maha Bodhi Society|Mahā Bodhi Society]] to restore the dilapidated Indian site of Bodh Gaya.{{sfn|Harvey|2012|p=379}} Dharmapala also traveled to the UK and the US to teach Buddhism.

This society helped usher in a [[History of Buddhism in India#Revival of Buddhism in India|revival of Buddhism in India]], where Buddhism became popular among some Indian intellectuals.{{sfn|Harvey|2012|p=398}} One of these was the lawyer [[B. R. Ambedkar]] (1891–1956), leader of the [[Dalit Buddhist movement]], who urged low caste Indian [[Dalit]]s to convert to Buddhism. Other Indian figures include [[Rahul Sankrityayan]] (1893–1963), [[Dharmananda Damodar Kosambi|Dharmanand Kosambi]] (1876–1941) and [[Bhadant Anand Kausalyayan]].&lt;ref&gt;Jerryson, Michael K. (ed.) The Oxford Handbook of Contemporary Buddhism, p. 42, 50&lt;/ref&gt;

In [[Myanmar|Burma]], a central modern figure is [[King Mindon]] (r. 1853–1878), who convened the [[Fifth Buddhist council|5th Buddhist council]] (1868–71), where different editions of the [[Pāli Canon|Pali Canon]] were cross-checked and a final version was inscribed on [[Tripiṭaka tablets at Kuthodaw Pagoda|729 stone slabs, currently still the world's largest book]].{{sfn|Harvey|2012|p=394}} A new meditation movement arose in Burma, called the [[Vipassana movement]], beginning with figures such as [[Medawi]] (1728–1816), who was instrumental in the promotion of Buddhist meditation practices.&lt;ref&gt;Pranke, Patrick. On saints and wizards, Ideals of human perfection and power in contemporary Burmese Buddhism&lt;/ref&gt; In 1956, Burmese politician [[U Nu]] presided over a [[Sixth Buddhist council|sixth council]], which saw monks from various Theravada countries produce another new edition of the [[Pāli Canon|Pali Canon]].{{sfn|Harvey|2012|p=395}} Recently, Buddhist monks have become involved in political protest movements such as the [[Saffron Revolution]] of 2007.

Thailand, which was the only country to avoid colonization, had two important Buddhist kings, who pushed for modernization and reformation of the Buddhist sangha. They were [[Mongkut|King Mongkut]] (r. 1851–68), and his son [[Chulalongkorn|King Chulalongkorn]] (r. 1868–1910), who were responsible for several key modern reforms of [[Buddhism in Thailand|Thai Buddhism]].{{sfn|Harvey|2012|p=385}} Two recent Thai modernist movements are the monastic revival of the [[Thai Forest Tradition|Thai forest tradition]] and the [[Wat Phra Dhammakaya|Wat Phra Dhammakāya]] movement.

From 1893, [[Vietnam]], [[Cambodia]] and [[Laos]] were all French colonies. The Communists came to power in Laos in 1975. There was n widespread repression of the Buddhist sangha, but the communist government has sought to control the Sangha and use it as a tool to spread its ideology.{{sfn|Harvey|2012|p=397}} In Cambodia however, the communist terror of the [[Khmer Rouge]] during 1975–79 caused much damage to the Buddhist sangha.{{sfn|Harvey|2012|p=397}}

=== East Asia ===
The [[Perry Expedition|opening of Japan in 1853]] by [[Matthew Calbraith Perry|Admiral Perry]] and the [[Meiji Restoration]] of 1868 led to the end of feudal Japan and rapid modernization.{{sfn|Harvey|2012|p=403}} A new form of [[State Shinto]] arose as a strong competitor to Buddhism when it was adopted by the Japanese government. In 1872, the Japanese government decreed that Buddhist clerics could marry. These changes led to modernization efforts by [[Buddhism in Japan|Japanese Buddhism]] which saw the setting up of publishing houses and the study of Western philosophy and scholarship.{{sfn|Harvey|2012|p=403}} In the post-war period, [[Japanese new religions]] arose, many of them influenced by Buddhism.

Chinese Buddhism meanwhile, suffered much destruction during the Christian-inspired [[Taiping Rebellion|Taiping rebellion]] (1850–64), but saw a modest revival during the [[Republic of China (1912–1949)|Republican period]] (1912–49).{{sfn|Harvey|2012|p=409}} A key figure was [[Taixu]] (T’ai-hsü, 1899–1947), who is associated with the modernist [[Humanistic Buddhism]] trend of Chinese Buddhism. The Communist [[Cultural Revolution]] (1966–76) led to the closing of all Buddhist monasteries and widespread destruction of Buddhist institutions. However, since 1977, there has been a general shift in the policy of the communist government, and Buddhist activity, both monastic and lay, has once again been renewed.{{sfn|Harvey|2012|pp=409–410}}

[[Korean Buddhism]] suffered a series of setbacks during the [[Japanese invasions of Korea (1592–98)|Japanese invasions]], occupation, and also during the [[Korean War|Korean war]]. [[North Korea]]'s harsh government nevertheless offers some limited support to the sangha, but it closely controls all activity. In [[South Korea]], Buddhism underwent a revival, with youth groups being influential and temples being rebuilt with government aid.{{sfn|Harvey|2012|p=412}}&lt;ref&gt;Clark, Donald N. (2000). ''Culture and customs of Korea''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-313-30456-9}}.&lt;/ref&gt; An example of a recent modern form of Korean Buddhism is [[Won Buddhism]].

=== Central Asia ===
[[File:President Barack Obama greets His Holiness the Dalai Lama (27591124962).jpg|thumb|right|The Dalai Lama meeting with U.S. President [[Barack Obama]] in 2016.]]
[[Tibet (1912–1951)|Tibet]] (which had been a client state of the Qing dynasty) remained a traditional theocratic state (the [[Ganden Phodrang]] polity) with the [[Dalai Lama]]s as heads of state, from 1912 until the Chinese [[Battle of Chamdo|communist invasion in 1950]]. The [[14th Dalai Lama]] fled the country in 1959.{{sfn|Harvey|2012|p=414}} A [[Tibetan diaspora|Tibetan exile community]] was established in India, with its center at [[Dharamshala|Dharamsala]], which today contains various Buddhist monasteries and is a center for the study of Tibetan Buddhism. The 14th Dalai Lama has become one of the most popular Buddhist leaders in the world today.

During the [[Red Guards|Red Guard period]] (1966–67), Chinese communists destroyed around 6,000 monasteries in Tibet along with their art and books, an attempt to wipe out the Tibetan Buddhist culture.{{sfn|Harvey|2012|p=414}} After 1980, Chinese repression of Tibetan Buddhism has decreased and the situation has improved with the reprinting of the [[Tibetan Buddhist canon|Tibetan Canon]] and some artistic restoration.{{sfn|Harvey|2012|p=414}} In the nearby countries of [[Bhutan]], and [[Nepal]], [[Tibetan Buddhism|Vajrayana Buddhism]] continues to flourish as a major religion.

In [[Mongolia]], which also has Tibetan Buddhism as its main religion, [[Mongolian People's Republic|communist rule (between 1924 and 1990)]] saw much repression of Buddhism. However, Buddhism is now undergoing a revival in post-communist Mongolia, with more ordained monks and nuns, and with 284 monasteries since 2009.{{sfn|Harvey|2012|p=417}} More recent liberal attitudes towards religion has also benefited the Buddhists of [[Tuva]] and [[Buryatia]], as well as the Chinese region of [[Inner Mongolia]].{{sfn|Harvey|2012|p=417}}

Another modern development was the founding of the [[Kalmyk people|Kalmyk Khanate]] in the 17th century with [[Tibetan Buddhism]] as its main religion. During the course of the 18th century, they were absorbed by the [[Russian Empire]] as [[Kalmykia]], which remains a federal subject of Russia with a majority Buddhist religion.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060202154501/http://www.nupi.no/cgi-win/Russland/etnisk_b.exe?Kalmykian ''NUPI – Centre for Russian Studies'']&lt;/ref&gt;

=== Western world ===
{{Further|Western Buddhism}}
[[File:Lightmatter Hsi Lai Temple 4.jpg|thumb|right|Main Hall of [[Hsi Lai Temple|Hsi Lai]], a Chinese-American temple in [[Los Angeles County, California]]. Completed in 1988, it is one of the largest Buddhist temples in the [[Western Hemisphere]].]]
[[File:Das.Buddhistische.Haus3.JPG|thumb|[[Das Buddhistische Haus]], a Theravada Buddhist vihara in [[Berlin]], Germany. It is considered the oldest Theravada Buddhist center in Europe.&lt;ref&gt;{{cite news |title=80th anniversary of Das Buddhistische Haus in Berlin – Frohnau, Germany |work=Daily News |location=Sri Lanka |url=http://archives.dailynews.lk/2004/04/24/fea09.html |date=April 24, 2004}}&lt;/ref&gt;]]
During the 19th century, Western intellectuals became more aware of Buddhism through various contacts such as colonial servants, administrators, and Christian missionaries. Sir Edwin Arnold's book-length poem ''[[The Light of Asia]]'' (1879), a life of the Buddha, was a successful early publication on Buddhism that led to much interest among English speaking middle classes.{{sfn|Harvey|2012|p=420}} The work of western [[Buddhist studies|Buddhist scholars]] like [[Hermann Oldenberg]] (1854–1920), [[Thomas Rhys Davids|T. W. Rhys Davids]] (1843–1922) and [[Max Müller|F. Max Müller]] was also influential in introducing Buddhism to western audiences.{{sfn|Harvey|2012|p=422}}

The late 19th century also saw the first-known modern western conversions to Buddhism, including leading Theosophists [[Henry Steel Olcott]] and [[Helena Blavatsky]] in 1880 in Sri Lanka. The Theosophical Society was very influential in popularizing Indian religions in the west.{{sfn|Harvey|2012|p=421}} The 19th century also saw the first western monastics such as [[U Dhammaloka]], [[Charles Henry Allan Bennett|Ananda Metteyya]] and the German [[Nyanatiloka|Nyānatiloka Thera]] (1878–1956).

Another important element leading to the growth of Buddhism in the west was the large scale immigration of Chinese and Japanese to the United States and Canada in the late 19th century.{{sfn|Harvey|2012|p=424}} Refugees from Vietnam, Laos and Cambodia have also immigrated to west, beginning in 1975.{{sfn|Harvey|2012|p=426}} Asian Buddhists such as [[D. T. Suzuki|DT Suzuki]], [[Hsuan Hua|Hsüan Hua]], [[Hakuun Yasutani]] and [[Thích Nhất Hạnh]] were influential in teaching [[Zen|Zen Buddhism]] in the West in the 20th century. [[Shunryū Suzuki|Shunryu Suzuki]] opened the [[Sōtō|Soto]] [[San Francisco Zen Center]] (1961) and the [[Tassajara Zen Mountain Center|Tassajara Monastery]] (1967).{{sfn|Harvey|2012|p=432}}

The [[Tibetan diaspora]] has also been active in promoting Tibetan Buddhism in the West. All of the four major Tibetan Buddhist schools have a presence in the West and have attracted Western converts.{{sfn|Harvey|2012|p=437}} The number of its adherents is estimated to be between ten and twenty million.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Major Branches of Religions Ranked by Number of Adherents |quote=Lamaism (Vajrayana/Tibetan/Tantric) — 20,000,000 |url=http://www.adherents.com/adh_branches.html#Buddhism |url-status=dead |website=Adherents.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803172321/http://www.adherents.com/adh_branches.html#Buddhism |archive-date=2017-08-03}}&lt;/ref&gt;

The Theravada tradition has established various temples in the West, especially among immigrant communities in the US. Theravada [[Vipassanā|vipassana]] meditation was also established in the West, through the founding of institutions like the [[Insight Meditation Society]] in 1975 and the vipassana centers of [[S. N. Goenka]].&lt;ref&gt;{{cite book |contributor-link=Gil Fronsdal |contributor-last=Fronsdal |contributor-first=Gil |contribution-url=http://www.insightmeditationcenter.org/articles/InsightinUS.pdf |contribution=Insight Meditation in the United States: Life, Liberty, and the Pursuit of Happiness |first1=C.S. |last1=Prebish |first2=K.K. |last2=Tanaka |year=1998 |title=The Faces of Buddhism in America |archive-url=https://web.archive.org/web/20140327142556/http://www.insightmeditationcenter.org/articles/InsightinUS.pdf |archive-date=2014-03-27 |publisher=University of California Press}}&lt;/ref&gt; The [[Thai Forest Tradition|Thai forest tradition]] has also established communities in the US and in the UK. In the UK, the [[Triratna Buddhist Community]] arose as a new modern Buddhist movement.{{sfn|Harvey|2012|p=449}}

In [[Buddhism in Europe|Continental Europe]], interest in Buddhism also increased during the late 20th century, with an exponential increase in [[Buddhism in Germany|Buddhist groups in countries like Germany]].{{sfn|Harvey|2012|p=451}} In [[Buddhism in France|France]] and Spain, Tibetan Buddhism has the largest following.{{sfn|Harvey|2012|pp=454, 456}} Tibetan, East Asian and Theravada traditions are now also present and active in [[Buddhism in Australia|Australia]] and [[Buddhism in New Zealand|New Zealand]].{{sfn|Harvey|2012|p=456}} Tibetan and Zen Buddhism also have established a small presence in [[Buddhism in Argentina|Argentina]], [[Buddhism in Brazil|Brazil]], Chile, Colombia and Venezuela.{{sfn|Harvey|2012|p=457}}

==See also==
{{Portal|Religion}}
* [[Greater India]]
* [[History of India]]
* [[History of Yoga]]
* [[Indian religions]]
* [[Indosphere]]
* [[Index of Buddhism-related articles]]
* [[Religion in India]]
* [[Timeline of Buddhism]]
* [[Annexation of Tibet by the People's Republic of China]]
* [[Ordination of women in Buddhism]]
* [[Secular Buddhism]]
* [[Silk Road transmission of Buddhism]]
* [[List of Buddhist Kingdoms and Empires]]

==References==
{{reflist}}

==Sources==
{{refbegin}}
&lt;!-- B --&gt;
*  Beal, Samuel (1884). ''Si-Yu-Ki: Buddhist Records of the Western World, by Hiuen Tsiang''. 2 vols. Translated by Samuel Beal. London. 1884. Reprint: Delhi. Oriental Books Reprint Corporation. 1969. [https://archive.org/details/siyukibuddhistr01bealgoog Volume 1] [https://archive.org/details/siyukibuddhistre02hsuoft Volume2]
* {{cite book |last=Behrendt |first=Kurt A. |year=2004 |title=The Buddhist architecture of Gandhara, Handbuch der Orientalistik |publisher=Brill}}
* {{cite book |first=Jerry |last=Bentley |year=1993 |title=Old World Encounters: Cross-Cultural Contacts and Exchanges in Pre-Modern Times |place=New York |publisher=Oxford University Press}}
* Boardman, John, ''The Diffusion of Classical Art in Antiquity'',  Princeton University Press, 1994, {{ISBN|0-691-03680-2}}
&lt;!-- C --&gt;
* {{cite book |last= Conze |first= Edward |year=1993 |author-link= Edward Conze |title= A Short History of Buddhism |edition=2nd |publisher= Oneworld |isbn=978-1-85168-066-5}}
* [[Edward Byles Cowell|Cowell, E.B.]] (transl.) Ashvaghosa (author) (1894), [https://archive.org/details/buddhistmahy01asvauoft ''The Buddha Carita or the Life of the Buddha''], reprint, New Delhi, 1977.
* {{Citation | last =Cox | first =Collett | year =1995  |title =Disputed Dharmas: Early Buddhist Theories on Existence | publisher =The Institute for Buddhist Studies | place =Tokyo | isbn =4-906267-36-X}}
* {{citation |last1=Coningham |first1=Robin |last2=Young |first2=Ruth |year=2015 |title=The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE – 200 CE |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-41898-7 |url=https://books.google.com/books?id=yaJrCgAAQBAJ&amp;pg=PA451 |pages=451–466}} [https://books.google.com/books?id=yaJrCgAAQBAJ&amp;pg=PA453 p. 453].
&lt;!-- E --&gt;
* Eliot, Charles, ''Japanese Buddhism'', Routledge 1964. {{ISBN|0-7103-0967-8}}
* Eliot, Charles, ''Hinduism and Buddhism: An Historical Sketch'' (vol. 1–3), Routledge, London 1921, {{ISBN|81-215-1093-7}} [https://archive.org/search.php?query=Charles%20Eliot%20hinduism%20and%20buddhism Internet Archive]
* {{cite book |last=Errington |first=Elizabeth |title=The Crossroads of Asia. Transformation in Image and symbol in the art of ancient Afghanistan and Pakistan |publisher=[[Ancient India and Iran Trust]] |year=1992 |isbn=0-9518399-1-8}}
&lt;!-- F --&gt;
* {{cite book |last=Foltz |first=Richard |year=2010 |author-link=Richard Foltz|title=Religions of the Silk Road: Premodern Patterns of Globalization |location=New York |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-62125-1}}
&lt;!-- H --&gt;
* {{cite book |last=Harvey |first=Peter |year=2012 |title=An Introduction to Buddhism, Teachings, History and Practices |edition=3rd |publisher=Cambridge University Press}}
&lt;!-- K --&gt;
* Keown, Damien, ''Dictionary of Buddhism'', Oxford University Press, 2003, {{ISBN|0-19-860560-9}}
* {{cite book |author1=Hermann Kulke |author2=Dietmar Rothermund |title=A History of India |edition=4th |year=2004 |publisher=[[Routledge]] |location=[[London]] |isbn=0-415-15481-2 |ref={{harvid|Hermann Kulke|2004}}}}
&lt;!-- L --&gt;
* Linssen, Robert, ''Living Zen'', Grove Press, New York, 1958. {{ISBN|0-8021-3136-0}}
&lt;!-- M --&gt;
* {{cite book |last=McRae |first=John |year=2003 |title=Seeing Through Zen |publisher=The University Press Group}}
* McEvilley, Thomas, ''The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies'',  Allworth Press, New York, 2002. {{ISBN|1-58115-203-5}}
&lt;!-- N --&gt;
* &quot;National Museum Arts asiatiques- Guimet&quot; (Editions de la Reunion des Musées Nationaux, Paris, 2001) {{ISBN|2-7118-3897-8}}.
&lt;!-- P --&gt;
* {{cite book|editor-last=Prebish|editor-first=Charles S.|title=Buddhism: A Modern Perspective|year=1975|isbn=0-271-01185-8|publisher=Pennsylvania State University}}
&lt;!-- S --&gt;
* {{cite book |last=Salomon |first=Richard |year=1999 |title=Ancient Buddhist Scrolls from Gandhāra: The British Library Kharosthī Fragments |series=Gandharan Buddhist Texts |publisher=Seattle: University of Washington Press; London: The British Library |isbn=978-0-29597769-0 |url=http://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |access-date=2008-09-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927053229/http://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-date=2013-09-27}}
* {{cite book |last=Sanderson |first=Alexis |author-link=Alexis Sanderson |date=2009 |editor1-last=Einoo |editor1-first=Shingo |title=Genesis and Development of Tantrism |series=Institute of Oriental Culture Special Series |volume=23 |publisher=Institute of Oriental Culture, University of Tokyo |location=Tokyo |chapter=The Śaiva Age: The Rise and Dominance of Śaivism during the Early Medieval Period}}
* {{cite book |last=Skilton |first=Andrew |title=A Concise History of Buddhism |year=2004 |publisher=Windhorse Publications |isbn=978-0904766929}}
* {{cite book |last=Snellgrove |first=David L. |year=2003 |title=Indo-Tibetan Buddhism |publisher=Shambhala |place=Boston}}
* {{cite book |last=Snellgrove |first=David L. |year=2004 |title=Indo-Tibetan Buddhism: Indian Buddhists and Their Tibetan Successors}}
&lt;!-- T --&gt;
* ''The Times Atlas of Archeology'', Times Books Limited, London, 1991. {{ISBN|0-7230-0306-8}}
* Takakusu, J., I-Tsing, [https://archive.org/details/recordofbuddhist00ichi ''A Record of the Buddhist Religion : As Practised in India and the Malay Archipelago (A.D. 671–695)''], Clarendon press 1896. Reprint. New Delhi, AES, 2005, lxiv, 240 p., {{ISBN|81-206-1622-7}}.
* {{cite book |last=Tissot |first=Francine |title=Gandhara |publisher=Librairie d'Amérique et d'Orient |place=Paris |year=1970 |isbn=2-7200-1031-6}}
&lt;!-- W --&gt;
* {{cite book |last=Warder |first=A.K. |year=2000 |title=Indian Buddhism}}
* Willemen, Charles, trans. (2009), [https://web.archive.org/web/20140827205858/http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf Buddhacarita: In Praise of Buddha's Acts], Berkeley, Numata Center for Buddhist Translation and Research. {{ISBN|978-1-886439-42-9}}
{{refend}}

{{Commons category|History of Buddhism}}

{{Buddhism topics}}
{{History of religions|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:History Of Buddhism}}
[[Category:History of Buddhism| ]]
[[Category:History of religion by religion]]</text>
      <sha1>ri4k4hysf40wkj5l2x6cw1x4vrrdyq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බහමාස් හි ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178234</id>
    <revision>
      <id>794420</id>
      <parentid>728764</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55786" sha1="2h6qv4zeqdzrl02p09vwq9suhroecdp" xml:space="preserve">=== පූර්ව හිස්පැනික් යුගය ===
බහමාස් හි පළමු වැසියන් වූයේ ටයිනෝ ජනයා වන අතර, ඔවුන් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 800-1000 පමණ වන විට හිස්පැනියෝලා සහ කියුබාවේ සිට ජනාවාස නොවූ දකුණු දූපත් වෙත සංක්‍රමණය වූ අතර, දකුණු ඇමරිකාවේ ප්‍රධාන භූමියෙන් එහි සංක්‍රමණය විය. ඔවුන් ලුකායන් ජනතාව ලෙස හඳුන්වනු ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot;&gt;{{cite web |title=Encyclopædia Britannica – The Bahamas |url=https://www.britannica.com/place/the-Bahamas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426222152/https://www.britannica.com/place/The-Bahamas |archive-date=26 April 2021 |access-date=22 July 2019}}&lt;/ref&gt; 1492 දී ක්‍රිස්ටෝපර් කොලම්බස් පැමිණෙන විට ලුකායන්වරුන් 30,000ක් බහමාස් හි වාසය කළ බව ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The people who discovered Columbus: the prehistory of the Bahamas|last=Keegan|first=William F.|date=1992|publisher=University Press of Florida|others=Jay I. Kislak Reference Collection (Library of Congress)|isbn=0-8130-1137-X|location=Gainesville|pages=25, 54–8, 86, 170–3|oclc=25317702}}&lt;/ref&gt;

=== ස්පාඤ්ඤ ආගමනය ===
[[File:Landing_of_Columbus_(2)_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Landing_of_Columbus_(2)_(cropped).jpg|වම|thumb|කොලොම්බස්ගේ පළමු ගොඩබෑමේ නිරූපනය, කැරවල්වල කැස්ටිල් ඔටුන්න සඳහා නව ලෝකය සන්තකයේ තබා ගැනීම; 1492 ඔක්තෝබර් 12 වන දින ස්වදේශිකයන් ගුවානාහානි ලෙස හැඳින්වූ අතර ඔහු සැන් සැල්වදෝරය ලෙස නම් කළ බහමාස් දූපතක් වන වොට්ලිං දූපතේ නීනා සහ පින්ටා.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/journalofchristo00colu_0|title=The Journal of Christopher Columbus (during His First Voyage, 1492–93)|page=[https://archive.org/details/journalofchristo00colu_0/page/35 35]|last=Markham|first=Clements R.|year=1893|publisher=London: The Hakluyt Society|access-date=13 September 2015}}&lt;/ref&gt;]]
යුරෝපීයයන්ට &quot;නව ලෝකයක්&quot; වූ කොලොම්බස්ගේ ප්‍රථම ගොඩබිම වූයේ ඔහු සැන් සැල්වදෝර් (ලුකායන්වරුන් ගුවානාහානි ලෙස හඳුන්වනු ලබන) නම් වූ දූපතක ය. මෙම දූපත බහමාස් තුළ පිහිටා ඇති බවට පොදු එකඟතාවයක් ඇතත්, හරියටම කොලොම්බස් ගොඩ බැස්සේ කුමන දූපතටද යන්න විද්වතුන්ගේ විවාදයට කරුණකි. සමහර පර්යේෂකයන් විශ්වාස කරන්නේ එම ස්ථානය වර්තමාන සැන් සැල්වදෝර් දූපත (කලින් වොට්ලින්ග්ස් දූපත ලෙස හැඳින්වේ), ගිනිකොනදිග බහමාස් හි පිහිටා ඇති අතර, 1986 දී කරන ලද ගණනය කිරීම්වලට අනුව විකල්ප න්‍යායක් පවසන්නේ කොලොම්බස් සමනා කේ මත ගිනිකොන දෙසට ගොඩ බැස ඇති බවයි. කොලොම්බස්ගේ සටහන මත පදනම් වූ භූගෝලීය ලේඛක සහ සංස්කාරක ජෝසෆ් ජජ්. ගොඩබිම් දූපතේදී, කොලොම්බස් ලුකායන්වරුන් සමඟ ප්‍රථම වරට සම්බන්ධ වූ අතර, ග්‍රේටර් ඇන්ටිලස් හි විශාල දූපත් ගවේෂණය කිරීමට පෙර, කැස්ටිල් ඔටුන්න සඳහා දූපත්වලට හිමිකම් කියමින් ඔවුන් සමඟ භාණ්ඩ හුවමාරු කර ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt;

1494 ටෝර්ඩෙසිලාස් ගිවිසුම මගින් න්‍යායාත්මකව නව භූමි ප්‍රදේශ කැස්ටිල් රාජධානිය සහ පෘතුගාල රාජධානිය අතර බෙදී ගිය අතර, බහමාස් ස්පාඤ්ඤ ගෝලය තුළට පත් කරන ලදී; කෙසේ වෙතත් ඔවුන් බිම මත ඔවුන්ගේ හිමිකම් පෑමට සුළු දෙයක් කළේ නැත. කෙසේ වෙතත් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් ස්වදේශික ලුකායන් ජනයා සූරාකෑමට ලක් වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් වහල්භාවයට පත් කර, බලහත්කාර ශ්‍රමය ලෙස භාවිතා කිරීම සඳහා හිස්පැනියෝලා වෙත යවන ලදී.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt; වහලුන් දරුණු තත්වයන්ට ගොදුරු වූ අතර බොහෝ දෙනා මිය ගියේ ඔවුන්ට ප්‍රතිශක්තියක් නොමැති රෝග වැළඳීමෙන්; ටයිනෝ වලින් අඩක් වසූරිය රෝගයෙන් පමණක් මිය ගියේය.&lt;ref&gt;[http://www.edweek.org/login.html?source=http://www.edweek.org/ew/articles/1991/10/09/06columb.h11.html&amp;destination=http://www.edweek.org/ew/articles/1991/10/09/06columb.h11.html&amp;levelId=2100 &quot;Schools Grapple With Columbus' Legacy: Intrepid Explorer or Ruthless Conqueror?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728201853/https://www.edweek.org/login.html?source=http%3A%2F%2Fwww.edweek.org%2Few%2Farticles%2F1991%2F10%2F09%2F06columb.h11.html&amp;destination=http%3A%2F%2Fwww.edweek.org%2Few%2Farticles%2F1991%2F10%2F09%2F06columb.h11.html&amp;levelId=2100|date=28 July 2020}}, ''Education Week'', 9 October 1991&lt;/ref&gt; මෙම විනාශයන් හේතුවෙන් බහමාස් හි ජනගහනය දැඩි ලෙස අඩු විය.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Dumene|first1=Joanne E.|year=1990|title=Looking for Columbus|url=http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/DUMENE01.ART|url-status=dead|journal=Five Hundred Magazine|volume=2|issue=1|pages=11–15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919070618/http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/DUMENE01.ART|archive-date=19 September 2008}}&lt;/ref&gt;

=== ඉංග්‍රීසින්ගේ ආගමනය ===
ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් බහමාස් ගැන උනන්දුව ප්‍රකාශ කර තිබුණේ 1629 තරම් ඈත කාලයේය. කෙසේ වෙතත්, පළමු ඉංග්‍රීසි පදිංචිකරුවන් දූපත්වලට පැමිණියේ 1648 දීය. එලියුතේරියන් වික්‍රමාන්විතයන් ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර විලියම් සෙයිල්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ඔවුහු වැඩි ආගමික නිදහසක් පතා බර්මියුඩාවෙන් සංක්‍රමණය වූහ. මෙම ඉංග්‍රීසි පියුරිටන්වරු ප්‍රථම ස්ථිර යුරෝපීය ජනාවාස දූපතක පිහිටවූ අතර එය ඔවුන් විසින් ග්‍රීක භාෂාවෙන් එලියුතෙරා ලෙස නොමිලේ නම් කරන ලදී. පසුව ඔවුන් නව ප්‍රොවිඩන්ස් පදිංචි කර, එය සෙයිල් දූපත ලෙස නම් කළහ. කෙසේ වෙතත් ජීවිතය බලාපොරොත්තු වූවාට වඩා දුෂ්කර බව ඔප්පු වූ අතර, සයිල් ඇතුළු බොහෝ දෙනෙක් බර්මියුඩාවට ආපසු යාමට තෝරා ගත්හ.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt; දිවි ගලවා ගැනීම සඳහා, ඉතිරි පදිංචිකරුවන් සුන්බුන් වලින් භාණ්ඩ බේරා ගත්හ.

1670 දී, දෙවන චාල්ස් රජු උතුරු ඇමරිකාවේ කැරොලිනාස්හි ලෝඩ්ස් ප්‍රයිටර්ස් වෙත දූපත් ප්‍රදානය කළේය. ඔවුන් නව ප්‍රොවිඩන්ස් පදනමේ සිට වෙළඳාම, බදු, ආණ්ඩුකාරවරුන් පත් කිරීමේ සහ රට පාලනය කිරීමේ අයිතිවාසිකම් සමඟ රජුගෙන් දූපත් කුලියට ගත්හ.&lt;ref name=&quot;Anglican&quot;&gt;{{cite web |year=2009 |title=Diocesan History |url=http://bahamas.anglican.org/history.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505100933/http://bahamas.anglican.org/history.php |archive-date=5 May 2009 |access-date=7 May 2009 |publisher=Anglican Communications Department}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt; මුහුදු කොල්ලකෑම් සහ සතුරු විදේශීය බලවේගවල ප්‍රහාර නිරන්තර තර්ජනයක් විය. 1684 දී, ස්පාඤ්ඤ කෝර්සෙයාර් ජුවාන් ඩි ඇල්කොන් අගනුවර චාල්ස් ටවුන් (පසුව නසාවු ලෙස නම් කරන ලදී) වටලනු ලැබීය,&lt;ref name=&quot;ManckeShammas&quot;&gt;Mancke/[[Carole Shammas|Shammas]] p. 255&lt;/ref&gt; සහ 1703 දී, ස්පාඤ්ඤ අනුප්‍රාප්තික යුද්ධයේදී ඒකාබද්ධ ප්‍රංශ-ස්පාඤ්ඤ ගවේෂණ කණ්ඩායමක් කෙටි කලක් නසාවු අත්පත් කර ගත්හ.&lt;ref name=&quot;Marley_a&quot;&gt;Marley (2005), p. 7.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Marley&quot;&gt;Marley (1998), p. 226.&lt;/ref&gt;

=== 18 වැනි සියවස ===
[[File:Battle_of_Nassau.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Battle_of_Nassau.jpg|thumb|මහාද්වීපික මැරීන් භටයින් 1776 දී නසාවු සටනේදී නිව් ප්‍රොවිඩන්ස් වෙත ගොඩ බසිති.]]
හිමිකාර පාලනය තුළ, බහමාස් බ්ලැක්බියර්ඩ් ඇතුළු මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ තෝතැන්නක් බවට පත් විය (1680-1718 පමණ).&lt;ref name=&quot;CSP-VOL29&quot;&gt;{{cite book|last1=Headlam|first1=Cecil|title=America and West Indies: July 1716 {{!}} British History Online|date=1930|publisher=His Majesty's Stationery Office|location=London|pages=139–159|edition=Vol 29|url=http://www.british-history.ac.uk/cal-state-papers/colonial/america-west-indies/vol29/pp139-159|access-date=15 October 2017|archive-date=31 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831003904/https://www.british-history.ac.uk/cal-state-papers/colonial/america-west-indies/vol29/pp139-159|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ ජනරජය&quot; අවසන් කිරීමට සහ ක්‍රමවත් රජය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමට, බ්‍රිතාන්‍යය 1718 දී බහමාස් ඔටුන්න හිමි ජනපදයක් බවට පත් කරන ලද අතර, ඔවුන් වුඩ්ස් රොජර්ස්ගේ ආණ්ඩුකාරත්වය යටතේ &quot;බහාමා දූපත්&quot; ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt; දුෂ්කර අරගලයකින් පසු ඔහු මුහුදු කොල්ලකෑම් මැඩපැවැත්වීමට සමත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Woodard|first=Colin|title=The Republic of Pirates|publisher=Harcourt, Inc|year=2010|pages=166–168, 262–314|isbn=978-0-15-603462-3}}&lt;/ref&gt; 1720 දී, චතුර්විධ සන්ධානයේ යුද්ධයේදී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් නසාවු වෙත පහර දුන්හ. 1729 දී, බ්‍රිතාන්‍ය පදිංචිකරුවන්ට ස්වයං පාලන උපාධියක් ලබා දෙමින් ප්‍රාදේශීය සභාවක් පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DCH&quot;&gt;Dwight C. Hart (2004) ''The Bahamian parliament, 1729–2004: Commemorating the 275th anniversary'' Jones Publications, p4&lt;/ref&gt; ප්‍රතිසංස්කරණ සැලසුම් කර ඇත්තේ කලින් ආණ්ඩුකාර ජෝර්ජ් ෆෙනී විසින් වන අතර 1728 ජූලි මාසයේදී එය අනුමත කරන ලදී.&lt;ref&gt;Hart, p8&lt;/ref&gt;

18 වන ශතවර්ෂයේ අගභාගයේ ඇමරිකානු නිදහස් යුද්ධය අතරතුර, මෙම දූපත් එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවන්ගේ ඉලක්කයක් බවට පත් විය. එක්සත් ජනපද මැරීන් භටයින්, කොමදෝරු එසෙක් හොප්කින්ස් ගේ අණ යටතේ, එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව දින කිහිපයකට පසුව ඉවත් කිරීමට පෙර 1776 දී නසාවු අල්ලා ගත්හ. 1782 දී ස්පාඤ්ඤ බලඇණියක් නසාවු වෙරළට ඔබ්බෙන් දර්ශනය වූ අතර නගරය සටනකින් තොරව යටත් විය. පසුව, 1783 අප්‍රේල් මාසයේදී, එක්සත් රාජධානියේ විලියම් කුමරු (පසුව IV වන විලියම් රජු බවට පත් විය) ලුයිස් ද උන්සාගා වෙත හවානාහි කපිතාන්සි ජනරාල්වරයාගේ නිවසට කළ සංචාරයකදී, ඔවුන් සිරකරුවන් හුවමාරු ගිවිසුම් ඇති කර ගත් අතර මූලික කරුණු සම්බන්ධයෙන්ද කටයුතු කළහ. පැරිස් ගිවිසුමේ (1783), මෑතකදී යටත් කරගත් බහමාස් නැගෙනහිර ෆ්ලොරිඩාවට හුවමාරු කර ගන්නා අතර, එය තවමත් යටත් කර ගැනීමට සිදුවනු ඇත. 1784 දී ලුයිස් ද උන්සාගාගේ නියෝගයෙන් ෆ්ලොරිඩාවේ ශාන්ත ඔගස්ටින් නගරය; ඉන් පසුව, 1784 දී ද, බහමාස් බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරනු ඇත.&lt;ref&gt;Cazorla, Frank, Baena, Rose, Polo, David, Reder Gadow, Marion (2019) The Governor Louis de Unzaga (1717–1793) Pioneer in the birth of the United States and liberalism, Foundation Malaga, pages 21, 154–155, 163–165, 172, 188–191&lt;/ref&gt;

එක්සත් ජනපදයේ නිදහසෙන් පසුව, බ්‍රිතාන්‍යයන් ඔවුන්ගේ අප්‍රිකානු වහලුන් සමඟ බහමාස්හි 7,300 ක් පමණ පක්ෂපාතීවරුන් නැවත පදිංචි කරන ලදී, නිව් යෝර්ක්&lt;ref&gt;{{cite book|last=Wertenbaker|first=Thomas Jefferson|date=1948|title=Father Knickerbocker Rebels: New York City during the Revolution|url=https://archive.org/details/fatherknickerboc0000wert|url-access=registration|location=New York|publisher=Charles Scribner's Sons|page=[https://archive.org/details/fatherknickerboc0000wert/page/260 260]|author-link=Thomas J. Wertenbaker}}&lt;/ref&gt; වෙතින් 2,000 ක් සහ අවම වශයෙන් යුරෝපීයයන් 1,033 ක්, අප්‍රිකානු පරම්පරාව 2,214 ක් සහ නැගෙනහිර ෆ්ලොරිඩාවෙන් ස්වදේශික ඇමරිකානු ක්‍රීක් කිහිපයක් ඇතුළත් විය. නිව් යෝර්ක් සිට නැවත පදිංචි කරන ලද සරණාගතයින් බහුතරයක් බටහිර ෆ්ලොරිඩාව ඇතුළු අනෙකුත් යටත් විජිතවලින් පලා ගොස් ඇති අතර, එය යුද්ධයේදී ස්පාඤ්ඤය විසින් අල්ලා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Peters|first=Thelma|date=October 1961|title=The Loyalist Migration from East Florida to the Bahama Islands|journal=The Florida Historical Quarterly|volume=40|issue=2|pages=123–141|jstor=30145777}} p. 132, 136, 137&lt;/ref&gt; මහාද්වීපයේ පාඩු සඳහා වන්දි ගෙවීම සඳහා රජය වැවිලිකරුවන්ට ඉඩම් ලබා දුන්නේය. ඩිවෝක්ස් සහ ඩන්මෝර් සාමිවරයා ඇතුළු වූ මෙම පක්ෂපාතීහු, දූපත් කිහිපයක වතු පිහිටුවා අගනුවර දේශපාලන බලවේගයක් බවට පත් වූහ.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt; යුරෝපීය ඇමරිකානුවන් ඔවුන් සමඟ ගෙන ආ අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු වහලුන්ට වඩා වැඩි වූ අතර වාර්ගික යුරෝපීයයන් භූමියේ සුළුතරයක් ලෙස පැවතුනි.

=== 19 වැනි සියවස ===
[[File:Escaping_To_Freedom_In_The_Bahamas_sign_01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Escaping_To_Freedom_In_The_Bahamas_sign_01.jpg|thumb|1820 ගණන්වල මුල් භාගයේදී බහමාස් හි නිදහසට පලා ගිය අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු වහලුන් සිය ගණනක් අනුස්මරණය කරමින් බිල් බෑග්ස් කේප් ෆ්ලොරිඩා ප්‍රාන්ත උද්‍යානයේ සමරුව.]]
1807 වහල් වෙළඳ පනත මගින් බහමාස් ඇතුළු බ්‍රිතාන්‍ය දේපළවලට වහල් වෙළඳාම අහෝසි කරන ලදී. එක්සත් රාජධානිය වහල් වෙළඳාම අහෝසි කරන ලෙස අනෙකුත් වහල් වෙළඳාම් කරන රටවලට බලපෑම් කළ අතර, මහ මුහුදේ වහලුන් රැගෙන යන නැව්වලට බාධා කිරීමේ අයිතිය රාජකීය නාවික හමුදාවට ලබා දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Falola|first1=Toyin|last2=Warnock|first2=Amanda|title=Encyclopedia of the Middle Passage|date=2007|publisher=Greenwood Press|isbn=9780313334801|pages=xxi, xxxiii-xxxiv|url=https://books.google.com/books?id=UjRYKePKrB8C&amp;pg=PR21|access-date=22 February 2021|archive-date=13 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813212758/https://books.google.com/books?id=UjRYKePKrB8C&amp;pg=PR21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lovejoy&quot;&gt;{{cite book|last=Lovejoy|first=Paul E.|title=Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa|page=[https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 290]|location=New York|edition=2nd|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=0521780128|url=https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290}}&lt;/ref&gt; රාජකීය නාවික හමුදාව විසින් වහල් නැව්වලින් නිදහස් කරන ලද අප්‍රිකානුවන් දහස් ගණනක් බහමාස් හි නැවත පදිංචි කරන ලදී.

1820 ගණන්වල ෆ්ලොරිඩාවේ සෙමිනෝල් යුද්ධ සමයේදී උතුරු ඇමරිකානු වහලුන් සහ අප්‍රිකානු සෙමිනෝල් සිය ගණනක් කේප් ෆ්ලොරිඩාවේ සිට බහමාස් වෙත පලා ගියහ. ඔවුන් වැඩි වශයෙන් පදිංචි වූයේ වයඹ දිග ඇන්ඩ්‍රොස් දූපතේ වන අතර එහිදී ඔවුන් රතු බොක්ක ගම්මානය සංවර්ධනය කළහ. ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන්ගේ වාර්තා අනුව, 1823 දී සමූහ ගුවන් ගමනකින් 300 ක් පැන ගිය අතර, බහමියානුවන් 27 ක ආධාර ඇතිව, අනෙක් අය ගමන සඳහා ඔරු භාවිතා කළහ. මෙය 2004 දී බිල් බෑග්ස් කේප් ෆ්ලොරිඩා ප්‍රාන්ත උද්‍යානය හි විශාල පුවරුවක් මගින් අනුස්මරණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;nps&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20131112000818/http://www.nps.gov/subjects/ugrr/ntf_member/ntf_member_details.htm?SPFID=9173&amp;SPFTerritory=Florida&amp;SPFType=Site&amp;SPFKeywords=Bill%20Baggs%20Cape%20Florida%20State%20Park &quot;Bill Baggs Cape Florida State Park&quot;], ''Network to Freedom'', National Park Service, 2010. Retrieved 10 April 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vignoles, Charles Blacker (1823) ''Observations on the Floridas'', New York: E. Bliss &amp; E. White, pp. 135–136&lt;/ref&gt; රතු බොක්ක හි ඔවුන්ගෙන් පැවත එන සමහර අය කූඩ සෑදීමේ සහ සොහොන් සලකුණු කිරීමේ අප්‍රිකානු සෙමිනෝල් සම්ප්‍රදායන් දිගටම කරගෙන යයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Howard|first1=R.|year=2006|title=The 'Wild Indians' of Andros Island: Black Seminole Legacy in The Bahamas|journal=Journal of Black Studies|volume=37|issue=2|page=275|doi=10.1177/0021934705280085|issn=0021-9347|s2cid=144613112}}&lt;/ref&gt;

1818 දී,&lt;ref name=&quot;1818opinion&quot;&gt;[[iarchive:bub_gb_Z70-AAAAYAAJ/page/n556|&lt;!-- pg=259 --&gt; Appendix: &quot;Brigs Encomium and Enterprise&quot;]], ''Register of Debates in Congress'', Gales &amp; Seaton, 1837, pp. 251–253. Note: In trying to retrieve North American slaves off the ''Encomium'' from colonial officials (who freed them), the US consul in February 1834 was told by the Lieutenant Governor that &quot;he was acting in regard to the slaves under an opinion of 1818 by Sir Christopher Robinson and Lord Gifford to the British Secretary of State&quot;.&lt;/ref&gt; ලන්ඩනයේ ස්වදේශ කටයුතු කාර්යාලය විසින් &quot;බ්‍රිතාන්‍ය බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වෙන් පිටත සිට බහමාස් වෙත ගෙන එන ඕනෑම වහලෙකු මනුෂ්‍යත්වයට පත් කරනු ඇති&quot; බවට තීන්දු කර තිබුණි. මෙය 1830 සිට 1835 දක්වා කාලය තුළ එක්සත් ජනපද ජාතිකයන් සතු වූ වහල්භාවයේ සිටි 300කට ආසන්න පිරිසක් නිදහස් කිරීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;horne103&quot;&gt;[[The Bahamas#Horne|Horne]], p. 103&lt;/ref&gt; ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ දේශීය වෙරළබඩ වහල් වෙළඳාම සඳහා භාවිතා කරන ලද කොමෙට් සහ එන්කොමියම් යන ඇමරිකානු වහල් නෞකා පිළිවෙලින් 1830 දෙසැම්බර් සහ 1834 පෙබරවාරි මාසවලදී අබකෝ දූපතෙන් විනාශ විය. සුන්බුන් විසින් ස්වාමිවරුන්, මගීන් සහ වහලුන් නසාවු වෙත ගෙන ගිය විට, රේගු නිලධාරීන් වහලුන් අල්ලා ගත් අතර බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත නිලධාරීන් ඇමරිකානුවන්ගේ විරෝධතා මත ඔවුන් නිදහස් කළහ. වල්ගා තරුවේ වහලුන් 165 ක් සහ එන්කොමියම් මත 48 ක් සිටියහ. එක්සත් රාජධානිය අවසානයේ 1855 දී එම නඩු දෙක සඳහා එක්සත් ජනපදයට වන්දියක් ගෙවා, 1853 හිමිකම් ගිවිසුම යටතේ, දෙරට අතර වන්දි නඩු කිහිපයක් සමථයකට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[[The Bahamas#Horne|Horne]], p. 137&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;debates&quot;&gt;[[iarchive:bub_gb_Z70-AAAAYAAJ/page/n556|&lt;!-- pg=259 quote=brig Comet 1830. --&gt; Register of Debates in Congress, Gales &amp; Seaton]], 1837, The section, &quot;Brigs Encomium and Enterprise&quot;, has a collection of lengthy correspondence between US (including M. Van Buren), Vail, the US chargé d'affaires in London, and British agents, including [[Henry John Temple, 3rd Viscount Palmerston|Lord Palmerston]], sent to the Senate on 13 February 1837, by President [[Andrew Jackson]], as part of the continuing process of seeking compensation.&lt;/ref&gt;[[File:Great_Isaac_Cay,_Bahamas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Isaac_Cay,_Bahamas.jpg|thumb|මහා අයිසැක් කේ හි ප්‍රදීපාගාරය.]]
1834 අගෝස්තු 1 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ වහල්භාවය අහෝසි කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt; ඉන් පසුව බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත නිලධාරීන් 1835 දී බර්මියුඩාවට ගිය ව්‍යවසායයෙන් උතුරු ඇමරිකානු වහලුන් 78ක් නිදහස් කළහ. සහ 1840 දී අබකෝ දූපතෙන් විනාශ වූ හර්මෝසා වෙතින් 38 ක්.&lt;ref&gt;[[The Bahamas#Horne|Horne]], pp. 107–108&lt;/ref&gt; වඩාත්ම කැපී පෙනෙන සිද්ධිය වූයේ 1841 දී ක්‍රියෝල්ගේ සිදුවීමයි: නෞකාවේ වහල් කැරැල්ලක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, නායකයින් එක්සත් ජනපද බලඇණියට නසාවු වෙත නියෝග කළහ. එය නිව් ඕර්ලියන්ස් හි විකිණීමට නියමිතව තිබූ වර්ජිනියාවේ සිට වහලුන් 135 දෙනෙකු රැගෙන යමින් තිබුණි. බහමියානු නිලධාරීන් දූපත්වල රැඳී සිටීමට තීරණය කළ වහලුන් 128 දෙනා නිදහස් කළහ. ක්‍රියෝල් නඩුව &quot;එක්සත් ජනපද ඉතිහාසයේ වඩාත්ම සාර්ථක වහල් කැරැල්ල&quot; ලෙස විස්තර කර ඇත.&lt;ref name=&quot;williams&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.timesdispatch.com/special-section/black-history/brig-creole-slaves/article_11391522-9222-5006-95eb-c1db7f61f9b4.html|title=Brig Creole slaves|last=Williams|first=Michael Paul|date=11 February 2002|newspaper=[[Richmond Times-Dispatch]]|access-date=25 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710182602/https://richmond.com/special-section/black-history/brig-creole-slaves/article_11391522-9222-5006-95eb-c1db7f61f9b4.html|archive-date=10 July 2022|location=Richmond, Virginia|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1830 සිට 1842 දක්වා එක්සත් ජනපද ජාතිකයින්ට අයත් වහල් පුද්ගලයින් 447 දෙනෙකු නිදහස් කරන ලද මෙම සිදුවීම් එක්සත් ජනපදය සහ එක්සත් රාජධානිය අතර ආතතිය වැඩි කළේය. ඔවුන් ජාත්‍යන්තර වහල් වෙළඳාම මැඩපැවැත්වීම සඳහා මුර සංචාර සඳහා සහයෝගයෙන් කටයුතු කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එහි විශාල දේශීය වහල් වෙළඳාමේ ස්ථාවරත්වය සහ එහි වටිනාකම ගැන කනස්සල්ලට පත් වූ එක්සත් ජනපදය තර්ක කළේ එක්සත් රාජධානිය තම යටත් විජිත වරායන්ට බලහත්කාරයෙන් පැමිණි තම දේශීය නැව් ජාත්‍යන්තර වෙළඳාමේ කොටසක් ලෙස නොසැලකිය යුතු බවයි. ක්‍රියෝල් වහලුන් නිදහස ලබා ගැනීමේ සාර්ථකත්වය වෙළඳ නැව්වල වහල් කැරලි වැඩි කිරීමට දිරිමත් කරනු ඇතැයි එක්සත් ජනපදය කනස්සල්ලට පත් විය.

1860 ගනන්වල ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය අතරතුර, කොන්ෆෙඩරේට් රාජ්‍යයන්ට ආධාර කරන අවහිර ධාවකයන් සඳහා අවධානය යොමු කිරීමක් ලෙස දූපත් කෙටියෙන් සමෘද්ධිමත් විය.&lt;ref&gt;''[http://www.bahamas.com/bahamas/island/templrgstandard.aspx?sectionid=4212&amp;level=2 Grand Bahama Island – American Civil War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025222208/http://www.bahamas.com/bahamas/island/templrgstandard.aspx?sectionid=4212&amp;level=2|date=25 October 2007}}'' The Islands of The Bahamas Official Tourism Site&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stark, James. ''Stark's History and Guide to the Bahama Islands'' (James H. Stark, 1891). pg.93&lt;/ref&gt;

=== 20 වන සියවසේ මුල් භාගය ===
20 වැනි සියවසේ මුල් දශක බොහෝ බහමියානුවන්ට දුෂ්කර වූ එකක් වූ අතර, එකතැන පල්වෙන ආර්ථිකයක් සහ පුලුල්ව පැතිරුණු දරිද්‍රතාවයෙන් සංලක්ෂිත විය. බොහෝ අය යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තය හෝ ධීවර කර්මාන්තයෙන් ජීවනෝපාය සොයා ගත්හ.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt;

[[File:The_Duke_of_Windsor_(1945).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Duke_of_Windsor_(1945).jpg|වම|thumb|වින්ඩ්සර් ආදිපාදවරයා සහ බහමාස් හි ආණ්ඩුකාරවරයා 1940 සිට 1945 දක්වා.]]
1940 අගෝස්තු මාසයේදී වින්ඩ්සර් ආදිපාදවරයා (කලින් VIII වන එඩ්වඩ් රජු) බහමාස්හි ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. ඔහු තම බිරිඳ සමඟ ජනපදයට පැමිණියේය. රජයේ මන්දිරයේ තත්වය ගැන කලකිරීමට පත් වුවද, ඔවුන් &quot;නරක තත්වයෙන් උපරිම ප්‍රයෝජන ගැනීමට උත්සාහ කළහ&quot;.&lt;ref name=&quot;Windsor installed&quot;&gt;[[The Bahamas#Higham|Higham]], pp. 300–302&lt;/ref&gt; ඔහු එම තනතුර භුක්ති වින්දේ නැති අතර, එම දූපත් හැඳින්වූයේ &quot;තුන්වන පන්තියේ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක්&quot; ලෙසය.&lt;ref&gt;Bloch, Michael (1982). ''The Duke of Windsor's War'', London: Weidenfeld and Nicolson. {{ISBN|0-297-77947-8}}, p. 364.&lt;/ref&gt; ඔහු 1940 ඔක්තෝම්බර් 29 දින කුඩා ප්‍රාදේශීය පාර්ලිමේන්තුව විවෘත කළේය. එම යුවල &quot;අවුට් දූපත්&quot; වෙත නොවැම්බර් මාසයේදී ඇක්සෙල් වෙන්ර්-ග්‍රෙන් ගේ යාත්‍රාවේ නැරඹූ අතර, එය මතභේදයට තුඩු දුන්නේය;&lt;ref name=&quot;Windsor opened&quot;&gt;[[The Bahamas#Higham|Higham]], pp. 307–309&lt;/ref&gt; ඔවුන්ට එක්සත් ජනපදයෙන් උපදෙස් ලැබුණු නිසා බ්‍රිතාන්‍ය විදේශ කාර්යාලය දැඩි ලෙස විරුද්ධ විය. වෙනර්-ග්‍රෙන් නාසි ජර්මනියේ ලුෆ්ට්වාෆ් කමාන්ඩර් හර්මන් ගෝරිං ගේ සමීප මිතුරෙකු බව බුද්ධි අංශ විසින්.&lt;ref name=&quot;Windsor opened&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Bloch, Michael (1982). ''The Duke of Windsor's War''. London: Weidenfeld and Nicolson. {{ISBN|0-297-77947-8}}, pp. 154–159, 230–233&lt;/ref&gt;

දූපත් වල දරිද්‍රතාවයට එරෙහිව සටන් කිරීමට ඔහු ගත් උත්සාහයන් සඳහා ආදිපාදවරයා එකල ප්‍රශංසාවට ලක් විය. කෙසේ වෙතත්, 1991 දී පිලිප් සීග්ලර්ගේ චරිතාපදානයක් ඔහුව විස්තර කළේ බහමියානුවන්ට සහ අධිරාජ්‍යයේ අනෙකුත් යුරෝපීය නොවන ජනයාට නිග්‍රහ කළ අයෙකු ලෙසය. 1942 ජූනි මාසයේදී &quot;පූර්ණ පරිමාණ කෝලාහලයක්&quot;&lt;ref name=&quot;Windsor unrest&quot;&gt;[[The Bahamas#Higham|Higham]], pp. 331–332&lt;/ref&gt; ඇති වූ විට, අඩු වැටුප් සම්බන්ධයෙන් සිවිල් නොසන්සුන්තාව නිරාකරණය කිරීම සඳහා ඔහු ප්‍රශංසාවට ලක් විය. Ziegler පැවසුවේ ආදිපාදවරයා මෙම කරදරයට දොස් පැවරුවේ &quot;අනතුරුකම් ඇති කරන්නන් - කොමියුනිස්ට්වාදීන්&quot; සහ &quot;කෙටුම්පතක් කල්දැමීම සඳහා කඩතුරාවක් ලෙස රැකියා ලබා ගත් මධ්‍යම යුරෝපීය යුදෙව් සම්භවයක් ඇති මිනිසුන්&quot; මත බවයි.&lt;ref name=&quot;ziegler&quot;&gt;[[Philip Ziegler|Ziegler, Philip]] (1991). ''King Edward VIII: The Official Biography''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|0-394-57730-2}}. pp. 471–472&lt;/ref&gt; ආදිපාදවරයා 1945 මාර්තු 16 දින තනතුරෙන් ඉල්ලා අස් විය.&lt;ref name=&quot;matthew&quot;&gt;[[Colin Matthew|Matthew, H. C. G.]] (September 2004; online edition January 2008) [http://www.oxforddnb.com/view/article/31061 &quot;Edward VIII, later Prince Edward, Duke of Windsor (1894–1972)&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150605164606/http://www.oxforddnb.com/view/article/31061|date=5 June 2015}}, ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, {{doi|10.1093/ref:odnb/31061}}. Retrieved 1 May 2010 (Subscription required)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Windsor resigned&quot;&gt;[[The Bahamas#Higham|Higham]], p. 359 places the date of his resignation as 15 March, and that he left on 5 April.&lt;/ref&gt;

=== පශ්චාත් දෙවන ලෝක යුද්ධය ===
[[File:Flag_of_the_Bahamas_(1964–1973).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_the_Bahamas_(1964%E2%80%931973).svg|thumb|බහමාස් 1973 දී නිදහස ලබා ගන්නා තෙක් ඔටුන්න හිමි ජනපදයක් විය.]]
නූතන දේශපාලන සංවර්ධනය ආරම්භ වූයේ දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුවය. පළමු දේශපාලන පක්ෂ 1950 ගණන්වල පිහිටුවන ලද අතර, වාර්ගික රේඛා ඔස්සේ පුළුල් ලෙස බෙදී ගිය අතර, එක්සත් බහමියානු පක්ෂය (UBP) ඉංග්‍රීසියෙන් පැවත එන බහමියානුවන් (අවිධිමත් ලෙස &quot;බේ ස්ට්‍රීට් බෝයිස්&quot; ලෙස හැඳින්වේ)&lt;ref name=&quot;badnews&quot;&gt;{{Cite magazine|date=20 January 1967|title=Bad News for the Boys|url=http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,843308,00.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130204101554/http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,843308,00.html|archive-date=4 February 2013|magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}&lt;/ref&gt; සහ ප්‍රගතිශීලී ලිබරල් පක්ෂය නියෝජනය කරයි. PLP) කළු-බහාමියන් බහුතරය නියෝජනය කරයි.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt;

1958 දී බහමාස් හි පළමු සමුද්‍ර ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය වන එක්සුමා කේස් ගොඩබිම සහ මුහුදු උද්‍යානය පිහිටුවන ලදී.

බහමාස් අභ්‍යන්තර ස්වාධිපත්‍යය ප්‍රදානය කරන නව ව්‍යවස්ථාවක් 1964 ජනවාරි 7 දින සිට බලාත්මක වූ අතර UBP හි ප්‍රධාන අමාත්‍ය ශ්‍රීමත් රෝලන්ඩ් සිමොනෙට් පළමු අග්‍රාමාත්‍යවරයා බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;DN&quot;&gt;Nohlen, D. (2005), ''Elections in the Americas: A data handbook, Volume I'' {{ISBN|978-0-19-928357-6}}&lt;/ref&gt;{{rp|පි.73}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/142811526/|title=Bahamian Proposes Independence Move|date=19 August 1966|newspaper=The Washington Post|access-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629031554/https://www.proquest.com/docview/142811526/|archive-date=29 June 2021|agency=United Press International|page=A20|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1967 දී, PLP හි ලින්ඩන් පින්ඩ්ලින් පත් විය. බහමියානු ජනපදයේ පළමු කළු අගමැති; 1968 දී තනතුරේ මාතෘකාව අගමැති ලෙස වෙනස් විය. 1968 දී, පින්ඩිං නිවේදනය කළේ බහමාස් සම්පූර්ණ නිදහස අපේක්ෂා කරන බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://nyti.ms/2VQlvpN|title=Bahamas Will Ask Britain For More Independence|last=Bigart|first=Homer|date=7 January 1968|work=[[The New York Times]]|access-date=22 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710182606/https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1968/01/07/110088035.html?zoom=15.200000000000001|archive-date=10 July 2022|page=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1968 දී බහමාස් හට තමන්ගේම කටයුතු කෙරෙහි වැඩි පාලනයක් ලබා දෙන නව ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/143455003/|title=Britain and Bahamas Agree on Constitution|last=Armstrong|first=Stephen V.|date=28 September 1968|newspaper=The Washington Post|access-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628131900/https://www.proquest.com/docview/143455003/|archive-date=28 June 2021|page=A13|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1971 දී, UBP PLP හි අතෘප්තිමත් කන්ඩායමක් සමඟ ඒකාබද්ධ වී නව පක්ෂයක් පිහිටුවීමට, නිදහස් ජාතික ව්‍යාපාරය (FNM), එය මධ්‍ය-දක්ෂිණාංශික පක්ෂයක් වන අතර එය පින්ඩිං ගේ PLP හි වැඩෙන බලයට ප්‍රතිරෝධය දැක්වීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.&lt;ref&gt;Hughes, C (1981) Race and Politics in the Bahamas {{ISBN|978-0-312-66136-6}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් රාජධානියේ රජය බහමාස් වෙත එහි ස්වාධීනත්වය ලබා දුන්නේ 1973 ජුනි 20 දිනැති කවුන්සිලයේ නියෝගයක් මගිනි.&lt;ref&gt;The Bahamas Independence Order 1973 (Statutory Instrument 1973 No. 1080)&lt;/ref&gt; මෙම නියෝගය 1973 ජූලි 10 දින සිට බලාත්මක වූ අතර, එදින චාල්ස් කුමරු නිල ලේඛන අගමැති ලින්ඩන් පින්ඩ්ලින් වෙත භාර දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/494008920/|title=Bahamas gets deed|date=11 July 1973|work=Chicago Defender|access-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126180044/https://www.proquest.com/docview/494008920/|archive-date=26 January 2022|agency=United Press International|page=3|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මෙම දිනය දැන් රටේ නිදහස් දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bahamas Independence Day Holiday |url=https://www.bahamas.com/event/bahamas-independence-day-holiday |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708071119/https://www.bahamas.com/event/bahamas-independence-day-holiday |archive-date=8 July 2020 |access-date=7 July 2020 |website=The Official Site of The Bahamas |publisher=The Bahamas Ministry of Tourism}}&lt;/ref&gt; එය එදිනම පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයට සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/370624842/|title=Bahama Independence|date=14 July 1973|work=Tri-State Defender|access-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313071052/https://www.proquest.com/docview/370624842|archive-date=13 March 2022|location=Memphis, Tennessee|page=16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රීමත් මයිලෝ බට්ලර්, නිදහසින් ටික කලකට පසු බහමාස්හි (දෙවන එලිසබෙත් රැජිනගේ නිල නියෝජිතයා) ප්‍රථම ආණ්ඩුකාර-ජනරාල්වරයා ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ciferri|first=Alberto|url=https://www.worldcat.org/oclc/1113890667|title=An Overview of Historical and Socio-Economic Evolution in the Americas|date=2019|publisher=Cambridge Scholars Publisher|isbn=978-1-5275-3821-4|location=Newcastle-upon-Tyne|pages=313|oclc=1113890667|access-date=21 July 2020|archive-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710182604/https://www.worldcat.org/title/overview-of-historical-and-socio-economic-evolution-in-the-americas/oclc/1113890667|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== නිදහසින් පසු ===
නිදහසින් ටික කලකට පසු, බහමාස් 1973 අගෝස්තු 22 දින ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලට සහ ලෝක බැංකුවට සම්බන්ධ වූ අතර,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/148399257/|title=Bahamas Joins IMF, World Bank|date=23 August 1973|newspaper=The Washington Post|access-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710174032/https://www.proquest.com/docview/148399257|archive-date=10 July 2022|page=C2|url-status=live}}&lt;/ref&gt; පසුව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට 1973 සැප්තැම්බර් 18 දින එකතු විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/119811597/|title=2 Germanys Join U.N. as Assembly Opens 28th Year|last=Alden|first=Robert|date=19 September 1973|work=The New York Times|access-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628094138/https://www.proquest.com/docview/119811597/|archive-date=28 June 2021|page=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

දේශපාලනික වශයෙන්, පළමු දශක දෙකෙහි ආධිපත්‍යය දැරුවේ, මැතිවරණ ජයග්‍රහණ වැලක් දිනා ගැනීමට ගිය පින්ඩ්ලිංගේ PLP විසිනි. බහමියානු රජය තුළ දූෂණ චෝදනා, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන් සමඟ සම්බන්ධතා සහ මූල්‍ය අක්‍රමිකතා පින්ඩ්ලිංගේ ජනප්‍රියත්වය බිඳ දැමීමට අසමත් විය. මේ අතර, දූපත්වල ජීවන තත්ත්වය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ නංවමින් සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ අක්වෙරළ මූල්‍ය යන ද්විත්ව කුළුණු මගින් ආර්ථිකය නාටකාකාර වර්ධන කාල පරිච්ඡේදයකට භාජනය විය. බහමාස් හි දියුණු ආර්ථිකය එය සංක්‍රමණිකයන් සඳහා ආලෝකයක් බවට පත් කිරීමට හේතු විය, විශේෂයෙන් හයිටියේ සිට.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt;

[[File:Hurricane_Dorian_destruction_-Bahamas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hurricane_Dorian_destruction_-Bahamas.jpg|thumb|බහමාස් හි ඩෝරියන් සුළි කුණාටුවෙන් විනාශය.]]
1992දී, FNM හි හියුබර්ට් ඉන්ග්‍රහැම් විසින් පින්ඩිං ඉවත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;DN&quot; /&gt;{{rp|පි.78}} ඉන්ග්‍රහැම් 1997 බහමියානු මහ මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කිරීමට සමත් වූ අතර, 2002 දී පරාජය වීමට පෙර, පෙරී ක්‍රිස්ටි යටතේ PLP නැවත බලයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;DN&quot; /&gt;{{rp|පි.82}} ඉන්ග්‍රහැම් 2007 සිට 2012 දක්වා නැවත බලයට පත් වූ අතර ක්‍රිස්ටි නැවතත් 2012 සිට 2017 දක්වා බලයට පත් විය. ආර්ථික වර්ධනය අඩාල වීමත් සමඟ බහමියානුවන් 2017 දී FNM වෙත නැවත තේරී පත් වූ අතර හියුබට් මිනිස් සිව්වන අගමැති බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt;

2019 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඩෝරියන් සුළි කුණාටුව වයඹදිග බහමාස් ප්‍රදේශය විනාශ කරමින් 5 වන කාණ්ඩයේ තීව්‍රතාවයෙන් ඇබකෝ දූපත් සහ ග්‍රෑන්ඩ් බහමා වෙත පහර දුන්නේය. කුණාටුව අවම වශයෙන් US$ බිලියන 7 ක හානියක් සිදු කර ඇති අතර 50 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගිය අතර,&lt;ref name=&quot;Bahamas damage&quot;&gt;{{Cite news|url=https://nypost.com/2019/09/05/hurricane-dorian-causes-7b-in-property-damage-to-bahamas/|title=Hurricane Dorian causes $7B in property damage to Bahamas|last=Fitz-Gibbon|first=Jorge|date=5 September 2019|work=New York Post|access-date=5 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190907042530/https://nypost.com/2019/09/05/hurricane-dorian-causes-7b-in-property-damage-to-bahamas/|archive-date=7 September 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bahamas50deaths&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/hurricane-dorian-grows-deadlier-more-fatalities-confirmed-bahamas-n1051766|title=Hurricane Dorian grows deadlier as more fatalities confirmed in Bahamas|last1=Stelloh|first1=Tim|date=9 September 2019|access-date=10 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915144358/https://www.nbcnews.com/news/world/hurricane-dorian-grows-deadlier-more-fatalities-confirmed-bahamas-n1051766|archive-date=15 September 2019|publisher=NBC News|url-status=live}}&lt;/ref&gt; සති දෙකකට පසු පුද්ගලයින් 1,300 ක් අතුරුදහන් විය.&lt;ref name=&quot;missing in Bahamas&quot;&gt;{{cite web |last1=Karimi |first1=Faith |last2=Thornton |first2=Chandler |date=12 September 2019 |title=1,300 people are listed as missing nearly 2 weeks after Hurricane Dorian hit The Bahamas |url=https://www.cnn.com/2019/09/12/americas/bahamas-dorian-thousands-missing-thursday/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190912205817/https://www.cnn.com/2019/09/12/americas/bahamas-dorian-thousands-missing-thursday/index.html |archive-date=12 September 2019 |access-date=13 September 2019 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;

COVID-19 වසංගතය 2020 මාර්තු 15 දින බහමාස් වෙත ළඟා විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=COVID-19 Bahamas and Turks and Caicos Islands Situation Reports |url=https://www.paho.org/en/tag/covid-19-bahamas-and-turks-and-caicos-islands-situation-reports |website=PAHO}}&lt;/ref&gt;

2021 සැප්තැම්බරයේදී, අවම වශයෙන් 1971 සිට ආර්ථිකය එහි ගැඹුරුම කඩා වැටීමෙන් යථා තත්ත්වයට පත් වීමට අරගල කරන විට, පාලක නිදහස් ජාතික ව්‍යාපාරය හදිසි මැතිවරණයකදී විරුද්ධවාදී ප්‍රගතිශීලී ලිබරල් පක්ෂයට පරාජය විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Bahamas Election Results |url=http://www.caribbeanelections.com/bs/elections/default.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217195740/http://www.caribbeanelections.com/bs/elections/default.asp |archive-date=17 December 2021 |access-date=17 September 2021 |website=caribbeanelections.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-09-16/bahamas-votes-in-knife-edge-election-after-16-economic-crash|title=Bahamas Voters Oust Government After 16% Drop in Economic Output|date=17 September 2021|access-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331144107/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-09-16/bahamas-votes-in-knife-edge-election-after-16-economic-crash|archive-date=31 March 2022|publisher=Bloomberg News|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://caribbean.loopnews.com/content/bahamas-election-2021-plp-election-victory-confirmed|title=Bahamas Election 2021: PLP election victory confirmed|date=20 September 2021|work=Loop News|access-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526210239/https://caribbean.loopnews.com/content/bahamas-election-2021-plp-election-victory-confirmed|archive-date=26 May 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2021 සැප්තැම්බර් 17 වන දින, ප්‍රගතිශීලී ලිබරල් පක්ෂයේ (PLP) සභාපති පිලිප් &quot;බ්‍රේව්&quot; ඩේවිස්, හියුබට් මිනිස්ගෙන් පසු බහමාස්හි නව අගමැති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.caribbeannationalweekly.com/caribbean-breaking-news-featured/phillip-davis-sworn-in-as-prime-minister-of-bahamas/|title=Phillip Davis Sworn in as Prime Minister of Bahamas .|last1=McLeod|first1=Sheri-Kae|date=17 September 2021|work=Caribbean News|access-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630001433/https://www.caribbeannationalweekly.com/caribbean-breaking-news-featured/phillip-davis-sworn-in-as-prime-minister-of-bahamas/|archive-date=30 June 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>2h6qv4zeqdzrl02p09vwq9suhroecdp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බහමාස් හි සංස්කෘතිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178258</id>
    <revision>
      <id>794422</id>
      <parentid>728887</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42087" sha1="gef2y13wdpyx8g6jen8bax10yptu3yk" xml:space="preserve">
[[File:Junkanoo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Junkanoo.jpg|thumb|නසාවු හි ජුන්කානූ සැමරුම]]
දූපත් වල සංස්කෘතිය අප්‍රිකානු (අෆ්‍රෝ-බහාමියන් විශාලතම ජනවාර්ගිකත්වය), බ්‍රිතාන්‍ය සහ ඇමරිකානු මිශ්‍රණයක් වන්නේ ඓතිහාසික පවුල් බැඳීම්, නිදහස් කරන ලද වහලුන් එක්සත් ජනපදයේ සිට බහමාස් වෙත සංක්‍රමණය වීම සහ කලාපයේ ප්‍රමුඛ රට ලෙස සහ බොහෝ සංචාරකයින්ගේ මූලාශ්‍රය.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot;&gt;{{cite web |title=Encyclopædia Britannica – The Bahamas |url=https://www.britannica.com/place/the-Bahamas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426222152/https://www.britannica.com/place/The-Bahamas |archive-date=26 April 2021 |access-date=22 July 2019}}&lt;/ref&gt;

අප්‍රිකානු පාදක ජන මායා ක්‍රමයක් සමහර බහමියානුවන් විසින් ප්‍රයෝගිකව සිදු කරනු ලබයි, ප්‍රධාන වශයෙන් බහමාස් හි පවුල් දූපත් (පිටත-දිවයින) තුලය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=International Religious Freedom Report 2005 – Bahamas |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51625.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221083126/https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51625.htm |archive-date=21 December 2019 |access-date=22 July 2012 |publisher=United States Department of State}}&lt;/ref&gt; ඔබියා ක්‍රියාව බහමාස්හි නීති විරෝධී වන අතර නීතියෙන් දඬුවම් ලැබිය හැකිය.&lt;ref&gt;[http://laws.bahamas.gov.bs/cms/images/LEGISLATION/PRINCIPAL/1873/1873-0015/PenalCode_1.pdf &quot;Practising Obeah, etc.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170421040918/http://laws.bahamas.gov.bs/cms/images/LEGISLATION/PRINCIPAL/1873/1873-0015/PenalCode_1.pdf|date=21 April 2017}}, Ch. 84 Penal Code. laws.bahamas.gov.bs&lt;/ref&gt;

ෆැමිලි අයිලන්ඩ්ස් ලෙසද හැඳින්වෙන පිටත දූපත් වල, හස්ත කර්මාන්තවලට තල් අතුවලින් සාදන ලද බාස්කට් ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් &quot;පිදුරු&quot; ලෙස හඳුන්වන මෙම ද්‍රව්‍යය, ජනප්‍රිය සංචාරක භාණ්ඩ වන තොප්පි සහ බෑග්වල අලවා ඇත.&lt;ref&gt;[[Hurbon, Laennec]] (1995). &quot;American Fantasy and Haitian Vodou&quot;. ''Sacred Arts of Haitian Vodou''. Ed. Donald J. Cosentino. Los Angeles: [[UCLA Fowler Museum of Cultural History]], pp. 181–97.&lt;/ref&gt;

ජුන්කානූ යනු සෑම බොක්සිං දිනයකම සහ අලුත් අවුරුදු දිනකම නසාවු හි (සහ තවත් ජනාවාස කිහිපයක) පවත්වනු ලබන 'කඩිමුඩියේ', සංගීතය, නැටුම් සහ චිත්‍ර සම්ප්‍රදායික ඇෆ්‍රෝ-බහාමියන් වීදි පෙළපාලියකි. ජුන්කානූ වෙනත් නිවාඩු දින සහ විමුක්ති දිනය වැනි සිදුවීම් සැමරීමට ද භාවිතා කරයි.&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot; /&gt;

බොහෝ පවුල් දූපත් ජනාවාසවල රෙගට්ටාස් වැදගත් සමාජ සිදුවීම් වේ. ඒවා සාමාන්‍යයෙන් පැරණි තාලයේ වැඩ බෝට්ටු මගින් දින එකක් හෝ කිහිපයක් යාත්‍රා කිරීම මෙන්ම වෙරළ තීරයේ උත්සවයක් ද දක්වයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=17 March 2020 |title=Native Boat Regattas in The Bahamas |url=https://www.worldnomads.com/explore/caribbean/the-bahamas/native-boat-regattas-in-the-bahamas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426223127/https://www.worldnomads.com/explore/caribbean/the-bahamas/native-boat-regattas-in-the-bahamas |archive-date=26 April 2021 |access-date=4 February 2021 |website=World Nomads}}&lt;/ref&gt;

කැරිබියන්, අප්‍රිකානු සහ යුරෝපීය බලපෑම් පිළිබිඹු කරන බහමියානු ආහාර සමඟ බොහෝ කෑම වර්ග සම්බන්ධ වේ. සමහර ජනාවාසවල එම ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායික භෝග හෝ ආහාර හා සම්බන්ධ උත්සව ඇත, එනම් ග්‍රෙගරි නගරයේ &quot;අන්නාසි උත්සවය&quot;, එලියුතෙරා හෝ ඇන්ඩ්‍රොස් හි &quot;කකුළු සැණකෙළිය&quot; වැනිය. අනෙකුත් සැලකිය යුතු සම්ප්‍රදායන් අතර කතන්දර කීම ඇතුළත් වේ.

බහමියානුවන් කවි, කෙටිකතා, නාට්‍ය සහ කෙටි ප්‍රබන්ධ කෘතිවලින් පොහොසත් සාහිත්‍යයක් නිර්මාණය කර ඇත. මෙම කෘතිවල පොදු තේමා වනුයේ (1) වෙනස පිළිබඳ දැනුවත්භාවය, (2) නවීනත්වය සඳහා වන උත්සාහය, (3) අනන්‍යතාවය සෙවීම, (4) පැරණි ක්‍රම සඳහා වූ නොස්ටැල්ජියාව සහ (5) අලංකාරය අගය කිරීමයි. සමහර ප්‍රධාන ලේඛකයින් වන්නේ සුසාන් වොලස්, පර්සිවල් මිලර්, රොබට් ජොන්සන්, රේමන්ඩ් බ්‍රවුන්, ඕ.එම්. ස්මිත්, විලියම් ජොන්සන්, එඩී මිනිස් සහ වින්ස්ටන් සෝන්ඩර්ස්.&lt;ref&gt;Collinwood, Dean W. and Dodge, Steve (1989) ''Modern Bahamian Society'', Caribbean Books, {{ISBN|0931209013}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Collinwood|first1=Dean|last2=Phillips|first2=Rick|year=1990|title=The National Literature of the New Bahamas|journal=Weber Studies|volume=7|issue=1|pages=43–62}}&lt;/ref&gt;

බහමාස් හි වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ජනප්‍රවාද සහ ජනප්‍රවාද අතර ඇන්ඩ්‍රොස්ගේ ලුස්කා සහ චික්චර්නි ජීවීන්, එක්සුමා බහමාස් හි ප්‍රීටි මොලී සහ බිමිනි බහමාස් හි ලොස්ට් සිටි ඇට්ලන්ටිස් ඇතුළත් වේ.

=== මාධ්‍ය ===
'''රූපවාහිනිය'''

දශක කිහිපයක් තිස්සේ එක්සත් ජනපදයෙන් රූපවාහිනී විකාශන ලබා ගත හැකි වුවද බහමාස්හි රූපවාහිනිය 1977 දී හඳුන්වා දෙන ලදී. බහමාස් හි රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානවලට ඇතුළත් වන්නේ:

* [[:en:ZNS-TV|ZNS-13]], [[:en:Nassau,_Bahamas|Nassau]]/[[:en:Freeport,_Bahamas|Freeport]]
* JCN Channel 14
* Our TV
* Eyewitness News

'''පුවත්පත්'''

මෙය බහමාස් හි පුවත්පත් ලැයිස්තුවකි.
* ''Abaconian'', Marsh Harbour, [[:en:Abaco,_Bahamas|Abaco]]&lt;ref name=&quot;W3N&quot;&gt;{{cite web |title=Newspapers in the Bahamas |url=https://www.w3newspapers.com/bahamas/ |website=W3 Newspapers |accessdate=March 18, 2020}}&lt;/ref&gt;
* ''The Bahama Journal'' - Nassau, New Providence&lt;ref name=&quot;INM&quot;&gt;{{cite web |title=International Newspapers |url=https://www.4imn.com/bs/ |website=International Newspapers and Media |accessdate=March 18, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;
* ''Bahamas National''&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;
* ''Bahamas News Ma Bey'', founded in 2009, headquarters located in Orlando, Florida&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bahamas News Ma Bey |url=https://www.bahamasnewsmabey.com/ |website=Bahamas News Ma Bey |accessdate=March 18, 2020}}&lt;/ref&gt;
* ''Bahamas Press''&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;
* ''Bahamas Spectator''&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;
* ''Bahamas Uncensored''&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;
* ''Bahamas Weekly''&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;
* ''Eleutheran'', [[:en:Eleuthera|Eleuthera]]&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;
* ''The Freeport News'' - [[:en:Freeport,_Bahamas|Freeport]], [[:en:Grand_Bahama_Island|Grand Bahama Island]]&lt;ref name=&quot;INM&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;
* ''[[:en:The_Nassau_Guardian|The Nassau Guardian]]'' - [[:en:Nassau,_Bahamas|Nassau]], New Providence&lt;ref name=&quot;INM&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;
* ''[[:en:Official_Gazette_The_Bahamas|Official Gazette The Bahamas]]'', founded in 1783, official newspaper of the [[:en:Politics_of_the_Bahamas|Bahamas' government]]
* ''The Punch'' - [[:en:Nassau,_Bahama|Nassau]], [[:en:New_Providence|New Providence]]&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;
* ''The Tribune'' - Nassau, New Providence&lt;ref name=&quot;W3N&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tribune242&quot;&gt;{{cite web |title=About Us |url=http://www.tribune242.com/help/about-us/ |access-date=21 December 2021 |website=The Tribune |publisher=tribune242.com |quote=EILEEN DUPUCH CARRON, C.M.G., M.S., B.A., LL.B.  Publisher/Editor 1972- ; Published Daily Monday to Saturday ; Shirley Street, P.O. Box N-3207, Nassau, Bahamas ; Insurance Management Building., P.O. F-485, Freeport, Grand Bahama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bahamaslocal&quot;&gt;{{cite web |title=The Tribune - Nassau - Nassau / Paradise Island, Bahamas |url=https://www.bahamaslocal.com/showlisting/10404/The_Tribune.html |access-date=21 December 2021 |website=BahamasLocal.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;loc.gov&quot;&gt;{{cite web |title=The Nassau daily tribune |url=https://www.loc.gov/item/sn90064105/ |access-date=21 December 2021 |website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oclc-Nassau-Tribune&quot;&gt;{{oclc|145393429}}&lt;/ref&gt;

=== සංකේත ===
බහමියානු ධජය 1973 දී සම්මත කරන ලදී. එහි වර්ණ බහමියානු ජනතාවගේ ශක්තිය සංකේතවත් කරයි; එහි සැලසුම ස්වභාවික පරිසරයේ (හිරු සහ මුහුදේ) සහ ආර්ථික හා සමාජීය සංවර්ධනයේ අංගයන් පිළිබිඹු කරයි.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook – The Bahamas&quot;&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Bahamas, The|access-date=21 July 2019|year=2019}}&lt;/ref&gt; ධජය යනු කුඹගසට එරෙහිව කළු පැහැති සමපාර්ශ්වික ත්‍රිකෝණයක් වන අතර, ඇක්වාමරීන්, රන්වන් සහ ඇක්වාමරීන් යන සමාන ඉරි තුනකින් සමන්විත තිරස් පසුබිමක් මත අධිස්ථාපනය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook – The Bahamas&quot; /&gt;

බහමාස් හි ලාංඡනයේ ජාතික සංකේත එහි කේන්ද්‍රස්ථානය ලෙස පලිහක් අඩංගු වේ. පලිහට සහාය වන්නේ බහමාස්හි ජාතික සතුන් වන මාර්ලින් සහ ෆ්ලෙමින්ගෝ ය. ෆ්ලැමින්ගෝ ගොඩබිම සහ මාර්ලින් මුහුදේ පිහිටා ඇති අතර එය දූපත් වල භූගෝලීය පිහිටීම පෙන්නුම් කරයි.

