وکیپیڈیا skrwiki https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter میڈیا خاص ڳالھ مہاڑ ورتݨ آلا ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ وکیپیڈیا وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ فائل فائل ڳالھ مہاڑ میڈیا وکی میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ سانچہ سانچہ ڳالھ مہاڑ مدد مدد ڳالھ مہاڑ ونکی ونکی ڳالھ مہاڑ TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول ڳالھ مہاڑ Event Event talk 0 549 70760 37930 2026-04-21T07:46:12Z ڈیلی جھوک 4262 70760 wikitext text/x-wiki سرائیکی شادی دے معاصر ادبی افق اتے جیہڑھے شاعر اپݨی پوری آب و تاب نال چمکدے ہوئے ستارے وانگوں روشنی پھیلائے ݙسدن۔ انہاں وچوں ارشاد تونسوی ہک اہم اتے جدید نظم دا وݙا شاعر ہے۔ انہاں دی شاعری دا مجموعہ <nowiki>''ندی نال سنجوگ''</nowiki>، ٢٠٠٦ء شائع تھیا۔ انہاں دی نظمیہ شاعری سرائیکی نظم گوئی دی تاریخ وچ بݨیادی اہمیت رکھدی ہے۔شعور دی بیداری دا اہر،عورتاں دے حقوق دا پرچار ، پس ماندہ مظلوم لوکاں دی نمائندگی ، ارشاد تونسوی دی شاعری دے بݨیادی موضوع ہن۔ ݙکھ درد دے نال نال ارشاد تونسوی دیاں نظماں وچ امید پرستی دا عنصر نمایاں ہے۔ (١)                        ارشاد تونسوی سرائیکی شاعری کوں ہیت اتے موضوع دے حوالے نال نواں نکور کیتے۔ انہاں دی شاعری وچ فلسفیانہ خیالات ملدن۔ <nowiki>''</nowiki>ندی نال سنجوک<nowiki>''</nowiki> دی ضرورت وچ انہاں سرائیکی تہذیب، ثقافت تاریخ کوں نویں فکر اتے معنویت ݙتی ہے۔ انسانی حیاتی ،ݙکھ غم ، ہجر ، اداسی، جدائی تے میل ملاپ دے جذبیاں نال جڑی ہوئی ہے۔ ارشاد تونسوی دیاں نظماں انہاں جذبیاں کوں بے ساختگی اتے شدت نال پیش کریندن۔ انہاں دیاں نظماں سماڄی نا ہمواری ، تاریخی جبر کوں وی سامݨے گھن آندن۔ارشاد تونسوی چونکہ محکمہ اوقاف اچ ملازم وی ہن ۔ ایں سانگوں انہاں صوفی شاعری دے ڈکشن اتے روایتی استعاریاں کوں اپݨی آزاد تے پابند نظم اچ گوندھ کے سوہݨے انداز نال پیش کیتی ہے۔                        اے ارشاد تونسوی ہی ہئی۔ جئیں ستر دے ڈہاکے دے حبس زدہ دور اچ سرائیکی صوفی اتے لوک کلاسک ورثے کوں اپݨے عصری شعور دے تقاضیاں مطابق اپݨے عہد تے منطبق کرن دی کوشش کیتی۔ جیکوں سٹھ دے ڈہاکے دے آغاز نال ہی وسطی پنجاب دے دانشور دوستاں ، پنجابی زبان دا ادبی ورثہ قرار ݙے چکے ہن۔ ارشاد تونسوی دیاں نظماں اپݨے علامتی نظام ، لفظیات وچ کئی حوالیاں نال اپݨی دھرتی نال جڑت رکھدیاں ہن۔ سئیں ارشاد تونسوی [[سرائیکی زبان]] دی جدید نظم دے اُچے شاعر اِن۔ آپ دیاں نظماں وچ طبقاتی نا انصافی تے جبر دے خلاف ہک احتجاج ملدے۔ آپ معاشرے دے مظلوم و محروم لوکیں دی ارداس کوں اپݨی نظم دا موضوع بݨیندن۔ ارشاد تونسوی دی نظم کوں آوݨ ویلے دی شاعری مننا پوسے ۔ اپݨی رہتل تے ریت دی خوشبو نال مہکدی نظم عصری شعور دی بھر پور نمائندگی کریندی اے ۔ارشادتونسوی دیاں نظماں اپݨے عہد دا نوحہ ہن۔ مگر ارشاد تونسوی انھاں حالات وچ مایوس نیں تھیندے بلکہ راہ دیاں اُلٹاں مشکلاں کوں او کامیابی دیاں پوڑیاں سمجھندن۔ ہک جھولا ٹھڈی وا  دا ذہن دے وچ ٻلکدے واس دے کیڑے جسم دا لُوں لُوں وقت دی تتی وا توں سڑ ڳے سوا نیزے سجھ تے تھل دی ریت دا پندھ نہ کوئی ون نہ چھاں تے لب تے دور کتھاہیں پہاڑ تے ٻیٹھیاں بدلیاں ترٹدے ساہ دی تند کوں جوڑن جوڑ نہ سڳن آس دے سانگے جوڑن کیتے موت دے کالے خوف کوں تروڑن تروڑ نہ سڳن ٹردے ٹردے وقت دیاں پوڑیاں چڑھدے چڑھدے میں تھک کے ول پچھوتیں ݙہداں پچھوں ہک خوشیاں دا قاصد ساوے رُتیں دا پیمبر ہک جھولا ٹھڈی وا دا ودھ کے میکوں ڳل چا لیندے میکوں جیوݨ دا حوصلہ ݙے کے اڳوں تے ٹرویندے (نوٹ : 2006ء دے چھیکڑ وچ ارشاد تونسوی دا شعری مجموعہ ’’ندی ناں سنجوک‘‘ دے ناں چھپ تے ادبی حلقیاں توں اپݨے کلام دی وݙائی منویندا پے۔) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان [[ونکی:سرائیکی شاعر]] n6dp2xepnjmkm71f3qsjei12uu5pqa0 0 1022 70766 19492 2026-04-21T07:55:05Z ڈیلی جھوک 4262 70766 wikitext text/x-wiki تصوف دا لفظ اوں طریقہ کار یا اسلوبِ عمل کیتے اختیار کیتا وین٘دا ہے جین٘دے اُتے کوئی صوفی عمل کریندا ہے۔ تصوف کوں منݨ آلے آہدے ہن جو تصوف قرآنی اصطلاح وچ تزکیہ نفس تے حدیث دی اصطلاح وچ احسان ہے۔ پراݨے صوفیاں دے نیڑے ایہ اللہ سائیں تائیں پہنچݨ دی راہ ہے۔ ݙٹھا ون٘ڄے تاں عملی طور تے تصوف حیاتی گذارݨ دا ہک ایہجا انوکھڑا تے نویکلا طریقہ ہے، جیندا ہکو مقصد ہے تے او مقصڈ ربِ جلیل دی مجرّد آواز تے اوندا مجرّد ݙیکھݨ تے اون٘دا قرب تے نزدیکی حاصل کرݨ ہے۔ تصوف دا ایہ انداز انساں آپݨے آپ کوں پہچاݨݨ اُتے اختیار کر سڳدے۔ تے او وی محض وجدان تے عرفان دے راہوں حاصل کر سڳدے۔ عقل تے علم دے راہوں کائے ناں۔ تصوف دی غرض عشق الہی کنوں نصیب تھیوݨ آلے انعاماں دے سوا ٻیا کجھ وی کائے نی۔ صوفیائے کرام دے سارے اعمال، مجاہدات، کشف وکرامات تے تزکیہ نفس دا محرک وی [[ذات]] مطلق دا عشق ہے۔ جیکر کہیں طرحاں اینجھا عشق نصیب تھی ون٘ڄے تاں آدمی تصوف دے جہان وچ ون٘ڄ وڑدے۔ ایں اُچی تے نویکلی منزل توڑیں پُڄݨ کیتے راہ وچ ترائے منزلاں آندن، تے اسنہاں کنوں لنگھݨ ویلے ہی پختگی تے کامیابی حاصل تھیندی ہے، تے آدمی آپݨی منزل مقصود تائیں ون٘ڄ پُڄدے۔ ایہ ترائے منزلاں ایہ ہن: * فنا فی الشیخ * فنا فی الرسول * فنا فی اللہ صوفیائے کرام مسئلہ وحدت الوجود کوں تصوف دا بنیادی مسئلہ سمجھدن تے این٘دا ایرا ایں ڳالھ تے رکھین٘دن ، جو کُل کائنات محض ہکو خدا ای ہے، اوں کنوں غیر ٻئی کوئی شئے کائنی۔ شریعت وچ تصوف دی کوئی ڳالھ کائنی۔ ٻئے لوکاں دے نزدیک ایہ ناپسندیدہ عمل ہے۔ اینکوں کجھ علماء نے رَد وی کیتے۔ تصوف دی شریعت وچ کائی جاہ کائنی۔ قرآن مجید وچ تصوف بارے کجھ کائنی آکھیا ڳیا تے نہ ہی [[اسلام]] دے پیغمبر حضرت محمد ﷺ نے تصوف دے بارے کجھ آکھیا ہے۔ کیونکہ تصوف آلے خدا کوں ڳولین٘دے ڳولین٘دے خود خدا بݨ وین٘دے ہن تے خدائی صفات ظاہر کریندے ہن۔ تصوف دے ناں تے پیسہ ٹکہ زمین جائیداد بݨائی وین٘دی ہے۔ تے وت اوندے زار تے [[سیاست]] تے ہیرا پھیری کیتی ویندی ہے۔ تصوف ہک وراثتی کم ہے۔ پیر صاحب دے بعد اوندا پُتر پی بݨدا ہے۔ اتھاں وراثے چلدی ہے۔ تصوف دے مشہور سلسلے ایہ ہن؛ * سلسلہ قادریہ * سلسلہ نقشبندیہ * سلسلہ سہروردیہ * سلسلہ چشتیہ                          سرائیکی وسیب دا سماڄی اتے تاریخ پس منظر وچ مطالعہ ایں ڳالھ  دی نشاندھی کریندے جو اے خطہ امن ، محبت ، رواداری ، عدم تشدد ، برداشت ، انسان دوستی ، تصوف دی خصوصیات نال جڑیا ہویا ہے۔ بھانویں جو اے خطہ صدیاں کنوں استحصال دا شکار ہے۔ جیندی وجہ کنوں ݙکھ، مونجھ، غم ، اداسی ایں وسیب دا استعارہ بݨ ڳئے۔ مگر ایں خطے دا مزا ج صوفیانہ ہے۔ کیوں ایں وسیب دے لوک امن، محبت دے دلدادہ ہن۔ ایں کیتے سرائیکی شاعری دا موہری حوالہ تصوف ہے۔                        سرائیکی وچ قدیم اتے جدید یعنی اڄوکے عہد دی شاعری تصوف دی تعلیمات نال لبریز ہے اتے ایہو ای ایندا بݨیادی موضوع ہے۔ ایں دھرتی کوں حضرت بہاؤ الدین زکریا ملتانی، سید جلال الدین سرخ بخاری، مخدوم حمید الدین حاکم، مخدوم جہانیاں جہاںگشت، محکم الدین سیوانی، حضرت خواجہ نور محمد مہاروی، حضرت خواجہ سلیمان تونسوی ، حضرت خواجہ غلام فرید ، جیہاں ہستیاں نے اپݨیاں تعلیمات اتے روشن فکر دے راہیں سوجھل دگ ݙکھائے۔                        حضرت خواجہ غلام فرید دے سرائیکی شاعری صوفیانہ اسرار و رموز دا ہک خزانہ ہے۔ انہاں دی شاعری اِتھ وسدے محروم لوکاں کیتے ہک ڈھاڑس ہے۔ کلام فرید ایں خطے دی تہذیبی، تاریخی اتے ثقافتی جزئیات دا امین ہے۔ انہاں دے کلام دی معرفت سرائیکی خطہ اپݨے قومی اتے سیاسی شعور تک پجے۔ خواجہ غلام فرید دی شاعری دا اہم موضوع تصوف اتے عشق دا تسلسل سرائیکی کافی دی صورت وچ اڄوکے عہد (٣٠٠٠ء، کنوں٢٠٢٢ء) تک جاری و ساری ݙسدن۔              عشق اتے وحدت ، اڄو کے عہد وچ نویں رنگ اتے روپ وچ سامݨے آندے۔ ٢٠٠٢ء دے سرائیکی شاعری دے منظر نامے در دید بھنوائوں تاں، اندے وچ سرائیکی کافی جہیں شعری صنف دوبارہ لکھیجݨ شروع تھیندی ݙسدی ہے۔ ایں دی سرائیکی کافی عشق و محبت ، سماڄی مسائل ، تل وطنی روایت اتے تصوف دے مضامین نال گوڑھی جڑت رکھیندی ہے۔سن ٢٠٠٢ء وچ سرائیکی شاعری دے منظر نامے تے<nowiki>''</nowiki> جیوݨ جوڳ<nowiki>''</nowiki>کتاب لڑی چھپی۔ لکھدن: <nowiki>'' ایندے جوگ وند، شبیر حسن اختر ہن۔ ایں بارے رفعت عباس ''جیوݨ جوگ'' سرائیکی شاعری دی ہک نویں اہر ہے۔ ایہ اہر بندے تے اوندے ورثاء دے اُتے ہک یقین ہے۔ اپݨی پوری ریست نال ایہ اہر تصوف دے اُوں پک وچوں نشری ہے۔ جیہڑھی بندے کوں عاشق بݨا ڈیندی ہے۔ اساں سرائیکی شاعری کوں ااپݨی تل وطنی روایت دے نال نال پورے جڳ دی ریت وچوں نواں ݙیکھݨا چاہندے ہیں۔''</nowiki> منڈھ قدیم توں گھن تے اڄوکے دور تئیں <nowiki>''کافی'' سرائیکی خطے وچ تھیوݨ والی شاعری دا معتبر اتے مؤثر روپ ہے۔ اڄوکے دور وچ رفعت عباس سرائیکی کافی کوں ہک نویں رنگ وچ سامݨے گھن تے آندن۔سن ٢٠٠٠ء دے ڈہاکے دے دوران سرائیکی دیاں جو کتاباں چھپ کے سامݨے آئن۔ انہاں وچوں رفعت عباس دی کتاب '' عشق اللہ سئیں جاڳیا''</nowiki>                        شمیم عارف قریشی دا شعری مجموعہ، <nowiki>''نیل کتھا'' سلمان سہو دا کافیاں دا مجموعہ ''کن توں پہلے''</nowiki> چھپ کے سامݨے آئے۔ انہاں شعری مجوعیاں وچ کافیاں دی زبان تے ٻیان دا نواں ورتارا نظر آندے۔ انہاں کافیاں وچ نا انصافی دے خلاف جدوجہد، رومانیت ، مظاہر فطرت ، وسیبی رویاں دا نواں ورتارا وسیب دے مزاڄ دی مٹھاس واضح نظر آندی ہے۔ ڈاکٹر چانڈیو لکھدن: <nowiki>''</nowiki>میکوں لگݙے جو کافی دے ساہ (Contant)وچوں خوشبو اَمدی ہے۔ (i) ۔       اپݨے لوکیں نال جڑت دی انہاں دے سماڄی ، تہذیبی تے سیاسی ورتارے نال انہاں دی زبان وچوں۔ (ii)۔ اپݨے عہد دے میوزیکل ردھم وچوں اوندے تال بݨݨ دے عرفان دی (iii)۔ بے خودی یا وارفتگی دے اُوں مزاڄ دی جیہڑھا تصوف یا لوک تصوف دی جھال ݙیندے۔<nowiki>''</nowiki>(٨)                        نویں سرائیکی کافی اپݨے اندر ہک تخلیقی رس رکھیندی ہے۔ نویں سرائیکی کافی جدید موضوعاتی رحجانات ، لوک تصوف، جبر دے اڳوں مزاحمت ، عشق دی نویں تفہیم دے باوجود کلاسیکی طرز احساس نال وی جڑت رکھدی ہے۔ اڄوکے دور دے نویں سرائیکی کافی لکھݨ آلے شاعراں دے کافیاں بطور نمونہ پیش ہن۔ '''نمونہ کلام عاشق بزدار:''' سینگیو کاڄ سُہاوو ویڑھے چندر لہاوو موسم مست بہار اچ سِک دے کُنت وجاوو پھل سر زمین دے گل وچ نچ ٹپ یار مناوو اپݨی پھاہی مونڈھیں چاوو چا ݙکھلاوو آپݨے من دیاں ڳالھ یں کر کے من پر چاوو (٩) == تصوف == *                        رفعت عباس سرائیکی زبان دے اینجھے شاعر ہن۔ جنہاں کافی جہیں کلاسک صنف کوں ہک واری ول جیندا جاگدا کیتے۔<nowiki>'' عشق اللہ سئیں جاڳیا''۔ (٢٠٠٥ء)، ''</nowiki>مُکھ آدم دا (٢٠٠٩ء)، انہاں دیاں کافیاں دے مجموعے ہن۔ انہاں دیاں کافیاں کلاسیکل اتے جدید اندز فکر نال ہم آہنگ ہن۔ انہاں اڄوکے دور دے موضوعات کوں کافی وچ موضوع سخن بݨائے۔ محمد عارف ، انہاں دی کافی بارے لکھدن: <nowiki>''انہاں دیاں کافیاں وچ تصوف تے صوفیانہ خیالات دی ہک نویں تشریح تے تعبیر ملدی ہے۔ خالق تے مخلوق دے رشتے د ے حقیقی تے اصلی تعلق دی دریافت رفعت عباس دا شعری کارنامہ ہے۔ ''</nowiki>  (١٠)                        <nowiki>''مکھ آدم دا ''</nowiki> ایں کافیاں دے مجموعے وچ ٩١ کافیاں شامل ہن۔ کافیاں دے ایں مجموعے وچ وی انہاں اپݨے لطیف جذبات ، احساسات کمال خوبی نال ٻیان کیتے۔ رفعت عباس دی کافی نے وسیب وچ توجہ حاصلی کیتی اتے کافی گوئی ہک تحریک بݨ تے سامݨے آئی۔ حفیظ خان لکھدن: "ویہویں صدی کے چھیکڑ تے اکویویں صدی دی شروعات وچ رفعت عباس دی کافیاں دے ذریعے شروع تھیوݨ آلی کافی گوئی دی تحریک ستمبر ٢٠٠٦ء وچ نمائندہ وسیبی دانش کوں اپݨے  پاسے متوجہ کرݨ وچ کامیاب تھی ڳئی۔ کافی گوئی دی ارتقا پذیر روایت کوں ایندے عظیم ماضی توں زمانہ حال دے تناظر وچ جوڑݨ  کیتے <nowiki>''سویل'' ضلع راڄن پور دے زیر اہتمام کوٹ مٹھن وچ ''کافی تے اڄ دا تہذیبی عرفان'' دے موضوع تے عاشق بزدار اتے تاڄ گوپانگ ہک کانفرنس دا انعقاد کیتا۔''</nowiki> (١١) رفعت عباس دی ہک جدید رنگ دی کافی ملاحظہ کرو: کوئی رب بہادر فوجی نئیں جیہڑھا قبضہ ملک تے کر گھنے کوئی رب بھاڑے دا لشکر نئیں جیہڑھا جنگ کہیں دی لڑ گھنے کوئی رب اُبالہا حاکم نئیں جیہڑھا رہ ٹردیاں کر دھر گھنے رب قاضی کہیں دی بازی نئیں کوئی رب سرکاری مخبر نئیں جیہڑھ سبھ اخباراں پڑھ گھنے(١٢)                        رفعت عباس دی کافی ویہویں (٢٠) صدی وچ وقوع پذیر تھیوݨ والے تاریخی انکشافات اتے نویں سماڄی ترٹ بھج ، نویں شعور تے نویں سجاکی کوں سامݨے گھن آندی ہے۔ == حوالہ == *اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان rx3xahk12dw2mrmq38327ryjr590qbi 0 1989 70762 34666 2026-04-21T07:48:12Z ڈیلی جھوک 4262 70762 wikitext text/x-wiki اصل ناں    غلام یحیٰ خان قلمی ناں    شفقتؔ بزدار جٖمنْ        1956ء جاہ پتہ      ڈاکخانہ وستی بزدار تحصیل تونسہ ضلع ڈیرہ غاذی خاں شفقتؔ بزدار ہک پڑھیا لکھیا ،باشعور ، حساس دل ،قادرالکلام شاعر ہے۔جیندا کلام پڑھن نال پتہ لگٖدے جو اوہ کے جیڈا وڈا شاعر ہے۔جیڑھی خوبصورتی نال شفقت بزدار قافیے ردیف بدھیندے  اے خوبی شاید کہیں بٖئے وچ ہووے۔شفقت بزدار [[سرائیکی زبان]] دا شاعر ہے. شفقت بزدار 14دسمبر 1956ء کوں وستی بزدار تونسہ شریف(پنجاب) , پاکستان وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد حاجی غلام رسول بزدار فوج وچ ملازم ہن مگر خوددار اتنے ہن کہ ملازمت چھوڑ کے کاشتکاری کوں ترجیح ݙتی۔ شفقت بزدار دی والدہ صاحبہ دا تعلق قیصراݨی قبیلے نال ہئی۔ قلمی ناں شفقت بزدار تے اصلی ناں غلام یحیٰی خان اے. ==تعلیم== شفقت بزدار نے ابتدائی تعلیم وستی بزدار وچ حاصل کیتی ول 1973ء کوں ہائی اسکول تونسہ شریف توں میٹرک کیتا۔ 1976ء وچ ایف۔ اے، 1978ء وچ بی۔ اے کیتا۔ تعلیم دے حصول دے بعد کوئٹہ وچ بلوچستان کانسٹیبلری وچ بطور کلرک سروس کیتی بعد ازاں پاکستان ریلوے جوائن کیتا۔ زندگی دے ایں سفر وچ بطور ٹیچر تونسہ وچ رپے تے ہݨ اسسٹنٹ پروفیسر( اردو) دے طور تے لیہ وچ مقیم ہن۔ ==سرائیکی واسطے خدمات== شفقت بزدار دا پہلا شعری مجموعہ ’’کریہہ دا قرض‘‘1995ء وچ چھپا تاں سرائیکی ادبی تے عوامی حلقیاں وچ خاص پزیرائی ملی ـ۔ انہاں نے باقاعدہ کہیں استاد شاعر توں اصلاح نی گھدی لیکن اوہ اقبال سوکڑی کوں اپنا استاد تسلیم کریندن ۔ اس پہلے مجموعے وچ ڈاکٹر طاہر تونسوی، اقبال سوکڑی، پروفیسر شہباز نقوی مرحوم، پروفیسر مہر اختر وہاب تے رفعت عباس دے گراں قدر تاثرات شامل ہن جیہڑے مجموعے دے حسن کوں مزید نکھاردے ہن۔ انہاں نے تھل دامان سرائیکی ادبی سنگت دی بنیاد رکھی تے ہک رسالہ ”سرت لڑی” کڈھا۔ == شعری مجموعے == شفقت بزدار دے ترے شعری مجموعے ہن. * کریہہ دا قرض * نکھیڑے * ریشم رستے اے او ہن جیہڑے چھپ چکے ہن تے موصوف دی شاعرانہ عظمت دا واضح ثبوت ہن۔ انہاں دی شاعری وچ خیال دی جدت، جذبیاں دی سچائی، فکر دی گہرائی، انقلابیت، رجائیت دے رنگ نمایاں نظر آندے ہن۔<ref>تذکرہ شعرائے تونسہ شریف حصہ اول۔ صفحہ 117،جسارت خیالی، رنگ ادب پبلیکیشنز کراچی</ref> <ref>[http://www.bio-bibliography.com/authors/view/3411 Bio-bibliography.com - Authors<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == نمونہ کلام== '''ڄٹی''' نہ پوڈر شوڈر لیندی ہے نہ فیشنی برقعے پیندی ہے نہ اکھیں پھیرنڑ سکھی ہے نہ نخرے ناز کریندی ہے سٹ منہ تے پانی دا چھٹا اے چھیٹ کوں کھڑ ٹھمکیندی ہے ہس نفرت خاص بناوٹ توں نہ رنگت غرق کریندی ہے کھا چٹڑیں وقت گزاریا ہس سرتاج کوں نہ زلتیندی ہے ایکوں شوق مدینہ ڈیکھنڑ دا نہ فلماں ڈیکھنڑ ویندی ہے ایندے حق ہمسائے سنجڑیندے نئیں ایندی عادت محض پرانڑی ہے جٹی دی ذات سیانی ہے پیغام اے سچا مچا ہے جٹی دا درجہ اچا ہے اوبخشیا ویسی جیں کھادا ایں سئینڑ دا بچا کھچا اے میں اے سمجھینداں جنت تیں حق ایندا نرا ُنچا ہے ایں چپ چا کیتی مڑس ایندا توڑے چندرا، چچرا، چچا ہے ایں اپنے دل دے برتن کوں ہنج پی کے مانجھا کچا اے ناں ایندا پوپا کچا ہے نہ ایندا لچھا لچا ہے ہے شاباش جٹی کوں شفقت ایں شرم دی تݨی تاݨی ہے جٹی دی ذات سیاݨی ہے                         شفقت بزدار١٩٥٦ء کوں وستی بزدار وچ حاڄی غلام رسول بزدار جیہڑھے جو فوج اچ ملازم ہن۔ دے گھر جمے ۔ انہاں دے والد علم و ادب نال تعلق رکھݨ آلے تے علم نجوم نال و ی واقفیت رکھیندے ہن۔ شفقت بزدار ١٩٨٤ء کوں بلوچستان توں ایم اے کر تے شعبہ تعلیم نال وابستہ تھی ڳئے۔ شفقت بزدار ١٩٨٦ء کوں عارضی لیکچرار اڄ کل لیہ کالج اچ پڑھیندن۔ شفقت بزدار دا تعلق لیہ نال ہے۔ آپ محکمہ تعلیم نال وابستہ رہ ڳئین۔ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ<nowiki>''کریہہ دا قرض'' جیندی اشاعت سال ١٩٩٥ء اچ تھئی۔انہاں دا ہک اینجھا شعری مجموعہ جیندے وچ انہاں وسیب بالخصوص دامان دی دھرتی اتے اِتھ وسدے لوکاں دیں محرومیاں ، بکھ تس، سماجی معاشرتی رویاں راہیں عمدہ شاعری پیش کیتی۔ سال ٢٠٢٢ء وچ انہاں دی شاعری دا ہک نواں رنگ روپ ،'' پیو استاد تے ما ء استانی ''</nowiki> چھپ تے سامݨے آئے۔ ایں مجموعے وچ انہاں دی طنزیہ مذاحیہ شاعری شامل ہے۔ ایں کتاب دے صفحہ نمبر ١١ وچ عبدالباسط بھٹی لکھدن: <nowiki>''پیو استاد تے ماء استانی، اچ نویں تے پراݨے رنگ نشابر ہن۔ مزاحیہ شاعری کرݨ ہر شاعر دا کم نی۔ایہ شاعری پڑھݨ آلے کوں تاں چس ڈیندی اے پر سنݨ آلے کوں کھِلواڈیندی اے۔ او نویں وی ساݙے وسیب اچ کتاب گھٹ پڑھیندی اے۔ مشاعرے ڈھیر سݨیندن۔ ایہ شاعری پڑھ کے اندازہ تھئے ۔ جو شفقت بزدار مشاعرے پڑھدا رہ ڳئے تے لوک چس چیندے رہ ڳئین۔ ''</nowiki>(٣) <nowiki> </nowiki>                       ایں توں علاوہ انہاں دا ہک ٻیا شعری مجموعہ جیہڑھا سال ٢٠١٠ء اچ ناصر پبلکی کیشنز نے شائع کیتا۔ جیندا عنوان <nowiki>''</nowiki>ریشم رستے<nowiki>''</nowiki> ہے۔ ایویں ہی انہاں دی ہک کتاب <nowiki>''</nowiki>نکھیڑے<nowiki>''</nowiki> تے<nowiki>''</nowiki> جیوݨ جوگ جیوݨ روگ<nowiki>''</nowiki>، اچ موجود شاعری انسانی جذبیں تے امنگیں نال بھری نظر آندی ہے۔ شفقت بزدار چونکہ سرائیکی زبان تے وسیب دا نمائندہ شاعر ہے۔ انہاں بارے پروفیسر ڈاکٹر شکیل پتافی ہوریں کُجھ ایں طریقے الویندے ہن: <nowiki> </nowiki><nowiki>''</nowiki>شفقت بزدار دی سوچ دا سݨھپ اوندی شاعری دا سچل سرمایہ اے۔ا یں سرمائے اچ شفقت دے نویکلے لہجے دیاں وکھریا ںریتاں تے سوغاتاں شامل ہن۔ غزل ہووئے یا نظم، ݙوہائیں اچ شفقت نے سرائیکی زبان کوں بے عیب لفظیں دے اتنے پھل دان کیتن ۔ جو ایویں لگدے جیویں سرائیکی شاعری کوں اوپری زبان دا مترپ بھُل ڳیا ہووئے۔ <nowiki>''</nowiki> (٤) ==حوالے== اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان fhcl01r18jmf6gk1pgaraclaghfpj64 0 2178 70761 34330 2026-04-21T07:47:19Z ڈیلی جھوک 4262 70761 wikitext text/x-wiki                         عاشق بزدار سرائیکی وسیب دے ہک اینجھے نویکلے شاعر ہن۔ جنہاں اپݨی شاعری راہیں سیاسی جبر ، سماڄی ناانصافی دے خلاف تاریخی تے سیاسی شعور دے نال ڳالھ  کیتی ہے۔ انہاں دی شاعری انسان دوستی ، محبت ، امن تے مزاحمت دی شاعری ہے۔ انہاں دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>اساں قیدی تخت لہور دے <nowiki>''</nowiki> ݙوجھی اشاعت جو لائی ،٢٠١٤ء وچ جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھئے۔ عاشق بزدار دی شاعری بارے اسلم رسولپوری لکھدن: <nowiki>''</nowiki>عاشق بزداردی شاعری ترقی پسندانہ فکر تے شعور دے کئی پہلوئیں نال وی مالامال ہے۔ اوندیاں ساریاں نظماں جاگیردارانہ استحصال دے خلاف مؤثر ترین آواز ہن۔ ایندے نال دولت دی تقسیم بارے او ملواݨیں دی تفسیریں کوں منݨ دی بجائے محنت کوں بݨیاد بݨیندے اتے پورھیت طبقے دے حقو ق کیتے آواز چینداے۔<nowiki>''</nowiki> عاشق بزدارہک با شعور دانشور ، پختہ تاریخی اتے سیاسی سماڄی شعور رکھن آلا شاعر ہے۔ نال ہی ہک بزم تے ݙکھ کوں محسوس کرݨ آلا دل وی رکھیندے۔ اُوہ انسان دوستی اتے امن دا ہمیشہ پرچار کریندے ہوئیں مار دھاڑ اتے جنگ توں دور رہݨ آلا شاعر ہے۔ او حملہ آوراں اتے جنگ نال مسئلے کوں حل کرݨ آلیاں کوں چنڳا نی ڄانڑدا۔ پر نال ہی او مزاحمتی طور تے ہتھیار وی نی چیندا ۔ اصل ناں      عاشق حسین قلمی ناں      عاشق بزدار    جمن          1947ء   تعلیم         ایف اے پیشہ          زمیندارہ   فون نمبر       03326157656 جاہ پتہ        مہرے والا تحصیل و ضلع راجن پور عاشق بزدار سرائیکی شاعر، دانشور، لکھاری تے سیاست دان ہے۔<ref>http://www.bio-bibliography.com/authors/view/16246</ref> سُنڄاݨ" دے مطابق عاشق خان بزدار دا پیلھا سوال تے میݙے نزدیک شک ایہہ اے جو "سرائیکی لوک سانجھ دے مُہاندریں صلاح کر کے سرائیکی لوک سانجھ دے میلے دا بائیکاٹ کر ݙتونے۔" جیکر میں وی اُنہیں مُہاندریں اچ شامل ہاں تاں میں ایں مشورہ کنیں قطعی لاعلم ہاں۔ اے ڳالھ ایویں نئیں تھی سڳدی جو لوکاں رل کے کہیں بائیکاٹ دا فیصلہ کیتا ہووے۔ میݙے نزدیک ایں طرانح دے کہیں فیصلے دی کوئی وجہ وی نئیں۔ لوک سانجھ دے پُراݨے سنگتی کہیں نہ کہیں حوالے نال میلے اچ شریک تھیندے رہن۔ کݙاہیں زیادہ، کݙاہیں گھٹ۔ میݙے خیال اچ ایندے پچھوں کہیں 'صلاح مشورے' دی بجائے او حالات ہن جیڑھے میلے اچ سنگتیں دی شرکت اچ رکاوٹ بݨے تے انہاں حالات اچ مختلف سیاسی نقطہ نظر وی تھی سڳدن۔ خاص طور تے 1988 دے الیکشن دے بعد دے مُلکی سیاسی حالات وی تھی سڳدن جیندے بارے لوک سانجھ دے سنگتیاں ( جنہاں اچ اُستاد فدا گاݙی وی شامل ہَن) دا خیال ہائی جو مارشل لا دے خاتمے تے عام مُلکی سیاست شروع تھیوݨ کنوں بعد سرائیکی تحریک دی اوں وقت دی اُٹھاݨ کوں ہک دھچکہ لڳ سڳدے۔ بے نظیر بھٹو دی پیلھی حکومت، بعد دے سیاسی حالات، سرائیکی جماعتاں تے اُنہیں دی بھن تروڑ کُجھ سرائیکی دوستاں دی مایوسی تے بےعملی وی وجہ بݨ سڳدی اے۔ عاشق خان! جدوجہد تعلق دل تے دماغ ݙوہیں نال اے۔ دل تاں کُجھ کرݨ دا کریندا پیا ہووے پر دماغ نہ مَنے یا دماغ منے پر دل ناں کرے تاں نتیجہ اے نکلدے جو بندہ کُجھ وی نئیں کریندا۔ میں خود ایندی ہک مثال ہاں۔ تُساں سالانہ پوسٹر اچ سارے سنگتیاں دے ناں لکھدے ہوے۔ تُساں چنڳے لوک ہاؤ، چنڳا کم کریندے ہاؤ۔ میں بھیڑا ہاں، میلے تے نمہی آسڳدا یا تُہاݙے لفظاں اچ نمہی آندا۔ چنڳے لوک بھیڑیاں کوں نال گھیل کے ٹُردن۔ پچھلے ویہہ سالاں اچ تُساں کݙاں میݙے کنوں (یا شاید ٻنہاں دوستاں کنوں وی) پُچھیا اے جو تُساݙے نال کیا بݨی؟ ٻیاں لوکاں کنوں سچ کوڑ سُݨ کے نتیجے کڈھݨ سیاݨے لوکاں دا کم نئیں۔ تُساں دل تے ھتھ رکھ کے ݙسو جو اساں کلہے ایں لائق ہائیں جو پوسٹر تے ناں چھاپ ݙتا ونڄے تے ٻس؟ تُساݙا ساݙا ایہو تعلق اے؟ تُساں کݙاں چھڑا میکوں فون چا کیتا ہووے جو میلے اچ ضرور آوݨا اے۔ اگر اساں میلے اچ نئیں آندے تاں ایندی ہک وجہ ایہہ وی ہے جو اُتھاں کوئی ساݙی تانگھ وی نئیں کریندا پیا ہوندا۔ میلے اچ آوݨ یا نہ آوݨ دی ݙو وجوہات تھی سڳدیاں ہن، ذاتی تے سیاسی۔ ذاتی ڳالھ میں کر ݙتی اے، سیاسی ڳالھ تے بحث تھی سڳدی اے۔ عاشق خان آہدے جو "سانجھ دے دوستاں دی بے پرواہی کنوں ٻیاں تنظیماں میلے دیاں ٻانہہ ٻیل بݨ ڳیاں ہَن۔" اے تاں چنڳی ڳالھ اے جو ٻئے لوک وی سانجھ دے نال آرلے ہن۔ اے تُساں دوستاں دی محنت اے، تُساں دوستاں دا سچ اے جو لوک آرلدن۔ سندھ دریا اچ کیتلے ندی نالے آرلدن تے کتنے پاڑے بݨ کے وکھ تھیندن۔ واہݨ اینکوں آہدن۔ ایہو قدرت دا نظام اے، ایہو ای سچ اے۔ میلے اچ کیتلے لوک آ رلدن تے کیتلے نکھڑدن، کوئی ڳیݨ تھوڑی کریندے۔ دریا وہندے رہندن، میلے لڳدے رہندن۔ عاشق خان لکھدن جو "لوک سانجھ دے دوستاں اپݨی صلاحیتاں این جی اوز دے لیکھے لا ݙتن۔" اڄ کل اے ڳالھ شاید ٻہوں عام ہے۔ این جی اوز کیا ہَن؟ کیوں ہَن؟ کیا کریندیاں ہَن؟ اے ہک لمبی ڳالھ اے۔ اساں این جی اوز اچ صرف نوکری کریندے ہائیں۔ اے ٻئی ڳالھ اے جو پچھلے ویہہ سالاں اچ ملکی تے عالمی سطح تے سیاست اچ اُتھل پٹھل دے نتیجے اچ قوم پرستاں، بائیں بازو آلیاں تے ترقی پسند دانشوراں دی اکثریت این جی اوز دی نظر تھی ڳئی اے۔این جی اوز اچ نوکری کرݨ ایویں ہے جیویں میں امروز یا فرنٹئیر پوسٹ نوکری کریندا ہَم۔ فوج، بیوروکریسی (حکمرانی)، عدالتاں، صحافت اے سبھ انسان دشمن پیشے ہَن۔ انیویں این جی اوز اچ نوکری وی ہک پیشہ اے۔ چنڳے لوک او ہوندن جیڑھے بُرائی مَن کے کریندن، اوندے حق اچ دلیلاں نئیں ݙیندے۔ آپݨے آپ کوں منصور یا سقراط بݨاوݨ دی کوشش نئیں کریندے۔ == ڄم پل == عاشق بزدار 14اگست 1947کو مہرے والا ضلع [[راجن پور]] وچ پیدا تھئے. 1985 ہک سرائیکی ثقافتی میلے دی بنیاد رکھی سرائیکی زبان وادب تے ثقافت دی خاطر ابتـدائ عمر کنوں پورھیا پئے کریندن == کتاباں == * چار اپریل ، ، ، ، (نظمیں-سرائیکی) * قیدی تخت لہور دے ، ، ، ، (شاعری-سرائیکی) == سیاست == == نمونہ کلام == اساں ڄَئے سرائیکی دیس دے ساݙی دھرتی ماء لکھ پال ایندے سینے سندھ پیا کھیݙدا ایندے پیریں چھاچھرٗ کاک اے بھاڳ وندی دی بھاڳ وند ایندا پاݨی کھیر دی کار ایندے تھل چترانگ مَلہیر تے جَھر جنگ ٻیلے، ٻیٹ دیاں کیا رِیساں شہر کرِن ایندی روہی آسݨ رُوح دا ایندے ٹٻے طُور ݙسِن ایں ڄنڑیئے گھوٹ فرید جہیں کئی روال، سِیتل، میندھرے سئے سسیاں، مومل، مارویاں ءِ دھرتی پیر فقیر دی اِتھ دیرے چَنݨ پیر دے اِیندا الاَلَݨ خدمت گار بَھل اَڄ ءِ دھرتی دَھرم دی ہے روندی نیر ہزار ایندے منہ تے پَیر پنجاب دے ایندی کنڈ تے چاٻُھک چہکدے ایندی رَڳ رَڳ سَو سَو چِیر تے اَسّاں نینگر ڳوٹھ دے ہے ساݙا کینجھا حال‌؟ ساݙیاں مُرکیاں ، پَٹریاں ڈھولݨے ساݙے چَھلڑے ، کنٹھڑے ، بَندڑے ڳئے پیروں لَہہ اَنڑوَٹ ساݙیاں اَکھیں رَت مینہہ تِرمدیاں ساݙے من ماندے ݙینہہ رات ساݙے منہ تے جَندرے جبر دے ساݙے ہتھ کڑیاں وِچ بند اساں قیدی تخت لہور دے اساں قیدی تخت لہور دے شاعر: سئیں عاشق خان بزدار === ݙوہڑہ === چپ چور تھی عاشق پار گئیوں جے ونجڑاں ھا میکوں آکھیں ھا@ میں وصبے دی کہیں بی بی توں ڈیندی وار کڈھا میکوں آکھیہ ھاا@ تیڈے رستے تے دیداں گھول وتاں رکھ چھوڑاں حاصل میکوں آکھیں ھا @ تیڈے پیریں ساہ دی جھانجھر پا تیکوں ٹوراں ھا میکوں آکھیں ھا @ کلام سئیں عاشق خان بزدار کمپوزنگ دا پورھیا ملک محمد رمضان نوید آرائیں == مشاعرے == ہر سال مہرے والا وچ سرائیکی مشاعرہ کرویندن۔<ref>http://niazamana.com/2016/11/saraiki-national-event/</ref> 32واں سالانہ ڈو ڈٖینہوارا سرائیکی میلہ مہرے آلا 11، 12 نومبر 2017، چھݨچھݨ، آڈٖت == شعور دی یونی ورسٹی ==/سرائیکی شاعر]] عاشق بُزدار 14اگست 1947ءکوں مہرے والا"راجن پور"ءچ پیداتھئے. سرائیکی زبان تے سرائیکی ثقافت دے تحفظ واسطے ابتدائ عمر کنوں کوشاں ھن. اپݨے علاقےدےجاگیردار خاندان نال تعلق رکھݨ دے باوجود اپݨی ماء دھرتی تےاپݨےعام لوکیں نال جُڑے ہوئےھِن. سرائیکی وسیب دے محرومی کیتے ھمیش احتجاج کریندے پئن. سرائیکی ادب وشاعری وچ انہاں دا ناں ٻہوں وݙی اہمیت رکھیندے.سرائیکی ثقافت دے احیاء کیتےعاشق خان بُزدار1985ءتوں ھک ثقافتی میلے دی بُنیاد رکھی ھے جہڑا ھر سال وݙے زوق شوق نال منیندا پئے. اے میلہ ھر سال نومبرءچ تھیندے. جیندے وچ سرائیکی اڳوان، دانشور، شاعر، ادیب، محقق، لکھاری، عام آدمی سمیت ھرمکتب فکرنال تعلق رکھݨ والے لوک شریک تھیندن. سرائیکی تحریکءچ"قیدی تخت لاہوردے"دا جو کردارہے اُوندابُنیادی تےمرکزی کردارعاشق بُزدار دی شاعری دا ھے. جیندے نال ہک شعوری مزاحمت نے جنم گِھدے. """"کتابیں"""" چار اپریل( ذوالفقار علی بُھٹوتے لکھی ڳئ سرائیکی شُعراء دی نظمیں ١. قیدی تخت لاہوردے١٩٨٥ءݙوڄھی اشاعت ٢٠١٤ ٢. جیں پُھل چاتے( بےنظیربُھٹودے حوالے نال) ٣. مُکاݨ( شہیدبےنظیربھٹو، اپݨے بِھرا تے پُتردی شہادت دے حوالے کیتے) عاشق بُزدار نثر وی ٻہوں سوہݨی تےمن موہݨی لکھدن. اُنہاں دے اخبارات ءچ سیاسی موضوعات تے کالم چَھپدےراہندن"جیویں جیوݨ گُزریا"دے ناں نال اپݨی بائیوگرافی لکھیندےپئن. """عاشق بُزدار دا کوٹ مارشل""" مُونجھ کنوں محبت کشید کرݨاں شاعری ھےتاں اُو شاعر عاشق بزدار ھے. ٻَم دھماکےدے دیس وچ شاعری، موسیقی تے جُھمر کنوں مہرووفا دا "مہرےوالہ"آباد کرݨاں سیاست ہے تےعاشق بُزدار سرائیکی وسیب دا روشن خیال سیاست دان ھے. اپݨے رشتہ دار، لخت جگرتے جائیداد قربان کرتے وفادی انتہا ݙیکھݨا ھووےتےعاشق بُزدار عاشق صادق ہے. چِٹےکھیروالیں والا، درویش جیندے اُتےفقروغنافخرکریندے ھِن. <br /> == حوالے = عاشق خان بُزدار پاکستان دا ھم عُمرشاعر ھے، اپݨےمُلخ دے وانگوں مُونجھاہے. مگر اُو نِکڑے، مَظلوم تے بے سہارا لوکیں نال بے بہا پیار کریندے. شاعری، عشق تےدوستی پسن٘د بھلےمانس ہے. اُون٘دے نال جݙاں تے جِتھاں مِلݨ تھئے، مُنورخان بُزدار ھمزاد وانگوں ھمیش اُنہاں دی نال ہون٘دن. مُنورخاں توں دوستی دی سوہݨی خوشبو امدی ہےاُو نہ صرف ھِک کہنہ مشق سیاسی کارکن ھن بلکہ دوستی تے وفا دے پیکر ھن. مُنورخاں بُزدار اپݨےہنجوں واہن٘دے اکھیاں نال عاشق خان دے پُتراُشترعباس تےبِھرا دی شہادت دا دِل کُوں پَھٹ ݙیوݨ والا واقعہ ݙسیدن جو 4اپریل2004 دی سویل لاڑکانہ شہیدبُھٹو دی برسی ختم تھئ تے راڄن پور دا قافلہ واپسی روانہ تھی پیا ان٘دے ویلھے عاشق خان بُزدار دے نینگرپُتراُشترعباس ساغر دی کار ھِک ٹَرک نال لَڳ پئ تےاُوموقع تےشہید تھی گئے. عاشق خاں دے بِھرا لیاقت علی بُزدار ڈھیرسارے زخمی تھئےتےکراچی دے ھِک ھسپتال ءچ اللہ تعالیٰ کُوں پیارے تھی گئے. تریجھا نینگردوست فرخ گُل خان ایں حادثے وچ اپݨی جان خالق حقیقی دے سپرد کیتی. عاشق خاں اے قیمتی جاناں ݙیوݨ دے باوجود اے اہدے رہ ڳئے جو حق ادا نہ تھیا. سرائیکی وسیب دے ھم عصر شُعراء ایں وݙےڈُکھ تے ٻہوں ساریاں نظماں لکھیاں جہڑیاں""مُکاݨ""دے ناں نال چھاپیاں ڳئیاں. سرائیکی زبان وادب دے معروف محقق ودانشور سئیں اسلم رسولپوری اہدن جو اے واقعہ کربلاتےعظیم شاعری لِکھی ڳئ ہَئ یا وت عاشق خان کوں پیش آوݨ آلے صدمے تے لکھیے مرثیے وی کربلا دی روایت دے روانی لڳدی ھے. عاشق بُزدار پَنج ھزار سال دِی مُونجھ کُوں زبان ݙے کراہیں نواں جنم ݙے چھوڑیا ھے.