පලිහ මුදුනේ දූපත් දාමයේ සාගර ජීවීන් නියෝජනය කරන හංකු කටුවකි. හංකු කටුව හිස්වැස්මක් මත රඳා පවතී. මෙයට පහළින් සැබෑ පලිහ ඇත, එහි ප්‍රධාන සංකේතය ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස්ගේ සැන්ටා මරියා නියෝජනය කරන නැවක් වන අතර එය සූර්යයාට යටින් යාත්‍රා කරන බව පෙන්වයි. පතුල දිගේ, පලිහට පහළින් ජාතික ආදර්ශ පාඨය වන බැනරයක් දිස්වේ:&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120426081027/http://www.bahamasschools.com/National%20Coat%20of%20Arms.htm ASJ-Bahamas National Coat of Arms]. Bahamasschools.com. Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;ඉදිරියට, ඉහළට, එකට ඉදිරියට.&lt;/blockquote&gt;බහමාස් දූපත් වලට ආවේණික වන අතර එය වසර පුරා පිපෙන බැවින් බහමාස්හි ජාතික පුෂ්පය ''යෙලෝ එල්ඩර්'' වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Yellow Elder – National Flower of The Bahamas – Government – Details |url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/about%20the%20bahamas/national%20symbols/the%20yellow%20elder%20-%20national%20flower%20of%20the%20bahamas/!ut/p/b1/vZLJcqMwFEW_JR9AEFhgWGJmIwZjMW4oJg_YGIzD-PWddPUi3VWd9KITvZWqjt59OhIZkyEZ39LhfExfzs0tvb7tYzZZAdUUBMiZKgNYoHsOEpy1RtsU8wpEHwAQfHY-IEPsMUhqzKOCRkNlctlCWRpHxElNbOHE68Iynl4gQaGsMGBdc7UOooltq3DQz6dLoz1a8VpXqN53vRA8MpHTt0Pr-zt4qUzNzRNzOAJFHF39Gs07zQtHZFObi0ckR5fm26WQstWmujkUeukqRQ8fpVyGgViZKVZZ-8Qj-2zIapyqTGqx2TRI9LndSi0jhYJB77ljnBYzAlXy0O5Msrrsnp5-OQF_WcI_OIk_RAz6E-BN-0_ggxmiV2D9rgP2AdApILh7agc4iyIxGQKY7Ku51ZfL4laLa2K5RZa0tajO102vcy2sIKvYWJbMGxT2TSy5W7MSRyxPtvVycArf9TaCMKzhLfsz0KYx_xooUqzhMWAP4FcHqozNvTpaY0dgaKDa1HcHrr5VqerY4Mtv-Nungbv__4ZbMj5n9fOY18_gmeNZillzkOdYACG3Jv2rR0z4Yk6SM_toc81iOuuWYymjx4lZIC_nvd7kcU8Mc-6dxDaKHMQcpO5wjMrwrtwPHbL6SlNM3eXCucgKsy36MKDnoCvPTc_6ndJfjE2gcNMqV9BEBVkWIp5lLTXvrK2imjU_3_yeCCc4bbq6IXxBrran6XC-N_vdfWbDhz0OKxyJRa1GMWyDyGauPcBhND8qOh2tJJWEO-_W9wW3QT1rVincy2v0cHLoTy6cVR_nUiIeOyKmpDEZE4MiDtgGsBGDyxNpaU1dkm3tDYh1tSV8V6Xw9APLM3ZW/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201104155259/https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/about%20the%20bahamas/national%20symbols/the%20yellow%20elder%20-%20national%20flower%20of%20the%20bahamas/!ut/p/b1/vZLJcqMwFEW_JR9AEFhgWGJmIwZjMW4oJg_YGIzD-PWddPUi3VWd9KITvZWqjt59OhIZkyEZ39LhfExfzs0tvb7tYzZZAdUUBMiZKgNYoHsOEpy1RtsU8wpEHwAQfHY-IEPsMUhqzKOCRkNlctlCWRpHxElNbOHE68Iynl4gQaGsMGBdc7UOooltq3DQz6dLoz1a8VpXqN53vRA8MpHTt0Pr-zt4qUzNzRNzOAJFHF39Gs07zQtHZFObi0ckR5fm26WQstWmujkUeukqRQ8fpVyGgViZKVZZ-8Qj-2zIapyqTGqx2TRI9LndSi0jhYJB77ljnBYzAlXy0O5Msrrsnp5-OQF_WcI_OIk_RAz6E-BN-0_ggxmiV2D9rgP2AdApILh7agc4iyIxGQKY7Ku51ZfL4laLa2K5RZa0tajO102vcy2sIKvYWJbMGxT2TSy5W7MSRyxPtvVycArf9TaCMKzhLfsz0KYx_xooUqzhMWAP4FcHqozNvTpaY0dgaKDa1HcHrr5VqerY4Mtv-Nungbv__4ZbMj5n9fOY18_gmeNZillzkOdYACG3Jv2rR0z4Yk6SM_toc81iOuuWYymjx4lZIC_nvd7kcU8Mc-6dxDaKHMQcpO5wjMrwrtwPHbL6SlNM3eXCucgKsy36MKDnoCvPTc_6ndJfjE2gcNMqV9BEBVkWIp5lLTXvrK2imjU_3_yeCCc4bbq6IXxBrran6XC-N_vdfWbDhz0OKxyJRa1GMWyDyGauPcBhND8qOh2tJJWEO-_W9wW3QT1rVincy2v0cHLoTy6cVR_nUiIeOyKmpDEZE4MiDtgGsBGDyxNpaU1dkm3tDYh1tSV8V6Xw9APLM3ZW/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |archive-date=4 November 2020 |access-date=30 October 2020 |website=bahamas.gov.bs}}&lt;/ref&gt;

1970 ගණන්වල නිව් ප්‍රොවිඩන්ස් හි උද්‍යාන සමාජ හතරේම සාමාජිකයින්ගේ ඒකාබද්ධ ජනප්‍රිය ඡන්දය හරහා වෙනත් බොහෝ මල් වලට වඩා ''යෙලෝ එල්ඩර්'' තෝරා ගන්නා ලදී - යෝජනා වූ වෙනත් මල් දැනටමත් වෙනත් රටවල ජාතික මල් ලෙස තෝරාගෙන ඇති බවයි. අනෙක් අතට, ''යෙලෝ එල්ඩර්'' වෙනත් රටවල් විසින් හිමිකම් නොලබන ලදී (දැන් එය එක්සත් ජනපද වර්ජින් දූපත් වල ජාතික පුෂ්පය ද වේ) සහ ''යෙලෝ එල්ඩර්'' පවුලේ දූපත් වල නිජබිම වේ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120426081036/http://www.bahamasschools.com/Symbol%20-%20Flower.htm ASJ-Bahamas Symbol – Flower]. Bahamasschools.com. Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt;

=== ක්‍රීඩාව ===
[[File:Tommy_Robinson_National_Stadium.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tommy_Robinson_National_Stadium.jpg|thumb|නසාවු හි තෝමස් රොබින්සන් ක්‍රීඩාංගණය.]]
ක්‍රීඩාව බහමියානු සංස්කෘතියේ සැලකිය යුතු කොටසකි. ජාතික ක්‍රීඩාව ක්‍රිකට් වන අතර එය 1846&lt;ref&gt;[http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Recreation%20and%20Sports/Cricket/!ut/p/b1/vZLbcqowGEafpQ9gCWe4BMEQkVM454ZRQARFaEVQnn7bvW86nWl7s9vkKjMr_8r3TShCJRQ5b8e62g51d96e3s5EyFgALUXhJAvyQAAodDeKKxqMwwtUTCVGyty0zqogwvtDGmNlle4gvgSOGNk7tShgh_d9CjJVb_fj4gBkmT3l57mqJD0El7VotoIrDzQXoOV62ec0agM27tQ887OgbDDbCHdtLk4WvIVFq1SCk8p6d09czrFKW4ZEnMXzwnc7GN_L2ai9nOzYQ0TMaa5u261a87u2a9dkaa0by_cP5H7u8kXUZ5uzJL1oF_YRMn2EBJ8sBXzXwb_7nwEc-L5D8iXyNuEv8NUTv5zgMVT6AMR3QBABgGigYJ_2AGcwVEAlgMv85t6j-TjjZsbmsMFWoNMmmCMraJLIDvTZGiLb1rwJ6LTtzylz0Txg7TDyh41bRDhUFa3WAK1-FDpMID-ES1owQx74Dv3TQsg70qMCMXAVngHQBL8t_N1KoeuwP57ww6f5_8I1Repd-zzl7TN4ZnmJE2VZ4BiJEQRapKIm5HjtgibdvZmwL45J4Rx8W518pNe9Dp3Rr-Lx6l3yfSUHL8tjt-6bIbA0LbqJ3avanl0Yhi9HMQb9CMnikntug5LX1VVFR0GNvbw8Fp1vd6sZYRtN-2AYdvJeJ_StbSZpuro4FV2GnE7SiK90bFc0IXzpbUmIVeZ1WDqrOK-4xZyE4WBklphp-ZAGpW60bmnXOTpmBoE-o9UWcoBC1Cx8Ea_cviX3ELCgmzhWnNVRATUCT5RtdG1J9e1obgRszMm7XSpPfwAK0BGQ/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ Cricket – Government – Non-Residents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927214656/http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Recreation%20and%20Sports/Cricket/!ut/p/b1/vZLbcqowGEafpQ9gCWe4BMEQkVM454ZRQARFaEVQnn7bvW86nWl7s9vkKjMr_8r3TShCJRQ5b8e62g51d96e3s5EyFgALUXhJAvyQAAodDeKKxqMwwtUTCVGyty0zqogwvtDGmNlle4gvgSOGNk7tShgh_d9CjJVb_fj4gBkmT3l57mqJD0El7VotoIrDzQXoOV62ec0agM27tQ887OgbDDbCHdtLk4WvIVFq1SCk8p6d09czrFKW4ZEnMXzwnc7GN_L2ai9nOzYQ0TMaa5u261a87u2a9dkaa0by_cP5H7u8kXUZ5uzJL1oF_YRMn2EBJ8sBXzXwb_7nwEc-L5D8iXyNuEv8NUTv5zgMVT6AMR3QBABgGigYJ_2AGcwVEAlgMv85t6j-TjjZsbmsMFWoNMmmCMraJLIDvTZGiLb1rwJ6LTtzylz0Txg7TDyh41bRDhUFa3WAK1-FDpMID-ES1owQx74Dv3TQsg70qMCMXAVngHQBL8t_N1KoeuwP57ww6f5_8I1Repd-zzl7TN4ZnmJE2VZ4BiJEQRapKIm5HjtgibdvZmwL45J4Rx8W518pNe9Dp3Rr-Lx6l3yfSUHL8tjt-6bIbA0LbqJ3avanl0Yhi9HMQb9CMnikntug5LX1VVFR0GNvbw8Fp1vd6sZYRtN-2AYdvJeJ_StbSZpuro4FV2GnE7SiK90bFc0IXzpbUmIVeZ1WDqrOK-4xZyE4WBklphp-ZAGpW60bmnXOTpmBoE-o9UWcoBC1Cx8Ea_cviX3ELCgmzhWnNVRATUCT5RtdG1J9e1obgRszMm7XSpPfwAK0BGQ/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|date=27 September 2013}}. Bahamas.gov.bs. Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt; සිට බහමාස් හි ක්‍රීඩා කර ඇති අතර එය අද රටේ ක්‍රීඩා කරන පැරණිතම ක්‍රීඩාව වේ. බහමාස් ක්‍රිකට් සංගමය 1936 දී පිහිටුවන ලද අතර, 1940 සිට 1970 දක්වා බොහෝ බහමියානුවන් අතර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා කරන ලදී. බහමාස් කොදෙව් ක්‍රිකට් පාලක මණ්ඩලයේ කොටසක් නොවන බැවින් ක්‍රීඩකයින් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායමට ක්‍රීඩා කිරීමට සුදුසුකම් නොලබයි. 1970 දශකයේ අගභාගයේදී ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට දැඩි ඇල්මක් ඇති එක්සත් රාජධානියේ සිට පැමිණි ගුරුවරුන් වෙනුවට එක්සත් ජනපදයේ පුහුණුව ලැබූ ගුරුවරුන් ආදේශ කිරීමත් සමඟ රට තුළ ක්‍රීඩාව පිරිහීමට පටන් ගත්තේය. බහමියානු ශාරීරික අධ්‍යාපන ගුරුවරුන්ට ක්‍රීඩාව පිළිබඳ දැනුමක් නොතිබූ අතර ඒ වෙනුවට ප්‍රාථමික සහ උසස් පාසල් එකිනෙකාට එරෙහිව තරඟ කරන ධාවන පථ සහ පිටිය, පැසිපන්දු, බේස්බෝල්, සැහැල්ලු පන්දු,&lt;ref&gt;[http://www.tribune242.com/news/2013/feb/01/call-to-continue-to-develop-softball/ &quot;Call to continue to develop softball&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928122803/http://www.tribune242.com/news/2013/feb/01/call-to-continue-to-develop-softball/|date=28 September 2013}}. ''The Tribune''. (1 February 2013). Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt; වොලිබෝල්&lt;ref&gt;[http://www.tribune242.com/news/2013/jul/12/team-bahamas-ratified-for-volleyball-championships/?news &quot;Team Bahamas ratified for volleyball championships&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928122806/http://www.tribune242.com/news/2013/jul/12/team-bahamas-ratified-for-volleyball-championships/?news|date=28 September 2013}}, ''The Tribune'' (12 July 2013). Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt; සහ සංගම් පාපන්දු&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130905225554/http://bahamasfa.com/ Bahamas – Football Association]. Bahamasfa.com. Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt; ඉගැන්වූහ. සාමාන්‍යයෙන් ජැමෙයිකාව, ගයානා, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ බාබඩෝස් වැනි රටවලින් පැමිණෙන දේශීය සහ සංක්‍රමණිකයන් කිහිප දෙනෙකු අද ක්‍රිකට් රසවිඳිති. ක්‍රිකට් සෙනසුරාදා සහ ඉරිදා දිනවල බහමාස් හි නසාවු හි වින්ඩ්සර් උද්‍යානය සහ හේන්ස් ඕවල් හිදී පැවැත්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sports |url=https://www.thebahamasguide.com/facts/sports/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426235328/https://www.thebahamasguide.com/facts/sports/ |archive-date=26 April 2021 |access-date=4 February 2021 |website=The Bahamas Guide}}&lt;/ref&gt; ග්‍රෑන්ඩ් බහමා හි ප්‍රධාන සහ එකම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය ලුකායා ක්‍රිකට් ඕවල් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Lucaya Cricket Club |url=https://www.bahamas.com/plan-your-trip/things-to-do/lucaya-cricket-club |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128044424/https://www.bahamas.com/plan-your-trip/things-to-do/lucaya-cricket-club |archive-date=28 January 2022 |access-date=16 February 2022 |website=Bahamas.com}}&lt;/ref&gt;

ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට පෙර ආරම්භ වූ අනෙකුත් එකම ක්‍රීඩා ඉසව්ව වූයේ 1796 දී ආරම්භ වූ අශ්ව රේසිං ය. වඩාත් ජනප්‍රිය ප්‍රේක්ෂක ක්‍රීඩා වන්නේ පැසිපන්දු,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170307081424/http://www.bahamasbasketballfederation.com/ The Bahamas Basketball Federation]. The Bahamas Basketball Federation. Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt; ඇමරිකානු පාපන්දු,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sturupp |first=Fred |date=12 July 2018 |title=American football in The Bahamas poised for a new era of exposure |url=https://thenassauguardian.com/2018/07/12/american-football-in-the-bahamas-poised-for-a-new-era-of-exposure/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713190103/https://thenassauguardian.com/2018/07/12/american-football-in-the-bahamas-poised-for-a-new-era-of-exposure/ |archive-date=13 July 2018 |access-date=10 March 2019 |website=The Nassau Guardian}}&lt;/ref&gt; සහ බේස්බෝල්,&lt;ref&gt;[http://www.baseballbahamas.net/ www.Baseball Bahamas.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929012111/http://www.baseballbahamas.net/|date=29 September 2013}}. www.Baseball Bahamas.net. Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt; වැනි එක්සත් ජනපදයෙන් ආනයනය කරන ලද ප්‍රේක්ෂක ක්‍රීඩා ය. බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් වලින් නොව, රට එක්සත් ජනපදයට සමීප වීම හේතුවෙන්, ඔවුන්ගේ අනෙකුත් කැරිබියන් සගයන් මෙන් නොව, ක්‍රිකට්, පාපන්දු සහ නෙට්බෝල් වඩාත් ජනප්‍රිය බව ඔප්පු වී ඇත.

වසර ගණනාවක් පුරා ඇමරිකානු පාපන්දු පාපන්දු ක්‍රීඩාවට වඩා ජනප්‍රිය වී ඇත. බහමාස් ඇමරිකානු පාපන්දු සම්මේලනය විසින් යෞවනයන් සහ වැඩිහිටියන් සඳහා ලීගයන් වර්ධනය කර ඇත.&lt;ref&gt;Fred Sturrup, [https://web.archive.org/web/20130929033601/http://www.thenassauguardian.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=11035&amp;Itemid=50 &quot;American Football Expanding Locally&quot;], ''The Nassau Guardian''. 17 June 2011.&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, රටේ පොදුවේ දන්නා පරිදි පාපන්දු තවමත් උසස් පාසල් සිසුන් අතර ඉතා ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවකි. ලීග පාලනය කරනු ලබන්නේ බහමාස් පාපන්දු සංගමය විසිනි. 2013 දී බහමියානු රජය ලන්ඩනයේ ටොටන්හැම් හොට්ස්පර් සමඟ සමීපව කටයුතු කරමින් රට තුළ ක්‍රීඩාව ප්‍රවර්ධනය කිරීමට මෙන්ම යුරෝපීය වෙළඳපොලේ බහමාස් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට කටයුතු කරයි. 2013 දී ජැමෙයිකාවේ පිරිමි ජාතික කණ්ඩායමට මුහුණ දෙමින් බහමාස් හි ප්‍රදර්ශන තරඟයක් ක්‍රීඩා කළ පළමු ප්‍රිමියර් ලීග් සමාජය බවට 'ස්පර්ස්' පත් විය. සමාජ ශාලාවේ හිමිකරු වන ජෝ ලුවිස් බහමාස් හි පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thebahamasinvestor.com/2013/jamaica-spurs-ready-for-bahamas-match/|title=Jamaica, Spurs ready for Bahamas match|date=11 March 2013|work=The Bahamas Investor|access-date=2 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102121214/http://www.thebahamasinvestor.com/2013/jamaica-spurs-ready-for-bahamas-match/|archive-date=2 January 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Bahamas to host football match as part of 40th anniversary of independence |url=https://www.bahamas.com/bahamas-host-football-match-part-40th-anniversary-independence |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102122158/https://www.bahamas.com/bahamas-host-football-match-part-40th-anniversary-independence |archive-date=2 January 2020 |access-date=2 January 2020 |publisher=The Bahamas Ministry of Tourism}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2008/mar/22/creditcrunch.moneyinvestments|title=The East Ender who blew a billion dollars in a day|last1=Luscombe|first1=Richard|date=22 March 2008|work=[[The Guardian]]|access-date=1 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130902032403/https://www.theguardian.com/business/2008/mar/22/creditcrunch.moneyinvestments|archive-date=2 September 2013|last2=Teather|first2=David|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

අනෙකුත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩා වන්නේ පිහිනුම්,&lt;ref&gt;[http://www.bahamasswimmingfederation.com/ Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112084320/http://www.bahamasswimmingfederation.com/|date=12 January 2012}}. Bahamas Swimming Federation (6 April 2014). Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt; ටෙනිස්&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131002150124/http://www.bahamastennis.com/ Bahamas Tennis]. Bahamas Tennis. Mark Knowlesrepresented the Bahamas as #1 in the world in Doubles on the Men's ATP tour. He won many Grand Slams as doubles Specialist over a 25-year professional career. Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt; සහ බොක්සිං,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Boxing – Government – Non-Residents |url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Recreation%20and%20Sports/Boxing/!ut/p/b1/vZTZbqMwGEafpQ9Asc1-6YaEfd-5iUIgCSQEKAkkfvpJRyPNqFLbm2ntK8vn9ycfL3ROp3R-3kz1fnOpu_Pm9DbO-TUDFAtjVrQUDvBAi1wTu4KKHI5_ANkDAB80DD6tN9Cf-o8AFnyVn9CpmqGbPGp7RfN3hyzxveXx4hiDHrZ9kJavK-AaaXbRdl53vonb2CklqTTHUmA6Kss4jvPFFO7OfInbAodaNLWHhVGJHDavq3Bjt5sEyMl87S9dnhirMVvq0xXfDHxqbk3gEl55BaX6EogpCOs5r1ZzJ60KZg9tfVfdI-8O4DBXjbLij11vR-N1iNv-3FSBuTtI1Pbek2H_9PSFh4eoLz3knyJvJn8Dnx3Vpyt4iLbVrq3o7IEJ_2BhDIAGAfYD6AFWRXRIp4BdB82918iR-A2Y7xYJ7rasEQgQHE3Zs6OTEdoBDGTrDgEgY4Mf80vGBlC3bdMtYz96wS9Xzlyj94EOCqVH4ALyRsSBwIHfHahwjvgQIYQu5hBQDPDTgT-rVHEd5tt3-O7S_P9Anc7ron2et-0zeGY4kRUkiWeRiHgeCnTcRLxQjDpeunNsw6lmwq70F7q9rIO9JYddoazrI3MX-rVdO8zazYptNFTZiXi3pHLOFnsYPSD7dr-RZJTscXu0JgxfLLQ3IOmJ5Hv5EGtkJZqDhwq8oJrXsaCoV5nyiH5VLXIAqUr6dpUXxwTFhLMUJqnSViOVfk7beD6eirNhtL3AhGg7TktXmNA2hEv54lDlQGY3ygUmnVqqDhazXXWCfWWpWB3TgavthK9dhr2mj1d9yaL07YPp2yiaTN5XZyj-7fPTLxd8hiw!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726151323/https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Recreation%20and%20Sports/Boxing/!ut/p/b1/vZTZbqMwGEafpQ9Asc1-6YaEfd-5iUIgCSQEKAkkfvpJRyPNqFLbm2ntK8vn9ycfL3ROp3R-3kz1fnOpu_Pm9DbO-TUDFAtjVrQUDvBAi1wTu4KKHI5_ANkDAB80DD6tN9Cf-o8AFnyVn9CpmqGbPGp7RfN3hyzxveXx4hiDHrZ9kJavK-AaaXbRdl53vonb2CklqTTHUmA6Kss4jvPFFO7OfInbAodaNLWHhVGJHDavq3Bjt5sEyMl87S9dnhirMVvq0xXfDHxqbk3gEl55BaX6EogpCOs5r1ZzJ60KZg9tfVfdI-8O4DBXjbLij11vR-N1iNv-3FSBuTtI1Pbek2H_9PSFh4eoLz3knyJvJn8Dnx3Vpyt4iLbVrq3o7IEJ_2BhDIAGAfYD6AFWRXRIp4BdB82918iR-A2Y7xYJ7rasEQgQHE3Zs6OTEdoBDGTrDgEgY4Mf80vGBlC3bdMtYz96wS9Xzlyj94EOCqVH4ALyRsSBwIHfHahwjvgQIYQu5hBQDPDTgT-rVHEd5tt3-O7S_P9Anc7ron2et-0zeGY4kRUkiWeRiHgeCnTcRLxQjDpeunNsw6lmwq70F7q9rIO9JYddoazrI3MX-rVdO8zazYptNFTZiXi3pHLOFnsYPSD7dr-RZJTscXu0JgxfLLQ3IOmJ5Hv5EGtkJZqDhwq8oJrXsaCoV5nyiH5VLXIAqUr6dpUXxwTFhLMUJqnSViOVfk7beD6eirNhtL3AhGg7TktXmNA2hEv54lDlQGY3ygUmnVqqDhazXXWCfWWpWB3TgavthK9dhr2mj1d9yaL07YPp2yiaTN5XZyj-7fPTLxd8hiw!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |archive-date=26 July 2020 |access-date=20 April 2014 |work=Bahamas.gov.bs}}&lt;/ref&gt; එහිදී බහමියානුවන් ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් යම් සාර්ථකත්වයක් භුක්ති විඳිති. ගොල්ෆ්,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Golf – Government – Non-Residents |url=http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Recreation%20and%20Sports/Golf/!ut/p/b1/vZLbcqowGEafpQ9gCZFDuIxQATkfhdwwoKichIqI8PTb7n3T6Uzbm90mV5lZ-Ve-b0IRKqLIOb0Vx_RatOe0fjsTLlkC2cCYQYbMAg6oga1jm1egxXLUloqUGNwlRh3Xqp94XW75LlqdYl52xZh23H3sy_WhDUguwxIlYdoMi2SoOktS8FQ3ckZ2fJnrnDC3qhdYdtFrcA3ne01kniP1BbIrV91nV7aB5Qmk6yyYnH3RFHf-rksLZiZIwTmROC0HVia4Uk8yGCT0cSWHXtEf6XXQOdoprYGu40SzxEKLoV2By922ueJw2OKnR8j4ERJ8sjD4roN_9z8DGPB9h-RL5G3CX-CrJ345wYFU_AD4d4AfAqDSALse7QBGgZRPRYBJvHLq1Lma3RKMkzmv1GvpbuiA3hig9ExfhqYp0uYLAjQAtHkJDb80RlPyZs_M7H3oBiss4loTnY9CC_rCQyjSnBawwLPonxbKrIUeFfC-jVkIZA38tvB3K5Vta_njCT98mv8v3FCkyJrncdc8g-clixheEDgGIshxNE-FZcDxUq-Okj2F-olfna-V81KMqDM2zvAqAnP7Wm1U1nPQ7VAhXRsV5wajfcxkYVR6_bFVXnY1n90nOkbAcveyuiqqI9ca8ALWbtPWKd6trd5uXOfSGmaXC1d08MTMcCKLNzdzT8xzeON8RQx678T2NR0tIkXLoFaEwaZ01vmuTTOyZAYWL8zFUJH-JHTz1Nvn3aBO9v1awabx0VEJACyEfsDXrZ0MY3O7OfbhcDFnUL0i54kylbbJqa65aTrnKnP0buf46Q-r2P-1/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113235412/http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Recreation%20and%20Sports/Golf/!ut/p/b1/vZLbcqowGEafpQ9gCZFDuIxQATkfhdwwoKichIqI8PTb7n3T6Uzbm90mV5lZ-Ve-b0IRKqLIOb0Vx_RatOe0fjsTLlkC2cCYQYbMAg6oga1jm1egxXLUloqUGNwlRh3Xqp94XW75LlqdYl52xZh23H3sy_WhDUguwxIlYdoMi2SoOktS8FQ3ckZ2fJnrnDC3qhdYdtFrcA3ne01kniP1BbIrV91nV7aB5Qmk6yyYnH3RFHf-rksLZiZIwTmROC0HVia4Uk8yGCT0cSWHXtEf6XXQOdoprYGu40SzxEKLoV2By922ueJw2OKnR8j4ERJ8sjD4roN_9z8DGPB9h-RL5G3CX-CrJ345wYFU_AD4d4AfAqDSALse7QBGgZRPRYBJvHLq1Lma3RKMkzmv1GvpbuiA3hig9ExfhqYp0uYLAjQAtHkJDb80RlPyZs_M7H3oBiss4loTnY9CC_rCQyjSnBawwLPonxbKrIUeFfC-jVkIZA38tvB3K5Vta_njCT98mv8v3FCkyJrncdc8g-clixheEDgGIshxNE-FZcDxUq-Okj2F-olfna-V81KMqDM2zvAqAnP7Wm1U1nPQ7VAhXRsV5wajfcxkYVR6_bFVXnY1n90nOkbAcveyuiqqI9ca8ALWbtPWKd6trd5uXOfSGmaXC1d08MTMcCKLNzdzT8xzeON8RQx678T2NR0tIkXLoFaEwaZ01vmuTTOyZAYWL8zFUJH-JHTz1Nvn3aBO9v1awabx0VEJACyEfsDXrZ0MY3O7OfbhcDFnUL0i54kylbbJqa65aTrnKnP0buf46Q-r2P-1/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |archive-date=13 November 2013 |access-date=20 April 2014 |work=Bahamas.gov.bs}}&lt;/ref&gt; රග්බි ලීගය,&lt;ref&gt;[http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Recreation%20and%20Sports/Rugby/!ut/p/b1/vZLJcqMwFEW_JR_gIEbBEmObwcxi3rgAYwyYwcZm-vp2ujepVCXZdCKtVHX0ju4tYREWYFETD0Ue34u2iS9v54g5kEDUeJ5iNZEGDJBdU-VNKBEGzWA-FkghmARWHneyc0BdpsknMZrq0LVQ6l2rB0T6le3OEuPe23ZlsHqTMSuDopybf4ao0WI7NSsuoFcNki-dZlez2lrRkKZ9Um4TJupigrEzGb-lysVX6qHfQauzhbZ_ZPI0Eb5qQgg11MwjMXKPchnvu-2pEXMgCme1S3Ji1QueVIyky-8kUVncxpJSyNruEHIHxaqvqvXy8gwaPoOCTxYPvuvh3_3PAAp832P0JfI24S_w1RO_nGARWPgE4DvA8QCQccDbCLcAJRGYgwWAOqBy7uSlWuxysZa-tGbdcSfg-Iu-MQPd2amIQ7iuyiOoAI6qftK2j1nftrh-d8yjZ7trXqicE6d9FBqEwz2FAs7sXRogA_9poUgb7LMC6Jg8TQBxD35b-LuViqZB_njCD5_m_wsVLCqS-nVM61fwStIsBTmOoQiWYBgcYl7pMvSml8eNSXjqme5MVTsru5zqNMV6XIVKc2yUzmf8BtlGRf0GwHs1zMc96xfhOIVWul4kUigSnKME5xbhki_IQa5f50htLFnAj2A27MRHhesqmUplzfAYNkSO7CpTSHvYlw0tz1eoTMldtyLSRnFgro—rayHQXtcwDHvV7cmOXilka_EQ4j2rbpJfZCodZCkSnaPQ0OrbkmBOjkpE3FIxvY0hXU2Vy4MNvHJWu9mMiowXWrrDOvqYa8ytrQE73bGv_wBSughcw!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ Rugby – Government – Non-Residents]. Bahamas.gov.bs. Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt; රග්බි සංගමය,&lt;ref&gt;[http://rugbybahamas.com/ RugbyBahamas —] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003035436/http://rugbybahamas.com/|date=3 October 2013}}. Rugbybahamas.com. Retrieved 20 April 2014.&lt;/ref&gt; වෙරළ පාපන්දු,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130603172127/http://www.beachsoccer.com/events?id=980191032 FIFA Beach Soccer World Cup 2013 – CONCACAF Qualifier Bahamas]. beachsoccer.com&lt;/ref&gt; සහ නෙට්බෝල් වැනි අනෙකුත් ක්‍රීඩා වර්ධනය වන ක්‍රීඩා ලෙස සැලකේ. මලල ක්‍රීඩා, සාමාන්‍යයෙන් රට තුළ 'ට්‍රැක් ඇන්ඩ් ෆීල්ඩ්' ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ බහමියානුවන් අතර වඩාත්ම සාර්ථක ක්‍රීඩාවයි. ස්ප්‍රින්ට් සහ පැනීම සම්බන්ධයෙන් බහමියානුවන්ට ප්‍රබල සම්ප්‍රදායක් ඇත. වසර ගණනාවක් පුරා පැසිපන්දු ක්‍රීඩාවේ සාර්ථකත්වය හේතුවෙන් ජවන හා පිටිය බොහෝ විට රටේ පැසිපන්දු ක්‍රීඩාවට වඩා ජනප්‍රියම ප්‍රේක්ෂක ක්‍රීඩාව විය හැකිය. නසාවු සහ ෆැමිලි අයිලන්ඩ්ස් හි ට්‍රයත්ලෝන් ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී.

බහමාස් ප්‍රථම වරට ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලට සහභාගී වූයේ 1952 දී වන අතර, 1980 ගිම්හාන ඔලිම්පික් තරඟ වර්ජනයට සහභාගී වූ විට හැර, එතැන් සිට සෑම ගිම්හාන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලකටම තරඟ කිරීමට ක්‍රීඩකයින් යවා ඇත. ජාතිය කිසිදා ශීත ඍතු ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලකට සහභාගි වී නැත. බහමියානු මලල ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් මලල ක්‍රීඩා සහ රුවල් ඔරු පැදීමේ සමස්ත පදක්කම් දහසයක් දිනාගෙන ඇත. මිලියනයකට අඩු ජනගහනයක් සිටින වෙනත් ඕනෑම රටකට වඩා බහමාස් ඔලිම්පික් පදක්කම් දිනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 January 2022 |title=Celebrate the Olympic Games – The World's Biggest Sports Event |url=https://olympics.com/ioc/celebrate-olympic-games |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601050709/https://olympics.com/ioc/celebrate-olympic-games |archive-date=1 June 2022 |access-date=10 July 2022 |publisher=International Olympic Committee}}&lt;/ref&gt;

බහමාස් 2017 FIFA වෙරළ පාපන්දු ලෝක කුසලානය, කැරිබියානු හි වේදිකාගත කරන ලද පළමු පිරිමි ජ්‍යෙෂ්ඨ FIFA තරඟාවලියේ සත්කාරකයින් විය.&lt;ref name=&quot;Hostappointment&quot;&gt;{{cite web |date=19 December 2014 |title=Ethics: Executive Committee unanimously supports recommendation to publish report on 2018/2022 FIFA World Cup bidding process |url=https://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=2494723/index.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20141219152559/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=2494723/index.html |archive-date=19 December 2014 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; IAAF ලෝක රිලේස් හි පළමු සංස්කරණ තුන සඳහාද බහමාස් සත්කාරකත්වය දැක්වීය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IAAF/BTC World Relays Bahamas 2017 |url=https://www.worldathletics.org/results/iaaf-world-relays/2017/iaafbtc-world-relays-bahamas-2017-7105078 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427150749/https://www.worldathletics.org/results/iaaf-world-relays/2017/iaafbtc-world-relays-bahamas-2017-7105078 |archive-date=27 April 2021 |access-date=4 February 2021 |website=World Athletics}}&lt;/ref&gt; 2017 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය යොවුන් ක්‍රීඩා උළෙල,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://bahamaspress.com/bahamas-2017-commonwealth-youth-games-end-on-high-note/|title=Bahamas 2017 Commonwealth Youth Games End on High Note|access-date=16 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216235031/https://bahamaspress.com/bahamas-2017-commonwealth-youth-games-end-on-high-note/|archive-date=16 February 2022|publisher=bahamaspress|url-status=live}}&lt;/ref&gt; වාර්ෂික ඉසව් බහමාස් බෝල්&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tribune242.com/news/2021/dec/30/years-bahamas-bowl-most-watched-edition-event-four/|title=This Year's Bahamas Bowl Most-Watched Edition of Event in Four Years|work=The Tribune|access-date=16 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216235032/http://www.tribune242.com/news/2021/dec/30/years-bahamas-bowl-most-watched-edition-event-four/|archive-date=16 February 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; සහ Battle 4 Atlantis ද ජාතිය විසින් පවත්වන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tribune242.com/news/2019/may/10/star-studded-field-all-set-battle-4-atlantis/|title=Star-Studded Field All Set For Battle 4 Atlantis|work=The Tribune|access-date=16 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216235031/http://www.tribune242.com/news/2019/may/10/star-studded-field-all-set-battle-4-atlantis/|archive-date=16 February 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>gef2y13wdpyx8g6jen8bax10yptu3yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බහමාස් හි ජනවිකාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178259</id>
    <revision>
      <id>794421</id>
      <parentid>781055</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27646" sha1="p4jesdrp025axfnac64p15e4jzd25h3" xml:space="preserve">[[File:Bahamas_population.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bahamas_population.svg|දකුණ|thumb|බහමාස් හි ජනවිකාස, FAO හි දත්ත; වැසියන් සංඛ්යාව '000]]
2018 සංගණනයේදී බහමාස් හි ජනගහනය 407,906 ක් වූ අතර එයින් 25.9% 14 හෝ ඊට අඩු, 67.2% 15 සිට 64 දක්වා සහ 6.9% 65 ට වැඩි ය. එහි ජනගහන වර්ධන වේගය 0.925% (2010), උපත් අනුපාතය ජනගහනය 1,000 කට 17.81, මරණ අනුපාතය ජනගහනය 1,000 කට 9.35 සහ ශුද්ධ සංක්‍රමණ අනුපාතය ජනගහනය 1,000 කට සංක්‍රමණිකයන් -2.13.&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html#top Country Comparison &quot;Total fertility rate&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html#top|date=28 October 2009}}, [[CIA World Factbook]].&lt;/ref&gt; ළදරු මරණ අනුපාතය සජීවී උපත් 1,000 කට මරණ 23.21 කි. පදිංචිකරුවන්ගේ ආයු අපේක්ෂාව උපතේදී අවුරුදු 69.87 කි: කාන්තාවන් සඳහා අවුරුදු 73.49 ක්, පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 66.32 කි. සම්පූර්ණ සාඵල්‍යතා අනුපාතිකය කාන්තාවකට උපදින දරුවන් 2.0කි (2010).&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Bahamas, The|date=26 January 2021}}&lt;/ref&gt; නවතම නිල ඇස්තමේන්තුව (2022 වන විට) 400,516 වේ.

වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දූපත් වන්නේ නව ප්‍රොවිඩන්ස් වන අතර, එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන නසාවු පිහිටා ඇත;&lt;ref&gt;{{cite web |title=NEW PROVIDENCE |url=http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/The%20Islands/NEW%20PROVIDENCE/!ut/p/b1/vZTJcqMwFEW_JR-QIGaxFIMx8yTGjQsbQ8Bm8ATGX9-ke5PuqiSbTqSVqo7effdK9YiMSIisy8e6yq913-XHt3PGbWigWggx0FJZwAEtdE3k8mvKIVkiJhKcUne51yZV88vBuzbhNK-ukiWp1VZUDUe8lw8PNTGlR7pQ1pcbHgvhFt6cq4GvTTYWvt5Xrh3wMZXbB5iu-tJkbdvE-0zvt8JmL9hnuBPO2RG45d1PW2DKkL0lM5IcGFlhtA435LCbTaO-aSN7fT0q2i1vgrMQnjy_Qfk9ULvW2hWpeDLlOCu0Tpl9bXKO7n6HrutL1zEoL3Xv4j09LYbTxTD4YCHwVR5_7n8EMODrPLNPkbcKv4HPWvy0gkER6QLw7wAcAaCRAPkB6QFokwQmEsBsgmYetMfh4TdgvluyQtlbBMA2BDg8hzZe2VYRkIGsmySOTItPpwA7d2ymICiwW0R-KCL5BLvI_VfQobCwCEokZ4QsCADz3YIq68AlAh67iKWA6pA_LUj_aKSq64Bvd_jXp2G8__-GOpHV2_Zl2rUv4AUKHMnykBEgBxgG8kTUpBwrX7RJUfyNnpLm5cQPXlVpdXjRqnwlthBrh-ShJ1UDXS_NRURHo90WTK-iajZnD6aLn8szT52wDZmpbNzcv2TCTqIb0zcDOhxVlSr0uDcbiWKUalyv8k470XSp3lgszgd_q2-d4cZlbTIIrtkOdL-fWdVYSdVGEToQ29cDeYz31EOIc7JlqHMWdWLJ5sLZsBOr9m1-Ml5x1w5FUTCyWtVrmVqGFaZ4RYaSJjMKku96Lo3wWROhXCeHahlR9rpv98TQjobJ-etH8m7v0dMvgIXGSg!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605025124/http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/The%20Islands/NEW%20PROVIDENCE/!ut/p/b1/vZTJcqMwFEW_JR-QIGaxFIMx8yTGjQsbQ8Bm8ATGX9-ke5PuqiSbTqSVqo7effdK9YiMSIisy8e6yq913-XHt3PGbWigWggx0FJZwAEtdE3k8mvKIVkiJhKcUne51yZV88vBuzbhNK-ukiWp1VZUDUe8lw8PNTGlR7pQ1pcbHgvhFt6cq4GvTTYWvt5Xrh3wMZXbB5iu-tJkbdvE-0zvt8JmL9hnuBPO2RG45d1PW2DKkL0lM5IcGFlhtA435LCbTaO-aSN7fT0q2i1vgrMQnjy_Qfk9ULvW2hWpeDLlOCu0Tpl9bXKO7n6HrutL1zEoL3Xv4j09LYbTxTD4YCHwVR5_7n8EMODrPLNPkbcKv4HPWvy0gkER6QLw7wAcAaCRAPkB6QFokwQmEsBsgmYetMfh4TdgvluyQtlbBMA2BDg8hzZe2VYRkIGsmySOTItPpwA7d2ymICiwW0R-KCL5BLvI_VfQobCwCEokZ4QsCADz3YIq68AlAh67iKWA6pA_LUj_aKSq64Bvd_jXp2G8__-GOpHV2_Zl2rUv4AUKHMnykBEgBxgG8kTUpBwrX7RJUfyNnpLm5cQPXlVpdXjRqnwlthBrh-ShJ1UDXS_NRURHo90WTK-iajZnD6aLn8szT52wDZmpbNzcv2TCTqIb0zcDOhxVlSr0uDcbiWKUalyv8k470XSp3lgszgd_q2-d4cZlbTIIrtkOdL-fWdVYSdVGEToQ29cDeYz31EOIc7JlqHMWdWLJ5sLZsBOr9m1-Ml5x1w5FUTCyWtVrmVqGFaZ4RYaSJjMKku96Lo3wWROhXCeHahlR9rpv98TQjobJ-etH8m7v0dMvgIXGSg!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |archive-date=5 June 2016 |access-date=15 May 2015 |publisher=Government of the Bahamas}}&lt;/ref&gt; සහ ග්‍රෑන්ඩ් බහමා, දෙවන විශාලතම ෆ්‍රීපෝට් නගරයට නිවහන වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=GRAND BAHAMA |url=http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/The%20Islands/GRAND%20BAHAMA/!ut/p/b1/vZTLjpswFIafZR6ggwFjnKUJCcPN3BNggyBkuAVIQgYYnr5U6mJaqdNNp7bO4ki_zqf_95GZmAmZuEvHqkgfVd-llx99jBIeKCYhEJuKABBQA9sgtvjCWazAHJnQj7hZ7tVJUd3XMjrOeqAasTelwNnTmgyDcD8_9grNottoZzjcowyOOe5K4iTbsr70vJ7H-WY-swNU4sBKfV95PTQBSoUjEEueGiZIMHqI5dkT091WJq_fMjEB8l1dvG4sy2Zx8by8WXDTmL1g6D6iub-bvA1rnG-3vpDIRSOS0itHjW086pq3q-pfThcjk8o8gRIMsbOQp6fVbLSaBX84BPw9i_hTCQQ_BZ8golUgfpjgHwBQWUBcj3UApizjMyGAiVe_X9VldV6DWfN8k6dLNIOAtcygC2jQggfdsoPscKAB3LBIlPq7d-o7C80zOz-4gURkawaN9zvQ4vzNCtyySA8E4AH41UBFsPCakejbROCAYrH_G8j_10gV2wJf7vCXpYHOv39DjYmrrH2eTu0zeMYbxAoihhuMAIRYZA51hAR5UKfdzk20iDWONAfS4JSnoFKnmyu12FebcNHCosa2F1-LturjNuav8qmAqa5N_TzP97e3VkwPXZ6dzRGBuQoVJ3EonNatrIZ-bsfRk9vtUOc2GTqY3Ctk9JEIOf6I9i4XI05_hEkT26PNqaPOow5SK-3BUU3R49EAORDuu6QatksbVTZHRjHj9OYmpWz1Ul6wJruxKByuCBI3i9R31bpoiINngeC1ChsXj_GlHmepLQmUzSeGvvTtmbm2o4FczH64fLF-Lt8BcHa2Bg!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605024513/http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/The%20Islands/GRAND%20BAHAMA/!ut/p/b1/vZTLjpswFIafZR6ggwFjnKUJCcPN3BNggyBkuAVIQgYYnr5U6mJaqdNNp7bO4ki_zqf_95GZmAmZuEvHqkgfVd-llx99jBIeKCYhEJuKABBQA9sgtvjCWazAHJnQj7hZ7tVJUd3XMjrOeqAasTelwNnTmgyDcD8_9grNottoZzjcowyOOe5K4iTbsr70vJ7H-WY-swNU4sBKfV95PTQBSoUjEEueGiZIMHqI5dkT091WJq_fMjEB8l1dvG4sy2Zx8by8WXDTmL1g6D6iub-bvA1rnG-3vpDIRSOS0itHjW086pq3q-pfThcjk8o8gRIMsbOQp6fVbLSaBX84BPw9i_hTCQQ_BZ8golUgfpjgHwBQWUBcj3UApizjMyGAiVe_X9VldV6DWfN8k6dLNIOAtcygC2jQggfdsoPscKAB3LBIlPq7d-o7C80zOz-4gURkawaN9zvQ4vzNCtyySA8E4AH41UBFsPCakejbROCAYrH_G8j_10gV2wJf7vCXpYHOv39DjYmrrH2eTu0zeMYbxAoihhuMAIRYZA51hAR5UKfdzk20iDWONAfS4JSnoFKnmyu12FebcNHCosa2F1-LturjNuav8qmAqa5N_TzP97e3VkwPXZ6dzRGBuQoVJ3EonNatrIZ-bsfRk9vtUOc2GTqY3Ctk9JEIOf6I9i4XI05_hEkT26PNqaPOow5SK-3BUU3R49EAORDuu6QatksbVTZHRjHj9OYmpWz1Ul6wJruxKByuCBI3i9R31bpoiINngeC1ChsXj_GlHmepLQmUzSeGvvTtmbm2o4FczH64fLF-Lt8BcHa2Bg!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |archive-date=5 June 2016 |access-date=15 May 2015 |publisher=Government of the Bahamas}}&lt;/ref&gt;

=== වාර්ගික සහ වාර්ගික කණ්ඩායම් ===
2010 සංගණන ප්‍රශ්නාවලියෙහි ජනවර්ගය ප්‍රශ්නයෙන් ලබාගත් 99% ප්‍රතිචාර අනුපාතයට අනුව, ජනගහනයෙන් 90.6% තමන් කළු, 4.7% සුදු සහ 2.1% මිශ්‍ර (අප්‍රිකානු සහ යුරෝපීය) ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;soencouragement.org&quot;&gt;{{cite web |author=The Commonwealth of the Bahamas |date=August 2012 |title=2010 Census of Population and Housing |url=http://www.soencouragement.org/forms/CENSUS2010084903300.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408090115/http://www.soencouragement.org/forms/CENSUS2010084903300.pdf |archive-date=8 April 2016 |access-date=19 April 2016 |pages=10 and 82 |quote=In 1722 when the first official census of the Bahamas was taken, 74% of the population was European or native British and 26% was [[African diaspora|African]] or mixed. Three centuries later, and according to the 99% response rate obtained from the race question on the 2010 Census questionnaire, 90.6% of the population identified themselves as being Afro-Bahamian, about five per cent (4.7%) Euro-Bahamian and two per cent (2%) of a mixed race (African and European) and (1%) other races and (1%) not stated.}}&lt;/ref&gt; සියවස් තුනකට පෙර, 1722 දී බහමාස් හි පළමු නිල සංගණනය සිදු කරන විට, ජනගහනයෙන් 74% ක් ස්වදේශික යුරෝපීයයන් වූ අතර 26% ක් ස්වදේශික අප්‍රිකානුවන් විය.&lt;ref name=&quot;soencouragement.org&quot; /&gt;
[[File:Gary_White_Visits_Local_Schools_-_Bahamas.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gary_White_Visits_Local_Schools_-_Bahamas.JPG|thumb|ප්‍රාදේශීය පාසලක ඇෆ්‍රෝ-බහාමියන් දරුවන්]]
වතුකරයේ යටත් විජිත යුගයේ සිට, අප්‍රිකානුවන් හෝ අප්‍රිකානු-බහාමියන් බහමාස් හි විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වී ඇති අතර, ඔවුන්ගේ මූලික පරම්පරාව බටහිර අප්‍රිකාවේ පදනම් විය. බහමාස් වෙත පැමිණි පළමු අප්‍රිකානුවන් බර්මියුඩාවෙන් නිදහස් වූ වහලුන් ය; ඔවුන් නව ජීවිත සොයමින් එලියුතරන් ඇඩ්වෙන්චර්ස් සමඟ පැමිණියහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Caribbean Countries Resource Guide |url=http://www.aiafla.org/upload_documents/CaribbeanCountriesResourceGuide.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427004153/http://www.aiafla.org/upload_documents/CaribbeanCountriesResourceGuide.pdf |archive-date=27 April 2021 |access-date=23 November 2020 |website=aiafla.org}}&lt;/ref&gt;

බහමාස් හි හයිටි ප්‍රජාව ද බොහෝ දුරට අප්‍රිකානු සම්භවයක් ඇති අය වන අතර සංඛ්‍යාව 80,000 ක් පමණ වේ. බහමාස් වෙත හයිටි වැසියන්ගේ අතිශයින් ඉහළ සංක්‍රමණ හේතුවෙන්, බහමියානු රජය 2014 අග භාගයේදී නීතිවිරෝධී හයිටි සංක්‍රමණිකයන් ඔවුන්ගේ මව්බිමට පිටුවහල් කිරීම ආරම්භ කළේය.&lt;ref&gt;Davis, Nick (20 September 2009), [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8257660.stm &quot;Bahamas outlook clouds for Haitians&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630073227/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8257660.stm|date=30 June 2015}}, BBC.&lt;/ref&gt;

[[File:Bahamas_1988_(644)_New_Providence_Creative_Learning_Preschool,_Nassau_(25181400074).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bahamas_1988_(644)_New_Providence_Creative_Learning_Preschool,_Nassau_(25181400074).jpg|thumb|නිව් ප්‍රොවිඩන්ස් දූපතේ සුදු බහමියන්වරු]]
සුදු බහාමියානු ජනගහනය ප්‍රධාන වශයෙන් 1649 සහ 1783 දී පැමිණි ඇමරිකානු විප්ලවයෙන් ගැලවී ගිය ඉංග්‍රීසි පියුරිටන්වරුන් සහ ඇමරිකානු ලෝයලිස්ට්වරුන්ගෙන් පැවත එන්නන් වේ.&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20130725021012/http://www.rootsweb.ancestry.com/~bhswgw/land.htm The Names of Loyalist Settlers and Grants of Land Which They Received from the British Government: 1778–1783]&quot;.&lt;/ref&gt; බොහෝ දක්ෂිණ පක්ෂපාතීහු අබකෝ දූපත් වෙත ගිය අතර, ඔවුන්ගේ ජනගහනයෙන් අඩක් 1985 වන විට යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති අය විය.&lt;ref&gt;Christmas, Rachel J. and Christmas, Walter (1984) ''Fielding's Bermuda and the Bahamas 1985''. Fielding Travel Books. p. 158. {{ISBN|0-688-03965-0}}&lt;/ref&gt; සුදු යන පදය සාමාන්‍යයෙන් බහමියානුවන් ඉංග්‍රීසි සම්භවයක් ඇති අය හඳුනා ගැනීමට මෙන්ම සමහර සැහැල්ලු සමක් ඇති ඇෆ්‍රෝ-බහාමියන්වරුන් හඳුනා ගැනීමට භාවිතා කරයි. සමහර විට බහමියානුවන් ඉංග්‍රීසි සම්භවයක් ඇති අය විස්තර කිරීමට කොන්චි ජෝ යන යෙදුම භාවිතා කරයි. සාමාන්‍යයෙන්, කෙසේ වෙතත්, බහමියානුවන් එක්සත් ජනපදයේ සිදු කරන ලද වෙනසට සමාන රේඛා ඔස්සේ සුදු හෝ කළු ලෙස ස්වයං-හඳුනා ගනී.&lt;ref name=&quot;The Lesser-Known&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-TGSgT2SyH0C|title=The Lesser-Known Varieties of English: An Introduction|editor1=Schreier, Daniel|editor2=Trudgill, Peter|editor3=Schneider, Edgar W.|editor4=Williams, Jeffrey P.|page=162|year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139487412|access-date=3 February 2017|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801101604/https://books.google.com/books?id=-TGSgT2SyH0C|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

යුරෝ-බහාමියන් ජනගහනයෙන් කුඩා කොටසක් ග්‍රීක බහමියානුවන් වන අතර, ඔවුන් 1900 ගණන්වල ස්පොන්ජිං කර්මාන්තය දියුණු කිරීමට උදව් කිරීමට පැමිණි ග්‍රීක කම්කරුවන්ගෙන් පැවත එන්නෝ වෙති.&lt;ref&gt;Johnson, Howard (1986), &quot;'Safeguarding our traders': The beginnings of immigration restrictions in the Bahamas, 1925–33&quot;, Immigrants and Minorities, 5 (1): 5–27,&lt;/ref&gt; ඔවුන් ජාතියේ ජනගහනයෙන් 2%කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් වන නමුත් තවමත් ඔවුන්ගේ සුවිශේෂී ග්‍රීක බහමියානු සංස්කෘතිය රැකගෙන ඇත.&lt;ref&gt;Johnson 1986&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Crain, Edward E. (1994), Historic architecture in the Caribbean Islands, University Press of Florida&lt;/ref&gt;

බහමාස් හි අනෙකුත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතරට ආසියානුවන් සහ ස්පාඤ්ඤ සහ පෘතුගීසි සම්භවයක් ඇති පුද්ගලයින් ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;[https://minorityrights.org/country/bahamas/ Bahamas – World Directory of Minorities &amp; Indigenous Peoples]&lt;/ref&gt;

=== ආගම් ===
{{Pie chart|thumb=right|caption=බහමාස්හි ආගම් (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/bahamas#/?affiliations_religion_id=11&amp;affiliations_year=2010&amp;region_name=All%20Countries&amp;restrictions_year=2015|title=Religion in Bahamas|website=Pew Global Religious Futures|access-date=16 December 2017|archive-date=16 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016214732/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/bahamas#/?affiliations_religion_id=11&amp;affiliations_year=2010&amp;region_name=All%20Countries&amp;restrictions_year=2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|label1=[[රෙපරමාදු]]|value1=80|color1=White|label2=[[රෝමානු කතෝලික]]|value2=14.5|color2=Yellow|label3=වෙනත් කිතුනු|value3=1.3|color3=Blue|label4=සම්බන්ධ නොවූ|value4=3.1|color4=Grey|label5=වෙනත් ආගමක්|value5=1.1|color5=Black}}දූපත් වල ජනගහනය ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රිස්තියානි වේ.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/real-gdp-per-capita/country-comparison/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241211230906/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/real-gdp-per-capita/country-comparison/ |date=2024-12-11 }} . ''The World Factbook''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britannica, Bahamas&quot;&gt;{{cite web |title=Encyclopædia Britannica – The Bahamas |url=https://www.britannica.com/place/the-Bahamas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426222152/https://www.britannica.com/place/The-Bahamas |archive-date=26 April 2021 |access-date=22 July 2019}}&lt;/ref&gt; ප්‍රොතෙස්තන්ත නිකායන් සාමූහිකව ජනගහනයෙන් 70%කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කරන අතර, බැප්ටිස්ට්වරුන් ජනගහනයෙන් 35%, ඇංග්ලිකානුවන් 15%, පෙන්තකොස්තලා 8%, චර්ච් ඔෆ් ගෝඩ් 5%, සෙවන්ත් ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට්වරුන් 5% සහ මෙතෝදිස්තවරුන් 4% නියෝජනය කරයි. 14%ක් පමණ වන සැලකිය යුතු රෝමානු කතෝලික ප්‍රජාවක් ද ඇත.&lt;ref name=&quot;us&quot;&gt;{{citation-attribution|United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor. [http://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108512.htm Bahamas: International Religious Freedom Report 2008]}}&lt;/ref&gt;

බහමාස් හි යුදෙව්වන්ට කොලොම්බස් ගවේෂණ දක්වා දිවෙන ඉතිහාසයක් ඇත, එහිදී කොලොම්බස්ගේ පක්ෂයේ පරිවර්තකයෙකු සහ සාමාජිකයෙකු වන ලුයිස් ඩි ටොරස් රහසිගතව යුදෙව්වෙකු වූ බව විශ්වාස කෙරේ. අද වන විට, සංගණන දත්ත වලට අනුව, සාමාජිකයින් 200ක් පමණ සිටින කුඩා ප්‍රජාවක් ඇත, නමුත් ඉහල ඇස්තමේන්තු වලට අනුව මෙම අගය 300ක් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bahamas Virtual Jewish History Tour |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/bahamas-virtual-jewish-history-tour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102150957/https://www.jewishvirtuallibrary.org/bahamas-virtual-jewish-history-tour |archive-date=2 November 2021 |access-date=2 December 2021 |website=Jewish Virtual Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 September 2019 |title=Bahamas' Jewish community has a small but steady presence |url=https://www.sun-sentinel.com/florida-jewish-journal/opinion/fl-jj-opinion-gurinsky-bahamas-jewish-community-20190918-20190909-aww2u23jija7bet32nlpd764ji-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202034129/https://www.sun-sentinel.com/florida-jewish-journal/opinion/fl-jj-opinion-gurinsky-bahamas-jewish-community-20190918-20190909-aww2u23jija7bet32nlpd764ji-story.html |archive-date=2 December 2021 |access-date=2 December 2021 |website=Sun Sentinel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census&quot;&gt;{{cite web |year=2011 |title=Population &amp; Census |url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Key%20Statistics/Social%20Statistics/Population%20and%20Census/!ut/p/b1/vZDJkqJAEIafpR_ApliE8kghIsqOsl0IBATZN4Gup5-e5TCXHi8TnXnKiC_jy_yJgPCIoInmRxZNj7aJqp9zwIYmAqat7Gge7kUG8CzDc2hr0RLDEi7hOT6z7hl5OciX0M4T6ToKgmeSEqJU4PvKoTIipN33EZDTU7hjpSJtnvMw56kac0V66XAylk8Mn8OuzXnnbFNRppiN1UCpz3VHqdEUmXI-y2yHSidMtZpubvRGoNm1b4ago1i9gfrotaVQgoH31QiasJlRj3gDFUNW3UxytkkdcXL8OJpboWNlWu7cqjqX8KPvvXbMsRxmo8HGIUw_jHp5e_t83P98HHxRPHiVy-_9LwBwoF7nGvxCaCCpPM9AVbo4AMgk4C2bNIFOU3-Af534Lwk4kK8AivA_Ae7LMyFLXAgPMKFdfHQyLrFVYEtTr0_SFlsMSoC1snG1a3VWE4lUFXcBynWZMFLGgl_VwlLV5GgkjnVF_L4uVS16JeS-Wagz3y0kv1v43ZEy_z_SExE8bvX7Etfv4J2BDENBkgY7iuO2EBJO4bM7IZNXUbbu26C_0n1EieCqHEz3Fgn61tNNwb74ZYo3m9mf3HwNXBWP3B7B9nkMxMiuy1JXGbJnTlMsZltkQUU818WZMgc70DBlHzRUnKxWuVFgEe2xKCJvut9pOT-6T72aaOnUgS4-DHnLDUv2mMu9HD5jHempcad3RcN5Cc9w7t2SHGPexJbPJrkbrZOC8RGumIu6_qIHbWDUYsWRA7fiQkj2mfO0HZ2ODQm1ur-0yjYzDUrkLzB2HjBSR-NBaMe2Tomuns8Ka4l37e9m3n4Am6UKZw!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202034130/https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/Key%20Statistics/Social%20Statistics/Population%20and%20Census/!ut/p/b1/vZDJkqJAEIafpR_ApliE8kghIsqOsl0IBATZN4Gup5-e5TCXHi8TnXnKiC_jy_yJgPCIoInmRxZNj7aJqp9zwIYmAqat7Gge7kUG8CzDc2hr0RLDEi7hOT6z7hl5OciX0M4T6ToKgmeSEqJU4PvKoTIipN33EZDTU7hjpSJtnvMw56kac0V66XAylk8Mn8OuzXnnbFNRppiN1UCpz3VHqdEUmXI-y2yHSidMtZpubvRGoNm1b4ago1i9gfrotaVQgoH31QiasJlRj3gDFUNW3UxytkkdcXL8OJpboWNlWu7cqjqX8KPvvXbMsRxmo8HGIUw_jHp5e_t83P98HHxRPHiVy-_9LwBwoF7nGvxCaCCpPM9AVbo4AMgk4C2bNIFOU3-Af534Lwk4kK8AivA_Ae7LMyFLXAgPMKFdfHQyLrFVYEtTr0_SFlsMSoC1snG1a3VWE4lUFXcBynWZMFLGgl_VwlLV5GgkjnVF_L4uVS16JeS-Wagz3y0kv1v43ZEy_z_SExE8bvX7Etfv4J2BDENBkgY7iuO2EBJO4bM7IZNXUbbu26C_0n1EieCqHEz3Fgn61tNNwb74ZYo3m9mf3HwNXBWP3B7B9nkMxMiuy1JXGbJnTlMsZltkQUU818WZMgc70DBlHzRUnKxWuVFgEe2xKCJvut9pOT-6T72aaOnUgS4-DHnLDUv2mMu9HD5jHempcad3RcN5Cc9w7t2SHGPexJbPJrkbrZOC8RGumIu6_qIHbWDUYsWRA7fiQkj2mfO0HZ2ODQm1ur-0yjYzDUrkLzB2HjBSR-NBaMe2Tomuns8Ka4l37e9m3n4Am6UKZw!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |archive-date=2 December 2021 |access-date=2 December 2021 |website=bahamas.gov}}&lt;/ref&gt;

මුස්ලිම් අයටත් සුළුතරයක් ඉන්නවා. යටත් විජිත යුගයේ සමහර වහලුන් සහ නිදහස් අප්‍රිකානුවන් මුස්ලිම් වූ අතර, 1970 ගණන්වල පමණ වන තෙක් එය පුනර්ජීවනයක් අත්විඳින තෙක් ආගම නොතිබුණි. අද වන විට මුස්ලිම්වරුන් 300ක් පමණ සිටිති.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jamaa' Ahlus Sunnah Bahamas (Jamaat-ul-Islaam Bahamas) |url=http://jamaa-ahlussunnah-bahamas.com/history.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202034134/http://jamaa-ahlussunnah-bahamas.com/history.html |archive-date=2 December 2021 |access-date=2 December 2021 |website=Jamaa' Ahlus Sunnah Bahamas}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census&quot; /&gt;

බහායි, හින්දු, රස්තෆාරි යන කුඩා ප්‍රජාවන් සහ ඔබියා වැනි සාම්ප්‍රදායික අප්‍රිකානු ආගම් අදහන්නන් ද ඇත.&lt;ref name=&quot;Census&quot; /&gt;

=== භාෂා ===
බහමාස් හි නිල භාෂාව ඉංග්‍රීසි ය. බොහෝ අය ඉංග්‍රීසි පාදක කරගත් ක්‍රියෝල් භාෂාවක් කතා කරන්නේ බහමියානු උපභාෂාව (සරලව &quot;උපභාෂාව&quot; ලෙසිනි) හෝ &quot;බහාමියන්&quot; ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;Hackert&quot;&gt;{{cite web |year=2010 |editor=Hackert, Stephanie |title=ICE Bahamas: Why and how? |url=http://clu.uni.no/icame/ij34/ICE_Age2_3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203163201/http://clu.uni.no/icame/ij34/ICE_Age2_3.pdf |archive-date=3 February 2017 |access-date=3 February 2017 |publisher=University of Augsburg |pages=41–45}}&lt;/ref&gt; බහමියානු ලේඛකයෙකු සහ නළුවෙකු වන ලෝරන්ට් ගිබ්ස් කවියක අවසාන නම මුලින්ම භාවිතා කළ අතර එතැන් සිට එහි භාවිතය ප්‍රවර්ධනය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=27 February 2013 |editor=Staff |title=SWAA students have accomplished Bahamian playwright, actor and poet Laurente Gibbs as Guest Speaker |url=http://eleutheranews.com/?p=2963 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203031725/http://eleutheranews.com/?p=2963 |archive-date=3 February 2017 |access-date=1 February 2017 |publisher=Eleuthera News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0-7-0WNpxkC|title=Preserving Our Heritage: Language Arts, an Integrated Approach, Part 1|last=Collie|first=Linda|pages=26–29|year=2003|publisher=Heinemann|isbn=9780435984809|access-date=1 February 2017|archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427050617/https://books.google.com/books?id=I0-7-0WNpxkC|url-status=live}}&lt;/ref&gt; දෙකම ඔටෝග්ලොසෝනිම්ස් ලෙස භාවිතා වේ.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NZkeAAAAQBAJ|title=The Survey of Pidgin and Creole Languages, Volume 1|editor1=Michaelis, Susanne Maria|editor2=Maurer, Philippe|editor3=Haspelmath, Martin|editor4=Huber, Magnus|pages=127–129|year=2013|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199691401|access-date=1 February 2017|archive-date=26 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426220543/https://books.google.com/books?id=NZkeAAAAQBAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ප්‍රංශ පදනම් වූ ක්‍රියෝල් භාෂාවක් වන හයිටි ක්‍රියෝල්, මුළු ජනගහනයෙන් 25%ක් පමණ වන හයිටි ජාතිකයන් සහ ඔවුන්ගෙන් පැවත එන්නන් විසින් කතා කරයි. එය බහමියානු ඉංග්‍රීසියෙන් වෙනස් කිරීම සඳහා සරලව ක්‍රියෝල්&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt; ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal|year=2006|title=Book Review: Urban Bahamian Creole: System and Variation|journal=Journal of English Linguistics|volume=34|issue=4|pages=362–366|doi=10.1177/0075424206292990|editor=Osiapem, Iyabo F.|s2cid=144817997}}&lt;/ref&gt;

=== අධ්‍යාපනය ===
2011 ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, බහමියානු වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් 95% ක් සාක්ෂරතාවය ඇත.

බහමාස් විශ්ව විද්‍යාලය (UB) යනු ජාතික උසස් අධ්‍යාපන/තෘතීයික පද්ධතියයි. උපාධිය, ශාස්ත්‍රපති සහ ආශ්‍රිත උපාධි පිරිනමන UB හට බහමාස් පුරා මණ්ඩප තුනක් සහ ඉගැන්වීම් සහ පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථාන ඇත. බහමාස් විශ්ව විද්‍යාලය 2016 නොවැම්බර් 10 දින වරලත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2017 |title=About Us |url=https://www.ub.edu.bs/about-us/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426015037/https://www.ub.edu.bs/about-us/ |archive-date=26 April 2021 |access-date=26 April 2021 |publisher=University of the Bahamas}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>p4jesdrp025axfnac64p15e4jzd25h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නවාසා දූපත</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179883</id>
    <revision>
      <id>794391</id>
      <parentid>781006</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12243" sha1="m8hwmfn2nbwoa1c21pb6est6w94fqs8" xml:space="preserve">{{Infobox islands|disputed=yes|name=නවාසා|native_name={{native name|ht|Lanavaz}};&lt;br/&gt;{{native name|fr|Île de la Navasse}}|native_name_lang=ht|sobriquet=|image_name=Navassa ISS014.jpg|image_size=|image_caption=නවාසා දූපතේ රූපය|image_flag=&lt;!-- Navassa does NOT have a flag, do NOT add one. A random, unrelated person made up the design with a profile of the island, and it has no usage or recognition whatsoever --&gt;
&lt;!-- Maps and coordinates --&gt;|image_map=Navassa Island.svg|image_map_caption=|pushpin_map=Caribbean|pushpin_map_caption=කැරිබියන් දූපත් වල පිහිටීම|pushpin_relief=yes|coordinates={{Coord|18|24|10|N|75|0|45|W|type:isle_region:UM|display=inline,title}}|location=[[සුළං මාර්ගය]], [[කැරිබියානු මුහුද]]|total_islands=1|area_sqmi=2.1|area_footnotes=&lt;ref name=CIA&gt;{{Cite encyclopedia |title=Navassa Island |encyclopedia=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/navassa-island/ |date=2024-07-02 |language=en |access-date=2025-04-01 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127010047/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/navassa-island/ }}&lt;/ref&gt;|length_ft=11700|length_footnotes=&lt;ref name=&quot;divilliers&quot;&gt;{{Cite journal |last=D'Invilliers |first=E. V. |date=1891-01-01 |title=The Phosphate Deposits of the Island of Navassa |url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/2/1/75-84/2568 |journal=Geological Society of America Bulletin |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=75–84 |doi=10.1130/GSAB-2-75 |issn=0016-7606}}&lt;/ref&gt;|width_ft=7250|width_footnotes=&lt;ref name=&quot;divilliers&quot;/&gt;|coastline_mi=5|coastline_footnotes=&lt;ref name=CIA/&gt;|elevation_ft=279|elevation_footnotes=&lt;ref name=CIA/&gt;
&lt;!-- claims &amp; administration --&gt;|country={{ධජය| එක්සත් ජනපද}}|country_admin_divisions_title=තත්වය|country_admin_divisions=සංස්ථාපිත නොවූ සංවිධානාත්මක නොවන භූමි ප්‍රදේශය|country_admin_divisions_title_1=එක්සත් ජනපදයේ භූමි ප්‍රදේශ|country_admin_divisions_1=එක්සත් ජනපද කුඩා පිටත දූපත්|country_admin_divisions_2=කැරිබියන් දූපත් ජාතික වනජීවී සරණාගත සංකීර්ණය (එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය හා වනජීවී සේවයේ අධිකාරිය යටතේ)|country_leader_title=ව්‍යාපෘති නායක|country_leader_name=සිල්මාරි පැඩ්‍රොන්|country1={{ධජය| හෙයිටි}}|country1_admin_divisions_title=හයිටියේ දෙපාර්තමේන්තු|country1_admin_divisions=ග්‍රෑන්ඩ්'අන්ස් (දෙපාර්තමේන්තුව)|additional_info=''හයිටි විසින් හිමිකම් පෑම''''&lt;br/&gt;{{ubl|1697 (ව්‍යංගයෙන්)|1874 (පැහැදිලිවම)}}'''එක්සත් ජනපදය විසින් හිමිකම් පෑම'''&lt;br/&gt;{{ubl|1857 සැප්තැම්බර් 19}}
&lt;!-- population --&gt;|demonym=|population_as_of=[[2010]]|population=0
&lt;!-- time zone(s) --&gt;|timezone1=නැගෙනහිර වේලා කලාපය|utc_offset1=−05:00|postal_code_type=APO / Zip Code|postal_code=96898}}

නවාසා දූපත ({{IPAc-en|n|ə|ˈ|v|æ|s|ə}}; {{langx|ht|Lanavaz}}; {{langx|fr|Île de la Navasse}}, සමහර විට {{lang|fr|la Navase}}) යනු කැරිබියන් මුහුදේ ජනාවාස නොවූ කුඩා දූපතකි. ජැමෙයිකාවට නැගෙනහිරින්, කියුබාවට දකුණින් සහ හයිටියේ ටිබුරොන් අර්ධද්වීපයේ ජෙරෙමි සිට බටහිරට නාවික සැතපුම් 40ක් (කිලෝමීටර 74; සැතපුම් 46) දුරින් පිහිටා ඇති මෙය, හයිටි සහ එක්සත් ජනපදය අතර අඛණ්ඩ භෞමික ආරවුලකට යටත් වන අතර, එය එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය හා වනජීවී සේවය හරහා දිවයින පරිපාලනය කරයි.&lt;ref name=&quot;U.S. Government Printing Office&quot;&gt;{{cite web |date=November 7, 1997 |title=GAO/OGC-98-5 - U.S. Insular Areas: Application of the U.S. Constitution |url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GAOREPORTS-OGC-98-5/content-detail.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927192012/http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GAOREPORTS-OGC-98-5/content-detail.html |archive-date=September 27, 2013 |access-date=March 23, 2013 |publisher=U.S. Government Printing Office |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

1856 ගුවානෝ දූපත් පනත මත පදනම්ව, එක්සත් ජනපදය 1857 සිට දිවයින උපග්‍රන්ථයක් ලෙස ප්‍රකාශ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Blocker and Gulati 2022&quot;&gt;{{cite journal|last1=Blocher|first1=Joseph|last2=Gulati|first2=Mitu|date=2022|title=Navassa: Property, Sovereignty, and the Law of the Territories|url=https://www.yalelawjournal.org/article/navassa|journal=Yale Law Journal|volume=131|issue=8|page=Introduction}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Navassa Island: The U.S.'s 160-year Forgotten Tragedy {{!}} History News Network |url=https://historynewsnetwork.org/article/171898 |access-date=2019-05-14 |website=historynewsnetwork.org}}&lt;/ref&gt; නවාසා දූපත පිළිබඳ හයිටියේ හිමිකම් පෑම 1697 දී ඇති කරගත් රයිස්වික් ගිවිසුම දක්වා දිවෙන අතර එමඟින් හිස්පැනියෝලා දූපතේ බටහිර කොටස සහ ඒ අසල පිහිටි අනෙකුත් දූපත් පාලනය කිරීම ස්පාඤ්ඤ භාෂාවට වඩා ප්‍රංශ ජාතිකයන් විසින් පිළිගනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Spadi, Fabio |title=NAVASSA: LEGAL NIGHTMARES IN A BIOLOGICAL HEAVEN? |url=https://www.dur.ac.uk/ibru/publications/download/?id=195 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043701/https://www.dur.ac.uk/ibru/publications/download/?id=195 |archive-date=December 1, 2017 |access-date=22 November 2017 |publisher=IBRU Boundary and Security Bulletin, Autumn 2001 |page=116 |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, ගිවිසුමේ විස්තරාත්මක නියමයන්හි නවාසා ගැන කිසිදු සඳහනක් නොතිබුණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-02-10 |title=Navassa: America's Forgotten Caribbean Island |url=https://www.iwp.edu/articles/2021/02/10/navassa-americas-forgotten-caribbean-island/ |access-date=2022-12-06 |website=The Institute of World Politics |language=en-US}}&lt;/ref&gt; හයිටියේ 1801 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අසල පිහිටි දූපත් කිහිපයක් නමින් හිමිකම් පෑ අතර, ඒවා අතර නවාසා ලැයිස්තුගත කර නොතිබුණි, නමුත් හයිටි පවත්වාගෙන යන &quot;වෙනත් යාබද දූපත්&quot; සඳහා ද හිමිකම් පෑමට හේතු විය, එයට නවාසා ඇතුළත් විය. 1857 දී ප්‍රථම වරට කරන ලද දූපතට එක්සත් ජනපද හිමිකම් පෑම, 1801 හයිටි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ නම් නොකළ &quot;වෙනත් යාබද දූපත්&quot; අතරට නවාසා ඇතුළත් නොවූ බව ප්‍රකාශ කරයි. 1874 හයිටි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සිට, හයිටි පැහැදිලිවම &quot;ලා නවාස්&quot; තමන් හිමිකම් කියන භූමි ප්‍රදේශවලින් එකක් ලෙස නම් කර ඇත. 1801 සිට එය හයිටියේ කොටසක් ලෙස අඛණ්ඩව හිමිකම් කියන බව එහි සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;windows on haiti navassa&quot;&gt;{{cite web |title=Windows on Haiti: Navassa Island |url=http://windowsonhaiti.com/windowsonhaiti/navassa.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102213349/http://windowsonhaiti.com/windowsonhaiti/navassa.shtml |archive-date=November 2, 2014 |access-date=February 12, 2015 |website=windowsonhaiti.com |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;constitution 1874&quot;&gt;{{Cite book|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044061923769;view=1up;seq=5|title=Constitution de 1874|publisher=Haiti|location=Port-au-Prince}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150202231414/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-680247 An America Territory in Haiti], Posted September 29, 2011, CNN iReport&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Serge Bellegarde |date=October 1998 |title=Navassa Island: Haiti and the U.S. – A Matter of History and Geography |url=http://haitiforever.com/windowsonhaiti/navassa.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029194027/http://haitiforever.com/windowsonhaiti/navassa.shtml |archive-date=October 29, 2007 |access-date=February 6, 2008 |publisher=windowsonhaiti.com |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජනපද කුඩා දුරස්ථ දූපත් වල කොටසක් ලෙස, දිවයින සඳහා ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතිකරණ සංවිධානයේ (ISO) කේතය ISO 3166-2:UM-76 වේ.

== ඉතිහාසය ==

=== 1504 සිට 1901 දක්වා ===
{{Excerpt|නවාසා දූපතේ ඉතිහාසය||inline=yes}}{{Excerpt|නවාසා දූපත හි ඉතිහාසය|1504 සිට 1901 දක්වා|inline=yes}}

==== ගුවානෝ පතල් කැණීම සහ 1889 නවසා දූපත් කැරැල්ල ====
{{Excerpt|නවාසා දූපත හි ඉතිහාසය|ගුවානෝ පතල් කැණීම සහ 1889 නවසා දූපත් කැරැල්ල|inline=yes}}

=== 1901 සිට වර්තමානය දක්වා ===
{{Excerpt|නවාසා දූපත හි ඉතිහාසය|1901 සිට වර්තමානය දක්වා|inline=yes}}

==== ජාතික වනජීවී රැකවරණය ====
{{Excerpt|නවාසා දූපත හි ඉතිහාසය|ජාතික වනජීවී රැකවරණය|inline=yes}}

== භූගෝලය, භූ විෂමතාව සහ පරිසරය ==
{{Excerpt|නවාසා දූපතේ භූගෝලය, භූ විෂමතාව සහ පරිසරය||inline=yes}}

=== පරිසරය ===
{{Excerpt|නවාසා දූපතේ භූගෝලය, භූ විෂමතාව සහ පරිසරය|පරිසරය|inline=yes}}

=== පක්ෂීන් ===
{{Excerpt|නවාසා දූපතේ භූගෝලය, භූ විෂමතාව සහ පරිසරය|පක්ෂීන්|inline=yes}}

== සමුද්‍රීය මායිම් ආරවුල් ==
{{Excerpt|නවාසා දූපතේ සමුද්‍රීය මායිම් ආරවුල්||inline=yes}}

== යොමු කිරීම් ==
&lt;references /&gt;{{උතුරු ඇමරිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}}</text>
      <sha1>m8hwmfn2nbwoa1c21pb6est6w94fqs8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොලොම්බියාවේ ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182443</id>
    <revision>
      <id>794344</id>
      <parentid>751001</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111285" sha1="p0u5o490cvlcfx5v4v9dortd3bl9x4z" xml:space="preserve">=== පූර්ව-කොලොම්බියානු යුගය ===
[[File:Culturas precolombinas de Colombia.png|thumb|left|කොලොම්බියාවේ පූර්ව-කොලොම්බියානු සංස්කෘතීන්ගේ ස්ථාන සිතියම]]

එහි පිහිටීම හේතුවෙන්, වර්තමාන කොලොම්බියාවේ භූමිය මෙසෝඇමරිකාව සහ කැරිබියන් සිට ඇන්ඩීස් සහ ඇමසන් ද්‍රෝණිය දක්වා මුල් මානව ශිෂ්ටාචාරයේ කොරිඩෝවක් විය. පැරණිතම පුරාවිද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් බොගෝටාවට නිරිත දෙසින් 100 කිලෝමීටරස් (සැතපුම් 62) මැග්ඩලීනා නිම්නයේ පුබෙන්සා සහ එල් ටොටුමෝ ස්ථාන වලින් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Correal|first=Urrego G.|year=1993|title=Nuevas evidencias culturales pleistocenicas y megafauna en Colombia|journal=Boletin de Arqueologia|issue=8|pages=3–13}}&lt;/ref&gt; මෙම ස්ථාන පැලියෝඉන්දියානු යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 18,000–8000) සිට පැවත එන්නකි. පුවර්ටෝ හෝර්මිගා සහ අනෙකුත් ස්ථානවල, පුරාණ යුගයේ (ක්‍රි.පූ. ~8000–2000) හෝඩුවාවන් සොයාගෙන ඇත. කුන්ඩිනමාර්කා හි එල් අබ්‍රා සහ ටෙක්වෙන්ඩාමා ප්‍රදේශවල ද මුල් කාලීන ජනාවාස පැවති බව ශේෂයන් පෙන්නුම් කරයි. ඇමරිකාවේ සොයාගත් පැරණිතම මැටි භාණ්ඩ, සැන් ජැසින්ටෝ හි තිබී, ක්‍රි.පූ. 5000–4000 දක්වා දිව යයි.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hoopes|first=John|year=1994|title=Ford Revisited: A Critical Review of the Chronology and Relationships of the Earliest Ceramic Complexes in the New World, 6000-1500 B.C. (1994)|url=https://zenodo.org/record/848786|url-status=live|journal=Journal of World Prehistory|volume=8|issue=1|pages=1–50|doi=10.1007/bf02221836|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021232542/https://zenodo.org/record/848786|archive-date=21 October 2018|access-date=6 September 2019|s2cid=161916440}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=San Jacinto |url=https://artsandculture.google.com/story/san-jacinto-museo-mapuka-uninorte/fwVRd9f5IBOQag?hl=en |access-date=2025-05-16 |website=Google Arts &amp; Culture |language=en}}&lt;/ref&gt;

ක්‍රි.පූ. 12,500 වන විට වර්තමාන කොලොම්බියාව ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ ආදිවාසී ජනතාව වාසය කළහ. වර්තමාන බොගෝටා අසල එල් අබ්‍රා, ටිබිටෝ සහ ටෙක්වෙන්ඩාමා ස්ථානවල සංචාරක දඩයම්-එකතු කිරීමේ ගෝත්‍රිකයන් මැග්ඩලීනා ගංගා නිම්නයේ සිට එකිනෙකා සමඟ සහ අනෙකුත් සංස්කෘතීන් සමඟ වෙළඳාම් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Van der Hammen|first1=Thomas|last2=Urrego|first2=Gonzalo Correal|date=September 1978|title=Prehistoric man of the Sabana de Bogotá: Data for an ecological prehistory|journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|volume=25|issue=1–2|pages=179–190|bibcode=1978PPP....25..179V|doi=10.1016/0031-0182(78)90077-9}}&lt;/ref&gt; සෙරානියා ඩි ලා ලින්ඩෝසා හි අධ්‍යයනයට ලක්ව ඇති අට සැතපුම් (කි.මී. 13) රූප සටහන් ඇතුළත් ස්ථානයක් 2020 නොවැම්බර් මාසයේදී අනාවරණය විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2020/nov/29/sistine-chapel-of-the-ancients-rock-art-discovered-in-remote-amazon-forest|title=Sistine Chapel of the ancients' rock art discovered in remote Amazon forest|last=Alberge|first=Dalya|date=29 November 2020|access-date=16 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130165841/https://www.theguardian.com/science/2020/nov/29/sistine-chapel-of-the-ancients-rock-art-discovered-in-remote-amazon-forest|archive-date=30 November 2020|website=[[The Guardian]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; වඳ වී ගිය සත්ත්ව විශේෂ නිරූපණය කර ඇති බැවින්, එම ස්ථානයේ වැඩ කරන මානව විද්‍යාඥයින් විසින් ඔවුන්ගේ වයස අවුරුදු 12,500 (ක්‍රි.පූ. 10,480 පමණ) ලෙස යෝජනා කර ඇත. එය ප්‍රදේශයේ මුල්ම මානව වාඩිලෑම අතරතුර විය.

ක්‍රි.පූ. 5000 සහ 1000 අතර, දඩයම්-එකතු කිරීමේ ගෝත්‍ර කෘෂිකාර්මික සමාජවලට සංක්‍රමණය විය; ස්ථාවර ජනාවාස ස්ථාපිත කරන ලද අතර, මැටි භාණ්ඩ දර්ශනය විය. ක්‍රි.පූ. 1 වන සහස්‍රයේ සිට, මුයිස්කා, සෙනු, ක්විම්බයා සහ ටයිරෝනා ඇතුළු ඇමරින්ඩියන් කණ්ඩායම්, කැසික්වරුන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් පිරමීඩීය බල ව්‍යුහයක් සහිත කැසිකාස්ගෝස් දේශපාලන ක්‍රමය දියුණු කළහ. මුයිස්කා ප්‍රධාන වශයෙන් වර්තමානයේ බෝයාකා සහ කුන්ඩිනමාර්කා උස් සානුව (ඇල්ටිප්ලානෝ කුන්ඩිබෝයාසෙන්ස්) දෙපාර්තමේන්තු ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ වාසය කළ අතර එහිදී ඔවුන් මුයිස්කා සම්මේලනය පිහිටුවා ගත්හ. ඔවුන් බඩ ඉරිඟු, අර්තාපල්, ක්විනෝවා සහ කපු වගා කළ අතර, රන්, මරකත, බ්ලැන්කට්, සෙරමික් අත්කම්, කොකා සහ විශේෂයෙන් පාෂාණ ලුණු අසල්වැසි ජාතීන් සමඟ වෙළඳාම් කළහ. ටයිරෝනා උතුරු කොලොම්බියාවේ සියෙරා නෙවාඩා ඩි සැන්ටා මාර්ටා හි හුදකලා කඳු වැටියේ වාසය කළහ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Broadbent|first=Sylvia|year=1965|title=Los Chibchas: organización socio-polític|journal=Serie Latinoamericana|volume=5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anderson |first=Jon Lee |date=2018-03-20 |title=Stepping Beyond Cartagena: Exploring Colombia's Northern Reaches |url=https://www.cntraveler.com/story/stepping-beyond-cartagena-exploring-colombias-northern-reaches |access-date=2025-05-16 |website=Condé Nast Traveler |language=en-US}}&lt;/ref&gt; කොලොම්බියානු ඇන්ඩීස් හි බටහිර සහ මධ්‍යම පරාසයන් අතර කොකා ගංගා නිම්නයේ ප්‍රදේශවල ක්විම්බයා වාසය කළහ.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Álvaro Chaves Mendoza |url=https://books.google.com/books?id=txJH1_qweSMC&amp;pg=PA1 |title=Los indios de Colombia |author2=Jorge Morales Gómez |publisher=Editorial Abya Yala |year=1995 |isbn=978-9978-04-169-7 |volume=7 |language=es |access-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202233343/https://books.google.com/books?id=txJH1_qweSMC&amp;pg=PA1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2 February 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; බොහෝ ඇමරින්ඩියන්වරු කෘෂිකර්මාන්තයේ නියැලුණු අතර එක් එක් ආදිවාසී ප්‍රජාවේ සමාජ ව්‍යුහය වෙනස් විය. කැරිබ්ස් වැනි ආදිවාසී ජන කණ්ඩායම් කිහිපයක් ස්ථිර යුද්ධයක ජීවත් වූ නමුත් අනෙක් අයට අඩු යුදවාදී ආකල්ප තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Historia de Colombia: el establecimiento de la dominación española – Los Pueblos Indígenas del Territorio Colombiano |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/historia/hicol/hico3.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109083852/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/historia/hicol/hico3.htm |archive-date=9 November 2017 |access-date=20 September 2016 |publisher=banrepcultural.org |language=es}}&lt;/ref&gt; 1200 ගණන්වලදී, කොලොම්බියාවේ මැලේ-පොලිනීසියානුවන් සහ ස්වදේශික ඇමරිකානුවන් සම්බන්ධතා ඇති කර ගත් අතර, එමඟින් පූර්ව යටත් විජිත කොලොම්බියාවේ සිට සමහර පැසිෆික් සාගර දූපත් දක්වා ස්වදේශික ඇමරිකානු ජාන විද්‍යාව ව්‍යාප්ත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2020-07-08 |title=Polynesians, Native Americans made contact before European arrival, genetic study finds |url=https://phys.org/news/2020-07-polynesians-native-americans-contact-european.html |website=Phys.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ioannidis|first1=Alexander G.|last2=Blanco-Portillo|first2=Javier|last3=Sandoval|first3=Karla|last4=Hagelberg|first4=Erika|last5=Miquel-Poblete|first5=Juan Francisco|last6=Moreno-Mayar|first6=J. Víctor|last7=Rodríguez-Rodríguez|first7=J. E.|last8=Quinto-Cortés|first8=Consuelo D.|last9=Auckland|first9=Kathryn|last10=Parks|first10=Tom|last11=Robson|first11=Kathryn|display-authors=1|date=July 2020|title=Native American gene flow into Polynesia predating Easter Island settlement by Alexander G. Ioannidis et al.|journal=Nature|volume=583|issue=7817|pages=572–577|doi=10.1038/s41586-020-2487-2|pmc=8939867|pmid=32641827|last12=Hill|first12=Adrian V. S.|last13=Avila-Arcos|first13=María C.|last14=Sockell|first14=Alexandra|last15=Homburger|first15=Julian R.|last16=Wojcik|first16=Genevieve L.|last17=Barnes|first17=Kathleen C.|last18=Herrera|first18=Luisa|last19=Berríos|first19=Soledad|last20=Acuña|first20=Mónica|last21=Llop|first21=Elena|last22=Eng|first22=Celeste|last23=Huntsman|first23=Scott|last24=Burchard|first24=Esteban G.|last25=Gignoux|first25=Christopher R.|last26=Cifuentes|first26=Lucía|last27=Verdugo|first27=Ricardo A.|last28=Moraga|first28=Mauricio|last29=Mentzer|first29=Alexander J.|last30=Bustamante|first30=Carlos D.}}&lt;/ref&gt;

=== යටත් විජිත සමය ===
[[File:Retrato_de_Vasco_Nuñez_de_Balboa_(1475-1517)_-_Anónimo.jpg|upright|thumb|මහාද්වීපයේ පළමු ස්ථාවර යුරෝපීය ජනාවාස වූ සැන්ටා මරියා ලා ඇන්ටිගුවා ඩෙල් ඩාරියන් හි නිර්මාතෘ වස්කෝ නූනෙස් ඩි බල්බෝවා]]

ඇලන්සෝ ද ඔජෙඩා (කොලොම්බස් සමඟ යාත්‍රා කර ඇත) 1499 දී ගුජිරා අර්ධද්වීපයට ළඟා විය.&lt;ref name=&quot;LABLAA6&quot;&gt;{{cite web |author=Nicolás del Castillo Mathieu |date=March 1992 |title=La primera vision de las costas Colombianas, Repaso de Historia |url=http://www.lablaa.org/blaavirtual/revistas/credencial/marzo1992/marzo3.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071019045321/http://www.lablaa.org/blaavirtual/revistas/credencial/marzo1992/marzo3.htm |archive-date=19 October 2007 |access-date=29 February 2008 |work=Revista Credencial |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Alonso de Ojeda |url=http://www.biografiasyvidas.com/biografia/o/ojeda.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704180050/http://www.biografiasyvidas.com/biografia/o/ojeda.htm |archive-date=4 July 2014 |access-date=2 April 2014 |publisher=biografiasyvidas.com |language=es}}&lt;/ref&gt; රොඩ්රිගෝ ද බැස්ටිඩාස්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ස්පාඤ්ඤ ගවේෂකයෝ 1500 දී කැරිබියන් වෙරළ තීරයේ පළමු ගවේෂණය සිදු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rodrigo de Bastidas |url=http://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/bastidas.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423173935/http://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/bastidas.htm |archive-date=23 April 2021 |access-date=2 April 2014 |publisher=biografiasyvidas.com |language=es}}&lt;/ref&gt; ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් 1502 දී කැරිබියන් දූපත් ආසන්නයේ යාත්‍රා කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cristóbal Colón |url=http://www.biografiasyvidas.com/biografia/c/colon_cristobal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306173922/http://www.biografiasyvidas.com/biografia/c/colon_cristobal.htm |archive-date=6 March 2014 |access-date=2 April 2014 |publisher=biografiasyvidas.com |language=es}}&lt;/ref&gt; 1508 දී, වස්කෝ නුනෙස් ද බල්බෝවා උරාබා බොක්ක ප්‍රදේශය හරහා භූමියට ගවේෂණයක් සමඟ ගිය අතර ඔවුන් 1510 දී සැන්ටා මාරියා ලා ඇන්ටිගුවා ඩෙල් ඩැරියන් නගරය ආරම්භ කළ අතර එය මහාද්වීපයේ පළමු ස්ථාවර ජනාවාසය විය.{{efn|Balboa is best known for being the first European to see the Pacific Ocean in 1513, which he called ''Mar del Sur'' (or &quot;Sea of the South&quot;) and would facilitate Spanish exploration and settlement of South America.}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vasco Núñez de Balboa |url=http://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/balboa.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072547/http://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/balboa.htm |archive-date=7 April 2014 |access-date=2 April 2014 |publisher=biografiasyvidas.com |language=es}}&lt;/ref&gt; සැන්ටා මාර්ටා 1525 දී ආරම්භ කරන ලද අතර,&lt;ref&gt;{{cite book |author=Vázquez, Trinidad Miranda |url=https://books.google.com/books?id=m5zI94b6u_4C&amp;pg=PP1 |title=La gobernación de Santa Marta (1570–1670) Vol. 232 |publisher=Editorial CSIC-CSIC Press |year=1976 |isbn=978-84-00-04276-9 |page=3 |language=es |access-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202233342/https://books.google.com/books?id=m5zI94b6u_4C&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2 February 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; සහ 1533 දී කාටජිනා ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Plá, María del Carmen Borrego |url=https://books.google.com/books?id=hV-bQJo8wOIC&amp;pg=PP1 |title=Cartagena de Indias en el siglo XVI. Vol. 288 |publisher=Editorial CSIC-CSIC Press |year=1983 |isbn=978-84-00-05440-3 |pages=3–5 |language=es |access-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202233355/https://books.google.com/books?id=hV-bQJo8wOIC&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2 February 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණික ගොන්සාලෝ ජිමිනෙස් ද ක්වෙසාඩා 1536 අප්‍රේල් මාසයේදී අභ්‍යන්තරයට ගවේෂණයක් මෙහෙයවූ අතර, ඔහු &quot;ග්‍රනාඩා නව රාජධානිය&quot; පසු කළ දිස්ත්‍රික්ක බව්තීස්ම කළේය. 1538 අගෝස්තු මාසයේදී, ඔහු මුයික්වයිටා හි මුයිස්කා කැසිකාස්ගෝ අසල එහි අගනුවර තාවකාලිකව ආරම්භ කළ අතර එය &quot;සැන්ටා ෆේ&quot; ලෙස නම් කළේය. නම ඉක්මනින්ම උපසර්ගයක් ලබා ගත් අතර එය සැන්ටා ෆේ ද බොගෝටා ලෙස හැඳින්විණි.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=P1DEFqZ6c5QC&amp;pg=PP1 |title=Invading Colombia: Spanish accounts of the Gonzalo Jiménez de Quesada expedition of conquest Vol. 1 |publisher=Penn State Press |year=2007 |isbn=978-0-271-02936-8 |editor=Francis, John Michael |editor1-link=J. Michael Francis |access-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202233341/https://books.google.com/books?id=P1DEFqZ6c5QC&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2 February 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JaramilloUribe1989&quot;&gt;{{Cite journal|last=Jaramillo Uribe|first=Jaime|year=1989|title=Perfil histórico de Bogotá|url=https://revistas.uniandes.edu.co/index.php/hiscrit/article/view/3641|url-status=live|journal=Historia Crítica|language=es|issue=1|pages=5–19|doi=10.7440/histcrit1.1989.01|issn=0121-1617|archive-url=https://web.archive.org/web/20240502215357/https://revistas.uniandes.edu.co/index.php/hiscrit/article/view/3641|archive-date=2 May 2024|access-date=7 August 2024}}&lt;/ref&gt; මුල් ආක්‍රමණිකයින් විසින් අභ්‍යන්තරයට කළ තවත් කැපී පෙනෙන ගමන් දෙකක් එම කාලය තුළම සිදු විය. ක්විටෝහි ජයග්‍රාහකයා වූ සෙබස්තියන් ද බෙලාල්කසාර් උතුරට ගමන් කර 1536 දී කාලි සහ 1537 දී පොපයාන් පිහිටුවන ලදී;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Silvia Padilla Altamirano |url=https://books.google.com/books?id=785fTqvsPSEC&amp;pg=PP1 |title=La encomienda en Popayán: tres estudios |publisher=Editorial CSIC Press |year=1977 |isbn=978-84-00-03612-6 |pages=4–5 |language=es |access-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202233342/https://books.google.com/books?id=785fTqvsPSEC&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2 February 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1536 සිට 1539 දක්වා, ජර්මානු ජයග්‍රාහක නිකොලස් ෆෙඩර්මන් &quot;රන් නගරය&quot; වන එල් ඩොරාඩෝ සෙවීම සඳහා ලානොස් පෙරදිග තරණය කර කෝඩිලෙරා පෙරදිග හරහා ගියේය.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Massimo Livi Bacci |url=https://books.google.com/books?id=tMEp1OPtF7QC&amp;pg=PP1 |title=El dorado en el pantano |publisher=Marcial Pons Historia |year=2012 |isbn=978-84-92820-65-8 |language=es |access-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202233402/https://books.google.com/books?id=tMEp1OPtF7QC&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2 February 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Ramírez, Natalia|author2=Gutiérrez, Germán|year=2010|title=Félix de Azara: Observaciones conductuales en su viaje por el Virreinato del Río de la Plata|url=http://www.bdigital.unal.edu.co/5001/|url-status=dead|journal=Revista de historia de la psicología|volume=31|issue=4|pages=52–53|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617142800/http://www.bdigital.unal.edu.co/5001/|archive-date=17 June 2016|access-date=17 May 2016}}&lt;/ref&gt; 16 වන සහ 17 වන සියවස් වලදී ස්පාඤ්ඤ සහ අනෙකුත් යුරෝපීයයන් නිව් ග්‍රැනඩාවට ආකර්ෂණය කර ගැනීමේදී පුරාවෘත්තය සහ රත්තරන් ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරනු ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=El Dorado Legend Snared Sir Walter Raleigh |url=http://science.nationalgeographic.com/science/archaeology/el-dorado/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170213054547/http://science.nationalgeographic.com/science/archaeology/el-dorado/ |archive-date=13 February 2017 |access-date=23 August 2013 |work=National Geographic}}&lt;/ref&gt;

ආක්‍රමණිකයන් විවිධ ආදිවාසී ප්‍රජාවන්ගේ සතුරන් සමඟ නිතර සන්ධාන ගත විය. ආදිවාසී මිත්‍ර පාක්ෂිකයෝ යටත් කර ගැනීමට මෙන්ම අධිරාජ්‍යය නිර්මාණය කිරීමට සහ පවත්වාගෙන යාමට තීරණාත්මක වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=La Conquista del Nuevo Reino de Granada: la interpretación de los siete mitos (III) – RESTALL, Matthew: Los siete mitos de la conquista española, Barcelona, 2004 |url=http://queaprendemoshoy.com/la-conquista-del-nuevo-reino-de-granada-la-interpretacion-de-los-siete-mitos-iii/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209181225/http://queaprendemoshoy.com/la-conquista-del-nuevo-reino-de-granada-la-interpretacion-de-los-siete-mitos-iii/ |archive-date=9 February 2020 |access-date=21 September 2016 |publisher=queaprendemoshoy.com/ |language=es}}&lt;/ref&gt; කොලොම්බියාවේ ආදිවාසී ජනයා යටත් කර ගැනීම මෙන්ම වසූරිය වැනි යුරේසියානු රෝග හේතුවෙන් ජනගහනයේ අඩුවීමක් අත්විඳින ලද අතර ඒවාට ප්‍රතිශක්තියක් නොතිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Jorge Augusto Gamboa M. |title=Las sociedades indígenas del Nuevo Reino de Granada bajo el dominio español |url=http://www.icanh.gov.co/recursos_user/documentos/editores/201/Articulos/SociedadesIndigenas-Reyes2009.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.icanh.gov.co/recursos_user/documentos/editores/201/Articulos/SociedadesIndigenas-Reyes2009.pdf |archive-date=9 October 2022 |publisher=Instituto Colombiano de Antropología e Historia |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Las plantas medicinales en la época de la colonia y de la independencia |url=http://www.colombiaaprende.edu.co/html/productos/1685/articles-242836_proyecto_documento.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408212640/http://www.colombiaaprende.edu.co/html/productos/1685/articles-242836_proyecto_documento.pdf |archive-date=8 April 2014 |access-date=7 April 2014 |publisher=colombiaaprende.edu.co |language=es}}&lt;/ref&gt; භූමිය පාළු වූ බව සලකන විට, ස්පාඤ්ඤ කිරීටය යටත් විජිත භූමිවල උනන්දුවක් දක්වන සියලුම පුද්ගලයින්ට දේපළ විකුණා, විශාල ගොවිපලවල් සහ පතල් සන්තකයේ තබා ගැනීම නිර්මාණය කළේය.&lt;ref name=&quot;TierrasColonia&quot;&gt;{{cite web |author=Mayorga, Fernando |year=2002 |title=La propiedad de tierras en la Colonia: Mercedes, composición de títulos y resguardos indígenas |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/mayo2002/propdetierras.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408213109/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/mayo2002/propdetierras.htm |archive-date=8 April 2014 |access-date=7 April 2014 |website=banrepcultural.org |publisher=Revista Credencial Historia |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EconomíaColonial&quot;&gt;{{cite web |author=Germán Colmenares |title=Historia económica y órdenes de magnitud, Capítulo 1: La Formación de la Economía Colonial (1500–1740). |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/economia/histecon/histecon2a.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109160412/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/economia/histecon/histecon2a.htm |archive-date=9 November 2017 |access-date=7 April 2014 |publisher=banrepcultural.org |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;políticaeconómica&quot;&gt;{{cite web |author=Margarita González |title=La política económica virreinal en el Nuevo Reino de Granada: 1750–1810 |url=http://admin.banrepcultural.org/sites/default/files/lablaa/revistas/revanuario/ancolh11/articul/art5/art5a.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408211849/http://admin.banrepcultural.org/sites/default/files/lablaa/revistas/revanuario/ancolh11/articul/art5/art5a.pdf |archive-date=8 April 2014 |publisher=banrepcultural.org |language=es}}&lt;/ref&gt; 16 වන සියවසේදී, ස්පාඤ්ඤයේ නාවික විද්‍යාව කැසා ඩි කොන්ත්‍රාටේෂියන් හි බොහෝ විද්‍යාත්මක පුද්ගලයින්ට ස්තූතිවන්ත වෙමින් විශාල දියුණුවක් අත්කර ගත් අතර නාවික විද්‍යාව අයිබීරියානු ව්‍යාප්තියේ අත්‍යවශ්‍ය කුළුණක් විය.&lt;ref name=&quot;Alonso de Santa Cruz&quot;&gt;{{cite journal|last1=Domingo|first1=Mariano Cuesta|date=2004|title=Alonso de Santa Cruz, cartógrafo y fabricante de instrumentos náuticos de la Casa de Contratación|trans-title=Alonso de Santa Cruz, Cartographer and Maker of Nautical Instruments of the Spanish Casa de Contratación|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=1086671|url-status=live|journal=Revista Complutense de Historia de América|language=es|volume=30|pages=7–40|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203234102/https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=1086671|archive-date=3 February 2021|access-date=13 November 2020}}&lt;/ref&gt; 1542 දී, නිව් ග්‍රැනඩා කලාපය, දකුණු ඇමරිකාවේ අනෙකුත් සියලුම ස්පාඤ්ඤ දේපළ සමඟ, පේරු හි උප රාජකීයත්වයේ කොටසක් බවට පත් වූ අතර එහි අගනුවර ලීමා හි විය.&lt;ref&gt;{{cite book |author=John Huxtable Elliott |url=https://books.google.com/books?id=Q6ucuphGA3YC&amp;pg=PA124 |title=Empires of the Atlantic World: Britain and Spain in America, 1492–1830 |publisher=Yale University Press |year=2007 |isbn=978-0-300-12399-9 |pages=124–125 |access-date=9 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202233440/https://books.google.com/books?id=Q6ucuphGA3YC&amp;pg=PA124 |archive-date=2 February 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1547 දී, නිව් ග්‍රැනඩාව උපරාජපතීන් තුළ වෙනම කපිතාන්-ජෙනරාල්වරයෙකු බවට පත් වූ අතර, එහි අගනුවර සැන්ටා ෆේ ඩි බොගෝටා විය.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shaw |first=Jeffrey M. |url=https://books.google.com/books?id=vt-vDwAAQBAJ&amp;pg=PA429 |title=Religion and Contemporary Politics: A Global Encyclopedia |publisher=Abc-Clio |year=2019 |isbn=9781440839337 |pages=429 |access-date=19 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715073548/https://books.google.com/books?id=vt-vDwAAQBAJ&amp;pg=PA429 |archive-date=15 July 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1549 දී, රාජකීය ප්‍රජාව රාජකීය නියෝගයක් මගින් නිර්මාණය කරන ලද අතර, නිව් ග්‍රැනඩාව පාලනය කරන ලද්දේ එකල සැන්ටා මාර්ටා, රියෝ ද සැන් ජුවාන්, පොපයාන්, ගුවායානා සහ කාටජිනා යන පළාත්වලින් සමන්විත වූ සැන්ටා ෆේ ඩි බොගෝටා හි රාජකීය ප්‍රේක්ෂකයින් විසිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Law VIII (&quot;Royal Audiencia and Chancery of Santa Fe in the New Kingdom of Granada&quot;) of Title XV (&quot;Of the Royal Audiencias and Chanceries of the Indies&quot;) of Book II |url=http://www.congreso.gob.pe/ntley/Imagenes/LeyIndia/0102015.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629092003/http://www.congreso.gob.pe/ntley/Imagenes/LeyIndia/0102015.pdf |archive-date=29 June 2014 |access-date=4 April 2014 |publisher=congreso.gob.pe}}&lt;/ref&gt; නමුත් යටත් විජිතයේ සිට ස්පාඤ්ඤය දක්වා වැදගත් තීරණ ඉන්දීය කවුන්සිලය විසින් ගනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Fernando Mayorga García |url=http://www.archivobogota.gov.co/libreria/pdf/LIBRO_PATRIMONIO_DOCUMENTAL.pdf |title=El patrimonio documental de Bogotá, Siglos XVI – XIX: Instituciones y Archivos |author2=Juana M. Marín Leoz |author3=Adelaida Sourdis Nájera |publisher=Subdirección Imprenta Distrital – D.D.D.I |year=2011 |isbn=978-958-717-064-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407095333/http://www.archivobogota.gov.co/libreria/pdf/LIBRO_PATRIMONIO_DOCUMENTAL.pdf |archive-date=7 April 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Julián Bautista Ruiz Rivera |url=https://books.google.com/books?id=5R0dPbOImsUC&amp;pg=PP1 |title=Encomienda y mita en Nueva Granada en el siglo XVII |publisher=Editorial CSIC Press |year=1975 |isbn=978-84-00-04176-2 |pages=xxi–xxii |access-date=7 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202233403/https://books.google.com/books?id=5R0dPbOImsUC&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2 February 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Defensa de Cartagena de Indias por la escuadra de D. Blas de Lezo, año 1741.jpg|thumb|left|ජෙන්කින්ස් කන් යුද්ධයේ ප්‍රධාන ස්පාඤ්ඤ ජයග්‍රහණයක් වූ කාටජිනා ඩි ඉන්ඩියාස් සටනේ නිදර්ශනයක්.&lt;ref name=&quot;BattleofCartagena&quot;&gt;{{cite book |author=Jorge Cerdá Crespo |url=https://books.google.com/books?id=iHc5HlQpmmUC&amp;pg=PA3 |title=Conflictos coloniales: la guerra de los nueve años 1739–1748 |publisher=Universidad de Alicante |year=2010 |isbn=978-84-9717-127-4 |language=es |access-date=7 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129012920/https://books.google.com/books?id=iHc5HlQpmmUC&amp;pg=PA3#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=29 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

16 වන සියවසේදී, යුරෝපීය වහල් වෙළෙන්දෝ වහලුන් වූ අප්‍රිකානුවන් ඇමරිකාවට ගෙන ඒමට පටන් ගත්හ. වහලුන් මිලදී ගැනීම සඳහා අප්‍රිකාවේ කර්මාන්තශාලා ස්ථාපිත නොකළ එකම යුරෝපීය බලවතා ස්පාඤ්ඤය විය; ඒ වෙනුවට ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යය අසෙන්ටෝ ක්‍රමය මත විශ්වාසය තැබූ අතර, අනෙකුත් යුරෝපීය ජාතීන්ගේ වෙළෙන්දන්ට වහල් ජනතාව ඔවුන්ගේ විදේශීය ප්‍රදේශවලට වෙළඳාම් කිරීමට බලපත්‍රය ප්‍රදානය කළේය.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PH_cf27ucZAC&amp;pg=PP1 |title=Génesis y desarrollo de la esclavitud en Colombia siglos XVI y XVII |publisher=Universidad del Valle |year=2005 |isbn=978-958-670-338-3 |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Alvaro Gärtner |url=https://books.google.com/books?id=5cUdM30KwxkC&amp;pg=PP1 |title=Los místeres de las minas: crónica de la colonia europea más grande de Colombia en el siglo XIX, surgida alrededor de las minas de Marmato, Supía y Riosucio |publisher=Universidad de Caldas |year=2005 |isbn=978-958-8231-42-6 |access-date=7 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221121101/https://books.google.com/books?id=5cUdM30KwxkC&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=21 February 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; මෙම ක්‍රමය අප්‍රිකානුවන් කොලොම්බියාවට ගෙන එන ලදී, නමුත් බොහෝ දෙනෙක් ආයතනයට එරෙහිව කතා කළහ.{{efn|A royal decree of 1713 approved the legality of [[Palenque de San Basilio]] founded by runaway slaves as a refuge in the seventeenth century. The people of San Basilio fought against slavery, thereby giving rise to the first free place in the Americas.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Palenque, Cartagena y Afro-Caribe: historia y lengua|first1=Yves|last1=Moñino|first2=Armin|last2=Schwegler|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-096022-8|year=2002|url=https://books.google.com/books?id=mv4iAAAAQBAJ&amp;pg=PR1|pages=vii–ix, 21–35|access-date=26 December 2021|archive-date=21 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221121101/https://books.google.com/books?id=mv4iAAAAQBAJ&amp;pg=PR1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Its main leader was [[Benkos Bioho|Benkos Biohó]], who was born in West Africa.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.urosario.edu.co/Subsitio/Catedra-de-Estudios-Afrocolombianos/Documentos/03-Presentacion-Dossier-Unesco---Palenque-de-San-B.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.urosario.edu.co/Subsitio/Catedra-de-Estudios-Afrocolombianos/Documentos/03-Presentacion-Dossier-Unesco---Palenque-de-San-B.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live|title=Palenque de San Basilio |publisher=urosario.edu.co|language=es}}&lt;/ref&gt;}}{{efn|[[Peter Claver]] was a Spaniard who traveled to Cartagena in 1610 and was ordained as a [[Jesuit]] priest in 1616. Claver cared for African slaves for thirty-eight years, defending their lives and the [[dignity]].&lt;ref&gt;Proceso de beatificación y canonización de San Pedro Claver. Edición de 1696. Traducción del latín y del italiano, y notas de Anna María Splendiani y Tulio Aristizábal S. J. Pontificia Universidad Javeriana. Universidad Católica del Táchira. 2002.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Valtierra, Ángel. 1964. San Pedro Claver, el santo que liberó una raza.&lt;/ref&gt;}} ආදිවාසී ජනතාව ස්පාඤ්ඤ කිරීටයේ නීත්‍යානුකූල යටත්වැසියන් වූ බැවින් ඔවුන් වහල්භාවයට පත් කළ නොහැකි විය.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=La esclavitud negra en la América española |url=http://www.gabrielbernat.es/espana/esclavitud/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161126033717/http://www.gabrielbernat.es/espana/esclavitud/index.html |archive-date=26 November 2016 |access-date=20 September 2016 |publisher=gabrielbernat.es |language=es}}&lt;/ref&gt; ආදිවාසී ජනතාව ආරක්ෂා කිරීම සඳහා, ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත බලධාරීන් විසින් ඉඩම් හිමිකාරිත්වය සහ නියාමනයේ විවිධ ආකාර ස්ථාපිත කරන ලදී: රෙස්ගුවාර්ඩෝස්, එන්කොමියෙන්ඩාස් සහ හැසියෙන්ඩාස්.&lt;ref name=&quot;TierrasColonia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EconomíaColonial&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;políticaeconómica&quot; /&gt;

කෙසේ වෙතත්, කොලොම්බියාව ඇතුළත් පේරු උපරාජ මණ්ඩලය සහ ඇමරිකාවේ ඉල්ලුමක් පැවති සිල්ක් සහ පෝසිලේන් වැනි ආසියානු නිෂ්පාදනවල ප්‍රභවය වූ පිලිපීනය ඇතුළත් නිව් ස්පාඤ්ඤ උපරාජ මණ්ඩලය අතර සෘජු වෙළඳාම ස්පාඤ්ඤය තහනම් කළ බැවින්, කොලොම්බියානුවන් අතර රහසිගත ස්පාඤ්ඤ විරෝධී අතෘප්තිය දැනටමත් වර්ධනය වෙමින් පැවතුනි. නීති විරෝධී ආසියානු ආනයන සඳහා බෙදාහැරීමේ මධ්‍යස්ථානය වන කොලොම්බියාවේ කෝර්ඩෝබා හි ජාවාරම් කළ ආසියානු භාණ්ඩ අවසන් වූ බැවින්, පේරු, පිලිපීන සහ මෙක්සිකානුවන් අතර නීති විරෝධී වෙළඳාම රහසිගතව දිගටම පැවතුනි. ස්පාඤ්ඤයේ බලධාරීන්ට එරෙහිව මෙම ජනයා අතර ඇති වූ කුමන්ත්‍රණය හේතුවෙන්. ඔවුන් බලහත්කාරයෙන් ස්පාඤ්ඤ ඒකාධිකාරයට අකීකරු වෙමින් එකිනෙකා සමඟ පදිංචි වී වෙළඳාම් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Villamar|first1=Cuauhtemoc|date=March 2022|title=El Galeón de Manila y el comercio de Asia: Encuentro de culturas y sistemas|journal=Interacción Sino-Iberoamericana / Sino-Iberoamerican Interaction|volume=2|issue=1|pages=85–109|doi=10.1515/sai-2022-0008|doi-access=free|s2cid=249318172}}&lt;/ref&gt;

[[File:Viceroyalty_of_New_Granada_(orthographic_projection).svg|thumb|නිව් ග්‍රනාඩා උප රාජකීයත්වයේ සිතියම]]

නිව් ග්‍රනාඩා හි උප රාජකීයත්වය 1717 දී පිහිටුවන ලද අතර, පසුව තාවකාලිකව ඉවත් කරන ලද අතර, පසුව 1739 දී නැවත ස්ථාපිත කරන ලදී. එහි අගනුවර වූයේ සැන්ටා ෆේ ද බොගෝටා ය. මෙම උප රාජකීයත්වයට කලින් නිව් ස්පාඤ්ඤයේ හෝ පේරු හි උප රාජකීයත්වයේ අධිකරණ බලය යටතේ පැවති සහ ප්‍රධාන වශයෙන් අද වෙනිසියුලාව, ඉක්වදෝරය සහ පැනමාවට අනුරූප වන වයඹදිග දකුණු ඇමරිකාවේ තවත් පළාත් කිහිපයක් ඇතුළත් විය. බොගෝටා ලීමා සහ මෙක්සිකෝ නගරය සමඟ නව ලෝකයේ ස්පාඤ්ඤ දේපළවල ප්‍රධාන පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්විය, නමුත් එය එම නගර දෙකට සාපේක්ෂව ආර්ථික හා සැපයුම් ක්‍රම කිහිපයකින් අඩු සංවර්ධනයක් පැවතුනි.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Rivera, Julián Bautista Ruiz |year=1997 |title=Reformismo local en el nuevo Reino de Granada. Temas americanistas N° 13 |url=http://institucional.us.es/tamericanistas/uploads/revista/13/RUIZ-RIVERA..pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103045601/http://institucional.us.es/tamericanistas/uploads/revista/13/RUIZ-RIVERA..pdf |archive-date=3 November 2014 |access-date=8 April 2014 |pages=80–98 |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Jaime U. Jaramillo |url=http://www.banrep.gov.co/sites/default/files/publicaciones/archivos/borra074.pdf |title=Transferring Wealth and Power from the Old to the New World: Monetary and Fiscal Institutions in the 17th Through the 19th Centuries – Chapter 12 |author2=Adolfo R. Maisel |author3=Miguel M. Urrutia |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-02727-4 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.banrep.gov.co/sites/default/files/publicaciones/archivos/borra074.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1739 දී මහා බ්‍රිතාන්‍යය ස්පාඤ්ඤයට එරෙහිව යුද්ධ ප්‍රකාශ කළ අතර, කාටජිනා නගරය ඉක්මනින් බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ ප්‍රධාන ඉලක්කයක් බවට පත්විය. නගරය අල්ලා ගැනීම සඳහා දැවැන්ත බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂණ බලකායක් යවන ලද නමුත්, මූලික ආක්‍රමණයන් ලබා ගැනීමෙන් පසු, විනාශකාරී රෝග පැතිරීම් ඔවුන්ගේ සංඛ්‍යාව අඩපණ කළ අතර, බ්‍රිතාන්‍යයන්ට පසුබැසීමට සිදු විය. මෙම සටන ගැටුමේ ස්පාඤ්ඤයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක ජයග්‍රහණවලින් එකක් බවට පත් වූ අතර, සත් අවුරුදු යුද්ධය තෙක් කැරිබියන් දූපත් වල ස්පාඤ්ඤ ආධිපත්‍යය තහවුරු කළේය.&lt;ref name=&quot;BattleofCartagena&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|author=Greshko, Michael|title=Did This Spanish Shipwreck Change the Course of History?|url=http://news.nationalgeographic.com/2015/11/151102-colombia-shipwreck-cartagena-battle-1700s/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151103233303/http://news.nationalgeographic.com/2015/11/151102-colombia-shipwreck-cartagena-battle-1700s/|archive-date=3 November 2015|magazine=National Geographic}}&lt;/ref&gt; 18 වන සියවසේ පූජක, උද්භිද විද්‍යාඥ සහ ගණිතඥ ජෝස් සෙලෙස්ටිනෝ මුටිස් හට නිව් ග්‍රැනාඩාවේ ස්වභාවය පිළිබඳ ඉන්වෙන්ටරියක් පැවැත්වීම සඳහා වයිස්රෝයි ඇන්ටෝනියෝ කැබල්ලෙරෝ වයි ගොන්ගෝරා විසින් පවරන ලදී. 1783 දී ආරම්භ වූ මෙය නිව් ග්‍රැනාඩාවට රාජකීය උද්භිද විද්‍යාත්මක ගවේෂණය ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. එය ශාක හා වනජීවී වර්ගීකරණය කළ අතර, සැන්ටා ෆේ ඩි බොගෝටා නගරයේ පළමු තාරකා විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණාගාරය ආරම්භ කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=José Celestino Mutis in New Granada: A life at the service of an Expedition (1760–1808) |url=http://www.rjb.csic.es/jardinbotanico/jardin/index.php?len=en&amp;Pag=89 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413125927/http://www.rjb.csic.es/jardinbotanico/jardin/index.php?len=en&amp;Pag=89 |archive-date=13 April 2014 |access-date=9 April 2014 |publisher=Real Jardín Botánico}}&lt;/ref&gt; 1801 ජූලි මාසයේදී ප්‍රෂියානු විද්‍යාඥ ඇලෙක්සැන්ඩර් වොන් හම්බෝල්ට් සැන්ටා ෆේ ඩි බොගෝටා වෙත ළඟා වූ අතර එහිදී ඔහු මුටිස් හමුවිය. ඊට අමතරව, නිව් ග්‍රනාඩාවේ නිදහසේ ක්‍රියාවලියේ ඓතිහාසික චරිත ගවේෂණ චාරිකාවෙන් මතු වූයේ තාරකා විද්‍යාඥ ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ජෝස් ද කැල්ඩාස්, විද්‍යාඥ ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ඇන්ටෝනියෝ සීයා, සත්ව විද්‍යාඥ ජෝර්ජ් ටැඩියෝ ලොසානෝ සහ චිත්‍ර ශිල්පියා වන සැල්වදෝර් රිසෝ ය.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Angela Perez-Mejia |url=https://books.google.com/books?id=1AcBiP9mOmoC&amp;pg=PP1 |title=A Geography of Hard Times: Narratives about Travel to South America, 1780–1849 – Part I: The scholar and the baron: Voyage of the exact sciences |publisher=SUNY Press |year=2004 |isbn=978-0-7914-6013-9 |access-date=7 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129012910/https://books.google.com/books?id=1AcBiP9mOmoC&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=29 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=John Wilton Appel |url=https://archive.org/details/franciscojosedec0000appe |title=Francisco José de Caldas: A Scientist at Work in Nueva Granada |publisher=American Philosophical Society |year=1994 |isbn=978-0-87169-845-2 |page=[https://archive.org/details/franciscojosedec0000appe/page/3 3] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

=== නිදහස ===
[[File:AGHRC (1890) - Carta XI - División política de Colombia, 1824.jpg|thumb|upright=1.2|1824 දී ග්‍රාන් කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු]]

යටත් විජිතකරණය සහ යටත් විජිතකරණය ආරම්භ වීමෙන් පසු අධිරාජ්‍යය තුළ ස්පාඤ්ඤ පාලනයට එරෙහි කැරලි ඇති වූ නමුත්, ඒවායින් බොහොමයක් තලා දමන ලදී හෝ සමස්ත තත්වය වෙනස් කිරීමට නොහැකි තරම් දුර්වල විය. ස්පාඤ්ඤයෙන් සම්පූර්ණ නිදහස අපේක්ෂා කළ අවසාන එක 1810 දී පමණ ඇති වූ අතර එය 1810 ජූලි 20 වන දින නිකුත් කරන ලද කොලොම්බියානු නිදහස් ප්‍රකාශනයෙන් අවසන් විය, එය දැන් ජාතියේ නිදහස් දිනය ලෙස සමරනු ලබන දිනයයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://elpais.com/internacional/2017/07/20/colombia/1500541945_902382.html|title=Independencia de Colombia: ¿por qué se celebra el 20 de julio?|date=20 July 2017|work=El País|access-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718205151/https://elpais.com/internacional/2017/07/20/colombia/1500541945_902382.html|archive-date=18 July 2018|language=es|trans-title=Independence of Colombia: Why is it celebrated on 20 July?|issn=1134-6582|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මෙම ව්‍යාපාරය 1804 දී ශාන්ත-ඩොමින්ගු (වර්තමාන හයිටි) හි නිදහසෙන් පසුව සිදු වූ අතර, එය මෙම කැරැල්ලේ අවසාන නායකයෙකු වන සයිමන් බොලිවර්ට යම් සහයෝගයක් ලබා දුන්නේය. ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ද පෝලා සැන්ටැන්ඩර් ද තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරනු ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=McFarlane|first1=Anthony|date=January 1982|title=El colapso de la autoridad española y la génesis de la independencia en la Nueva Granada|journal=Revista Desarrollo y Sociedad|issue=7|pages=99–120|doi=10.13043/dys.7.3|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rodriguez Gómez |first=Juan Camilo |title=La independencia del Socorro en la génesis de la emancipación colombiana. |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero2010/socorro.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110174547/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero2010/socorro.htm |archive-date=10 November 2017 |access-date=15 April 2017 |publisher=banrepcultural.org |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Gutiérrez Ardila|first1=Daniel|date=December 2011|title=Colombia y Haití: historia de un desencuentro (1819–1831)|trans-title=Colombia and Haití: History of a Misunderstanding (1819–1831)|url=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?pid=S0186-03482011000300003&amp;script=sci_arttext|url-status=live|journal=Secuencia|language=es|issue=81|pages=67–93|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707192322/http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0186-03482011000300003|archive-date=7 July 2017|access-date=28 March 2015}}&lt;/ref&gt;

ස්පාඤ්ඤ මධ්‍යමවාදයට විරුද්ධ වූ සහ උප රාජකීයත්වයට එරෙහි විපක්ෂයට නායකත්වය දුන් ඇන්ටෝනියෝ නාරිනෝ විසින් ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gutiérrez Escudero |first=Antonio |title=Un precursor de la emancipación americana: Antonio Nariño y Álvarez. |url=http://digital.csic.es/bitstream/10261/29874/1/Antonio%20Nari%C3%B1o-Gutierrez%20Escudero.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://digital.csic.es/bitstream/10261/29874/1/Antonio%20Nari%C3%B1o-Gutierrez%20Escudero.pdf |archive-date=9 October 2022 |publisher=Araucaria. Revista Iberoamericana de Filosofía, Política y Humanidades 8.13 (2005) |pages=205–220 |language=es}}&lt;/ref&gt; කාටජිනා 1811 නොවැම්බර් මාසයේදී ස්වාධීන විය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Sourdis Nájera |first=Adelaida |title=Independencia del Caribe colombiano 1810–1821 |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero2010/caribe.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109105253/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero2010/caribe.htm |archive-date=9 November 2017 |access-date=28 March 2015 |publisher=Revista Credencial Historia – Edición 242 |language=es}}&lt;/ref&gt; 1811 දී, කැමිලෝ ටොරස් ටෙනෝරියෝගේ ප්‍රධානත්වයෙන් නිව් ග්‍රැනඩා එක්සත් පළාත් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Martínez Garnica |first=Armandao |year=2010 |title=Confederación de las Provincias Unidas de la Nueva Granada |url=http://www.banrepcultural.org/node/88606 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170624131937/http://www.banrepcultural.org/node/88606 |archive-date=24 June 2017 |access-date=28 March 2015 |publisher=Revista Credencial Historia – Edición 244 |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |year=1811 |title=Acta de la Federación de las Provincias Unidas de Nueva Granada |url=http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor-din/acta-de-federacion-de-las-provincias-unidas-de-la-nueva-granada-27-de-noviembre-de-1811--0/html/008e5574-82b2-11df-acc7-002185ce6064_2.html#I_0_ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625133814/http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor-din/acta-de-federacion-de-las-provincias-unidas-de-la-nueva-granada-27-de-noviembre-de-1811--0/html/008e5574-82b2-11df-acc7-002185ce6064_2.html#I_0_ |archive-date=25 June 2017 |access-date=28 March 2015 |language=es}}&lt;/ref&gt; දේශප්‍රේමීන් අතර වෙනස් දෘෂ්ටිවාදාත්මක ධාරා දෙකක් (ෆෙඩරල්වාදය සහ මධ්‍යමවාදය) මතුවීම පැට්‍රියා බොබා ලෙස හැඳින්වෙන අස්ථාවර කාල පරිච්ඡේදයකට හේතු විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ocampo López |first=Javier |author-link=Javier Ocampo López |title=La patria boba. Cuadernillos de historia |publisher=Panamericana Editorial |year=1998 |isbn=978-958-30-0533-6}}&lt;/ref&gt; නැපෝලියන් යුද්ධ අවසන් වී ටික කලකට පසු, මෑතකදී ස්පාඤ්ඤයේ සිංහාසනයට පත් කරන ලද VII වන ෆර්ඩිනන්ඩ්, අනපේක්ෂිත ලෙස උතුරු දකුණු ඇමරිකාවේ වැඩි කොටසක් නැවත අත්පත් කර ගැනීම සඳහා හමුදා හමුදා යැවීමට තීරණය කළේය. ජුවාන් ද සමනෝගේ අණ යටතේ උපරාජය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන ලද අතර, ඔහුගේ පාලන තන්ත්‍රය ජුන්ටාවරුන්ගේ දේශපාලන සූක්ෂ්මතා නොසලකා හරිමින් දේශප්‍රේමී ව්‍යාපාරවලට සහභාගී වූවන්ට දඬුවම් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Morillo y la reconquista, 1816–1819 |url=http://docencia.udea.edu.co/regionalizacion/irs-406/contenido/morillo.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027064057/http://docencia.udea.edu.co/regionalizacion/irs-406/contenido/morillo.html |archive-date=27 October 2016 |access-date=3 July 2017 |publisher=udea.edu.co |language=es}}&lt;/ref&gt; පළිගැනීම අලුත් කැරැල්ලක් ඇති කළ අතර, එය දුර්වල වූ ස්පාඤ්ඤයක් සමඟ ඒකාබද්ධ වූ අතර, වෙනිසියුලානු-උපත ලැබූ සයිමන් බොලිවර් විසින් මෙහෙයවන ලද සාර්ථක කැරැල්ලක් ඇති කිරීමට හැකි විය, ඔහු අවසානයේ 1819 දී නිදහස ප්‍රකාශ කළේය.&lt;ref name=&quot;Historia ilustrada de Colombia&quot;&gt;{{cite book |last=Ocampo López |first=Javier |author-link=Javier Ocampo López |url=https://books.google.com/books?id=XzgpwLiJs5gC&amp;pg=PA1 |title=Historia ilustrada de Colombia – Capítulo VI |publisher=Plaza y Janes Editores Colombia sa |year=2006 |isbn=978-958-14-0370-7 |language=es |access-date=7 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129012918/https://books.google.com/books?id=XzgpwLiJs5gC&amp;pg=PA1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=29 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.banrep.gov.co/sites/default/files/publicaciones/archivos/lbr_cartagena_independencia.pdf |title=Cartagena de Indias en la independencia |publisher=[[Bank of the Republic (Colombia)|Banco de la República]] |year=2011 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.banrep.gov.co/sites/default/files/publicaciones/archivos/lbr_cartagena_independencia.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤ ගැති ප්‍රතිරෝධය 1822 දී වර්තමාන කොලොම්බියාවේ භූමියේදී සහ 1823 දී වෙනිසියුලාවේ දී පරාජය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cronología de las independencias americanas |url=http://www.cervantes.es/lengua_y_ensenanza/hispanismo/independencia_americana/bicentenario_independencia_calendario.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216202647/http://www.cervantes.es/lengua_y_ensenanza/hispanismo/independencia_americana/bicentenario_independencia_calendario.htm |archive-date=16 February 2018 |access-date=16 February 2018 |publisher=cervantes.es |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Gutiérrez Ramos|first=Jairo|year=2008|title=La Constitución de Cádiz en la Provincia de Pasto, Virreinato de Nueva Granada, 1812–1822.|url=http://revistadeindias.revistas.csic.es/index.php/revistadeindias/article/view/640/706|url-status=live|journal=Revista de Indias|language=es|publisher=Revista de Indias 68, no. 242|volume=68|issue=242|page=222|doi=10.3989/revindias.2008.i242.640|archive-url=https://web.archive.org/web/20130712040017/http://revistadeindias.revistas.csic.es/index.php/revistadeindias/article/view/640/706|archive-date=12 July 2013|access-date=28 March 2015|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pareja |first1=Alfaro |url=http://repositori.uji.es/xmlui/bitstream/handle/10234/74784/falfaropareja.pdf |title=La Independencia de Venezuela relatada en clave de paz: las regulaciones pacíficas entre patriotas y realistas (1810–1846). |last2=José |first2=Francisco |year=2013 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142358/http://repositori.uji.es/xmlui/bitstream/handle/10234/74784/falfaropareja.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; නිදහස් සංග්‍රාමයේදී, මිනිසුන් 250 ත් 400 ත් අතර පිරිසක් (පූර්ව යුධ ජනගහනයෙන් 12-20%) මිය ගියහ.&lt;ref name=&quot;19thcentury&quot;&gt;http://necrometrics.com/wars19c.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250526163632/http://necrometrics.com/wars19c.htm |date=26 May 2025 }} | &quot;Statistics of Wars, Oppressions and Atrocities of the Nineteenth Century&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Deremilitari&quot;&gt;http://remilitari.com/guias/victimario6.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509084644/http://remilitari.com/guias/victimario6.htm|date=9 May 2008}} | In Spanish &quot;De re Militari: muertos en Guerras, Dictaduras y Genocidios. Capítulo VI&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Silvio Arturo Zavala (1971). ''Revista de historia de América''. Números 69-70. Ciudad de México: Instituto Panamericano de Geografía e Historia, pp. 303. &quot;Para el primero, de 1400000 habs. que la futura Colombia tendría en 1809 (entre ellos 78000 negros esclavos), (...) mortaldad que él mismo señala a tal guerra (unos 400 000 muertos para la Gran Colombia, entre ellos, 250 000 venezolanos).&quot;&lt;/ref&gt;

[[File:Cambios territoriales de Colombia.gif|thumb|upright=1.2|1811 සහ 2012 අතර කොලොම්බියාවේ දේශසීමා වලට සිදු වූ වෙනස්කම්]]

නිව් ග්‍රනාඩාවේ උපරාජ්ය මණ්ඩලයේ භූමි ප්‍රදේශය කොලොම්බියා ජනරජය බවට පත් වූ අතර, එය වර්තමාන කොලොම්බියාව, පැනමාව, ඉක්වදෝරය, වෙනිසියුලාව, ගයානා සහ බ්‍රසීලයේ කොටස් සහ මරනෝන් ගඟට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශ වල එකමුතුවක් ලෙස සංවිධානය විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Walker |first=Alexander |url=https://books.google.com/books?id=uVZsAAAAMAAJ&amp;pg=PR1 |title=(Gran) Colombia, relación geográfica, topográfica, agrícola, comercial y política de este país: Adaptada para todo lector en general y para el comerciante y colono en particular |publisher=Banco de la República |year=1822 |volume=1 |language=es}}&lt;/ref&gt; 1821 දී කුකුටා කොංග්‍රසය නව ජනරජය සඳහා ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Sosa Abella |first=Guillermo |year=2009 |title=Los ciudadanos en la Constitución de Cúcuta – Citizenship in the Constitution of Cúcuta |url=http://www.bdigital.unal.edu.co/21805/1/18324-59371-1-PB.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923183203/http://www.bdigital.unal.edu.co/21805/1/18324-59371-1-PB.pdf |archive-date=23 September 2015 |access-date=28 March 2015 |publisher=Instituto Colombiano de Antropología e Historia (icanh) |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Mollien |first=Gaspard-Théodore |title=El viaje de Gaspard-Théodore Mollien por la República de Colombia en 1823. CAPÍTULO IX |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/historia/vireco/vireco11.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109010323/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/historia/vireco/vireco11.htm |archive-date=9 November 2017 |access-date=28 March 2015 |publisher=Biblioteca Virtual del Banco de la República |language=es}}&lt;/ref&gt; සයිමන් බොලිවර් කොලොම්බියාවේ පළමු ජනාධිපතිවරයා බවට පත් වූ අතර, ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ද පෝලා සැන්ටැන්ඩර් උප ජනාධිපති ධුරයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Avatares de una Joven República – 2. La Constitución de Cúcuta |url=http://docencia.udea.edu.co/regionalizacion/irs-406/contenido/laconstitucion.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025729/http://docencia.udea.edu.co/regionalizacion/irs-406/contenido/laconstitucion.html |archive-date=4 March 2016 |access-date=28 March 2015 |publisher=Universidad de Antioquia |language=es}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, නව ජනරජය අස්ථාවර වූ අතර අවසානයේ ග්‍රාන් කොලොම්බියාව බිඳ වැටුණි.

නූතන කොලොම්බියාව ග්‍රාන් කොලොම්බියාව විසුරුවා හැරීමෙන් පසු මතු වූ එක් රටකින් පැමිණේ, අනෙක් දෙක ඉක්වදෝරය සහ වෙනිසියුලාවයි.&lt;ref name=&quot;EtHisColombia&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19390164|title=Colombia profile - Timeline|date=27 August 2012|access-date=14 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926221001/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19390164|archive-date=26 September 2019|publisher=BBC News|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GranColombiaNuevaGranada&quot;&gt;{{cite web |last=Blanco Blanco |first=Jacqueline |year=2007 |title=De la gran Colombia a la Nueva Granada, contexto histórico-político de la transición constitucional |url=http://www.unimilitar.edu.co/documents/63968/72398/04.GranColANvaGranada.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.unimilitar.edu.co/documents/63968/72398/04.GranColANvaGranada.pdf |archive-date=9 October 2022 |publisher=Universidad Militar Nueva Granada |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Colombia|date=12 January 2022}}&lt;/ref&gt; කොලොම්බියාව දකුණු ඇමරිකාවේ පළමු ව්‍යවස්ථාමය රජය වූ අතර,&lt;ref name=&quot;HistoriaConstitucional&quot;&gt;{{cite web |last=Arana |first=Edgar |title=Historia Constitucional Colombiana |url=http://unilibrepereira.edu.co/catehortua/posgrados/archivos2/HISTORIA%20CONSTITUCIONAL%20COLOMBIANA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150327033803/http://unilibrepereira.edu.co/catehortua/posgrados/archivos2/HISTORIA%20CONSTITUCIONAL%20COLOMBIANA.pdf |archive-date=27 March 2015 |publisher=Universidad Libre Seccional Pereira |language=es}}&lt;/ref&gt; පිළිවෙලින් 1848 සහ 1849 දී ආරම්භ කරන ලද ලිබරල් සහ කොන්සර්වේටිව් පක්ෂ, ඇමරිකාවේ පැරණිතම දේශපාලන පක්ෂ දෙකකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Londoño |first=Juan Fernando |url=http://174.129.218.71/publications/thinking_politics/upload/thinking_politics_sp_chap4.pdf |title=Partidos políticos y think tanks en Colombia |publisher=International Institute for Democracy and Electoral Assistance |year=2009 |isbn=978-91-85724-73-4 |page=129 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20150327041239/http://174.129.218.71/publications/thinking_politics/upload/thinking_politics_sp_chap4.pdf |archive-date=27 March 2015 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1851 දී රට තුළ වහල්භාවය අහෝසි කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Aguilera |first=Miguel |title=La Legislación y el derecho en Colombia |publisher=Lemer |year=1965 |series=Historia extensa de Colombia |volume=14 |location=Bogotá |pages=428–442}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Restrepo|first=Eduardo|year=2006|title=Abolitionist arguments in Colombia|url=http://revistas.unisinos.br/index.php/historia/article/view/6183|url-status=live|journal=História Unisinos|language=es|volume=10|issue=3|pages=293–306|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708173736/http://revistas.unisinos.br/index.php/historia/article/view/6183|archive-date=8 July 2017|access-date=28 March 2015}}&lt;/ref&gt;

අභ්‍යන්තර දේශපාලන සහ භෞමික බෙදීම් 1830 දී ග්‍රාන් කොලොම්බියාව විසුරුවා හැරීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;EtHisColombia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GranColombiaNuevaGranada&quot; /&gt; &quot;කුන්ඩිනමාර්කා දෙපාර්තමේන්තුව&quot; ලෙස හැඳින්වෙන &quot;නව ග්‍රැනඩා&quot; යන නම භාවිතා කළ අතර, එය 1858 දී &quot;කොන්ෆෙඩරේෂන් ග්‍රැනඩිනා&quot; (ග්‍රැනඩින් සම්මේලනය) බවට පත් වන තෙක් පැවතුනි. 1863 දී වසර දෙකක සිවිල් යුද්ධයකින් පසු, කොලොම්බියා එක්සත් ජනපදය නිර්මාණය කරන ලද අතර, එය 1886 දී කොලොම්බියා ජනරජය ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය.&lt;ref name=&quot;HistoriaConstitucional&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Constituciones que han existido en Colombia |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/ayudadetareas/poli/poli57.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807093959/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/ayudadetareas/poli/poli57.htm |archive-date=7 August 2011 |publisher=[[Bank of the Republic (Colombia)|Banco de la República]] |language=es}}&lt;/ref&gt; ද්විපාර්ශ්වික දේශපාලන බලවේග අතර අභ්‍යන්තර බෙදීම් පැවතුනි, ඉඳහිට ඉතා ලේ වැකි සිවිල් යුද්ධ අවුලුවාලීය, වඩාත්ම වැදගත් වූයේ දින දහසක යුද්ධය (1899–1902), එහිදී වෙනිසියුලාව, ඉක්වදෝරය, නිකරගුවාව සහ ග්වාතමාලාවේ සහාය ඇතිව ලිබරල් පක්ෂය ජාතිකවාදී රජයට එරෙහිව කැරලි ගසා සැන්ටැන්ඩර් පාලනය අත්පත් කරගත් විට කොලොම්බියානුවන් 100 ත් 180 දහසක් අතර සංඛ්‍යාවක් ජීවිත අහිමි විය. අවසානයේ 1902 දී ජාතිකවාදී බලවේග විසින් පරාජය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book |last=España |first=Gonzalo |url=https://books.google.com/books?id=IordAgAAQBAJ&amp;pg=PP1 |title=El país que se hizo a tiros |publisher=Penguin Random House |year=2013 |isbn=978-958-8613-90-1 |language=es |access-date=7 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129012814/https://books.google.com/books?id=IordAgAAQBAJ&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=29 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 20 වන සියවස ===
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය එම ප්‍රදේශයට බලපෑම් කිරීමේ අභිප්‍රායන් (විශේෂයෙන් පැනමා ඇළ ඉදිකිරීම සහ පාලනය)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://countrystudies.us/panama/8.htm|title=The 1903 Treaty and Qualified Independence|access-date=13 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011225556/http://countrystudies.us/panama/8.htm|archive-date=11 October 2011|publisher=U.S. Library of Congress|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1903 දී පැනමා දෙපාර්තමේන්තුව වෙන් කිරීමට සහ එහි දේශපාලන නිදහසට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;SeparationofPanama&quot;&gt;{{cite web |author=Beluche, Olmedo |year=2003 |title=The true history of the separation of 1903 – La verdadera historia de la separación de 1903 |url=https://9256eada680e78ba56205f2037885261263098bd-www.googledrive.com/host/0B9QeWchRinyLejFzX01XWG9uVkU/La-verdadera-historia-de-la-separacion-de-1903.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030020242/https://9256eada680e78ba56205f2037885261263098bd-www.googledrive.com/host/0B9QeWchRinyLejFzX01XWG9uVkU/La-verdadera-historia-de-la-separacion-de-1903.pdf |archive-date=30 October 2015 |publisher=ARTICSA |language=es}}&lt;/ref&gt; පැනමාව නිර්මාණය කිරීමේදී ජනාධිපති රූස්වෙල්ට්ගේ භූමිකාවට පිළියම් ලෙස, ඇළ මාර්ගය නිම කිරීමෙන් වසර හතකට පසු, 1921 දී එක්සත් ජනපදය කොලොම්බියාවට ඩොලර් 25,000,000 ක් ගෙවූ අතර, කොලොම්බියාව තොම්සන්-උරුටියා ගිවිසුමේ නියමයන් යටතේ පැනමාව පිළිගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=El tratado Urrutia-Thomson. Dificultades de política interna y exterior retrasaron siete años su ratificación |url=http://www.banrepcultural.org/node/86422 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115020147/http://www.banrepcultural.org/node/86422 |archive-date=15 November 2017 |access-date=30 October 2015 |publisher=Revista Credencial Historia |language=es}}&lt;/ref&gt; ඇමසන් ද්‍රෝණියේ බොහෝ දුරින් භූමි ආරවුල් හේතුවෙන් කොලොම්බියාව සහ පේරු යුද්ධයට ගියහ. ජාතීන්ගේ සංගමය විසින් මැදිහත් වූ සාම ගිවිසුමකින් යුද්ධය අවසන් විය. අවසානයේ 1934 ජුනි මාසයේදී ලීගය මතභේදාත්මක ප්‍රදේශය කොලොම්බියාවට ප්‍රදානය කළේය.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Atehortúa Cruz|author2=Adolfo León|year=2014|title=El conflicto Colombo-Peruano – Apuntes acerca de su desarrollo e importancia histórica|url=http://cms.univalle.edu.co/revistasunivalle/index.php/historiayespacio/article/view/2750/2637|url-status=dead|journal=Historia y Espacio|language=es|volume=3|issue=29|pages=51–78|doi=10.25100/hye.v3i29.1664|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030020452/http://cms.univalle.edu.co/revistasunivalle/index.php/historiayespacio/article/view/2750/2637|archive-date=30 October 2015|hdl-access=free|s2cid=252776167|hdl=10893/1003}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bogotazo.jpg|thumb|left|1948 දී බොගොටාසෝ]]

ඉන් ටික කලකට පසු, කොලොම්බියාව යම් තරමක දේශපාලන ස්ථාවරත්වයක් අත්කර ගත් අතර, එය 1940 ගණන්වල අගභාගයේ සිට 1950 ගණන්වල මුල් භාගය දක්වා පැවති ලේ වැකි ගැටුමකින් බාධා විය, එය ලා වයලෙන්සියා (&quot;ප්‍රචණ්ඩත්වය&quot;) ලෙස හැඳින්වෙන කාල පරිච්ඡේදයකි. එයට හේතුව ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රමුඛ දේශපාලන පක්ෂ දෙක අතර වැඩිවන ආතතීන් වූ අතර එය පසුව 1948 අප්‍රේල් 9 වන දින ලිබරල් ජනාධිපති අපේක්ෂක ජෝර්ජ් එලිසර් ගයිටන් ඝාතනය කිරීමෙන් පසුව ඇවිළුණි.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Alape, Arturo |title=El Bogotazo: Memorias Del Olvido |publisher=Fundación Universidad Central |year=1983 |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Braun, Herbert |title=Mataron a Gaitán: vida pública y violencia urbana en Colombia |publisher=[[National University of Colombia|Universidad Nacional de Colombia]], Centro Editorial |year=1987 |isbn=978-958-17-0006-6 |language=es}}&lt;/ref&gt; එල් බොගොටාසෝ ලෙස හැඳින්වෙන බොගෝටා හි ඇති වූ කෝලාහල රට පුරා පැතිර ගිය අතර අවම වශයෙන් කොලොම්බියානුවන් 180,000 කගේ ජීවිත බිලිගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite encyclopedia |year=1997–2005 |title=Colombia |encyclopedia=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2005 |publisher=Microsoft Corporation |url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761564636_10/Colombia.html |access-date=16 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071111194946/http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761564636_10/Colombia.html |archive-date=11 November 2007 |author2=David J. Robinson |author1=Charles Bergquist |url-status=dead}} ''On 9 April 1948, Gaitán was assassinated outside his law offices in downtown Bogotá. The assassination marked the start of a decade of bloodshed, called ''La Violencia'' (The Violence), which took the lives of an estimated 180,000 Colombians before it subsided in 1958.''&lt;/ref&gt;

ලෝරානෝ ගෝමස් ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් වූ විට කොලොම්බියාව කොරියානු යුද්ධයට අවතීර්ණ විය. එක්සත් ජනපදයේ මිත්‍ර පාක්ෂිකයෙකු ලෙස සෘජු මිලිටරි භූමිකාවකින් යුද්ධයට සම්බන්ධ වූ එකම ලතින් ඇමරිකානු රට එය විය. විශේෂයෙන් වැදගත් වූයේ ඕල්ඩ් බෝල්ඩි හි කොලොම්බියානු හමුදා ප්‍රතිරෝධයයි.&lt;ref name=&quot;Colombia's legacy with Korea&quot;&gt;{{cite web |author1=Carlos Horacio Urán |year=1986 |title=Colombia y los Estados Unidos en la Guerra de Corea |url=http://kellogg.nd.edu/publications/workingpapers/WPS/069.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://kellogg.nd.edu/publications/workingpapers/WPS/069.pdf |archive-date=9 October 2022 |publisher=The Kellogg Institute for International Studies |language=es}}&lt;/ref&gt;

පළමුව ගුස්ටාවෝ රෝජාස් කොලොම්බියාවේ ජනාධිපතිවරයා කුමන්ත්‍රණයකින් බලයෙන් පහ කර ගරිල්ලන් සමඟ සාකච්ඡා කළ විට සහ පසුව ජෙනරාල් ගේබ්‍රියෙල් පැරිස්ගේ හමුදා ජුන්ටාව යටතේ දේශපාලන පක්ෂ දෙක අතර ප්‍රචණ්ඩත්වය අඩු විය.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Atehortúa Cruz|first1=Adolfo|date=2 February 2010|title=El golpe de Rojas y el poder de los militares|trans-title=Rojas' coup d'etat and the power of army men|journal=Folios|language=es|volume=1|issue=31|pages=33–48|doi=10.17227/01234870.31folios33.48|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Ayala Diago, César Augusto |year=2000 |title=Gustavo Rojas Pinilla, 100 años, 1900–1975 |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/marzo2000/123gustavo.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424112356/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/marzo2000/123gustavo.htm |archive-date=24 April 2017 |access-date=24 April 2017 |publisher=[[Bank of the Republic (Colombia)|Banco de la República]] |language=es}}&lt;/ref&gt;[[File:Centro de Memoria Histórica - Bogotá.jpg|thumb|left|කොලොම්බියානු ගැටුමේ (1964–වර්තමානය) වින්දිතයින් සිහි කිරීම සඳහා වූ ස්මාරකයක් වන සාමයේ සහ මතකයේ අක්ෂය.]]

රෝජාස්ගේ ප්‍රකාශයෙන් පසුව, කොලොම්බියානු කොන්සර්වේටිව් පක්ෂය සහ කොලොම්බියානු ලිබරල් පක්ෂය ඒකාබද්ධව රට පාලනය කරන සන්ධානයක් වන ජාතික පෙරමුණ නිර්මාණය කිරීමට එකඟ විය. ගිවිසුම යටතේ, ජනාධිපති ධුරය සෑම වසර 4 කට වරක් කොන්සර්වේටිව්වරුන් සහ ලිබරල්වරුන් අතර වසර 16 ක් සඳහා මාරුවෙන් මාරුවට පත් වනු ඇත; අනෙකුත් සියලුම මැතිවරණ කාර්යාලවල පක්ෂ දෙකටම සමානාත්මතාවයක් ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Alarcón Núñez, Óscar |year=2006 |title=1957–1974 El Frente Nacional |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/septiembre2006/frente.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424072902/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/septiembre2006/frente.htm |archive-date=24 April 2017 |access-date=24 April 2017 |publisher=Revista Credencial Historia |language=es}}&lt;/ref&gt; ජාතික පෙරමුණ &quot;ලා වයලෙන්සියා&quot; අවසන් කළ අතර, ජාතික පෙරමුණු පරිපාලනය ප්‍රගතිය සඳහා වූ සන්ධානය සමඟ සහයෝගයෙන් දුරදිග යන සමාජ හා ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ස්ථාපිත කිරීමට උත්සාහ කළේය.&lt;ref&gt;ROJAS, Diana Marcela. La alianza para el progreso de Colombia. Análisis Político, [S.l.], v. 23, n. 70, p. 91–124, Sep. 2010. {{ISSN|0121-4705}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Ayala Diago, César Augusto |year=1999 |title=Frente Nacional: acuerdo bipartidista y alternación en el poder |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/noviembre1999/119frente.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705231831/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/noviembre1999/119frente.htm |archive-date=5 July 2013 |access-date=24 April 2017 |publisher=Revista Credencial Historia |language=es}}&lt;/ref&gt; ඇතැම් අංශවල ප්‍රගතිය තිබියදීත්, බොහෝ සමාජ හා දේශපාලන ගැටලු දිගටම පැවති අතර, රජයට සහ දේශපාලන උපකරණයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා FARC, ELN සහ M-19 වැනි ගරිල්ලා කණ්ඩායම් විධිමත් ලෙස නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2006 |title=El Frente Nacional |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/ayudadetareas/politica/el_frente_nacional |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424073204/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/ayudadetareas/politica/el_frente_nacional |archive-date=24 April 2017 |access-date=24 April 2017 |publisher=banrepcultural.org |language=es}}&lt;/ref&gt;

1960 ගණන්වල සිට, රජයේ හමුදා, වාමාංශික ගරිල්ලා කණ්ඩායම් සහ දක්ෂිණාංශික පැරාමිලිටරි කණ්ඩායම් අතර අසමමිතික අඩු තීව්‍රතාවයකින් යුත් සන්නද්ධ ගැටුමකින් රට පීඩා වින්දා.&lt;ref name=&quot;HistoricalCommission&quot;&gt;{{cite web |author=Historical Commission on the Conflict and Its Victims (CHCV) |date=February 2015 |title=Contribution to an Understanding of the Armed Conflict in Colombia |url=https://www.mesadeconversaciones.com.co/sites/default/files/Informe%20Comisi_n%20Hist_rica%20del%20Conflicto%20y%20sus%20V_ctimas.%20La%20Habana,%20Febrero%20de%202015.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121194351/https://www.mesadeconversaciones.com.co/sites/default/files/Informe%20Comisi_n%20Hist_rica%20del%20Conflicto%20y%20sus%20V_ctimas.%20La%20Habana%2C%20Febrero%20de%202015.pdf |archive-date=21 January 2016 |access-date=6 February 2016 |language=es}}&lt;/ref&gt; 1990 ගණන්වල ගැටුම උත්සන්න විය,&lt;ref name=&quot;Colombian armed conflict&quot;&gt;{{cite web |author=Lilian Yaffe |date=3 October 2011 |title=Armed conflict in Colombia: analyzing the economic, social, and institutional causes of violent opposition |url=http://www.icesi.edu.co/revistas/index.php/revista_cs/article/view/1133/1509 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016063214/http://www.icesi.edu.co/revistas/index.php/revista_cs/article/view/1133/1509 |archive-date=16 October 2013 |access-date=24 April 2013 |publisher=icesi.edu.co |language=es}}&lt;/ref&gt; ප්‍රධාන වශයෙන් දුරස්ථ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල.&lt;ref name=&quot;Colombian conflict&quot;&gt;{{cite web |date=5 June 2017 |title=Tomas y ataques guerrilleros (1965–2013) |url=http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/informes/informes-2017/tomas-y-ataques-guerrilleros-1965-2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826051509/http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/informes/informes-2017/tomas-y-ataques-guerrilleros-1965-2013 |archive-date=26 August 2018 |access-date=16 February 2018 |publisher=centrodememoriahistorica.gov.co |language=es}}&lt;/ref&gt; සන්නද්ධ ගැටුමේ ආරම්භයේ සිටම, මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයින් දැවැන්ත විරුද්ධත්වයක් නොතකා මානව හිමිකම්වලට ගරු කිරීම සඳහා සටන් කර ඇත.{{efn|[[Héctor Abad Gómez|Héctor Abad]] was a prominent medical doctor, university professor, and human rights leader whose holistic vision of healthcare led him to found the Colombian National School of Public Health. The increasing violence and human rights abuses of the 1970s and 1980s led him to fight for social justice in his community.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Oblivion: A Memoir|author=Héctor Abad Faciolince|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0-374-53393-9|year=2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wola.org/news/oblivion_a_memior_by_hector_abad_wins_wola_duke_human_rights_book_award|title=Oblivion: a memoir by Hector Abad wins Wola-Duke human rights book award|date=12 October 2012|access-date=27 January 2016|publisher=wola.org|archive-date=7 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707233709/http://www.wola.org/news/oblivion_a_memior_by_hector_abad_wins_wola_duke_human_rights_book_award|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}{{efn|[[Javier de Nicoló]] was a [[Salesian]] priest who grew up in war-torn Italy and arrived in Colombia a year after the Bogotazo. He developed a program that has offered more than 40,000 young people the education and moral support they needed to become productive citizens.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iaf.gov/resources/publications/grassroots-development-journal/2013-focus-the-iaf-s-investment-in-young-people/first-class-citizens-father-de-nicol-and-the-street-kids-of-colombia|title=First-class citizens: Father de Nicoló and the street kids of Colombia|access-date=28 March 2016|publisher=iaf.gov|archive-date=28 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328202748/http://www.iaf.gov/resources/publications/grassroots-development-journal/2013-focus-the-iaf-s-investment-in-young-people/first-class-citizens-father-de-nicol-and-the-street-kids-of-colombia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}} 1989-1994 සාම සාකච්ඡාවලින් පසු බලමුලු ගැන්වීමට ගරිල්ලන්ගේ සංවිධාන කිහිපයක් තීරණය කළහ.&lt;ref name=&quot;Enough Already!&quot;&gt;{{cite book |author=Historical Memory Group |url=http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/descargas/informes2013/bastaYa/bastaya-colombia-memorias-de-guerra-y-dignidad-2015.pdf |title=&quot;Enough Already!&quot; Colombia: Memories of War and Dignity. |publisher=The National Center for Historical Memory's (NCHM) |year=2013 |isbn=9789585760844 |language=es |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/descargas/informes2013/bastaYa/bastaya-colombia-memorias-de-guerra-y-dignidad-2015.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1960 ගණන්වල මුල් භාගයේදී එක්සත් ජනපද රජය ග්‍රාමීය කොලොම්බියාවේ වාමාංශික මිලීෂියාවන්ට පහර දීමට කොලොම්බියානු හමුදාව දිරිමත් කළ දා සිට එක්සත් ජනපදය ගැටුමට දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වී ඇත. මෙය කොමියුනිස්ට්වාදයට එරෙහි එක්සත් ජනපද සටනේ කොටසක් විය. චික්විටා බ්‍රෑන්ඩ්ස් ඉන්ටර්නැෂනල් වැනි කුලී හේවායන් සහ බහුජාතික සමාගම් ගැටුමේ ප්‍රචණ්ඩත්වයට දායක වූ ජාත්‍යන්තර ක්‍රියාකාරීන් කිහිපයකි.&lt;ref name=&quot;HistoricalCommission&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Enough Already!&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;colombia-and-us-54&quot;&gt;{{cite book |author1=Mario A. Murillo |url=https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri |title=Colombia and the United States: war, unrest, and destabilization |author2=Jesús Rey Avirama |publisher=Seven Stories Press |year=2004 |isbn=978-1-58322-606-3 |page=[https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri/page/54 54] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

1970 දශකයේ මැද භාගයේ සිට කොලොම්බියානු මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන් නීති විරෝධී මත්ද්‍රව්‍ය, ප්‍රධාන වශයෙන් මරිජුවානා සහ කොකේන් නිෂ්පාදනය කරන ප්‍රධාන නිෂ්පාදකයින්, සැකසුම්කරුවන් සහ අපනයනකරුවන් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Colombian Cartels |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/drugs/business/inside/colombian.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728115548/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/drugs/business/inside/colombian.html |archive-date=28 July 2013 |access-date=25 May 2020 |publisher=WGBH educational foundation}}&lt;/ref&gt;

1991 ජූලි 4 වන දින නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් ජනනය කරන ලද වෙනස්කම් කොලොම්බියානු සමාජය විසින් ධනාත්මක ලෙස සලකනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=20 grandes cambios que generó la Constitución de 1991 |url=http://www.elpais.com.co/elpais/colombia/20-grandes-cambios-genero-constitucion-1991 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151211013106/http://www.elpais.com.co/elpais/colombia/20-grandes-cambios-genero-constitucion-1991 |archive-date=11 December 2015 |access-date=28 March 2013 |publisher=elpais.com.co |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Colombian Constitution of 1991&quot;&gt;{{cite web |title=Colombian Constitution of 1991 |url=http://www.secretariasenado.gov.co/index.php/leyes-y-antecedentes/constitucion-y-sus-reformas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328034430/http://www.secretariasenado.gov.co/index.php/leyes-y-antecedentes/constitucion-y-sus-reformas |archive-date=28 March 2023 |access-date=10 March 2014 |publisher=secretariasenado.gov.co |language=es}}&lt;/ref&gt;

=== 21 වන සියවස ===

[[File:Jefa de Estado participa en ceremonia de la Firma de la Paz entre el Gobierno de Colombia y las FARC E.P. (29953487045).jpg|thumb|හිටපු ජනාධිපති ජුවාන් මැනුවෙල් සැන්ටොස් සාම ගිවිසුමකට අත්සන් තබයි.]]