سئیں عاشق بُزدار دے وَݙ وَݙیرے ݙھائ سو سال پہلے کوہ سلیمان تُوں ""مہرے والا""تحصیل وضلع راڄن پور وچ آباد آن تھئے. مُنݙھلی طور تے بلوچاں دے قبیلے رِن٘د دی ھِک شاخ بُزدار نال تعلق رکھیندن پَھلی لدواݨی بُزدار وی سݙوین٘دن. عاشق بُزدار دے اَبّا سئیں دا ناں غلام فریدخان ھَئ اُو ١٠٥ مُربع زمین دے مالک ھَن. عاشق بُزدار14اگست1947کُوں وَستی مہرےوالہ وچ ڄَمے. اُو چِھی بھیݨیں تے چِھی بِھرا ھِن. انہاں دے والد چار شادیاں کیتیاں ھَن. انہاں دی امّاں سَیݨ غلام عائشہ بی بی المعروف آشو مائ دا تعلق لاشاری قبیلے نال ھَئ. انہاں سارے بھیݨیں بِھراواں وچ ٻَہوں پیارمحبت پَاتا وین٘دے تے کئ سَکّےمَترائے دا فرق کینی. عاشق خان بُزدار دے والد صاحب انہاں کوں مقامی سکول مہرے والا وچ داخل کرایا. اِتھون عاشق خان بُزدار پنجویں دا امتحان پاس کیتا تے اِتھوں"کوڑے خان جتوئ"دا وظیفہ حاصل کرݨ دا اعزاز وی حاصل کیتا. ول مِڈل سکول سکھاݨی والا وچ داخلہ گِھدا. اِتھوں چھیویں تے ستویں دا امتحان پاس کرݨ دے بعد جونئیر تے سینئیر دی کلاس فاضل پور توں پاس کیتی تے نانویں جماعت کیتے راجن پور ہائ سکول وچ داخلہ گِھدا تے اِتھاؤں1965ء وچ میٹرک دا امتحان411نمبر گِھن تے سیکنڈ ڈویژن نال پاس کیتا. وَل گورنمنٹ ڈگری کالج ڈی جی خان وچ داخلہ گِھدا. ہَئیں دور وچ ریڈیو پاکستان دے نامور ستارنوازجی ایم فریدؔی توں ستار دی تعلیم گِھنݨ شروع کیتی. جی ایم فریدؔی اُنہاں دے گھر مہرے والا وچ آتے اُنہاں کوں ستار سِکھیندے ھَن. کالج دور وچ اُنہاں دے ہوسٹل وچ ستار موجود ہون٘دا ہئ تے اِیندے اُتے ریاضت تِھین٘دی ھَئ. (جوڳ) لُوں لُوں سیک سڑے وچ رہن٘دی تَن ہے لُوݨ سُوا مان٘دے موئے من وچ پَل پَل ٻَلدی ٻُجھدی بھا ہرکوئ آپ غڑاپی وچ ہے تُوں وی رُجھ ڳئیں ماء میݙے ڈُکھڑے کون ونڈاوے کہیں ٻئے دا ہے کیا صحن اَڳواڑ مُٹھی دے اُتے چُپ دی سِتری سیجھ اَدھ اَدھ رات کوں ویݨ ولاواں سُوہے سَڳن لہا وچھڑے ڳئے سڄݨاں دی یاد ءچ کیوں نہ ویݨ کراں رووݨ جوڳ جے وِسر ڳئ تاں وَل نہ آسی ݙا اَمڑی نِت نِت آکھیں میکوں ہن٘جواں ہار نہ پو تیکوں کون سیاݨی آکھے مَتوں ݙین٘دی ماء (دھرتی دا بار) دِھیّاں نماݨیاں نِراس بھیݨیں وِسار ویلھے کِھلݨ ہَسݨ دے رَن٘گیل چُنّی دی جاتے سِرتے غریبڑیاں توڑیں بار دھرتی دے چاتی پھردین تے وَت وی دھرتی دا بار لڳدین (وَسیب) میݙی عُمر ہزاراں وَرہیے عیسٰی تُوں وی پہلے مَیں ایں وَسبےوَسدا ہامِیں ݙیس ݙراوَرجین٘دا ناں ہا ءِمُلتان،ہڑن٘دتےبکھر تونسہ،بُھٹہ وَہݨ "مہرےوالا" دیرہ ـ داڄل اُچ تے رن٘گ پور پَتݨ مُناراـ دِلورائے دے ٹھیڑ سارے وَسبےمیݙے گھر ہَن جتھاں پِیت کوں اَپݨی اَکھ دا پاݨی ݙےڳن مومل،سومل،سسی،سَمّی جِتھاں راول روہیں رُلئے روہی وچ فرید‌ؒ ایں وَسبے دے تھل تے ٹِٻے روہی،راوے،ٹوبھے تاݙے جن٘گل،ٻیلے،ݙَہر،ملہیراں کُن کپر،جَھر،ٻیٹ تے جھوکاں ڳوٹھ تے وَستیاں میݙےکیتے اَڄ وی تاں ہِن قبلہ کعبہ جھتاں ڄالیں کان٘ہہ تے لایاں جُھمراں پاوِن پھوڳ،پھلی،کِھپ،کرین٘ہہ،کرِیٹے نَچدے ڳان٘دے چنݨ چہکن میکوں ݙسدِن وَݨ طوبیٰ دے میݙی رَڳ رَڳ دے وچ وَہن٘دِن گھارا،سن٘گھڑ،سن٘دھ تے چھاچَھڑ اَکھیوں لُڑھدی کاک مِیݙا پنج دریاویں نال ہے کیویں رشتہ سمجھ نَیں آن٘دا (شجرے) اَسّاں ایں دَھرتی دے ڄائے اِین٘دے پاݨی اِیندی مِٹی دے وچ ساݙے بوتے سِترئیے ساݙےݙاݙیں بابیں اِتّھاں اَپݨی اَکھ دے پاݨی دے وچ اَپݨی رَت دے رن٘گ رَلاتے ڳوٹھ اُساریئے شہر سنوارئیے ݙہدیں ݙہدیں کاہاسُلطان تے چھاچھڑدے درّیں دےوچوں کالی کَٹ تے دیبل دے رستیں دے کولوں ݙاکو آئے جِنہاں ایں دَھرتی کُوں لُٹیا وَسبے ساڑئیے....! ساݙے ݙاݙے بابے بَݨ ڳئے کِیہل،کوٹاݨے،کمّی،کسبی پکَھی واس فقیر صدیں کولوں اَسّاں ایں دَھرتی دے پان٘دھی اَپݨی ڄاݨ سُنڄاݨ دے رستے رُلدیں رُلدیں جوڳی بݨ کے اپݨے شجرے شہر ݙراور،اُچ راݨی دے کِردیں بُھردیں کن٘دھیں دے اَیریں وچ ڳولین اَپݨے ماضی دی عظمت تے شان دے قصّے گھارا سِنـدھ دےکَنٹھے کَنٹھے کِھنڈئیے ٹھیڑیں دے وچ پاتِن اَڄ وَل اِتھاں اوپری بھوئیں دے اوپرے واسی ساݙی بھوئیں تے بِھک پئے لَین٘دِن جےکر اَسّاں اَپݨی عظمت نہ سنبھلیسوں اَپݨے شجرے گُم کرݙیسوں تاں.......... ساݙے ڄائے اَسَاں وان٘گوں صدِیں تاݨیں کِیہل کوٹاݨے،کمی چُوڑھے پکَھی واس فقیر سَݙیسن (لَالَݨ) لَالَݨ میݙے مان٘دے مَن کُوں تیݙے آوݨ دی چِنتا ہَئی تُوں جو آڳئیں میݙےاَن٘گݨ بہاراں آڳن جِتھاں تیݙے آوݨ دِیاں ہِن لکھّاں خوشیاں اُتھاں میݙے مَن دے وِچ کئ ݙُکھ وی پَلدِن جیڑھےصَدّیں کولوں میکوں اَپݨےݙاݙے بابے تُوں میراث اِچ مِلین کینجھے ݙُکِھن اِتھاں رُلدن محنت دے بے کفن جنازے اِتّھاں کہیں دی کُئ حسرت نَیں پُوری تھین٘دی اِتھاں مَردن ماء پیودے نظریں دے اَڳوں نینگرڳبھرو مَرضاں بھوڳ دوا دے ہوٹے مَیں وی ݙرداں لَالَݨ اَپݨی غربت کولوں شالا سُکھی صحت ہووی شالا تاریں جِتّی تھیویں دَھرتی ماء دے ݙکھ وی تاں کُئ تھوڑےکَئے نِیں جین٘دےسینےصحن تے تیݙیاں پین٘گھاں لڳسن جتھاں تُوں پَوں پَوں ݙےٹُرسیں این٘دے ݙکھ وی تاں ہِن جیویں میݙے ݙُکھیں وان٘گر لمبے میݙےتن روزی دے نیزے این٘دی شہ رَڳ دے وچ لَہن٘دےپین گنڈا سے اَپݨی قیدݨ دَھرتی ماء دی پارت ہووی این٘دے ݙکھڑے سُکھڑے سارے آپ سنبھالیں ==سلیمان پہاڑ دی گواہی== ءِ دھرتی ہے میݙی سین٘گی اَسّاں ݙوہیں لکّھیں سالھیں کولوں کَٹھے حَیرت دے وچ ہِک ݙوجھے کُوں ݙہدے آیُوں میکوں یاد اے جڈاں لکھّیں سالھیں پِچّھوں اِین٘دےسِینے دے وچ ساہ پئے این٘دے ذرّےذرّے وچوں ساوَل پُھٹّی ونو ون دی این٘دے ان٘ڳݨ بہاراں آیاں....! وَل مَیں ݙٹھے این٘دے سُکدیں دُٻیں دِی سینَل مِٹی تے پَتلے پَتلے،چھوٹے چھوٹے ݙن٘ڳے،پِھن٘ڳےلیکے لیکیں دی وَت مُکدی جھاہ تے نِکّےنِکّے نکُتے جین٘دے ڄنہاں دے سہکݨ دِی کؤوی میݙے کن٘یں لڳی صدیاں دے چکر دے وچوں نِکّےنِکّے جین٘دے نکُتے وَدّھدیں وَدّھدیں وَݙی ہاٹھی دِے وچ ڈَھلئے کئ نسلیں کئ شکلیں دے وچ جن٘گل جُھنڈ تے پاݨی غاراں جِنہاں دے ہَن جاہ ٹِکاݨے جیڑھے کھاوِن گھاہ تے پَترے یا.......... اَپݨے تُوں کہیں ہِینڑے جی داماس...! سردیں گرمیں دی تلخی وچ ہَولےہَولے وݙی ہاٹھی والے جی مَیں مُکدے ݙٹھے باقی بچدیاں کئ نسلاں بَدلین٘دیاں جیرھیاں مونڈھی شکلیں وچوں نوّیں شکل وچالے ڈَھلیاں جیرھیاں اَج اِنسان اَکھویندین ہک ٻئے کُوں سَمجھݨ دے کیتے ݙُکھ سُکھ دے اظہار دی خاطر اُنہاں اَپݨی ٻولی جوڑی جیرھی وقت دے نال ہَمیشہ سَن٘وری سِن٘گری اِتھوں دے واسی انسانیں س٦کھ دِیاں ران٘داں جوڑ...... سَلامت رَکھݨ سان٘گے کَئ نظریے خَلقئے ہَر نظریہ ہِک ٻئے دی ککُھ تُون ڄمدا اِنسانیں دی عظمت دے ہَن سارے راکھے امن،محبت،دےپرچارِک جیرھےاَڄ مذہب سَݙوین٘دن ایں دھرتی دے واسیں وَنّیں اَپݨی دھرتی دے سینے تے اَپݨی محنت دی عظمت دِے کئ عنوان اَکورئیے ایندی مِٹی دے وچ اَپݨے پَگھردی کستوری گھولی این٘دے پیلے رُخساریں وچ اَپݨےلہو دے غے ٹوریے قدم قدم تے سیس نِوایا سجدے کِیتے این٘دے بدلے دَھرتی ماء نے اَپݨے ان٘در کُجھ نہ رَکھیا سارا تَرکہ اَپݨے دِھیریں اَپݨے پُتریں کوں چا بخشیا ایں دھرتی دے سینے کھنڈیئے سوری،سن٘دھ تے گھارا،سن٘گھڑ کاہا،چھاچھڑ،کاک،مِٹھاوَݨ جیرھے دَھرتی واسیں دی بُکھ تَس دے ضامن روہی رُوح کُوں ٻَنری ݙسدی جین٘دےاُتے پھوڳ،پَھلی،کِھپ،کھار،سِنہواراں