ජනාධිපති අල්වාරෝ උරිබේ (2002–2010) ගේ පරිපාලනය ඒකාබද්ධ ත්‍රස්ත විරෝධී සහ කැරලි විරෝධී ව්‍යාපාරයක් ඇතුළත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.eltiempo.com/justicia/desmovilizacion-principal-arma-contra-las-guerrillas_13077339-4|title=Desmovilización, principal arma contra las guerrillas|last=Mercado|first=Juan Guillermo|date=22 September 2013|work=[[El Tiempo (Colombia)|El Tiempo]]|access-date=26 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923064310/http://www.eltiempo.com/justicia/desmovilizacion-principal-arma-contra-las-guerrillas_13077339-4|archive-date=23 September 2013|language=es|trans-title=Demobilization, main weapon against the guerrillas|url-status=live}}&lt;/ref&gt; රජයේ ආර්ථික සැලැස්ම ආයෝජකයින් කෙරෙහි විශ්වාසය ද ප්‍රවර්ධනය කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 December 2012 |title=Former Colombian President Alvaro Uribe Speaks at Yale SOM |url=http://som.yale.edu/news/news/former-colombian-president-alvaro-uribe-speaks-yale-som |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220195312/https://som.yale.edu/news/news/former-colombian-president-alvaro-uribe-speaks-yale-som |archive-date=20 December 2019 |access-date=25 June 2016 |publisher=Yale School of Management}}&lt;/ref&gt; මතභේදාත්මක සාම ක්‍රියාවලියක කොටසක් ලෙස, AUC (දක්ෂිණාංශික පැරාමිලිටරි) සංවිධානයක් ලෙස විධිමත් ලෙස ක්‍රියා කිරීම නවතා දමා තිබුණි.&lt;ref name=&quot;CIAWFB2&quot;&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Colombia|access-date=24 September 2015}}&lt;/ref&gt; 2008 පෙබරවාරි මාසයේදී, මිලියන ගණනක් කොලොම්බියානුවන් FARC සහ අනෙකුත් නීති විරෝධී කණ්ඩායම්වලට එරෙහිව විරෝධතා දැක්වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |date=23 July 2010 |title=Oscar Morales and One Million Voices Against FARC |url=http://www.movements.org/case-study/entry/oscar-morales-and-one-million-voices-against-farc/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022220325/http://www.movements.org/case-study/entry/oscar-morales-and-one-million-voices-against-farc/ |archive-date=22 October 2013 |access-date=1 April 2013 |website=Movements.org}}&lt;/ref&gt;

කියුබාවේ සාම සාකච්ඡාවලින් පසුව, ජනාධිපති ජුවාන් මැනුවෙල් සැන්ටොස්ගේ කොලොම්බියානු රජය සහ FARC-EP හි ගරිල්ලන් ගැටුම අවසන් කිරීම සඳහා අවසාන ගිවිසුමක් ප්‍රකාශයට පත් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.altocomisionadoparalapaz.gov.co/mesadeconversaciones/index.html|title=Colombia's peace deals|access-date=6 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914085318/http://www.altocomisionadoparalapaz.gov.co/mesadeconversaciones/index.html|archive-date=14 September 2017|publisher=altocomisionadoparalapaz.gov.co|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, ගිවිසුම අනුමත කිරීම සඳහා ජනමත විචාරණයක් අසාර්ථක විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-37537252|title=Colombia referendum: Voters reject Farc peace deal|date=3 October 2016|access-date=2 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930152644/https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-37537252|archive-date=30 September 2018|publisher=[[BBC News]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 October 2016 |title=Plebiscito 2 octubre 2016 – Boletín Nacional No. 53 |url=http://plebiscito.registraduria.gov.co/99PL/DPLZZZZZZZZZZZZZZZZZ_L1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161003083638/http://plebiscito.registraduria.gov.co/99PL/DPLZZZZZZZZZZZZZZZZZ_L1.htm |archive-date=3 October 2016 |access-date=2 November 2016 |publisher=Registraduría Nacional de Estado Civil}}&lt;/ref&gt; පසුව, කොලොම්බියානු රජය සහ FARC 2016 නොවැම්බර් මාසයේදී සංශෝධිත සාම ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-38096179|title=Colombia signs new peace deal with Farc|date=24 November 2016|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228195756/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-38096179|archive-date=28 December 2016|publisher=[[BBC News]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; එය කොලොම්බියානු කොංග්‍රසය අනුමත කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/colombian-congress-approves-historic-peace-deal/2016/11/30/9b2fda92-b5a7-11e6-939c-91749443c5e5_story.html|title=Colombia's congress approves historic peace deal with FARC rebels|last1=Partlow|first1=Joshua|date=30 November 2016|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201090410/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/colombian-congress-approves-historic-peace-deal/2016/11/30/9b2fda92-b5a7-11e6-939c-91749443c5e5_story.html|archive-date=1 December 2016|last2=Miroff|first2=Nick|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2016 දී ජනාධිපති සැන්ටොස් හට නොබෙල් සාම ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nobel Lecture by Juan Manuel Santos, Oslo, 10 December 2016 |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/santos-lecture_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161210204701/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/santos-lecture_en.html |archive-date=10 December 2016 |access-date=10 December 2016 |website=NobelPrize.org}}&lt;/ref&gt; රජය ගැටුම්වලට ගොදුරු වූවන් සඳහා අවධානය යොමු කිරීමේ සහ පුළුල් වන්දි ගෙවීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Victims and Land Restitution Law |url=http://www.unidadvictimas.gov.co/normatividad/LEY+DE+VICTIMAS.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925110822/http://www.unidadvictimas.gov.co/normatividad/LEY%2BDE%2BVICTIMAS.pdf |archive-date=25 September 2015 |access-date=21 December 2014 |publisher=unidadvictimas.gov.co |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=the Land Restitution Unit |url=https://www.restituciondetierras.gov.co/inicio |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160104000003/https://www.restituciondetierras.gov.co/inicio |archive-date=4 January 2016 |access-date=23 March 2013 |publisher=restituciondetierras.gov.co}}&lt;/ref&gt; මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීමේ අරගලයේ කොලොම්බියාව සුළු ප්‍රගතියක් පෙන්නුම් කරන බව HRW විසින් ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://colombiareports.co/colombia-has-improved-under-santos-human-rights-watch/|title=Colombia has improved under Santos: Human Rights Watch|last=Peters|first=Toni|date=12 October 2011|work=[[Colombia Reports]]|access-date=31 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413201236/http://colombiareports.co/colombia-has-improved-under-santos-human-rights-watch/|archive-date=13 April 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; සන්නද්ධ ගැටුමේදී සිදු වූ බරපතල මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන් සහ ජාත්‍යන්තර මානුෂීය නීතියේ බරපතල උල්ලංඝනයන් විමර්ශනය කිරීම, පැහැදිලි කිරීම, නඩු පැවරීම සහ දඬුවම් කිරීම සහ වින්දිතයින්ගේ යුක්තිය සඳහා ඇති අයිතිය තෘප්තිමත් කිරීම සඳහා සාම විශේෂ අධිකරණ බලයක් නිර්මාණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ABC Jurisdicción Especial para la Paz |url=http://www.altocomisionadoparalapaz.gov.co/Documents/informes-especiales/abc-del-proceso-de-paz/abc-jurisdiccion-especial-paz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005125954/http://www.altocomisionadoparalapaz.gov.co/Documents/informes-especiales/abc-del-proceso-de-paz/abc-jurisdiccion-especial-paz.html |archive-date=5 October 2016 |access-date=24 August 2016 |publisher=Oficina del Alto Comisionado para la Paz}}&lt;/ref&gt; කොලොම්බියාවේ සංචාරයේදී, ෆ්‍රැන්සිස් පාප් වහන්සේ ගැටුමට ගොදුරු වූවන්ට උපහාර දැක්වීය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 September 2017 |title=Pope at Colombia prayer meeting for reconciliation weeps with victims |url=http://en.radiovaticana.va/news/2017/09/08/pope_at_colombia_prayer_meeting_for_reconciliation_weeps_wit/1335635 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170909034315/http://en.radiovaticana.va/news/2017/09/08/pope_at_colombia_prayer_meeting_for_reconciliation_weeps_wit/1335635 |archive-date=9 September 2017 |access-date=9 September 2017 |website=radiovaticana.va}}&lt;/ref&gt;[[File:Inauguration_Petro.jpg|thumb|left|රටේ පළමු වාමාංශික ජනාධිපති ගුස්ටාවෝ පෙට්‍රෝ]]

2018 ජුනි මාසයේදී, දක්ෂිණාංශික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මධ්‍යස්ථාන පක්ෂයේ අපේක්ෂක අයිවන් ඩියුක් ජනාධිපතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=18 June 2018 |title=Colombia's president-elect Duque wants to 'unite country' |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-44513368 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618011841/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-44513368 |archive-date=18 June 2018 |access-date=21 April 2021 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; 2018 අගෝස්තු 7 වන දින, ජුවාන් මැනුවෙල් සැන්ටොස්ගෙන් පසු කොලොම්බියාවේ නව ජනාධිපතිවරයා ලෙස ඔහු දිවුරුම් දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45107063|title=Iván Duque: Colombia's new president sworn into office|date=8 August 2018|access-date=8 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030105110/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45107063|archive-date=30 October 2020|publisher=BBC News|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ආණ්ඩු දෙක අතර දෘෂ්ටිවාදාත්මක වෙනස්කම් හේතුවෙන් වෙනිසියුලාව සමඟ කොලොම්බියාවේ සබඳතා උච්චාවචනය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-10926003|title=Colombia and Venezuela restore diplomatic relations|date=11 August 2010|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613030309/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-10926003|archive-date=13 June 2018|publisher=BBC News|url-status=live}}&lt;/ref&gt; වෙනිසියුලාවේ සැපයුම් හිඟය අවම කිරීම සඳහා කොලොම්බියාව ආහාර සහ ඖෂධ සමඟ මානුෂීය සහාය ලබා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 January 2018 |title=Colombia reitera ofrecimiento de ayuda humanitaria a Venezuela |trans-title=Colombia reiterates offer of humanitarian aid to Venezuela |url=http://es.presidencia.gov.co/noticia/180111-Colombia-reitera-ofrecimiento-de-ayuda-humanitaria-a-Venezuela |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112025350/http://es.presidencia.gov.co/noticia/180111-Colombia-reitera-ofrecimiento-de-ayuda-humanitaria-a-Venezuela |archive-date=12 January 2018 |access-date=12 January 2018 |website=Presidencia.gov.co |language=es}}&lt;/ref&gt; වෙනිසියුලාවේ අර්බුදය විසඳීමට ගන්නා සියලු උත්සාහයන් සාමකාමී විය යුතු බව කොලොම්බියාවේ විදේශ අමාත්‍යාංශය පැවසීය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 June 2017 |title=Comunicado de prensa del Ministerio de Relaciones Exteriores |trans-title=Press release of the Ministry of Foreign Affairs |url=http://es.presidencia.gov.co/noticia/170812-Comunicado-de-prensa-del-Ministerio-de-Relaciones-Exteriores |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813113834/http://es.presidencia.gov.co/noticia/170812-Comunicado-de-prensa-del-Ministerio-de-Relaciones-Exteriores |archive-date=13 August 2017 |access-date=13 August 2017 |website=Presidencia.gov.co |language=es}}&lt;/ref&gt; කොලොම්බියාව තිරසාර සංවර්ධන ඉලක්ක පිළිබඳ අදහස යෝජනා කළ අතර එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් අවසන් ලේඛනයක් සම්මත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caballero |first=Paula |author-link=Paula Caballero |date=20 September 2016 |title=A Short History of the SDGS. |url=http://impakter.com/short-history-sdgs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171008122103/http://impakter.com/short-history-sdgs/ |archive-date=8 October 2017 |access-date=8 October 2017 |website=Impakter.com}}&lt;/ref&gt; 2019 පෙබරවාරි මාසයේදී, කොලොම්බියානු ජනාධිපති අයිවන් ඩියුක් වෙනිසියුලානු විපක්ෂ දේශපාලනඥයින්ට තම රටට මානුෂීය ආධාර ලබා දීමට උදව් කිරීමෙන් පසු, වෙනිසියුලානු ජනාධිපති නිකොලස් මදුරෝ කොලොම්බියාව සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා කපා හැරියේය. කොලොම්බියාව වෙනිසියුලානු විපක්ෂ නායක ජුවාන් ගුයිඩෝව රටේ නීත්‍යානුකූල ජනාධිපතිවරයා ලෙස පිළිගත්තේය. 2020 ජනවාරි මාසයේදී, කොලොම්බියාව දෙරට අතර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමේ මධුරෝගේ යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-colombia-venezuela-idUSKBN1ZT30R|title=Colombia rejects Venezuelan proposal to resume diplomatic relations|date=30 January 2020|access-date=8 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421065909/https://www.reuters.com/article/us-colombia-venezuela-idUSKBN1ZT30R|archive-date=21 April 2021|publisher=Reuters|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2021 අප්‍රේල් 28 වන දින රජය විසින් සියයට 19 ක අගය එකතු කළ බද්දේ පරාසය බෙහෙවින් පුළුල් කරන බදු පනතක් යෝජනා කිරීමත් සමඟ විරෝධතා ආරම්භ විය.&lt;ref name=&quot;nyb220721&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nybooks.com/articles/2021/07/22/confrontation-in-colombia/|title=Confrontation in Colombia {{!}} by Alma Guillermoprieto {{!}} The New York Review of Books|last1=Guillermoprieto|first1=Alma|date=22 July 2021|access-date=2 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701142820/https://www.nybooks.com/articles/2021/07/22/confrontation-in-colombia/|archive-date=1 July 2021|language=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2022 ජුනි 19 වන දින පැවති මැතිවරණ දෙවන වටයේ ඡන්දය, හිටපු ගරිල්ලා නායක ගුස්ටාවෝ පෙට්‍රෝට ජයග්‍රහණයක් ලබා දෙමින් අවසන් වූ අතර, ස්වාධීන අපේක්ෂක රොඩොල්ෆෝ හර්නැන්ඩෙස් සඳහා ලැබුණු ඡන්ද 47.27% ට සාපේක්ෂව 50.47% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය. රටේ ජනාධිපති ධුරය සඳහා තනි වාර සීමාව ජනාධිපති අයිවන් ඩුක් නැවත තේරී පත්වීම වළක්වාලීය. 2022 අගෝස්තු 7 වන දින, පෙට්‍රෝ දිවුරුම් දුන් අතර, ඔහු රටේ පළමු වාමාංශික ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/20/former-guerrilla-gustavo-petro-wins-colombian-election-to-become-first-leftist-president|title=Former guerrilla Gustavo Petro wins Colombian election to become first leftist president|date=20 June 2022|work=The Guardian|access-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802080758/https://www.theguardian.com/world/2022/jun/20/former-guerrilla-gustavo-petro-wins-colombian-election-to-become-first-leftist-president|archive-date=2 August 2022|language=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/8/8/gustavo-petro-ex-rebel-fighter-sworn-in-as-colombias-president|title=Ex-rebel takes oath as Colombia's first left-wing president|access-date=8 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808091808/https://www.aljazeera.com/news/2022/8/8/gustavo-petro-ex-rebel-fighter-sworn-in-as-colombias-president/|archive-date=8 August 2022|publisher=Al Jazeera|language=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

== යොමු කිරීම් ==
&lt;references /&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාව]]</text>
      <sha1>p0u5o490cvlcfx5v4v9dortd3bl9x4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මිටූ, කොලොම්බියාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182527</id>
    <revision>
      <id>794432</id>
      <parentid>751560</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2864" sha1="0jcfjzv5dgk8r6tu0xpvsmsbwljmx3j" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = මිටු
| coordinates              = {{coord|1|11|54|N|70|10|24|W|region:CO_type:city|display=inline,title}}
| pushpin_map = Colombia 
}}
'''මිටු''' ({{IPA|es|miˈtu}} ) යනු [[කොලොම්බියාව|කොලොම්බියාවේ]] [[වෞපේස් දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව|වෝපේස්]] දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවරයි. &lt;ref&gt;{{Citation |title=Empresa telefonica de Bogota; Mitú |url=http://pwp.etb.net.co/fdrojas/Ciudades/Mitu.htm |language=es |access-date=2025-06-27 |archive-date=2013-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130314050828/http://pwp.etb.net.co/fdrojas/Ciudades/Mitu.htm }}&lt;/ref&gt;  එය ගිනිකොනදිග කොලොම්බියාවේ ඇමසන් ද්‍රෝණියේ පිහිටි කුඩා නගරයකි. 1936 දී ආරම්භ කරන ලද මිටු, මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 180 ක් උසින් වෝපෙස් ගඟ අසල පිහිටා ඇත. වෝපේස් දෙපාර්තමේන්තුවට සේවාවන්හි හරය (ප්‍රවාහනය සහ වෙළඳාම) සපයනු ලබන්නේ එහිදීය.

වෝපේස් ගඟ මිටු සහ ගං ඉවුරුවල අසල ඇති කුඩා ගම්මාන අතර සම්බන්ධක සම්බන්ධකයක් ලෙස සේවය කරයි, නමුත් නගරය රටේ සෙසු ප්‍රදේශවලට සම්බන්ධ කරන මාර්ග නොමැත. ගුවන් යානයෙන් සහ ගඟෙන් පමණක් ප්‍රවේශ විය හැකි මිටු යනු කොලොම්බියාවේ වඩාත්ම හුදකලා අගනුවරයි.

== යොමු කිරීම් ==
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)]]
[[ප්‍රවර්ගය:ස්ථාවර ලෙස භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි]]
[[ප්‍රවර්ගය:2020 අප්‍රේල් සිට ගැනෙන භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි]]
[[ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර]]</text>
      <sha1>0jcfjzv5dgk8r6tu0xpvsmsbwljmx3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පිට්කේන් දූපතේ ජන විකාශනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184180</id>
    <revision>
      <id>794414</id>
      <parentid>789457</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28837" sha1="fhuog9knfqe5sxkxsruuqd740898ahs" xml:space="preserve">
1940 සිට දූපත් වල ජනගහනය සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටී ඇති අතර, දිගුකාලීන තිරසාරභාවය නැවත ජනගහනය කිරීම සඳහා අංක එකේ උපායමාර්ගික සංවර්ධන අරමුණ බව දිවයිනේ ප්‍රජාව පිළිගනී (පහත #ජනගහන පරිහානිය § සටහන් බලන්න). සංක්‍රමණිකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට රජය කැපවී සිටී.&lt;ref name=&quot;star&quot;&gt;[https://www.thestar.com/news/world/2013/12/16/pitcairn_island_an_idyll_haunted_by_its_past.html &quot;Pitcairn Island, an idyll haunted by its past&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016180822/https://www.thestar.com/news/world/2013/12/16/pitcairn_island_an_idyll_haunted_by_its_past.html|date=2017-10-16}}. ''Toronto Star''. 16 December 2013.&lt;/ref&gt;

2012 ට පෙර වසර 21 තුළ පිට්කේන් හි උපත ලැබුවේ දරුවන් දෙදෙනෙකු පමණි. කෙසේ වෙතත්, මෙම කාල පරිච්ෙඡ්දය තුළ, ගර්භණීභාවය සහ දරු ප්‍රසූතියේදී වැඩි සෞඛ්‍ය සේවා ආරක්ෂණ ලබා ගැනීම සඳහා නවසීලන්තයට ගිය පිට්කේන් මව්වරුන්ට වෙනත් දරුවන් උපත ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=30 March 2007 |editor-last=Ford |editor-first=Herbert |title=News Releases: Pitcairn Island Enjoying Newest {{not a typo|Edition}} {{bracket|''sic''}} |url=http://library.puc.edu/pitcairn/news/releases/news56--04-03-07.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012131006/http://library.puc.edu/pitcairn/news/releases/news56--04-03-07.shtml |archive-date=12 October 2008 |website=Pitcairn Islands Study {{not a typo|Center}} |publisher=Pacific Union College |location=Angwin, California |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2005 දී, ෂර්ලි සහ සයිමන් යන්ග් පිට්කේන් හි පුරවැසිභාවය ලබා ගත් ඉතිහාසයේ පළමු විවාහක පිටස්තර යුවළ බවට පත්විය.&lt;ref&gt;''Pitcairn Miscellany'', March 2005.&lt;/ref&gt;

=== භාෂාව ===
පිට්කේන් දූපත් වැසියන්ගෙන් 60% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් බූන්ටි කැරලිකරුවන් සහ ටහිටියන් (හෝ වෙනත් පොලිනීසියානුවන්) ගෙන් පැවත එන්නන් වේ. පිට්කර්න් යනු 18 වන සියවසේ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් උපුටා ගත් ක්‍රියෝල් භාෂාවක් වන අතර එහි ටහිටියානු භාෂාවේ අංග ඇත.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web |title=CIA World Factbook: Pitcairn Islands |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pitcairn-islands/ |access-date=26 February 2013 |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Pitcairn Island: Island, Pacific Ocean |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/place/Pitcairn-Island |access-date=20 October 2015 |date=2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124230606/https://www.britannica.com/place/Pitcairn-Island |archive-date=24 November 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; එය ජනගහනය විසින් පළමු භාෂාවක් ලෙස කතා කරන අතර දිවයිනේ එකම පාසලේ ඉංග්‍රීසි සමඟ උගන්වනු ලැබේ. එය නොර්ෆොක් දූපතේ කතා කරන ක්‍රියෝල් භාෂාව වන නෝර්ෆුක් සමඟ සමීපව සම්බන්ධ වේ, මන්ද 19 වන සියවසේ මැද භාගයේදී පිට්කේනර්ස් විසින් නොර්ෆොක් නැවත ජනාකීර්ණ කරන ලදී.

=== ආගම ===
දිවයිනේ ඇති එකම පල්ලිය ගොඩනැගිල්ල සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් වේ.&lt;ref name=&quot;CIA&quot; /&gt; සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් පල්ලිය රාජ්‍ය ආගමක් නොවේ, මන්ද එහි පිහිටුවීම සම්බන්ධයෙන් කිසිදු නීති පළාත් පාලන ආයතනය විසින් සම්මත කර නොතිබුණි. 1890 ගණන්වල සාර්ථක සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් මෙහෙයුමක් පිට්කේන් සමාජය හැඩගැස්වීමේදී වැදගත් විය. මෑත වසරවලදී, පල්ලියේ ජනගහනය පහත වැටී ඇති අතර, 2000 වන විට, එවකට දූපත් වැසියන් හතළිහක් දෙනාගෙන් අට දෙනෙක් නිතිපතා සේවාවන්ට සහභාගී වූහ,&lt;ref name=&quot;ANN&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.adventist.org/en/all-news/news/go/2001-05-28/turning-point-for-historic-adventist-community-on-pitcairn-island/|title=Turning Point for Historic Adventist Community on Pitcairn Island|date=28 May 2001|work=Adventist News Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20151019232148/http://news.adventist.org/en/all-news/news/go/2001-05-28/turning-point-for-historic-adventist-community-on-pitcairn-island/|archive-date=19 October 2015|publisher=General Conference of Seventh-day Adventists|location=Silver Spring, Maryland|quote=Although the Adventist Church has always maintained a resident minister and nurse on Pitcairn, there have been fewer adherents and some church members have moved away from the island. By the end of 2000, regular church attendees among the island population of 40 numbered only eight.|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; නමුත් බොහෝ දෙනෙක් විශේෂ අවස්ථාවන්හිදී පල්ලියට යති. සිකුරාදා හිරු බැස යෑමේ සිට සෙනසුරාදා හිරු බැස යෑම දක්වා, පිට්කේනර්වරු සබත පිළිපැදීම සඳහා විවේක දිනයක් සමරති, නැතහොත් නිරීක්ෂක ඇඩ්වෙන්ටිස්ට්වරුන්ට ගරු කිරීමේ සලකුණක් ලෙස.[[File:Pitcairn_-_Church_of_Adamstown.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pitcairn_-_Church_of_Adamstown.jpg|alt=Adamstown|thumb|ඇඩම්ස්ටවුන් පල්ලිය]]
පල්ලිය 1954 දී ඉදිකරන ලදී. සබත් පාසල සෙනසුරාදා උදෑසන පෙ.ව. 10 ට රැස්වන අතර පැයකට පසුව දිව්‍ය සේවය පැවැත්වේ. අඟහරුවාදා සවස් කාලයේ, යාඥා රැස්වීමක ස්වරූපයෙන් තවත් සේවාවක් ඇත.

=== අධ්‍යාපනය ===
වයස අවුරුදු පහේ සිට 15 දක්වා අධ්‍යාපනය නොමිලේ සහ අනිවාර්ය වේ.&lt;ref name=&quot;PUCEd&quot;&gt;{{cite web |title=Education on Pitcairn Island |url=https://library.puc.edu/pitcairn/pitcairn/education.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929155717/https://library.puc.edu/pitcairn/pitcairn/education.shtml |archive-date=29 September 2020 |access-date=2020-01-07 |work=[[Pacific Union College]]}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 12 දක්වා ළමයින් පුලාවු පාසලේ උගන්වනු ලබන අතර, නවසීලන්තයේ අවුරුදු 13 සහ ඊට වැඩි ළමයින් ද්විතීයික පාසලට ඇතුළත් වේ, නැතහොත් ලිපි හුවමාරු පාසල හරහා අධ්‍යාපනය ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pitcairn Islands Strategic Development Plan 2014-2018 |url=http://www.pitcairn.gov.pn/policies/SDP%202014-2018%20-%20Amended%2011-05-2016.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180413112728/http://pitcairn.gov.pn/policies/SDP%202014-2018%20-%20Amended%2011-05-2016.pdf |archive-date=13 April 2018 |access-date=21 March 2018 |publisher=Government of Pitcairn Islands |page=8}}&lt;/ref&gt;

දිවයිනේ දරුවන් විසින් පිට්කර්න් සහ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් &quot;මි බාස් සයිඩ් ඕර්න් පිට්කේන්&quot; හෙවත් &quot;මගේ ප්‍රියතම ස්ථානය පිට්කේන්&quot; නමින් පොතක් නිර්මාණය කර ඇත.

පිට්කේන් හි පිහිටි පුලාවු පාසල, නවසීලන්ත විෂය නිර්දේශය මත පදනම්ව පෙර පාසල් සහ ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලබා දෙයි. නවසීලන්තයේ ගුරුවරුන් ලෙස ලියාපදිංචි වී සිටින සුදුසුකම් ලත් අයදුම්කරුවන්ගෙන් ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් ගුරුවරයා පත් කරනු ලැබේ. 1958 දී රජය නිල වශයෙන් අධ්‍යාපනය සඳහා වගකීම භාර ගත්තේය; 1890 ගණන්වල සිට 1958 දක්වා සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් පල්ලිය එසේ කර තිබුණි. 1999 දී සිසුන් දස දෙනෙකු සිටියහ; 1950 ගණන්වල මුල් භාගයේදී සිසුන් 20 ක්, 1959 දී 28 ක් සහ 1962 දී 36 ක් ඇතුළත් විය. පුලාවු පාසලේ 2004 දී ඉදිකරන ලද ගුරුවරුන් සඳහා නිවසක් ඇත; 1950 දී ඉදිකරන ලද එවැනි පහසුකමක් මීට පෙර තිබුණි.&lt;ref name=&quot;PUCEd&quot; /&gt;

=== ඓතිහාසික ජනගහනය ===
පිට්කේන් හි ජනගහනය 1930 ගණන්වල 200 ට වඩා වැඩි වූ අතර අද (2021) ස්ථිර පදිංචිකරුවන් පනහකට වඩා අඩු සංඛ්‍යාවක් දක්වා සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pitcairn Census |url=http://library.puc.edu/pitcairn/pitcairn/census.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413133737/http://library.puc.edu/pitcairn/pitcairn/census.shtml |archive-date=13 April 2012 |access-date=4 July 2015 |publisher=Pitcairn Islands Study Center}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pitcairn Islands Government online portal |url=http://www.government.pn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224091504/http://government.pn/ |archive-date=24 February 2011 |access-date=10 August 2018 |website=www.government.pn}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
!වර්ෂය
!ජනගහනය
!වර්ෂය
!ජනගහනය
!වර්ෂය
!ජනගහනය
!වර්ෂය
!ජනගහනය
!වර්ෂය
!ජනගහනය
!වර්ෂය
!ජනගහනය
|-
|1790
|27
|1880
|112
|1970
|96
|1992
|54
|2002
|48
|2012
|48
|-
|1800
|34{{efn-lr|''බවුන්ටි'' හි පිරිමින් දෙන්නෙක් සහ කාන්තාවන් නව දෙනෙක් ඉතුරුයි.}}
|1890
|136
|1975
|74
|1993
|57
|2003
|59
|2013
|56
|-
|1810
|50
|1900
|136
|1980
|61
|1994
|54
|2004
|65
|2014
|56
|-
|1820
|66
|1910
|140
|1985
|58
|1995
|55
|2005
|63
|2015
|50
|-
|1830
|70
|1920
|163
|1986
|68
|1996
|43
|2006
|65
|2016
|49
|-
|1840
|119
|1930
|190
|1987
|59
|1997
|40
|2007
|64
|2017
|50
|-
|1850
|146{{efn-lr|''බවුන්ටි'' හි අවසන් පුද්ගලයා වන ටෙරාරා මිය යයි.}}
|1936
|250
|1988
|55
|1998
|66
|2008
|66
|2018
|50
|-
|1856
|193/0{{efn-lr|1856 දී නොර්ෆොක් දූපතට සංක්‍රමණය වීම නිසා පිට්කේන් ජනාවාස නොවීය.}}
|1940
|163
|1989
|55
|1999
|46
|2009
|67
|2019
|50
|-
|1859
|16{{efn-lr|පළමු කණ්ඩායම නොර්ෆොක් දූපතේ සිට ආපසු පැමිණේ}}
|1950
|161
|1990
|59
|2000
|51
|2010
|64
|2020
|50
|-
|1870
|70
|1960
|126
|1991
|66
|2001
|44
|2011
|67
|2021
|47{{efn-lr|නවතම ජනගහන අගය&lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/uk-56923016 |title=Covid: How the UK has been getting jabs to remote territories |publisher=BBC News |access-date=2021-04-30 |date=2021-04-28}}&lt;/ref&gt;}}
|}
&lt;references group=&quot;lower-roman&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

=== ජනගහනයේ ව්‍යුහය ===
{{Hidden begin|title=වයස් කාණ්ඩය අනුව ජනගහනය (සංගණනය 19.02.2020): &lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=2023-05-10 |website=unstats.un.org}}&lt;/ref&gt;|titlestyle=background:#EEBC35;}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|වයස් කාණ්ඩය
! width=&quot;80pt&quot;|එකතුව
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | එකතුව
| align=&quot;right&quot; | 45
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 4.44
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 3
| align=&quot;right&quot; | 6.67
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 4.44
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 4.44
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 2.22
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 3
| align=&quot;right&quot; | 6.67
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 2.22
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4
| align=&quot;right&quot; | 8.89
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 2.22
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 7
| align=&quot;right&quot; | 15.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 5
| align=&quot;right&quot; | 11.11
|-
| align=&quot;right&quot; | 65-69
| align=&quot;right&quot; | 7
| align=&quot;right&quot; | 15.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 70-74
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 4.44
|-
| align=&quot;right&quot; | 75-79
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| align=&quot;right&quot; | 80-84
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 2.22
|-
| align=&quot;right&quot; | 85-89
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| align=&quot;right&quot; | 90-94
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 2.22
|-
| align=&quot;right&quot; | 95-99
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
! width=&quot;50&quot;|වයස් කාණ්ඩය
! width=&quot;80&quot;|එකතුව
! width=&quot;50&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 5
| align=&quot;right&quot; | 11.11
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 26
| align=&quot;right&quot; | 57.78
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 11
| align=&quot;right&quot; | 24.44
|-
| align=&quot;right&quot; | නොදන්නා
| align=&quot;right&quot; | 3
| align=&quot;right&quot; | 6.67
|-
|}
{{Hidden end}}

==== ජනගහනයේ පහත වැටීම ====

2021 වන විට, පිට්කේන් දූපත් වල මුළු නේවාසික ජනගහනය 47 කි. සියලුම පදිංචිකරුවන් එකවර දිවයිනේ සිටීම දුර්ලභ ය; පවුලේ අය බැලීමට, වෛද්‍ය හේතූන් මත හෝ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණවලට සහභාගී වීමට විවිධ කාලයක් සඳහා පදිංචිකරුවන් කිහිප දෙනෙකු දිවයිනෙන් බැහැරව සිටීම සාමාන්‍ය දෙයකි. 2014 දී සොලමන් ලෙනාඩ් ලිමිටඩ් විසින් පිට්කේන් දූපත් කවුන්සිලය සහ එක්සත් රාජධානියේ රජය සඳහා සම්පූර්ණ කරන ලද ඩයස්පෝරා සමීක්ෂණයක් පුරෝකථනය කළේ 2045 වන විට කිසිවක් සිදු නොකළහොත් වැඩ කරන වයසේ පුද්ගලයින් තිදෙනෙකු පමණක් දිවයිනේ ඉතිරි වනු ඇති බවත්, ඉතිරි අය ඉතා වයස්ගත බවත්ය. ඊට අමතරව, පසුගිය දශක කිහිපය තුළ දිවයිනෙන් පිටව ගිය පදිංචිකරුවන් නැවත පැමිණීමට එතරම් උනන්දුවක් නොදැක්වූ බව සමීක්ෂණයෙන් හෙළි විය. සම්බන්ධ වූ සිය ගණනක් සංක්‍රමණිකයින්ගෙන්, සමීක්ෂණයට සහභාගී වීමට කැමැත්තෙන් සිටියේ 33 දෙනෙකු පමණක් වන අතර නැවත පැමිණීමට කැමැත්ත පළ කළේ තිදෙනෙකු පමණි.&lt;ref name=&quot;Solomon_2014&quot;&gt;{{Citation|last1=Solomon|first1=Rob|title=Pitcairn Island Diaspora Survey|date=January 2014|url=https://prdrse4all.spc.int/sites/default/files/pitcairn_diaspora_survey_-_final_report.pdf|language=en|last2=Burnett|first2=Kristy}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2014 වන විට, ශ්‍රම බලකායට ශාරීරික යෝග්‍යතාවයෙන් යුත් පුද්ගලයින් 31 දෙනෙකු ඇතුළත් විය: පිරිමි 17 දෙනෙකු සහ කාන්තාවන් 14 දෙනෙකු වයස අවුරුදු 18 ත් 64 ත් අතර. 31 දෙනාගෙන් හත් දෙනෙකු පමණක් වයස අවුරුදු 40 ට අඩු නමුත් 18 දෙනෙකු වයස අවුරුදු 50 ට වැඩි ය.&lt;ref name=&quot;government.pn&quot;&gt;Rob Solomon and Kirsty Burnett (January 2014) [http://www.government.pn/Pitcairn%20Islands%20Economic%20Report%20-%20Final%20Report.pdf Pitcairn Island Economic Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006191646/http://www.government.pn/Pitcairn%20Islands%20Economic%20Report%20-%20Final%20Report.pdf|date=6 October 2014}}. government.pn.&lt;/ref&gt; බොහෝ පිරිමින් දිගු බෝට්ටු කාර්ය මණ්ඩලය, භාණ්ඩ හැසිරවීම සහ භෞතික වත්කම් ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ නඩත්තු කිරීම වැනි දිවයිනේ වඩාත් වෙහෙසකර ශාරීරික කාර්යයන් ඉටු කරති. දිගු බෝට්ටු කාර්ය මණ්ඩලයේ විශ්‍රාම යාමේ වයස අවුරුදු 58 කි. එවකට පිට්කේන් හි පදිංචිව සිටි වයස අවුරුදු 18 ත් 58 ත් අතර පිරිමින් 12 දෙනෙකු සිටියහ. සෑම දිගු බෝට්ටුවකටම අවම වශයෙන් තිදෙනෙකුගෙන් යුත් කාර්ය මණ්ඩලයක් අවශ්‍ය වේ; දිගු බෝට්ටු කොක්ස්වේන් හතර දෙනාගෙන් දෙදෙනෙකු ඔවුන්ගේ 50 ගණන්වල අග භාගයේ සිටියහ.&lt;ref name=&quot;government.pn&quot; /&gt;

සංක්‍රමණිකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට පිට්කේන් රජය ගත් උත්සාහයන් යම් සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගෙන ඇත. 2015 සිට පුද්ගලයන් 8 දෙනෙකු සඳහා පදිංචි කිරීමේ අයදුම්පත් අනුමත කරන ලද අතර, ඔවුන්ගෙන් 3 දෙනෙකු පිට්කේන් හි ජීවත් වෙති.&lt;ref name=&quot;government.pn&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;star&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pitcairn.pn/Laws/Cap%2022%20-%20Social%20Welfare%20Benefits%20Ordinance%202014%20Rev%20Ed.pdf &quot;Ch. XXII. Social Welfare Benefits Ordinance&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329175605/http://pitcairn.pn/Laws/Cap%2022%20-%20Social%20Welfare%20Benefits%20Ordinance%202014%20Rev%20Ed.pdf|date=2016-03-29}} in ''Laws of Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands. Revised Edition 2014''&lt;/ref&gt; සංක්‍රමණිකයින්ට එක් පුද්ගලයෙකුට අවම වශයෙන් නවසීලන්ත ඩොලර් 30,000 ක ඉතුරුම් ප්‍රමාණයක් ලැබෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන අතර සාමාන්‍ය නවසීලන්ත ඩොලර් 140,000 ක වියදමින් තමන්ගේම නිවසක් ඉදිකරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.&lt;ref name=&quot;billhaigh&quot;&gt;Bill Haigh. [http://www.immigration.pn/FAQ.php &quot;Pitcairn Island Immigration&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160108142130/http://www.immigration.pn/FAQ.php|date=2016-01-08}}. immigration.pn&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Menzies&quot;&gt;Kerry Young, Heather Menzies. [http://www.young.pn/immigrationqa.html &quot;Pitcairn Island Immigration Questions and Answers&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150221192242/http://www.young.pn/immigrationqa.html|date=2015-02-21}}. young.pn&lt;/ref&gt; නවසීලන්ත ඩොලර් 23,000 ත් නවසීලන්ත ඩොලර් 28,000 ත් අතර අමතර වියදමකින් දිවයිනෙන් පිටත ඉදිකිරීම්කරුවන් ගෙන්වා ගැනීමට ද හැකිය.&lt;ref name=&quot;Menzies&quot; /&gt; දිවයිනේ සාමාන්‍ය වාර්ෂික ජීවන වියදම නවසීලන්ත ඩොලර් 9,464 කි.&lt;ref name=&quot;billhaigh&quot; /&gt; කෙසේ වෙතත්, පිට්කේන් හි රැඳී සිටීමට සංක්‍රමණිකයාගේ අයිතිය පිළිබඳ කිසිදු සහතිකයක් නොමැත; ඔවුන්ගේ පළමු වසර දෙකෙන් පසු, කවුන්සිලය සංක්‍රමණිකයාගේ තත්ත්වය සමාලෝචනය කර නැවත අනුමත කළ යුතුය.&lt;ref&gt;[http://www.pitcairn.pn/Laws/Cap%2012%20-%20Immigration%20Ordinance%202014%20Rev%20Ed.pdf Ch. XII. &quot;Immigration Control Ordinance&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213203304/http://www.pitcairn.pn/Laws/Cap%2012%20-%20Immigration%20Ordinance%202014%20Rev%20Ed.pdf|date=2015-02-13}} in ''Laws of Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands. Revised Edition 2014''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pitcairn.pn/Repopulation%20Plan.pdf Pitcairn Islands Repopulation Plan 2014–2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203174021/http://www.pitcairn.pn/Repopulation%20Plan.pdf|date=3 December 2014}}. The Pitcairn Islands Council&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gay 2013&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10870574|title=Pitcairn Island mayor faces porn charges in court|last=Gay|first=Edward|date=11 March 2013|newspaper=The New Zealand Herald|access-date=13 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213171504/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10870574|archive-date=13 February 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.gov.uk&quot;&gt;{{cite web |title=Pitcairn Island travel advice |url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/pitcairn-island/entry-requirements |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150918231206/https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/pitcairn-island/entry-requirements |archive-date=2015-09-18 |access-date=6 September 2015 |website=gov.uk |publisher=UK government}}&lt;/ref&gt;

MV ක්ලේමෝර් II (පිට්කේන් රජය විසින් කුලියට ගන්නා ලද පිට්කේන් දූපතේ කැපවූ මගී සහ භාණ්ඩ නෞකාව) මගින් ටෝරන්ගා සිට පිට්කේන් දක්වා භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා පිට්කේන් සඳහා ඝන මීටරයට නවසීලන්ත ඩොලර් 350 ක් සහ අනෙකුත් සියලුම භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා ඝන මීටරයට නවසීලන්ත ඩොලර් 1,000 ක් අය කෙරේ.&lt;ref&gt;[http://www.visitpitcairn.pn/visitpitcairn/claymore2shipinfo/ &quot;Pitcairn Island Tourism: {{nowrap|MV ''Claymore II''}} Ship Info&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150204144238/http://www.visitpitcairn.pn/visitpitcairn/claymore2shipinfo/ |date=4 February 2015 }}. visitpitcairn.pn&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව, පිට්කේන් සඳහා එක්-මාර්ග ගමනක් සඳහා නවසීලන්ත ඩොලර් 500 ක් අය කෙරේ; අනෙක් අයට නවසීලන්ත ඩොලර් 5,000 ක් අය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;government.pn&quot; /&gt;

2014 දී රජයේ පිට්කේන් දූපත් ආර්ථික වාර්තාවේ සඳහන් වූයේ &quot;[කිසිවෙකු] ආර්ථික හේතූන් මත පිට්කේන් දූපත් වෙත සංක්‍රමණය නොවන බව&quot; බවයි. ඉඳහිට දිවයිනට පැමිණෙන සංචාරකයින් කිහිප දෙනාට නවාතැන් දීමට පිට්කේන්වරු මාරුවෙන් මාරුවට කටයුතු කරති.&lt;ref name=&quot;government.pn&quot; /&gt;

දිවයින බ්‍රිතාන්‍ය විදේශ ප්‍රදේශයක් ලෙස පවතින බැවින්, බ්‍රිතාන්‍ය රජයට යම් අවස්ථාවක දී දිවයිනේ අනාගතය පිළිබඳව තීරණයක් ගැනීමට සිදු විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 July 2014 |title=Pitcairn Islands Face Extinction |url=https://www.youtube.com/watch?v=eJ-Q4D5aXPk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515000016/https://www.youtube.com/watch?v=eJ-Q4D5aXPk |archive-date=2015-05-15 |access-date=3 December 2014 |work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://online.wsj.com/articles/sound-pacific-island-of-mutiny-on-the-bounty-fame-running-out-of-people-1404863996|title=South Pacific Island of 'Mutiny on the Bounty' Fame Running Out of People|newspaper=The Wall Street Journal|access-date=3 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010094749/http://online.wsj.com/articles/sound-pacific-island-of-mutiny-on-the-bounty-fame-running-out-of-people-1404863996|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>fhuog9knfqe5sxkxsruuqd740898ahs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇන්ඩෝරාවේ ආර්ථිකය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185313</id>
    <revision>
      <id>794333</id>
      <parentid>780952</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12045" sha1="camyrsdmyenasntjkf8gf96l3izi0n2" xml:space="preserve">ඇන්ඩෝරා හි ආර්ථිකයේ ප්‍රධානතම ස්ථානය වන සංචාරක ව්‍යාපාරය, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ආසන්න වශයෙන් 80% ක් පමණ වේ. ඇන්ඩෝරා හි තීරුබදු-නිදහස් තත්ත්වය සහ එහි ගිම්හාන සහ ශීත නිවාඩු නිකේතන මගින් ආකර්ෂණය වී ඇති,&lt;ref name=&quot;es2&quot;&gt;{{Citation|title=Andorra|date=2024-10-04|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|language=en|access-date=2024-10-12|archive-date=2022-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706110207/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/}}&lt;/ref&gt; ඇස්තමේන්තුගත සංචාරකයින් මිලියන 8 ක් වාර්ෂිකව පැමිණේ.

ඇන්ඩෝරා හි ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ගවලින් එකක් වන්නේ ස්කී රිසෝට් වලින් වන අතර, එහි මුළු ස්කී පිටි කිලෝමීටර 175 (සැතපුම් 109) ඉක්මවයි. මෙම ක්‍රීඩාව වාර්ෂිකව නරඹන්නන් මිලියන 7 කට වඩා පැමිණෙන අතර වසරකට යුරෝ මිලියන 340 ක් ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, 2007 සිට වර්තමානයේ සෘජු රැකියා 2,000 ක් සහ වක්‍ර රැකියා 10,000 ක් පවත්වා ගෙන යයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Andorra – Valsen Fiduciaries |url=http://offshorelicense-regulatory.com/about-andorra/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506122108/https://www.offshorelicense-regulatory.com/about-andorra/ |archive-date=6 May 2019 |access-date=26 March 2019 |website=Offshorelicense-regulatory.com}}&lt;/ref&gt;

බැංකු අංශය, එහි බදු ක්ෂේමභූමි තත්ත්වය සමඟ, ආනයන තීරුබදු හරහා පමණක් රැස් කරන ලද ආදායම සමඟ ආර්ථිකයට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් සපයයි (මූල්‍ය හා රක්ෂණ අංශය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ආසන්න වශයෙන් 19% ක් වේ&lt;ref name=&quot;fs2013&quot;&gt;{{cite web |title=Andorra and its financial system 2013 |url=http://www.aba.ad/pub/publicaciones/financial_system_2013.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151214121805/http://www.aba.ad/pub/publicaciones/financial_system_2013.pdf |archive-date=14 December 2015 |access-date=14 May 2015 |publisher=Aba.ad}}&lt;/ref&gt;). කෙසේ වෙතත්, 21 වන සියවසේ යුරෝපීය ස්වෛරී-ණය අර්බුදය අතරතුර, සංචාරක කර්මාන්තය පහත වැටීමකට ලක් වූ අතර, ස්පාඤ්ඤයේ භාණ්ඩවල මිල පහත වැටීම, තීරුබදු රහිත සාප්පු සවාරි අඩු කිරීම සහ විරැකියාව වැඩිවීම හේතුවෙන් එය අර්ධ වශයෙන් හේතු විය. 2012 ජනවාරි 1 වන දින, 10% ක ව්‍යාපාරික බද්දක් හඳුන්වා දෙන ලද අතර,&lt;ref&gt;{{cite web |date=27 December 2011 |title=Andorra gets a taste of taxation |url=https://www.theguardian.com/world/2011/dec/27/andorra-financial-crisis-tax |access-date=30 March 2013 |work=The guardian}}&lt;/ref&gt; ඉන් පසුව වසරකට පසුව 2% ක විකුණුම් බද්දක් පැනවූ අතර, එය එහි පළමු කාර්තුවේදී යුරෝ මිලියන 14 කට වඩා වැඩි මුදලක් රැස් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tax-news.com/news/Andorra_Unveils_First_Indirect_Tax_Revenue_Figures____60703.html|title=Andorra Unveils First Indirect Tax Revenue Figures|date=9 May 2013|newspaper=Tax News|access-date=2 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205013920/https://www.tax-news.com/news/Andorra_Unveils_First_Indirect_Tax_Revenue_Figures____60703.html|archive-date=5 December 2020|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt;

කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය සීමිතයි; භූමියෙන් 1.7%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Andorra Arable land as a share of land area, 1960-2020 - knoema.com |url=https://knoema.com//atlas/Andorra/topics/Land-Use/Area/Arable-land-as-a-share-of-land-area |access-date=2021-04-14 |website=Knoema |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ක් පමණක් වගා කළ හැකි අතර, බොහෝ ආහාර ආනයනය කිරීමට සිදුවේ. සමහර දුම්කොළ දේශීයව වගා කෙරේ. ප්‍රධාන පශු සම්පත් ක්‍රියාකාරකම් වන්නේ ගෘහස්ථ බැටළුවන් ඇති කිරීමයි. නිෂ්පාදන නිෂ්පාදනය ප්‍රධාන වශයෙන් සිගරට්, සුරුට්ටු සහ ගෘහ භාණ්ඩ වලින් සමන්විත වේ. ඇන්ඩෝරා හි ස්වාභාවික සම්පත් අතර ජල විදුලිය, ඛනිජ ජලය, දැව, යකඩ ලෝපස් සහ ඊයම් ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Andorra|access-date=26 August 2012}}&lt;/ref&gt;

ඇන්ඩෝරා යුරෝපීය සංගමයේ සාමාජිකයෙකු නොවන නමුත්, නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ වෙළඳාම සඳහා EU සාමාජිකයෙකු ලෙස (තීරුබදු නොමැතිව) සහ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන සඳහා EU නොවන සාමාජිකයෙකු ලෙස සැලකීම වැනි විශේෂ සම්බන්ධතාවයක් භුක්ති විඳියි. ඇන්ඩෝරා සතුව තමන්ගේම මුදල් ඒකකයක් නොතිබූ අතර 1999 දෙසැම්බර් 31 වන දින දක්වා බැංකු ගනුදෙනු වලදී ප්‍රංශ ෆ්‍රෑන්ක් සහ ස්පාඤ්ඤ පෙසෙටා යන දෙකම භාවිතා කරන ලදී, එම මුදල් දෙකම EU හි තනි මුදල් ඒකකය වන යුරෝ මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී. ෆ්‍රෑන්ක් සහ පෙසෙටා යන දෙකෙහිම කාසි සහ නෝට්ටු 2002 දෙසැම්බර් 31 වන දින දක්වා ඇන්ඩෝරා හි නීත්‍යානුකූල ටෙන්ඩර් ලෙස පැවතුනි. 2015 මුල් භාගයේ සිට ඇන්ඩෝරා තමන්ගේම යුරෝ කාසි නිකුත් කිරීමට සාකච්ඡා කළේය.&lt;ref name=&quot;archive.is&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20141223161035/http://www.govern.ad/finances/item/5849-els-sets-estandard-de-monedes-d-euro-andorranes-es-podran-sol-licitar-a-partir-d-aquest-dimarts-a-la-tarda Els sets estàndard de monedes d’euro andorranes es podran sol·licitar a partir d’aquest dimarts a la tarda] [The standard sets of Andorran euro coins can be requested starting this Tuesday afternoon] (in Catalan)&lt;/ref&gt;

ඇන්ඩෝරා ඓතිහාසිකව ලෝකයේ අඩුම විරැකියා අනුපාතයක් අත්කර ගෙන ඇත. 2023 දී එය 1.5% ක් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-05 |title=Is there unemployment in Andorra? All about employment and unemployment [2023] |url=https://andorrainsiders.com/en/there-is-unemployment-in-andorra-everything-about-employment-and-unemployment/#:~:text=With%20an%20employment%20rate%20of%2083.0%25%20in%20the,and%20sustain%20a%20healthy%20and%20dynamic%20labor%20market. |access-date=2024-10-12 |website=andorrainsiders.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2013 මැයි 31 වන දින, යුරෝපා සංගම් සාමාජිකයින් අතර බදු ක්ෂේමභූමි පැවතීම පිළිබඳ වැඩිවන අතෘප්තියේ පසුබිමකට එරෙහිව, ජුනි මස අවසානය වන විට ආදායම් බද්දක් හඳුන්වාදීම සඳහා නීති සම්පාදනය කිරීමට ඇන්ඩෝරා අදහස් කරන බව නිවේදනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22745895|title=Andorra to introduce income tax for first time|date=2 June 2013|newspaper=BBC News}}&lt;/ref&gt; අගමැති ඇන්ටෝනි මාර්ටි සහ ප්‍රංශ ජනාධිපති සහ ඇන්ඩෝරා කුමරු ෆ්‍රැන්කොයිස් හොලන්ඩ් අතර පැරිසියේ පැවති රැස්වීමකින් පසුව මෙම නිවේදනය නිකුත් කරන ලදී. ඇන්ඩෝරා &quot;ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුකූලව එහි බදුකරණය ගෙන ඒමේ&quot; ක්‍රියාවලියක කොටසක් ලෙස හොලන්ඩ් මෙම පියවර පිළිගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.notretemps.com/argent/andorre-aligne-progressivement-sa,i29431|title=Andorre aligne progressivement sa fiscalité sur les standards internationaux (Elysée)|date=31 May 2011|newspaper=Notre Temps|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616031601/http://www.notretemps.com/argent/andorre-aligne-progressivement-sa,i29431|archive-date=16 June 2013|language=fr|trans-title=Andorra is gradually aligning its taxation with international standards (Élysée)}}&lt;/ref&gt;

2010 දශකයේ මැද භාගය වන විට, මූල්‍ය පද්ධතිය බැංකු කණ්ඩායම් පහක්,&lt;ref&gt;{{cite web |title=List of Banks in Andorra |url=http://thebanks.eu/banks-by-country/Andorra |access-date=14 May 2015 |publisher=Thebanks.eu}}&lt;/ref&gt; විශේෂිත ණය ආයතනයක්, ආයෝජන භාර කළමනාකරණ ආයතන අටක්, වත්කම් කළමනාකරණ සමාගම් තුනක් සහ රක්ෂණ සමාගම් 29 කින් සමන්විත වූ අතර, ඉන් 14 ක් ප්‍රධාන භූමියේ ක්‍රියාත්මක වීමට බලයලත් විදේශීය රක්ෂණ සමාගම්වල ශාඛා වේ.&lt;ref name=&quot;fs2013&quot; /&gt; බැංකු අතර අවසන් ඒකාබද්ධ කිරීම් 2022 දී සිදු වූ අතර, එමඟින් ඇන්ඩෝරා මූල්‍ය අංශයට දැනට ක්‍රියාකාරී බැංකු කණ්ඩායම් 3 ක් ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Banks in Andorra – Open a bank account in Andorra |url=https://www.andorra-solutions.com/banks-in-andorra/ |access-date=2023-01-23 |website=Andorra Solutions |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>camyrsdmyenasntjkf8gf96l3izi0n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මළ මුහුද</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185546</id>
    <revision>
      <id>794431</id>
      <parentid>768755</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22084" sha1="ssc1j8uz9e5gdlqu4ya85woxzb1004s" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
| name               = Dead Sea
| image              = Dead Sea beach 00.JPG
| caption            = A view of the sea from the Jordanian shore with the hills of the [[West Bank]] in the background
| image_bathymetry   = 
| caption_bathymetry = 
| coordinates        = {{Coord|31|30|N|35|30|E|type:waterbody|display=inline}}
| inflow             = [[Jordan River]]
| outflow            = ''None''
| catchment          = {{convert|41650|km2|abbr=on}}
| basin_countries    = [[Jordan]], [[Palestine]] ([[Israeli-occupied West Bank]]), [[Israel]]
| length             = {{convert|50|km|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;JVL&quot;&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vie/Deadsea.html|title=Virtual Israel Experience: The Dead Sea|encyclopedia=Jewish Virtual Library|access-date=21 January 2013|archive-date=15 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115133409/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vie/Deadsea.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (northern basin only)
| width              = {{convert|15|km|mi|abbr=on}}
| area               = {{convert|605|km2|abbr=on}} (2016)&lt;ref name=&quot;HRTZ&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/business/1.746258 |title=The Dead Sea Is Dying Fast: Is It Too Late to Save It, or Was It Always a Lost Cause? |newspaper=Haaretz |date=7 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222185808/http://www.haaretz.com/israel-news/business/1.746258 |archive-date=22 December 2016 }}&lt;/ref&gt;
| depth              = {{convert|188.4|m|ft|0|abbr=on}}&lt;ref name=ilec/&gt;
| max-depth          = {{convert|298|m|ft|0|abbr=on}} (elevation of deepest point, {{cvt|728|m}} BSL [below sea level], minus current surface elevation)
| volume             = {{convert|114|km3|cumi|0|abbr=on}}&lt;ref name=ilec/&gt;
| shore              = {{convert|135|km|abbr=on}}
| elevation          = {{convert|-439.78|m|ft|0|abbr=on}} (2025)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=מפלס ים המלח משנת 1976 (Dead Sea Level since 1976) |url=https://data.gov.il/dataset/https-www-data-gov-il-dataset-683/resource/823479b4-4771-43d8-9189-6a2a1dcaaf10 |access-date=2025-03-11 |website=Government Data (Israel) |language=he}}&lt;/ref&gt;
| reference          = &lt;ref name=ilec&gt;[http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=13214&amp;siteName=eingedi Dead Sea Data Summary 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602064708/http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=13214&amp;siteName=eingedi |date=2021-06-02 }}.''Water Authority of Israel''.&lt;br /&gt;{{cite web |title=Red Sea – Dead Sea Water Conveyance Study Program |date=2013 |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/EXTREDSEADEADSEA/0,,contentMDK:21827416~pagePK:64168427~piPK:64168435~theSitePK:5174617,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130915013427/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/EXTREDSEADEADSEA/0,,contentMDK:21827416~pagePK:64168427~piPK:64168435~theSitePK:5174617,00.html |archive-date=2013-09-15 |publisher=The World Bank Group }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISRAMAR&quot;&gt;{{cite web|url= http://isramar.ocean.org.il/isramar2009/DeadSea/LongTerm.aspx|title= Long-Term changes in the Dead Sea|publisher= Israel Oceanographic and Limnological Research – Israel Marine Data Center (ISRAMAR)|access-date= 2014-05-31|archive-date= 2018-11-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20181106233009/https://isramar.ocean.org.il/isramar2009/DeadSea/LongTerm.aspx|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
| location           = [[Western Asia]]
&lt;!--      Map      --&gt;| pushpin_map        = &lt;!--   Below       --&gt;
}}

&lt;references /&gt;
'''මළ මුහුද''' ( {{Langx|ar|اَلْبَحْر الْمَيِّت|al-Baḥr al-Mayyit}}     ; හෝ {{Langx|ar|اَلْبَحْر الْمَيْت|al-Baḥr al-Mayt|label=none}}   ; {{Langx|he|יַם הַמֶּלַח|Yam hamMelaḥ}}     ), වෙනත් නම් වලින් ද හඳුන්වනු ලබන අතර, නැගෙනහිරින් [[ජෝර්දානය]], බටහිරින් ඊශ්‍රායල-අල්ලාගත් බටහිර ඉවුර සහ නිරිත දෙසින් [[ඊශ්‍රායලය]] මායිම් වූ ගොඩබිම් සහිත ලුණු විලයකි . &lt;ref name=&quot;DSC1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=9 December 2013 |title=A Rare Middle East Agreement, on Water |url=https://www.nytimes.com/2013/12/10/world/middleeast/israel-jordan-and-palestinians-sign-water-project-deal.html |access-date=4 December 2023 |website=The New York Times |quote=About 25 miles of the Dead Sea's shoreline lie in the Israeli-occupied West Bank and are claimed by the Palestinians as part of a future state.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DSC2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=11 December 2022 |title=The Dead Sea is dying. These beautiful, ominous photos show the impact |url=https://www.npr.org/sections/pictureshow/2022/12/11/1139524126/photos-dead-sea-water-level-dropping-sinkholes-erosion |access-date=4 December 2023 |website=NPR |quote=The Dead Sea is a landlocked lake that's partly in Jordan, Israel and the Israeli-occupied West Bank.}}&lt;/ref&gt; එය ජෝර්දාන් රිෆ්ට් නිම්නයේ එන්ඩෝර්හයික් ද්‍රෝණියේ පිහිටා ඇති අතර එහි ප්‍රධාන අතු ගංගාව වන්නේ [[ජෝර්දාන් ගංගාව|ජෝර්දාන් ගඟයි]] .

2025 වන විට, විලෙහි මතුපිට {{Convert|439.78|m|ft|0}} කි. මුහුදු මට්ටමට පහළින්, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=מפלס ים המלח משנת 1976 (Dead Sea Level since 1976) |url=https://data.gov.il/dataset/https-www-data-gov-il-dataset-683/resource/823479b4-4771-43d8-9189-6a2a1dcaaf10 |access-date=2025-03-11 |website=Government Data (Israel) |language=he}}&lt;/ref&gt; එහි වෙරළ තීරය පෘථිවියේ පහළම ගොඩබිම් පාදක උන්නතාංශය බවට පත් කරයි. එය {{Convert|304|m|ft|0|abbr=on}} යි ගැඹුරු, ලොව ගැඹුරුම හයිපර්ලයින් විල . 342 g/kg ලවණතාවයක් හෙවත් 34.2% (2011 දී) සමඟ, එය ලොව ලවණතාවයෙන් වැඩිම ජල කඳන්ගෙන් එකකි, &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |year=1986 |title=Dead Sea |encyclopedia=The New Encyclopædia Britannica |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. |location=Chicago |editor-last=Goetz |editor-first=P. W. |edition=15th |volume=3 |page=937}}&lt;/ref&gt; සාගරයට වඩා 9.6 ගුණයකින් ලුණු සහිතයි - සහ [[ඝනත්වය]] 1.24 කි.&amp;nbsp;කිලෝග්‍රෑම්/ලීටරය, එමඟින් පිහිනීම [[උත්ප්ලාවකතාව|පාවීමට]] සමාන වේ. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&amp;q=Dead+sea+has+a+density++++swimming&amp;pg=PA237 |title=Encyclopedia of world geography |publisher=Facts on File |year=2005 |isbn=978-0-8160-7229-3 |editor-last=McColl |editor-first=R W |page=237 |access-date=2020-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030075941/https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&amp;q=Dead+sea+has+a+density++++swimming&amp;pg=PA237#v=snippet&amp;q=Dead%20sea%20has%20a%20density%20%20%20%20swimming&amp;f=false |archive-date=2023-10-30 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Dead Sea—Composition of Dead Sea Water |url=http://www.dspimport.com/about_the_dead_sea.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104055037/http://www.dspimport.com/about_the_dead_sea.html |archive-date=2013-11-04}}&lt;/ref&gt; මෙම ලවණතාවය ශාක හා සතුන්ට සමෘධිමත් විය නොහැකි කටුක පරිසරයක් නිර්මාණය කරයි, එබැවින් එයට එහි නම ලැබුණි. මළ මුහුදේ ප්‍රධාන, උතුරු ද්‍රෝණිය {{Convert|50|km|mi|0}} කි. දිග සහ {{Convert|15|km|mi|0}}එහි පළලම ස්ථානයේ පළල  . 

මළ මුහුද වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණිය අවට සිට සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කර ගෙන ඇත. එය ලොව ප්‍රථම සෞඛ්‍ය නිකේතනවලින් එකක් වූ අතර, [[පුරාතන මිසරය|ඊජිප්තු]] [[මමිය|මමීකරණය]] සඳහා ඇස්ෆල්ට් සිට [[පොහොර]] සඳහා පොටෑෂ් දක්වා විවිධ නිෂ්පාදන සැපයුම්කරු වී ඇත. අද වන විට සංචාරකයින් ඊශ්‍රායල, ජෝර්දාන සහ බටහිර ඉවුර වෙරළ තීරයන්හි මුහුද නැරඹීමට පැමිණෙති.

මළ මුහුද වේගයෙන් පසුබසිමින් පවතී; අද එහි මතුපිට වර්ගඵලය අඩි {{Convert|605|km2|abbr=on}} කි.&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;කි.මී.&lt;/span&gt; &lt;sup data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;2&lt;/sup&gt; &lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;(234&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;වර්ග අඩි&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;සැතපුම්)&lt;/span&gt;, {{Convert|1050|km2|abbr=on}} වී තිබීම&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;කි.මී.&lt;/span&gt; &lt;sup data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;2&lt;/sup&gt; &lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;(410&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;වර්ග අඩි&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;සැතපුම්)&lt;/span&gt; 1930 දී. එහි අවපාතය අඩු කිරීම සඳහා අතහැර දැමූ රතු මුහුද–මළ මුහුදේ ජල ප්‍රවාහන ව්‍යාපෘතිය වැනි බහු ඇළ මාර්ග සහ නල මාර්ග යෝජනා &lt;ref name=&quot;JT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=27 November 2016 |title=5 alliances shortlisted to execute Red-Dead's phase I |url=http://www.jordantimes.com/news/local/5-alliances-shortlisted-execute-red-dead%E2%80%99s-phase-i |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129214035/http://jordantimes.com/news/local/5-alliances-shortlisted-execute-red-dead%E2%80%99s-phase-i |archive-date=29 November 2016 |access-date=3 December 2016 |website=The Jordan Times}}&lt;/ref&gt; ඉදිරිපත් කර ඇත.

== __LEAD_SECTION__ ==

{{Infobox body of water
| name               = Dead Sea
| image              = Dead Sea beach 00.JPG
| caption            = A view of the sea from the Jordanian shore with the hills of the [[West Bank]] in the background
| image_bathymetry   = 
| caption_bathymetry = 
| coordinates        = {{Coord|31|30|N|35|30|E|type:waterbody|display=inline}}
| inflow             = [[Jordan River]]
| outflow            = ''None''
| catchment          = {{convert|41650|km2|abbr=on}}
| basin_countries    = [[Jordan]], [[Palestine]] ([[Israeli-occupied West Bank]]), [[Israel]]
| length             = {{convert|50|km|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;JVL&quot;&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vie/Deadsea.html|title=Virtual Israel Experience: The Dead Sea|encyclopedia=Jewish Virtual Library|access-date=21 January 2013|archive-date=15 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115133409/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vie/Deadsea.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (northern basin only)
| width              = {{convert|15|km|mi|abbr=on}}
| area               = {{convert|605|km2|abbr=on}} (2016)&lt;ref name=&quot;HRTZ&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/business/1.746258 |title=The Dead Sea Is Dying Fast: Is It Too Late to Save It, or Was It Always a Lost Cause? |newspaper=Haaretz |date=7 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222185808/http://www.haaretz.com/israel-news/business/1.746258 |archive-date=22 December 2016 }}&lt;/ref&gt;
| depth              = {{convert|188.4|m|ft|0|abbr=on}}&lt;ref name=ilec/&gt;
| max-depth          = {{convert|298|m|ft|0|abbr=on}} (elevation of deepest point, {{cvt|728|m}} BSL [below sea level], minus current surface elevation)
| volume             = {{convert|114|km3|cumi|0|abbr=on}}&lt;ref name=ilec/&gt;
| shore              = {{convert|135|km|abbr=on}}
| elevation          = {{convert|-439.78|m|ft|0|abbr=on}} (2025)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=מפלס ים המלח משנת 1976 (Dead Sea Level since 1976) |url=https://data.gov.il/dataset/https-www-data-gov-il-dataset-683/resource/823479b4-4771-43d8-9189-6a2a1dcaaf10 |access-date=2025-03-11 |website=Government Data (Israel) |language=he}}&lt;/ref&gt;
| reference          = &lt;ref name=ilec&gt;[http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=13214&amp;siteName=eingedi Dead Sea Data Summary 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602064708/http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=13214&amp;siteName=eingedi |date=2021-06-02 }}.''Water Authority of Israel''.&lt;br /&gt;{{cite web |title=Red Sea – Dead Sea Water Conveyance Study Program |date=2013 |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/EXTREDSEADEADSEA/0,,contentMDK:21827416~pagePK:64168427~piPK:64168435~theSitePK:5174617,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130915013427/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/EXTREDSEADEADSEA/0,,contentMDK:21827416~pagePK:64168427~piPK:64168435~theSitePK:5174617,00.html |archive-date=2013-09-15 |publisher=The World Bank Group }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISRAMAR&quot;&gt;{{cite web|url= http://isramar.ocean.org.il/isramar2009/DeadSea/LongTerm.aspx|title= Long-Term changes in the Dead Sea|publisher= Israel Oceanographic and Limnological Research – Israel Marine Data Center (ISRAMAR)|access-date= 2014-05-31|archive-date= 2018-11-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20181106233009/https://isramar.ocean.org.il/isramar2009/DeadSea/LongTerm.aspx|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
| location           = [[Western Asia]]
&lt;!--      Map      --&gt;| pushpin_map        = &lt;!--   Below       --&gt;
}}

&lt;references /&gt;
'''මළ මුහුද''' ( {{Langx|ar|اَلْبَحْر الْمَيِّت|al-Baḥr al-Mayyit}}     ; හෝ {{Langx|ar|اَلْبَحْر الْمَيْت|al-Baḥr al-Mayt|label=none}}   ; {{Langx|he|יַם הַמֶּלַח|Yam hamMelaḥ}}     ), වෙනත් නම් වලින් ද හඳුන්වනු ලබන අතර, නැගෙනහිරින් [[ජෝර්දානය]], බටහිරින් ඊශ්‍රායල-අල්ලාගත් බටහිර ඉවුර සහ නිරිත දෙසින් [[ඊශ්‍රායලය]] මායිම් වූ ගොඩබිම් සහිත ලුණු විලයකි . &lt;ref name=&quot;DSC1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=9 December 2013 |title=A Rare Middle East Agreement, on Water |url=https://www.nytimes.com/2013/12/10/world/middleeast/israel-jordan-and-palestinians-sign-water-project-deal.html |access-date=4 December 2023 |website=The New York Times |quote=About 25 miles of the Dead Sea's shoreline lie in the Israeli-occupied West Bank and are claimed by the Palestinians as part of a future state.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DSC2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=11 December 2022 |title=The Dead Sea is dying. These beautiful, ominous photos show the impact |url=https://www.npr.org/sections/pictureshow/2022/12/11/1139524126/photos-dead-sea-water-level-dropping-sinkholes-erosion |access-date=4 December 2023 |website=NPR |quote=The Dead Sea is a landlocked lake that's partly in Jordan, Israel and the Israeli-occupied West Bank.}}&lt;/ref&gt; එය ජෝර්දාන් රිෆ්ට් නිම්නයේ එන්ඩෝර්හයික් ද්‍රෝණියේ පිහිටා ඇති අතර එහි ප්‍රධාන අතු ගංගාව වන්නේ [[ජෝර්දාන් ගංගාව|ජෝර්දාන් ගඟයි]] .

2025 වන විට, විලෙහි මතුපිට {{Convert|439.78|m|ft|0}} කි. මුහුදු මට්ටමට පහළින්, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=מפלס ים המלח משנת 1976 (Dead Sea Level since 1976) |url=https://data.gov.il/dataset/https-www-data-gov-il-dataset-683/resource/823479b4-4771-43d8-9189-6a2a1dcaaf10 |access-date=2025-03-11 |website=Government Data (Israel) |language=he}}&lt;/ref&gt; එහි වෙරළ තීරය පෘථිවියේ පහළම ගොඩබිම් පාදක උන්නතාංශය බවට පත් කරයි. එය {{Convert|304|m|ft|0|abbr=on}} යි ගැඹුරු, ලොව ගැඹුරුම හයිපර්ලයින් විල . 342 g/kg ලවණතාවයක් හෙවත් 34.2% (2011 දී) සමඟ, එය ලොව ලවණතාවයෙන් වැඩිම ජල කඳන්ගෙන් එකකි, &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |year=1986 |title=Dead Sea |encyclopedia=The New Encyclopædia Britannica |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. |location=Chicago |editor-last=Goetz |editor-first=P. W. |edition=15th |volume=3 |page=937}}&lt;/ref&gt; සාගරයට වඩා 9.6 ගුණයකින් ලුණු සහිතයි - සහ [[ඝනත්වය]] 1.24 කි.&amp;nbsp;කිලෝග්‍රෑම්/ලීටරය, එමඟින් පිහිනීම [[උත්ප්ලාවකතාව|පාවීමට]] සමාන වේ. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&amp;q=Dead+sea+has+a+density++++swimming&amp;pg=PA237 |title=Encyclopedia of world geography |publisher=Facts on File |year=2005 |isbn=978-0-8160-7229-3 |editor-last=McColl |editor-first=R W |page=237 |access-date=2020-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030075941/https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&amp;q=Dead+sea+has+a+density++++swimming&amp;pg=PA237#v=snippet&amp;q=Dead%20sea%20has%20a%20density%20%20%20%20swimming&amp;f=false |archive-date=2023-10-30 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Dead Sea—Composition of Dead Sea Water |url=http://www.dspimport.com/about_the_dead_sea.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104055037/http://www.dspimport.com/about_the_dead_sea.html |archive-date=2013-11-04}}&lt;/ref&gt; මෙම ලවණතාවය ශාක හා සතුන්ට සමෘධිමත් විය නොහැකි කටුක පරිසරයක් නිර්මාණය කරයි, එබැවින් එයට එහි නම ලැබුණි. මළ මුහුදේ ප්‍රධාන, උතුරු ද්‍රෝණිය {{Convert|50|km|mi|0}} කි.&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;සැත)&lt;/span&gt; දිග සහ {{Convert|15|km|mi|0}}එහි පළලම ස්ථානයේ පළල &lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;සැතපුම්)&lt;/span&gt; . &lt;ref name=&quot;JVL&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

මළ මුහුද වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණිය අවට සිට සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කර ගෙන ඇත. එය ලොව ප්‍රථම සෞඛ්‍ය නිකේතනවලින් එකක් වූ අතර, [[පුරාතන මිසරය|ඊජිප්තු]] [[මමිය|මමීකරණය]] සඳහා ඇස්ෆල්ට් සිට [[පොහොර]] සඳහා පොටෑෂ් දක්වා විවිධ නිෂ්පාදන සැපයුම්කරු වී ඇත. අද වන විට සංචාරකයින් ඊශ්‍රායල, ජෝර්දාන සහ බටහිර ඉවුර වෙරළ තීරයන්හි මුහුද නැරඹීමට පැමිණෙති.

මළ මුහුද වේගයෙන් පසුබසිමින් පවතී; අද එහි මතුපිට වර්ගඵලය අඩි {{Convert|605|km2|abbr=on}} කි.&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;කි.මී.&lt;/span&gt; &lt;sup data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;2&lt;/sup&gt; &lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;(234&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;වර්ග අඩි&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;සැතපුම්)&lt;/span&gt;, {{Convert|1050|km2|abbr=on}} වී තිබීම&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;කි.මී.&lt;/span&gt; &lt;sup data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;2&lt;/sup&gt; &lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;(410&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;වර්ග අඩි&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;සැතපුම්)&lt;/span&gt; 1930 දී. එහි අවපාතය අඩු කිරීම සඳහා අතහැර දැමූ රතු මුහුද–මළ මුහුදේ ජල ප්‍රවාහන ව්‍යාපෘතිය වැනි බහු ඇළ මාර්ග සහ නල මාර්ග යෝජනා &lt;ref name=&quot;JT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=27 November 2016 |title=5 alliances shortlisted to execute Red-Dead's phase I |url=http://www.jordantimes.com/news/local/5-alliances-shortlisted-execute-red-dead%E2%80%99s-phase-i |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129214035/http://jordantimes.com/news/local/5-alliances-shortlisted-execute-red-dead%E2%80%99s-phase-i |archive-date=29 November 2016 |access-date=3 December 2016 |website=The Jordan Times}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.jordantimes.com/news/local/5-alliances-shortlisted-execute-red-dead%E2%80%99s-phase-i &quot;5 alliances shortlisted to execute Red-Dead's phase I&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ඉදිරිපත් කර ඇත.</text>
      <sha1>ssc1j8uz9e5gdlqu4ya85woxzb1004s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බෙලරුස් හි ජන විකාශනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185675</id>
    <revision>
      <id>794428</id>
      <parentid>769514</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19016" sha1="qu1k25azk2ef6isa3d0egvi2w3zhg7s" xml:space="preserve">2019 සංගණනයට අනුව ජනගහනය මිලියන 9.41 ක් වූ අතර&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Национальный состав населения Республики Беларусь |url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_18090/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017054127/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_18090/ |archive-date=17 October 2021 |access-date=30 November 2020 |website=www.belstat.gov.by}}&lt;/ref&gt; වාර්ගික බෙලරුසියානුවන් බෙලරුස්හි මුළු ජනගහනයෙන් 84.9% ක් වේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; සුළුතර කණ්ඩායම් අතරට: රුසියානුවන් (7.5%), පෝලන්ත ජාතිකයන් (3.1%) සහ යුක්රේනියානුවන් (1.7%) ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; බෙලරුස්හි ජන ඝනත්වය වර්ග කිලෝමීටරයකට පුද්ගලයින් 50 ක් පමණ (වර්ග සැතපුමකට 127) වේ; එහි මුළු ජනගහනයෙන් 70% ක් නාගරික ප්‍රදේශවල සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2003 |title=About Belarus&amp;nbsp;– Population |url=http://un.by/en/aboutbelarus/population |archive-url=https://web.archive.org/web/20071017223223/http://un.by/en/aboutbelarus/population |archive-date=17 October 2007 |access-date=7 October 2007 |publisher=United Nations Office in Belarus}}&lt;/ref&gt; ජාතියේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන මින්ස්ක්, 2015 දී පදිංචිකරුවන් 1,937,900 ක් වාසය කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |script-title=ru:О демографической ситуации в январе-марте 2015 г. |trans-title=About demographic situation in January–March 2015 |url=http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/naselenie/demografiya_2/operativnaya-informatsiya_1/o-demograficheskoi-situatsii/o-demograficheskoi-situatsii-v-yanvare-marte-2015-g/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504020547/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/naselenie/demografiya_2/operativnaya-informatsiya_1/o-demograficheskoi-situatsii/o-demograficheskoi-situatsii-v-yanvare-marte-2015-g/ |archive-date=4 May 2015 |language=ru}}&lt;/ref&gt; 481,000 ක ජනගහනයක් සහිත ගොමෙල්, දෙවන විශාලතම නගරය වන අතර ගොමෙල් කලාපයේ අගනුවර ලෙස සේවය කරයි. අනෙකුත් විශාල නගර වන්නේ මොගිලෙව් (365,100), විටෙබ්ස්ක් (342,400), ග්‍රොඩ්නෝ (314,800) සහ බ්‍රෙස්ට් (298,300) ය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Largest Cities of Belarus (2007) |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-43&amp;srt=npan&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001000814/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-43&amp;srt=npan&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan |archive-date=1 October 2007 |access-date=29 April 2013 |publisher=World-gazetteer.com}}&lt;/ref&gt;

අනෙකුත් බොහෝ නැගෙනහිර යුරෝපීය රටවල් මෙන්, බෙලරුසියාවේ සෘණ ජනගහන වර්ධන අනුපාතයක් සහ සෘණ ස්වාභාවික වර්ධන අනුපාතයක් ඇත. 2007 දී, බෙලරුස්හි ජනගහනය 0.41% කින් පහත වැටුණු අතර එහි සඵලතා අනුපාතය 1.22 ක් වූ අතර,&lt;ref name=&quot;demographics&quot;&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Belarus|section=People and Society|access-date=7 November 2007|year=2007}}&lt;/ref&gt; එය ආදේශන අනුපාතයට වඩා බෙහෙවින් අඩුය. කෙසේ වෙතත්, එහි ශුද්ධ සංක්‍රමණ අනුපාතය 1,000 කට 0.38 ක් වන අතර, එයින් පෙන්නුම් කරන්නේ බෙලරුස් සංක්‍රමණයට වඩා තරමක් වැඩි සංක්‍රමණ අත්විඳින බවයි, බොහෝ අසල්වැසි රටවල් මෙන් නොව සැලකිය යුතු සෘණ ශුද්ධ සංක්‍රමණයක් අත්විඳිති. 2015 වන විට, බෙලරුස්හි ජනගහනයෙන් 69.9% ක් වයස අවුරුදු 14 සිට 64 දක්වා; 15.5% ක් වයස අවුරුදු 14 ට අඩු සහ 14.6% ක් වයස අවුරුදු 65 හෝ ඊට වැඩි ය. එහි ජනගහනය ද වයස්ගත වෙමින් පවතී; 2050 දී මධ්‍යන්‍ය වයස අවුරුදු 30-34 අතර වන අතර එය අවුරුදු 60 ත් 64 ත් අතර දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=International Programs: International Data Base |url=https://www.census.gov/population/international/data/idb/informationGateway.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208114205/http://www.census.gov/population/international/data/idb/informationGateway.php |archive-date=8 February 2017 |access-date=9 February 2017 |publisher=U.S. Census Bureau}}&lt;/ref&gt; බෙලරුස්හි කාන්තාවකට පිරිමින් 0.87 ක් පමණ සිටිති.&lt;ref name=&quot;demographics&quot; /&gt; සාමාන්‍ය ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 72.15 කි (පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 66.53 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා අවුරුදු 78.1 ක්).&lt;ref name=&quot;demographics&quot; /&gt; වයස අවුරුදු 15 සහ ඊට වැඩි බෙලරුසියානුවන්ගෙන් 99% කට වඩා සාක්ෂරතාවයෙන් යුක්තය.&lt;ref name=&quot;demographics&quot; /&gt;{{Largest cities|country=බෙලරුස්|stat_ref=&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://chislennost.com/en/by/list_of_cities_in_belarus_by_population.html |title=List of cities in Belarus by population |date=2025 |access-date=2025-05-19 |website=chislennost.com}}&lt;/ref&gt;|list_by_pop=|div_name=කලාපය|div_link=|city_1=මින්ස්ක්, බෙලරුස්{{!}}මින්ස්ක්|div_1=මින්ස්ක් කලාපය, බෙලරුස්{{!}}මින්ස්ක් කලාපය|pop_1=1,949,070|city_2=ගොමෙල්, බෙලරුස්{{!}}ගොමෙල්|div_2=ගොමෙල් කලාපය, බෙලරුස්{{!}}ගොමෙල් කලාපය|pop_2=526,901|city_3=මොගිලෙව්, බෙලරුස්{{!}}මොගිලෙව්|div_3=මොගිලෙව් කලාපය, බෙලරුස්{{!}}මොගිලෙව් කලාපය|pop_3=374,713|city_4=විටෙබ්ස්ක්, බෙලරුස්{{!}}විටෙබ්ස්ක්|div_4=විටෙබ්ස්ක් කලාපය, බෙලරුස්{{!}}විටෙබ්ස්ක් කලාපය|pop_4=373,859|city_5=ග්‍රෝඩ්නෝ, බෙලරුස්{{!}}ග්‍රෝඩ්නෝ|div_5=ග්‍රෝඩ්නෝ කලාපය, බෙලරුස්{{!}}ග්‍රෝඩ්නෝ කලාපය|pop_5=361,445|city_6=බ්‍රෙස්ට්, බෙලරුස්{{!}}බ්‍රෙස්ට්|div_6=බ්‍රෙස්ට් කලාපය, බෙලරුස්{{!}}බ්‍රෙස්ට් කලාපය|pop_6=337,445|city_7=බාබ්‍රයිස්ක්, බෙලරුස්{{!}}බාබ්‍රයිස්ක්|div_7=මොගිලෙව් කලාපය, බෙලරුස්{{!}}මොගිලෙව් කලාපය|pop_7=217,149|city_8=බාරනොවිචි, බෙලරුස්{{!}}බාරනොවිචි|div_8=බ්‍රෙස්ට් කලාපය, බෙලරුස්{{!}}බ්‍රෙස්ට් කලාපය|pop_8=170,708|city_9=බැරිසෝ, බෙලරුස්{{!}}බැරිසෝ|div_9=මින්ස්ක් කලාපය, බෙලරුස්{{!}}මින්ස්ක් කලාපය|pop_9=145,744|city_10=පින්ස්ක්, බෙලරුස්{{!}}පින්ස්ක්|div_10=බ්‍රෙස්ට් කලාපය, බෙලරුස්{{!}}බ්‍රෙස්ට් කලාපය|pop_10=135,679}}

=== ආගම ===
[[ගොනුව:Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|thumb|පොලොට්ස්ක් හි ශාන්ත සොෆියා ආසන දෙව්මැදුර බෙලාරුස් හි පැරණිතම පල්ලි වලින් එකකි. එහි වර්තමාන ශෛලිය පැරණි පෝලන්ත-ලිතුවේනියානු පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයේ බැරොක් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට කදිම උදාහරණයකි.]]
2011 නොවැම්බර් සංගණනයට අනුව, සියලුම බෙලාරුසියානුවන්ගෙන් 58.9% ක් යම් ආකාරයක ආගමකට අනුගත වූහ; ඔවුන්ගෙන් නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස්වාදය 82% ක් පමණ විය: බෙලාරුස් හි නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස් ප්‍රධාන වශයෙන් රුසියානු ඕතඩොක්ස් පල්ලියේ බෙලාරුසියානු එක්සාර්කේට් හි කොටසක් වන නමුත් කුඩා බෙලාරුසියානු ඔටෝසෙෆලස් ඕතඩොක්ස් පල්ලියක් ද පවතී.&lt;ref name=&quot;mfa&quot;&gt;{{cite web |date=November 2011 |title=Religion and denominations in the Republic of Belarus |url=https://adsdatabase.ohchr.org/IssueLibrary/MINISTRY%20OF%20FOREIGN%20AFFARIS_Religion%20and%20denominations%20in%20Belarus.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://adsdatabase.ohchr.org/IssueLibrary/MINISTRY%20OF%20FOREIGN%20AFFARIS_Religion%20and%20denominations%20in%20Belarus.pdf |archive-date=9 October 2022 |access-date=29 June 2021 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Belarus}}&lt;/ref&gt; රෝමානු කතෝලික ධර්මය බොහෝ දුරට බටහිර ප්‍රදේශවල ක්‍රියාත්මක වන අතර, රෙපරමාදු ආගමේ විවිධ නිකායන් ද ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ioffe |first1=Grigoriĭ Viktorovich |url=https://books.google.com/books?id=00B6wxgftH8C&amp;q=belarus+catholics&amp;pg=PA39 |title=Understanding Belarus and how Western Foreign Policy Misses the Mark |last2=Ioffe |first2=Grigorij V. |publisher=Rowman &amp; Littlefield |year=2008 |isbn=978-0-7425-5558-7}}{{page needed|date=December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Belarusian Religion statistics, definitions and sources |url=http://www.nationmaster.com/country/bo-belarus/rel-religion |access-date=29 April 2013 |website=Nation Master}}&lt;/ref&gt; සුළු ජාතීන් ග්‍රීක කතෝලික ධර්මය, යුදෙව් ආගම, ඉස්ලාම් සහ නව-මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකවාදය ද අනුගමනය කරයි. සමස්තයක් වශයෙන්, ජනගහනයෙන් 48.3% ක් ඕතඩොක්ස් ක්‍රිස්තියානි, 41.1% ක් ආගමික නොවන, 7.1% ක් රෝමානු කතෝලික සහ 3.3% ක් වෙනත් ආගම් අනුගමනය කරති.&lt;ref name=&quot;mfa&quot; /&gt;

බෙලරුසියාවේ කතෝලික සුළුතරය රටේ බටහිර කොටසේ, විශේෂයෙන් ග්‍රොඩ්නෝ අවට සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර, බෙලරුසියානුවන් සහ රටේ පෝලන්ත සහ ලිතුවේනියානු සුළුතරයන්ගේ මිශ්‍රණයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref name=&quot;Belarus – Religion&quot;&gt;{{cite web |title=Belarus – Religion |url=http://countrystudies.us/belarus/20.htm |publisher=Country Studios}}&lt;/ref&gt; ජනාධිපති ලුකෂෙන්කෝ ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ ඕතඩොක්ස් සහ කතෝලික ඇදහිලිවන්තයන් &quot;අපේ රටේ ප්‍රධාන පාපොච්චාරණ දෙක&quot; බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 April 2009 |title=Belarus, Roman Catholic Church may ink cooperation agreement |url=http://news.belta.by/en/news/president?id=363517 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326123631/http://news.belta.by/en/news/president?id=363517 |archive-date=26 March 2012 |access-date=4 October 2012 |website=Belarusian Telegraph Agency |agency=BelITA}}&lt;/ref&gt;

බෙලරුස් කලක් යුරෝපීය යුදෙව්වන්ගේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර ජනගහනයෙන් 10% ක් යුදෙව්වන් විය. නමුත් 20 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට, යුදෙව්වන් සංඛ්‍යාව සමූලඝාතනය, පිටුවහල් කිරීම සහ සංක්‍රමණය මගින් අඩු කර ඇති බැවින් අද එය සියයට එකකටත් වඩා අඩු ඉතා කුඩා සුළුතරයකි.&lt;ref&gt;Minsk Jewish Campus [http://www.meod.by/en/belarus-info/jewish-belarus.html Jewish Belarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151008011021/http://www.meod.by/en/belarus-info/jewish-belarus.html |date=8 October 2015 }}; retrieved 9 July 2007.&lt;/ref&gt; 15,000 කට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවක් සිටින ලිප්කා ටාටාර්වරු ප්‍රධාන වශයෙන් මුස්ලිම්වරු වෙති. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 16 වන වගන්තියට අනුව, බෙලරුසියාවට නිල ආගමක් නොමැත. එම වගන්තියෙන්ම නමස්කාර කිරීමේ නිදහස ලබා දී ඇතත්, රජයට හෝ සමාජ පිළිවෙලට හානිකර යැයි සැලකෙන ආගමික සංවිධාන තහනම් කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;s1&quot; /&gt;

=== භාෂා ===
[[ගොනුව:Zweisprachiges_Schild_Weißrussisch_Russisch.JPG|thumb|2014 දී බෙලාරුසියානු නගරයක් වන රාකාව් හි ද්විභාෂා බෙලාරුසියානු-රුසියානු ලකුණ]]
බෙලාරුස් හි නිල භාෂා දෙක රුසියානු සහ බෙලාරුසියානු වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Languages across Europe. |url=https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/languages/belarusian.shtml |access-date=29 April 2013 |website=BBC}}&lt;/ref&gt; බෙලාරුස් ජනරජයේ ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන කමිටුව විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද දත්ත වලට අනුව, 2019 සංගණනයේදී වාර්තා වූයේ ජනගහනයෙන් 54.1% ක් බෙලාරුසියානු භාෂාව ඔවුන්ගේ &quot;මව් භාෂාව&quot; ලෙස විස්තර කළ අතර රුසියානු භාෂාව ඒ ආකාරයෙන් විස්තර කළ 42.3% ට සාපේක්ෂව.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mother tongue in Belarus 2019 |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-lang2019mt.htm |access-date=2025-06-15 |website=pop-stat.mashke.org}}&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව, 71.4% ක් රුසියානු භාෂාව විස්තර කළ අතර 26% ක් බෙලාරුසියානු භාෂාව &quot;සාමාන්‍යයෙන් නිවසේ කතා කරන භාෂාව&quot; ලෙස විස්තර කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Spoken language in Belarus 2019 |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-lang2019sl.htm |access-date=2025-06-15 |website=pop-stat.mashke.org}}&lt;/ref&gt; සුළු ජාතීන් පෝලන්ත, යුක්‍රේන සහ නැගෙනහිර යීඩිෂ් ද කතා කරයි.&lt;ref&gt;Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, TX: SIL International. Online version: [http://www.ethnologue.com/ Ethnologue.com].&lt;/ref&gt; ඇලෙක්සැන්ඩර් ලුකෂෙන්කෝගේ මැතිවරණයෙන් පසු, බොහෝ පාසල් බෙලාරුසියානු භාෂාවෙන් ඉගැන්වීමේ සැලසුම් අවලංගු කරන ලද අතර ඒවා ප්‍රධාන වශයෙන් රුසියානු භාෂාවෙන් ඉගැන්වීම දිගටම කරගෙන ගියේය.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bekus |first1=Nelly |url=https://books.openedition.org/ceup/616 |title=Struggle over identity: the official and the alternative &quot;Belarusianness&quot; |date=2010 |publisher=CEU press |isbn=978-963-9776-68-5 |location=Budapest |pages=151–155 |access-date=28 January 2024}}&lt;/ref&gt; 1990 සිට 2020 දක්වා බෙලාරුසියානු භාෂා සාහිත්‍යයේ වාර්ෂික සංසරණය ද සැලකිය යුතු ලෙස අඩු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=26 September 2022 |title=The Belarusian language in the period of socio-political crisis: signs of linguistic discrimination |url=https://penbelarus.org/en/2022/09/26/belaruskaya-mova-u-peryyad-gramadska-palitychnaga-kryzisu-prayavy-mounaj-dyskryminaczyi.html |access-date=28 January 2024 |website=Penbelarus.org}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>qu1k25azk2ef6isa3d0egvi2w3zhg7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බෙල්ජියමේ ජන විකාශනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185762</id>
    <revision>
      <id>794429</id>
      <parentid>769883</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51907" sha1="bl02wy0yqo5wzdlxd76iexrzpmkbqwy" xml:space="preserve">
[[File:Population_density_in_Belgium.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_density_in_Belgium.png|thumb|350x350පික්|බෙල්ජියමේ ජනගහන ඝනත්වය, ඇරොන්ඩිස්මන්ට් අනුව]]
[[File:00_Bruxelles_-_Mont_des_Arts.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:00_Bruxelles_-_Mont_des_Arts.jpg|thumb|බෙල්ජියමේ අගනුවර සහ විශාලතම අගනගර ප්‍රදේශය වන බ්‍රසල්ස්]]
2024 ජනවාරි 1 වන දින වන විට, බෙල්ජියමේ ජනගහන ලේඛනයට අනුව මුළු ජනගහනය 11,763,650 කි. 2024 ජනවාරි වන විට බෙල්ජියමේ ජන ඝනත්වය {{පරිවර්තනය ව.කි.ට-ව.සැ.ට|383}} වන අතර, එය ලෝකයේ 22 වන වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රට සහ යුරෝපයේ 6 වන වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රට බවට පත් කරයි. වඩාත්ම ජනාකීර්ණ පළාත ඇන්ට්වර්ප් වන අතර, අඩුම ජනාකීර්ණ පළාත ලක්සම්බර්ග් වේ. 2024 ජනවාරි වන විට, ෆ්ලෙමිෂ් කලාපයේ (ෆ්ලැන්ඩර්ස්) ජනගහනය 6,821,770 (බෙල්ජියමෙන් 58.0%) වූ අතර, එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර වන්නේ ඇන්ට්වර්ප් (545,000), ගෙන්ට් (270,000) සහ බෲගස් (120,000) ය. වොලූන් කලාපයේ (වොලෝනියා) ජනගහනය 3,692,283 ක් (බෙල්ජියමෙන් 31.4%) වූ අතර, එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර වන්නේ චාලරෝයි (204,000), ලීජ් (196,000) සහ නමූර් (114,000) ය. බ්‍රසල්ස්-අගනුවර කලාපයේ (බ්‍රසල්ස්) ජනගහනය 1,249,597 (බෙල්ජියමෙන් 10.6%) වූ අතර එය නගර සභා 19 කින් සමන්විත වූ අතර, එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර වන්නේ බ්‍රසල්ස් නගරය (197,000), ෂේර්බීක් (130,000) සහ ඇන්ඩර්ලෙක්ට් (127,000) ය.

2023 දී බෙල්ජියම පුරා සාමාන්‍ය මුළු සරු භාවය අනුපාතය (TFR) කාන්තාවකට එක් කාන්තාවකට දරුවන් 1.38 ක් වූ අතර එය ප්‍රතිස්ථාපන අනුපාතය 2.1 ට වඩා අඩුය; එය 1873 දී කාන්තාවකට උපත ලැබූ දරුවන් 4.87 ක ඉහළම අගයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස අඩුය.&lt;ref name=&quot;zNyvS&quot;&gt;{{cite web |author=Max Roser |title=Total Fertility Rate around the world over the last two centuries |url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&amp;country=BEL |access-date=18 May 2024 |website=Our World In Data |publisher=[[Gapminder Foundation]]}}&lt;/ref&gt; බෙල්ජියම පසුව ලෝකයේ වයස්ගතම ජනගහනයෙන් එකක් වන අතර එහි සාමාන්‍ය වයස අවුරුදු 41.6 කි.&lt;ref name=&quot;r40EE&quot;&gt;{{citation|title=World Factbook Europe: Belgium|date=3 February 2021|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belgium/|work=[[The World Factbook]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109104644/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belgium/|access-date=18 May 2024|archive-date=9 January 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== සංක්‍රමණ ===
2007 වන විට, ජනගහනයෙන් 92% කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් බෙල්ජියම් පුරවැසිභාවය ලබා ඇති අතර,&lt;ref name=&quot;HhLsk&quot;&gt;This number evolved to 89% in 2011. {{cite web |author=Belgian Federal Government |title=Population par sexe et nationalité pour la Belgique et les régions, 2001 et 2011 |url=http://statbel.fgov.be/fr/statistiques/chiffres/population/structure/natact/beletr/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031222719/http://statbel.fgov.be/fr/statistiques/chiffres/population/structure/natact/beletr/ |archive-date=31 October 2012 |access-date=31 August 2012 |language=fr}}&lt;/ref&gt; අනෙකුත් යුරෝපීය සංගමයේ සාමාජික පුරවැසියන් 6% ක් පමණ වේ. ප්‍රචලිත විදේශීය ජාතිකයන් වූයේ [[ඉතාලි ජාතිකයෝ|ඉතාලි]] (171,918), [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශ]] (125,061), ලන්දේසි (116,970), [[මොරොක්කෝව|මොරොක්කෝ]] (80,579), [[පෘතුගීසි]] (43,509), [[ස්පාඤ්ඤය|ස්පාඤ්ඤ]] (42,765), [[තුර්කිය|තුර්කි]] (39,419) සහ [[ජර්මනිය|ජර්මානු]] (37,621) ය.&lt;ref name=&quot;uWPjZ&quot;&gt;{{cite web |author=Perrin, Nicolas |date=April 2006 |others=Study Group of Applied Demographics (Gédap) |title=European Migration Network—Annual Statistical Report on migration and asylum in Belgium (Reference year 2003)—section A. 1) b) Population by citizenship &amp; c) Third country nationals, 1&amp;nbsp;January 2004 |url=http://www.dofi.fgov.be/nl/statistieken/belgian%20migration%20point/punt%208%20Belgian%20Statistical%20Report%20on%20Asylum%20and%20Migration%202003.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614025224/http://www.dofi.fgov.be/nl/statistieken/belgian%20migration%20point/punt%208%20Belgian%20Statistical%20Report%20on%20Asylum%20and%20Migration%202003.pdf |archive-date=14 June 2007 |access-date=28 May 2007 |publisher=Belgian Federal Government Service (ministry) of Interior—Immigration Office |pages=5–9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;O7sup&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20021008133014/http://ecodata.mineco.fgov.be/mdn/Vreemde_bevolking.jsp De vreemde bevolking]. ecodata.mineco.fgov.be&lt;/ref&gt; 2007 දී, බෙල්ජියමේ විදේශිකයින් මිලියන 1.38 ක් සිටි අතර එය මුළු ජනගහනයෙන් 12.9% ට අනුරූප වේ. මෙයින් 685,000 ක් (6.4%) EU වලින් පිටත උපත ලැබූ අතර 695,000 ක් (6.5%) වෙනත් EU සාමාජික රටක උපත ලැබූහ.&lt;ref name=&quot;7g7jl&quot;&gt;[http://www.emploi.belgique.be/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=28772 L'immigration en Belgique. Effectifs, mouvements et marche du travail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331120203/http://www.emploi.belgique.be/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=28772|date=31 March 2012}}. Rapport 2009. Direction générale Emploi et marché du travai&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;f3GT2&quot;&gt;{{cite web |author=Belgian Federal Government |title=Structure de la population selon le pays de naissance |url=http://statbel.fgov.be/fr/statistiques/chiffres/population/structure/paysnaiss/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825030522/http://statbel.fgov.be/fr/statistiques/chiffres/population/structure/paysnaiss/ |archive-date=25 August 2012 |access-date=31 August 2012 |language=fr}}&lt;/ref&gt;

2012 ආරම්භයේදී, විදේශීය පසුබිමක් ඇති පුද්ගලයින් සහ ඔවුන්ගෙන් පැවත එන්නන් මුළු ජනගහනයෙන් 25% ක් පමණ එනම් නව බෙල්ජියම් ජාතිකයින් මිලියන 2.8 ක් පමණ පිහිටුවා ඇති බවට ගණන් බලා ඇත.&lt;ref name=&quot;npdata.be&quot;&gt;[http://www.npdata.be/BuG/155-Vreemde-afkomst/Vreemde-afkomst.htm BuG 155 – Bericht uit het Gewisse – 01 januari 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251112080619/http://www.npdata.be/BuG/155-Vreemde-afkomst/Vreemde-afkomst.htm |date=12 November 2025 }}. npdata.be (1 January 2012).&lt;/ref&gt; මෙම නව බෙල්ජියම් ජාතිකයින්ගෙන් 1,200,000 ක් යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති අය වන අතර 1,350,000&lt;ref name=&quot;npdata&quot;&gt;[http://www.npdata.be/BuG/159-Verkiezingen-2012/Verkiezingen-2012.htm BuG 159 – Bericht uit het Gewisse – 7 mei 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126102459/http://www.npdata.be/BuG/159-Verkiezingen-2012/Verkiezingen-2012.htm|date=26 January 2013}}. npdata.be (7 May 2012).&lt;/ref&gt; බටහිර නොවන රටවලින් (ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් [[මොරොක්කෝව]], [[තුර්කිය]] සහ [[කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය|DR කොංගෝවෙන්]]) පැමිණෙති. 1984 දී බෙල්ජියම් ජාතිකත්ව නීතිය සංශෝධනය කිරීමෙන් පසු, සංක්‍රමණිකයන් මිලියන 1.3 කට වැඩි පිරිසක් බෙල්ජියම් පුරවැසිභාවය ලබාගෙන ඇත. බෙල්ජියමේ විශාලතම සංක්‍රමණික කණ්ඩායම සහ ඔවුන්ගෙන් පැවත එන්නන් ඉතාලි බෙල්ජියම් ජාතිකයන් සහ මොරොක්කෝ බෙල්ජියම් ජාතිකයන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Informazioni sul Belgio - Sede INCA-CGIL in Belgio |url=https://www.inca-cgil.be/informazioni-sul-belgio/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127034148/http://www.inca-cgil.be/informazioni-sul-belgio/ |archive-date=27 January 2023 |access-date=18 March 2023 |language=it}}&lt;/ref&gt; තුර්කි සම්භවයක් ඇති වැසියන්ගෙන් 89.2% ක් ස්වභාවිකකරණය කර ඇති අතර, මොරොක්කෝ පසුබිමක් ඇති පුද්ගලයින්ගෙන් 88.4% ක්, ඉතාලියානුවන්ගෙන් 75.4% ක්, ප්‍රංශ ජාතිකයින්ගෙන් 56.2% ක් සහ ලන්දේසි ජාතිකයින්ගෙන් 47.8% ක් ද වෙති.&lt;ref name=&quot;npdata&quot; /&gt;

බෙල්ජියමේ ජනතාවගේ සම්භවයට සාපේක්ෂව ස්ටැට්බෙල් විසින් බෙල්ජියම් ජනගහනයේ සංඛ්‍යා නිකුත් කරන ලදී. දත්ත වලට අනුව, 2021 ජනවාරි 1 වන දින වන විට, බෙල්ජියම් ජනගහනයෙන් 67.3% ක් වාර්ගික බෙල්ජියම් සම්භවයක් ඇති අය වූ අතර, 32.7% ක් විදේශීය සම්භවයක් හෝ ජාතිකත්වයක් ඇති අය වූ අතර, විදේශීය ජාතිකත්වයකින් හෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායමකින් 20.3% ක් අසල්වැසි රටවලින් ආරම්භ විය. බ්‍රසල්ස්-අගනුවර කලාපයේ 74.5% ක් බෙල්ජියම් නොවන සම්භවයක් ඇති අය බවත්, ඉන් 13.8% ක් අසල්වැසි රටවලින් ආරම්භ වූ බවත් අධ්‍යයනයෙන් හෙළි විය.&lt;ref name=&quot;Demographics2020&quot;&gt;{{cite web |date=16 June 2021 |title=Diversity according to origin in Belgium |url=https://statbel.fgov.be/en/themes/population/origin |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218104221/https://statbel.fgov.be/en/themes/population/origin |archive-date=18 February 2022 |access-date=18 May 2024 |work=Statbel.fgov.be}}&lt;/ref&gt;{{Largest cities|country=බෙල්ජියම|stat_ref=බෙල්ජියමේ ජාතික ලේඛනයට අනුව සංඛ්‍යාව,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Statistiques de population: Chiffres de population au 1er janvier 2023|url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fr/population/statistiques-de-population/|publisher=Belgium's National Register|language=fr|access-date=2023-02-13|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/20231129195331/https://www.ibz.rrn.fgov.be/fr/population/statistiques-de-population/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (2023 ජනවාරි 1)|list_by_pop=|div_name=|div_link=කලාපය|city_1=ඇන්ට්වර්ප්, බෙල්ජියම{{!}}ඇන්ට්වර්ප්|div_1=ෆ්ලෙමිෂ් කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}ෆ්ලැන්ඩර්ස්|pop_1=536,079|city_2=ඝෙන්ට්, බෙල්ජියම{{!}}ඝෙන්ට්|div_2=ෆ්ලෙමිෂ් කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}ෆ්ලැන්ඩර්ස්|pop_2=267,709|city_3=චාර්ලරෝයි|div_3=වොලෝනියා කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}වොලෝනියා|pop_3=203,245|city_4=ලීජ්, බෙල්ජියම{{!}}ලීජ්|div_4=වොලෝනියා කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}වොලෝනියා|pop_4=194,877|city_5=බ්‍රසල්ස්|div_5=බ්‍රසල්ස්-අගනුවර කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}බ්‍රසල්ස්|pop_5=192,950|city_6=ෂාර්බීක්|div_6=බ්‍රසල්ස්-අගනුවර කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}බ්‍රසල්ස්|pop_6=130,422|city_7=ඇන්ඩර්ලෙක්ට්|div_7=බ්‍රසල්ස්-අගනුවර කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}බ්‍රසල්ස්|pop_7=124,353|city_8=බෲගස්, බෙල්ජියම{{!}}බෲගස්|div_8=ෆ්ලෙමිෂ් කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}ෆ්ලැන්ඩර්ස්|pop_8=119,445|city_9=නමුර්, බෙල්ජියම{{!}}නමුර්|div_9=වොලෝනියා කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}වොලෝනියා|pop_9=113,174|city_10=ලියුවෙන්, බෙල්ජියම{{!}}ලියුවෙන්|div_10=ෆ්ලෙමිෂ් කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}ෆ්ලැන්ඩර්ස්|pop_10=102,851|city_11=මොලෙන්බීක්-සෙන්ට්-ජීන්/සින්ට්-ජන්ස්-මොලෙන්බීක්|div_11=බ්‍රසල්ස්-අගනුවර කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}බ්‍රසල්ස්|pop_11=97,610|city_12=මොන්ස්, බෙල්ජියම{{!}}මොන්ස්|div_12=වොලෝනියා කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}වොලෝනියා|pop_12=96,055|city_13=ඇල්ස්ට්|div_13=ෆ්ලෙමිෂ් කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}ෆ්ලැන්ඩර්ස්|pop_13=89,915|city_14=මෙචෙලන්|div_14=ෆ්ලෙමිෂ් කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}ෆ්ලැන්ඩර්ස්|pop_14=88,463|city_15=ඉක්සෙල්ස්/එල්සේන්|div_15=බ්‍රසල්ස්-අගනුවර කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}බ්‍රසල්ස්|pop_15=88,081|city_16=උක්ල්|div_16=බ්‍රසල්ස්-අගනුවර කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}බ්‍රසල්ස්|pop_16=85,706|city_17=ලා ලුවියර්|div_17=වොලෝනියා කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}වොලෝනියා|pop_17=81,293|city_18=සින්ට්-නික්ලාස්|div_18=ෆ්ලෙමිෂ් කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}ෆ්ලැන්ඩර්ස්|pop_18=81,066|city_19=හැසෙල්ට්, බෙල්ජියම{{!}}හැසෙල්ට්|div_19=ෆ්ලෙමිෂ් කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}ෆ්ලැන්ඩර්ස්|pop_19=80,299|city_20=කෝර්ට්‍රිජ්ක්|div_20=ෆ්ලෙමිෂ් කලාපය, බෙල්ජියම{{!}}ෆ්ලැන්ඩර්ස්|pop_20=78,841}}

=== භාෂා ===
{{bar box|float=right|title=Estimated distribution of primary languages in Belgium|bars={{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|DarkSlateGray|59}}
{{bar percent|[[French language|French]]|DarkSlateGray|40}}
{{bar percent|[[German language|German]]|DarkSlateGray|1}}}}
[[File:Brussels_signs.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Brussels_signs.jpg|thumb|[[:en:Bilingual|Bilingual]] signs in Brussels]]
බෙල්ජියමේ නිල භාෂා තුනක් ඇත: ලන්දේසි, ප්‍රංශ සහ ජර්මානු. නිල නොවන සුළුතර භාෂා ගණනාවක් ද කතා කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Ethnologue-16thEd&quot;&gt;{{cite book |url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BE |title=Ethnologue: Languages of the World |publisher=[[SIL International]] |year=2009 |isbn=978-1-55671-216-6 |editor=Lewis, M. Paul |edition=sixteenth |location=Dallas, Texas, U.S. |pages=1,248 |chapter=Languages of Belgium |access-date=27 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429095334/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BE |archive-date=29 April 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; සංගණනයක් නොමැති බැවින්, බෙල්ජියමේ නිල භාෂා තුන හෝ ඒවායේ උපභාෂා බෙදා හැරීම හෝ භාවිතය පිළිබඳ නිල සංඛ්‍යාලේඛන දත්ත නොමැත.&lt;ref name=&quot;gkqeP&quot;&gt;{{cite news|title=Surviving in Babel? Language rights and European integration|author=de Witte, Bruno|journal=Canaanite in the Amarna Tablets|publisher=Brill|year=1996|editor=Rainey, Anson F.|volume=1|page=122|isbn=978-90-04-10521-8}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, දෙමාපියන්ගේ භාෂාව(ය), අධ්‍යාපනය හෝ විදේශීය උපන් අයගේ දෙවන භාෂා තත්ත්වය ඇතුළු විවිධ නිර්ණායක මඟින් යෝජිත සංඛ්‍යා ලබා දිය හැකිය. බෙල්ජියම් ජනගහනයෙන් ඇස්තමේන්තුගත 60% ක් ලන්දේසි (බොහෝ විට ෆ්ලෙමිෂ් ලෙස හැඳින්වේ) ස්වදේශික කථිකයන් වන අතර ජනගහනයෙන් 40% ක් ස්වදේශිකව ප්‍රංශ කතා කරති. ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන බෙල්ජියම් ජාතිකයන් බොහෝ විට වොලූන් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ, නමුත් බ්‍රසල්ස් හි ප්‍රංශ කතා කරන්නන් වොලූන් නොවේ.{{efn|Native speakers of Dutch living in Wallonia and of French in Flanders are relatively small minorities that furthermore largely balance one another, hence attributing all inhabitants of each unilingual area to the area's language can cause only insignificant inaccuracies (99% can speak the language). Dutch: Flanders' 6.079&amp;nbsp;million inhabitants and about 15% of Brussels' 1.019&amp;nbsp;million are 6.23&amp;nbsp;million or 59.3% of the 10.511&amp;nbsp;million inhabitants of Belgium (2006); German: 70,400 in the German-speaking Community (which has [[Municipalities with language facilities|language facilities]] for its less than 5% French-speakers) and an estimated 20,000–25,000 speakers of German in the Walloon Region outside the geographical boundaries of their official Community, or 0.9%; French: in the latter area as well as mainly in the rest of Wallonia (3.321&amp;nbsp;million) and 85% of the Brussels inhabitants (0.866&amp;nbsp;million) thus 4.187&amp;nbsp;million or 39.8%; together indeed 100%.}}

උතුරු ෆ්ලැන්ඩර්ස් කලාපයේ සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති මුළු ස්වදේශික ලන්දේසි කථිකයන් සංඛ්‍යාව මිලියන 6.23 ක් පමණ වන බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, වොලෝනියාවේ ස්වදේශික ප්‍රංශ කතා කරන්නන් මිලියන 3.32 ක් සහ නිල වශයෙන් ද්විභාෂා බ්‍රසල්ස්-අගනුවර කලාපයේ ඇස්තමේන්තුගත 870,000 (හෝ 85%) කි.{{efn|Flemish Academic Eric Corijn (initiator of [http://www.charta91.be/ Charta 91]), at a colloquium regarding Brussels, on 2001-12-05, states that in Brussels 91% of the population speaks French at home, either alone or with another language, and about 20% speaks Dutch at home, either alone (9%) or with French (11%)—After ponderation, the repartition can be estimated at between 85 and 90% French-speaking, and the remaining are Dutch-speaking, corresponding to the estimations based on languages chosen in Brussels by citizens for their official documents (ID, driving licenses, weddings, birth, sex, and so on); all these statistics on language are also available at Belgian Department of Justice (for weddings, birth, sex), Department of Transport (for Driving licenses), Department of Interior (for IDs), because there are no means to know ''precisely'' the proportions since Belgium has abolished 'official' linguistic censuses, thus official documents on language choices can only be estimations. For a web source on this topic, see e.g. [[#General|General online sources: Janssens, Rudi]]}}&lt;ref name=&quot;britishcouncil&quot;&gt;{{cite web |title=Belgium Market background |url=http://www.britishcouncil.org/eumd-information-background-belgium.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071122233056/http://www.britishcouncil.org/eumd-information-background-belgium.htm |archive-date=22 November 2007 |access-date=5 May 2007 |publisher=[[British Council]] |quote=The capital Brussels, 80–85 percent French-speaking,&amp;nbsp;...}}—Strictly, the capital is the municipality [[Brussels|(City of) Brussels]], though the Brussels-Capital Region might be intended because of its name and also its other municipalities housing institutions typical for a capital.&lt;/ref&gt; ජර්මානු භාෂාව කතා කරන ප්‍රජාව වොලූන් කලාපයේ නැගෙනහිරින් 73,000 ක ජනතාවකින් සමන්විත වේ; ජර්මානු ජාතිකයන් 10,000 ක් සහ බෙල්ජියම් ජාතිකයන් 60,000 ක් පමණ ජර්මානු භාෂාව කතා කරති. තවත් ජර්මානු කථිකයන් 23,000 ක් පමණ නිල ප්‍රජාව අසල නගර සභා වල ජීවත් වෙති.&lt;ref name=&quot;German-speaking_Community&quot;&gt;{{cite web |title=The German-speaking Community |url=http://www.dglive.be/EN/Desktopdefault.aspx/tabid-1263/2264_read-27181/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070530023348/http://www.dglive.be/EN/Desktopdefault.aspx/tabid-1263/2264_read-27181/ |archive-date=30 May 2007 |access-date=5 May 2007 |publisher=The German-speaking Community}} The (original) [http://www.dglive.be/DesktopDefault.aspx/tabid-84/186_read-448/ version in German language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070529215057/http://www.dglive.be/DesktopDefault.aspx/tabid-84/186_read-448/|date=29 May 2007}} (already) mentions 73,000 instead of 71,500 inhabitants.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sTtZw&quot;&gt;{{cite web |title=Citizens from other countries in the German-speaking Community |url=http://www.dglive.be/EN/Desktopdefault.aspx/tabid-1408/2267_read-27184/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070628233901/http://www.dglive.be/EN/Desktopdefault.aspx/tabid-1408/2267_read-27184/ |archive-date=28 June 2007 |access-date=5 May 2007 |publisher=The German-speaking Community}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UMYYg&quot;&gt;{{cite web |title=German (Belgium)—Overview of the language |url=http://www.aber.ac.uk/cgi-bin/user/merwww/index.pl?rm=lang_detail;id=112;lang=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511181257/http://www.aber.ac.uk/cgi-bin/user/merwww/index.pl?rm=lang_detail%3Bid%3D112%3Blang%3D1 |archive-date=11 May 2011 |access-date=7 May 2007 |publisher=Mercator, Minority Language Media in the European Union, supported by the [[European Commission]] and the [[University of Wales]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ofCHC&quot;&gt;{{cite web |author=Leclerc, Jacques |date=19 April 2006 |title=Belgique • België • Belgien—La Communauté germanophone de Belgique |url=http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/europe/belgiqueger.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070503050229/http://www.tlfq.ulaval.ca/AXL/europe/belgiqueger.htm |archive-date=3 May 2007 |access-date=7 May 2007 |work=L'aménagement linguistique dans le monde |publisher=Host: Trésor de la langue française au Québec (TLFQ), [[Université Laval]], Quebec |language=fr}}&lt;/ref&gt;

බෙල්ජියම් ලන්දේසි සහ බෙල්ජියම් ප්‍රංශ යන දෙකටම නෙදර්ලන්තයේ සහ ප්‍රංශයේ පිළිවෙලින් කතා කරන ප්‍රභේදවලට වඩා වචන මාලාවේ සහ අර්ථකථන සූක්ෂ්මතාවයන්හි සුළු වෙනස්කම් ඇත. බොහෝ ෆ්ලෙමිෂ් ජනයා තවමත් ඔවුන්ගේ දේශීය පරිසරය තුළ ලන්දේසි උපභාෂා කතා කරති. ප්‍රංශ භාෂාවේ උපභාෂාවක් හෝ වෙනස් ආදර භාෂාවක් ලෙස සැලකෙන වොලූන්,&lt;ref name=&quot;yBPue&quot;&gt;According to [[Le Petit Larousse]], Walloon is a dialect of the [[langue d'oïl]]. According to the ''Meyers grosses Taschenlexikon''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;S2M27&quot;&gt;{{cite book |author=Jules, Feller |title=Notes de philologie wallonne |publisher=Vaillant Carmanne |year=1912 |location=Liège}}&lt;/ref&gt; දැන් තේරුම් ගෙන කතා කරන්නේ ඉඳහිට පමණි, බොහෝ දුරට වැඩිහිටි පුද්ගලයින් විසිනි. වොලූන් උපභාෂා හතරකට බෙදා ඇති අතර, පිකාඩ්ගේ ඒවා සමඟ,&lt;ref name=&quot;Ethnologue-15thEd&quot;&gt;Among Belgium native German speakers many are familiar with the local dialect varieties of their region, that include dialects that spill over into neighboring Luxembourg and Germany.{{cite book |title=Ethnologue: Languages of the World |publisher=[[SIL International]] |year=2005 |editor=Gordon, Raymond G. Jr. |edition=Fifteenth |location=Dallas, Texas, U.S. |chapter=Languages of Belgium}} (Online version: [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BE Sixteenth edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051203231327/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BE|date=3 December 2005}})&lt;/ref&gt; මහජන ජීවිතයේදී කලාතුරකින් භාවිතා වන අතර බොහෝ දුරට ප්‍රංශ භාෂාවෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය කර ඇත.

=== ආගම ===
[[File:Bruxelles_-_Basilique_Nationale_du_Sacré-Cœur_à_Koekelberg_(5).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bruxelles_-_Basilique_Nationale_du_Sacr%C3%A9-C%C5%93ur_%C3%A0_Koekelberg_(5).jpg|thumb|බ්‍රසල්ස් හි කොකල්බර්ග් හි ජාතික පූජනීය හදවතේ බැසිලිකාව]]බෙල්ජියමේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ආගමික නිදහස සඳහා සපයන අතර, රජය ප්‍රායෝගිකව මෙම අයිතියට ගරු කරයි.&lt;ref name=&quot;MarshallCavendish2009&quot;&gt;{{cite book |author1=Loopbuyck, P. |title=The world and its people – Belgium, Luxembourg and the Netherlands |author2=Torfs, R. |publisher=Marshall Cavendish |year=2009 |isbn=978-0-7614-7890-4 |volume=4 |page=499 |name-list-style=amp}}&lt;/ref&gt; බෙල්ජියම නිල වශයෙන් ආගම් තුනක් පිළිගනී: ක්‍රිස්තියානි ධර්මය (කතෝලික, රෙපරමාදු ආගම, ඕතඩොක්ස් පල්ලි සහ ඇංග්ලිකන්වාදය), ඉස්ලාම් සහ යුදෙව් ආගම.&lt;ref name=&quot;01gjU&quot;&gt;{{cite web |date=31 October 2007 |title=State and Church in Belgium |url=http://www.euresisnet.eu/Pages/ReligionAndState/BELGIUM.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100717143131/http://www.euresisnet.eu/Pages/ReligionAndState/BELGIUM.aspx |archive-date=17 July 2010 |website=euresisnet.eu}}&lt;/ref&gt; I වන ඇල්බට් සහ බෝඩූයින්ගේ පාලන සමයේදී, බෙල්ජියම් රාජකීය පවුල ගැඹුරින් මුල් බැසගත් කතෝලික ආගම පිළිබඳ කීර්තියක් ලබා තිබුණි.&lt;ref name=&quot;MarshallCavendish2009&quot; /&gt;

කතෝලික ධර්මය සාම්ප්‍රදායිකව බෙල්ජියමේ බහුතර ආගම වී ඇත; ෆ්ලැන්ඩර්ස් හි විශේෂයෙන් ශක්තිමත් වීම. කෙසේ වෙතත්, 2009 වන විට ඉරිදා පල්ලියට පැමිණීම මුළු බෙල්ජියම සඳහා 5% ක් විය; බ්‍රසල්ස් හි 3% ක්,&lt;ref name=&quot;oLN9X&quot;&gt;{{cite web |date=30 November 2010 |title=Churchgoers in Brussels threatened with extinction |url=http://www.brusselnieuws.be/artikel/met-uitsterven-bedreigd-de-brusselse-kerkganger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111123150/http://www.brusselnieuws.be/artikel/met-uitsterven-bedreigd-de-brusselse-kerkganger |archive-date=11 January 2012 |access-date=4 September 2011 |website=Brusselnieuws.be |language=nl}}&lt;/ref&gt; සහ ෆ්ලැන්ඩර්ස් හි 5.4% ක් විය. 2009 දී බෙල්ජියමේ පල්ලි පැමිණීම 1998 දී ඉරිදා පල්ලි පැමිණීමෙන් අඩක් පමණ විය (1998 දී මුළු බෙල්ජියම සඳහා 11%).&lt;ref name=&quot;DSDy4&quot;&gt;[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=3932PEIJ Kerken lopen zeer geleidelijk helemaal leeg – Dutch news article describing church attendance in Flanders] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127203507/http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=3932PEIJ|date=27 November 2010}}. Standaard.be (25 November 2010). Retrieved 26 September 2011.&lt;/ref&gt; පල්ලි පැමිණීමේ පහත වැටීමක් තිබියදීත්, කතෝලික අනන්‍යතාවය තවමත් බෙල්ජියමේ සංස්කෘතියේ වැදගත් අංගයක් ලෙස පවතී.&lt;ref name=&quot;MarshallCavendish2009&quot; /&gt;

2023 දී යුරෝපීය සමාජ සමීක්ෂණයෙන් හෙළි වූයේ ආගමකට අයත් නොවන පුද්ගලයින් ජනගහනයෙන් 59% ක් බවයි. කිතුනුවන්ගේ කොටස 34% ක් වූ අතර, කතෝලික ආගම ජනගහනයෙන් 31% ක් වන විශාලතම නිකාය වේ. රෙපරමාදු භක්තිකයන් සහ අනෙකුත් කිතුනුවන් 2% ක් සහ ඕතඩොක්ස් කිතුනුවන් 1% ක් විය. ජනගහනයෙන් 6% ක් සිටින දෙවන විශාලතම ආගම ඉස්ලාමයයි.&lt;ref name=&quot;ESS2023A&quot;&gt;{{Cite web |author1=European Social Survey European Research Infrastructure (ESS ERIC) |date=2025 |title=European Social Survey European Research Infrastructure (ESS ERIC) (2025) ESS11 - integrated file, edition 3.0 [Data set] |url=https://ess.sikt.no/en/datafile/242aaa39-3bbb-40f5-98bf-bfb1ce53d8ef?tab=1&amp;elems=63bcf46e-157e-490a-8b76-8d6b6aeef25e |access-date=2025-07-28 |website= |publisher=Sikt - Norwegian Agency for Shared Services in Education and Research |language=en |doi=10.21338/ess11e03_0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ESS2023B&quot;&gt;{{Cite web |author1=European Social Survey European Research Infrastructure (ESS ERIC) |date=2025 |title=European Social Survey European Research Infrastructure (ESS ERIC) (2025) ESS11 - integrated file, edition 3.0 [Data set] |url=https://ess.sikt.no/en/datafile/242aaa39-3bbb-40f5-98bf-bfb1ce53d8ef?tab=1&amp;elems=2163066c-a197-4e4e-87e2-916daf2800fb |access-date=2025-07-28 |website= |publisher=Sikt - Norwegian Agency for Shared Services in Education and Research |language=en |doi=10.21338/ess11e03_0}}&lt;/ref&gt;

2010 යුරෝබැරෝමීටරයට අනුව,&lt;ref name=&quot;Special Eurobarometer 393&quot;&gt;''[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf Eurobarometer Biotechnology report 2010] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430163128/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|date=30 April 2011}}'' p.381.&lt;/ref&gt; බෙල්ජියම් පුරවැසියන්ගෙන් 37% ක් දෙවියන් වහන්සේව විශ්වාස කරයි, 31% ක් යම් ආකාරයක ආත්මයක් හෝ ජීව බලයක් විශ්වාස කරයි. 27% ක් කිසිදු ආකාරයක ආත්මයක්, දෙවියන් වහන්සේ හෝ ජීව බලයක් විශ්වාස නොකරයි. 5% ක් ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ නැත. 2021 යුරෝබැරෝමීටරයට අනුව, බෙල්ජියමේ මුළු ජනගහනයෙන් 49% ක් ක්‍රිස්තියානි ආගමට අනුගත වූ අතර, කතෝලික ධර්මය විශාලතම නිකාය වන අතර 44% ක් විය. රෙපරමාදු භක්තිකයන් 1% ක් සහ ඕතඩොක්ස් ක්‍රිස්තියානීන් 1% ක් වූ අතර අනෙකුත් ක්‍රිස්තියානීන් 3% ක් විය. ආගමික නොවන පුද්ගලයින් ජනගහනයෙන් 41% ක් වූ අතර අදේවවාදීන් (15%) සහ අඥෙයවාදීන් හෝ නොඇදහිලිවන්තයන් (26%) ලෙස බෙදී සිටියහ. ජනගහනයෙන් තවත් 2% ක් මුස්ලිම් විය.&lt;ref name=&quot;EB2021&quot;&gt;{{cite web |date=September 2021 |title=Special Eurobarometer 516 : European citizens' knowledge and attitudes towards science and technology |url=https://data.europa.eu/data/datasets/s2237_95_2_516_eng?locale=en |access-date=29 July 2025 |publisher=[[European Union]]: [[European Commission]] |via=[[European Data Portal]] (see Volume C: Country/socio-demographics: BE: Question D90.2.)}}&lt;/ref&gt;

[[File:Syna_Bruxelles-2.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Syna_Bruxelles-2.JPG|thumb|බ්‍රසල්ස්හි මහා සිනගෝගයේ අභ්‍යන්තරය]]
2000 දශකයේ මුල් භාගයේදී, බෙල්ජියමේ යුදෙව්වන් 42,000 ක් පමණ සිටියහ. ඇන්ට්වර්ප්හි යුදෙව් ප්‍රජාව (18,000 ක් පමණ) යුරෝපයේ විශාලතම එකක් වන අතර, යීඩිෂ් භාෂාව විශාල යුදෙව් ප්‍රජාවක ප්‍රාථමික භාෂාව වන ලෝකයේ අවසාන ස්ථානවලින් එකකි (නිව් යෝර්ක්, නිව් ජර්සි සහ ඊශ්‍රායලයේ ඇතැම් ඕතඩොක්ස් සහ හසිඩික් ප්‍රජාවන් පිළිබිඹු කරයි). ඊට අමතරව, ඇන්ට්වර්ප් හි බොහෝ යුදෙව් දරුවන්ට යුදෙව් අධ්‍යාපනය ලැබේ.&lt;ref name=&quot;2n62d&quot;&gt;Ghiuzeli, Haim F. [http://www.bh.org.il/database-article.aspx?48207 The Jewish Community of Antwerp, Belgium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029192659/http://www.bh.org.il/database-article.aspx?48207|date=29 October 2013}}. Beit Hatfutsot, the Museum of the Jewish People&lt;/ref&gt; රට තුළ යුදෙව් පුවත්පත් කිහිපයක් සහ ක්‍රියාකාරී සිනගෝග 45 කට වඩා (ඉන් 30 ක් ඇන්ට්වර්ප් හි ඇත) ඇත.[[File:Great_Mosque_of_Brussels.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Mosque_of_Brussels.jpg|thumb|බෙල්ජියමේ ඉස්ලාමීය හා සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයේ හිටපු ආසනය වූ බ්‍රසල්ස්හි මහා පල්ලිය]]
සමාජ විද්‍යාඥ ජෑන් හර්ටොජන් ඇස්තමේන්තු කළේ 2022 දී බෙල්ජියම් ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 9.6% ක් මුස්ලිම්වරුන් වූ බවයි. බ්‍රසල්ස් ජනගහනයෙන් 24.1% ක්, වොලෝනියාවේ 8% ක් සහ ෆ්ලැන්ඩර්ස් හි 7.6% ක් මුස්ලිම්වරුන් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=% moslims per gemeente |url=https://www.npdata.be/BuG/535-Moslims/ |access-date=2025-07-29 |website=www.npdata.be}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Moslimbevolking per gemeente in België – evolutie 2010–2022 - Alfabetisch |url=https://npdoc.be/moslims/alfabetisch.htm |access-date=2025-07-29 |website=npdoc.be}}&lt;/ref&gt;
=== සෞඛ්‍යය ===
[[File:UZA_ziekenhuis.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:UZA_ziekenhuis.jpg|thumb|ඇන්ට්වර්ප් විශ්ව විද්‍යාල රෝහල]]
බෙල්ජියම් ජාතිකයන් හොඳ සෞඛ්‍යයක් භුක්ති විඳිති. 2012 ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, සාමාන්‍ය ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 79.65 කි.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Belgium|date=23 September 2021|year=2021}}&lt;/ref&gt; 1960 සිට, ආයු අපේක්ෂාව යුරෝපීය සාමාන්‍යයට අනුකූලව, වසරකට මාස දෙකකින් වර්ධනය වී ඇත. බෙල්ජියමේ මරණයට ප්‍රධාන වශයෙන් හේතු වන්නේ හෘද හා සනාල ආබාධ, නියෝප්ලාස්ම්, ශ්වසන පද්ධතියේ ආබාධ සහ අස්වාභාවික මරණ හේතු (අනතුරු, සියදිවි නසා ගැනීම) ය. ස්වාභාවික නොවන මරණ සහ පිළිකා හේතු වයස අවුරුදු 24 දක්වා කාන්තාවන් සහ වයස අවුරුදු 44 දක්වා පිරිමින් සඳහා මරණයට වඩාත් පොදු හේතු වේ.&lt;ref name=&quot;Corens2007&quot;&gt;{{cite journal|author=Corens, Dirk|year=2007|title=Belgium, health system review|url=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0007/96442/E90059.pdf|url-status=live|journal=Health Systems in Transition|volume=9|issue=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523162634/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0007/96442/E90059.pdf|archive-date=23 May 2011|access-date=23 May 2011}}&lt;/ref&gt;

බෙල්ජියමේ සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්වයන් සහ බදුකරණය යන දෙකම හරහා අරමුදල් සපයනු ලැබේ. සෞඛ්‍ය රක්ෂණය අනිවාර්ය වේ. සෞඛ්‍ය සේවා සපයනු ලබන්නේ ස්වාධීන වෛද්‍ය වෘත්තිකයන් සහ රාජ්‍ය, විශ්ව විද්‍යාල සහ අර්ධ-පෞද්ගලික රෝහල්වල මිශ්‍ර රාජ්‍ය සහ පෞද්ගලික පද්ධතියක් මගිනි. සෞඛ්‍ය සේවා රෝගියා විසින් ගෙවනු ලබන අතර පසුව සෞඛ්‍ය රක්ෂණ ආයතන විසින් ප්‍රතිපූරණය කරනු ලැබේ, නමුත් සුදුසුකම් නොලත් කාණ්ඩ (රෝගීන් සහ සේවා) සඳහා ඊනියා තෙවන පාර්ශවීය ගෙවීම් පද්ධති පවතී.&lt;ref name=&quot;Corens2007&quot; /&gt; බෙල්ජියම් සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතිය ෆෙඩරල් රජය, ෆ්ලෙමිෂ් සහ වොලූන් ප්‍රාදේශීය රජයන් විසින් අධීක්ෂණය කර මූල්‍යකරණය කරනු ලැබේ; සහ ජර්මානු ප්‍රජාවට (වක්‍ර) අධීක්ෂණය සහ වගකීම් ද ඇත.&lt;ref name=&quot;Corens2007&quot; /&gt;

බෙල්ජියම් ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට, දයානුකම්පාව පිළිබඳ වයස් සීමාවන් ඉවත් කිරීමෙන් වසර 2 කට පසුව පළමු දරුවා දයානුකම්පාවට පත් කරන ලදී. දරුවාට ඇති වූ සුව කළ නොහැකි රෝගයක් හේතුවෙන් දරුවා දයානුකම්පාවට පත් කර ඇත. දයානුකම්පාව සඳහා යම් සහයෝගයක් තිබිය හැකි වුවද, සහාය සියදිවි නසාගැනීමේ විෂය වටා කැරකෙන ගැටළුව හේතුවෙන් මතභේදයක් ඇතිවීමේ හැකියාවක් ඇත.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite web |date=17 September 2016 |title=Belgium euthanasia: First child dies - CNN.com |url=https://edition.cnn.com/2016/09/17/health/belgium-minor-euthanasia/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210045348/http://edition.cnn.com/2016/09/17/health/belgium-minor-euthanasia/index.html |archive-date=10 February 2017 |access-date=6 January 2017 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;

සහාය සියදිවි නසාගැනීම් හැරුණු විට, බෙල්ජියම බටහිර යුරෝපයේ ඉහළම සියදිවි නසාගැනීමේ අනුපාතය සහ සංවර්ධිත ලෝකයේ ඉහළම සියදිවි නසාගැනීමේ අනුපාතයන්ගෙන් එකකි ([[ලිතුවේනියාව]], [[දකුණු කොරියාව]] සහ [[ලැට්වියාව]] පමණක් ඉක්මවා ඇත).&lt;ref name=&quot;dVw5w&quot;&gt;{{cite web |title=GHO {{!}} By category {{!}} Suicide rate estimates, age-standardized - Estimates by country |url=http://apps.who.int/gho/data/node.main.MHSUICIDEASDR?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018170407/http://apps.who.int/gho/data/node.main.MHSUICIDEASDR?lang=en |archive-date=18 October 2017 |access-date=17 March 2020 |website=WHO}}&lt;/ref&gt;

=== අධ්‍යාපනය ===
[[File:2011-09-24_17.42_Leuven,_universiteitsbibliotheek_ceg74154_foto4.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2011-09-24_17.42_Leuven,_universiteitsbibliotheek_ceg74154_foto4.jpg|thumb|KU ලියුවන් විශ්ව විද්‍යාලයේ මධ්‍යම පුස්තකාලය]]
බෙල්ජියම් ජාතිකයින් සඳහා වයස අවුරුදු 6 සිට 18 දක්වා අධ්‍යාපනය අනිවාර්ය වේ.&lt;ref name=&quot;Hofman_Hofman_Gray_Daly&quot;&gt;{{cite book |last1=Hofman |first1=Roelande H. |url=https://books.google.com/books?id=nskLDqh40dwC |title=Institutional context of education systems in Europe: a cross-country comparison on quality and equity |last2=Hofman |first2=W. H. A. |last3=Gray |first3=J. M. |last4=Daly |first4=P. |publisher=Kluwer Academic Publishers |year=2004 |isbn=978-1-4020-2744-4 |pages=97, 105 |access-date=11 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518143715/https://books.google.com/books?id=nskLDqh40dwC |archive-date=18 May 2024 |url-status=live}} Extracts: [{{GBurl|id=nskLDqh40dwC|p=97}} p. 97], [{{GBurl|id=nskLDqh40dwC|p=105}} p. 105]&lt;/ref&gt; 2002 දී OECD රටවල් අතර, බෙල්ජියම පශ්චාත් ද්විතීයික අධ්‍යාපනයට ඇතුළත් වූ වයස අවුරුදු 18 සිට 21 දක්වා පුද්ගලයින්ගේ තුන්වන ඉහළම අනුපාතය වූ අතර එය 42% කි.&lt;ref name=&quot;NCES_Tbl-388&quot;&gt;{{cite web |year=2005 |title=Table 388. Percentage of population enrolled in secondary and postsecondary institutions, by age group and country – Chapter 6. International Comparisons of Education, data: 2002 |url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d05/tables/dt05_388.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070605120831/http://nces.ed.gov/programs/digest/d05/tables/dt05_388.asp |archive-date=5 June 2007 |access-date=6 June 2007 |work=Digest of Education Statistics—Tables and Figures |publisher=[[National Center for Education Statistics]], [[Institute of Education Sciences]] (IES), [[US Department of Education]]}}&lt;/ref&gt; වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් ඇස්තමේන්තුගත 99% ක් සාක්ෂරතාවයෙන් යුක්ත වුවද, ක්‍රියාකාරී නූගත්කම පිළිබඳ කනස්සල්ල වැඩි වෙමින් පවතී.&lt;ref name=&quot;Ethnologue-15thEd&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNDP&quot;&gt;{{cite web |year=2000 |title=I. Monitoring Human Development: Enlarging peoples's choices&amp;nbsp;... —5. Human poverty in OECD, Eastern Europe and the CIS |url=http://hdr.undp.org/reports/global/2000/en/pdf/hdr_2000_back1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614025222/http://hdr.undp.org/reports/global/2000/en/pdf/hdr_2000_back1.pdf |archive-date=14 June 2007 |access-date=6 June 2007 |work=Human Development Indicators |publisher=[[United Nations Development Programme]] (UNDP) |pages=172–173}}&lt;/ref&gt; OECD විසින් සම්බන්ධීකරණය කරන ලද ජාත්‍යන්තර ශිෂ්‍ය තක්සේරු වැඩසටහන (PISA), වර්තමානයේ බෙල්ජියමේ අධ්‍යාපනය ලෝකයේ 19 වන හොඳම අධ්‍යාපනය ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර එය OECD සාමාන්‍යයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ය.&lt;ref name=&quot;OECD_PISA-2006&quot;&gt;{{cite web |title=Range of rank on the PISA 2006 science scale |url=http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229020307/http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf |archive-date=29 December 2009 |access-date=27 February 2011 |publisher=[[OECD]]}}&lt;/ref&gt; අධ්‍යාපනය එක් එක් ප්‍රජාව විසින් වෙන වෙනම සංවිධානය කර ඇත. ෆ්ලෙමිෂ් ප්‍රජාව ප්‍රංශ සහ ජර්මානු භාෂාව කතා කරන ප්‍රජාවන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළින් ලකුණු ලබා ගනී.&lt;ref name=&quot;De-Meyer_Pauly_Van-de-Poele&quot;&gt;{{cite web |author1=De Meyer, Inge |author2=Pauly, Jan |author3=Van de Poele, Luc |year=2005 |title=Learning for Tomorrow's Problems – First Results from PISA2003 |url=http://www.oecd.org/dataoecd/57/60/36324368.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428094513/http://www.oecd.org/dataoecd/57/60/36324368.pdf |archive-date=28 April 2011 |access-date=27 February 2011 |publisher=Ministry of the Flemish Community – Education Department; [[University of Ghent]] – Department of Education, Ghent, Belgium (Online by [[OECD]]) |page=52}}&lt;/ref&gt;

ලිබරල් සහ කතෝලික පක්ෂ මගින් සංලක්ෂිත 19 වන සියවසේ බෙල්ජියම් දේශපාලන භූ දර්ශනයේ ව්‍යුහය පිළිබිඹු කරමින්, අධ්‍යාපන ක්‍රමය ලෞකික සහ ආගමික පාසල් ලෙස වෙන් කර ඇත. ලෞකික පාසල් අධ්‍යාපනය ප්‍රජාවන්, පළාත් හෝ මහ නගර සභා මගින් පාලනය කරනු ලබන අතර, ආගමික, ප්‍රධාන වශයෙන් කතෝලික ශාඛා අධ්‍යාපනය, ආගමික බලධාරීන් විසින් සංවිධානය කරනු ලබන අතර, ඒවා ප්‍රජාවන් විසින් සහනාධාර සහ අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;De-Ley&quot;&gt;{{cite web |author=De Ley, Herman |year=2000 |title=Humanists and Muslims in Belgian Secular Society (Draft version) |url=http://www.flwi.ugent.be/cie/CIE/deley10.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609120804/http://www.flwi.ugent.be/cie/CIE/deley10.htm |archive-date=9 June 2007 |access-date=7 June 2007 |publisher=Centrum voor Islam in Europe (Center for Islam in Europe), [[Ghent University]]}}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

== යොමු කිරීම් ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>bl02wy0yqo5wzdlxd76iexrzpmkbqwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඩූට් ඩූට් (6 7)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186858</id>
    <revision>
      <id>794377</id>
      <parentid>775049</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>794377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7412" sha1="teo8bqbhygoch3mfm9l9zvkwybmncu2" xml:space="preserve">{{අමතර මූලාශ්‍ර අවශ්‍යයි|date=ජනවාරි 2026}}

&quot;'''ඩූට් ඩූට් (6 7)'''&quot; ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: ''Doot Doot (6 7)'') යනු [[අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකානු]] රැප් ගායක ස්ක්‍රිල්ලා විසින් රචිත ඩ්‍රිල් රැප් ගීතයකි. එය මුලින් 2025 පෙබරවාරි 7 වන දින ප්‍රියරිටි රෙකෝඩ්ස් හරහා නිකුත් කරන ලද අතර පසුව ඔහුගේ ''සොම්බි ලව් කෙන්සිංටන් පැරඩයිස්'' (2024) ඇල්බමයේ ඩිලක්ස් සංස්කරණයේ ප්‍රසාද ගීතයක් ලෙස ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම ගීතය නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ 1Ellis විසිනි. එය නිකුත් කිරීමෙන් පසු, ගීතය සමාජ මාධ්‍ය තුළ වෛරස් සංසිද්ධියක් බවට පත් වූයේ බොහෝ දුරට නැවත නැවතත් භාවිතා කරන ලද පද රචනය නිසාය &quot;I know he dyin' / 6-7 (oh my God) / I just bipped right on the highway (bip, bip)&quot; එය බීට් ඩ්‍රොප් එකේ වාදනය වේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://open.spotify.com/track/18DEvCPCmzVpo2en9DeylA&lt;/ref&gt; &quot;[[6-7]]&quot; යන සංඛ්‍යාත්මක වාක්‍ය ඛණ්ඩය, විශේෂයෙන් [[ටික්ටොක්]] සහ [[ඉන්ස්ටග්රෑම්]] හි අන්තර්ජාල ස්ලැන්ග් සහ [[මීම්]] වාක්‍ය ඛණ්ඩයක් බවට වේගයෙන් පරිණාමය විය, බහු මාධ්‍ය මූලාශ්‍ර එහි අපැහැදිලි නමුත් පුළුල් භාවිතය සටහන් කළේය.&lt;ref&gt;https://www.azcentral.com/story/entertainment/life/2025/08/13/what-does-6-7-mean/85645327007/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://parade.com/living/what-does-6-7-mean&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.nytimes.com/2025/11/07/style/gen-z-six-seven-meme-gen-alpha-absurdity.html |access-date=2025-11-07 |archive-date=2025-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107191332/https://www.nytimes.com/2025/11/07/style/gen-z-six-seven-meme-gen-alpha-absurdity.html }}&lt;/ref&gt;

== පසුබිම, නිකුත්, කිරීම සහ ප්‍රවර්ධනය ==
එහි නිල නිකුතුවට පෙර, &quot;ඩූට් ඩූට් (6 7)&quot; 2024 දෙසැම්බර් මාසයේදී නිල නොවන ලෙස වේදිකාවලට නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;https://www.dailydot.com/memes/6-7-meaning-tiktok-lamelo-ball/&lt;/ref&gt; සමාජ මාධ්‍යවල නිල නොවන ලෙස නිකුත් කිරීමෙන් පසුව, ගීතයේ පුනරාවර්තනය වන &quot;6-7&quot; යන පද රචනය සමාජ මාධ්‍යවල ඉක්මනින් ආකර්ෂණයක් ලබා ගත්තේය. කැන්සාස් කැපවීම සහ ඕවර්ටයිම් එලයිට් පැසිපන්දු ක්‍රීඩක ටේලන් කින්නි ​​පසුව [[ස්ටාර්බක්ස්]] ශ්‍රේණිගත කිරීමකට &quot;6-7&quot; යැයි පැවසීමෙන් පසු නැගී එන මේමයට දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වීම නිසා වෛරස් විය.&lt;ref&gt;https://pitchfork.com/thepitch/lets-talk-about-skrilla-doot-doot-6-7/&lt;/ref&gt; මේ නිසා, පසුව ඔහුට &quot;Mr 67&quot; යන අන්වර්ථ නාමය ලැබුණි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://fox4kc.com/news/national/are-your-kids-always-saying-6-7-heres-what-it-means/ |access-date=2026-01-23 |archive-date=2026-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260104034124/https://fox4kc.com/news/national/are-your-kids-always-saying-6-7-heres-what-it-means/ }}&lt;/ref&gt;

මාස දෙකකට පසු, ධාවන පථය 2025 පෙබරවාරි 7 වන දින නිල වශයෙන් නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ධාවන පථය නිකුත් කිරීමෙන් පසු, අංක දෙකට සමාන උසක් බෙදාගත් පැසිපන්දු තරුවක් වන ලාමෙලෝ බෝල් සම්බන්ධ සංස්කරණ සඳහා එය භාවිතා කළ ප්‍රමාණය හේතුවෙන් එය වහාම සමාජ මාධ්‍යවල වෛරස් විය.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.sbnation.com/nba/1081682/understanding-the-6-7-meme-and-how-lamelo-ball-is-involved&lt;/ref&gt;

මෙම අංක දෙක පිටුපස ඇති අර්ථය තවමත් රසිකයන් අතර ප්‍රශ්න මතුකර ඇති අතර, සමහරු එය ස්ක්‍රිල්ලාගේ උපන් ගම වන [[ෆිලඩෙල්ෆියා, පැරගුවේ|ෆිලඩෙල්ෆියාවේ]] 67 වන වීදියට&lt;ref&gt;https://www.wsj.com/lifestyle/six-seven-meme-teens-math-teachers-42764bcb&lt;/ref&gt; හෝ [[චිකාගෝ]] හි 67 වන වීදියට සම්බන්ධ කරති.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; වාග් විද්‍යාඥ සහ අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසි විශේෂඥ ටේලර් ජෝන්ස් අනුමාන කර ඇත්තේ එය මරණයක් දැනුම් දීමට භාවිතා කරන පොලිස් ගුවන් විදුලි කේතය වන &quot;10-67&quot; ට යොමු විය හැකි බවයි.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=laZpTO7IFtA&lt;/ref&gt;

== මාධ්‍ය තුළ භාවිතය ==
ස්ක්‍රිල්ලා සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ප්‍රකාශ කළේ මෙම ගීතය ''[[ග්‍රෑන්ඩ් තෙෆ්ට් ඔටෝ VI]]'' වීඩියෝ ක්‍රීඩාවේ ඇතුළත් කරන බවත්, එහිදී ඔහු තමා ලෙසම පෙනී සිටින බවත්ය.&lt;ref&gt;https://www.stereogum.com/2326889/viral-6-7-rapper-skrilla-shares-lil-yachty-collab-says-hes-in-gta-6/music/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gamesradar.com/games/grand-theft-auto/gta-6-might-feature-one-of-the-biggest-meme-songs-of-2025-as-rapper-skrilla-seemingly-confirms-itll-be-in-the-new-rockstar-game-gonna-have-6-7-on-there-too/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nme.com/news/gaming-news/grand-theft-auto-6-soundtrack-viral-rapper-skrilla-67-meme-3899293&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}{{අංකුරය}}
[[ප්‍රවර්ගය:ට්‍රැප් සංගීත ගීත]]</text>
      <sha1>teo8bqbhygoch3mfm9l9zvkwybmncu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:ෆිල්මි ගීත</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191802</id>
    <revision>
      <id>794275</id>
      <parentid>787253</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Οἶδα</username>
        <id>76576</id>
      </contributor>
      <comment>Requesting speedy deletion (Empty page). (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>794275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="ajswxzy8j575byrebvk3bw4f5wn5zbz" xml:space="preserve">{{Db|1=Empty page}}
{{cat main|Filmi}}
{{category explanation|those songs which are made specifically for [[soundtrack albums]] of Indian films}}

[[ප්‍රවර්ගය:ෆිල්මි|Songs]]
[[Category:Songs by genre]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු චිත්‍රපට සඳහා රචිත ගීත]]
[[ප්‍රවර්ගය:හින්දි-භාෂා චිත්‍රපට සඳහා රචිත ගීත]]
[[Category:Dance music songs]]
[[Category:Indian pop songs]]
[[Category:World music songs]]</text>
      <sha1>ajswxzy8j575byrebvk3bw4f5wn5zbz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794280</id>
      <parentid>794275</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Οἶδα</username>
        <id>76576</id>
      </contributor>
      <comment>This category subject is a duplicate of [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු චිත්‍රපට සඳහා රචිත ගීත]]. See [[:Talk:Indian_film_music#Requested_move_10_May_2026]].</comment>
      <origin>794280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="95ryujcuww374rzhzuxmrneilffm7u5" xml:space="preserve">{{Db|1=Empty page}}</text>
      <sha1>95ryujcuww374rzhzuxmrneilffm7u5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>උත්තරීතර මහානායක හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194634</id>
    <revision>
      <id>794236</id>
      <parentid>794124</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>minor edits</comment>
      <origin>794236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9929" sha1="caz8axjbjrcc2qlatyjnf0c8utuxwgn" xml:space="preserve">{{Infobox official post
| post            = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| body             = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| native_name      =&lt;small&gt;Supreme Mahanayaka of [[Sri Lanka]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;(Supreme Patriarch of Sri Lanka)&lt;br&gt; for the Amarapura Sangha Council&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;உத்தரீதர மகாநாயக்க தேரர் - [[இலங்கை]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;{{lang|th-Latn|උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව}}&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|flag =
|flagsize =
|flagborder =
|flagcaption =
| insignia         = File:logo of supreme mahanyaka.jpg 
| insigniasize     = 120px
| insigniacaption  = උත්තරීතර මහනාහිමි ධුරයේ විජිනිපත් ලාංඡනය 
| image            = File:supreme mahanyaka thero.jpg
| alt = 
| imagesize        = 230px
| caption          = වත්මන් ධුරය දරන&lt;br&gt;කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| incumbent        = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි| කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහානායක හිමි]]
| incumbentsince   = 2024 නොවැම්බර් 26
| type = බෞද්ධ භික්ෂු තනතුරු
| status = නිකායේ ඉහළම ධුරය
| department = 
| style            = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර 
| member_of = අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| reports_to  = 
| residence        = ●අමරපුර මහා නිකායේ සංඝ මූලස්ථාන කාර්යාලය - වැල්ලවත්ත,කොළඹ 06&lt;br&gt;●ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය - බළංගොඩ 
| nominator        = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| appointer        = [[ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති]]
| appointer_qualified = 
| termlength       = ජීවිතාන්තය දක්වා
| termlength_qualified = 
| constituting_instrument = 
| precursor = 
| formation        = 1969
| first  = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
| abolished = 
| succession = 
| abbreviation = 
| unofficial_names = 
| deputy = 
| salary = 
| website          = 
}}

'''ශ්‍රී ලංකාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' නැතහොත් '''අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' ({{langx|en|Supreme Mahanayaka Thero of Sri Lanka,for The Amarapura Sangha Council}}) යනු අනු පාර්ශ්ව 22 කින් යුත් අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ඉහළම ප්‍රධානී තනතුර වේ.එසේම ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන නිකායන් තුනෙන් අමරපුර නිකාය නියෝජනය කරනු ලබයි.උත්තරීතර මහානායක පදවිය අමරපුර නිකාය සතුව පමණක් පවතින සුවිශේෂ පදිවියකි.

==තනතුරෙහි මූලාරම්භය==
අතීතයේ අනු නිකායන් 21 කට බෙදුණු අමප්‍රපුර නිකාය 1960 දශකයේ අගභාගයේදී අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් සහ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ඒකරාශී විය. ‘ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව’ පිහිටුවා 1969 ජුලි 13 වැනි දින මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයේ පිහිටි උපෝසථාඝාරයේ දී සියලු අමරපුර නිකායට පොදු උසස් පැවිදි කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වන ලදී. එම අවස්ථාවට ආණ්ඩුකාර ජනරාල් විලියම් ගොපල්ලව මහතා අනුග්‍රහය දක්වන ලදී. ලංකාව. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා උත්තරීතර මහානායක පදවියක් මෙම මුලපිරීමත් සමඟ නිර්මාණය වූ අතර එම ගෞරවනීය පදවිය දැරූ ප්‍රථම භික්ෂුව ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් පත් කරන ලදී.උත්තරීතර මහානායක පදවියට අමතරව අමරපුර නිකායේ සභාපති තනතුරක් ද නිර්මාණය කර අමරපුර මහාසංඝ සභාවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත, අභිධජ මහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් (1896 - 1998) පත් කරන ලදී.

==තනතුරෙහි වැදගත්කම==
==විජිනිපත් ලාංඡනය==

== උත්තරීතර මහානායක හිමි ලැයිස්තුව ==

{|width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=3% |අංකය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=10%|පින්තූරය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=24%|නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=7%|ගිහි නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය ආරම්භය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය අවසානය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|නිකාය පාර්ශවය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|[[File:madihe pannasiha thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;| බෙන්සන් විල්මට්
|align=&quot;center&quot;|1969 ජූලි මස 13
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස 09
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
|align=&quot;center&quot;|මහරගම ශ්‍රී වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|[[File:davuldena gnanissara.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|කිරිබද්දන මුදියන්සේ 
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස
|align=&quot;center&quot;|2017 අප්‍රේල් 03
|align=&quot;center&quot;|උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
|align=&quot;center&quot;|පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යාවිජයාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|[[File:kotugoda dhammawasa.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[පූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි|කොටුගොඩ ධම්මවාස මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
|align=&quot;center&quot;|2017 අගෝස්තු මස
|align=&quot;center&quot;|2021 මාර්තු 22
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර පාර්ශ්වය
|align=&quot;center&quot;|ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|[[File:dodampahala chandhrasiri.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සුගුණදාස
|align=&quot;center&quot;|2021 ජූලි 20
|align=&quot;center&quot;|2023 මැයි 16
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;| කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|[[File:supreme mahanyaka thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
|align=&quot;center&quot;|2024 නොවැම්බර් මස 26
|align=&quot;center&quot;|වර්තමානය 
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;|බළංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
|}</text>
      <sha1>caz8axjbjrcc2qlatyjnf0c8utuxwgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794252</id>
      <parentid>794236</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35903-52</username>
        <id>79607</id>
      </contributor>
      <comment>/* උත්තරීතර මහානායක හිමි ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10155" sha1="3898bzpd3b4fl5sjmli2k1lolzj32je" xml:space="preserve">{{Infobox official post
| post            = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| body             = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| native_name      =&lt;small&gt;Supreme Mahanayaka of [[Sri Lanka]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;(Supreme Patriarch of Sri Lanka)&lt;br&gt; for the Amarapura Sangha Council&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;உத்தரீதர மகாநாயக்க தேரர் - [[இலங்கை]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;{{lang|th-Latn|උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව}}&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|flag =
|flagsize =
|flagborder =
|flagcaption =
| insignia         = File:logo of supreme mahanyaka.jpg 
| insigniasize     = 120px
| insigniacaption  = උත්තරීතර මහනාහිමි ධුරයේ විජිනිපත් ලාංඡනය 
| image            = File:supreme mahanyaka thero.jpg
| alt = 
| imagesize        = 230px
| caption          = වත්මන් ධුරය දරන&lt;br&gt;කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| incumbent        = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි| කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහානායක හිමි]]
| incumbentsince   = 2024 නොවැම්බර් 26
| type = බෞද්ධ භික්ෂු තනතුරු
| status = නිකායේ ඉහළම ධුරය
| department = 
| style            = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර 
| member_of = අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| reports_to  = 
| residence        = ●අමරපුර මහා නිකායේ සංඝ මූලස්ථාන කාර්යාලය - වැල්ලවත්ත,කොළඹ 06&lt;br&gt;●ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය - බළංගොඩ 
| nominator        = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| appointer        = [[ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති]]
| appointer_qualified = 
| termlength       = ජීවිතාන්තය දක්වා
| termlength_qualified = 
| constituting_instrument = 
| precursor = 
| formation        = 1969
| first  = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
| abolished = 
| succession = 
| abbreviation = 
| unofficial_names = 
| deputy = 
| salary = 
| website          = 
}}

'''ශ්‍රී ලංකාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' නැතහොත් '''අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' ({{langx|en|Supreme Mahanayaka Thero of Sri Lanka,for The Amarapura Sangha Council}}) යනු අනු පාර්ශ්ව 22 කින් යුත් අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ඉහළම ප්‍රධානී තනතුර වේ.එසේම ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන නිකායන් තුනෙන් අමරපුර නිකාය නියෝජනය කරනු ලබයි.උත්තරීතර මහානායක පදවිය අමරපුර නිකාය සතුව පමණක් පවතින සුවිශේෂ පදිවියකි.

==තනතුරෙහි මූලාරම්භය==
අතීතයේ අනු නිකායන් 21 කට බෙදුණු අමප්‍රපුර නිකාය 1960 දශකයේ අගභාගයේදී අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් සහ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ඒකරාශී විය. ‘ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව’ පිහිටුවා 1969 ජුලි 13 වැනි දින මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයේ පිහිටි උපෝසථාඝාරයේ දී සියලු අමරපුර නිකායට පොදු උසස් පැවිදි කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වන ලදී. එම අවස්ථාවට ආණ්ඩුකාර ජනරාල් විලියම් ගොපල්ලව මහතා අනුග්‍රහය දක්වන ලදී. ලංකාව. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා උත්තරීතර මහානායක පදවියක් මෙම මුලපිරීමත් සමඟ නිර්මාණය වූ අතර එම ගෞරවනීය පදවිය දැරූ ප්‍රථම භික්ෂුව ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් පත් කරන ලදී.උත්තරීතර මහානායක පදවියට අමතරව අමරපුර නිකායේ සභාපති තනතුරක් ද නිර්මාණය කර අමරපුර මහාසංඝ සභාවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත, අභිධජ මහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් (1896 - 1998) පත් කරන ලදී.

==තනතුරෙහි වැදගත්කම==
==විජිනිපත් ලාංඡනය==

== උත්තරීතර මහානායක හිමි ලැයිස්තුව ==

{|width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=3% |අංකය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=10%|පින්තූරය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=24%|නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=7%|ගිහි නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය ආරම්භය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය අවසානය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|නිකාය පාර්ශවය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|[[File:madihe pannasiha thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;| බෙන්සන් විල්මට්
|align=&quot;center&quot;|1969 ජූලි මස 13
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස 09
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
|align=&quot;center&quot;|මහරගම ශ්‍රී වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|[[File:davuldena gnanissara.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි|දවුල්දෙන ඤාණිස්සර මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|කිරිබද්දන මුදියන්සේ 
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස
|align=&quot;center&quot;|2017 අප්‍රේල් 03
|align=&quot;center&quot;|උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
|align=&quot;center&quot;|පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යාවිජයාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|[[File:kotugoda dhammawasa.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[පූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි|කොටුගොඩ ධම්මවාස මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
|align=&quot;center&quot;|2017 අගෝස්තු මස
|align=&quot;center&quot;|2021 මාර්තු 22
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර පාර්ශ්වය
|align=&quot;center&quot;|ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|[[File:dodampahala chandhrasiri.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සුගුණදාස
|align=&quot;center&quot;|2021 ජූලි 20
|align=&quot;center&quot;|2023 මැයි 16
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;| කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|[[File:supreme mahanyaka thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
|align=&quot;center&quot;|2024 නොවැම්බර් මස 26
|align=&quot;center&quot;|වර්තමානය 
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;|බළංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
|}</text>
      <sha1>3898bzpd3b4fl5sjmli2k1lolzj32je</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794253</id>
      <parentid>794252</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10154" sha1="cejddrecf2l93qsut34gw359w73xrqn" xml:space="preserve">{{Infobox official post
| post            = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| body             = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| native_name      =&lt;small&gt;Supreme Mahanayaka of [[Sri Lanka]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;(Supreme Patriarch of Sri Lanka)&lt;br&gt; for the Amarapura Sangha Council&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;உத்தரீதர மகாநாயக்க தேரர் - [[இலங்கை]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;{{lang|th-Latn|උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව}}&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|flag =
|flagsize =
|flagborder =
|flagcaption =
| insignia         = File:logo of supreme mahanyaka.jpg 
| insigniasize     = 120px
| insigniacaption  = උත්තරීතර මහනාහිමි ධුරයේ විජිනිපත් ලාංඡනය 
| image            = File:supreme mahanyaka thero.jpg
| alt = 
| imagesize        = 230px
| caption          = වත්මන් ධුරය දරන&lt;br&gt;කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| incumbent        = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහානායක හිමි]]
| incumbentsince   = 2024 නොවැම්බර් 26
| type = බෞද්ධ භික්ෂු තනතුරු
| status = නිකායේ ඉහළම ධුරය
| department = 
| style            = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර 
| member_of = අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| reports_to  = 
| residence        = ●අමරපුර මහා නිකායේ සංඝ මූලස්ථාන කාර්යාලය - වැල්ලවත්ත,කොළඹ 06&lt;br&gt;●ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය - බළංගොඩ 
| nominator        = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| appointer        = [[ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති]]
| appointer_qualified = 
| termlength       = ජීවිතාන්තය දක්වා
| termlength_qualified = 
| constituting_instrument = 
| precursor = 
| formation        = 1969
| first  = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
| abolished = 
| succession = 
| abbreviation = 
| unofficial_names = 
| deputy = 
| salary = 
| website          = 
}}

'''ශ්‍රී ලංකාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' නැතහොත් '''අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' ({{langx|en|Supreme Mahanayaka Thero of Sri Lanka,for The Amarapura Sangha Council}}) යනු අනු පාර්ශ්ව 22 කින් යුත් අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ඉහළම ප්‍රධානී තනතුර වේ.එසේම ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන නිකායන් තුනෙන් අමරපුර නිකාය නියෝජනය කරනු ලබයි.උත්තරීතර මහානායක පදවිය අමරපුර නිකාය සතුව පමණක් පවතින සුවිශේෂ පදිවියකි.

==තනතුරෙහි මූලාරම්භය==
අතීතයේ අනු නිකායන් 21 කට බෙදුණු අමප්‍රපුර නිකාය 1960 දශකයේ අගභාගයේදී අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් සහ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ඒකරාශී විය. ‘ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව’ පිහිටුවා 1969 ජුලි 13 වැනි දින මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයේ පිහිටි උපෝසථාඝාරයේ දී සියලු අමරපුර නිකායට පොදු උසස් පැවිදි කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වන ලදී. එම අවස්ථාවට ආණ්ඩුකාර ජනරාල් විලියම් ගොපල්ලව මහතා අනුග්‍රහය දක්වන ලදී. ලංකාව. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා උත්තරීතර මහානායක පදවියක් මෙම මුලපිරීමත් සමඟ නිර්මාණය වූ අතර එම ගෞරවනීය පදවිය දැරූ ප්‍රථම භික්ෂුව ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් පත් කරන ලදී.උත්තරීතර මහානායක පදවියට අමතරව අමරපුර නිකායේ සභාපති තනතුරක් ද නිර්මාණය කර අමරපුර මහාසංඝ සභාවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත, අභිධජ මහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් (1896 - 1998) පත් කරන ලදී.

==තනතුරෙහි වැදගත්කම==
==විජිනිපත් ලාංඡනය==

== උත්තරීතර මහානායක හිමි ලැයිස්තුව ==

{|width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=3% |අංකය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=10%|පින්තූරය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=24%|නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=7%|ගිහි නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය ආරම්භය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය අවසානය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|නිකාය පාර්ශවය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|[[File:madihe pannasiha thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;| බෙන්සන් විල්මට්
|align=&quot;center&quot;|1969 ජූලි මස 13
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස 09
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
|align=&quot;center&quot;|මහරගම ශ්‍රී වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|[[File:davuldena gnanissara.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි|දවුල්දෙන ඤාණිස්සර මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|කිරිබද්දන මුදියන්සේ 
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස
|align=&quot;center&quot;|2017 අප්‍රේල් 03
|align=&quot;center&quot;|උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
|align=&quot;center&quot;|පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යාවිජයාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|[[File:kotugoda dhammawasa.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[පූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි|කොටුගොඩ ධම්මවාස මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
|align=&quot;center&quot;|2017 අගෝස්තු මස
|align=&quot;center&quot;|2021 මාර්තු 22
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර පාර්ශ්වය
|align=&quot;center&quot;|ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|[[File:dodampahala chandhrasiri.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සුගුණදාස
|align=&quot;center&quot;|2021 ජූලි 20
|align=&quot;center&quot;|2023 මැයි 16
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;| කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|[[File:supreme mahanyaka thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
|align=&quot;center&quot;|2024 නොවැම්බර් මස 26
|align=&quot;center&quot;|වර්තමානය 
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;|බළංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
|}</text>
      <sha1>cejddrecf2l93qsut34gw359w73xrqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794256</id>
      <parentid>794253</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* උත්තරීතර මහානායක හිමි ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10135" sha1="qq5yqoth3g8qedw786q04ddxafgvw0d" xml:space="preserve">{{Infobox official post
| post            = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| body             = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| native_name      =&lt;small&gt;Supreme Mahanayaka of [[Sri Lanka]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;(Supreme Patriarch of Sri Lanka)&lt;br&gt; for the Amarapura Sangha Council&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;உத்தரீதர மகாநாயக்க தேரர் - [[இலங்கை]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;{{lang|th-Latn|උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව}}&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|flag =
|flagsize =
|flagborder =
|flagcaption =
| insignia         = File:logo of supreme mahanyaka.jpg 
| insigniasize     = 120px
| insigniacaption  = උත්තරීතර මහනාහිමි ධුරයේ විජිනිපත් ලාංඡනය 
| image            = File:supreme mahanyaka thero.jpg
| alt = 
| imagesize        = 230px
| caption          = වත්මන් ධුරය දරන&lt;br&gt;කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| incumbent        = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහානායක හිමි]]
| incumbentsince   = 2024 නොවැම්බර් 26
| type = බෞද්ධ භික්ෂු තනතුරු
| status = නිකායේ ඉහළම ධුරය
| department = 
| style            = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර 
| member_of = අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| reports_to  = 
| residence        = ●අමරපුර මහා නිකායේ සංඝ මූලස්ථාන කාර්යාලය - වැල්ලවත්ත,කොළඹ 06&lt;br&gt;●ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය - බළංගොඩ 
| nominator        = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| appointer        = [[ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති]]
| appointer_qualified = 
| termlength       = ජීවිතාන්තය දක්වා
| termlength_qualified = 
| constituting_instrument = 
| precursor = 
| formation        = 1969
| first  = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
| abolished = 
| succession = 
| abbreviation = 
| unofficial_names = 
| deputy = 
| salary = 
| website          = 
}}

'''ශ්‍රී ලංකාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' නැතහොත් '''අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' ({{langx|en|Supreme Mahanayaka Thero of Sri Lanka,for The Amarapura Sangha Council}}) යනු අනු පාර්ශ්ව 22 කින් යුත් අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ඉහළම ප්‍රධානී තනතුර වේ.එසේම ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන නිකායන් තුනෙන් අමරපුර නිකාය නියෝජනය කරනු ලබයි.උත්තරීතර මහානායක පදවිය අමරපුර නිකාය සතුව පමණක් පවතින සුවිශේෂ පදිවියකි.

==තනතුරෙහි මූලාරම්භය==
අතීතයේ අනු නිකායන් 21 කට බෙදුණු අමප්‍රපුර නිකාය 1960 දශකයේ අගභාගයේදී අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් සහ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ඒකරාශී විය. ‘ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව’ පිහිටුවා 1969 ජුලි 13 වැනි දින මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයේ පිහිටි උපෝසථාඝාරයේ දී සියලු අමරපුර නිකායට පොදු උසස් පැවිදි කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වන ලදී. එම අවස්ථාවට ආණ්ඩුකාර ජනරාල් විලියම් ගොපල්ලව මහතා අනුග්‍රහය දක්වන ලදී. ලංකාව. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා උත්තරීතර මහානායක පදවියක් මෙම මුලපිරීමත් සමඟ නිර්මාණය වූ අතර එම ගෞරවනීය පදවිය දැරූ ප්‍රථම භික්ෂුව ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් පත් කරන ලදී.උත්තරීතර මහානායක පදවියට අමතරව අමරපුර නිකායේ සභාපති තනතුරක් ද නිර්මාණය කර අමරපුර මහාසංඝ සභාවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත, අභිධජ මහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් (1896 - 1998) පත් කරන ලදී.

==තනතුරෙහි වැදගත්කම==
==විජිනිපත් ලාංඡනය==

== උත්තරීතර මහානායක හිමි ලැයිස්තුව ==

{|width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=3% |අංකය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=10%|පින්තූරය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=24%|නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=7%|ගිහි නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය ආරම්භය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය අවසානය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|නිකාය පාර්ශවය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|[[File:madihe pannasiha thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;| බෙන්සන් විල්මට්
|align=&quot;center&quot;|1969 ජූලි මස 13
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස 09
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
|align=&quot;center&quot;|මහරගම ශ්‍රී වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|[[File:davuldena gnanissara.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි|දවුල්දෙන ඤාණිස්සර මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|කිරිබද්දන මුදියන්සේ 
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස
|align=&quot;center&quot;|2017 අප්‍රේල් 03
|align=&quot;center&quot;|උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
|align=&quot;center&quot;|පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යාවිජයාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|[[File:kotugoda dhammawasa.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි|කොටුගොඩ ධම්මවාස මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
|align=&quot;center&quot;|2017 අගෝස්තු මස
|align=&quot;center&quot;|2021 මාර්තු 22
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර පාර්ශ්වය
|align=&quot;center&quot;|ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|[[File:dodampahala chandhrasiri.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සුගුණදාස
|align=&quot;center&quot;|2021 ජූලි 20
|align=&quot;center&quot;|2023 මැයි 16
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;| කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|[[File:supreme mahanyaka thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
|align=&quot;center&quot;|2024 නොවැම්බර් මස 26
|align=&quot;center&quot;|වර්තමානය 
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;|බළංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
|}</text>
      <sha1>qq5yqoth3g8qedw786q04ddxafgvw0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794287</id>
      <parentid>794256</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* උත්තරීතර මහානායක හිමි ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10138" sha1="afn138ny1kdlqnqozfu56fnb0ltytf6" xml:space="preserve">{{Infobox official post
| post            = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| body             = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| native_name      =&lt;small&gt;Supreme Mahanayaka of [[Sri Lanka]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;(Supreme Patriarch of Sri Lanka)&lt;br&gt; for the Amarapura Sangha Council&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;உத்தரீதர மகாநாயக்க தேரர் - [[இலங்கை]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;{{lang|th-Latn|උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව}}&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|flag =
|flagsize =
|flagborder =
|flagcaption =
| insignia         = File:logo of supreme mahanyaka.jpg 
| insigniasize     = 120px
| insigniacaption  = උත්තරීතර මහනාහිමි ධුරයේ විජිනිපත් ලාංඡනය 
| image            = File:supreme mahanyaka thero.jpg
| alt = 
| imagesize        = 230px
| caption          = වත්මන් ධුරය දරන&lt;br&gt;කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| incumbent        = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහානායක හිමි]]
| incumbentsince   = 2024 නොවැම්බර් 26
| type = බෞද්ධ භික්ෂු තනතුරු
| status = නිකායේ ඉහළම ධුරය
| department = 
| style            = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර 
| member_of = අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| reports_to  = 
| residence        = ●අමරපුර මහා නිකායේ සංඝ මූලස්ථාන කාර්යාලය - වැල්ලවත්ත,කොළඹ 06&lt;br&gt;●ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය - බළංගොඩ 
| nominator        = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| appointer        = [[ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති]]
| appointer_qualified = 
| termlength       = ජීවිතාන්තය දක්වා
| termlength_qualified = 
| constituting_instrument = 
| precursor = 
| formation        = 1969
| first  = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
| abolished = 
| succession = 
| abbreviation = 
| unofficial_names = 
| deputy = 
| salary = 
| website          = 
}}

'''ශ්‍රී ලංකාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' නැතහොත් '''අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' ({{langx|en|Supreme Mahanayaka Thero of Sri Lanka,for The Amarapura Sangha Council}}) යනු අනු පාර්ශ්ව 22 කින් යුත් අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ඉහළම ප්‍රධානී තනතුර වේ.එසේම ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන නිකායන් තුනෙන් අමරපුර නිකාය නියෝජනය කරනු ලබයි.උත්තරීතර මහානායක පදවිය අමරපුර නිකාය සතුව පමණක් පවතින සුවිශේෂ පදිවියකි.