ایں سجدیاں ہَن جیویں چَھکدِن ٻَنری دے ڳَل ہار پُھلان٘دے یا وَت جیویں نوّیں پرنیں دےرُخساریں کجلا،مین٘دی،سُرخی دے کئ کالے،رَتّے،ٹِکے اتھاں سسّی،مومل،سومل،زَینی،سَمّی پِیت پَرم دے پَن٘دھڑے بھوڳئے اتھاں راول روہیں رُلیا شوقوں شوق دی بازی وِتھری روہی آن فرید......! تَھل چتران٘گ تے جن٘گل ٻیلے کُن کَپر،جھر،ٻیٹ تے جھوکاں سب منظر ہَن مَن کوں بھان٘دے ہرپاسےہَن سُکھ دیاں ران٘داں بھل ایں وَسدی دھرتی دا نہ چین آرام کہیں کوں بھاݨاں حق ہمسائے ویری تھی ڳئے این٘دی دَولت لُٹݨ سانگے کئ دھاڑو آئے جوڑ قطاراں میں پیا ݙہداں صدیں کولوں ایں دَھرتی تے ظلم دی واچھڑ این٘دے مَکھݨ سینے اُتے ٻاہرو آوݨ والیں وحشیں تلواریں تےنیزیں دیاں نت ضرباں لایاں کئ یونانوں دُنیا فتح کرݨ دے سان٘گے کَئ افغان،منگول،ایرانی حملہ آور جئ اسلام پھیلاوݨ حِیلے عربوں آئے سوداگر دے ویس وچالے اِتھ انگریز وِرادھےؒ ساریں ایں دَھرتی کُوں لُٹیا فوفی،آدم،ڄام ،ہَرنند تےدِلورادےوَسبے ساڑئیے جیرھےٹھیڑدے شکلیں دے وچ قدم قدم تے مِلدن حملہ آور وحشیں اپݨے عیش دی خاطر عزت شان وشرم دیاں مالِک اِیندیاں ڄایاں زوری کھس کھوہ نیتیاں جنہاں دیاں مَیں چیکاں سُݨین وَیݨ جنہاں دے اَج وی میݙے کَنیں کَرکِن جیرھیاں رُل پردیس وِچالے نِکھڑتےاَمڑی بابل کولوں رون٘دیاں مَرڳیاں وَت میں ݙٹھے نانک نگری تُوں سوداگر آئے جِتھاں ہتھ گنڈاسے ایں دَھرتی دے سینے تےچڑھ بھن٘گڑے پاوِن پہلوآوݨ والے سوداگریں دےوان٘گوں اے نہ ویسن........! اَپݨی دھرتی اَپݨی عزت اَپݨے شان شرم دی خاطر جے تئیں ایں دھرتی دے واسی سِر نہ چَیسن ہَتھ کلاشنکوف نہ پَیسن (میں تےتوں) مَیں روواں تاں رو نَئیں سڳدا تُوں تاں کِھل،ہائیں کِھلݨ جوڳا دَھرتی رَبّ دی تیݙے حصّے میݙے حصّے بُکھ دے قصّے (وسواس) میݙے شہر دے کندھاں کوٹھے ہاں لَہاڳئے اِینویں ݙسِدے میݙے شہردے حاکم دا ءِہوکا ہووے کوئ نہ سوچے کوئ نہ کِھلّے کہیں کوں کوئ نہ مِلّے گھرگھرپَلدِن خوف دے پارھے ڳلیاں ،سڑکاں رستے،کُوچے ݙِسدِن بروِریان ہَردروازے کُنڈی ݙِسدی دَر کھڑکین٘داں سَݙ مرین٘داں کہیں پاسوں نَئیں وَلدا آندا شہر دا منظر ݙیکھ کراہیں اینویں لڳدے جیویں اِتھاں دیہہ لَہہ آؤسی جیرھا جین٘دےبن٘دے کھاویسی (ساہ سن٘گ) جِتھ مَیں ڄَایاں میݙا گھر ءِ جَین٘دے کوٹھے چَھپرچھاندَݨ جَین٘دیاں کن٘دھاں بُھورے بُھورے جِتھاں بُکھ پچھانویں پَلدِن اِیہو ݙاݙے بابے والا میݙا گھر ءِ اِتھاں رَہن٘دن میݙے رَلّے دِھیریں ،بھیݨیں اَمڑی،بابُل بَھل کہیں ویلھے اِینویں لڳدے اَسّاں سارے آپت دے وچ کُجھ نَیں لڳدے اَسّاں پان٘دھی راہ وَسیڑؤ رَستے دے آسیب توں ݙرکے اَپݨا ساہ بچاوݨ سانگے ہِکی گھور اِچ کٹھے تھی ڳیوں (محبوب) ءِ کون اے جیرھا شباب دے تخت تُوں ڈَھہے پِیاہِے ءِکین٘دے چہرے دا چن٘در ءِ جیکوں جو رات پَندھری دی پَئے ہے ءِکین٘دیں اَکھیں دیاں مشعلاں ساری رات ٻلدیں وِسم ڳِیاں ھِن ءِ کین٘دے تھوݙیں دی سُرخ لالی سَرِم دے پُھلیں دے وان٘گ پیلی بہار تھی ڳئ ءِکون اے سَمدیں جین٘دی پیشانی تے گُنڑنج پئے ڳئے جو بعد مَرݨ دے قاتلیں کوں یقین تھیوے کہ اَڄ وی مَیں ہاں اَنا سکندر ءِ کون اے جین٘دے ہتھیں دی مین٘دی دا رن٘گ بِکھڑااَڄاں نَئ تھیا جیرھاہے خون جگردی سُرخی ہاکون جَیں اَپݨےنَرم نازک رن٘گیل ہتھیں تے مُلکھ واسی غریب محنت کشیں دی خاطر مُسلح جدوجہد دے کیتے بن٘دوق چاتی ہاکون ءِ جَیں اَپݨےدیس کوں سامراج کولوں نجات ݙیوݨ دے سانگ اَپݨے پُھلیل تن تے مصیبتیں دے پہاڑ چاتے تے اَڄ او محبوب مُلکھ واسی غریب محنت کشیں دی بُکھ دے عذاب ٹالݨ دیاں حسرتاں گِھن کےسَم ڳیاہے ہمیش کیتے اَئے وقت،تاریخ ہِکےگھر دی ءِ ڈوجھی قربانی یاد رکھیں (ساہ دی پھاسی) کلّہی روح کوں سِک دا دَروہ اے سِرتیں نینہہ داروہ اے ذہن عذابی سوچاں زخمی دِل برباد نِراسی نِت ہِے پیت پیار دی پیاسی اَکھّیں رَین جڳارے رَہن٘دے نندراں دے وَڑنجارے پَرناں نندراں وَڑنجیں مِلدیاں اَکھیں خوابیں کیتے سِکدیاں کیکوں ݙَساں کیویں ٻولاں منہ تے چُپ دے جن٘درِن ساہ دِی پھاسی جے تَیں میݙے ڳل وچ رَہسی اوتیں روح دے روگ نَیں مُکݨے اوتیں سِر سوکھا نہ تھیسی دِل دَردی دےبھوڳ نہ مُکسن اَکھیں سُکھ دے خواب نہ پَیسن ساہ دی پھاسی ڳل وچ رَہسی سُدھ نَیں کل نَیں کِےتئیں (کاک کن٘دھی) ساݙی سوہݨی سُگھڑ دَھرتی جین٘دے خاطر ٻاہروآوݨ والے وحشی پیریں ہیٹھ دَپھین٘دے رَہ ڳئے ساݙی دَردیں ماری دَھرتی دے سینے تے کھن٘ڈئیے ٹھیڑگواہ ہِن جتھاں ساݙے لال سونہارے بے کھوندے تھی موئے ساݙیاں ڄایاں بے وارث تھی ون٘ج پردیس اَگھاݨیاں اَج وی تاں ساݙی دَھرتی دے سارے منظر وَستیاں جھوکاں مومَل ماڑیاں ٹوبھے،تاݙے کانہہ،کہیلے جنگل،ٻیلے واہ،وہیرے رَستے،چارے ٻاہرو آوݨ والے وحشیں دے پیریں وِچ تے......... ساݙیاں رُلدیاں رُوحاں رون٘دین کاک کن٘دھی تے (سَاݙی دَھرتی ) تَھل تے روہی چولستان دَمان جتّھاں ہِک ہِک لَئی لاݨیں دے مُنݙھ ءِچ ساݙے ݙاݙایں بابیں دیاں قبراں ہِن جیرھےاَپݨی دَھرتی ماء راݨی دے سینے صحن تے نوّیں آوݨ والے اوپرےپیر ݙکݨ دی جن٘گ اِچ مَردے رہ ڳئے خون دے دریا تَردے رَہ ڳئے اَساں اَپݨی دَھرتی ماء دے کینجھے پُترؤں تخت لہور تُوں آوݨ والے نوّیں کمّی اِین٘دے سینےصحن تے چڑھ کے بھن٘گڑے پَین٘دن اَسّاں روز تماشے ݙہدوں (جاڳ) تُوں جاڳ ݙیس سرائیکی نندراں دا وقت نَئیں تُوں ݙیکھ اپݨے چار چوپھیروں نظر بھن٘وا ہ٢ر کہیں کُوں کل دی فکر ءِ بقا دا خیال ہِے افریقہ ہووے،سن٘دھ یا ہووے فلاسطین سب دیس اَپݨی اَپݨی اَزادی کیتے بے چین تُوں وی تاں ہاَئیں غلام تیݙے ڳل دی طوق ہِن ہرکہیں کوں تیݙے دردیں تے سُولیں دی ہے خبر کیویں تیݙے جن٘گل تے تھل دریا کھسیج ڳے ٻیلے تیݙےویران تیݙے کھیت بے ثمر شہ رَڳ تیݙی ہے ݙِسدی گنڈاسیں دی دھارتے کل اینجھی کھیݙ تھیوݨی ہےایں زمین تے جے سوچ نہ سڳیوں تاں نہ رہسی تیݙا نشان تُوں جاڳ جاڳ اَہر دے نوّیں سنیہےسُݨ اَپݨے وسیب واسیاں کُوں ہُݨ آواز ݙے اَپݨے خمیر آپݨی تھنڄ دا حساب من٘گ (وَنڈ) میڈے شہر دے وِچ ݙُو شہر ءِن ݙوہاں دے ہِن وَکھرے نقشے ہِک پاسوں بن محبت کیتے بن٘دیں کولوں کوٹھیاں بن٘گلے،محل تے ماڑیاں جتھاں دَولت،سونا،چان٘دی شیدݨ وان٘گو اُچھلے جتھاں سونے وال پن٘گوڑیں کُتے جھوٹِن اُنہاں لیکھے دھرتی رَب دی جین٘دے واسی اَسّاں تُساں نوکر ٻیلی ایں حالت تے کوئی کیوں وِسکے لوکی اَہدن وَتعزُومَن تَشا ءُ ݙوجھے پاسوں محنت کش لوکیں دے کولوں کچّے ،کوٹھے،چھپّر،چھاندݨ جتھاں بُکھ پچھانویں پَلدن جتھوں دے واسیں دے کوئ خواب کݙاہیں پورے نَئیں تھئے جتھاں تَن دے اوچھݨ کیتے دِھیریں،بھیݨیں،میئرِیں لُہندین جنھیں دے نظریں دے اڳوں مَرضاں بھوڳ دوادے ہوٹے ڳبھرومَردِن قبر دی جاوی اوکھیں پَین٘دِن ایں حالت تے کوئ کیوں رُووے لوکی اَہدن وَتُذِل مَن‌‍ تَشَاء (رَاکھا) میݙی وَستی دا ہِک شخص ءِ آہدے مَیں ہاں راکھا تُہاݙا میکوں مَنو جݙاں دا او راکھا بݨیئے وَستی دے کئ لَیلݨ ڳٻھرو گھر تُوں نِکھتِن گھر نِیں وَلئے نہ کوئی اَتہ پَتہ کہیں دا گھرگھر وچ آسیب نظر دے وَستی خالی تھین٘دی ݙِسدی شام فجر......... اوہَر کہیں دے گھرجھاتیاں پینِدے بن٘دے چَین٘دے اون٘دے ݙر توں روزانہ مَیں گھر دی کن٘دھ کُوں ہَتھ جِتلا اُسرین٘داں پَر کیا کراں اون٘دا قد وی لمبا تھین٘دا وین٘دے وَتُذِل مَن‌‍ تَشَاء (سوجھواݨ) ہِک ݙینہہ ݙِٹُھم وِچ بازار دے عجب تماشہ ہِک مجذوب فقیر نماݨاں جین٘دے سر کھمبیں دی ٹوپی ڳل وچ کنٹھے کوݙیاں مڑکے کچھ نفیل تے ہَتھ بِراڳݨ کشتہ خالی پیریں گُھنگھرو ڳمدا ہویا حق دا ڳاوݨ نہ کُئ چھوٹا نہ کُوئ وݙا اُچی جھکی ذات