==තනතුරෙහි මූලාරම්භය==
අතීතයේ අනු නිකායන් 21 කට බෙදුණු අමප්‍රපුර නිකාය 1960 දශකයේ අගභාගයේදී අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් සහ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ඒකරාශී විය. ‘ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව’ පිහිටුවා 1969 ජුලි 13 වැනි දින මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයේ පිහිටි උපෝසථාඝාරයේ දී සියලු අමරපුර නිකායට පොදු උසස් පැවිදි කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වන ලදී. එම අවස්ථාවට ආණ්ඩුකාර ජනරාල් විලියම් ගොපල්ලව මහතා අනුග්‍රහය දක්වන ලදී. ලංකාව. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා උත්තරීතර මහානායක පදවියක් මෙම මුලපිරීමත් සමඟ නිර්මාණය වූ අතර එම ගෞරවනීය පදවිය දැරූ ප්‍රථම භික්ෂුව ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් පත් කරන ලදී.උත්තරීතර මහානායක පදවියට අමතරව අමරපුර නිකායේ සභාපති තනතුරක් ද නිර්මාණය කර අමරපුර මහාසංඝ සභාවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත, අභිධජ මහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් (1896 - 1998) පත් කරන ලදී.

==තනතුරෙහි වැදගත්කම==
==විජිනිපත් ලාංඡනය==

== උත්තරීතර මහානායක හිමි ලැයිස්තුව ==

{|width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=3% |අංකය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=10%|පින්තූරය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=24%|නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=7%|ගිහි නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය ආරම්භය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය අවසානය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|නිකාය පාර්ශවය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|[[File:madihe pannasiha thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;| බෙන්සන් විල්මට්
|align=&quot;center&quot;|1969 ජූලි මස 13
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස 09
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
|align=&quot;center&quot;|මහරගම ශ්‍රී වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|[[File:davuldena gnanissara.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි|දවුල්දෙන ඤාණිස්සර මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|කිරිබද්දන මුදියන්සේ 
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස
|align=&quot;center&quot;|2017 අප්‍රේල් 03
|align=&quot;center&quot;|උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
|align=&quot;center&quot;|පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යාවිජයාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|[[File:kotugoda dhammawasa.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි|කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
|align=&quot;center&quot;|2017 අගෝස්තු මස
|align=&quot;center&quot;|2021 මාර්තු 22
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර පාර්ශ්වය
|align=&quot;center&quot;|ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|[[File:dodampahala chandhrasiri.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සුගුණදාස
|align=&quot;center&quot;|2021 ජූලි 20
|align=&quot;center&quot;|2023 මැයි 16
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;| කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|[[File:supreme mahanyaka thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
|align=&quot;center&quot;|2024 නොවැම්බර් මස 26
|align=&quot;center&quot;|වර්තමානය 
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;|බළංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
|}</text>
      <sha1>afn138ny1kdlqnqozfu56fnb0ltytf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Jacques-Louis David</title>
    <ns>10</ns>
    <id>195645</id>
    <revision>
      <id>794232</id>
      <parentid>794193</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>794232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5402" sha1="cxrd1bpq0eq6vfd9b88n3hbrqsf093d" xml:space="preserve">{{Navbox
|name   = Jacques-Louis David
|title  = [[ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්]]
|listclass = hlist
| state     = {{{state|autocollapse}}}

|group1 = [[:Category:Paintings by Jacques-Louis David|චිත්‍ර]]
|list1 =
* [[List of paintings by Jacques-Louis David|කෘති ලැයිස්තුව]]
* ''[[ෆ්‍රාංස්වා බීරොන්ගේ ආලේඛය]]'' (1769)
* ''[[මදාම් ෆ්‍රාංස්වා බීරොන්ගේ ආලේඛය]]'' (1769)
* ''[[ජුපිටර් සහ ඇන්ටයෝපී (ඩේවිඩ්)| ජුපිටර් සහ ඇන්ටයෝපී]]'' (1771)
* ''[[මාර්ස් සමඟ සටන් කරන මිනර්වා]]'' (1771)
* ''[[නයබීගේ දරුවන් මරාදමන ඩයනා සහ ඇපලෝ]]'' (1772)
* ''[[The Death of Seneca]]'' (1773)
* ''[[ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගයට හේතුව සොයාගන්නා එරසිස්ට්‍රටස්]]'' (1774)
* ''[[The Funeral of Patroclus (Painting)|The Funeral of Patroclus]]'' (1778)
* ''[[Hector (Jacques-Louis David)|Hector]]'' (1778)
* ''[[Saint Jerome Hears the Trumpet of the Last Judgment]]'' (1779)
* ''[[පුරාණ දාර්ශනිකයා (ඩේවිඩ්)| පුරාණ දාර්ශනිකයා]]'' (1779)
* ''[[Saint Roch Interceding with the Virgin for the Plague-Stricken]]'' (1780)
* ''[[Portrait of Count Stanislas Potocki]]'' (1780)
* ''[[තලප්පාවක් පැළඳි තරුණියකගේ ආලේඛය]]'' (1780)
* ''[[Belisarius Begging for Alms]]'' (1781)
* ''[[Christ on the Cross (David)|Christ on the Cross]]'' (1782)
* ''[[Portrait of Jacques-François Desmaisons]]'' (1782)
* ''[[හෙක්ටර් වෙනුවෙන් ශෝකවන ඇන්ඩ්‍රොමකී]]'' (1783)
* ''[[Portrait of Alphonse Leroy]]'' (1783)
* ''[[හොරේෂීන්ගේ ප්‍රතිඥාව]]'' (1784)
* ''[[Portrait of Charles-Pierre Pécoul]]'' (1784)
* ''[[The Vestal Virgin]]'' (c. 1787)
* ''[[සොක්‍රටීස්ගේ මරණය]]'' (1787)
* ''[[Portrait of Antoine-Laurent Lavoisier and his Wife]]'' (1788)
* ''[[The Loves of Paris and Helen]]'' (1788)
* ''[[The Lictors Bring to Brutus the Bodies of His Sons]]'' (1789)
* ''[[Portrait of the Marquise d'Orvilliers]]'' (1790)
* ''[[Portrait of Madame Pastoret]]'' (1791)
* ''[[Lycurgus of Sparta (David)|Lycurgus of Sparta]]'' (1791)
* ''[[Portrait of Philippe-Laurent de Joubert]]'' (c. 1792)
* ''[[Portrait of Madame Marie-Louise Trudaine]]'' (1792, unfinished)
* ''[[Portrait of Flutist François Devienne]]'' (1792)
* ''[[මරාගේ මරණය]]'' (1793)
* ''[[The Last Moments of Michel Lepeletier]]'' (1793, lost)
* ''[[The Death of Young Bara]]'' (1794, incomplete)
* ''[[ටෙනිස් පිටියේ දිවුරුම (ඩේවිඩ්)| ටෙනිස් පිටියේ දිවුරුම]]'' (1794, අසම්පූර්ණ)
* ''[[Self-Portrait (David)|Self-Portrait]]'' (1794)
* ''[[Portrait of Jacobus Blauw]]'' (1795)
* ''[[Portrait of Pierre Seriziat]]'' (1795)
* ''[[Psyche Abandoned (painting)|Psyche Abandoned]]'' (1795)
* ''[[සබීන් ස්ත්‍රීන්ගේ මැදිහත්වීම]]'' (1799)
* ''[[Portrait of Henriette de Verninac]]'' (1799)
* ''[[Portrait of Madame Récamier]]'' (1800)
* ''[[Portrait of Cooper Penrose]]'' (1802)
* ''[[ඇල්ප්ස් තරණය කරන නැපෝලියන්|ශාන්ත-බර්නාඩ් දුර්ගයේ නැපෝලියන්]]'' (1800–1805)
* ''[[Portrait of Pope Pius VII]]'' (1805)
* ''[[අධිරාජකීය වස්ත්‍රවලින් සැරසුණු නැපෝලියන්]]'' (1805)
* ''[[නැපෝලියන්ගේ රාජාභිෂේකය (චිත්‍රය)| නැපෝලියන්ගේ රාජාභිෂේකය]]'' (1807)
* ''[[Sappho and Phaon]]'' (1809)
* ''[[The Distribution of the Eagle Standards]]'' (1810)
* ''[[Portrait of comte Antoine Français de Nantes]]'' (1811)
* ''[[The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries|Napoleon in His Study]]'' (1812)
* ''[[Leonidas at Thermopylae]]'' (1814)
* ''[[Apelles Painting Campaspe in the Presence of Alexander the Great]]'' (1814)
* ''[[Portrait of Étienne Maurice Gérard]]'' (1816)
* ''[[Love and Psyche (David)|Cupid and Psyche]]'' (1817)
* ''[[The Farewell of Telemachus and Eucharis]]'' (1818) 
* ''[[ඇකිලීස්ගේ කෝපය]]'' (1819)
* ''[[The Sisters Zénaïde and Charlotte Bonaparte]]'' (1821)
* ''[[Portrait of Juliette de Villeneuve]]'' (1824)
* ''[[Mars Being Disarmed by Venus]]'' (1824)

|group2 = රේඛා චිත්‍ර
|list2 =
* ''[[Marie Antoinette Being Taken to Her Execution (David)|Marie Antoinette Being Taken to Her Execution]]'' (1793)

|group3 = අදාළ
|list3 =
* [[Charlotte David|Marguerite Charlotte Pécoul (wife)]]
* [[Neoclassicism]]

|below =
 {{icon|category}} [[:Category:ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්|ප්‍රවර්ගය]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:ඩේවිඩ්, ශාක්-ලුවී}}
[[Category:Artist (painter) navigational boxes]]
[[Category:French artist navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cxrd1bpq0eq6vfd9b88n3hbrqsf093d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195646</id>
    <revision>
      <id>794212</id>
      <parentid>794208</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>794212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13911" sha1="p68npjowh4wgcvypta4969fsukmno5o" xml:space="preserve">'''රාජකීය විද්‍යාලය, මොනරාගල''' හෙවත් '''මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය(MRV)''' යනු ඌව පළාතේ මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රධාන ජාතික පාසලකි. මෙය මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය තුළ පිහිටා ඇති අතර වර්ෂ 1969 දී ආරම්භ වූ මෙම විද්‍යාලය, ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය කරනු ලබයි.

{{තොරතුරුකොටුව පාසල
 | native_name             = Royal college, Monaragala
 | image                   = [[File:Royal logo.jpg|thumb|]]
 | motto                   = शील पञ्ञं वड्ढेमा
ශීල පඤ්ඤං වඩ්ඪේමා

ගුණ නැණ වඩමු

English: Let virtue and knowledge grow
 | region                  = මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය
 | city                    = [[Monaragala]], [[Monaragala District]]
 | county                  = [[Sri Lanka]]
 | province                = [[Uva Province, Sri Lanka|Uva Province]]
 | coordinates             = {{Coord|6.8601762|81.3405264|type:edu_region:LK|display=inline,title|format=dms}}
 | schooltype              = ජාතික පාසල
 | religious_affiliation   = බෞද්ධ
 | established             = 1969 මාර්තු 15; වරස 57කට පෙර
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | principal               = චමින්ද අත්තනායක
 | teaching_staff          = 150+
 | grades                  = 1 සිට 13 දක්වා
 | gender                  = පිරිමි හා ගැහැණු
 | age_range               = 6 සිට 19 දක්වා
 | enrollment              = 3000+
 | language                = සිංහල
ඉංග්‍රීසි
 | colors                  = නිල් සහ රන්  &lt;br/&gt;{{color box|Blue|border=gray}}{{Color box|yellow|border=gray}}
 | song                    = ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...
 | alumni                  = Uva royalists / Shakyans (ශාක්‍යන්ස්)
}}


==ඉතිහාසය==
වර්ෂ 1969ක් වූ මාර්තු මස 15 වන දින මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ ආරම්භය සනිටුවහන් විය. ඒ එවකට නාමය වූ 'හුලන්දාව නව කණිටු විදුහල' ලෙසිනි. පාසල ආරම්භයේදී එක් ගොඩනැගිල්ලක් හා කුඩා ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවකින් ආරම්භ වූ අතර මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමට මූලිකම හේතුව වූයේ එවකට මොනරාගල කච්චේරියේ සේවයට පැමිණි අයගේ දූ දරුවන්ට අධ්‍යාපන අවස්ථා පහසුකර දීම සදහාය. එම නිසා ආරම්භයේ සිටම දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රභල අවධානයක් පාසලට නිතැතින්ම හිමි විය. ප්‍රථම විදුහල්පති තුමා වූයේ P.S රණතුංග මහතාය.

[[File:First principal.jpg|thumb|පළමු විදුහල්පති P.S.රණතුංග මහතා]]

පාසල වර්ධනයත් සමගම එය ශිෂ්‍ය හා ගුරු සංඛ්‍යාව පුළුල් කර ගනිමින් වර්ථමානයේදී තුන් දහසකට වඩා වැඩි ශිෂ්‍ය හා එකසිය පනහකට වැඩි ගුරු සංඛ්‍යාවක් සමග දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව සහිත පාසල බවට වර්තමානයේ දී මොනරාගල රාජකීය ජාතික පාසල පත්ව තිබේ. මෙම කෙටි කාලීන පුළුල් වර්ධනය හේතුවෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණි පාසල් පසු කරමින් දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රමුඛයා බවට වර්ථමානයේ පත්ව තිබේ. මෙම වර්ධනයත් සමගම හුලන්දාව කණිටු විදුහල 1993 වසරේදී මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය ලෙසත් පසුව මොනරාගල Royal college ලෙස නම් කරමින් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය යටතේ මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය වන ජාතික පාසලක් බවට උසස් කරන ලදී. එ අනුව වර්ථමානයෙ දී දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහමළ ශිෂ්‍ය හා පහසුකම් වලින් සුසැදි පාසල් කිහිපයෙන් එකක් බවට මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය පත්ව තිබේ.

මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ විද්‍යාලීය ගීතය වූ &quot;ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...&quot; ගීතය නිර්මාණය සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය ප්‍රවීණ ගේය පද රචකයෙකු වන '''රත්න ශ්‍රී විජේසිංහ''' මහතා පද රචනයෙන් ද, '''ලලිතා අලහකෝන්''' මහත්මිය තනු නිර්මාණයෙන් ද දායක වී ඇත.

තවද රාජකීය විද්‍යාලයේ සංස්කෘතිය සතු ප්‍රධානම ලක්ෂණයක් වන්නේ ගුරුවරියන් සුදු සාරිය සිය ඇදුම ලෙස භාවිතා කරන ලංකාවෙ එකම පාසල වීමයි. මෙය දශක ගනනාවක් තිස්සේ පාසලේ ආරම්භයේ සිටම පාසලේ අනන්‍යතාවය පිළිබිඹු කරයි.

මෙය ඉදිරියේදී ශාක්‍යපුත්‍ර විද්‍යාලය ලෙස නම් කිරීමට විවිධ යෝජනා ඇති අතර එමගින් පාසලේ නිවැරදි අනන්‍යතාවය තවත් පිළිඹිබු කල හැකිය.

==පහසුකම්==
රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම පහසුකම් සහිත පාසල් කිහිපය අතරින් එකකි. විද්‍යාලය ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, ද්විතීයික අංශය හා උසස් පෙළ අංශයෙන් සමන්විත වේ. වාර්ශිකව පාසලෙන් 400+ පමණ ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවක් උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටින අතර එය මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පාසලකින් පෙනී සිටින ඉහළම සංඛ්‍යාව වේ. පාසල උසස් පෙළ විද්‍යාගාර පහසුකම් (ජීව විද්‍යාගාරය, භෞතික විද්‍යාගාරය හා රසායන විද්‍යාගාර) හා ද්විතීයික පාසල් විද්‍යාගාරයකින්ද සමන්විත වේ. තාක්ෂණ ගොඩනැගිල්ලක් හා කලා ගොඩනැගිල්ලක්ද විද්‍යාලය සතුය. තාක්ෂණ විද්‍යාගාර, කෘෂි විද්‍යාගාර, ගෘහ විද්‍යාගාර, පරිගණක විද්‍යාගාර, දන්ත විද්‍යාගාරය, ප්‍රථමාධාර ඒකකයකින්ද පාසල සමන්විත වේ. තවද ශ්‍රවණාගාර, පුස්තකාල, භෝජනාගාර හා සමූපකාර පහසුකම් වලින් හා ශිෂ්‍ය බැංකු පද්ධතියක්ද පාසල සතුය. පාසල සතුව පාසල් බස් රථ හා වාහන රථාංගනයක්ද ඇත. චිත්‍ර, නැටුම්, සංගීත, රංගකලා හා සාහිත්‍ය ඒකකයන්ද පාසල සතුය. තවද දිස්ත්‍රික්කයේ හොදම පෙරදිග හා බටහිර තූර්‍යවාදන කණ්ඩායම් වලින්ද පාසල සමන්විත අතර විශේෂයෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ බොහෝ පාසල් සතුව නොමැති විශාල ක්‍රීඩා පහසුකම් පුමාණයක්ද පාසල සතුය. එම නිසා එම පහසුකම් විශේෂයෙන් රාජකීය පාසල් සිසුන් සදහා පමණක් නොව දිස්ත්‍රික්කයේ අනෙක් පාසල් සිසුන් සදහාද විවෘතව පවතී. 

==නිවාස හා ක්‍රීඩාව==
මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය නිවාස හතරකින් සුසැදි අතර එම නිවාස නියෝජනය කරමින් වසර හතරකට වරක් පාසල් නිවාසාන්තර ක්‍රීඩා උත්සවය ඉතා උත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වනු ලබයි. එහෙදී ජයග්‍රාහක නිවාසයට වර්ණ හා කුසලාන ප්‍රධානයද දක්ෂතා දැක්වූ සිසුන් සදහා සහතික පත් හා පදක්කම් පිරි නැමීමද සිදුවේ. මෙම නිවාස නම්,

* {{color box|Blue}} [[Devanampiya Tissa|තිස්ස]]
* {{color box|red}}  [[Dutugamunu|ගැමුණු]]
* {{color box|Yellow}}  [[Prince Vijaya|විජය]]
* {{color box|Green}} [[Parakramabahu|පැරකුම්]]
'''තවද විශේෂයෙන් මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය හා මොනරාගල මහානාම විද්‍යාලය අතර වාර්ශිකව පැවැත්වෙන ''Battle of the Mayurens'' ක්‍රිකට් තරගාවලිය ප්‍රදේශයේ පාසල් අතර පැවැත්වෙන උත්කර්ෂවත්ම ක්‍රීඩා සැනකෙළියයි.'''

මීට අමතරව පාසල ප්‍රධාන වශයෙන් මොනරාගල කලාප තරග, දිස්ත්‍රික් තරග හා පලාත් තරග සදහා ප්‍රධාන අනුග්‍රහය දක්වයි. මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ක්‍රීඩා ක්ෂේත්‍රයේ කැපී පෙනෙන දක්ෂතා දක්වමින් ජාතික හා ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ ක්‍රීඩා ජයග්‍රහන සහිත මොනරාගල ප්‍රධානම පාසල් අතරින් එකකි.

==ආදි විදුහල්පතිවරුන්==
*P.S. රණතුංග මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*E.S.දිසානායක මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*J.A.විසිදාගම මයා
*E.සූරියගේ මිය(1971- 1985)
*W.A.D.E.P. ද සිල්වා මිය (1985)
*D.P.දහනායක මයා (1985- 2001)
*P.G.ප්‍රේමදාස මයා (2001- 2003)
*D.M.ධර්මදාස මයා(2003- 2008)
*G.D.S.B.ගුණසේකර මයා(2008- 2012)
*පූජ්‍ය උල්ලාපොල චන්දානන්ද හිමි(2012- 2013)
*R.M.S.ජයසේකර මයා (2013- 2021)
*චමින්ද අත්තනායක මයා(2021- Present)
==ඡායාරූප==
[[File:Monaragala School.png|thumb|ප්‍රධාන බුදු මැදුර]]

[[File:Primary buddha statue.png|thumb|ප්‍රාථමික අංශ බුදු මැදුර]]

[[File:Rajakeeya matha.png|thumb|Mother of the Royal]]

[[File:Royal college Main entrence.jpg|thumb|රාජකීය ප්‍රධාන පිවිසුම]]

[[File:Main building.png|thumb|ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල]]

[[File:Picture captured main building.jpg|thumb|]]

[[File:Gal building.png|thumb|]]</text>
      <sha1>p68npjowh4wgcvypta4969fsukmno5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794214</id>
      <parentid>794212</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* නිවාස හා ක්‍රීඩාව */</comment>
      <origin>794214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14029" sha1="9rl7yly8zufavepsm3ljahse647xq61" xml:space="preserve">'''රාජකීය විද්‍යාලය, මොනරාගල''' හෙවත් '''මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය(MRV)''' යනු ඌව පළාතේ මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රධාන ජාතික පාසලකි. මෙය මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය තුළ පිහිටා ඇති අතර වර්ෂ 1969 දී ආරම්භ වූ මෙම විද්‍යාලය, ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය කරනු ලබයි.

{{තොරතුරුකොටුව පාසල
 | native_name             = Royal college, Monaragala
 | image                   = [[File:Royal logo.jpg|thumb|]]
 | motto                   = शील पञ्ञं वड्ढेमा
ශීල පඤ්ඤං වඩ්ඪේමා

ගුණ නැණ වඩමු

English: Let virtue and knowledge grow
 | region                  = මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය
 | city                    = [[Monaragala]], [[Monaragala District]]
 | county                  = [[Sri Lanka]]
 | province                = [[Uva Province, Sri Lanka|Uva Province]]
 | coordinates             = {{Coord|6.8601762|81.3405264|type:edu_region:LK|display=inline,title|format=dms}}
 | schooltype              = ජාතික පාසල
 | religious_affiliation   = බෞද්ධ
 | established             = 1969 මාර්තු 15; වරස 57කට පෙර
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | principal               = චමින්ද අත්තනායක
 | teaching_staff          = 150+
 | grades                  = 1 සිට 13 දක්වා
 | gender                  = පිරිමි හා ගැහැණු
 | age_range               = 6 සිට 19 දක්වා
 | enrollment              = 3000+
 | language                = සිංහල
ඉංග්‍රීසි
 | colors                  = නිල් සහ රන්  &lt;br/&gt;{{color box|Blue|border=gray}}{{Color box|yellow|border=gray}}
 | song                    = ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...
 | alumni                  = Uva royalists / Shakyans (ශාක්‍යන්ස්)
}}


==ඉතිහාසය==
වර්ෂ 1969ක් වූ මාර්තු මස 15 වන දින මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ ආරම්භය සනිටුවහන් විය. ඒ එවකට නාමය වූ 'හුලන්දාව නව කණිටු විදුහල' ලෙසිනි. පාසල ආරම්භයේදී එක් ගොඩනැගිල්ලක් හා කුඩා ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවකින් ආරම්භ වූ අතර මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමට මූලිකම හේතුව වූයේ එවකට මොනරාගල කච්චේරියේ සේවයට පැමිණි අයගේ දූ දරුවන්ට අධ්‍යාපන අවස්ථා පහසුකර දීම සදහාය. එම නිසා ආරම්භයේ සිටම දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රභල අවධානයක් පාසලට නිතැතින්ම හිමි විය. ප්‍රථම විදුහල්පති තුමා වූයේ P.S රණතුංග මහතාය.

[[File:First principal.jpg|thumb|පළමු විදුහල්පති P.S.රණතුංග මහතා]]

පාසල වර්ධනයත් සමගම එය ශිෂ්‍ය හා ගුරු සංඛ්‍යාව පුළුල් කර ගනිමින් වර්ථමානයේදී තුන් දහසකට වඩා වැඩි ශිෂ්‍ය හා එකසිය පනහකට වැඩි ගුරු සංඛ්‍යාවක් සමග දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව සහිත පාසල බවට වර්තමානයේ දී මොනරාගල රාජකීය ජාතික පාසල පත්ව තිබේ. මෙම කෙටි කාලීන පුළුල් වර්ධනය හේතුවෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණි පාසල් පසු කරමින් දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රමුඛයා බවට වර්ථමානයේ පත්ව තිබේ. මෙම වර්ධනයත් සමගම හුලන්දාව කණිටු විදුහල 1993 වසරේදී මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය ලෙසත් පසුව මොනරාගල Royal college ලෙස නම් කරමින් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය යටතේ මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය වන ජාතික පාසලක් බවට උසස් කරන ලදී. එ අනුව වර්ථමානයෙ දී දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහමළ ශිෂ්‍ය හා පහසුකම් වලින් සුසැදි පාසල් කිහිපයෙන් එකක් බවට මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය පත්ව තිබේ.

මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ විද්‍යාලීය ගීතය වූ &quot;ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...&quot; ගීතය නිර්මාණය සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය ප්‍රවීණ ගේය පද රචකයෙකු වන '''රත්න ශ්‍රී විජේසිංහ''' මහතා පද රචනයෙන් ද, '''ලලිතා අලහකෝන්''' මහත්මිය තනු නිර්මාණයෙන් ද දායක වී ඇත.

තවද රාජකීය විද්‍යාලයේ සංස්කෘතිය සතු ප්‍රධානම ලක්ෂණයක් වන්නේ ගුරුවරියන් සුදු සාරිය සිය ඇදුම ලෙස භාවිතා කරන ලංකාවෙ එකම පාසල වීමයි. මෙය දශක ගනනාවක් තිස්සේ පාසලේ ආරම්භයේ සිටම පාසලේ අනන්‍යතාවය පිළිබිඹු කරයි.

මෙය ඉදිරියේදී ශාක්‍යපුත්‍ර විද්‍යාලය ලෙස නම් කිරීමට විවිධ යෝජනා ඇති අතර එමගින් පාසලේ නිවැරදි අනන්‍යතාවය තවත් පිළිඹිබු කල හැකිය.

==පහසුකම්==
රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම පහසුකම් සහිත පාසල් කිහිපය අතරින් එකකි. විද්‍යාලය ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, ද්විතීයික අංශය හා උසස් පෙළ අංශයෙන් සමන්විත වේ. වාර්ශිකව පාසලෙන් 400+ පමණ ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවක් උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටින අතර එය මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පාසලකින් පෙනී සිටින ඉහළම සංඛ්‍යාව වේ. පාසල උසස් පෙළ විද්‍යාගාර පහසුකම් (ජීව විද්‍යාගාරය, භෞතික විද්‍යාගාරය හා රසායන විද්‍යාගාර) හා ද්විතීයික පාසල් විද්‍යාගාරයකින්ද සමන්විත වේ. තාක්ෂණ ගොඩනැගිල්ලක් හා කලා ගොඩනැගිල්ලක්ද විද්‍යාලය සතුය. තාක්ෂණ විද්‍යාගාර, කෘෂි විද්‍යාගාර, ගෘහ විද්‍යාගාර, පරිගණක විද්‍යාගාර, දන්ත විද්‍යාගාරය, ප්‍රථමාධාර ඒකකයකින්ද පාසල සමන්විත වේ. තවද ශ්‍රවණාගාර, පුස්තකාල, භෝජනාගාර හා සමූපකාර පහසුකම් වලින් හා ශිෂ්‍ය බැංකු පද්ධතියක්ද පාසල සතුය. පාසල සතුව පාසල් බස් රථ හා වාහන රථාංගනයක්ද ඇත. චිත්‍ර, නැටුම්, සංගීත, රංගකලා හා සාහිත්‍ය ඒකකයන්ද පාසල සතුය. තවද දිස්ත්‍රික්කයේ හොදම පෙරදිග හා බටහිර තූර්‍යවාදන කණ්ඩායම් වලින්ද පාසල සමන්විත අතර විශේෂයෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ බොහෝ පාසල් සතුව නොමැති විශාල ක්‍රීඩා පහසුකම් පුමාණයක්ද පාසල සතුය. එම නිසා එම පහසුකම් විශේෂයෙන් රාජකීය පාසල් සිසුන් සදහා පමණක් නොව දිස්ත්‍රික්කයේ අනෙක් පාසල් සිසුන් සදහාද විවෘතව පවතී. 

==නිවාස හා ක්‍රීඩාව==
මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය නිවාස හතරකින් සුසැදි අතර එම නිවාස නියෝජනය කරමින් වසර හතරකට වරක් පාසල් නිවාසාන්තර ක්‍රීඩා උත්සවය ඉතා උත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වනු ලබයි. එහෙදී ජයග්‍රාහක නිවාසයට වර්ණ හා කුසලාන ප්‍රධානයද දක්ෂතා දැක්වූ සිසුන් සදහා සහතික පත් හා පදක්කම් පිරි නැමීමද සිදුවේ. මෙම නිවාස නම්,

* {{color box|Blue}} [[දේවානම්පිය තිස්ස රජ|තිස්ස]]
* {{color box|red}}  [[දුටුගැමුණු රජ|ගැමුණු]]
* {{color box|Yellow}}  [[විජය රජ|විජය]]
* {{color box|Green}} [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ|පැරකුම්]]
'''තවද විශේෂයෙන් මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය හා මොනරාගල මහානාම විද්‍යාලය අතර වාර්ශිකව පැවැත්වෙන ''Battle of the Mayurens'' ක්‍රිකට් තරගාවලිය ප්‍රදේශයේ පාසල් අතර පැවැත්වෙන උත්කර්ෂවත්ම ක්‍රීඩා සැනකෙළියයි.'''

මීට අමතරව පාසල ප්‍රධාන වශයෙන් මොනරාගල කලාප තරග, දිස්ත්‍රික් තරග හා පලාත් තරග සදහා ප්‍රධාන අනුග්‍රහය දක්වයි. මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ක්‍රීඩා ක්ෂේත්‍රයේ කැපී පෙනෙන දක්ෂතා දක්වමින් ජාතික හා ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ ක්‍රීඩා ජයග්‍රහන සහිත මොනරාගල ප්‍රධානම පාසල් අතරින් එකකි.

==ආදි විදුහල්පතිවරුන්==
*P.S. රණතුංග මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*E.S.දිසානායක මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*J.A.විසිදාගම මයා
*E.සූරියගේ මිය(1971- 1985)
*W.A.D.E.P. ද සිල්වා මිය (1985)
*D.P.දහනායක මයා (1985- 2001)
*P.G.ප්‍රේමදාස මයා (2001- 2003)
*D.M.ධර්මදාස මයා(2003- 2008)
*G.D.S.B.ගුණසේකර මයා(2008- 2012)
*පූජ්‍ය උල්ලාපොල චන්දානන්ද හිමි(2012- 2013)
*R.M.S.ජයසේකර මයා (2013- 2021)
*චමින්ද අත්තනායක මයා(2021- Present)
==ඡායාරූප==
[[File:Monaragala School.png|thumb|ප්‍රධාන බුදු මැදුර]]

[[File:Primary buddha statue.png|thumb|ප්‍රාථමික අංශ බුදු මැදුර]]

[[File:Rajakeeya matha.png|thumb|Mother of the Royal]]

[[File:Royal college Main entrence.jpg|thumb|රාජකීය ප්‍රධාන පිවිසුම]]

[[File:Main building.png|thumb|ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල]]

[[File:Picture captured main building.jpg|thumb|]]

[[File:Gal building.png|thumb|]]</text>
      <sha1>9rl7yly8zufavepsm3ljahse647xq61</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794223</id>
      <parentid>794214</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* නිවාස හා ක්‍රීඩාව */</comment>
      <origin>794223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14347" sha1="dgyzrup2x1s4vnhqdnma786ayuabif1" xml:space="preserve">'''රාජකීය විද්‍යාලය, මොනරාගල''' හෙවත් '''මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය(MRV)''' යනු ඌව පළාතේ මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රධාන ජාතික පාසලකි. මෙය මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය තුළ පිහිටා ඇති අතර වර්ෂ 1969 දී ආරම්භ වූ මෙම විද්‍යාලය, ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය කරනු ලබයි.

{{තොරතුරුකොටුව පාසල
 | native_name             = Royal college, Monaragala
 | image                   = [[File:Royal logo.jpg|thumb|]]
 | motto                   = शील पञ्ञं वड्ढेमा
ශීල පඤ්ඤං වඩ්ඪේමා

ගුණ නැණ වඩමු

English: Let virtue and knowledge grow
 | region                  = මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය
 | city                    = [[Monaragala]], [[Monaragala District]]
 | county                  = [[Sri Lanka]]
 | province                = [[Uva Province, Sri Lanka|Uva Province]]
 | coordinates             = {{Coord|6.8601762|81.3405264|type:edu_region:LK|display=inline,title|format=dms}}
 | schooltype              = ජාතික පාසල
 | religious_affiliation   = බෞද්ධ
 | established             = 1969 මාර්තු 15; වරස 57කට පෙර
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | principal               = චමින්ද අත්තනායක
 | teaching_staff          = 150+
 | grades                  = 1 සිට 13 දක්වා
 | gender                  = පිරිමි හා ගැහැණු
 | age_range               = 6 සිට 19 දක්වා
 | enrollment              = 3000+
 | language                = සිංහල
ඉංග්‍රීසි
 | colors                  = නිල් සහ රන්  &lt;br/&gt;{{color box|Blue|border=gray}}{{Color box|yellow|border=gray}}
 | song                    = ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...
 | alumni                  = Uva royalists / Shakyans (ශාක්‍යන්ස්)
}}


==ඉතිහාසය==
වර්ෂ 1969ක් වූ මාර්තු මස 15 වන දින මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ ආරම්භය සනිටුවහන් විය. ඒ එවකට නාමය වූ 'හුලන්දාව නව කණිටු විදුහල' ලෙසිනි. පාසල ආරම්භයේදී එක් ගොඩනැගිල්ලක් හා කුඩා ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවකින් ආරම්භ වූ අතර මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමට මූලිකම හේතුව වූයේ එවකට මොනරාගල කච්චේරියේ සේවයට පැමිණි අයගේ දූ දරුවන්ට අධ්‍යාපන අවස්ථා පහසුකර දීම සදහාය. එම නිසා ආරම්භයේ සිටම දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රභල අවධානයක් පාසලට නිතැතින්ම හිමි විය. ප්‍රථම විදුහල්පති තුමා වූයේ P.S රණතුංග මහතාය.

[[File:First principal.jpg|thumb|පළමු විදුහල්පති P.S.රණතුංග මහතා]]

පාසල වර්ධනයත් සමගම එය ශිෂ්‍ය හා ගුරු සංඛ්‍යාව පුළුල් කර ගනිමින් වර්ථමානයේදී තුන් දහසකට වඩා වැඩි ශිෂ්‍ය හා එකසිය පනහකට වැඩි ගුරු සංඛ්‍යාවක් සමග දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව සහිත පාසල බවට වර්තමානයේ දී මොනරාගල රාජකීය ජාතික පාසල පත්ව තිබේ. මෙම කෙටි කාලීන පුළුල් වර්ධනය හේතුවෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණි පාසල් පසු කරමින් දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රමුඛයා බවට වර්ථමානයේ පත්ව තිබේ. මෙම වර්ධනයත් සමගම හුලන්දාව කණිටු විදුහල 1993 වසරේදී මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය ලෙසත් පසුව මොනරාගල Royal college ලෙස නම් කරමින් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය යටතේ මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය වන ජාතික පාසලක් බවට උසස් කරන ලදී. එ අනුව වර්ථමානයෙ දී දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහමළ ශිෂ්‍ය හා පහසුකම් වලින් සුසැදි පාසල් කිහිපයෙන් එකක් බවට මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය පත්ව තිබේ.

මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ විද්‍යාලීය ගීතය වූ &quot;ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...&quot; ගීතය නිර්මාණය සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය ප්‍රවීණ ගේය පද රචකයෙකු වන '''රත්න ශ්‍රී විජේසිංහ''' මහතා පද රචනයෙන් ද, '''ලලිතා අලහකෝන්''' මහත්මිය තනු නිර්මාණයෙන් ද දායක වී ඇත.

තවද රාජකීය විද්‍යාලයේ සංස්කෘතිය සතු ප්‍රධානම ලක්ෂණයක් වන්නේ ගුරුවරියන් සුදු සාරිය සිය ඇදුම ලෙස භාවිතා කරන ලංකාවෙ එකම පාසල වීමයි. මෙය දශක ගනනාවක් තිස්සේ පාසලේ ආරම්භයේ සිටම පාසලේ අනන්‍යතාවය පිළිබිඹු කරයි.

මෙය ඉදිරියේදී ශාක්‍යපුත්‍ර විද්‍යාලය ලෙස නම් කිරීමට විවිධ යෝජනා ඇති අතර එමගින් පාසලේ නිවැරදි අනන්‍යතාවය තවත් පිළිඹිබු කල හැකිය.

==පහසුකම්==
රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම පහසුකම් සහිත පාසල් කිහිපය අතරින් එකකි. විද්‍යාලය ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, ද්විතීයික අංශය හා උසස් පෙළ අංශයෙන් සමන්විත වේ. වාර්ශිකව පාසලෙන් 400+ පමණ ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවක් උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටින අතර එය මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පාසලකින් පෙනී සිටින ඉහළම සංඛ්‍යාව වේ. පාසල උසස් පෙළ විද්‍යාගාර පහසුකම් (ජීව විද්‍යාගාරය, භෞතික විද්‍යාගාරය හා රසායන විද්‍යාගාර) හා ද්විතීයික පාසල් විද්‍යාගාරයකින්ද සමන්විත වේ. තාක්ෂණ ගොඩනැගිල්ලක් හා කලා ගොඩනැගිල්ලක්ද විද්‍යාලය සතුය. තාක්ෂණ විද්‍යාගාර, කෘෂි විද්‍යාගාර, ගෘහ විද්‍යාගාර, පරිගණක විද්‍යාගාර, දන්ත විද්‍යාගාරය, ප්‍රථමාධාර ඒකකයකින්ද පාසල සමන්විත වේ. තවද ශ්‍රවණාගාර, පුස්තකාල, භෝජනාගාර හා සමූපකාර පහසුකම් වලින් හා ශිෂ්‍ය බැංකු පද්ධතියක්ද පාසල සතුය. පාසල සතුව පාසල් බස් රථ හා වාහන රථාංගනයක්ද ඇත. චිත්‍ර, නැටුම්, සංගීත, රංගකලා හා සාහිත්‍ය ඒකකයන්ද පාසල සතුය. තවද දිස්ත්‍රික්කයේ හොදම පෙරදිග හා බටහිර තූර්‍යවාදන කණ්ඩායම් වලින්ද පාසල සමන්විත අතර විශේෂයෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ බොහෝ පාසල් සතුව නොමැති විශාල ක්‍රීඩා පහසුකම් පුමාණයක්ද පාසල සතුය. එම නිසා එම පහසුකම් විශේෂයෙන් රාජකීය පාසල් සිසුන් සදහා පමණක් නොව දිස්ත්‍රික්කයේ අනෙක් පාසල් සිසුන් සදහාද විවෘතව පවතී. 

==නිවාස හා ක්‍රීඩාව==
මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය නිවාස හතරකින් සුසැදි අතර එම නිවාස නියෝජනය කරමින් වසර හතරකට වරක් පාසල් නිවාසාන්තර ක්‍රීඩා උත්සවය ඉතා උත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වනු ලබයි. එහෙදී ජයග්‍රාහක නිවාසයට වර්ණ හා කුසලාන ප්‍රධානයද දක්ෂතා දැක්වූ සිසුන් සදහා සහතික පත් හා පදක්කම් පිරි නැමීමද සිදුවේ. මෙම නිවාස නම්,

* {{color box|Blue}} [[දේවානම්පිය තිස්ස රජ|තිස්ස]]
* {{color box|red}}  [[දුටුගැමුණු රජ|ගැමුණු]]
* {{color box|Yellow}}  [[විජය රජ|විජය]]
* {{color box|Green}} [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ|පැරකුම්]]
'''තවද විශේෂයෙන් මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය හා මොනරාගල මහානාම විද්‍යාලය අතර වාර්ශිකව පැවැත්වෙන ''Battle of the Mayurens'' ක්‍රිකට් තරගාවලිය ප්‍රදේශයේ පාසල් අතර පැවැත්වෙන උත්කර්ෂවත්ම ක්‍රීඩා සැනකෙළියයි.'''

මීට අමතරව පාසල ප්‍රධාන වශයෙන් මොනරාගල කලාප තරග, දිස්ත්‍රික් තරග හා පලාත් තරග සදහා ප්‍රධාන අනුග්‍රහය දක්වයි. මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ක්‍රීඩා ක්ෂේත්‍රයේ කැපී පෙනෙන දක්ෂතා දක්වමින් ජාතික හා ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ ක්‍රීඩා ජයග්‍රහන සහිත මොනරාගල ප්‍රධානම පාසල් අතරින් එකකි.&lt;ref name=&quot;CricHeroes&quot;&gt;[[https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/](https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/) Royal College Monaragala vs Mahanama NS - Scorecard] - CricHeroes.com වෙබ් අඩවියෙන් ලබාගන්නා ලදී.&lt;/ref&gt;

==ආදි විදුහල්පතිවරුන්==
*P.S. රණතුංග මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*E.S.දිසානායක මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*J.A.විසිදාගම මයා
*E.සූරියගේ මිය(1971- 1985)
*W.A.D.E.P. ද සිල්වා මිය (1985)
*D.P.දහනායක මයා (1985- 2001)
*P.G.ප්‍රේමදාස මයා (2001- 2003)
*D.M.ධර්මදාස මයා(2003- 2008)
*G.D.S.B.ගුණසේකර මයා(2008- 2012)
*පූජ්‍ය උල්ලාපොල චන්දානන්ද හිමි(2012- 2013)
*R.M.S.ජයසේකර මයා (2013- 2021)
*චමින්ද අත්තනායක මයා(2021- Present)
==ඡායාරූප==
[[File:Monaragala School.png|thumb|ප්‍රධාන බුදු මැදුර]]

[[File:Primary buddha statue.png|thumb|ප්‍රාථමික අංශ බුදු මැදුර]]

[[File:Rajakeeya matha.png|thumb|Mother of the Royal]]

[[File:Royal college Main entrence.jpg|thumb|රාජකීය ප්‍රධාන පිවිසුම]]

[[File:Main building.png|thumb|ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල]]

[[File:Picture captured main building.jpg|thumb|]]

[[File:Gal building.png|thumb|]]</text>
      <sha1>dgyzrup2x1s4vnhqdnma786ayuabif1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794224</id>
      <parentid>794223</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* නිවාස හා ක්‍රීඩාව */</comment>
      <origin>794224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14347" sha1="1p5rgyx83hb2lz63c8r6cljiepyhbl3" xml:space="preserve">'''රාජකීය විද්‍යාලය, මොනරාගල''' හෙවත් '''මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය(MRV)''' යනු ඌව පළාතේ මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රධාන ජාතික පාසලකි. මෙය මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය තුළ පිහිටා ඇති අතර වර්ෂ 1969 දී ආරම්භ වූ මෙම විද්‍යාලය, ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය කරනු ලබයි.

{{තොරතුරුකොටුව පාසල
 | native_name             = Royal college, Monaragala
 | image                   = [[File:Royal logo.jpg|thumb|]]
 | motto                   = शील पञ्ञं वड्ढेमा
ශීල පඤ්ඤං වඩ්ඪේමා

ගුණ නැණ වඩමු

English: Let virtue and knowledge grow
 | region                  = මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය
 | city                    = [[Monaragala]], [[Monaragala District]]
 | county                  = [[Sri Lanka]]
 | province                = [[Uva Province, Sri Lanka|Uva Province]]
 | coordinates             = {{Coord|6.8601762|81.3405264|type:edu_region:LK|display=inline,title|format=dms}}
 | schooltype              = ජාතික පාසල
 | religious_affiliation   = බෞද්ධ
 | established             = 1969 මාර්තු 15; වරස 57කට පෙර
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | principal               = චමින්ද අත්තනායක
 | teaching_staff          = 150+
 | grades                  = 1 සිට 13 දක්වා
 | gender                  = පිරිමි හා ගැහැණු
 | age_range               = 6 සිට 19 දක්වා
 | enrollment              = 3000+
 | language                = සිංහල
ඉංග්‍රීසි
 | colors                  = නිල් සහ රන්  &lt;br/&gt;{{color box|Blue|border=gray}}{{Color box|yellow|border=gray}}
 | song                    = ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...
 | alumni                  = Uva royalists / Shakyans (ශාක්‍යන්ස්)
}}


==ඉතිහාසය==
වර්ෂ 1969ක් වූ මාර්තු මස 15 වන දින මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ ආරම්භය සනිටුවහන් විය. ඒ එවකට නාමය වූ 'හුලන්දාව නව කණිටු විදුහල' ලෙසිනි. පාසල ආරම්භයේදී එක් ගොඩනැගිල්ලක් හා කුඩා ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවකින් ආරම්භ වූ අතර මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමට මූලිකම හේතුව වූයේ එවකට මොනරාගල කච්චේරියේ සේවයට පැමිණි අයගේ දූ දරුවන්ට අධ්‍යාපන අවස්ථා පහසුකර දීම සදහාය. එම නිසා ආරම්භයේ සිටම දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රභල අවධානයක් පාසලට නිතැතින්ම හිමි විය. ප්‍රථම විදුහල්පති තුමා වූයේ P.S රණතුංග මහතාය.

[[File:First principal.jpg|thumb|පළමු විදුහල්පති P.S.රණතුංග මහතා]]

පාසල වර්ධනයත් සමගම එය ශිෂ්‍ය හා ගුරු සංඛ්‍යාව පුළුල් කර ගනිමින් වර්ථමානයේදී තුන් දහසකට වඩා වැඩි ශිෂ්‍ය හා එකසිය පනහකට වැඩි ගුරු සංඛ්‍යාවක් සමග දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව සහිත පාසල බවට වර්තමානයේ දී මොනරාගල රාජකීය ජාතික පාසල පත්ව තිබේ. මෙම කෙටි කාලීන පුළුල් වර්ධනය හේතුවෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණි පාසල් පසු කරමින් දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රමුඛයා බවට වර්ථමානයේ පත්ව තිබේ. මෙම වර්ධනයත් සමගම හුලන්දාව කණිටු විදුහල 1993 වසරේදී මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය ලෙසත් පසුව මොනරාගල Royal college ලෙස නම් කරමින් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය යටතේ මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය වන ජාතික පාසලක් බවට උසස් කරන ලදී. එ අනුව වර්ථමානයෙ දී දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහමළ ශිෂ්‍ය හා පහසුකම් වලින් සුසැදි පාසල් කිහිපයෙන් එකක් බවට මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය පත්ව තිබේ.

මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ විද්‍යාලීය ගීතය වූ &quot;ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...&quot; ගීතය නිර්මාණය සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය ප්‍රවීණ ගේය පද රචකයෙකු වන '''රත්න ශ්‍රී විජේසිංහ''' මහතා පද රචනයෙන් ද, '''ලලිතා අලහකෝන්''' මහත්මිය තනු නිර්මාණයෙන් ද දායක වී ඇත.

තවද රාජකීය විද්‍යාලයේ සංස්කෘතිය සතු ප්‍රධානම ලක්ෂණයක් වන්නේ ගුරුවරියන් සුදු සාරිය සිය ඇදුම ලෙස භාවිතා කරන ලංකාවෙ එකම පාසල වීමයි. මෙය දශක ගනනාවක් තිස්සේ පාසලේ ආරම්භයේ සිටම පාසලේ අනන්‍යතාවය පිළිබිඹු කරයි.

මෙය ඉදිරියේදී ශාක්‍යපුත්‍ර විද්‍යාලය ලෙස නම් කිරීමට විවිධ යෝජනා ඇති අතර එමගින් පාසලේ නිවැරදි අනන්‍යතාවය තවත් පිළිඹිබු කල හැකිය.

==පහසුකම්==
රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම පහසුකම් සහිත පාසල් කිහිපය අතරින් එකකි. විද්‍යාලය ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, ද්විතීයික අංශය හා උසස් පෙළ අංශයෙන් සමන්විත වේ. වාර්ශිකව පාසලෙන් 400+ පමණ ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවක් උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටින අතර එය මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පාසලකින් පෙනී සිටින ඉහළම සංඛ්‍යාව වේ. පාසල උසස් පෙළ විද්‍යාගාර පහසුකම් (ජීව විද්‍යාගාරය, භෞතික විද්‍යාගාරය හා රසායන විද්‍යාගාර) හා ද්විතීයික පාසල් විද්‍යාගාරයකින්ද සමන්විත වේ. තාක්ෂණ ගොඩනැගිල්ලක් හා කලා ගොඩනැගිල්ලක්ද විද්‍යාලය සතුය. තාක්ෂණ විද්‍යාගාර, කෘෂි විද්‍යාගාර, ගෘහ විද්‍යාගාර, පරිගණක විද්‍යාගාර, දන්ත විද්‍යාගාරය, ප්‍රථමාධාර ඒකකයකින්ද පාසල සමන්විත වේ. තවද ශ්‍රවණාගාර, පුස්තකාල, භෝජනාගාර හා සමූපකාර පහසුකම් වලින් හා ශිෂ්‍ය බැංකු පද්ධතියක්ද පාසල සතුය. පාසල සතුව පාසල් බස් රථ හා වාහන රථාංගනයක්ද ඇත. චිත්‍ර, නැටුම්, සංගීත, රංගකලා හා සාහිත්‍ය ඒකකයන්ද පාසල සතුය. තවද දිස්ත්‍රික්කයේ හොදම පෙරදිග හා බටහිර තූර්‍යවාදන කණ්ඩායම් වලින්ද පාසල සමන්විත අතර විශේෂයෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ බොහෝ පාසල් සතුව නොමැති විශාල ක්‍රීඩා පහසුකම් පුමාණයක්ද පාසල සතුය. එම නිසා එම පහසුකම් විශේෂයෙන් රාජකීය පාසල් සිසුන් සදහා පමණක් නොව දිස්ත්‍රික්කයේ අනෙක් පාසල් සිසුන් සදහාද විවෘතව පවතී. 

==නිවාස හා ක්‍රීඩාව==
මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය නිවාස හතරකින් සුසැදි අතර එම නිවාස නියෝජනය කරමින් වසර හතරකට වරක් පාසල් නිවාසාන්තර ක්‍රීඩා උත්සවය ඉතා උත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වනු ලබයි. එහෙදී ජයග්‍රාහක නිවාසයට වර්ණ හා කුසලාන ප්‍රධානයද දක්ෂතා දැක්වූ සිසුන් සදහා සහතික පත් හා පදක්කම් පිරි නැමීමද සිදුවේ. මෙම නිවාස නම්,

* {{color box|Blue}} [[දේවානම්පිය තිස්ස රජ|තිස්ස]]
* {{color box|red}}  [[දුටුගැමුණු රජ|ගැමුණු]]
* {{color box|Yellow}}  [[විජය රජ|විජය]]
* {{color box|Green}} [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ|පැරකුම්]]
'''තවද විශේෂයෙන් මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය හා මොනරාගල මහානාම විද්‍යාලය අතර වාර්ශිකව පැවැත්වෙන ''Battle of the Mayurens'' ක්‍රිකට් තරගාවලිය ප්‍රදේශයේ පාසල් අතර පැවැත්වෙන උත්කර්ෂවත්ම ක්‍රීඩා සැනකෙළියයි.'''&lt;ref name=&quot;CricHeroes&quot;&gt;[[https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/](https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/) Royal College Monaragala vs Mahanama NS - Scorecard] - CricHeroes.com වෙබ් අඩවියෙන් ලබාගන්නා ලදී.&lt;/ref&gt;

මීට අමතරව පාසල ප්‍රධාන වශයෙන් මොනරාගල කලාප තරග, දිස්ත්‍රික් තරග හා පලාත් තරග සදහා ප්‍රධාන අනුග්‍රහය දක්වයි. මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ක්‍රීඩා ක්ෂේත්‍රයේ කැපී පෙනෙන දක්ෂතා දක්වමින් ජාතික හා ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ ක්‍රීඩා ජයග්‍රහන සහිත මොනරාගල ප්‍රධානම පාසල් අතරින් එකකි.

==ආදි විදුහල්පතිවරුන්==
*P.S. රණතුංග මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*E.S.දිසානායක මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*J.A.විසිදාගම මයා
*E.සූරියගේ මිය(1971- 1985)
*W.A.D.E.P. ද සිල්වා මිය (1985)
*D.P.දහනායක මයා (1985- 2001)
*P.G.ප්‍රේමදාස මයා (2001- 2003)
*D.M.ධර්මදාස මයා(2003- 2008)
*G.D.S.B.ගුණසේකර මයා(2008- 2012)
*පූජ්‍ය උල්ලාපොල චන්දානන්ද හිමි(2012- 2013)
*R.M.S.ජයසේකර මයා (2013- 2021)
*චමින්ද අත්තනායක මයා(2021- Present)
==ඡායාරූප==
[[File:Monaragala School.png|thumb|ප්‍රධාන බුදු මැදුර]]

[[File:Primary buddha statue.png|thumb|ප්‍රාථමික අංශ බුදු මැදුර]]

[[File:Rajakeeya matha.png|thumb|Mother of the Royal]]

[[File:Royal college Main entrence.jpg|thumb|රාජකීය ප්‍රධාන පිවිසුම]]

[[File:Main building.png|thumb|ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල]]

[[File:Picture captured main building.jpg|thumb|]]

[[File:Gal building.png|thumb|]]</text>
      <sha1>1p5rgyx83hb2lz63c8r6cljiepyhbl3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794225</id>
      <parentid>794224</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* නිවාස හා ක්‍රීඩාව */</comment>
      <origin>794225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14375" sha1="p4v1al6tmmn6176ownuap1nj28dkilp" xml:space="preserve">'''රාජකීය විද්‍යාලය, මොනරාගල''' හෙවත් '''මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය(MRV)''' යනු ඌව පළාතේ මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රධාන ජාතික පාසලකි. මෙය මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය තුළ පිහිටා ඇති අතර වර්ෂ 1969 දී ආරම්භ වූ මෙම විද්‍යාලය, ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය කරනු ලබයි.

{{තොරතුරුකොටුව පාසල
 | native_name             = Royal college, Monaragala
 | image                   = [[File:Royal logo.jpg|thumb|]]
 | motto                   = शील पञ्ञं वड्ढेमा
ශීල පඤ්ඤං වඩ්ඪේමා

ගුණ නැණ වඩමු

English: Let virtue and knowledge grow
 | region                  = මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය
 | city                    = [[Monaragala]], [[Monaragala District]]
 | county                  = [[Sri Lanka]]
 | province                = [[Uva Province, Sri Lanka|Uva Province]]
 | coordinates             = {{Coord|6.8601762|81.3405264|type:edu_region:LK|display=inline,title|format=dms}}
 | schooltype              = ජාතික පාසල
 | religious_affiliation   = බෞද්ධ
 | established             = 1969 මාර්තු 15; වරස 57කට පෙර
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | principal               = චමින්ද අත්තනායක
 | teaching_staff          = 150+
 | grades                  = 1 සිට 13 දක්වා
 | gender                  = පිරිමි හා ගැහැණු
 | age_range               = 6 සිට 19 දක්වා
 | enrollment              = 3000+
 | language                = සිංහල
ඉංග්‍රීසි
 | colors                  = නිල් සහ රන්  &lt;br/&gt;{{color box|Blue|border=gray}}{{Color box|yellow|border=gray}}
 | song                    = ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...
 | alumni                  = Uva royalists / Shakyans (ශාක්‍යන්ස්)
}}


==ඉතිහාසය==
වර්ෂ 1969ක් වූ මාර්තු මස 15 වන දින මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ ආරම්භය සනිටුවහන් විය. ඒ එවකට නාමය වූ 'හුලන්දාව නව කණිටු විදුහල' ලෙසිනි. පාසල ආරම්භයේදී එක් ගොඩනැගිල්ලක් හා කුඩා ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවකින් ආරම්භ වූ අතර මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමට මූලිකම හේතුව වූයේ එවකට මොනරාගල කච්චේරියේ සේවයට පැමිණි අයගේ දූ දරුවන්ට අධ්‍යාපන අවස්ථා පහසුකර දීම සදහාය. එම නිසා ආරම්භයේ සිටම දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රභල අවධානයක් පාසලට නිතැතින්ම හිමි විය. ප්‍රථම විදුහල්පති තුමා වූයේ P.S රණතුංග මහතාය.

[[File:First principal.jpg|thumb|පළමු විදුහල්පති P.S.රණතුංග මහතා]]

පාසල වර්ධනයත් සමගම එය ශිෂ්‍ය හා ගුරු සංඛ්‍යාව පුළුල් කර ගනිමින් වර්ථමානයේදී තුන් දහසකට වඩා වැඩි ශිෂ්‍ය හා එකසිය පනහකට වැඩි ගුරු සංඛ්‍යාවක් සමග දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව සහිත පාසල බවට වර්තමානයේ දී මොනරාගල රාජකීය ජාතික පාසල පත්ව තිබේ. මෙම කෙටි කාලීන පුළුල් වර්ධනය හේතුවෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණි පාසල් පසු කරමින් දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රමුඛයා බවට වර්ථමානයේ පත්ව තිබේ. මෙම වර්ධනයත් සමගම හුලන්දාව කණිටු විදුහල 1993 වසරේදී මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය ලෙසත් පසුව මොනරාගල Royal college ලෙස නම් කරමින් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය යටතේ මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය වන ජාතික පාසලක් බවට උසස් කරන ලදී. එ අනුව වර්ථමානයෙ දී දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහමළ ශිෂ්‍ය හා පහසුකම් වලින් සුසැදි පාසල් කිහිපයෙන් එකක් බවට මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය පත්ව තිබේ.

මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ විද්‍යාලීය ගීතය වූ &quot;ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...&quot; ගීතය නිර්මාණය සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය ප්‍රවීණ ගේය පද රචකයෙකු වන '''රත්න ශ්‍රී විජේසිංහ''' මහතා පද රචනයෙන් ද, '''ලලිතා අලහකෝන්''' මහත්මිය තනු නිර්මාණයෙන් ද දායක වී ඇත.

තවද රාජකීය විද්‍යාලයේ සංස්කෘතිය සතු ප්‍රධානම ලක්ෂණයක් වන්නේ ගුරුවරියන් සුදු සාරිය සිය ඇදුම ලෙස භාවිතා කරන ලංකාවෙ එකම පාසල වීමයි. මෙය දශක ගනනාවක් තිස්සේ පාසලේ ආරම්භයේ සිටම පාසලේ අනන්‍යතාවය පිළිබිඹු කරයි.

මෙය ඉදිරියේදී ශාක්‍යපුත්‍ර විද්‍යාලය ලෙස නම් කිරීමට විවිධ යෝජනා ඇති අතර එමගින් පාසලේ නිවැරදි අනන්‍යතාවය තවත් පිළිඹිබු කල හැකිය.

==පහසුකම්==
රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම පහසුකම් සහිත පාසල් කිහිපය අතරින් එකකි. විද්‍යාලය ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, ද්විතීයික අංශය හා උසස් පෙළ අංශයෙන් සමන්විත වේ. වාර්ශිකව පාසලෙන් 400+ පමණ ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවක් උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටින අතර එය මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පාසලකින් පෙනී සිටින ඉහළම සංඛ්‍යාව වේ. පාසල උසස් පෙළ විද්‍යාගාර පහසුකම් (ජීව විද්‍යාගාරය, භෞතික විද්‍යාගාරය හා රසායන විද්‍යාගාර) හා ද්විතීයික පාසල් විද්‍යාගාරයකින්ද සමන්විත වේ. තාක්ෂණ ගොඩනැගිල්ලක් හා කලා ගොඩනැගිල්ලක්ද විද්‍යාලය සතුය. තාක්ෂණ විද්‍යාගාර, කෘෂි විද්‍යාගාර, ගෘහ විද්‍යාගාර, පරිගණක විද්‍යාගාර, දන්ත විද්‍යාගාරය, ප්‍රථමාධාර ඒකකයකින්ද පාසල සමන්විත වේ. තවද ශ්‍රවණාගාර, පුස්තකාල, භෝජනාගාර හා සමූපකාර පහසුකම් වලින් හා ශිෂ්‍ය බැංකු පද්ධතියක්ද පාසල සතුය. පාසල සතුව පාසල් බස් රථ හා වාහන රථාංගනයක්ද ඇත. චිත්‍ර, නැටුම්, සංගීත, රංගකලා හා සාහිත්‍ය ඒකකයන්ද පාසල සතුය. තවද දිස්ත්‍රික්කයේ හොදම පෙරදිග හා බටහිර තූර්‍යවාදන කණ්ඩායම් වලින්ද පාසල සමන්විත අතර විශේෂයෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ බොහෝ පාසල් සතුව නොමැති විශාල ක්‍රීඩා පහසුකම් පුමාණයක්ද පාසල සතුය. එම නිසා එම පහසුකම් විශේෂයෙන් රාජකීය පාසල් සිසුන් සදහා පමණක් නොව දිස්ත්‍රික්කයේ අනෙක් පාසල් සිසුන් සදහාද විවෘතව පවතී. 

==නිවාස හා ක්‍රීඩාව==
මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය නිවාස හතරකින් සුසැදි අතර එම නිවාස නියෝජනය කරමින් වසර හතරකට වරක් පාසල් නිවාසාන්තර ක්‍රීඩා උත්සවය ඉතා උත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වනු ලබයි. එහෙදී ජයග්‍රාහක නිවාසයට වර්ණ හා කුසලාන ප්‍රධානයද දක්ෂතා දැක්වූ සිසුන් සදහා සහතික පත් හා පදක්කම් පිරි නැමීමද සිදුවේ. මෙම නිවාස නම්,

* {{color box|Blue}} [[දේවානම්පිය තිස්ස රජ|තිස්ස]]
* {{color box|red}}  [[දුටුගැමුණු රජ|ගැමුණු]]
* {{color box|Yellow}}  [[විජය රජ|විජය]]
* {{color box|Green}} [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ|පැරකුම්]]
'''තවද විශේෂයෙන් මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය හා මොනරාගල මහානාම විද්‍යාලය අතර 2008 වසරේ සිට වාර්ශිකව පැවැත්වෙන ''Battle of the Mayurens'' ක්‍රිකට් තරගාවලිය ප්‍රදේශයේ පාසල් අතර පැවැත්වෙන උත්කර්ෂවත්ම ක්‍රීඩා සැනකෙළියයි.'''&lt;ref name=&quot;CricHeroes&quot;&gt;[[https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/](https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/) Royal College Monaragala vs Mahanama NS - Scorecard] - CricHeroes.com වෙබ් අඩවියෙන් ලබාගන්නා ලදී.&lt;/ref&gt;

මීට අමතරව පාසල ප්‍රධාන වශයෙන් මොනරාගල කලාප තරග, දිස්ත්‍රික් තරග හා පලාත් තරග සදහා ප්‍රධාන අනුග්‍රහය දක්වයි. මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ක්‍රීඩා ක්ෂේත්‍රයේ කැපී පෙනෙන දක්ෂතා දක්වමින් ජාතික හා ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ ක්‍රීඩා ජයග්‍රහන සහිත මොනරාගල ප්‍රධානම පාසල් අතරින් එකකි.

==ආදි විදුහල්පතිවරුන්==
*P.S. රණතුංග මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*E.S.දිසානායක මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*J.A.විසිදාගම මයා
*E.සූරියගේ මිය(1971- 1985)
*W.A.D.E.P. ද සිල්වා මිය (1985)
*D.P.දහනායක මයා (1985- 2001)
*P.G.ප්‍රේමදාස මයා (2001- 2003)
*D.M.ධර්මදාස මයා(2003- 2008)
*G.D.S.B.ගුණසේකර මයා(2008- 2012)
*පූජ්‍ය උල්ලාපොල චන්දානන්ද හිමි(2012- 2013)
*R.M.S.ජයසේකර මයා (2013- 2021)
*චමින්ද අත්තනායක මයා(2021- Present)
==ඡායාරූප==
[[File:Monaragala School.png|thumb|ප්‍රධාන බුදු මැදුර]]

[[File:Primary buddha statue.png|thumb|ප්‍රාථමික අංශ බුදු මැදුර]]

[[File:Rajakeeya matha.png|thumb|Mother of the Royal]]

[[File:Royal college Main entrence.jpg|thumb|රාජකීය ප්‍රධාන පිවිසුම]]

[[File:Main building.png|thumb|ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල]]

[[File:Picture captured main building.jpg|thumb|]]

[[File:Gal building.png|thumb|]]</text>
      <sha1>p4v1al6tmmn6176ownuap1nj28dkilp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794226</id>
      <parentid>794225</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>794226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14740" sha1="0w7u6rz31d115wlslsjh9jnwdpg8pjh" xml:space="preserve">'''රාජකීය විද්‍යාලය, මොනරාගල''' හෙවත් '''මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය(MRV)''' යනු ඌව පළාතේ මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රධාන ජාතික පාසලකි. මෙය මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය තුළ පිහිටා ඇති අතර වර්ෂ 1969 දී ආරම්භ වූ මෙම විද්‍යාලය, ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය කරනු ලබයි.

{{තොරතුරුකොටුව පාසල
 | native_name             = Royal college, Monaragala
 | image                   = [[File:Royal logo.jpg|thumb|]]
 | motto                   = शील पञ्ञं वड्ढेमा
ශීල පඤ්ඤං වඩ්ඪේමා

ගුණ නැණ වඩමු

English: Let virtue and knowledge grow
 | region                  = මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය
 | city                    = [[Monaragala]], [[Monaragala District]]
 | county                  = [[Sri Lanka]]
 | province                = [[Uva Province, Sri Lanka|Uva Province]]
 | coordinates             = {{Coord|6.8601762|81.3405264|type:edu_region:LK|display=inline,title|format=dms}}
 | schooltype              = ජාතික පාසල
 | religious_affiliation   = බෞද්ධ
 | established             = 1969 මාර්තු 15; වරස 57කට පෙර
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | principal               = චමින්ද අත්තනායක
 | teaching_staff          = 150+
 | grades                  = 1 සිට 13 දක්වා
 | gender                  = පිරිමි හා ගැහැණු
 | age_range               = 6 සිට 19 දක්වා
 | enrollment              = 3000+
 | language                = සිංහල
ඉංග්‍රීසි
 | colors                  = නිල් සහ රන්  &lt;br/&gt;{{color box|Blue|border=gray}}{{Color box|yellow|border=gray}}
 | song                    = ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...
 | alumni                  = Uva royalists / Shakyans (ශාක්‍යන්ස්)
}}


==ඉතිහාසය==
වර්ෂ 1969ක් වූ මාර්තු මස 15 වන දින මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ ආරම්භය සනිටුවහන් විය. ඒ එවකට නාමය වූ 'හුලන්දාව නව කණිටු විදුහල' ලෙසිනි. පාසල ආරම්භයේදී එක් ගොඩනැගිල්ලක් හා කුඩා ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවකින් ආරම්භ වූ අතර මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමට මූලිකම හේතුව වූයේ එවකට මොනරාගල කච්චේරියේ සේවයට පැමිණි අයගේ දූ දරුවන්ට අධ්‍යාපන අවස්ථා පහසුකර දීම සදහාය. එම නිසා ආරම්භයේ සිටම දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රභල අවධානයක් පාසලට නිතැතින්ම හිමි විය. ප්‍රථම විදුහල්පති තුමා වූයේ P.S රණතුංග මහතාය.

[[File:First principal.jpg|thumb|පළමු විදුහල්පති P.S.රණතුංග මහතා]]

පාසල වර්ධනයත් සමගම එය ශිෂ්‍ය හා ගුරු සංඛ්‍යාව පුළුල් කර ගනිමින් වර්ථමානයේදී තුන් දහසකට වඩා වැඩි ශිෂ්‍ය හා එකසිය පනහකට වැඩි ගුරු සංඛ්‍යාවක් සමග දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව සහිත පාසල බවට වර්තමානයේ දී මොනරාගල රාජකීය ජාතික පාසල පත්ව තිබේ. මෙම කෙටි කාලීන පුළුල් වර්ධනය හේතුවෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණි පාසල් පසු කරමින් දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රමුඛයා බවට වර්ථමානයේ පත්ව තිබේ. මෙම වර්ධනයත් සමගම හුලන්දාව කණිටු විදුහල 1993 වසරේදී මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය ලෙසත් පසුව මොනරාගල Royal college ලෙස නම් කරමින් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය යටතේ මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය වන ජාතික පාසලක් බවට උසස් කරන ලදී. එ අනුව වර්ථමානයෙ දී දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහමළ ශිෂ්‍ය හා පහසුකම් වලින් සුසැදි පාසල් කිහිපයෙන් එකක් බවට මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය පත්ව තිබේ.

මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ විද්‍යාලීය ගීතය වූ &quot;ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...&quot; ගීතය නිර්මාණය සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය ප්‍රවීණ ගේය පද රචකයෙකු වන '''රත්න ශ්‍රී විජේසිංහ''' මහතා පද රචනයෙන් ද, '''ලලිතා අලහකෝන්''' මහත්මිය තනු නිර්මාණයෙන් ද දායක වී ඇත.

තවද රාජකීය විද්‍යාලයේ සංස්කෘතිය සතු ප්‍රධානම ලක්ෂණයක් වන්නේ ගුරුවරියන් සුදු සාරිය සිය ඇදුම ලෙස භාවිතා කරන ලංකාවෙ එකම පාසල වීමයි. මෙය දශක ගනනාවක් තිස්සේ පාසලේ ආරම්භයේ සිටම පාසලේ අනන්‍යතාවය පිළිබිඹු කරයි.&lt;ref name=&quot;LankaLeader&quot;&gt;[[https://lankaleader.com/](https://lankaleader.com/) (මෙතැනට එම ලිපියේ සම්පූර්ණ ලින්ක් එක දමන්න) මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ ගුරුවරියන් පිළිබඳ පුවත] - ලංකා ලීඩර්.&lt;/ref&gt;

මෙය ඉදිරියේදී ශාක්‍යපුත්‍ර විද්‍යාලය ලෙස නම් කිරීමට විවිධ යෝජනා ඇති අතර එමගින් පාසලේ නිවැරදි අනන්‍යතාවය තවත් පිළිඹිබු කල හැකිය.

==පහසුකම්==
රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම පහසුකම් සහිත පාසල් කිහිපය අතරින් එකකි. විද්‍යාලය ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, ද්විතීයික අංශය හා උසස් පෙළ අංශයෙන් සමන්විත වේ. වාර්ශිකව පාසලෙන් 400+ පමණ ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවක් උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටින අතර එය මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පාසලකින් පෙනී සිටින ඉහළම සංඛ්‍යාව වේ. පාසල උසස් පෙළ විද්‍යාගාර පහසුකම් (ජීව විද්‍යාගාරය, භෞතික විද්‍යාගාරය හා රසායන විද්‍යාගාර) හා ද්විතීයික පාසල් විද්‍යාගාරයකින්ද සමන්විත වේ. තාක්ෂණ ගොඩනැගිල්ලක් හා කලා ගොඩනැගිල්ලක්ද විද්‍යාලය සතුය. තාක්ෂණ විද්‍යාගාර, කෘෂි විද්‍යාගාර, ගෘහ විද්‍යාගාර, පරිගණක විද්‍යාගාර, දන්ත විද්‍යාගාරය, ප්‍රථමාධාර ඒකකයකින්ද පාසල සමන්විත වේ. තවද ශ්‍රවණාගාර, පුස්තකාල, භෝජනාගාර හා සමූපකාර පහසුකම් වලින් හා ශිෂ්‍ය බැංකු පද්ධතියක්ද පාසල සතුය. පාසල සතුව පාසල් බස් රථ හා වාහන රථාංගනයක්ද ඇත. චිත්‍ර, නැටුම්, සංගීත, රංගකලා හා සාහිත්‍ය ඒකකයන්ද පාසල සතුය. තවද දිස්ත්‍රික්කයේ හොදම පෙරදිග හා බටහිර තූර්‍යවාදන කණ්ඩායම් වලින්ද පාසල සමන්විත අතර විශේෂයෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ බොහෝ පාසල් සතුව නොමැති විශාල ක්‍රීඩා පහසුකම් පුමාණයක්ද පාසල සතුය. එම නිසා එම පහසුකම් විශේෂයෙන් රාජකීය පාසල් සිසුන් සදහා පමණක් නොව දිස්ත්‍රික්කයේ අනෙක් පාසල් සිසුන් සදහාද විවෘතව පවතී. 

==නිවාස හා ක්‍රීඩාව==
මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය නිවාස හතරකින් සුසැදි අතර එම නිවාස නියෝජනය කරමින් වසර හතරකට වරක් පාසල් නිවාසාන්තර ක්‍රීඩා උත්සවය ඉතා උත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වනු ලබයි. එහෙදී ජයග්‍රාහක නිවාසයට වර්ණ හා කුසලාන ප්‍රධානයද දක්ෂතා දැක්වූ සිසුන් සදහා සහතික පත් හා පදක්කම් පිරි නැමීමද සිදුවේ. මෙම නිවාස නම්,

* {{color box|Blue}} [[දේවානම්පිය තිස්ස රජ|තිස්ස]]
* {{color box|red}}  [[දුටුගැමුණු රජ|ගැමුණු]]
* {{color box|Yellow}}  [[විජය රජ|විජය]]
* {{color box|Green}} [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ|පැරකුම්]]
'''තවද විශේෂයෙන් මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය හා මොනරාගල මහානාම විද්‍යාලය අතර 2008 වසරේ සිට වාර්ශිකව පැවැත්වෙන ''Battle of the Mayurens'' ක්‍රිකට් තරගාවලිය ප්‍රදේශයේ පාසල් අතර පැවැත්වෙන උත්කර්ෂවත්ම ක්‍රීඩා සැනකෙළියයි.'''&lt;ref name=&quot;CricHeroes&quot;&gt;[[https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/](https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/) Royal College Monaragala vs Mahanama NS - Scorecard] - CricHeroes.com වෙබ් අඩවියෙන් ලබාගන්නා ලදී.&lt;/ref&gt;

මීට අමතරව පාසල ප්‍රධාන වශයෙන් මොනරාගල කලාප තරග, දිස්ත්‍රික් තරග හා පලාත් තරග සදහා ප්‍රධාන අනුග්‍රහය දක්වයි. මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ක්‍රීඩා ක්ෂේත්‍රයේ කැපී පෙනෙන දක්ෂතා දක්වමින් ජාතික හා ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ ක්‍රීඩා ජයග්‍රහන සහිත මොනරාගල ප්‍රධානම පාසල් අතරින් එකකි.

==ආදි විදුහල්පතිවරුන්==
*P.S. රණතුංග මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*E.S.දිසානායක මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*J.A.විසිදාගම මයා
*E.සූරියගේ මිය(1971- 1985)
*W.A.D.E.P. ද සිල්වා මිය (1985)
*D.P.දහනායක මයා (1985- 2001)
*P.G.ප්‍රේමදාස මයා (2001- 2003)
*D.M.ධර්මදාස මයා(2003- 2008)
*G.D.S.B.ගුණසේකර මයා(2008- 2012)
*පූජ්‍ය උල්ලාපොල චන්දානන්ද හිමි(2012- 2013)
*R.M.S.ජයසේකර මයා (2013- 2021)
*චමින්ද අත්තනායක මයා(2021- Present)
==ඡායාරූප==
[[File:Monaragala School.png|thumb|ප්‍රධාන බුදු මැදුර]]

[[File:Primary buddha statue.png|thumb|ප්‍රාථමික අංශ බුදු මැදුර]]

[[File:Rajakeeya matha.png|thumb|Mother of the Royal]]

[[File:Royal college Main entrence.jpg|thumb|රාජකීය ප්‍රධාන පිවිසුම]]

[[File:Main building.png|thumb|ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල]]

[[File:Picture captured main building.jpg|thumb|]]

[[File:Gal building.png|thumb|]]</text>
      <sha1>0w7u6rz31d115wlslsjh9jnwdpg8pjh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794227</id>
      <parentid>794226</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>794227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14798" sha1="su3n2884ery0c2efrty00jwiue2otwg" xml:space="preserve">'''රාජකීය විද්‍යාලය, මොනරාගල''' හෙවත් '''මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය(MRV)''' යනු ඌව පළාතේ මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රධාන ජාතික පාසලකි. මෙය මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය තුළ පිහිටා ඇති අතර වර්ෂ 1969 දී ආරම්භ වූ මෙම විද්‍යාලය, ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය කරනු ලබයි.

{{තොරතුරුකොටුව පාසල
 | native_name             = Royal college, Monaragala
 | image                   = [[File:Royal logo.jpg|thumb|]]
 | motto                   = शील पञ्ञं वड्ढेमा
ශීල පඤ්ඤං වඩ්ඪේමා

ගුණ නැණ වඩමු

English: Let virtue and knowledge grow
 | region                  = මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය
 | city                    = [[Monaragala]], [[Monaragala District]]
 | county                  = [[Sri Lanka]]
 | province                = [[Uva Province, Sri Lanka|Uva Province]]
 | coordinates             = {{Coord|6.8601762|81.3405264|type:edu_region:LK|display=inline,title|format=dms}}
 | schooltype              = ජාතික පාසල
 | religious_affiliation   = බෞද්ධ
 | established             = 1969 මාර්තු 15; වරස 57කට පෙර
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | principal               = චමින්ද අත්තනායක
 | teaching_staff          = 150+
 | grades                  = 1 සිට 13 දක්වා
 | gender                  = පිරිමි හා ගැහැණු
 | age_range               = 6 සිට 19 දක්වා
 | enrollment              = 3000+
 | language                = සිංහල
ඉංග්‍රීසි
 | colors                  = නිල් සහ රන්  &lt;br/&gt;{{color box|Blue|border=gray}}{{Color box|yellow|border=gray}}
 | song                    = ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...
 | alumni                  = Uva royalists / Shakyans (ශාක්‍යන්ස්)
}}


==ඉතිහාසය==
වර්ෂ 1969ක් වූ මාර්තු මස 15 වන දින මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ ආරම්භය සනිටුවහන් විය. ඒ එවකට නාමය වූ 'හුලන්දාව නව කණිටු විදුහල' ලෙසිනි. පාසල ආරම්භයේදී එක් ගොඩනැගිල්ලක් හා කුඩා ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවකින් ආරම්භ වූ අතර මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමට මූලිකම හේතුව වූයේ එවකට මොනරාගල කච්චේරියේ සේවයට පැමිණි අයගේ දූ දරුවන්ට අධ්‍යාපන අවස්ථා පහසුකර දීම සදහාය. එම නිසා ආරම්භයේ සිටම දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රභල අවධානයක් පාසලට නිතැතින්ම හිමි විය. ප්‍රථම විදුහල්පති තුමා වූයේ P.S රණතුංග මහතාය.

[[File:First principal.jpg|thumb|පළමු විදුහල්පති P.S.රණතුංග මහතා]]

පාසල වර්ධනයත් සමගම එය ශිෂ්‍ය හා ගුරු සංඛ්‍යාව පුළුල් කර ගනිමින් වර්ථමානයේදී තුන් දහසකට වඩා වැඩි ශිෂ්‍ය හා එකසිය පනහකට වැඩි ගුරු සංඛ්‍යාවක් සමග දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව සහිත පාසල බවට වර්තමානයේ දී මොනරාගල රාජකීය ජාතික පාසල පත්ව තිබේ. මෙම කෙටි කාලීන පුළුල් වර්ධනය හේතුවෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණි පාසල් පසු කරමින් දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රමුඛයා බවට වර්ථමානයේ පත්ව තිබේ. මෙම වර්ධනයත් සමගම හුලන්දාව කණිටු විදුහල 1993 වසරේදී මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය ලෙසත් පසුව මොනරාගල Royal college ලෙස නම් කරමින් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය යටතේ මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය වන ජාතික පාසලක් බවට උසස් කරන ලදී. එ අනුව වර්ථමානයෙ දී දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහමළ ශිෂ්‍ය හා පහසුකම් වලින් සුසැදි පාසල් කිහිපයෙන් එකක් බවට මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය පත්ව තිබේ.

මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ විද්‍යාලීය ගීතය වූ &quot;ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...&quot; ගීතය නිර්මාණය සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය ප්‍රවීණ ගේය පද රචකයෙකු වන '''රත්න ශ්‍රී විජේසිංහ''' මහතා පද රචනයෙන් ද, '''ලලිතා අලහකෝන්''' මහත්මිය තනු නිර්මාණයෙන් ද දායක වී ඇත.

තවද රාජකීය විද්‍යාලයේ සංස්කෘතිය සතු ප්‍රධානම ලක්ෂණයක් වන්නේ ගුරුවරියන් සුදු සාරිය සිය ඇදුම ලෙස භාවිතා කරන ලංකාවෙ එකම පාසල වීමයි. මෙය දශක ගනනාවක් තිස්සේ පාසලේ ආරම්භයේ සිටම පාසලේ අනන්‍යතාවය පිළිබිඹු කරයි.&lt;ref name=&quot;LankaLeader&quot;&gt;[[https://lankaleader.com/](https://lankaleader.com/) (මෙතැනට එම ලිපියේ සම්පූර්ණ ලින්ක් එක දමන්න) මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ ගුරුවරියන් පිළිබඳ පුවත] - ලංකා ලීඩර්.&lt;/ref&gt; https://lankaleader.com/lankaleader/page/10?post_id=17705

මෙය ඉදිරියේදී ශාක්‍යපුත්‍ර විද්‍යාලය ලෙස නම් කිරීමට විවිධ යෝජනා ඇති අතර එමගින් පාසලේ නිවැරදි අනන්‍යතාවය තවත් පිළිඹිබු කල හැකිය.

==පහසුකම්==
රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම පහසුකම් සහිත පාසල් කිහිපය අතරින් එකකි. විද්‍යාලය ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, ද්විතීයික අංශය හා උසස් පෙළ අංශයෙන් සමන්විත වේ. වාර්ශිකව පාසලෙන් 400+ පමණ ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවක් උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටින අතර එය මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පාසලකින් පෙනී සිටින ඉහළම සංඛ්‍යාව වේ. පාසල උසස් පෙළ විද්‍යාගාර පහසුකම් (ජීව විද්‍යාගාරය, භෞතික විද්‍යාගාරය හා රසායන විද්‍යාගාර) හා ද්විතීයික පාසල් විද්‍යාගාරයකින්ද සමන්විත වේ. තාක්ෂණ ගොඩනැගිල්ලක් හා කලා ගොඩනැගිල්ලක්ද විද්‍යාලය සතුය. තාක්ෂණ විද්‍යාගාර, කෘෂි විද්‍යාගාර, ගෘහ විද්‍යාගාර, පරිගණක විද්‍යාගාර, දන්ත විද්‍යාගාරය, ප්‍රථමාධාර ඒකකයකින්ද පාසල සමන්විත වේ. තවද ශ්‍රවණාගාර, පුස්තකාල, භෝජනාගාර හා සමූපකාර පහසුකම් වලින් හා ශිෂ්‍ය බැංකු පද්ධතියක්ද පාසල සතුය. පාසල සතුව පාසල් බස් රථ හා වාහන රථාංගනයක්ද ඇත. චිත්‍ර, නැටුම්, සංගීත, රංගකලා හා සාහිත්‍ය ඒකකයන්ද පාසල සතුය. තවද දිස්ත්‍රික්කයේ හොදම පෙරදිග හා බටහිර තූර්‍යවාදන කණ්ඩායම් වලින්ද පාසල සමන්විත අතර විශේෂයෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ බොහෝ පාසල් සතුව නොමැති විශාල ක්‍රීඩා පහසුකම් පුමාණයක්ද පාසල සතුය. එම නිසා එම පහසුකම් විශේෂයෙන් රාජකීය පාසල් සිසුන් සදහා පමණක් නොව දිස්ත්‍රික්කයේ අනෙක් පාසල් සිසුන් සදහාද විවෘතව පවතී. 

==නිවාස හා ක්‍රීඩාව==
මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය නිවාස හතරකින් සුසැදි අතර එම නිවාස නියෝජනය කරමින් වසර හතරකට වරක් පාසල් නිවාසාන්තර ක්‍රීඩා උත්සවය ඉතා උත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වනු ලබයි. එහෙදී ජයග්‍රාහක නිවාසයට වර්ණ හා කුසලාන ප්‍රධානයද දක්ෂතා දැක්වූ සිසුන් සදහා සහතික පත් හා පදක්කම් පිරි නැමීමද සිදුවේ. මෙම නිවාස නම්,

* {{color box|Blue}} [[දේවානම්පිය තිස්ස රජ|තිස්ස]]
* {{color box|red}}  [[දුටුගැමුණු රජ|ගැමුණු]]
* {{color box|Yellow}}  [[විජය රජ|විජය]]
* {{color box|Green}} [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ|පැරකුම්]]
'''තවද විශේෂයෙන් මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය හා මොනරාගල මහානාම විද්‍යාලය අතර 2008 වසරේ සිට වාර්ශිකව පැවැත්වෙන ''Battle of the Mayurens'' ක්‍රිකට් තරගාවලිය ප්‍රදේශයේ පාසල් අතර පැවැත්වෙන උත්කර්ෂවත්ම ක්‍රීඩා සැනකෙළියයි.'''&lt;ref name=&quot;CricHeroes&quot;&gt;[[https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/](https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/) Royal College Monaragala vs Mahanama NS - Scorecard] - CricHeroes.com වෙබ් අඩවියෙන් ලබාගන්නා ලදී.&lt;/ref&gt;

මීට අමතරව පාසල ප්‍රධාන වශයෙන් මොනරාගල කලාප තරග, දිස්ත්‍රික් තරග හා පලාත් තරග සදහා ප්‍රධාන අනුග්‍රහය දක්වයි. මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ක්‍රීඩා ක්ෂේත්‍රයේ කැපී පෙනෙන දක්ෂතා දක්වමින් ජාතික හා ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ ක්‍රීඩා ජයග්‍රහන සහිත මොනරාගල ප්‍රධානම පාසල් අතරින් එකකි.

==ආදි විදුහල්පතිවරුන්==
*P.S. රණතුංග මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*E.S.දිසානායක මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*J.A.විසිදාගම මයා
*E.සූරියගේ මිය(1971- 1985)
*W.A.D.E.P. ද සිල්වා මිය (1985)
*D.P.දහනායක මයා (1985- 2001)
*P.G.ප්‍රේමදාස මයා (2001- 2003)
*D.M.ධර්මදාස මයා(2003- 2008)
*G.D.S.B.ගුණසේකර මයා(2008- 2012)
*පූජ්‍ය උල්ලාපොල චන්දානන්ද හිමි(2012- 2013)
*R.M.S.ජයසේකර මයා (2013- 2021)
*චමින්ද අත්තනායක මයා(2021- Present)
==ඡායාරූප==
[[File:Monaragala School.png|thumb|ප්‍රධාන බුදු මැදුර]]

[[File:Primary buddha statue.png|thumb|ප්‍රාථමික අංශ බුදු මැදුර]]

[[File:Rajakeeya matha.png|thumb|Mother of the Royal]]

[[File:Royal college Main entrence.jpg|thumb|රාජකීය ප්‍රධාන පිවිසුම]]

[[File:Main building.png|thumb|ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල]]

[[File:Picture captured main building.jpg|thumb|]]

[[File:Gal building.png|thumb|]]</text>
      <sha1>su3n2884ery0c2efrty00jwiue2otwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794228</id>
      <parentid>794227</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RMASRathnayaka</username>
        <id>79533</id>
      </contributor>
      <origin>794228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14475" sha1="r6c9sy6s7usjrn9tbsfk60zqpwb7587" xml:space="preserve">'''රාජකීය විද්‍යාලය, මොනරාගල''' හෙවත් '''මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය(MRV)''' යනු ඌව පළාතේ මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රධාන ජාතික පාසලකි. මෙය මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය තුළ පිහිටා ඇති අතර වර්ෂ 1969 දී ආරම්භ වූ මෙම විද්‍යාලය, ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය කරනු ලබයි.

{{තොරතුරුකොටුව පාසල
 | native_name             = Royal college, Monaragala
 | image                   = [[File:Royal logo.jpg|thumb|]]
 | motto                   = शील पञ्ञं वड्ढेमा
ශීල පඤ්ඤං වඩ්ඪේමා

ගුණ නැණ වඩමු

English: Let virtue and knowledge grow
 | region                  = මොනරාගල අධ්‍යාපන කලාපය
 | city                    = [[Monaragala]], [[Monaragala District]]
 | county                  = [[Sri Lanka]]
 | province                = [[Uva Province, Sri Lanka|Uva Province]]
 | coordinates             = {{Coord|6.8601762|81.3405264|type:edu_region:LK|display=inline,title|format=dms}}
 | schooltype              = ජාතික පාසල
 | religious_affiliation   = බෞද්ධ
 | established             = 1969 මාර්තු 15; වරස 57කට පෙර
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | principal               = චමින්ද අත්තනායක
 | teaching_staff          = 150+
 | grades                  = 1 සිට 13 දක්වා
 | gender                  = පිරිමි හා ගැහැණු
 | age_range               = 6 සිට 19 දක්වා
 | enrollment              = 3000+
 | language                = සිංහල
ඉංග්‍රීසි
 | colors                  = නිල් සහ රන්  &lt;br/&gt;{{color box|Blue|border=gray}}{{Color box|yellow|border=gray}}
 | song                    = ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...
 | alumni                  = Uva royalists / Shakyans (ශාක්‍යන්ස්)
}}


==ඉතිහාසය==
වර්ෂ 1969ක් වූ මාර්තු මස 15 වන දින මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ ආරම්භය සනිටුවහන් විය. ඒ එවකට නාමය වූ 'හුලන්දාව නව කණිටු විදුහල' ලෙසිනි. පාසල ආරම්භයේදී එක් ගොඩනැගිල්ලක් හා කුඩා ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවකින් ආරම්භ වූ අතර මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමට මූලිකම හේතුව වූයේ එවකට මොනරාගල කච්චේරියේ සේවයට පැමිණි අයගේ දූ දරුවන්ට අධ්‍යාපන අවස්ථා පහසුකර දීම සදහාය. එම නිසා ආරම්භයේ සිටම දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රභල අවධානයක් පාසලට නිතැතින්ම හිමි විය. ප්‍රථම විදුහල්පති තුමා වූයේ P.S රණතුංග මහතාය.

[[File:First principal.jpg|thumb|පළමු විදුහල්පති P.S.රණතුංග මහතා]]

පාසල වර්ධනයත් සමගම එය ශිෂ්‍ය හා ගුරු සංඛ්‍යාව පුළුල් කර ගනිමින් වර්ථමානයේදී තුන් දහසකට වඩා වැඩි ශිෂ්‍ය හා එකසිය පනහකට වැඩි ගුරු සංඛ්‍යාවක් සමග දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම ගුරු හා ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව සහිත පාසල බවට වර්තමානයේ දී මොනරාගල රාජකීය ජාතික පාසල පත්ව තිබේ. මෙම කෙටි කාලීන පුළුල් වර්ධනය හේතුවෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණි පාසල් පසු කරමින් දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රමුඛයා බවට වර්ථමානයේ පත්ව තිබේ. මෙම වර්ධනයත් සමගම හුලන්දාව කණිටු විදුහල 1993 වසරේදී මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය ලෙසත් පසුව මොනරාගල Royal college ලෙස නම් කරමින් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය යටතේ මධ්‍යම රජය මගින් පාලනය වන ජාතික පාසලක් බවට උසස් කරන ලදී. එ අනුව වර්ථමානයෙ දී දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහමළ ශිෂ්‍ය හා පහසුකම් වලින් සුසැදි පාසල් කිහිපයෙන් එකක් බවට මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය පත්ව තිබේ.

මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලයේ විද්‍යාලීය ගීතය වූ &quot;ළහිරු වෙමින් පිබිදෙන අරුණේ...&quot; ගීතය නිර්මාණය සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය ප්‍රවීණ ගේය පද රචකයෙකු වන '''රත්න ශ්‍රී විජේසිංහ''' මහතා පද රචනයෙන් ද, '''ලලිතා අලහකෝන්''' මහත්මිය තනු නිර්මාණයෙන් ද දායක වී ඇත.

තවද රාජකීය විද්‍යාලයේ සංස්කෘතිය සතු ප්‍රධානම ලක්ෂණයක් වන්නේ ගුරුවරියන් සුදු සාරිය සිය ඇදුම ලෙස භාවිතා කරන ලංකාවෙ එකම පාසල වීමයි. මෙය දශක ගනනාවක් තිස්සේ පාසලේ ආරම්භයේ සිටම පාසලේ අනන්‍යතාවය පිළිබිඹු කරයි.&lt;ref name=&quot;LankaLeader&quot;&gt;[[https://lankaleader.com/](https://lankaleader.com/) &lt;/ref&gt; 

මෙය ඉදිරියේදී ශාක්‍යපුත්‍ර විද්‍යාලය ලෙස නම් කිරීමට විවිධ යෝජනා ඇති අතර එමගින් පාසලේ නිවැරදි අනන්‍යතාවය තවත් පිළිඹිබු කල හැකිය.

==පහසුකම්==
රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ඉහළම පහසුකම් සහිත පාසල් කිහිපය අතරින් එකකි. විද්‍යාලය ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, ද්විතීයික අංශය හා උසස් පෙළ අංශයෙන් සමන්විත වේ. වාර්ශිකව පාසලෙන් 400+ පමණ ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවක් උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටින අතර එය මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පාසලකින් පෙනී සිටින ඉහළම සංඛ්‍යාව වේ. පාසල උසස් පෙළ විද්‍යාගාර පහසුකම් (ජීව විද්‍යාගාරය, භෞතික විද්‍යාගාරය හා රසායන විද්‍යාගාර) හා ද්විතීයික පාසල් විද්‍යාගාරයකින්ද සමන්විත වේ. තාක්ෂණ ගොඩනැගිල්ලක් හා කලා ගොඩනැගිල්ලක්ද විද්‍යාලය සතුය. තාක්ෂණ විද්‍යාගාර, කෘෂි විද්‍යාගාර, ගෘහ විද්‍යාගාර, පරිගණක විද්‍යාගාර, දන්ත විද්‍යාගාරය, ප්‍රථමාධාර ඒකකයකින්ද පාසල සමන්විත වේ. තවද ශ්‍රවණාගාර, පුස්තකාල, භෝජනාගාර හා සමූපකාර පහසුකම් වලින් හා ශිෂ්‍ය බැංකු පද්ධතියක්ද පාසල සතුය. පාසල සතුව පාසල් බස් රථ හා වාහන රථාංගනයක්ද ඇත. චිත්‍ර, නැටුම්, සංගීත, රංගකලා හා සාහිත්‍ය ඒකකයන්ද පාසල සතුය. තවද දිස්ත්‍රික්කයේ හොදම පෙරදිග හා බටහිර තූර්‍යවාදන කණ්ඩායම් වලින්ද පාසල සමන්විත අතර විශේෂයෙන් දිස්ත්‍රික්කයේ බොහෝ පාසල් සතුව නොමැති විශාල ක්‍රීඩා පහසුකම් පුමාණයක්ද පාසල සතුය. එම නිසා එම පහසුකම් විශේෂයෙන් රාජකීය පාසල් සිසුන් සදහා පමණක් නොව දිස්ත්‍රික්කයේ අනෙක් පාසල් සිසුන් සදහාද විවෘතව පවතී. 

==නිවාස හා ක්‍රීඩාව==
මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය නිවාස හතරකින් සුසැදි අතර එම නිවාස නියෝජනය කරමින් වසර හතරකට වරක් පාසල් නිවාසාන්තර ක්‍රීඩා උත්සවය ඉතා උත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වනු ලබයි. එහෙදී ජයග්‍රාහක නිවාසයට වර්ණ හා කුසලාන ප්‍රධානයද දක්ෂතා දැක්වූ සිසුන් සදහා සහතික පත් හා පදක්කම් පිරි නැමීමද සිදුවේ. මෙම නිවාස නම්,

* {{color box|Blue}} [[දේවානම්පිය තිස්ස රජ|තිස්ස]]
* {{color box|red}}  [[දුටුගැමුණු රජ|ගැමුණු]]
* {{color box|Yellow}}  [[විජය රජ|විජය]]
* {{color box|Green}} [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ|පැරකුම්]]
'''තවද විශේෂයෙන් මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය හා මොනරාගල මහානාම විද්‍යාලය අතර 2008 වසරේ සිට වාර්ශිකව පැවැත්වෙන ''Battle of the Mayurens'' ක්‍රිකට් තරගාවලිය ප්‍රදේශයේ පාසල් අතර පැවැත්වෙන උත්කර්ෂවත්ම ක්‍රීඩා සැනකෙළියයි.'''&lt;ref name=&quot;CricHeroes&quot;&gt;[[https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/](https://cricheroes.com/cricket-match/5108035/scorecard/full-scorecard/) Royal College Monaragala vs Mahanama NS - Scorecard] - CricHeroes.com &lt;/ref&gt;

මීට අමතරව පාසල ප්‍රධාන වශයෙන් මොනරාගල කලාප තරග, දිස්ත්‍රික් තරග හා පලාත් තරග සදහා ප්‍රධාන අනුග්‍රහය දක්වයි. මොනරාගල රාජකීය විද්‍යාලය දිස්ත්‍රික්කයේ ක්‍රීඩා ක්ෂේත්‍රයේ කැපී පෙනෙන දක්ෂතා දක්වමින් ජාතික හා ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ ක්‍රීඩා ජයග්‍රහන සහිත මොනරාගල ප්‍රධානම පාසල් අතරින් එකකි.

==ආදි විදුහල්පතිවරුන්==
*P.S. රණතුංග මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*E.S.දිසානායක මයා
*H.M.ෆොන්සේකා මයා
*J.A.විසිදාගම මයා
*E.සූරියගේ මිය(1971- 1985)
*W.A.D.E.P. ද සිල්වා මිය (1985)
*D.P.දහනායක මයා (1985- 2001)
*P.G.ප්‍රේමදාස මයා (2001- 2003)
*D.M.ධර්මදාස මයා(2003- 2008)
*G.D.S.B.ගුණසේකර මයා(2008- 2012)
*පූජ්‍ය උල්ලාපොල චන්දානන්ද හිමි(2012- 2013)
*R.M.S.ජයසේකර මයා (2013- 2021)
*චමින්ද අත්තනායක මයා(2021- Present)
==ඡායාරූප==
[[File:Monaragala School.png|thumb|ප්‍රධාන බුදු මැදුර]]

[[File:Primary buddha statue.png|thumb|ප්‍රාථමික අංශ බුදු මැදුර]]

[[File:Rajakeeya matha.png|thumb|Mother of the Royal]]

[[File:Royal college Main entrence.jpg|thumb|රාජකීය ප්‍රධාන පිවිසුම]]

[[File:Main building.png|thumb|ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල]]

[[File:Picture captured main building.jpg|thumb|]]

[[File:Gal building.png|thumb|]]

==මූලාශ්‍ර==
https://lankaleader.com/lankaleader/page/10?post_id=17705</text>
      <sha1>r6c9sy6s7usjrn9tbsfk60zqpwb7587</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇලුමෙක්ස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195673</id>
    <revision>
      <id>794209</id>
      <parentid>794133</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <origin>794209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="c3mbrle9ighbwdvfvzwjz0n5lsk1cll" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = ඇලුමෙක්ස් පීඑල්සී
| logo = Alumex logo.jpg
| logo_size = 200px
| logo_caption = ඇලුමෙක්ස් පීඑල්සී ලාංඡනය
| type = [[මහජන සීමිත සමාගම]]
| traded_as = {{CSE|ALUM}}
| industry = [[ඇලුමිනියම්]] නිෂ්පාදන
| founded = 1986
| headquarters = [[මකොළ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| area_served = ශ්‍රී ලංකාව සහ ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළ
| key_people = [[ඒ. එම්. පණ්ඩිතගේ]] (සභාපති)&lt;br /&gt;[[ප්‍රමුක් දැදිවෙල]]&lt;br&gt; (කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ)
| products = ඇලුමිනියම් ප්‍රොෆයිල් සහ වාස්තු විද්‍යාත්මක පද්ධති
| revenue = රු. මිලියන 10,215 (2023)
| operating_income = රු. මිලියන (1,790) (2023)
| net_income = රු. මිලියන (10) (2023)
| assets = රු. මිලියන 10,518 (2023)
| equity = රු. මිලියන 3,608 (2023)
| num_employees = 735 (2023)
| parent = [[Hayleys PLC]]
| website = {{URL|https://www.alumexgroup.com}}
}}
ඇලුමෙක්ස් පීඑල්සී (ඉංග්‍රීසි: Alumex PLC) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛතම සහ සම්පූර්ණයෙන් ඒකාබද්ධ වූ ඇලුමිනියම් ප්‍රොෆයිල් නිෂ්පාදක සමාගමකි.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ft.lk/Front-Page/alumex-ipo-opens-today/44-263746|title=Alumex IPO opens today|date=6 March 2014|newspaper=Daily FT|access-date=18 June 2026|publisher=Wijeya Newspapers Ltd.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=LMD 100|url=https://online.fliphtml5.com/pgkmm/gdzj/#p=76|language=en|publisher=Media Services (Pvt) Ltd.|page=76|access-date=18 June 2026|magazine=LMD}}&lt;/ref&gt;

ඇලුමෙක්ස් සමාගම 1986 දී දකුණු කොරියානු-ශ්‍රී ලාංකික ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාරයක් ලෙස ආරම්භ කරන ලද අතර 1988 දී වාණිජ නිෂ්පාදන කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>c3mbrle9ighbwdvfvzwjz0n5lsk1cll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජෝර්ජ් ස්ටීවන්සන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195680</id>
    <revision>
      <id>794375</id>
      <parentid>794145</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>794375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3362" sha1="0o3ayuvjpaevooxkbteiesvcnkyktsn" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name               = ජෝර්ජ් ස්ටීවන්සන්
| image              = George Stephenson - Project Gutenberg etext 13103.jpg
| caption            = 
| birth_date         = {{උපන් දිනය|df=yes|1781|6|9}}
| birth_place        = [[වයිලම්]], නෝතම්බලන්ඩ්, එංගලන්තය
| death_date         = {{මරණ දිනය සහ වයස |df=yes|1848|8|12|1781|6|9}}
| death_place        = [[චෙස්ටර්ෆීල්ඩ්, ඩාබිෂයර්|චෙස්ටර්ෆීල්ඩ්]], ඩාබිෂයර්, එංගලන්තය
| occupation         = {{hlist|සිවිල් ඉංජිනේරුවා|යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරුවා}}
| resting_place      = [[ශුද්ධවූ ත්‍රිත්වයෙහි දේවස්ථානය, චෙස්ටර්ෆීල්ඩ්]]
| spouse             = ෆ්‍රන්සිස් හෙන්ඩර්සන්(1802–1806)&lt;br /&gt;එළිසබෙත් හයින්ඩ්මාර්ෂ් (1820–1845)&lt;br /&gt;එලන් ග්‍රෙගරි (1848)
| children           = [[රොබට් ස්ටීවන්සන්]]&lt;br /&gt;ෆ්‍රන්සිස් ස්ටීවන්සන් (ළදරු වියෙහිදීම මරණයට පත් විය)
}}

'''ජෝර්ජ් ස්ටීවන්සන්''' (9 ජූනි 1781 – 12 අගෝස්තු 1848) යනු ඉංග්‍රීසි ජාතික [[සිවිල් ඉංජිනේරුවා| සිවිල් ඉංජිනේරුවෙක්]] සහ [[යාන්ත්‍රිත ඉංජිනේරුවා| යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරුවෙක්]] විය. &quot;දුම්රිය ගමනාගමනයෙහි පියා &quot; ලෙසින් කීර්තියට පත් ස්ටීවන්සන් යනු,&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=ප්ලැක් අන්වේල්ඩ් ෆො 'ෆාදර් ඔෆ් රේල්වේස්' ජෝර්ජ් ස්ටීවන්සන් |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leicestershire-35039893 |publisher=බීබීසී |access-date=2 ජනවාරි 2016 |date=9 දෙසැම්බර් 2015 |quote=ඉංජිනියර් ඇන්ඩ් ඉන්වෙන්ටර් ජෝර්ජ් ස්ටීවන්සන්, රිගාඩඩ් ඈස් ද ෆාදර් ඔෆ් රේල්වේස් }}&lt;/ref&gt; අනලස් සහ වීර්යසම්පන්න උපයෝගය සහ කාර්යඵල වර්ධනය සඳහා සාපිපාසාව සහිත අයෙකු පිළිබඳ අතිශයින් ගැලපෙන නිදසුනක් බවට [[වික්ටෝරියානු යුගය|වික්ටෝරියානුවෝ]] සැලකූහ.{{උපහරණ ඇවැසිය|date=අප්‍රේල් 2026|reason=මෙම ප්‍රකාශය ලිපියෙහි සන්දර්භය තුල යළි සඳහන් කොට හෝ එය සඳහා උපහරණ සපයා හෝ නොමැත }}</text>
      <sha1>0o3ayuvjpaevooxkbteiesvcnkyktsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මාර්ස් සමඟ සටන් කරන මිනර්වා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195689</id>
    <revision>
      <id>794233</id>
      <parentid>794176</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>794233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4549" sha1="e47yqc7lw82gh1hi0mtwu4fbrx7ad54" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව කලා නිර්මාණය|title=මාර්ස් සමඟ සටන් කරන මිනර්වා|image=The Combat of Ares and Athena.jpg|image_size=|alt=|other_language_1=|other_title_1=|artist=[[ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්]]|year=1771|medium=[[කැන්වස්]] මත [[තෙල් සායම්]]|height_metric=114|width_metric=140|museum=[[ලූවර් කෞතුකාගාරය]]|city=[[පැරිස්]]}}
'''''මාර්ස් සමඟ සටන් කරන මිනර්වා'''''  (''Combat de Mars contre Minerve'') යනු 1771 දී ප්‍රංශ චිත්‍ර ශිල්පී [[ෂාක්ලුවිස් ඩේවිඩ්|ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද, වර්තමායේ [[ලූර් කෞතුකාගාරය|ලුවර්]] හි තබා ඇති තෙල් සායම් කැන්වස් සිතුවමකි.

== ඉතිහාසය ==
1771 ප්‍රී ඩි රෝම් සඳහා තරඟ කිරීම සඳහා ඩේවිඩ් මෙම සිතුවම නිර්මාණය කළේය. තරඟය සඳහා, ඔහුට සහ සහභාගී වූ අනෙකුත් කලාකරුවන් හත් දෙනාට සති 10 ක් තුළ නිශ්චිත විෂයයක් පිළිබඳ නව කෘතියක් පින්තාරු කිරීමේ කාර්යය පවරන ලදී, එම වසරේ එය ''[[ඉලියඩ්]]'' විය. ප්‍රී ඩි රෝම් ත්‍යාගය ජෝසප්-බෙනොයි සුවීට ලබා දුන් බැවින් ඩේවිඩ්ගේ සිතුවමට දෙවන ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී. &lt;ref name=&quot;Lee&quot; /&gt; ඔහුගේ ගුරුවරයා වන ජෝසප්-මාරි වියන් විසින් ඔහුගේ කෘතිය පිළිබඳ දැඩි විවේචනය කිරීම නිසා ත්‍යාගය ඔහුට වඩාත් පහළ චිත්‍ර ශිල්පියෙකුට පිරිනැමීමට හේතු වූ බව ඩේවිඩ් විශ්වාස කළ අතර, ඔහු වංක ආයතනයක් ලෙස සැලකූ ඇකඩමිය කෙරෙහි අතෘප්තිමත් විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Michel |first=Keith |url=http://worldcat.org/oclc/841914986 |title=War, Terror and Carriage by Sea. |date=2013 |publisher=Taylor and Francis |isbn=978-1-135-13378-8 |oclc=841914986}}&lt;/ref&gt; 1774 දී, ඩේවිඩ් අවසානයේ ඔහුගේ සිව්වන උත්සාහයේදී තරඟය ජයග්‍රහණය කළේ ''[[ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගයට හේතුව සොයාගන්නා එරසිස්ට්‍රටස්]]'' නම් සිතුවම සමඟිනි.

== මෙයද බලන්න ==

* ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්ගේ සිතුවම් ලැයිස්තුව

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ==

* රෙගිස් මයිකල් සහ මාරි-කැතරින් සාහුට්, ''ඩේවිඩ්, එල් ආර්ට් එට් ලෙ පොලිටික්'', පැරිස්, ගැලිමාර්ඩ්, කොල්. « ඩෙකුවර්ටෙස් ගැලිමාර්ඩ් » (අංක 46), 1988 (  )

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය}}

* [http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not_frame&amp;idNotice=11115 කාටෙල්ෆ්‍රර්.ලූවර්.එෆ්ආර්]
* [http://www.artliste.com/jacques-louis-david/combat-minerve-contre-mars-620.html ආර්ට්ලිස්ට්.කොම්]
{{Jacques-Louis David}}{{ලූර් කෞතුකාගාරය}}{{Authority control (arts)}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්]]</text>
      <sha1>e47yqc7lw82gh1hi0mtwu4fbrx7ad54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රමුක් දැදිවෙල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195697</id>
    <revision>
      <id>794210</id>
      <timestamp>2026-06-19T12:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <comment>Pramuk Dediwela is a Notable person in Sri Lankan Business Community and the MD of ALUMEX PLC</comment>
      <origin>794210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="0srgiart258llosgxw11o6bfxwhgz4w" xml:space="preserve">ප්‍රමුක් දැදිවෙල (ඉංග්‍රීසි: Pramuk Dediwela) ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛතම සමාගම වන [[ඇලුමෙක්ස්]] සමාගමෙහි  (Alumex PLC) කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Corporate Information |url=https://alumexgroup.com/corporate-information/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා 1968 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]]දී උපත ලැබීය. ඔහු [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය, මහනුවර|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ]] 1974 සිට 1987 දක්වා පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela |url=https://prabook.com/web/pramuk.dediwela/3783910 |access-date=19 June 2026 |website=Prabook}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>0srgiart258llosgxw11o6bfxwhgz4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794211</id>
      <parentid>794210</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <origin>794211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2243" sha1="b4ifd50ka5qkkq2bj15x3q4lnwev7vx" xml:space="preserve">ප්‍රමුක් දැදිවෙල (ඉංග්‍රීසි: Pramuk Dediwela) ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛතම සමාගම වන [[ඇලුමෙක්ස්]] සමාගමෙහි  (Alumex PLC) කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Corporate Information |url=https://alumexgroup.com/corporate-information/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා 1968 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]]දී උපත ලැබීය. ඔහු [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය, මහනුවර|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ]] 1974 සිට 1987 දක්වා පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela |url=https://prabook.com/web/pramuk.dediwela/3783910 |access-date=19 June 2026 |website=Prabook}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල ව්‍යාපාර හා ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයට අදාළ උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇත. ඔහු කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් මූල්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (Master of Financial Economics) ලබා ඇති අතර, University of Southern Queensland වෙතින් ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (MBA) ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>b4ifd50ka5qkkq2bj15x3q4lnwev7vx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794213</id>
      <parentid>794211</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <origin>794213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2291" sha1="ajibtnsc592z0v4g6atrkxl8jcxh9tz" xml:space="preserve">ප්‍රමුක් දැදිවෙල (ඉංග්‍රීසි: Pramuk Dediwela) ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛතම සමාගම වන [[ඇලුමෙක්ස්]] සමාගමෙහි  (Alumex PLC) කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Corporate Information |url=https://alumexgroup.com/corporate-information/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා 1968 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]]දී උපත ලැබීය. ඔහු [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය, මහනුවර|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ]] 1974 සිට 1987 දක්වා පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela |url=https://prabook.com/web/pramuk.dediwela/3783910 |access-date=19 June 2026 |website=Prabook}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල ව්‍යාපාර හා ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයට අදාළ උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇත. ඔහු කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් මූල්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (Master of Financial Economics) ලබා ඇති අතර, University of Southern Queensland වෙතින් ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (MBA) ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== වෘත්තීය ජීවිතය ==

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>ajibtnsc592z0v4g6atrkxl8jcxh9tz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794215</id>
      <parentid>794213</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <comment>/* වෘත්තීය ජීවිතය */</comment>
      <origin>794215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2876" sha1="i5ihc7ejsdqvko59ewv6ru2n2vzbxg8" xml:space="preserve">ප්‍රමුක් දැදිවෙල (ඉංග්‍රීසි: Pramuk Dediwela) ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛතම සමාගම වන [[ඇලුමෙක්ස්]] සමාගමෙහි  (Alumex PLC) කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Corporate Information |url=https://alumexgroup.com/corporate-information/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා 1968 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]]දී උපත ලැබීය. ඔහු [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය, මහනුවර|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ]] 1974 සිට 1987 දක්වා පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela |url=https://prabook.com/web/pramuk.dediwela/3783910 |access-date=19 June 2026 |website=Prabook}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල ව්‍යාපාර හා ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයට අදාළ උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇත. ඔහු කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් මූල්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (Master of Financial Economics) ලබා ඇති අතර, University of Southern Queensland වෙතින් ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (MBA) ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== වෘත්තීය ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල 1989 වසරේදී Alumex සමූහය සමඟ තම වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. ඔහු අලෙවිකරණය හා විකුණුම්, ද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය හා සැපයුම්, මූල්‍ය, නිෂ්පාදන, පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් යන ක්ෂේත්‍රවල වසර 30කට වැඩි පළපුරුද්දක් ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>i5ihc7ejsdqvko59ewv6ru2n2vzbxg8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794216</id>
      <parentid>794215</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <comment>/* වෘත්තීය ජීවිතය */</comment>
      <origin>794216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3752" sha1="nzlvhxu8q9g96tt2b15dc05ddm2hnf1" xml:space="preserve">ප්‍රමුක් දැදිවෙල (ඉංග්‍රීසි: Pramuk Dediwela) ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛතම සමාගම වන [[ඇලුමෙක්ස්]] සමාගමෙහි  (Alumex PLC) කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Corporate Information |url=https://alumexgroup.com/corporate-information/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා 1968 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]]දී උපත ලැබීය. ඔහු [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය, මහනුවර|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ]] 1974 සිට 1987 දක්වා පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela |url=https://prabook.com/web/pramuk.dediwela/3783910 |access-date=19 June 2026 |website=Prabook}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල ව්‍යාපාර හා ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයට අදාළ උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇත. ඔහු කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් මූල්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (Master of Financial Economics) ලබා ඇති අතර, University of Southern Queensland වෙතින් ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (MBA) ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== වෘත්තීය ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල 1989 වසරේදී Alumex සමූහය සමඟ තම වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. ඔහු අලෙවිකරණය හා විකුණුම්, ද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය හා සැපයුම්, මූල්‍ය, නිෂ්පාදන, පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් යන ක්ෂේත්‍රවල වසර 30කට වැඩි පළපුරුද්දක් ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2010 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔහු Alumex PLC හි විධායක අධ්‍යක්ෂවරයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. පසුව 2017 දී ප්‍රධාන මෙහෙයුම් නිළධාරීවරයා (Chief Operating Officer) ලෙසත්, 2018 ජූලි මාසයේදී කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා&lt;ref&gt;{{cite web |title=වෙළෙඳ අනුකූලතාව සහ ගෝලීය ... |url=https://biz.adaderana.lk/%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%85%E0%B7%99%E0%B6%B3-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%96%E0%B6%BD%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B7%80-%E0%B7%83%E0%B7%84-%E0%B6%9C%E0%B7%9D%E0%B6%BD%E0%B7%93%E0%B6%BA/ |access-date=19 June 2026 |website=Adaderana Biz}}&lt;/ref&gt; ලෙසත් පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>nzlvhxu8q9g96tt2b15dc05ddm2hnf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794217</id>
      <parentid>794216</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <origin>794217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4543" sha1="a93g6hk9zduym89bjb90lenmno8nin7" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ප්‍රමුක් දැදිවෙල
| native_name        = Pramuk Dediwela
| birth_date         = 1968
| birth_place        = මහනුවර, ශ්‍රී ලංකාව
| nationality        = ශ්‍රී ලාංකික
| education          = 
* කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය (Master of Financial Economics)
* University of Southern Queensland (MBA)
| occupation         = ව්‍යාපාරික පරිපාලනය
| years_active       = 1989–වර්තමානය
| employer           = Alumex PLC
| title              = කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ (Managing Director)
| spouse             = ගීතා දැදිවෙල
| children           = 2
}}

ප්‍රමුක් දැදිවෙල (ඉංග්‍රීසි: Pramuk Dediwela) ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛතම සමාගම වන [[ඇලුමෙක්ස්]] සමාගමෙහි  (Alumex PLC) කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Corporate Information |url=https://alumexgroup.com/corporate-information/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා 1968 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]]දී උපත ලැබීය. ඔහු [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය, මහනුවර|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ]] 1974 සිට 1987 දක්වා පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela |url=https://prabook.com/web/pramuk.dediwela/3783910 |access-date=19 June 2026 |website=Prabook}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල ව්‍යාපාර හා ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයට අදාළ උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇත. ඔහු කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් මූල්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (Master of Financial Economics) ලබා ඇති අතර, University of Southern Queensland වෙතින් ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (MBA) ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== වෘත්තීය ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල 1989 වසරේදී Alumex සමූහය සමඟ තම වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. ඔහු අලෙවිකරණය හා විකුණුම්, ද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය හා සැපයුම්, මූල්‍ය, නිෂ්පාදන, පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් යන ක්ෂේත්‍රවල වසර 30කට වැඩි පළපුරුද්දක් ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2010 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔහු Alumex PLC හි විධායක අධ්‍යක්ෂවරයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. පසුව 2017 දී ප්‍රධාන මෙහෙයුම් නිළධාරීවරයා (Chief Operating Officer) ලෙසත්, 2018 ජූලි මාසයේදී කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා&lt;ref&gt;{{cite web |title=වෙළෙඳ අනුකූලතාව සහ ගෝලීය ... |url=https://biz.adaderana.lk/%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%85%E0%B7%99%E0%B6%B3-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%96%E0%B6%BD%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B7%80-%E0%B7%83%E0%B7%84-%E0%B6%9C%E0%B7%9D%E0%B6%BD%E0%B7%93%E0%B6%BA/ |access-date=19 June 2026 |website=Adaderana Biz}}&lt;/ref&gt; ලෙසත් පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>a93g6hk9zduym89bjb90lenmno8nin7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794218</id>
      <parentid>794217</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <comment>/* වෘත්තීය ජීවිතය */</comment>
      <origin>794218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4865" sha1="c8qeh13yzhxo8w6t4n2d13p7wzj638y" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ප්‍රමුක් දැදිවෙල
| native_name        = Pramuk Dediwela
| birth_date         = 1968
| birth_place        = මහනුවර, ශ්‍රී ලංකාව
| nationality        = ශ්‍රී ලාංකික
| education          = 
* කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය (Master of Financial Economics)
* University of Southern Queensland (MBA)
| occupation         = ව්‍යාපාරික පරිපාලනය
| years_active       = 1989–වර්තමානය
| employer           = Alumex PLC
| title              = කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ (Managing Director)
| spouse             = ගීතා දැදිවෙල
| children           = 2
}}

ප්‍රමුක් දැදිවෙල (ඉංග්‍රීසි: Pramuk Dediwela) ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛතම සමාගම වන [[ඇලුමෙක්ස්]] සමාගමෙහි  (Alumex PLC) කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Corporate Information |url=https://alumexgroup.com/corporate-information/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා 1968 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]]දී උපත ලැබීය. ඔහු [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය, මහනුවර|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ]] 1974 සිට 1987 දක්වා පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela |url=https://prabook.com/web/pramuk.dediwela/3783910 |access-date=19 June 2026 |website=Prabook}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල ව්‍යාපාර හා ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයට අදාළ උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇත. ඔහු කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් මූල්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (Master of Financial Economics) ලබා ඇති අතර, University of Southern Queensland වෙතින් ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (MBA) ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== වෘත්තීය ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල 1989 වසරේදී Alumex සමූහය සමඟ තම වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. ඔහු අලෙවිකරණය හා විකුණුම්, ද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය හා සැපයුම්, මූල්‍ය, නිෂ්පාදන, පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් යන ක්ෂේත්‍රවල වසර 30කට වැඩි පළපුරුද්දක් ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2010 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔහු Alumex PLC හි විධායක අධ්‍යක්ෂවරයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. පසුව 2017 දී ප්‍රධාන මෙහෙයුම් නිළධාරීවරයා (Chief Operating Officer) ලෙසත්, 2018 ජූලි මාසයේදී කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා&lt;ref&gt;{{cite web |title=වෙළෙඳ අනුකූලතාව සහ ගෝලීය ... |url=https://biz.adaderana.lk/%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%85%E0%B7%99%E0%B6%B3-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%96%E0%B6%BD%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B7%80-%E0%B7%83%E0%B7%84-%E0%B6%9C%E0%B7%9D%E0%B6%BD%E0%B7%93%E0%B6%BA/ |access-date=19 June 2026 |website=Adaderana Biz}}&lt;/ref&gt; ලෙසත් පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
ඔහු 1997 වසරේදී ගීතා දැදිවෙල මහත්මිය සමඟ විවාහ වූ බවත්, ඔවුන්ට දරුවන් දෙදෙනෙකු සිටින බවත් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>c8qeh13yzhxo8w6t4n2d13p7wzj638y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794219</id>
      <parentid>794218</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <comment>/* වෘත්තීය ජීවිතය */</comment>
      <origin>794219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6176" sha1="orqlbmczvys0aejdsv0hcizt8jxcbe9" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ප්‍රමුක් දැදිවෙල
| native_name        = Pramuk Dediwela
| birth_date         = 1968
| birth_place        = මහනුවර, ශ්‍රී ලංකාව
| nationality        = ශ්‍රී ලාංකික
| education          = 
* කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය (Master of Financial Economics)
* University of Southern Queensland (MBA)
| occupation         = ව්‍යාපාරික පරිපාලනය
| years_active       = 1989–වර්තමානය
| employer           = Alumex PLC
| title              = කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ (Managing Director)
| spouse             = ගීතා දැදිවෙල
| children           = 2
}}

ප්‍රමුක් දැදිවෙල (ඉංග්‍රීසි: Pramuk Dediwela) ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛතම සමාගම වන [[ඇලුමෙක්ස්]] සමාගමෙහි  (Alumex PLC) කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Corporate Information |url=https://alumexgroup.com/corporate-information/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා 1968 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]]දී උපත ලැබීය. ඔහු [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය, මහනුවර|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ]] 1974 සිට 1987 දක්වා පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela |url=https://prabook.com/web/pramuk.dediwela/3783910 |access-date=19 June 2026 |website=Prabook}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල ව්‍යාපාර හා ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයට අදාළ උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇත. ඔහු කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් මූල්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (Master of Financial Economics) ලබා ඇති අතර, University of Southern Queensland වෙතින් ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (MBA) ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== වෘත්තීය ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල 1989 වසරේදී Alumex සමූහය සමඟ තම වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. ඔහු අලෙවිකරණය හා විකුණුම්, ද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය හා සැපයුම්, මූල්‍ය, නිෂ්පාදන, පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් යන ක්ෂේත්‍රවල වසර 30කට වැඩි පළපුරුද්දක් ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2010 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔහු Alumex PLC හි විධායක අධ්‍යක්ෂවරයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. පසුව 2017 දී ප්‍රධාන මෙහෙයුම් නිළධාරීවරයා (Chief Operating Officer) ලෙසත්, 2018 ජූලි මාසයේදී කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා&lt;ref&gt;{{cite web |title=වෙළෙඳ අනුකූලතාව සහ ගෝලීය ... |url=https://biz.adaderana.lk/%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%85%E0%B7%99%E0%B6%B3-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%96%E0%B6%BD%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B7%80-%E0%B7%83%E0%B7%84-%E0%B6%9C%E0%B7%9D%E0%B6%BD%E0%B7%93%E0%B6%BA/ |access-date=19 June 2026 |website=Adaderana Biz}}&lt;/ref&gt; ලෙසත් පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් ක්ෂේත්‍රයේ දායකත්වය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් කර්මාන්තයේ සංවර්ධනයට දායක වූ ව්‍යාපාරික නායකයෙකි. Alumex PLC හි කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ සමාගම ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් පවත්වා ගනිමින්, නිෂ්පාදන නවෝත්පාදනය, ගුණාත්මකභාවය සහ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළ පුළුල් කිරීම සඳහා කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.lk/sustainability__environment/Alumex-launches-new-ESG-roadmap-%E2%80%9CElevate%E2%80%9D-to-shape-sustainable-future/10519-771174|title=Alumex launches new ESG roadmap &quot;Elevate&quot; to shape sustainable future|date=31 December 2024|work=Daily FT|access-date=19 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
ඔහු 1997 වසරේදී ගීතා දැදිවෙල මහත්මිය සමඟ විවාහ වූ බවත්, ඔවුන්ට දරුවන් දෙදෙනෙකු සිටින බවත් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>orqlbmczvys0aejdsv0hcizt8jxcbe9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794220</id>
      <parentid>794219</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <comment>/* ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් ක්ෂේත්‍රයේ දායකත්වය */</comment>
      <origin>794220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7169" sha1="mcsvozr9aremj6suyc0x48kv6wbulp8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ප්‍රමුක් දැදිවෙල
| native_name        = Pramuk Dediwela
| birth_date         = 1968
| birth_place        = මහනුවර, ශ්‍රී ලංකාව
| nationality        = ශ්‍රී ලාංකික
| education          = 
* කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය (Master of Financial Economics)
* University of Southern Queensland (MBA)
| occupation         = ව්‍යාපාරික පරිපාලනය
| years_active       = 1989–වර්තමානය
| employer           = Alumex PLC
| title              = කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ (Managing Director)
| spouse             = ගීතා දැදිවෙල
| children           = 2
}}

ප්‍රමුක් දැදිවෙල (ඉංග්‍රීසි: Pramuk Dediwela) ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛතම සමාගම වන [[ඇලුමෙක්ස්]] සමාගමෙහි  (Alumex PLC) කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Corporate Information |url=https://alumexgroup.com/corporate-information/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා 1968 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]]දී උපත ලැබීය. ඔහු [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය, මහනුවර|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ]] 1974 සිට 1987 දක්වා පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela |url=https://prabook.com/web/pramuk.dediwela/3783910 |access-date=19 June 2026 |website=Prabook}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල ව්‍යාපාර හා ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයට අදාළ උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇත. ඔහු කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් මූල්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (Master of Financial Economics) ලබා ඇති අතර, University of Southern Queensland වෙතින් ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (MBA) ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== වෘත්තීය ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල 1989 වසරේදී Alumex සමූහය සමඟ තම වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. ඔහු අලෙවිකරණය හා විකුණුම්, ද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය හා සැපයුම්, මූල්‍ය, නිෂ්පාදන, පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් යන ක්ෂේත්‍රවල වසර 30කට වැඩි පළපුරුද්දක් ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2010 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔහු Alumex PLC හි විධායක අධ්‍යක්ෂවරයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. පසුව 2017 දී ප්‍රධාන මෙහෙයුම් නිළධාරීවරයා (Chief Operating Officer) ලෙසත්, 2018 ජූලි මාසයේදී කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා&lt;ref&gt;{{cite web |title=වෙළෙඳ අනුකූලතාව සහ ගෝලීය ... |url=https://biz.adaderana.lk/%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%85%E0%B7%99%E0%B6%B3-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%96%E0%B6%BD%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B7%80-%E0%B7%83%E0%B7%84-%E0%B6%9C%E0%B7%9D%E0%B6%BD%E0%B7%93%E0%B6%BA/ |access-date=19 June 2026 |website=Adaderana Biz}}&lt;/ref&gt; ලෙසත් පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් ක්ෂේත්‍රයේ දායකත්වය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් කර්මාන්තයේ සංවර්ධනයට දායක වූ ව්‍යාපාරික නායකයෙකි. Alumex PLC හි කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ සමාගම ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් පවත්වා ගනිමින්, නිෂ්පාදන නවෝත්පාදනය, ගුණාත්මකභාවය සහ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළ පුළුල් කිරීම සඳහා කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.lk/sustainability__environment/Alumex-launches-new-ESG-roadmap-%E2%80%9CElevate%E2%80%9D-to-shape-sustainable-future/10519-771174|title=Alumex launches new ESG roadmap &quot;Elevate&quot; to shape sustainable future|date=31 December 2024|work=Daily FT|access-date=19 June 2026}}&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ මඟපෙන්වීම යටතේ Alumex විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිස්සාරණ (aluminium extrusion) කර්මාන්තයේ තාක්ෂණික හැකියාවන් වර්ධනය කිරීම, ඉදිකිරීම් හා නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍ර සඳහා උසස් තත්ත්වයේ ඇලුමිනියම් විසඳුම් සැපයීම සහ දේශීය කර්මාන්තකරුවන්ගේ හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
ඔහු 1997 වසරේදී ගීතා දැදිවෙල මහත්මිය සමඟ විවාහ වූ බවත්, ඔවුන්ට දරුවන් දෙදෙනෙකු සිටින බවත් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>mcsvozr9aremj6suyc0x48kv6wbulp8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794221</id>
      <parentid>794220</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <comment>/* ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් ක්ෂේත්‍රයේ දායකත්වය */</comment>
      <origin>794221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8194" sha1="o7hawd3nt4xpa9gr6zdi2wc4s74sypw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ප්‍රමුක් දැදිවෙල
| native_name        = Pramuk Dediwela
| birth_date         = 1968
| birth_place        = මහනුවර, ශ්‍රී ලංකාව
| nationality        = ශ්‍රී ලාංකික
| education          = 
* කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය (Master of Financial Economics)
* University of Southern Queensland (MBA)
| occupation         = ව්‍යාපාරික පරිපාලනය
| years_active       = 1989–වර්තමානය
| employer           = Alumex PLC
| title              = කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ (Managing Director)
| spouse             = ගීතා දැදිවෙල
| children           = 2
}}

ප්‍රමුක් දැදිවෙල (ඉංග්‍රීසි: Pramuk Dediwela) ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛතම සමාගම වන [[ඇලුමෙක්ස්]] සමාගමෙහි  (Alumex PLC) කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Corporate Information |url=https://alumexgroup.com/corporate-information/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා 1968 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]]දී උපත ලැබීය. ඔහු [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය, මහනුවර|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ]] 1974 සිට 1987 දක්වා පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela |url=https://prabook.com/web/pramuk.dediwela/3783910 |access-date=19 June 2026 |website=Prabook}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල ව්‍යාපාර හා ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයට අදාළ උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇත. ඔහු කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් මූල්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (Master of Financial Economics) ලබා ඇති අතර, University of Southern Queensland වෙතින් ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (MBA) ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== වෘත්තීය ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල 1989 වසරේදී Alumex සමූහය සමඟ තම වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. ඔහු අලෙවිකරණය හා විකුණුම්, ද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය හා සැපයුම්, මූල්‍ය, නිෂ්පාදන, පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් යන ක්ෂේත්‍රවල වසර 30කට වැඩි පළපුරුද්දක් ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2010 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔහු Alumex PLC හි විධායක අධ්‍යක්ෂවරයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. පසුව 2017 දී ප්‍රධාන මෙහෙයුම් නිළධාරීවරයා (Chief Operating Officer) ලෙසත්, 2018 ජූලි මාසයේදී කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා&lt;ref&gt;{{cite web |title=වෙළෙඳ අනුකූලතාව සහ ගෝලීය ... |url=https://biz.adaderana.lk/%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%85%E0%B7%99%E0%B6%B3-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%96%E0%B6%BD%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B7%80-%E0%B7%83%E0%B7%84-%E0%B6%9C%E0%B7%9D%E0%B6%BD%E0%B7%93%E0%B6%BA/ |access-date=19 June 2026 |website=Adaderana Biz}}&lt;/ref&gt; ලෙසත් පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් ක්ෂේත්‍රයේ දායකත්වය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් කර්මාන්තයේ සංවර්ධනයට දායක වූ ව්‍යාපාරික නායකයෙකි. Alumex PLC හි කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ සමාගම ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් පවත්වා ගනිමින්, නිෂ්පාදන නවෝත්පාදනය, ගුණාත්මකභාවය සහ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළ පුළුල් කිරීම සඳහා කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.lk/sustainability__environment/Alumex-launches-new-ESG-roadmap-%E2%80%9CElevate%E2%80%9D-to-shape-sustainable-future/10519-771174|title=Alumex launches new ESG roadmap &quot;Elevate&quot; to shape sustainable future|date=31 December 2024|work=Daily FT|access-date=19 June 2026}}&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ මඟපෙන්වීම යටතේ Alumex විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිස්සාරණ (aluminium extrusion) කර්මාන්තයේ තාක්ෂණික හැකියාවන් වර්ධනය කිරීම, ඉදිකිරීම් හා නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍ර සඳහා උසස් තත්ත්වයේ ඇලුමිනියම් විසඳුම් සැපයීම සහ දේශීය කර්මාන්තකරුවන්ගේ හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;

දැදිවෙල මහතා ඇලුමිනියම් කර්මාන්තයේ තිරසාර සංවර්ධනය කෙරෙහිද අවධානය යොමු කර ඇත. ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ Alumex විසින් පාරිසරික, සමාජීය සහ පාලන (ESG) මූලධර්ම ඇතුළත් &quot;Elevate&quot; තිරසාර මාර්ගසටහන හඳුන්වා දෙන ලද අතර, එය කාබන් විමෝචනය අඩු කිරීම, සම්පත් කාර්යක්ෂම භාවිතය සහ වගකීම් සහගත ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදනය ඉලක්ක කර ගනී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Alumex PLC Launches ‘Elevate’ ESG Roadmap for Sustainability |url=https://alumexgroup.com/alumex-plc-launches-new-esg-roadmap-elevate-to-shape-a-sustainable-future/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
ඔහු 1997 වසරේදී ගීතා දැදිවෙල මහත්මිය සමඟ විවාහ වූ බවත්, ඔවුන්ට දරුවන් දෙදෙනෙකු සිටින බවත් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>o7hawd3nt4xpa9gr6zdi2wc4s74sypw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794222</id>
      <parentid>794221</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShameegaR</username>
        <id>78389</id>
      </contributor>
      <comment>/* ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් ක්ෂේත්‍රයේ දායකත්වය */</comment>
      <origin>794222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9316" sha1="eevx0nrkwcxjt5b99eauugi50vn4o26" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ප්‍රමුක් දැදිවෙල
| native_name        = Pramuk Dediwela
| birth_date         = 1968
| birth_place        = මහනුවර, ශ්‍රී ලංකාව
| nationality        = ශ්‍රී ලාංකික
| education          = 
* කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය (Master of Financial Economics)
* University of Southern Queensland (MBA)
| occupation         = ව්‍යාපාරික පරිපාලනය
| years_active       = 1989–වර්තමානය
| employer           = Alumex PLC
| title              = කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ (Managing Director)
| spouse             = ගීතා දැදිවෙල
| children           = 2
}}

ප්‍රමුක් දැදිවෙල (ඉංග්‍රීසි: Pramuk Dediwela) ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛතම සමාගම වන [[ඇලුමෙක්ස්]] සමාගමෙහි  (Alumex PLC) කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Corporate Information |url=https://alumexgroup.com/corporate-information/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා 1968 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]]දී උපත ලැබීය. ඔහු [[ධර්මරාජ විද්‍යාලය, මහනුවර|මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ]] 1974 සිට 1987 දක්වා පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela |url=https://prabook.com/web/pramuk.dediwela/3783910 |access-date=19 June 2026 |website=Prabook}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල ව්‍යාපාර හා ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයට අදාළ උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇත. ඔහු කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් මූල්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (Master of Financial Economics) ලබා ඇති අතර, University of Southern Queensland වෙතින් ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් (MBA) ලබා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== වෘත්තීය ජීවිතය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල 1989 වසරේදී Alumex සමූහය සමඟ තම වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. ඔහු අලෙවිකරණය හා විකුණුම්, ද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය හා සැපයුම්, මූල්‍ය, නිෂ්පාදන, පරිපාලනය සහ මානව සම්පත් යන ක්ෂේත්‍රවල වසර 30කට වැඩි පළපුරුද්දක් ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2010 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඔහු Alumex PLC හි විධායක අධ්‍යක්ෂවරයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. පසුව 2017 දී ප්‍රධාන මෙහෙයුම් නිළධාරීවරයා (Chief Operating Officer) ලෙසත්, 2018 ජූලි මාසයේදී කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා&lt;ref&gt;{{cite web |title=වෙළෙඳ අනුකූලතාව සහ ගෝලීය ... |url=https://biz.adaderana.lk/%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%85%E0%B7%99%E0%B6%B3-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%96%E0%B6%BD%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B7%80-%E0%B7%83%E0%B7%84-%E0%B6%9C%E0%B7%9D%E0%B6%BD%E0%B7%93%E0%B6%BA/ |access-date=19 June 2026 |website=Adaderana Biz}}&lt;/ref&gt; ලෙසත් පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් ක්ෂේත්‍රයේ දායකත්වය ==
ප්‍රමුක් දැදිවෙල මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් කර්මාන්තයේ සංවර්ධනයට දායක වූ ව්‍යාපාරික නායකයෙකි. Alumex PLC හි කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ සමාගම ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් පවත්වා ගනිමින්, නිෂ්පාදන නවෝත්පාදනය, ගුණාත්මකභාවය සහ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළ පුළුල් කිරීම සඳහා කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.lk/sustainability__environment/Alumex-launches-new-ESG-roadmap-%E2%80%9CElevate%E2%80%9D-to-shape-sustainable-future/10519-771174|title=Alumex launches new ESG roadmap &quot;Elevate&quot; to shape sustainable future|date=31 December 2024|work=Daily FT|access-date=19 June 2026}}&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ මඟපෙන්වීම යටතේ Alumex විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් නිස්සාරණ (aluminium extrusion) කර්මාන්තයේ තාක්ෂණික හැකියාවන් වර්ධනය කිරීම, ඉදිකිරීම් හා නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍ර සඳහා උසස් තත්ත්වයේ ඇලුමිනියම් විසඳුම් සැපයීම සහ දේශීය කර්මාන්තකරුවන්ගේ හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pramuk Dediwela - Managing Director, Alumex Group at Hayleys Consumer Products Ltd |url=https://theorg.com/org/hayleys-consumer-products-ltd/org-chart/pramuk-dediwela |access-date=19 June 2026 |website=The Org}}&lt;/ref&gt;

දැදිවෙල මහතා ඇලුමිනියම් කර්මාන්තයේ තිරසාර සංවර්ධනය කෙරෙහිද අවධානය යොමු කර ඇත. ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ Alumex විසින් පාරිසරික, සමාජීය සහ පාලන (ESG) මූලධර්ම ඇතුළත් &quot;Elevate&quot; තිරසාර මාර්ගසටහන හඳුන්වා දෙන ලද අතර, එය කාබන් විමෝචනය අඩු කිරීම, සම්පත් කාර්යක්ෂම භාවිතය සහ වගකීම් සහගත ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදනය ඉලක්ක කර ගනී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Alumex PLC Launches ‘Elevate’ ESG Roadmap for Sustainability |url=https://alumexgroup.com/alumex-plc-launches-new-esg-roadmap-elevate-to-shape-a-sustainable-future/ |access-date=19 June 2026 |website=Alumex PLC}}&lt;/ref&gt;

දේශීය ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදකයින් සහ කාර්මික ශිල්පීන් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා Alumex විසින් ක්‍රියාත්මක කළ &quot;Divikavuluwa&quot; වැනි වැඩසටහන් මඟින් සැපයුම්කරුවන් සහ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදනකරුවන්ගේ වෘත්තීය සංවර්ධනයට සහාය ලබා දී ඇත. මෙම වැඩසටහන් හරහා සමස්ත ඇලුමිනියම් වටිනාකම් දාමය ශක්තිමත් කිරීම ඔහුගේ කර්මාන්ත දැක්මක කොටසක් වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Alumex 'Divikavuluwa' loyalty programme to uplift Sri Lankan Aluminium fabricators |url=https://businesscafe.lk/business-news/luxury-living/item/12064-alumex-divikavuluwa-loyalty-programme-to-uplift-sri-lankan-aluminium-fabricators |access-date=19 June 2026 |website=Businesscafe}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
ඔහු 1997 වසරේදී ගීතා දැදිවෙල මහත්මිය සමඟ විවාහ වූ බවත්, ඔවුන්ට දරුවන් දෙදෙනෙකු සිටින බවත් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>eevx0nrkwcxjt5b99eauugi50vn4o26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගයට හේතුව සොයාගන්නා එරසිස්ට්‍රටස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195698</id>
    <revision>
      <id>794229</id>
      <timestamp>2026-06-19T15:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1332481076|Erasistratus Discovering the Cause of Antiochus' Disease]]&quot;</comment>
      <origin>794229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5817" sha1="hnw2rb9fwwqmxhcvlm4fi4h1zcnlctg" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව කලා නිර්මාණය|image_file=David-Antiochus et Stratonice.jpg|image_size=350px|title=ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගයට හේතුව සොයාගන්නා එරසිස්ට්‍රටස්|artist=[[ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්]]|year=[[කලාව තුළ 1774|1774]]|medium=[[තෙල් සායම්|කැන්වස් මත තෙල් සායම්]]|height_metric=120|width_metric=155|height_imperial=|width_imperial=|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Beaux-Arts de Paris]]|city=[[පැරිඅ]]}}

'''''ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගයට හේතුව සොයාගන්නා එරසිස්ට්‍රටස්''''' ( {{Langx|fr|Érasistrate découvrant la cause de la maladie d’Antiochius dans son amour pour Stratonice}}) යනු 1774 දී ප්‍රංශ නව සම්භාව්‍ය චිත්‍ර ශිල්පියෙකු වන [[ෂාක්ලුවිස් ඩේවිඩ්|ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්]] විසින් අඳින ලද තෙල් සායම් සිතුවමකි . මෙම කෘතිය ප්ලූටාර්ක්ගේ ''ජීවිත'' වලින් කථාංගයක් නිරූපණය කරන ඉතිහාස සිතුවමකි, එහිදී ග්‍රීක රාජ සභා වෛද්‍ය එරසිස්ට්‍රටස් විසින් සෙලියුකස් I ගේ පුත් ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගය ඔහුගේ සුළු මව වන ස්ට්‍රැටෝනිස් සඳහා ඇති වූ ප්‍රේම සම්බන්ධයක් ලෙස හඳුනා ගනී. මෙම සිතුවමට ඇකඩමි රෝයල් ඩි පින්තාරු කිරීම සහ මූර්ති විසින් 1774 දී ''ප්‍රී ඩි රෝම්'' ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී.

== සම්භවය ==
1774 දී පින්තාරු කරන ලද සිතුවම. ප්‍රී ඩි රෝම් තරගය සඳහා ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසු, එය ඩේවිඩ් විසින් නැවත ලබාගෙන මයිකල්-ශෝන් සෙඩයින් වෙත භාර දෙන ලදී. සෙඩයින් පවුල තුළ, සිතුවම පසුව සෙඩයින්ගේ බෑණා වන කොම්ටේ ඩි බ්‍රිසේගේ එකතුවට මාරු විය. 1860 දී අධිරාජයාගේ නිවස එය ෆ්‍රෑන්ක් 3000 කට අත්පත් කර ගත් අතර එය ජාතික ලලිත කලා පාසලේ ස්ථාපනය කරන ලදී. 1860 සහ 1981 දී සිතුවම ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |title=Jacques-Louis David 1748-1825: catalogue de l'exposition rétrospective Louvre-Versailles 1989-1990 |publisher=Réunion des Musées nationaux |year=1989 |isbn=2-7118-2326-1 |editor-last=[[Antoine Schnapper]] |location=Paris |page=54 |language=fr |editor-last2=Arlette Sérullaz}}&lt;/ref&gt;

== දර්ශනය ==
ඇන්ටියෝකස් අසනීප තත්ත්වයකින් පෙළෙන අතර ඇඳේ වැතිර සිටී. ඔහුගේ පියා වන සෙලියුකස් රජු අඳුරේ ඇඳ පාමුල සිටී. තම පුතා බේරා ගැනීම සඳහා ඔහු ශ්‍රේෂ්ඨ වෛද්‍ය එරසිස්ට්‍රටස් ඇමතුවේය.

දෙවැන්නා ඔහු අසලින් සිටින අතර ඔහුගේ නාඩි පරීක්ෂා කරයි: ඔහුගේ වම් අත ඇන්ටියෝකස්ගේ මැණික් කටුව මත තබා ඇත. වෛද්‍යවරයා මාලිගාවේ කාන්තාවන් එකින් එක ඇන්ටියෝකස් ඉදිරියේ පෙනී සිටින ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ස්ට්‍රැටෝනිස්ගේ වාරය පැමිණි විට, තරුණ කුමාරයාගේ නාඩි වේගවත් වන අතර, එරසිස්ට්‍රටස් ඔහුගේ දකුණු අත ඔසවයි, දබරැඟිල්ල &quot;රෝගයට හේතුව&quot; වෙත යොමු කරයි.

ලස්සන ස්ට්‍රැටෝනිස් ඔහුගේ පුතාට භාර දීමට එරසිස්ට්‍රටස් රජුට ඒත්තු ගැන්වූ අතර කුමාරයා සුවය ලබයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Pierre Theil |title=L'esprit éternel de la médecine, anthologie des écrits médicaux anciens |date=1965 |publisher=Compagnie générale de publicité et d'édition |series=L'Antiquité occidentale |volume=1 |page=218}}&lt;/ref&gt;

== මෙයද බලන්න ==

* ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්ගේ සිතුවම් ලැයිස්තුව

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස්}}{{Jacques-Louis David}}{{අධිකාරී පාලනය}}</text>
      <sha1>hnw2rb9fwwqmxhcvlm4fi4h1zcnlctg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794231</id>
      <parentid>794229</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ප්‍රවර්ගය:ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්]] එක් කරන ලදී. [[විකිපීඩියා:HOTCAT|HotCat]] භාවිතයෙන්</comment>
      <origin>794231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5895" sha1="4gpyra9exgxyr8yisvyl55dxj8dieoz" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව කලා නිර්මාණය|image_file=David-Antiochus et Stratonice.jpg|image_size=350px|title=ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගයට හේතුව සොයාගන්නා එරසිස්ට්‍රටස්|artist=[[ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්]]|year=[[කලාව තුළ 1774|1774]]|medium=[[තෙල් සායම්|කැන්වස් මත තෙල් සායම්]]|height_metric=120|width_metric=155|height_imperial=|width_imperial=|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Beaux-Arts de Paris]]|city=[[පැරිඅ]]}}

'''''ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගයට හේතුව සොයාගන්නා එරසිස්ට්‍රටස්''''' ( {{Langx|fr|Érasistrate découvrant la cause de la maladie d’Antiochius dans son amour pour Stratonice}}) යනු 1774 දී ප්‍රංශ නව සම්භාව්‍ය චිත්‍ර ශිල්පියෙකු වන [[ෂාක්ලුවිස් ඩේවිඩ්|ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්]] විසින් අඳින ලද තෙල් සායම් සිතුවමකි . මෙම කෘතිය ප්ලූටාර්ක්ගේ ''ජීවිත'' වලින් කථාංගයක් නිරූපණය කරන ඉතිහාස සිතුවමකි, එහිදී ග්‍රීක රාජ සභා වෛද්‍ය එරසිස්ට්‍රටස් විසින් සෙලියුකස් I ගේ පුත් ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගය ඔහුගේ සුළු මව වන ස්ට්‍රැටෝනිස් සඳහා ඇති වූ ප්‍රේම සම්බන්ධයක් ලෙස හඳුනා ගනී. මෙම සිතුවමට ඇකඩමි රෝයල් ඩි පින්තාරු කිරීම සහ මූර්ති විසින් 1774 දී ''ප්‍රී ඩි රෝම්'' ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී.

== සම්භවය ==
1774 දී පින්තාරු කරන ලද සිතුවම. ප්‍රී ඩි රෝම් තරගය සඳහා ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසු, එය ඩේවිඩ් විසින් නැවත ලබාගෙන මයිකල්-ශෝන් සෙඩයින් වෙත භාර දෙන ලදී. සෙඩයින් පවුල තුළ, සිතුවම පසුව සෙඩයින්ගේ බෑණා වන කොම්ටේ ඩි බ්‍රිසේගේ එකතුවට මාරු විය. 1860 දී අධිරාජයාගේ නිවස එය ෆ්‍රෑන්ක් 3000 කට අත්පත් කර ගත් අතර එය ජාතික ලලිත කලා පාසලේ ස්ථාපනය කරන ලදී. 1860 සහ 1981 දී සිතුවම ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |title=Jacques-Louis David 1748-1825: catalogue de l'exposition rétrospective Louvre-Versailles 1989-1990 |publisher=Réunion des Musées nationaux |year=1989 |isbn=2-7118-2326-1 |editor-last=[[Antoine Schnapper]] |location=Paris |page=54 |language=fr |editor-last2=Arlette Sérullaz}}&lt;/ref&gt;

== දර්ශනය ==
ඇන්ටියෝකස් අසනීප තත්ත්වයකින් පෙළෙන අතර ඇඳේ වැතිර සිටී. ඔහුගේ පියා වන සෙලියුකස් රජු අඳුරේ ඇඳ පාමුල සිටී. තම පුතා බේරා ගැනීම සඳහා ඔහු ශ්‍රේෂ්ඨ වෛද්‍ය එරසිස්ට්‍රටස් ඇමතුවේය.

දෙවැන්නා ඔහු අසලින් සිටින අතර ඔහුගේ නාඩි පරීක්ෂා කරයි: ඔහුගේ වම් අත ඇන්ටියෝකස්ගේ මැණික් කටුව මත තබා ඇත. වෛද්‍යවරයා මාලිගාවේ කාන්තාවන් එකින් එක ඇන්ටියෝකස් ඉදිරියේ පෙනී සිටින ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ස්ට්‍රැටෝනිස්ගේ වාරය පැමිණි විට, තරුණ කුමාරයාගේ නාඩි වේගවත් වන අතර, එරසිස්ට්‍රටස් ඔහුගේ දකුණු අත ඔසවයි, දබරැඟිල්ල &quot;රෝගයට හේතුව&quot; වෙත යොමු කරයි.

ලස්සන ස්ට්‍රැටෝනිස් ඔහුගේ පුතාට භාර දීමට එරසිස්ට්‍රටස් රජුට ඒත්තු ගැන්වූ අතර කුමාරයා සුවය ලබයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Pierre Theil |title=L'esprit éternel de la médecine, anthologie des écrits médicaux anciens |date=1965 |publisher=Compagnie générale de publicité et d'édition |series=L'Antiquité occidentale |volume=1 |page=218}}&lt;/ref&gt;

== මෙයද බලන්න ==

* ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්ගේ සිතුවම් ලැයිස්තුව

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස්}}{{Jacques-Louis David}}{{අධිකාරී පාලනය}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශාක්-ලුවී ඩේවිඩ්]]</text>
      <sha1>4gpyra9exgxyr8yisvyl55dxj8dieoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erasistratus Discovering the Cause of Antiochus' Disease</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195699</id>
    <redirect title="ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගයට හේතුව සොයාගන්නා එරසිස්ට්‍රටස්" />
    <revision>
      <id>794230</id>
      <timestamp>2026-06-19T15:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගයට හේතුව සොයාගන්නා එරසිස්ට්‍රටස්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>794230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="l94cicqp43od0njwel8p42z7e5rcfn5" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ඇන්ටියෝකස්ගේ රෝගයට හේතුව සොයාගන්නා එරසිස්ට්‍රටස්]]</text>
      <sha1>l94cicqp43od0njwel8p42z7e5rcfn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195700</id>
    <revision>
      <id>794235</id>
      <timestamp>2026-06-19T17:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}} {{Infobox religious biography | name             = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Thera | native_name      =  | birth_date       = 1 October 1948 | birth_place      =  | death_date       =  | title            = Mahanayaka of Sri Lanka Amarapura Maha Sangha Sabha | school           = [[Theravada]] | religion         = [[Buddhism]] | lineage          = [[Amarapura Nikāya]...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>794235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4104" sha1="mqeodobu1spyo13uxcp5m831riaxa5y" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| name             = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Thera
| native_name      = 
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = 
| death_date       = 
| title            = Mahanayaka of Sri Lanka Amarapura Maha Sangha Sabha
| school           = [[Theravada]]
| religion         = [[Buddhism]]
| lineage          = [[Amarapura Nikāya]]
| native_name_lang = si
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| dharma_name      = Most Venerable Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Thera
| education        = 
}}
'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>mqeodobu1spyo13uxcp5m831riaxa5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794237</id>
      <parentid>794235</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4757" sha1="dl94k8a9pfo3tuqfojvw3tcutswp1n8" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   =
| caption = 
| birth_name =
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන උත්තරීතර මහානායක - ශ්‍රී ලංකාව &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = 
| office1 =
| term_start1 =
| predecessor1 =
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}
'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>dl94k8a9pfo3tuqfojvw3tcutswp1n8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794238</id>
      <parentid>794237</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>minor edits</comment>
      <origin>794238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="qpigqx2u5i6jty0031azcrsqk56uo0g" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   =
| caption = 
| birth_name =
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන උත්තරීතර මහානායක - ශ්‍රී ලංකාව &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = 
| office1 =
| term_start1 =
| predecessor1 = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}
'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>qpigqx2u5i6jty0031azcrsqk56uo0g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794239</id>
      <parentid>794238</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>minor edits</comment>
      <origin>794239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5031" sha1="ce9mavm1attexxtbkpn517ivyog5kmn" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   =
| caption = 
| birth_name =
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන උත්තරීතර මහානායක - ශ්‍රී ලංකාව &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = 
| office1 = V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| term_start1 =
| predecessor1 = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}
'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>ce9mavm1attexxtbkpn517ivyog5kmn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794240</id>
      <parentid>794239</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5474" sha1="jes2wzqorwbozy3o3a9nk7ekg4xhqu9" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන උත්තරීතර මහානායක - ශ්‍රී ලංකාව &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි &lt;br&gt;(IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි)]]
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}
'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>jes2wzqorwbozy3o3a9nk7ekg4xhqu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794242</id>
      <parentid>794240</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5497" sha1="0om888qma7f9g8uirw989eahc511vrf" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන උත්තරීතර මහානායක - ශ්‍රී ලංකාව &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි &lt;br&gt;(IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි)]]
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}
'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>0om888qma7f9g8uirw989eahc511vrf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794243</id>
      <parentid>794242</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6477" sha1="s43evn7dnp8pvnhmrbhnkqow5to90e3" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන උත්තරීතර මහානායක - ශ්‍රී ලංකාව &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි &lt;br&gt;(IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි)]]
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>s43evn7dnp8pvnhmrbhnkqow5to90e3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794244</id>
      <parentid>794243</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8261" sha1="39o9mdbtu1oov6ooj0h8i7s450gl9c0" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන උත්තරීතර මහානායක - ශ්‍රී ලංකාව &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි &lt;br&gt;(IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි)]]
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..