دا سارا کُوڑا قصّہ ہَر کہیں دا ہے ہِکو جیہاں کائنات اِچ حصّہ وَستی دی مسجد دا مُلاں خطبہ کَچھ وچ پاکے چوک تُوں لنگھدا پیاہا اُوں آکھیا ءِکفر اَلین٘دے کافر تھین٘دے پنجے اَنڳلیں وی تاں ہِکو جیݙیاں کئے نِیں اینکوں مارو میݙی وستی دے سَب وَݙکے رَل مِل اُوکوں مارݨ پئے ڳئے او مجذوب فقیر نماݨاں آخر مرڳیا وَرہیوں گزرین اَڄ وی رات کُوں کہیں کہیں ویلھے قبرستان اِچ گُھنگھرو وَڄدِن کوکلے آن٘دن نہ کوئ چھوٹا نہ کوئ وَݙا اُچی جِھکی ذات دا سارا کُڑا قصّہ ہر کہیں دا ہے ہکو جیہاں کائنات اِچ حصّہ وستی والے کنیں وچ انڳلیں نَیں پین٘دے قبرستان اِچ کٹھے تھی تے اَپݨے ݙاݙایں بابیں دی غلطی تے رون٘دن (چُپ دی سُولی) ہے گونگی دَھرتی اَلا دی پیاسی اَلا تاں سَہی چُپ دا راڄ مُکّے تیݙی خموشی وسیب سارے دے ساہ کُوں پِی ڳئ ہَرہک نظارہ اُداس کرڳئ ءِ چن٘در تارے ءِ رات کِھلݨی اَسور ویلھے دے مست منظر بݨئیے نماشاں تے ݙِسدے لاشاں او لوک سارے جو تیݙے ٻولݨ دی بَینسری سُݨ تے اَپݨی روزی دی بخشی سُولیں سَمئ سیاہ راتیں دے جڳاریں کُوں بُھل کے ٻاہیں سِران٘دی لاکے سَمݨ دے عادی تیݙی خموشی دے بعد سارے او روڳی بݨ ڳن تے نِت جڳاریں دی ڈھانڈھ وِچ اِن اِیں وَسدی دَھرتی دے لوک اکثر تیݙی خموشی دی پیروی وِچ اَلا نِیں سڳدے تے کَرب اَپݨا ݙَسا نئیں سَڳدے عذاب راتیں دے وِچ کلہیپے تے گُنگ دامی دے سُول سَہہ سَہہ تیݙے اَلاوݨ دے کیتے جانی اُلار ٻاہیں دُعائیں منگدِن جے نہ اَلاݨوں تاں تیݙی دَھرتی دے لوک سارے یکے نظارے کِھلݨ اَلاوݨ ہمیشہ کیتے ایں چُپ دی سُولی تے وار ڈیسن ( بَابُل) بَابُل تیݙا ویڑھا وَسّے اَمڑی دی جھولی دے وان٘گوں ساکوں یاد اے بَابُل ساݙا ہتھ نپ آپ کھݙین٘دا ہان٘ویں اپݨے صحن اَڳواڑ تے ساکوں پَوں پَوں ٹُرݨ سِکھین٘دا ہانویں جیڑھےاَسّان ٹُرݨ سِکھیوں تَاڑی مار اُݙایو ساکوں ہُݨ تاں بَابُل اوپرے گھر دیاں کن٘دھاں ساݙے جاہ ٹِکاݨے تیݙے ویڑھے لڳدِن بابل ساݙے کون٘جیں والے پھیرے چھوٹے سَن وچ ساݙے رون٘دے وَہن٘دےنین رَہاوݨ والا اَڄ وی تیݙے ویڑھے سان٘گے اَمڑی دی جھولی دے کیتے بَابُل ساݙیاں اکھیں رون٘دین تیݙی پَڳ دےپان٘د کُوں لُوہن٘دین شالا سَت پُتریتا تھیویں اَسّاں تَئیں تُوں کُجھ نَہاں من٘ڳدیاں نہ ساݙی حُج حیل ہے کائی بَابُل تَئیں تَائیں ہِکا زاری اَپݨے صحن اڳواڑ تُوں ساݙے پیر نہ میسیں (سُول سَنیہے) موسم سال اِچ کئ کئ ون دےرن٘گ بَدلین٘دِن آس نِراس تے خوشیاں غمّیاں گھر گھر ڈین٘دِن کِتواں سال اے میݙے سان٘گے ہِکودَردا موسم ہِے پیا جیویں وَرہیوں پہلےہَن٘ج ہَئ خالی اَکھ دی وَسُّوں ہُݨ وی اُوہے اَکھیں ہِن پِیاں ہُݨ وی اُوہے ہن٘جوں رووݨ تُوں جےوِیکھا مِلدے ڳانج کرین٘داں کݙاں ݙُکھ دی رُت بدلسی کݙاں سُکھ دا موسم وَلسی اِتلےتاݨیں وت کئ نوّیں سُول سَنیہے میݙے تیں آڈُھکدن (شَمّاں) جیوݨ جوکھ دے رَستے رُلدیں وَرہیوں گزرین لحظہ سُکھ دا پَلّے نَیں پیا ݙینہہ کُوں جھورے بھوڳ سنبھلدوں سِرتے کالی رات......... ہِے ناں جین٘دی پَربھات رات دی ݙَیݨ ݙِکھالے ݙیوے وَنکووَن دیاں سیٹاں مارے گھرگھروِچ چٻریاں چِرکاوے خوف توں کہیں کوں نندر نہ آوے ہرپاسے چُپ چاپ ݙرتوں جے کوئ کہیں کوں سَݙے سَنگھ نَیں تھین٘دا اَپݨی وحشت ٹالݨ کیتے ہِک ٻےدامنہ ݙیکھݨ سان٘گے ہَرکہیں اَپݨےاَپݨے منہ تے ݙیوے ٻالئے بَھل اِیں اَن٘دھی رات وِچالے ہتھ کوں ہَتھ نَیں سُجھدا ہُݨ ءِ ڈیوے اِینویں لڳدن جیویں قبریں ٻلدے ہووِن ءِوی گھٹ نَئیں ٻَلدے تاں ہِن ءِ وی ݙرھ اَکھیں ݙیوے وِسم نہ وَنڄن جیویں ساݙے ݙاݙیں،بابیں ہَنجوں ݙے وِسمائے کے تئیں اَسّاں دَھرتی واسے رون٘دے رَہسوں سِجھ دی ڳول ءِچ رُلدے رَہسوں وحشی رات دا ان٘دھا سینہ چِیرݨ کِیتے توڑیں نِکّے ٻَالیں وَانگُر شَمّاں ٻالوں (لَیلَݨ ڳبھرُو) اَڄ دَھرتی پئ ہِے جاڳدی ہُݨ توں وی نندراں چھوڑ تُوں لَیلَݨ ڳبھرو ݙیس دا تُوں وزبر تُوں شہ زور ہَئ ویلہا وقت سُہاڳ دا تُوں کھارے چڑھ تھی گھوٹ تیݙے سہرے آکھن،ڳوٹھ نہ جے کر جاڳیوں وقت تے تاں چَہکاں چَرسِن چور تیڈیاں مومل،سومل،سسّیاں وَن٘ڄ وِکسِن شہرلہور (ویݨ) ہَوا سُݨیندی وَدّی ہے نوحے نگرنگر دے جے سُݨ سڳو تاں سُݨوءِ نوحےنگرنگردے کِتھاہیں کوئل وَدّی کوکین٘دی ہےدَرد اَپݨے وَدّی ڳولین٘دی ہے مِیت نکھڑئیے ایں دردیں ماری،سدا اَواری دا صرف جگنوکُوں ݙکھ اے جیرھا کُہیڑ راتیں کُوں اَپݨے مَن دے اُشا تے ݙُکھی دے مِتر ڳولے اِیں ڳول اِچ اَپݨا وجود رولے کِتھائیں پُھلّیں دے وان٘گ معصوم ٻَال کھیݙݨ دے سان٘گ گھرتُوں جے ٻاہر نکھتّن تاں کُھر درے ہَتھ وی نال نکھتِن تے وَل او معصوم اَڄ تَئیں گھروِچ نہئ سَماݨیں صغیر سَن وچ نِکھڑتے بھیݨیں بھرانویں کولوں مُشقتیں دے عذاب وِچ ءِن کِتھاہِیں معصوم بھیک من٘ڳدِن کتھاہئیں گھریں تےہوٹلیں وِچ اوتھاں مَن٘جین٘دِن تے اَپݨے کچّے کرُور تَن کوں عذاب ݙے کے پئے اکثراسڑکاں،پٹڑیاں تےمِٹی ڈھُوین٘دِن جے تَھک کے ٻَہن٘دِن تاں بیلچیں دیاں شدید ضرباں بَدن تے چینِ٘دن بیمار تھیون تاں بے سہارا یتیم تے بےنَوا مُسافر دوادے حیلےپئے موت پیندِن ایں ظلم صدمے تے بیکسی تے ایں موت مُوئ تے کہیں حکمران،کہیں نمازی تے کہیں روزیتے دِی اَکھ نئیں تَردی .... کِتھاہیں وَستی دے کچّے گھروِچ ہے بھاہ پئ ٻَلدی یتیم معصوم ماءدے والیں کُوں چِھک کراہیں پئےروٹی من٘گدِن اُوں ماوِچاری دے کول کیا ہے جواوکھواوے اُوں سامݨی پکّی ماڑی تُوں وی گھراں نہ آوے جین٘دی پیشمانی تے""فضلِ رَبّی""لکھیا ہویا ھِ .... مُزیراٻَالیں سَمیت دَھرتی تے لُکھ لُری وِچ ہِے اَپݨے پگھّردے پُھل کِرین٘دا تے ہَرکہیں کُوں ہِےرِزق ݙین٘دا او سب دا رازق پِیا بُکھ ننگائی دے سُول سَہنـدا کِتھائیں اون٘دےگھررَنگیل کَھٹ تے کُئ خان ٻیٹھے جیرھا اُون٘دی دِھی دی کنڈ کُوں تُرتُر تکین٘دا ٻیٹھے جوان دِھی دا ضعیف پئیو تاں بُھتار دے لِن٘ڳ گُھٹیندا ٻیٹھے عجیب وَنڈ اے عجیب رِیتاں خطیب گنگ اِن تے چُپ مَسیتاں .... کِتھائیں ٻَالیں دے روٹی کپڑے دوا دی خاطر او ݙیکھ محنت کشیں دے ٹولے سویرتوں لا نماشاں تاݨیں پئے اَپݨی نوِی کمرتے دھرتی دے بار چین٘دِن تے وَت وی فاقیں دے ہار پَینـدِن کِتھاہیں مَلکیں،مَہر،میاݨیں دے کُتّے مَکھݨ تے کھیر پیندِن خدا رسیدہ بزرگ آہدِن خدائی وَنڈِ او جیکوں چاہے تاں نعمتاں بے شُمار ݙین٘دے ... کِتھاہیں قلعے دی جیل کالی دے سِولئےہوئے فرش تے کُئ زخمی سُتا پیا ہے قصور اُون٘دا جواو اَکھین٘دے ءِ سارے منظر ءِ سَب طریقے یَکے وَطیرے تاں ظلم دےہِن اِنہاں کوں روکو اِنہاں کوں بدلو ہَوا سُݨیندی وَدی ہے نوحےنگرنگردے جےسُݨ سڳوتاں سُݨوءِ نوحےنگرنگردے ===قلم تلوار=== وطن دی لیکھ پَتری دے تُساں کاتِب تُساں مالک تواݙی تقدیر دے ورقے انہاں ظالم ہَتھاں وِچ ہِن جیرھے صَدّیں کولوں محنت کَشیں دے ناں لِکھین٘دے رَہ ڳئے بُکھ ننگ دے قصّے اُنہاں ہَتھاں شکاگووِچ تُواڈےاجداد دےسینےدی رَت دے نال ہَن اَپݨےنَہوں رنڳئے جورَہن٘دی دُنیا تاݨیں،تُساں اَپݨےدِل دے وِچ بَس اپݨےحق مَنگݨ دیاں حسرتاں پالوتے مَرون٘ڄو تُہاݙے اَجداد تُہاکوں اپݨے چولے اَپݨی وَہندی رَت دے وچ رنگ کے عَلَم ݙے ڳے اون٘دی چھاں تے ٻَہݨ والیں آوَݨ والیں ݙُکھی نسلیں دی خاطر کجھ تاں کر چھوڑو قلم نشتر،قلم تیشہ،قلم تلوار تُہاݙےہَتھ (21جون) ݙِینہہ تَریخاں اَپݨی ککُھ تُوں کئ واقعے کئ حادثےڄَݨ کے قومیں دی تاریخ دا سِرورقہ بَݨ ویندِن زندہ قوماں اینجھے ڈینہہ تے ءِ تاریخاں اَپݨے ذہن دی ڈائیری دے وچ نوٹ کرین٘دین اینویں ہِک تاریخ ݙیہاڑا 21جون ءِ جیرھا اَپݨی دَھرتی دے مَتھّے دے اُتّے بَنیں وانگو چھکدے جیکوں ءِ اعزاز ݙھیا ہِے سِندھڑی