}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>39o9mdbtu1oov6ooj0h8i7s450gl9c0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794245</id>
      <parentid>794244</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>info added</comment>
      <origin>794245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8474" sha1="6drhywg6l2v1uxtghzob2iow2dxdw0p" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන උත්තරීතර මහානායක - ශ්‍රී ලංකාව &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි &lt;br&gt;(IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි)]]
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>6drhywg6l2v1uxtghzob2iow2dxdw0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794246</id>
      <parentid>794245</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8755" sha1="l35qg5jkw5vq76oiii7wxthqt3ymmfm" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන උත්තරීතර මහානායක - ශ්‍රී ලංකාව &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි &lt;br&gt;(IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි)]]
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = Somdet Phra Ariyavongsagatanana
| image       = [[File:Pontifical Monogram of HH the 20th Supreme Patriach of Thailand.svg|80px]]
| reference   = [[His Holiness]]
| spoken      = Your Holiness
| alternative = Sir
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>l35qg5jkw5vq76oiii7wxthqt3ymmfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794247</id>
      <parentid>794246</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8917" sha1="l1bybsm0yc6659ssueuzsqjmvyoz9g7" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන උත්තරීතර මහානායක - ශ්‍රී ලංකාව &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි &lt;br&gt;(IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි)]]
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanayaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>l1bybsm0yc6659ssueuzsqjmvyoz9g7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794248</id>
      <parentid>794247</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>794248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8957" sha1="jfr6q148coplagxgkaz8fgdcvu0kswc" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanayaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>jfr6q148coplagxgkaz8fgdcvu0kswc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794249</id>
      <parentid>794248</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T19:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */ minor edits</comment>
      <origin>794249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9183" sha1="hyvtlgk41elc1v7sldc31y4tr6y6jlj" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanayaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..
| office14        = කුලපති&lt;br&gt;[[ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| term_start14     = 20...
| term_end14      = වර්තමානය

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>hyvtlgk41elc1v7sldc31y4tr6y6jlj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794250</id>
      <parentid>794249</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T19:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>minor edits</comment>
      <origin>794250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9184" sha1="burafpidpew7qrfkitgdi7zpwu3cq92" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanayaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..
| office14        = කුලපති&lt;br&gt;[[ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| term_start14     = 20...
| term_end14      = වර්තමානය

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>burafpidpew7qrfkitgdi7zpwu3cq92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794251</id>
      <parentid>794250</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35903-52</username>
        <id>79607</id>
      </contributor>
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */ minor edits</comment>
      <origin>794251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9183" sha1="1lq9vdsb40n7gyjc0wq11o5l01dd18p" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..
| office14        = කුලපති&lt;br&gt;[[ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| term_start14     = 20...
| term_end14      = වර්තමානය

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>1lq9vdsb40n7gyjc0wq11o5l01dd18p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794264</id>
      <parentid>794251</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* External links */</comment>
      <origin>794264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9578" sha1="d6lacf38rb45tn37unu3v91dmmqmkh8" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..
| office14        = කුලපති&lt;br&gt;[[ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| term_start14     = 20...
| term_end14      = වර්තමානය

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[වත්මන් ධුරීන]]
}}
{{s-end}}
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>d6lacf38rb45tn37unu3v91dmmqmkh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794265</id>
      <parentid>794264</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* External links */</comment>
      <origin>794265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9599" sha1="93ju5inv2qn3gkqjl85j83mc63lp1t2" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..
| office14        = කුලපති&lt;br&gt;[[ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| term_start14     = 20...
| term_end14      = වර්තමානය

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2024 - වර්තමානය 
}}
{{s-aft
| after = [[වත්මන් ධුරීන]]
}}
{{s-end}}
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>93ju5inv2qn3gkqjl85j83mc63lp1t2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794272</id>
      <parentid>794265</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9157" sha1="5wz8uozye14yu5a1xfsohq1x84drz6b" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..
| office14        = කුලපති&lt;br&gt;[[ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| term_start14     = 20...
| term_end14      = වර්තමානය

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2024 - වර්තමානය 
}}
{{s-aft
| after = [[වත්මන් ධුරීන]]
}}
{{s-end}}
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>5wz8uozye14yu5a1xfsohq1x84drz6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794273</id>
      <parentid>794272</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ගෞරවනාම හා සම්මාන */</comment>
      <origin>794273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9600" sha1="36or33w5hnf7ubof1uvt18ctbjtf2do" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..
| office14        = කුලපති&lt;br&gt;[[ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| term_start14     = 20...
| term_end14      = වර්තමානය

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[Dodampahala Chandrasiri Thera]]
}}
{{s-ttl
| title = Supreme [[Mahanayaka]] of [[Amarapura Nikaya|Amarapura Maha Sangha Sabha]]
| years = 2025 - present
}}
{{s-aft
| after = TBA
}}
{{s-end}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2024 - වර්තමානය 
}}
{{s-aft
| after = [[වත්මන් ධුරීන]]
}}
{{s-end}}
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>36or33w5hnf7ubof1uvt18ctbjtf2do</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794274</id>
      <parentid>794273</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* References */</comment>
      <origin>794274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9362" sha1="ky0bjm87olxrrjm8nee51x70jxibvhu" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..
| office14        = කුලපති&lt;br&gt;[[ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| term_start14     = 20...
| term_end14      = වර්තමානය

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2024 - වර්තමානය 
}}
{{s-aft
| after = [[වත්මන් ධුරීන]]
}}
{{s-end}}
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>ky0bjm87olxrrjm8nee51x70jxibvhu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794278</id>
      <parentid>794274</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ගෞරවනාම හා සම්මාන */</comment>
      <origin>794278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9371" sha1="8tn2e4herolswyalkcxqgh7ctvcxs1v" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..
| office14        = කුලපති&lt;br&gt;[[ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| term_start14     = 20...
| term_end14      = වර්තමානය

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2024 - වර්තමානය 
}}
{{s-aft
| after = [[වත්මන් ධුරීන]]
}}
{{s-end}}
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>8tn2e4herolswyalkcxqgh7ctvcxs1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794362</id>
      <parentid>794278</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9380" sha1="rer8bo3fqheq9wf3mgismht9xb8j7ab" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}}
{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:supreme mahanyaka thero.jpg 
| caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
| dharma_name =
| birth_date       = 1 October 1948
| birth_place      = [[කඹුරුගමුව]],[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 
| title            = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
| office = V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 26 නොවැම්බර් 2024
| predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor = වත්මන් ධූරීන
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]]
| education        = 
}}

'''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති තෙරණුවෝ''' (උපත 1948 ඔක්තෝබර් 1) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකා [[අමරපුර නිකාය]]යේ [[මහානායක]] [[තෙර]] ලෙස කටයුතු කරති.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=106448 | title='Sannas Pathra' presented to new Chief Prelate of Amarapura Nikaya| date=10 March 2025}}&lt;/ref&gt; උන්වහන්සේ 2025 මාර්තු 10 දින ශ්‍රී ලංකා අමරපුර නිකායේ 5 වැනි උත්තරීතර මහානායක තෙර ලෙස පත් කරන ලදී. ඒ අවස්ථාවේදී [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිතුමා විසින් කොළඹදී පැවති විධිමත් උත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත ''සන්නස් පත්‍රය'' ප්‍රදානය කරන ලදී.&lt;ref name=ft&gt;[https://www.ft.lk/news/President-confers-Sannas-Pathraya-to-new-Mahanayaka-Thero-of-Sri-Lanka-Amarapura-Maha-Nikaya/56-774100 President confers ‘Sannas Pathraya’], Daily FT&lt;/ref&gt;

අමරපුර නිකායේ රස්සාගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් ලෙසත්, [[බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන]]හි ප්‍රධානාචාර්ය හා විහාරාධිපති ලෙසත් උන්වහන්සේ කටයුතු කර තිබූ අතර, අනතුරුව අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ මහානායක හිමියන් ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://lankanewsweb.net/archives/58322/president-wickremesinghe-visits-balangoda-sri-dharmananda-vidyayathana-pirivena-announces-new-initiatives-for-buddhist-education/ President Ranil Wickremesinghe visited Balangoda Sri Dharmananda Vidyayathana Pirivena], Lanka News Web&lt;/ref&gt;

කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක හිමියන් 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]ේ [[කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ උපත ලැබූහ. 1962 වර්ෂයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා යටතේ උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ.&lt;ref name=ft/&gt;

==මුල් ජීවිතය==
==පැවදි ජීවිතය==
==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 26 නොවැම්බර් 2024
| term_end1       = වර්තමානය
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start2     = 2004
| term_end2       = අද දක්වා
| office3       = සභාපති ස්ථවිර&lt;br&gt;සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start3    = 20..
| term_end3       = 20..
| office4         = පූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය
| term_start4    = 19..
| term_end4      = වර්තමානය
| office5        = සහකාර ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| term_start5     = 20..
| term_end5       = 20..
| office6        = මහා ලේඛකාධිකාරි&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start6     = 19..
| term_end6       = 19..
| office7         = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී&lt;br&gt;අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start7     = 19..
| term_end7      = 19..
|| office8        = කාරක සංඝ සභික &lt;br&gt; අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
| term_start8     = 19..
| term_end8       = 19..
| office9       = සහකාර අධයාපන අධ්‍යක්‍ෂ&lt;br&gt;සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව 
| term_start9    = 19..
| term_end9       = 19..
| office10      = සමාජික&lt;br&gt;ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය 
| term_start10     = 19..
| term_end10       = 19..
| office11        = යාවජීව සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම
| term_start11     = 19...
| term_end11       = 19..
| office12         = පාලක  සභා සාමාජික&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start12     = 19..
| term_end12       = 19..
| office13       = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික&lt;br&gt;අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය 
| term_start13     = 19..
| term_end13       = 19..
| office14        = කුලපති&lt;br&gt;[[ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්වවිද්‍යාලය]]
| term_start14     = 20...
| term_end14      = වර්තමානය

}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==

==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2024 - වර්තමානය 
}}
{{s-aft
| after = [[වත්මන් ධුරීන]]
}}
{{s-end}}
*[https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations]

[[Category:1948 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]]
[[Category:Sinhalese people]]</text>
      <sha1>rer8bo3fqheq9wf3mgismht9xb8j7ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පූජ්‍ය කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195701</id>
    <redirect title="කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි" />
    <revision>
      <id>794255</id>
      <timestamp>2026-06-19T20:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[පූජ්‍ය කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] සිට [[කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>794255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="1mymyf0ri8epnog8dqhku8bhb4phkin" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]]</text>
      <sha1>1mymyf0ri8epnog8dqhku8bhb4phkin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195702</id>
    <revision>
      <id>794279</id>
      <timestamp>2026-06-19T20:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox religious biography | background = #FFD202 | name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි   | native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero | native_name_lang = en | image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg  | caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානාය...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>794279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3572" sha1="9cj22pq0j3fmigohjp1frafxbpu2l15" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:kotugoda dhammawasa.jpg 
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = අගෝස්තු 2017
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] &lt;br&gt;(IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = III වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = අගෝස්තු 2017
| term_end1       = 22 මාර්තු 2021
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>9cj22pq0j3fmigohjp1frafxbpu2l15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794281</id>
      <parentid>794279</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="09f2lfwh8h7t3utruy310tq178mvcqc" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = කොටුගොඩ ධම්මවාස උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Kotugoda Dhammawasa Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:davuldena gnanissara.jpg
| caption = කොටුගොඩ ධම්මවාස III වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
| dharma_name =
| birth_date       = 23 ජනවාරි 1933
| birth_place      = [[කොටුගොඩ]],[[මිනුවන්ගොඩ]],&lt;br&gt;[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය 
| temple = ගල්කිස්ස ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
| office = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| predecessor = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]] &lt;br&gt;(II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = II වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| term_end1       = 2017 අප්‍රේල් 03
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>09f2lfwh8h7t3utruy310tq178mvcqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794284</id>
      <parentid>794281</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3541" sha1="3e5xztsy364pxk3ecnptcihrnfdsbh1" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Davuldena Gnanissara Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:davuldena gnanissara.jpg
| caption = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = කිරිබද්දන මුදියන්සේ
| dharma_name =
| birth_date       = 31 දෙසැම්බර් 1915
| birth_place      = [[දවුල්දෙන]],[[ඌව පරණගම]],&lt;br&gt;[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| temple = පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යා විජයාරාම විහාරය 
| office = II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| predecessor = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = II වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| term_end1       = 2017 අප්‍රේල් 03
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශ්වය
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>3e5xztsy364pxk3ecnptcihrnfdsbh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794285</id>
      <parentid>794284</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3540" sha1="tsv9z684atyp2n7snbfeo1knno722l7" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Davuldena Gnanissara Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:davuldena gnanissara.jpg
| caption = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = කිරිබද්දන මුදියන්සේ
| dharma_name =
| birth_date       = 31 දෙසැම්බර් 1915
| birth_place      = [[දවුල්දෙන]],[[ඌව පරණගම]],&lt;br&gt;[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| temple = පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යා විජයාරාම විහාරය 
| office = II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| predecessor = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = II වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| term_end1       = 2017 අප්‍රේල් 03
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2017 - 2021
}}
{{s-aft
| after = [[දොඩම්පහල චන්දසිරි හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>tsv9z684atyp2n7snbfeo1knno722l7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794286</id>
      <parentid>794285</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* External links */</comment>
      <origin>794286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="1hm43zadm1weht412du255rz64vje22" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Davuldena Gnanissara Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:davuldena gnanissara.jpg
| caption = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = කිරිබද්දන මුදියන්සේ
| dharma_name =
| birth_date       = 31 දෙසැම්බර් 1915
| birth_place      = [[දවුල්දෙන]],[[ඌව පරණගම]],&lt;br&gt;[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| temple = පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යා විජයාරාම විහාරය 
| office = II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| predecessor = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = II වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| term_end1       = 2017 අප්‍රේල් 03
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2003 - 2017
}}
{{s-aft
| after = [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>1hm43zadm1weht412du255rz64vje22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794303</id>
      <parentid>794286</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3600" sha1="4ujb69usrb53tu4m3qhi09ap3saz77r" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Davuldena Gnanissara Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:davuldena gnanissara.jpg
| caption = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = කිරිබද්දන මුදියන්සේ
| dharma_name =
| birth_date       = 31 දෙසැම්බර් 1915
| birth_place      = [[දවුල්දෙන]],[[ඌව පරණගම]],&lt;br&gt;[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| temple = පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යා විජයාරාම විහාරය 
| office = II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| predecessor = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}
==මුල් කාලය==
==පැවිදි ජීවිතය==

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = II වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| term_end1       = 2017 අප්‍රේල් 03
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2003 - 2017
}}
{{s-aft
| after = [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>4ujb69usrb53tu4m3qhi09ap3saz77r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794361</id>
      <parentid>794303</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3611" sha1="czvwxefon8m584xc344ezexu4ohwdlj" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Davuldena Gnanissara Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:davuldena gnanissara.jpg
| caption = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = කිරිබද්දන මුදියන්සේ
| dharma_name =
| birth_date       = 31 දෙසැම්බර් 1915
| birth_place      = [[දවුල්දෙන]],[[ඌව පරණගම]],&lt;br&gt;[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| temple = පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යා විජයාරාම විහාරය 
| office = II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| predecessor = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==මුල් කාලය==
==පැවිදි ජීවිතය==

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = II වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| term_end1       = 2017 අප්‍රේල් 03
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2003 - 2017
}}
{{s-aft
| after = [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>czvwxefon8m584xc344ezexu4ohwdlj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195703</id>
    <revision>
      <id>794302</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Infobox religious biography | background = #FFD202 | name             = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර උත්තරීතර මහානායක හිමි   | native_name      = Davuldena Gnanissara Supreme Mahanayake Thero | native_name_lang = en | image   = File:dodampahala chandhrasiri.jpg | caption = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර II වන උත්තරීතර...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>794302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3532" sha1="5d2ydwm0068j9ctq4wzc4p13a1s3obt" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Davuldena Gnanissara Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:dodampahala chandhrasiri.jpg
| caption = දවුල්දෙන ඤාණිස්සර II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = කිරිබද්දන මුදියන්සේ
| dharma_name =
| birth_date       = 31 දෙසැම්බර් 1915
| birth_place      = [[දවුල්දෙන]],[[ඌව පරණගම]],&lt;br&gt;[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 22 මාර්තු 2021
| title            = III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| temple = පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යා විජයාරාම විහාරය 
| office = II වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| predecessor = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]] &lt;br&gt;(I වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = II වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2003 සැප්තැම්බර් මස
| term_end1       = 2017 අප්‍රේල් 03
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = කොටුගොඩ ධම්මවාස II වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2003 - 2017
}}
{{s-aft
| after = [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>5d2ydwm0068j9ctq4wzc4p13a1s3obt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794304</id>
      <parentid>794302</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3562" sha1="ro8fe8zt9ppdzsubacxllgxnmnawaiu" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Dodampahala Chandrasiri Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:dodampahala chandhrasiri.jpg
| caption = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සුගුණදාස
| dharma_name =
| birth_date       = 31 දෙසැම්බර් 1915
| birth_place      = [[දවුල්දෙන]],[[ඌව පරණගම]],&lt;br&gt;[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 2023 මැයි 16
| title            = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
| office = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2021 ජූලි 20
| predecessor = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]] &lt;br&gt;(V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = IV වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2021 ජූලි 20
| term_end1       = 2023 මැයි 16
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි  IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2021 - 2023
}}
{{s-aft
| after = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>ro8fe8zt9ppdzsubacxllgxnmnawaiu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794305</id>
      <parentid>794304</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3812" sha1="7gk4npmqdx5ujyh9v9kq1z6kiga4pe4" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Dodampahala Chandrasiri Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:dodampahala chandhrasiri.jpg
| caption = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සුගුණදාස
| dharma_name =
| birth_date       = 31 දෙසැම්බර් 1915
| birth_place      = [[දවුල්දෙන]],[[ඌව පරණගම]],&lt;br&gt;[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 2023 මැයි 16
| title            = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
| office = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2021 ජූලි 20
| predecessor = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]] &lt;br&gt;(V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = IV වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2021 ජූලි 20
| term_end1       = 2023 මැයි 16
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
| office3         = මහා මහෝපාධ්‍යාය &lt;br&gt; [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය| මහමෙව්නාව සංඝ සභාව]]
| term_start3     = 2004
| term_end3      = 2022
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි  IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2021 - 2023
}}
{{s-aft
| after = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>7gk4npmqdx5ujyh9v9kq1z6kiga4pe4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794306</id>
      <parentid>794305</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3843" sha1="9euvknkssy1ha5ep64s7u0iu9g94vve" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Dodampahala Chandrasiri Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:dodampahala chandhrasiri.jpg
| caption = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සුගුණදාස
| dharma_name =
| birth_date       = 31 දෙසැම්බර් 1915
| birth_place      = [[දවුල්දෙන]],[[ඌව පරණගම]],&lt;br&gt;[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 2023 මැයි 16
| title            = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
| office = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2021 ජූලි 20
| predecessor = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]] &lt;br&gt;(V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==මුල් කාලය==

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = IV වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2021 ජූලි 20
| term_end1       = 2023 මැයි 16
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
| office3         = මහා මහෝපාධ්‍යාය &lt;br&gt; [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය| මහමෙව්නාව සංඝ සභාව]]
| term_start3     = 2004
| term_end3      = 2022
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි  IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2021 - 2023
}}
{{s-aft
| after = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>9euvknkssy1ha5ep64s7u0iu9g94vve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794307</id>
      <parentid>794306</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මුල් කාලය */</comment>
      <origin>794307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="7yy24prcvtmpq6yt482wf8794xiq93l" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Dodampahala Chandrasiri Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:dodampahala chandhrasiri.jpg
| caption = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සුගුණදාස
| dharma_name =
| birth_date       = 31 දෙසැම්බර් 1915
| birth_place      = [[දවුල්දෙන]],[[ඌව පරණගම]],&lt;br&gt;[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 2023 මැයි 16
| title            = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
| office = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2021 ජූලි 20
| predecessor = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]] &lt;br&gt;(V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==මුල් කාලය==
==පැවිදි ජීවිතය==

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = IV වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2021 ජූලි 20
| term_end1       = 2023 මැයි 16
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
| office3         = මහා මහෝපාධ්‍යාය &lt;br&gt; [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය| මහමෙව්නාව සංඝ සභාව]]
| term_start3     = 2004
| term_end3      = 2022
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි  IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2021 - 2023
}}
{{s-aft
| after = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>7yy24prcvtmpq6yt482wf8794xiq93l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794357</id>
      <parentid>794307</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3849" sha1="31dwjghuiciu52ubgwlhi9os4g0doai" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Dodampahala Chandrasiri Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:dodampahala chandhrasiri.jpg
| caption = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සුගුණදාස
| dharma_name =
| birth_date       = 20 දෙසැම්බර් 1939
| birth_place      = [[දොඩම්පහල]],&lt;br&gt;[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 2023 මැයි 16
| title            = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
| office = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2021 ජූලි 20
| predecessor = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]] &lt;br&gt;(V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==මුල් කාලය==
==පැවිදි ජීවිතය==

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = IV වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2021 ජූලි 20
| term_end1       = 2023 මැයි 16
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
| office3         = මහා මහෝපාධ්‍යාය &lt;br&gt; [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය| මහමෙව්නාව සංඝ සභාව]]
| term_start3     = 2004
| term_end3      = 2022
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි  IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2021 - 2023
}}
{{s-aft
| after = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>31dwjghuiciu52ubgwlhi9os4g0doai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794358</id>
      <parentid>794357</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3859" sha1="eewj71mozk4ju7gqcepe8h2dhjpndkl" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Dodampahala Chandrasiri Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:dodampahala chandhrasiri.jpg
| caption = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සුගුණදාස
| dharma_name =
| birth_date       = 20 දෙසැම්බර් 1939
| birth_place      = [[දොඩම්පහල]],&lt;br&gt;[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 2023 මැයි 16
| title            = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
| office = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2021 ජූලි 20
| predecessor = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]] &lt;br&gt;(V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==මුල් කාලය==
==පැවිදි ජීවිතය==

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = IV වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2021 ජූලි 20
| term_end1       = 2023 මැයි 16
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
| office3         = මහා මහෝපාධ්‍යාය &lt;br&gt; [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය| මහමෙව්නාව සංඝ සභාව]]
| term_start3     = 2004
| term_end3      = 2022
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි  IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2021 - 2023
}}
{{s-aft
| after = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>eewj71mozk4ju7gqcepe8h2dhjpndkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794370</id>
      <parentid>794358</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3954" sha1="m64s4fs5m0446f2pb1j2all0tjnpz01" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Dodampahala Chandrasiri Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:dodampahala chandhrasiri.jpg
| caption = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සුගුණදාස
| dharma_name =
| birth_date       = 20 දෙසැම්බර් 1939
| birth_place      = [[දොඩම්පහල]],&lt;br&gt;[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 2023 මැයි 16
| death_place = කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී
| title            = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
| office = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2021 ජූලි 20
| predecessor = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]] &lt;br&gt;(V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==මුල් කාලය==
==පැවිදි ජීවිතය==

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = IV වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2021 ජූලි 20
| term_end1       = 2023 මැයි 16
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| term_start2     = 19..
| term_end2       = 19...
| office3         = මහා මහෝපාධ්‍යාය &lt;br&gt; [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය| මහමෙව්නාව සංඝ සභාව]]
| term_start3     = 2004
| term_end3      = 2022
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි  IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2021 - 2023
}}
{{s-aft
| after = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>m64s4fs5m0446f2pb1j2all0tjnpz01</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794379</id>
      <parentid>794370</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35733-48</username>
        <id>79609</id>
      </contributor>
      <comment>/* පත්වීම් ලැයිස්තුව */</comment>
      <origin>794379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3953" sha1="r3cok0vfaik5f1awke2mkdjumtt8w9h" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Dodampahala Chandrasiri Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:dodampahala chandhrasiri.jpg
| caption = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සුගුණදාස
| dharma_name =
| birth_date       = 20 දෙසැම්බර් 1939
| birth_place      = [[දොඩම්පහල]],&lt;br&gt;[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 2023 මැයි 16
| death_place = කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී
| title            = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
| office = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2021 ජූලි 20
| predecessor = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]] &lt;br&gt;(V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==මුල් කාලය==
==පැවිදි ජීවිතය==

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = IV වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2021 ජූලි 20
| term_end1       = 2023 මැයි 16
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| term_start2     = 1996
| term_end2       = 2024
| office3         = මහා මහෝපාධ්‍යාය &lt;br&gt; [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය| මහමෙව්නාව සංඝ සභාව]]
| term_start3     = 2004
| term_end3      = 2022
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි  IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2021 - 2023
}}
{{s-aft
| after = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>r3cok0vfaik5f1awke2mkdjumtt8w9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794381</id>
      <parentid>794379</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>794381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3956" sha1="nvaau5rz2edqxs3lt62kbm687gm1223" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background = #FFD202
| name             = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි  
| native_name      = Dodampahala Chandrasiri Supreme Mahanayake Thero
| native_name_lang = en
| image   = File:dodampahala chandhrasiri.jpg
| caption = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| birth_name = සුගුණදාස
| dharma_name =
| birth_date       = 20 දෙසැම්බර් 1939
| birth_place      = [[දොඩම්පහල]],&lt;br&gt;[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| death_date       = 2023 මැයි 16
| death_place = කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී
| title            = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] &lt;br&gt; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා
| school           = [[ථේරවාද]]
| religion         = [[බුදුදහම]]
| lineage          = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| order = අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| temple = කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
| office = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| term_start = 2021 ජූලි 20
| predecessor = [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| successor =  [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]] &lt;br&gt;(V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]])
| website =
| signature =
| honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]]
| education        = 
}}

==මුල් කාලය==
==පැවිදි ජීවිතය==

==පත්වීම් ලැයිස්තුව==
{{Infobox officeholder
| office1         = IV වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා)
| term_start1     = 2021 ජූලි 20
| term_end1       = 2023 මැයි 16
| office2         = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
| term_start2     = 1996
| term_end2       = 2024
| office3         = මහා මහෝපාධ්‍යාය &lt;br&gt; [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය| මහමෙව්නාව සංඝ සභාව]]
| term_start3     = 2004
| term_end3      = 2022
}}

==ගෞරවනාම හා සම්මාන==
{{Infobox manner of address
| background  = gold
| name        = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි  IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි
| image       = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]]
| reference   = [[අතිපූජ්‍ය ]]
| spoken      =  [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| alternative = මහා ස්ථවිර 
}}

==අමතර ලිපි==
==References==
{{Reflist}}

==External links==
{{s-start}}
{{s-rel|bu}}
{{s-bef
| before = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]]
}}
{{s-ttl
| title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා
| years = 2021 - 2023
}}
{{s-aft
| after = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]]
}}
{{s-end}}</text>
      <sha1>nvaau5rz2edqxs3lt62kbm687gm1223</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:උත්තරීතර මහානායක හිමි</title>
    <ns>1</ns>
    <id>195704</id>
    <revision>
      <id>794308</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ලිපි සම්බන්ධ කිරීම සම්බන්ධ */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>794308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="2d6ctuz5wm1pqgjrogopqd3rwhepjpw" xml:space="preserve">== ලිපි සම්බන්ධ කිරීම සම්බන්ධ ==

[[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] සහ [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී හිමි]] යන ලිපි මෙම ලිපිය සහ වෙනත් ලිපි සමඟ link වෙන්නේ නෑනේ.පොඩ්ඩක් බලන්න පුලුවන්ද??
@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] [[User:KSLwiki24|&lt;span style=&quot;font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px;color:#ff0033&quot;&gt;KSL&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#00ccff&quot;&gt;wiki&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#ffcc00&quot;&gt;24&lt;/span&gt;]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] 21:36, 19 ජූනි 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>2d6ctuz5wm1pqgjrogopqd3rwhepjpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794352</id>
      <parentid>794308</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>/* ලිපි සම්බන්ධ කිරීම සම්බන්ධ */ Reply</comment>
      <origin>794352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1034" sha1="te7zba1ndllvbshddwdo4kcyw72fitz" xml:space="preserve">== ලිපි සම්බන්ධ කිරීම සම්බන්ධ ==

[[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] සහ [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී හිමි]] යන ලිපි මෙම ලිපිය සහ වෙනත් ලිපි සමඟ link වෙන්නේ නෑනේ.පොඩ්ඩක් බලන්න පුලුවන්ද??
@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] [[User:KSLwiki24|&lt;span style=&quot;font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px;color:#ff0033&quot;&gt;KSL&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#00ccff&quot;&gt;wiki&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#ffcc00&quot;&gt;24&lt;/span&gt;]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] 21:36, 19 ජූනි 2026 (යූටීසී)

:ප්‍රශ්නය අන්තර්ගතය පිළිබඳව මිසක්, තාක්ෂණික කරුණක් ගැන නොවේ නේද? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 04:01, 20 ජූනි 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>te7zba1ndllvbshddwdo4kcyw72fitz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794354</id>
      <parentid>794352</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ලිපි සම්බන්ධ කිරීම සම්බන්ධ */ Reply</comment>
      <origin>794354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1847" sha1="oyissd6ac9miw9rvp1mr250bahkbizy" xml:space="preserve">== ලිපි සම්බන්ධ කිරීම සම්බන්ධ ==

[[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] සහ [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී හිමි]] යන ලිපි මෙම ලිපිය සහ වෙනත් ලිපි සමඟ link වෙන්නේ නෑනේ.පොඩ්ඩක් බලන්න පුලුවන්ද??
@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] [[User:KSLwiki24|&lt;span style=&quot;font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px;color:#ff0033&quot;&gt;KSL&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#00ccff&quot;&gt;wiki&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#ffcc00&quot;&gt;24&lt;/span&gt;]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] 21:36, 19 ජූනි 2026 (යූටීසී)

:ප්‍රශ්නය අන්තර්ගතය පිළිබඳව මිසක්, තාක්ෂණික කරුණක් ගැන නොවේ නේද? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 04:01, 20 ජූනි 2026 (යූටීසී)
::@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] [[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි]],[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] මේ ලිපිත් අර ලිපි වල අන්තර්ගතය වගේම දැනට මුලින් නිර්මාණය කල ඒවා පසුව ලිපිය සම්පූර්ණ කරන්න.ඒත් ඒ ලිපි දෙක අනිත් ලිපි සමඟ link වෙනවා.... [[User:KSLwiki24|&lt;span style=&quot;font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px;color:#ff0033&quot;&gt;KSL&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#00ccff&quot;&gt;wiki&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#ffcc00&quot;&gt;24&lt;/span&gt;]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] 04:07, 20 ජූනි 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>oyissd6ac9miw9rvp1mr250bahkbizy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහානායක හිමිවරු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195705</id>
    <redirect title="ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු" />
    <revision>
      <id>794310</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[මහානායක හිමිවරු]] සිට [[ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>794310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="ln5xkdd525di8h38hfju9zlvlguhpev" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]]</text>
      <sha1>ln5xkdd525di8h38hfju9zlvlguhpev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794318</id>
      <parentid>794310</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5927</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]] to [[ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]]</comment>
      <origin>794318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="pc8qoz09gdf9yrvayqooforsnsnr9b5" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]]</text>
      <sha1>pc8qoz09gdf9yrvayqooforsnsnr9b5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:මහානායක හිමිවරු</title>
    <ns>1</ns>
    <id>195706</id>
    <redirect title="සාකච්ඡාව:ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු" />
    <revision>
      <id>794312</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:මහානායක හිමිවරු]] සිට [[සාකච්ඡාව:ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>794312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="6m5winxjhtdk1xuy9bds1x7knlpsl28" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]]</text>
      <sha1>6m5winxjhtdk1xuy9bds1x7knlpsl28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794317</id>
      <parentid>794312</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5927</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[සාකච්ඡාව:ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]] to [[සාකච්ඡාව:ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]]</comment>
      <origin>794317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="2rjwn436a8vd6t8m2fs4qwlmcag31w2" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]]</text>
      <sha1>2rjwn436a8vd6t8m2fs4qwlmcag31w2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195707</id>
    <redirect title="ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු" />
    <revision>
      <id>794314</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]] සිට [[ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>794314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="pc8qoz09gdf9yrvayqooforsnsnr9b5" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]]</text>
      <sha1>pc8qoz09gdf9yrvayqooforsnsnr9b5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු</title>
    <ns>1</ns>
    <id>195708</id>
    <redirect title="සාකච්ඡාව:ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු" />
    <revision>
      <id>794316</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:ත්‍රිනිකායික මහානායක හිමිවරු]] සිට [[සාකච්ඡාව:ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>794316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="2rjwn436a8vd6t8m2fs4qwlmcag31w2" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]]</text>
      <sha1>2rjwn436a8vd6t8m2fs4qwlmcag31w2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලංකාවේ කලපු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195709</id>
    <redirect title="ශ්‍රී ලංකාවේ කලපු" />
    <revision>
      <id>794346</id>
      <timestamp>2026-06-20T03:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[ලංකාවේ කලපු]] සිට [[ශ්‍රී ලංකාවේ කලපු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>794346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="ibfajb9t7ies6uixfg0k1tepzhqclbg" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ශ්‍රී ලංකාවේ කලපු]]</text>
      <sha1>ibfajb9t7ies6uixfg0k1tepzhqclbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාවේ කලපු</title>
    <ns>1</ns>
    <id>195710</id>
    <revision>
      <id>794347</id>
      <timestamp>2026-06-20T03:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>794347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb" xml:space="preserve">{{Talk header}}</text>
      <sha1>6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කලපු</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195711</id>
    <revision>
      <id>794350</id>
      <timestamp>2026-06-20T03:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>794350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="jwqjr7ivp2vsp050w3akp9zi6ha3aku" xml:space="preserve">{{cat main}}

[[Category:Lagoons of Asia|Sri lanka]]
[[Category:Bodies of water of Sri lanka]]</text>
      <sha1>jwqjr7ivp2vsp050w3akp9zi6ha3aku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බණ්ඩාර විජේතුංග</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195712</id>
    <revision>
      <id>794382</id>
      <timestamp>2026-06-20T06:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Isyhans</username>
        <id>72007</id>
      </contributor>
      <comment>'{{short description|Sri Lankan lyricist and radio announcer}} {{Infobox person | name               = බණ්ඩාර විජේ­තුංග &lt;br&gt; Bandara Wijethunga  | image              =  | alt                =  | caption            =  | birth_date         = {{Birth date|1939|1|28|df=yes}} | birth_name         = සෙනරත් බණ්ඩාර ආනන්ද කුලතිලක විජේතුං...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>794382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8863" sha1="od4ypc6wom3wh0gtzsf4up1dzt69h7d" xml:space="preserve">{{short description|Sri Lankan lyricist and radio announcer}}
{{Infobox person
| name               = බණ්ඩාර විජේ­තුංග &lt;br&gt; Bandara Wijethunga 
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date|1939|1|28|df=yes}}
| birth_name         = සෙනරත් බණ්ඩාර ආනන්ද කුලතිලක විජේතුංග
| birth_place        = [[කුරුණෑගල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| death_date         = {{death date and age|1990|1|3|1939|1|28|df=yes}}
| death_place        = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| education          = [[ආනන්ද විද්‍යාලය]]
| years_active       = 1960–1990
| other_names        = 
| spouse             = Kalyani Piyasomi Samaraweera (m. 1969)
| children           = 1
| father             = Wijetunga Mudiyanselage Punchi Banda Wijayatunga 
| mother             = Herath Mudiyanselage Bandara Menike Herath
| relatives          = 
| website            = 
| party              = 
| occupation         = poet, short story writer, creative publisher, songwriter
}}

'''සෙනරත් බණ්ඩාර ආනන්ද කුලතිලක විජේතුංග''' (28 ජනවාරි 1939 – 3 ජනවාරි 1990),හෙවත් '''බණ්ඩාර K. විජේතුංග''', යනු කවියෙක් පද රචකයෙක් සහ කෙටි කතාකරුවෙකි.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://yasanathsithuwili.blogspot.com/2016/08/blog-post_18.html | title=It's no secret that your heart and my mind are both | publisher=yasanathsithuwili.blogspot| accessdate=7 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nfc.gov.lk/artist/bandara-k-wijethunga-530/ | title=Bandara K Wijethunga | publisher=National Film Corporation of Sri Lanka| accessdate=6 March 2020}}&lt;/ref&gt;

==Personal life==
Wijetunga was born on 28 January 1939 in Pallegama Weliganwatta, Weauda Korale, Kurunegala. His father Wijetunga Mudiyanselage Punchi Banda Wijayatunga was a teacher by profession. His mother, Herath Mudiyanselage Bandara Menike Herath was a housewife. He has one sister Chinta Padmini, who was also a teacher. Wijetunga received his primary education at St. Beed College, Badulla. Then he attended [[Ananda College]], Colombo in 1953 to complete studies from English medium. His classmates at the school are, [[J. B. Disanayake]], [[D.B. Nihalsinghe]], [[Sunanda Mahendra]], [[Asoka Ponnamperuma]] and [[Wijeratne Warakagoda]].&lt;ref name= bandara&gt;{{cite web | url=http://www.sarasaviya.lk/features-story/2020/01/23/15054/තමාගේ-තරම-දැන-නොසිටි-බණ්ඩාරේ | title=Bandara who does not know his size | publisher=Sarasaviya | accessdate=7 March 2020}}&lt;/ref&gt;

He was married to longtime partner Kalyani Piyasomi Samaraweera, who was an old girl at [[Devi Balika Vidyalaya]]. They married on August 6, 1969. The couple has one daughter, Uma Indeewari. Kalyani worked as an English lecturer at the Teacher Training College, Maharagama.&lt;ref name= bandara /&gt;

After losing his job at Radio Ceylon, he became a drunken person.&lt;ref name= wijethunga&gt;{{cite web | url=https://www.dinamina.lk/2018/04/03/විශේෂාංග/51477/හමු%C2%ADවෙමු-සුව%C2%ADබර-තවත්-සැඳෑ%C2%ADවක-බණ්ඩාර-කේ-විජේ%C2%ADතුංග-මත%C2%ADකයේ | title=Meet the memory of Bandara K. Wijetunga | publisher=Dinamina | accessdate=7 March 2020}}&lt;/ref&gt;  Wijetunga died on January 3, 1990, after being admitted to the hospital at noon and died around 5 pm following a brief illness at the age of 50. The funeral took place on 6 January 1990 at the [[Kanatte Cemetery|Borella Cemetery]].&lt;ref name= bandara /&gt;

==Career==
He was known as a talented artist, poet, short story writer and songwriter during school times. In 1957 he won first place in the Inter-school Art Exhibition. In 1958, he was the editor of ''Sinhala Lamaya'' magazine as well as the English magazine ''Enchanted''. He has also won the Sivaguranathan Award for Best Autonomous Design. He attended radio announcements while in school and appeared as Ananda K. Wijethunga. Later, he opened the doors of the radio programs with his deep voice by editing the commemorative brochures of the films like ''Ran Muthu Duwa'', ''Getavarayo'', ''Saravita'' and ''Narilatha'' with the name Bandara K. Wijethunga. He first started as a relief announcer at [[Radio Ceylon]]. Wijetunga along with Tissa Liyanasuriya and [[K.A.W. Perera]] performed the radio magazine called ''Radio Sangarava''.&lt;ref name= bandara /&gt;

His first job was as a Data Officer in the Exchange Control Department of the Bank of Ceylon. After a few years, he was chosen as the Publicity Officer of the State Film Corporation. During this period, all Hindi films imported by the Film Corporation have been promoted by Wijethunga.&lt;ref name= bandara /&gt;

He was also a talented poet, where he wrote the poetry ''Neth Dahasa''. He also made cover titles, film catalogs and movie backgrounds for [[Amaranath Jayathilake]]'s &quot;Chithrapata Adyanaya&quot; and [[Ajantha Ranasinghe]]'s &quot;Thivanka Rekha&quot;. Later he worked as a dubbing artist for many film characters.&lt;ref name= bandara /&gt; In 1965, he acted in the film ''Sweep Ticket'' and then in 1979 in the film ''Handaya''.&lt;ref name= wijethunga /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-bandara-k-wijetunga-4252.html | title=Bandara K Wijethunga films | publisher= Sinhala Cinema Database| accessdate=6 March 2020}}&lt;/ref&gt;

As a radio songwriter, he became very popular with the songs &quot;Mahada Namathi Wana Bambara&quot; by [[H.R. Jothipala]], &quot;Ruwan Thoran Thana&quot; and &quot;Mulu Loke Pura&quot; by Christopher Paul, &quot;Ayubowan Ayubowan&quot; by [[G. S. B. Rani]]. Apart from them, he also made lyrics to popular singers [[W.D. Amaradeva]], [[Sanath Nandasiri]], [[Milton Mallawarachchi]], [[Victor Rathnayake]], [[Neela Wickramasinghe]] and [[Sunil Edirisinghe]].&lt;ref name= wijethunga /&gt; In 1984, Wijethunga won the award for the Best film lyricist at Presidential film festival for the film ''Ridee Nimnaya''. He made lyrics for the films ''Podi Malli'', ''Sri Madara'', ''Sudda'', ''Asha Dasin'', ''Biththi Hathara'', ''Madhusamaya''. In 1992, the song &quot;Sagara Weralaka Piya Satahan&quot; in the film ''Madhusamaya'' won the award for the Best Lyricist at Sarasaviya and the Presidential award festivals. In 2001, his glossary work ''Sulanga Wage Awidin'' won State Literary Award for Best Lyricist of the Year.&lt;ref name= bandara /&gt;

After [[Sirimavo Bandaranaike]] was deprived of her civic rights, the artists signed a petition which included Wijethunga as well. The publication of songs and names of signatories was banned by the radio whereas Wijayatunga lost his radio job as well as the propaganda work of the National Film Corporation. He received the job after few years under the guidance of [[Nihal Silva]].&lt;ref name= wijethunga /&gt;

==Filmography==
===As lyricist===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year !! Film !! Other roles !! Ref.
|-
| 1966 || ''Sudu Duwa'' || Screenwriter || 
|-
| 1978 || ''Asha Dasin'' ||   || 
|-
| 1979 || ''Podi Malli'' ||  || 
|-
| 1980 || ''Mal Kekulu'' ||  || 
|-
| 1981 || ''Bangali Walalu'' ||  || 
|-
| 1981 || ''Sudda'' ||  || 
|-
| 1982 || ''Bicycle'' ||  || 
|-
| 1982 || ''Ridee Nimnaya'' ||  || 
|-
| 1982 || ''[[Biththi Hathara]]'' ||  || 
|-
| 1982 || ''Newatha Hamuwemu'' ||   || 
|-
| 1984 || ''Jaya Sikurui'' ||   || 
|-
| 1985 || ''Rajina'' ||   || 
|-
| 1986 || ''Prarthana'' ||  Screenwriter  || 
|-
| 1986 || ''Dinuma'' ||  Screenwriter  || 
|-
| 1986 || ''[[Avurududa]]'' || ||   
|-
| 1987 || ''Hitha Honda Chandiya'' ||   || 
|-
| 1987 || ''Yukthiyada Shakthiyada'' ||    || 
|-
| 1988 || ''Rasa Rahasak'' ||    || 
|-
| 1988 || ''Satana'' ||   || 
|-
| 1989 || ''Randenigala Sinhaya'' ||   || 
|-
| 1990 || ''Dedunnen Samanaliyak'' ||   || 
|-
| 1991 || ''Sihina Ahase Wasanthaya'' ||  || 
|-
| 1991 || ''Madhusamaya'' ||  || 
|-
| 1991 || ''Salambak Handai'' ||  ||  
|-
| 1991 || ''Dhanaya'' ||   || 
|-
| 1992 || ''Roomathiyay Neethiyay'' ||   || 
|-
| 1993 || ''Sargent Nallathambi'' ||   || 
|-
| 1993 || ''Sasara Sarisarana Thek Oba Mage'' ||  || 
|-
| 1993 || ''Yasasa'' ||   || 
|}

==References==
{{reflist}}

==External links==
* [https://sinhalasongbook.com/?lyrics=bandara-wijethunga Songs Written by Bandara Wijethunga]

{{authority control}}
{{Sinhala Music|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Wijethunga, Bandara}}
[[Category:1939 births]]
[[Category:1990 deaths]]
[[Category:People from Kurunegala]]
[[Category:People from British Ceylon]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:Sri Lankan journalists]]
[[Category:Sri Lankan lyricists]]
[[Category:Alumni of Ananda College]]</text>
      <sha1>od4ypc6wom3wh0gtzsf4up1dzt69h7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794385</id>
      <parentid>794382</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Isyhans</username>
        <id>72007</id>
      </contributor>
      <comment>/* Personal life */</comment>
      <origin>794385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9476" sha1="pglj2jm9pft4feke9bjk3sw5eouphb6" xml:space="preserve">{{short description|Sri Lankan lyricist and radio announcer}}
{{Infobox person
| name               = බණ්ඩාර විජේ­තුංග &lt;br&gt; Bandara Wijethunga 
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date|1939|1|28|df=yes}}
| birth_name         = සෙනරත් බණ්ඩාර ආනන්ද කුලතිලක විජේතුංග
| birth_place        = [[කුරුණෑගල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| death_date         = {{death date and age|1990|1|3|1939|1|28|df=yes}}
| death_place        = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| education          = [[ආනන්ද විද්‍යාලය]]
| years_active       = 1960–1990
| other_names        = 
| spouse             = Kalyani Piyasomi Samaraweera (m. 1969)
| children           = 1
| father             = Wijetunga Mudiyanselage Punchi Banda Wijayatunga 
| mother             = Herath Mudiyanselage Bandara Menike Herath
| relatives          = 
| website            = 
| party              = 
| occupation         = poet, short story writer, creative publisher, songwriter
}}

'''සෙනරත් බණ්ඩාර ආනන්ද කුලතිලක විජේතුංග''' (28 ජනවාරි 1939 – 3 ජනවාරි 1990),හෙවත් '''බණ්ඩාර K. විජේතුංග''', යනු කවියෙක් පද රචකයෙක් සහ කෙටි කතාකරුවෙකි.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://yasanathsithuwili.blogspot.com/2016/08/blog-post_18.html | title=It's no secret that your heart and my mind are both | publisher=yasanathsithuwili.blogspot| accessdate=7 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nfc.gov.lk/artist/bandara-k-wijethunga-530/ | title=Bandara K Wijethunga | publisher=National Film Corporation of Sri Lanka| accessdate=6 March 2020}}&lt;/ref&gt;

==Personal life==
විජේතුංග උපන්නේ 1939 ජනවාරි 28 වැනිදා කුරුණෑගල වෑඋඩ කෝරළයේ පල්ලේගම වැලිගන්වත්තේදීය. ඔහුගේ පියා විජේතුංග මුදියන්සේලාගේ පුංචි බණ්ඩා විජයතුංග වෘත්තියෙන් ගුරුවරයෙකි. ඔහුගේ මව හේරත් මුදියන්සේලාගේ බණ්ඩාර මැණිකේ හේරත් ගෘහණියක් වූවාය. ඔහුට එක් සහෝදරියක් වන චින්තා පද්මිණී, ඇය ගුරුවරියක් ද විය. විජේතුංග මූලික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ බදුල්ල ශාන්ත බීඩ් විද්‍යාලයෙනි. අනතුරුව ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපනය හැදෑරීමට 1953 දී කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයට ඇතුළත් විය. පාසලේ ඔහුගේ පන්තියේ මිතුරන් වන්නේ, ජේ.බී.දිසානායක, ඩී.බී. නිහාල්සිංහ, සුනන්ද මහේන්ද්‍ර, අශෝක පොන්නම්පෙරුම සහ විජේරත්න වරකාගොඩ.&lt;ref name= bandara&gt;{{cite web | url=http://www.sarasaviya.lk/features-story/2020/01/23/15054/තමාගේ-තරම-දැන-නොසිටි-බණ්ඩාරේ | title=Bandara who does not know his size | publisher=Sarasaviya | accessdate=7 March 2020}}&lt;/ref&gt;

ඔහු දිගු කාලීන සහකාරියක් වූ කල්‍යාණි පියසෝමි සමරවීර සමඟ විවාහ විය. ඇය [[දේවි බාලිකා විද්‍යාලයේ]] ආදි ශිෂ්‍යාවකි. ඔවුන් 1969 අගෝස්තු 6 වන දින විවාහ විය. මෙම යුවළට උමා ඉන්දීවරි නම් දියණියක් සිටී. කල්‍යාණි මහරගම ගුරු පුහුණු විද්‍යාලයේ ඉංග්‍රීසි කථිකාචාර්යවරියක් ලෙස සේවය කළාය.&lt;ref name= bandara /&gt;

==Career==
He was known as a talented artist, poet, short story writer and songwriter during school times. In 1957 he won first place in the Inter-school Art Exhibition. In 1958, he was the editor of ''Sinhala Lamaya'' magazine as well as the English magazine ''Enchanted''. He has also won the Sivaguranathan Award for Best Autonomous Design. He attended radio announcements while in school and appeared as Ananda K. Wijethunga. Later, he opened the doors of the radio programs with his deep voice by editing the commemorative brochures of the films like ''Ran Muthu Duwa'', ''Getavarayo'', ''Saravita'' and ''Narilatha'' with the name Bandara K. Wijethunga. He first started as a relief announcer at [[Radio Ceylon]]. Wijetunga along with Tissa Liyanasuriya and [[K.A.W. Perera]] performed the radio magazine called ''Radio Sangarava''.&lt;ref name= bandara /&gt;

His first job was as a Data Officer in the Exchange Control Department of the Bank of Ceylon. After a few years, he was chosen as the Publicity Officer of the State Film Corporation. During this period, all Hindi films imported by the Film Corporation have been promoted by Wijethunga.&lt;ref name= bandara /&gt;

He was also a talented poet, where he wrote the poetry ''Neth Dahasa''. He also made cover titles, film catalogs and movie backgrounds for [[Amaranath Jayathilake]]'s &quot;Chithrapata Adyanaya&quot; and [[Ajantha Ranasinghe]]'s &quot;Thivanka Rekha&quot;. Later he worked as a dubbing artist for many film characters.&lt;ref name= bandara /&gt; In 1965, he acted in the film ''Sweep Ticket'' and then in 1979 in the film ''Handaya''.&lt;ref name= wijethunga /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-bandara-k-wijetunga-4252.html | title=Bandara K Wijethunga films | publisher= Sinhala Cinema Database| accessdate=6 March 2020}}&lt;/ref&gt;

As a radio songwriter, he became very popular with the songs &quot;Mahada Namathi Wana Bambara&quot; by [[H.R. Jothipala]], &quot;Ruwan Thoran Thana&quot; and &quot;Mulu Loke Pura&quot; by Christopher Paul, &quot;Ayubowan Ayubowan&quot; by [[G. S. B. Rani]]. Apart from them, he also made lyrics to popular singers [[W.D. Amaradeva]], [[Sanath Nandasiri]], [[Milton Mallawarachchi]], [[Victor Rathnayake]], [[Neela Wickramasinghe]] and [[Sunil Edirisinghe]].&lt;ref name= wijethunga /&gt; In 1984, Wijethunga won the award for the Best film lyricist at Presidential film festival for the film ''Ridee Nimnaya''. He made lyrics for the films ''Podi Malli'', ''Sri Madara'', ''Sudda'', ''Asha Dasin'', ''Biththi Hathara'', ''Madhusamaya''. In 1992, the song &quot;Sagara Weralaka Piya Satahan&quot; in the film ''Madhusamaya'' won the award for the Best Lyricist at Sarasaviya and the Presidential award festivals. In 2001, his glossary work ''Sulanga Wage Awidin'' won State Literary Award for Best Lyricist of the Year.&lt;ref name= bandara /&gt;

After [[Sirimavo Bandaranaike]] was deprived of her civic rights, the artists signed a petition which included Wijethunga as well. The publication of songs and names of signatories was banned by the radio whereas Wijayatunga lost his radio job as well as the propaganda work of the National Film Corporation. He received the job after few years under the guidance of [[Nihal Silva]].&lt;ref name= wijethunga /&gt;

==Filmography==
===As lyricist===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year !! Film !! Other roles !! Ref.
|-
| 1966 || ''Sudu Duwa'' || Screenwriter || 
|-
| 1978 || ''Asha Dasin'' ||   || 
|-
| 1979 || ''Podi Malli'' ||  || 
|-
| 1980 || ''Mal Kekulu'' ||  || 
|-
| 1981 || ''Bangali Walalu'' ||  || 
|-
| 1981 || ''Sudda'' ||  || 
|-
| 1982 || ''Bicycle'' ||  || 
|-
| 1982 || ''Ridee Nimnaya'' ||  || 
|-
| 1982 || ''[[Biththi Hathara]]'' ||  || 
|-
| 1982 || ''Newatha Hamuwemu'' ||   || 
|-
| 1984 || ''Jaya Sikurui'' ||   || 
|-
| 1985 || ''Rajina'' ||   || 
|-
| 1986 || ''Prarthana'' ||  Screenwriter  || 
|-
| 1986 || ''Dinuma'' ||  Screenwriter  || 
|-
| 1986 || ''[[Avurududa]]'' || ||   
|-
| 1987 || ''Hitha Honda Chandiya'' ||   || 
|-
| 1987 || ''Yukthiyada Shakthiyada'' ||    || 
|-
| 1988 || ''Rasa Rahasak'' ||    || 
|-
| 1988 || ''Satana'' ||   || 
|-
| 1989 || ''Randenigala Sinhaya'' ||   || 
|-
| 1990 || ''Dedunnen Samanaliyak'' ||   || 
|-
| 1991 || ''Sihina Ahase Wasanthaya'' ||  || 
|-
| 1991 || ''Madhusamaya'' ||  || 
|-
| 1991 || ''Salambak Handai'' ||  ||  
|-
| 1991 || ''Dhanaya'' ||   || 
|-
| 1992 || ''Roomathiyay Neethiyay'' ||   || 
|-
| 1993 || ''Sargent Nallathambi'' ||   || 
|-
| 1993 || ''Sasara Sarisarana Thek Oba Mage'' ||  || 
|-
| 1993 || ''Yasasa'' ||   || 
|}

==References==
{{reflist}}

==External links==
* [https://sinhalasongbook.com/?lyrics=bandara-wijethunga Songs Written by Bandara Wijethunga]

{{authority control}}
{{Sinhala Music|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Wijethunga, Bandara}}
[[Category:1939 births]]
[[Category:1990 deaths]]
[[Category:People from Kurunegala]]
[[Category:People from British Ceylon]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:Sri Lankan journalists]]
[[Category:Sri Lankan lyricists]]
[[Category:Alumni of Ananda College]]</text>
      <sha1>pglj2jm9pft4feke9bjk3sw5eouphb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794387</id>
      <parentid>794385</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Isyhans</username>
        <id>72007</id>
      </contributor>
      <comment>/* Career */</comment>
      <origin>794387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13535" sha1="qjf6h1ywhue50oattw3cj5astrjqarm" xml:space="preserve">{{short description|Sri Lankan lyricist and radio announcer}}
{{Infobox person
| name               = බණ්ඩාර විජේ­තුංග &lt;br&gt; Bandara Wijethunga 
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date|1939|1|28|df=yes}}
| birth_name         = සෙනරත් බණ්ඩාර ආනන්ද කුලතිලක විජේතුංග
| birth_place        = [[කුරුණෑගල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| death_date         = {{death date and age|1990|1|3|1939|1|28|df=yes}}
| death_place        = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| education          = [[ආනන්ද විද්‍යාලය]]
| years_active       = 1960–1990
| other_names        = 
| spouse             = Kalyani Piyasomi Samaraweera (m. 1969)
| children           = 1
| father             = Wijetunga Mudiyanselage Punchi Banda Wijayatunga 
| mother             = Herath Mudiyanselage Bandara Menike Herath
| relatives          = 
| website            = 
| party              = 
| occupation         = poet, short story writer, creative publisher, songwriter
}}

'''සෙනරත් බණ්ඩාර ආනන්ද කුලතිලක විජේතුංග''' (28 ජනවාරි 1939 – 3 ජනවාරි 1990),හෙවත් '''බණ්ඩාර K. විජේතුංග''', යනු කවියෙක් පද රචකයෙක් සහ කෙටි කතාකරුවෙකි.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://yasanathsithuwili.blogspot.com/2016/08/blog-post_18.html | title=It's no secret that your heart and my mind are both | publisher=yasanathsithuwili.blogspot| accessdate=7 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nfc.gov.lk/artist/bandara-k-wijethunga-530/ | title=Bandara K Wijethunga | publisher=National Film Corporation of Sri Lanka| accessdate=6 March 2020}}&lt;/ref&gt;

==Personal life==
විජේතුංග උපන්නේ 1939 ජනවාරි 28 වැනිදා කුරුණෑගල වෑඋඩ කෝරළයේ පල්ලේගම වැලිගන්වත්තේදීය. ඔහුගේ පියා විජේතුංග මුදියන්සේලාගේ පුංචි බණ්ඩා විජයතුංග වෘත්තියෙන් ගුරුවරයෙකි. ඔහුගේ මව හේරත් මුදියන්සේලාගේ බණ්ඩාර මැණිකේ හේරත් ගෘහණියක් වූවාය. ඔහුට එක් සහෝදරියක් වන චින්තා පද්මිණී, ඇය ගුරුවරියක් ද විය. විජේතුංග මූලික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ බදුල්ල ශාන්ත බීඩ් විද්‍යාලයෙනි. අනතුරුව ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපනය හැදෑරීමට 1953 දී කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයට ඇතුළත් විය. පාසලේ ඔහුගේ පන්තියේ මිතුරන් වන්නේ, ජේ.බී.දිසානායක, ඩී.බී. නිහාල්සිංහ, සුනන්ද මහේන්ද්‍ර, අශෝක පොන්නම්පෙරුම සහ විජේරත්න වරකාගොඩ.&lt;ref name= bandara&gt;{{cite web | url=http://www.sarasaviya.lk/features-story/2020/01/23/15054/තමාගේ-තරම-දැන-නොසිටි-බණ්ඩාරේ | title=Bandara who does not know his size | publisher=Sarasaviya | accessdate=7 March 2020}}&lt;/ref&gt;

ඔහු දිගු කාලීන සහකාරියක් වූ කල්‍යාණි පියසෝමි සමරවීර සමඟ විවාහ විය. ඇය [[දේවි බාලිකා විද්‍යාලයේ]] ආදි ශිෂ්‍යාවකි. ඔවුන් 1969 අගෝස්තු 6 වන දින විවාහ විය. මෙම යුවළට උමා ඉන්දීවරි නම් දියණියක් සිටී. කල්‍යාණි මහරගම ගුරු පුහුණු විද්‍යාලයේ ඉංග්‍රීසි කථිකාචාර්යවරියක් ලෙස සේවය කළාය.&lt;ref name= bandara /&gt;

==Career==
පාසල් අවධියේදී ඔහු දක්ෂ කලාකරුවෙකු, කවියෙකු, කෙටිකතා රචකයෙකු සහ ගීත රචකයෙකු ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. 1957 දී ඔහු අන්තර් පාසල් කලා ප්‍රදර්ශනයේ ප්‍රථම ස්ථානය දිනා ගත්තේය. 1958 දී ඔහු ''සිංහල ළමයා'' සඟරාවේ මෙන්ම ''එන්චාන්ටඩ්'' ඉංග්‍රීසි සඟරාවේ කර්තෘවරයා විය. හොඳම ස්වයං පාලන නිර්මාණය සඳහා සිවගුරනාදන් සම්මානය ද ඔහු දිනා ඇත. ඔහු පාසල් අවධියේදී ගුවන් විදුලි නිවේදනවලට සහභාගී වූ අතර ආනන්ද කේ. විජේතුංග ලෙස පෙනී සිටියේය. පසුව, ''රන් මුතු දුව'', ''ගැටවරයෝ'', ''සාරවිට'' සහ ''නාරිලතා'' වැනි චිත්‍රපටවල සමරු පත්‍රිකා බණ්ඩාර කේ. විජේතුංග යන නමින් සංස්කරණය කිරීමෙන් ඔහු තම ගැඹුරු හඬින් ගුවන් විදුලි වැඩසටහන්වල දොරටු විවර කළේය. ඔහු මුලින්ම [[රේඩියෝ සිලෝන්]] හි සහන නිවේදකයෙකු ලෙස ආරම්භ කළේය. විජේතුංග තිස්ස ලියනසූරිය සහ කේ.ඒ.ඩබ්ලිව්. පෙරේරා සමඟ එක්ව ''රේඩියෝ සංගාරාව'' නමින් ගුවන් විදුලි සඟරාව රඟ දැක්වීය.&lt;ref name= bandara /&gt;

ඔහුගේ පළමු රැකියාව වූයේ ලංකා බැංකුවේ විනිමය පාලන දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්ත නිලධාරියෙකු ලෙසය. වසර කිහිපයකට පසු, ඔහු රාජ්‍ය චිත්‍රපට සංස්ථාවේ ප්‍රචාරක නිලධාරියා ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී. මෙම කාලය තුළ, චිත්‍රපට සංස්ථාව විසින් ආනයනය කරන ලද සියලුම හින්දි චිත්‍රපට විජේතුංග විසින් ප්‍රවර්ධනය කර ඇත.&lt;ref name= bandara /&gt;

ඔහු දක්ෂ කවියෙකු ද වූ අතර, එහිදී ඔහු &quot;නෙත් දහස&quot; කාව්‍යය ලිවීය. ඔහු [[අමරනාත් ජයතිලක]] ගේ &quot;චිත්‍රපට අධ්‍යයනය&quot; සහ [[අජන්ත රණසිංහ]] ගේ &quot;තිවංක රේඛා&quot; සඳහා කවර මාතෘකා, චිත්‍රපට නාමාවලි සහ චිත්‍රපට පසුබිම් ද නිර්මාණය කළේය. පසුව ඔහු බොහෝ චිත්‍රපට චරිත සඳහා හඬකැවීම් ශිල්පියෙකු ලෙස සේවය කළේය.&lt;ref name= bandara /&gt; 1965 දී, ඔහු &quot;ස්වීප් ටිකට්&quot; චිත්‍රපටයේ සහ පසුව 1979 දී &quot;හඳයා&quot; චිත්‍රපටයේ රඟපෑවේය.&lt;ref name= wijethunga /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-bandara-k-wijetunga-4252.html | title=Bandara K Wijethunga films | publisher= Sinhala Cinema Database| accessdate=6 March 2020}}&lt;/ref&gt;

ගුවන්විදුලි ගීත රචකයෙකු ලෙස ඔහු ඉතා ජනප්‍රිය වූයේ &quot;මහද නමති වන බඹර&quot; ගීත සමඟින් [[H.R. ජෝතිපාල]], &quot;රුවන් තොරන් තන&quot; සහ &quot;මුළු ලෝකේ පුර&quot; ක්‍රිස්ටෝපර් පෝල් විසින්, &quot;ආයුබෝවන් ආයුබෝවන්&quot; විසින් [[ජී. S. B. Rani]]. ඔවුන් හැරුණු විට ඔහු ජනප්‍රිය ගායක ගායිකාවන්ටද ගී පද රචනා කළේය [[ඩබ්ලිව්.ඩී. අමරදේව]], [[සනත් නන්දසිරි]], [[මිල්ටන් මල්ලවාරච්චි]], [[වික්ටර් රත්නායක]], [[නීලා වික්‍රමසිංහ]] සහ [[සුනිල් එදිරිසිංහ]].&lt;ref name= wijethunga /&gt; 1984 දී, විජේතුංග &quot;රිදී නිම්නයා&quot; චිත්‍රපටය සඳහා ජනාධිපති චිත්‍රපට උළෙලේ හොඳම චිත්‍රපට ගීත රචකයාට හිමි සම්මානය දිනා ගත්තේය. ඔහු &quot;පොඩි මල්ලි&quot;, &quot;ශ්‍රී මදාරා&quot;, &quot;සුද්දා&quot;, &quot;ආශා දෑසින්&quot;, &quot;බිත්ති හතර&quot;, &quot;මධුසමය&quot; යන චිත්‍රපට සඳහා පද රචනා කළේය. 1992 දී, &quot;මධුසමය&quot; චිත්‍රපටයේ &quot;සාගර වෙරළක පියා සටනන්&quot; ගීතය සරසවිය සහ ජනාධිපති සම්මාන උළෙලවල හොඳම ගීත රචකයාට හිමි සම්මානය දිනා ගත්තේය. 2001 දී, ඔහුගේ &quot;සුළඟ වගේ ඇවිදින්&quot; යන පාරිභාෂික කෘතිය වසරේ හොඳම ගීත රචකයාට හිමි රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සම්මානය දිනා ගත්තේය.&lt;ref name= bandara /&gt;

[[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක]] මහත්මියගේ ප්‍රජා අයිතිවාසිකම් අහිමි කිරීමෙන් පසු, කලාකරුවන් විජේතුංග ද ඇතුළත් පෙත්සමකට අත්සන් තැබූහ. ගීත සහ අත්සන්කරුවන්ගේ නම් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම ගුවන් විදුලිය විසින් තහනම් කරන ලද අතර, විජයතුංග මහතාට ඔහුගේ ගුවන් විදුලි රැකියාව මෙන්ම ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාවේ ප්‍රචාරක කටයුතු ද අහිමි විය. [[නිහාල් සිල්වා]] ගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ වසර කිහිපයකට පසු ඔහුට එම රැකියාව ලැබුණි.&lt;ref name= wijethunga /&gt;

==Filmography==
===As lyricist===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year !! Film !! Other roles !! Ref.
|-
| 1966 || ''Sudu Duwa'' || Screenwriter || 
|-
| 1978 || ''Asha Dasin'' ||   || 
|-
| 1979 || ''Podi Malli'' ||  || 
|-
| 1980 || ''Mal Kekulu'' ||  || 
|-
| 1981 || ''Bangali Walalu'' ||  || 
|-
| 1981 || ''Sudda'' ||  || 
|-
| 1982 || ''Bicycle'' ||  || 
|-
| 1982 || ''Ridee Nimnaya'' ||  || 
|-
| 1982 || ''[[Biththi Hathara]]'' ||  || 
|-
| 1982 || ''Newatha Hamuwemu'' ||   || 
|-
| 1984 || ''Jaya Sikurui'' ||   || 
|-
| 1985 || ''Rajina'' ||   || 
|-
| 1986 || ''Prarthana'' ||  Screenwriter  || 
|-
| 1986 || ''Dinuma'' ||  Screenwriter  || 
|-
| 1986 || ''[[Avurududa]]'' || ||   
|-
| 1987 || ''Hitha Honda Chandiya'' ||   || 
|-
| 1987 || ''Yukthiyada Shakthiyada'' ||    || 
|-
| 1988 || ''Rasa Rahasak'' ||    || 
|-
| 1988 || ''Satana'' ||   || 
|-
| 1989 || ''Randenigala Sinhaya'' ||   || 
|-
| 1990 || ''Dedunnen Samanaliyak'' ||   || 
|-
| 1991 || ''Sihina Ahase Wasanthaya'' ||  || 
|-
| 1991 || ''Madhusamaya'' ||  || 
|-
| 1991 || ''Salambak Handai'' ||  ||  
|-
| 1991 || ''Dhanaya'' ||   || 
|-
| 1992 || ''Roomathiyay Neethiyay'' ||   || 
|-
| 1993 || ''Sargent Nallathambi'' ||   || 
|-
| 1993 || ''Sasara Sarisarana Thek Oba Mage'' ||  || 
|-
| 1993 || ''Yasasa'' ||   || 
|}

==References==
{{reflist}}

==External links==
* [https://sinhalasongbook.com/?lyrics=bandara-wijethunga Songs Written by Bandara Wijethunga]

{{authority control}}
{{Sinhala Music|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Wijethunga, Bandara}}
[[Category:1939 births]]
[[Category:1990 deaths]]
[[Category:People from Kurunegala]]
[[Category:People from British Ceylon]]
[[Category:Sinhalese people]]
[[Category:Sri Lankan journalists]]
[[Category:Sri Lankan lyricists]]
[[Category:Alumni of Ananda College]]</text>
      <sha1>qjf6h1ywhue50oattw3cj5astrjqarm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සඳුන් පෙරේරා (ගායකයා)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195713</id>
    <revision>
      <id>794396</id>
      <timestamp>2026-06-20T07:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1360229101|Sandun Perera]]&quot;</comment>
      <origin>794396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6243" sha1="d57eh5rm41rbdti7av8czk12xjpnkzu" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව සංගීත කලාකරු|Name=සඳුන් පෙරේරා|image=|caption=|native_name=සඳුන් පෙරේරා|native_name_lang=si|Birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1994|3|19}}|birth_place=මොරටුව, ශ්‍රීලංකාව|Years_active=2016–වර්තමානය}}

'''සඳුන් පෙරේරා''' (උපත 1994 මාර්තු 19) ශ්‍රී ලාංකික පොප් ගායකයෙක් සහ ගීත රචකයෙකි. &lt;ref name=&quot;lankadeepa_intro&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/latest_news/-ආයෙත්-වරක්--සමග-කරළියට-ආ-සඳුන්-පෙරේරා/1-419534|title=&quot;ආයෙත් වරක්&quot; සමග කරළියට ආ සඳුන් පෙරේරා|date=16 June 2016|work=[[Lankadeepa]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt; 2016 දී ඔහුගේ මංගල වාණිජ ගීතය වන &quot;අයෙත් වරක්&quot; නිකුත් කිරීමෙන් පසු ඔහු ශ්‍රී ලාංකික සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ පුළුල් පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තේය.

== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==
පෙරේරා හැදී වැඩුණේ ශ්‍රී ලංකාවේ මොරටුවේ ය. ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ මොරටුවේ සොයිසා විද්‍යාලයෙන් ය. ඔහු [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයෙන්]] වාණිජ විෂය ධාරාවෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය. විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රවේශයට සුදුසුකම් ලැබුවද, ඔහු සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ පූර්ණ කාලීන වෘත්තියක් තෝරා ගත්තේය. &lt;ref name=&quot;lankadeepa_dream&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/latest_news/මග-හන-වණ-ලකව-ජනපරයම-ගයකය-වමය/1-435013|title=මගේ හීනය වුණේ ලංකාවේ ජනප්‍රියම ගායකයා වීමයි|date=16 June 2016|work=[[Lankadeepa]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== සංගීත වෘත්තිය ==
පෙරේරා 2016 දී &quot;අයේත් වරක්&quot; නම් ආදර ගීතය නිකුත් කිරීමත් සමඟ නිල වශයෙන් සංගීත ක්ෂේත්‍රයට පිවිසි අතර එය ශ්‍රී ලංකාව පුරා සැලකිය යුතු ගුවන් වාදනයක් සහ බහු වේදිකා ජනප්‍රියත්වයක් ලබා ගත්තේය. පසුකාලීන වසරවලදී, ඔහු රට පුරා මහා පරිමාණ එළිමහන් සංගීත ප්‍රසංග සහ සජීවී සිදුවීම්වල රඟ දැක්වීමට මාරු විය.

2020 දී, ඔහු &quot;ගොඩක් ආදරේ&quot; ගීතය නිකුත් කළ අතර, එම ස්ථානයේම රූගත කරන ලද නිල සංගීත වීඩියෝවක් ද නිකුත් කළ අතර, එය සමකාලීන සිංහල පොප් ක්ෂේත්‍රය තුළ ඔහුගේ පැවැත්ම තවදුරටත් පවත්වා ගෙන ගියේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/on_location/e0b69ce0b79ce0b6a9e0b69ae0b78a-e0b686e0b6afe0b6bbe0b799e0b6bae0b792/106-654462|title=ගොඩක් ආදරෙයි - සඳුන් පෙරේරා|date=2020|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

2024 ජනවාරි මාසයේදී පෙරේරා &quot;අරබි කුමාරි&quot; ගීතය නිකුත් කළේය. මෙම ගීතය වේගවත් ඩිජිටල් කම්පනයක් අත්විඳින අතර, නිල වශයෙන් දියත් කිරීමෙන් පැය 21ක් ඇතුළත ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වීඩියෝ සහ මාධ්‍ය ප්‍රවාහ වේදිකාවල අංක එකේ ප්‍රවණතා ස්ථානයට පත්විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mawbima.lk/2024/01/13/පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි/|title=පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි|date=13 January 2024|work=[[Mawbima]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
පෙරේරා ඔහුගේ දෙමව්පියන් සහ සහෝදරියන් දෙදෙනා සමඟ මොරටුවේ පදිංචිව සිටී. ඔහු විවාහක වන අතර යුවළට දරුවෙකු සිටී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/test/latest_news/පච-අමතත-පළගනන-දන-ගණන-සඳන-පරර/100-717579|title=පුංචි අමුත්තා පිළිගන්න දින ගණින සඳුන් පෙරේරා|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

* &quot;ආයෙත් වරක්&quot; (2016)
* &quot;ගොඩක් ආදරෙයි&quot; (2020)
* &quot;අරාබි කුමාරි&quot; (2024)

== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description with empty Wikidata description]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>d57eh5rm41rbdti7av8czk12xjpnkzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794399</id>
      <parentid>794396</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:47:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <comment>/* ආශ්රිත */</comment>
      <origin>794399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6276" sha1="ipwyvr7kac2utepuwbwl08gzv9p9se2" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව සංගීත කලාකරු|Name=සඳුන් පෙරේරා|image=|caption=|native_name=සඳුන් පෙරේරා|native_name_lang=si|Birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1994|3|19}}|birth_place=මොරටුව, ශ්‍රීලංකාව|Years_active=2016–වර්තමානය}}

'''සඳුන් පෙරේරා''' (උපත 1994 මාර්තු 19) ශ්‍රී ලාංකික පොප් ගායකයෙක් සහ ගීත රචකයෙකි. &lt;ref name=&quot;lankadeepa_intro&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/latest_news/-ආයෙත්-වරක්--සමග-කරළියට-ආ-සඳුන්-පෙරේරා/1-419534|title=&quot;ආයෙත් වරක්&quot; සමග කරළියට ආ සඳුන් පෙරේරා|date=16 June 2016|work=[[ලංකාදීප]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt; 2016 දී ඔහුගේ මංගල වාණිජ ගීතය වන &quot;අයෙත් වරක්&quot; නිකුත් කිරීමෙන් පසු ඔහු ශ්‍රී ලාංකික සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ පුළුල් පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තේය.

== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==
පෙරේරා හැදී වැඩුණේ ශ්‍රී ලංකාවේ මොරටුවේ ය. ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ මොරටුවේ සොයිසා විද්‍යාලයෙන් ය. ඔහු [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයෙන්]] වාණිජ විෂය ධාරාවෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය. විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රවේශයට සුදුසුකම් ලැබුවද, ඔහු සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ පූර්ණ කාලීන වෘත්තියක් තෝරා ගත්තේය. &lt;ref name=&quot;lankadeepa_dream&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/latest_news/මග-හන-වණ-ලකව-ජනපරයම-ගයකය-වමය/1-435013|title=මගේ හීනය වුණේ ලංකාවේ ජනප්‍රියම ගායකයා වීමයි|date=16 June 2016|work=[[ලංකාදීප]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== සංගීත වෘත්තිය ==
පෙරේරා 2016 දී &quot;අයේත් වරක්&quot; නම් ආදර ගීතය නිකුත් කිරීමත් සමඟ නිල වශයෙන් සංගීත ක්ෂේත්‍රයට පිවිසි අතර එය ශ්‍රී ලංකාව පුරා සැලකිය යුතු ගුවන් වාදනයක් සහ බහු වේදිකා ජනප්‍රියත්වයක් ලබා ගත්තේය. පසුකාලීන වසරවලදී, ඔහු රට පුරා මහා පරිමාණ එළිමහන් සංගීත ප්‍රසංග සහ සජීවී සිදුවීම්වල රඟ දැක්වීමට මාරු විය.

2020 දී, ඔහු &quot;ගොඩක් ආදරේ&quot; ගීතය නිකුත් කළ අතර, එම ස්ථානයේම රූගත කරන ලද නිල සංගීත වීඩියෝවක් ද නිකුත් කළ අතර, එය සමකාලීන සිංහල පොප් ක්ෂේත්‍රය තුළ ඔහුගේ පැවැත්ම තවදුරටත් පවත්වා ගෙන ගියේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/on_location/e0b69ce0b79ce0b6a9e0b69ae0b78a-e0b686e0b6afe0b6bbe0b799e0b6bae0b792/106-654462|title=ගොඩක් ආදරෙයි - සඳුන් පෙරේරා|date=2020|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

2024 ජනවාරි මාසයේදී පෙරේරා &quot;අරබි කුමාරි&quot; ගීතය නිකුත් කළේය. මෙම ගීතය වේගවත් ඩිජිටල් කම්පනයක් අත්විඳින අතර, නිල වශයෙන් දියත් කිරීමෙන් පැය 21ක් ඇතුළත ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වීඩියෝ සහ මාධ්‍ය ප්‍රවාහ වේදිකාවල අංක එකේ ප්‍රවණතා ස්ථානයට පත්විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mawbima.lk/2024/01/13/පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි/|title=පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි|date=13 January 2024|work=[[මව්බිම]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
පෙරේරා ඔහුගේ දෙමව්පියන් සහ සහෝදරියන් දෙදෙනා සමඟ මොරටුවේ පදිංචිව සිටී. ඔහු විවාහක වන අතර යුවළට දරුවෙකු සිටී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/test/latest_news/පච-අමතත-පළගනන-දන-ගණන-සඳන-පරර/100-717579|title=පුංචි අමුත්තා පිළිගන්න දින ගණින සඳුන් පෙරේරා|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

* &quot;ආයෙත් වරක්&quot; (2016)
* &quot;ගොඩක් ආදරෙයි&quot; (2020)
* &quot;අරාබි කුමාරි&quot; (2024)

== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description with empty Wikidata description]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>ipwyvr7kac2utepuwbwl08gzv9p9se2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794415</id>
      <parentid>794399</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Botempa විසින් [[Sandun Perera]] සිට [[සඳුන් පෙරේරා (ගායකයා)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: වැරදි මාතෘකාව නිවැරැදි කිරිම</comment>
      <origin>794399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6276" sha1="ipwyvr7kac2utepuwbwl08gzv9p9se2" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව සංගීත කලාකරු|Name=සඳුන් පෙරේරා|image=|caption=|native_name=සඳුන් පෙරේරා|native_name_lang=si|Birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1994|3|19}}|birth_place=මොරටුව, ශ්‍රීලංකාව|Years_active=2016–වර්තමානය}}

'''සඳුන් පෙරේරා''' (උපත 1994 මාර්තු 19) ශ්‍රී ලාංකික පොප් ගායකයෙක් සහ ගීත රචකයෙකි. &lt;ref name=&quot;lankadeepa_intro&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/latest_news/-ආයෙත්-වරක්--සමග-කරළියට-ආ-සඳුන්-පෙරේරා/1-419534|title=&quot;ආයෙත් වරක්&quot; සමග කරළියට ආ සඳුන් පෙරේරා|date=16 June 2016|work=[[ලංකාදීප]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt; 2016 දී ඔහුගේ මංගල වාණිජ ගීතය වන &quot;අයෙත් වරක්&quot; නිකුත් කිරීමෙන් පසු ඔහු ශ්‍රී ලාංකික සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ පුළුල් පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තේය.

== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==
පෙරේරා හැදී වැඩුණේ ශ්‍රී ලංකාවේ මොරටුවේ ය. ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ මොරටුවේ සොයිසා විද්‍යාලයෙන් ය. ඔහු [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයෙන්]] වාණිජ විෂය ධාරාවෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය. විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රවේශයට සුදුසුකම් ලැබුවද, ඔහු සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ පූර්ණ කාලීන වෘත්තියක් තෝරා ගත්තේය. &lt;ref name=&quot;lankadeepa_dream&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/latest_news/මග-හන-වණ-ලකව-ජනපරයම-ගයකය-වමය/1-435013|title=මගේ හීනය වුණේ ලංකාවේ ජනප්‍රියම ගායකයා වීමයි|date=16 June 2016|work=[[ලංකාදීප]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== සංගීත වෘත්තිය ==
පෙරේරා 2016 දී &quot;අයේත් වරක්&quot; නම් ආදර ගීතය නිකුත් කිරීමත් සමඟ නිල වශයෙන් සංගීත ක්ෂේත්‍රයට පිවිසි අතර එය ශ්‍රී ලංකාව පුරා සැලකිය යුතු ගුවන් වාදනයක් සහ බහු වේදිකා ජනප්‍රියත්වයක් ලබා ගත්තේය. පසුකාලීන වසරවලදී, ඔහු රට පුරා මහා පරිමාණ එළිමහන් සංගීත ප්‍රසංග සහ සජීවී සිදුවීම්වල රඟ දැක්වීමට මාරු විය.

2020 දී, ඔහු &quot;ගොඩක් ආදරේ&quot; ගීතය නිකුත් කළ අතර, එම ස්ථානයේම රූගත කරන ලද නිල සංගීත වීඩියෝවක් ද නිකුත් කළ අතර, එය සමකාලීන සිංහල පොප් ක්ෂේත්‍රය තුළ ඔහුගේ පැවැත්ම තවදුරටත් පවත්වා ගෙන ගියේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/on_location/e0b69ce0b79ce0b6a9e0b69ae0b78a-e0b686e0b6afe0b6bbe0b799e0b6bae0b792/106-654462|title=ගොඩක් ආදරෙයි - සඳුන් පෙරේරා|date=2020|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

2024 ජනවාරි මාසයේදී පෙරේරා &quot;අරබි කුමාරි&quot; ගීතය නිකුත් කළේය. මෙම ගීතය වේගවත් ඩිජිටල් කම්පනයක් අත්විඳින අතර, නිල වශයෙන් දියත් කිරීමෙන් පැය 21ක් ඇතුළත ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වීඩියෝ සහ මාධ්‍ය ප්‍රවාහ වේදිකාවල අංක එකේ ප්‍රවණතා ස්ථානයට පත්විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mawbima.lk/2024/01/13/පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි/|title=පැය-21ක්-ඇතුළත-trending-වුණු-අරාබි|date=13 January 2024|work=[[මව්බිම]]|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
පෙරේරා ඔහුගේ දෙමව්පියන් සහ සහෝදරියන් දෙදෙනා සමඟ මොරටුවේ පදිංචිව සිටී. ඔහු විවාහක වන අතර යුවළට දරුවෙකු සිටී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.saaravita.lk/test/latest_news/පච-අමතත-පළගනන-දන-ගණන-සඳන-පරර/100-717579|title=පුංචි අමුත්තා පිළිගන්න දින ගණින සඳුන් පෙරේරා|work=Saaravita|access-date=16 June 2026|language=si}}&lt;/ref&gt;

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

* &quot;ආයෙත් වරක්&quot; (2016)
* &quot;ගොඩක් ආදරෙයි&quot; (2020)
* &quot;අරාබි කුමාරි&quot; (2024)

== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]]
[[ප්‍රවර්ගය:Short description with empty Wikidata description]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]]</text>
      <sha1>ipwyvr7kac2utepuwbwl08gzv9p9se2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලාවණී</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195714</id>
    <revision>
      <id>794401</id>
      <timestamp>2026-06-20T07:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1355674682|Lavani]]&quot;</comment>
      <origin>794401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="rng73rm3zfpcjswcjc6d3gn40s0xnpk" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව සංගීත ශෛලිය|name=ලාවණී|bgcolor=|stylistic_origins=|cultural_origins=17වන සියවස|derivatives=|subgenrelist=|subgenres=|fusiongenres=|local_scenes=|other_topics=}}

'''ලාවණී''' යනු [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[මහාරාෂ්ට්‍ර|මහාරාෂ්ට්‍රයේ]] ජනප්‍රිය සංගීත ප්‍රභේදයකි. &lt;ref name=&quot;Thielemann&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Thielemann |first=Selina |url=https://books.google.com/books?id=jqgHAQAAMAAJ&amp;q=Lavani+Maharashtra+Tamil+Nadu |title=The Music of South Asia |publisher=A. P. H. Publishing Corp. |year=2000 |isbn=978-81-7648-057-4 |location=New Delhi |page=521}}&lt;/ref&gt; ලාවණී යනු සාම්ප්‍රදායික ගීත සහ නර්තනයේ එකතුවක් වන අතර එය විශේෂයෙන් බෙර වාදනයක් ''වන ඪෝල්කි'' හි තාලයට ඉදිරිපත් කරයි. ලාවණී එහි ප්‍රබල රිද්මය සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මරාඨී ජන  නාට්‍ය කලාවේ දියුණුවට ලාවණී සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලබා දී ඇත.  මහාරාෂ්ට්‍ර සහ දකුණු මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි එය යාර නවයක් දිග [[සාරිය|සාරි]] ලුගාඩේ සාරි නම් සාරි හැඳ සිටින කාන්තා රංගන ශිල්පීන් විසින්  ඉදිරිපත් කරනු ලබයි. ගීත ගායනා කරනු ලබන්නේ ඉක්මන් වේගයකිනි.

== ඉතිහාසය සහ වචන මාලාව ==
සම්ප්‍රදායකට අනුව, ලාවණී යන වචනය 'අලංකාරය ''&lt;nowiki/&gt;' යන අර්ථය ඇති 'ලාවණ්‍ය'' ' යන වචනයෙන් බිඳී පැමිණ ඇති බව කියැවේ. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (January 2026)&quot;&gt;උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
[[ගොනුව:Lavani_Dancer.jpg|thumb|ලාවණී නර්තනයක් ඉදිරිපත් කරන කාන්තාවක්]]

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය|Lavani}}

* [https://web.archive.org/web/20150610201839/http://www.marathicharolya.in/marathiworld/categories.php?cat_id=17 ලාවණී පින්තූර]
{{Pune district topics}}
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු සංගීතය]]</text>
      <sha1>rng73rm3zfpcjswcjc6d3gn40s0xnpk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>794411</id>
      <parentid>794401</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>794411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3313" sha1="t9xysfrnvg00dga5nm2by6agmat9uy4" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව සංගීත ශෛලිය|name=ලාවණී|bgcolor=|stylistic_origins= | image             = Lavani 1.jpg |cultural_origins=17වන සියවස|derivatives=|subgenrelist=|subgenres=|fusiongenres=|local_scenes=|other_topics=}}

'''ලාවණී''' යනු [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[මහාරාෂ්ට්‍ර|මහාරාෂ්ට්‍රයේ]] ජනප්‍රිය සංගීත ප්‍රභේදයකි. &lt;ref name=&quot;Thielemann&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Thielemann |first=Selina |url=https://books.google.com/books?id=jqgHAQAAMAAJ&amp;q=Lavani+Maharashtra+Tamil+Nadu |title=The Music of South Asia |publisher=A. P. H. Publishing Corp. |year=2000 |isbn=978-81-7648-057-4 |location=New Delhi |page=521}}&lt;/ref&gt; ලාවණී යනු සාම්ප්‍රදායික ගීත සහ නර්තනයේ එකතුවක් වන අතර එය විශේෂයෙන් බෙර වාදනයක් ''වන ඪෝල්කි'' හි තාලයට ඉදිරිපත් කරයි. ලාවණී එහි ප්‍රබල රිද්මය සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මරාඨී ජන  නාට්‍ය කලාවේ දියුණුවට ලාවණී සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලබා දී ඇත.  මහාරාෂ්ට්‍ර සහ දකුණු මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි එය යාර නවයක් දිග [[සාරිය|සාරි]] ලුගාඩේ සාරි නම් සාරි හැඳ සිටින කාන්තා රංගන ශිල්පීන් විසින්  ඉදිරිපත් කරනු ලබයි. ගීත ගායනා කරනු ලබන්නේ ඉක්මන් වේගයකිනි.

== ඉතිහාසය සහ වචන මාලාව ==
සම්ප්‍රදායකට අනුව, ලාවණී යන වචනය 'අලංකාරය ''&lt;nowiki/&gt;' යන අර්ථය ඇති 'ලාවණ්‍ය'' ' යන වචනයෙන් බිඳී පැමිණ ඇති බව කියැවේ. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (January 2026)&quot;&gt;උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
[[ගොනුව:Lavani_Dancer.jpg|thumb|ලාවණී නර්තනයක් ඉදිරිපත් කරන කාන්තාවක්]]

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය|Lavani}}

* [https://web.archive.org/web/20150610201839/http://www.marathicharolya.in/marathiworld/categories.php?cat_id=17 ලාවණී පින්තූර]
{{Pune district topics}}
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු සංගීතය]]</text>
      <sha1>t9xysfrnvg00dga5nm2by6agmat9uy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලාවනී</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195715</id>
    <redirect title="ලාවණී" />
    <revision>
      <id>794402</id>
      <timestamp>2026-06-20T07:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[ලාවණී]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>794402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="szv9cdfmw969yhpj9g1e94lj3bcgm9y" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ලාවණී]]</text>
      <sha1>szv9cdfmw969yhpj9g1e94lj3bcgm9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලාවනි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195716</id>
    <redirect title="ලාවණී" />
    <revision>
      <id>794410</id>
      <timestamp>2026-06-20T08:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[ලාවණී]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>794410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="szv9cdfmw969yhpj9g1e94lj3bcgm9y" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ලාවණී]]</text>
      <sha1>szv9cdfmw969yhpj9g1e94lj3bcgm9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සඳුන් පෙරේරා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195717</id>
    <redirect title="සාකච්ඡාව:සඳුන් පෙරේරා" />
    <revision>
      <id>794413</id>
      <timestamp>2026-06-20T08:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <comment>Botempa විසින් [[සඳුන් පෙරේරා]] සිට [[සාකච්ඡාව:සඳුන් පෙරේරා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>794413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="lherruu7mnil9su5em1it7hpp0b193w" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:සඳුන් පෙරේරා]]</text>
      <sha1>lherruu7mnil9su5em1it7hpp0b193w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sandun Perera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195718</id>
    <redirect title="සඳුන් පෙරේරා (ගායකයා)" />
    <revision>
      <id>794416</id>
      <timestamp>2026-06-20T08:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botempa</username>
        <id>70735</id>
      </contributor>
      <comment>Botempa විසින් [[Sandun Perera]] සිට [[සඳුන් පෙරේරා (ගායකයා)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: වැරදි මාතෘකාව නිවැරැදි කිරිම</comment>
      <origin>794416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="2zcf4g1uex1pfcyba665f86zybrm3xw" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සඳුන් පෙරේරා (ගායකයා)]]</text>
      <sha1>2zcf4g1uex1pfcyba665f86zybrm3xw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ද්වාරය සාකච්ඡාව:ඉතිහාසය</title>
    <ns>101</ns>
    <id>195719</id>
    <revision>
      <id>794427</id>
      <timestamp>2026-06-20T09:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35749-68</username>
        <id>79610</id>
      </contributor>
      <comment>/* history */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>794427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="234" sha1="cw4h1ao89t5u5jug51dcyuc97rsvb2e" xml:space="preserve">== history ==

sena  raju [[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-35749-68|&amp;#126;2026-35749-68]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-35749-68|talk]]) 09:01, 20 ජූනි 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>cw4h1ao89t5u5jug51dcyuc97rsvb2e</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>