این٘دے چھانویں ڄمّی جَیں دِھیریں بھیݨیں دے ناں کُوں اُچّا کِیتے جَیں لوکیں دی بَن٘د خلاص کَرَݨ دی خاطر اَپݨے ہتھ ہتھکڑیاں پاتین جَیں مظلوم ݙُکھیں دے مارئیے لوکیں دی عزّت دی خاطر اَپݨے سِردا بوچھݨ وارئیے ==جواب== میݙے ݙاݙے بابے دی سب،محنت،پورھیا وَستی دے اُوں گودے سئیں دے لیکھے لڳّا جیرھااُچیں کن٘دھاں دے وِچ لُکئےشیش محل وِچ رَہن٘دے جیرھا وَستی ڄَئیں دا شرم تےݙر توں وَہن٘دا پگھّرپِین٘دے وَتوعِزُّمَن تَشاءُ دےمَنترپڑھ تے جین٘دے مَیں وی اَپݨا پورھیا اَپݨی وَستی اَپݨاویڑھا وَسّوں وَتوذِلُّ مَن تَشَاء دےلیکھے لایا پَر ہُݨ میݙے ڄائے میݙےلَیلَݨ ڳبھرو کافرتھی ڳن شیش محل دی راکھی میݙے وَس نَئیں رہ ڳئ این٘دےسان٘گے ہُݨ اَسمانوں رَب سئیں آپ فرشتے بھیجے ==خواب== غریب ماء پیودِیاں دِھیریں کم سن جو تَن تُوں بُکھ دے عذاب ٹالݨ دے کیتے اُچیں حَویلیں وَنڄ کے اَمیر لوکیں دے ٻال چاوِن وَدیاں رَہاوِن سَویرتُوں لا نماشاں تَاݨیں نہ کچھ وَنداوِن اُنہاں دے لَالَݨ بِھرا جو رُووِن تاں مُنہ نہ لَانوِن تے اِین٘دے بَدلے حویلیں والے غریبڑیں دے جوان تھیوݨ دے خواب ݙیکھݨ ==مِراسِݨ== آ مِراسِݨ سِہرے آکھوں اُوں بُھورل دے جیرھا ساݙی وَستی دا ہِے لَیلَݨ ڳبھرو جین٘دے حُسن دے ہوکے ݙیس سرائیکی دِے وِچ ݙیکھ مِراسِݨ بھولا بُھورل کِیں پیا ݙِسدے جیویں ہووے نِسریا ٻُوٹا سَرمِیں دا رن٘گ اِس اینویں بجیویں چان٘دݨ کچھی دا تَن ہے نَرم ملائم مکھݨ منجھیں دا اَکھیں مُلخ مَلہیر دے ٹوبھے جتھاں اَزل دے پیاسے پکھی واس پن٘دھیڑو رُوح دی تَریہہ لَہاوِن مُسکے تاں ایں چان٘دݨ تھیوے جیویں پَربھ دے راتیں دے وِچ مومل ویس وَٹاوے یا وَت پین٘گھ تے تَن لَسکاوے ٻولے تاں ٻَس اِینویں لڳدے جیویں سن٘دھ دریا دی مَݨ تے وَن٘جھلیاں وَجدیاں ہوِون ساوَݨ مانہہ دی وُٹھڑی روہی دے سب منظر اِین٘دے رُخساریں وِچ مِلدِن چال ٹُرݨ دی وَکھرے وَن دی جیویں ڄَل پی ٻَک ہَرݨ دا تَھل چتران٘گ دے سینے صحن تے خوش تھی پَوں پَوں ݙین٘دے این٘دے سان٘گے سِکدین لالُولاڑ دِیاں جھوکاں جِتھاں ٻوئی،کِھپ،کھار،سِہنواراں ڈھولے ڳاوِن پِیت پرم دے بھیت ݙساوِن ءِ راول ءِ خان پُنل ہے این٘دے نقش قدم تے رُلدیِن کئ سَمّیاں کئ سسّیاں ایں راݨے دے مُنہ تے پَندّی نہ مومل نہ سومل،سونی نی وَت گجر،گام ساریاں رون٘دین کاک کن٘دھی تے آمِراسِݨ سہرے آکھوں اوں بُھورل دے جیرھا ساݙی وَستی دا ہِےلَیلَݨ ڳبھرو جین٘دے حُسن دے ہوکے پورب ماڑ ݙکھݨ وِچ توڑیں تیݙےساݙے گھریں بُکھ دے پارھے توڑیں ساݙےوَسدے ساکوں نیچ سڈیندِن وَل وی ساݙیاں رَسماں رِیتاں وَکھرے وَن دیاں کُئ پرنیجے تیݙا ساݙا کم مِراسِݨ سِہرے آکھݨ ==اَرمان== اَسو ویلھے تُوں لا کراہیں نِماشاں تاڑیں مَیں اپݨے ہَتھیں دی رَت دی سُرخی دے نال دَھرتی دے پِیلےپِیلے بہار مُنہ کُوں سِنگار ݙین٘داں تے وَت وی دَھرتی دے رُخ دی رونق دے منظریں سان٘گے اَکھیں سِکدِین ===نِراس=== دَھرتی ماء دے سینے صحن کُوں محنت کر سن٘ورینداں اَمڑی بَابُل بھیݨ بھرا ٻانہہ ٻیلی جوڑ تے فصلاں کاشت کرین٘داں میݙے چھوٹے ٻال وی میݙے پورھیے دے وِچ حصّہ پین٘دِن ایں حسرت وِچ چن٘گی فصل جو تِھیسی بابُل سوہݨے سوہݨے کپڑے گِھنسی تِلّے والیاں جُتیاں پَیسوں چنݨ پیر،فرید،سخی،سُلطان اَبھڑنگ تے اُچ راݨی دے میلیں وَنڄ کے چھّلے مُندریاں چیرے چُنیاں وَنجھلیاں تے الغوزے گِھنسوں زَینی بھیݨ دے ہَتھیں سَڳن دی مین٘دی لڳسی لال بِھرا پَرنیسی پَر ءِ تھین٘دے فصلاں پَکݨ تے خانیں دے کمدار کَراوے شہروں آن٘دِن جیرھے میݙا پورھیا میݙے ٻالیں دیاں معصوم اُمیداں میندیاں،مَکنیں،سڳن سونہارے ٻوریں دے وِچ پا ٹُرویندِن ===تُساں وَزبر=== ساݙی بھوئیں دے نَوّیں واسی ساݙے شرم تے دھرم دے مالِک طساݙی ذات صفات نہ پُچھو ساݙی کوئ اوقات نہ پُچھو حسرت تے ارمان نہ پُھولو ساݙی دِل دے بھیت نہ ڳولو اَسّاں اِیں دھرتی دے ڄائے کَل تَاݨی تاں سب کُجھ ہاسے اَڄ تاں بَݨ ڳئیوں لُرئیے،ماچھی مےِ،موہاݨے مَہتم،مَچھی مارݨ والے اَسّاں نِت دریاویں اَندر ٻیڑیں ٹِھلدے کنٹھےساݙے جاہ ٹِکاݨے اَسّاں ٻَدھیلو لایاں لاݨے کپ تے کھاریاں،ٹوکرے وُݨوں اَسّاں چُوڑھے ڄَلماں،رُمیّاں لَاوݨ والے اَسّاں اُوݙ تے بھیل سݙیجوں ساݙیاں دِھیریں،بھیݨیں سڑکیں پتھر ڈُھووِن نگری نگری پِنݨ والے پَکھی واس فقیر سَݙیجوں اَسّاں کُنگر،دائے،کوٹاݨے خَچر وَہیر وَہاوݨ والے اَساں رِچھ نَچاوݨ والے اَسّاں موچی تُہاݙیاں جُتیاں سِیوݨ والے اَسّاں پولی تُہاݙی بزم دی رونق سان٘گے ساݙے پاڳل پَن دیاں ہِن مشہور کہانیاں اَسّاں کمّی،ݙُوم،مِراسی ساݙیاں ڄَایاں سِہرےڳاون گھرگھروِچ خوشیاں ݙے آوِن وَل وی ݙُوہ دیاں ڳنݙھڑیاں چَاوِن ساݙے وَݙکے روزی کارَݨ جن٘گل موکِھن عُمراں ڳالِن بُکھ تے ݙکھ دا اَنت نہ پاوِن جے کر پُچھدو ساݙا دِل وِسواس دا مَن٘در جین٘دے ان٘در ہِکا حسرت پَلدی پَئی ءِ ساݙی دَھرتی دے سینے تے "رام کرےہُݨ مُرلی وَڄے" ==اسّاں قیدی== اساں ڄَئے سرائیکی ݙِیس دے ساݙی دھرتی ماء لکھ پال ایندے سینے سندھ پیا کھیݙدا ایندے پیریں چھاچھرٗ کاک اے بھاڳ وندی دی بھاڳ وند ایندا پاݨی کھیر دی کار ایندے تھل چترانگ مَلہیر تے جَھر جنگ ٻیلے، ٻیٹ دیاں کیا رِیساں شہر کرِن ایندی روہی آسݨ رُوح دا ایندے ٹٻے طُور ݙسِن ایں ڄنڑیئے گھوٹ فرید جہیں کئی روال، سِیتل، میندھرے سئے سسیاں، مومل، مارویاں ءِ دھرتی پیر فقیر دی اِتھ دیرے چَنݨ پیر دے اِیندا الاَلَݨ خدمت گار بَھل اَڄ ءِ دھرتی دَھرم دی ہے روندی نیر ہزار ایندے منہ تے پَیر پنجاب دے ایندی کنڈ تے چاٻُھک چہکدے ایندی رَڳ رَڳ سَو سَو چِیر تے اَسّاں نینگر ڳوٹھ دے ہے ساݙا کینجھا حال‌؟ ساݙیاں مُرکیاں ، پَٹریاں ڈھولݨے ساݙے چَھلڑے ، کنٹھڑے ، بَندڑے ڳئے پیروں لَہہ اَنڑوَٹ ساݙیاں اَکھیں رَت مینہہ تِرمدیاں ساݙے من ماندے ݙینہہ رات ساݙے منہ تے جَندرے جبر دے ساݙے ہتھ کڑیاں وِچ بند اساں قیدی تخت لہور دے اساں قیدی تخت لہور دے ==کوٹ مارشل== ݙُکھ سُکھ آس نِراس کشالے ساہ دی سن٘گتی موت تُوں پہلے سَہی نَیں ݙیندے جیوݨ جوکھ اِچ کُجھ لمحے تاں اینجھےآندِن جیرھےموت تُوں باری ہون٘دن پَراونَوّیِں سُرت سَہارَے ݙے لنگھ ویندن اینویں واگھاسیکٹر دی او رات نہ بُھلسی جتھاں گشت تے ٹُردیں ٹُردیں ساری رات سوچین٘دا رَہ ڳیُم گھرتُوں دُور مُسافِر بَݨ کے کین٘دی موت دے چا پَروانےآندا ڳیاہاں کل دی جن٘گ اِچ جیکوں میݙی گولی لڳسے آخِرہوسی اُو وِی تاں کہیں ماء دا ڄَایا چھوٹےننڈھے ٻَالیں دا پِئیو جیرھےلام تُوں اوندے خَیری وَلَݨ دی حسرت اَپݨے مَن وِچ رَکھدے ہوسِن ءِوی تاں تھی سڳدے کہیں دی گولی میݙےسینے لڳّے اَپݨےتَن تُوں وَہن٘دےگرم لہودِیاں چِھیٹاں ݙَک نہ سَڳاں میݙے بعد مَرݨ دے میݙے ٻَالیں کُوں ہِک تمغہ تے کُجھ پیسےمِلسِن کےتَئیں کھوسِن سوچ سوچین٘دیں ٹُردیں ٹُردیں رَستے وِچ ہِک کھنڈر کولوں رُنڑکےدِیاں آوازاں آیاں پِیرفریؒد دی کافی میݙے کنّیں کُوکی حیرت دے وِچ سوچے مَیں ءِدُشمن دے کُئ فوجی ہوسِن جیرھے گشت کرین٘دیں تَھک کے نِکھڑتے بھیݨ بِھرانویں کولوں موت دے کن٘دّھیں جیوݨ دے اَرمان وَساکے اَپݨا مَن پَرچاوَݨ سانگے ڳاندے ہوسِن وَل مَیں سوچے کِتّھاں وَاگھا کِتّھاں پِیرفریؒد دی نگری کتّھاں جُگنی،کتّھاں کافی جنگ ءِ جن٘گ اِچ ڳاندا کون اے کافیاں ڈھولے ءِتاں کُئ آسیب نظردے ݙَر تُوں پچِھ تے پَرتݨ لڳاّں پیریں دے وِچ ساہ نہ ریہا اِتلے تاݨیں سَنیگنیں دیاں نوکاں چَمکیاں مَیں دُشمن دے ہَتھیں لڳّاں مَیں ڄاتے اَڄ مُک ڳئ میݙے جیوݨ جوکھ دی رام کہانی کِتھاں واگھا کِتھاں اَپݨی دَھرتی رَہ ڳئ کین٘دے سانگے جیوݨ ہاریُم! وین٘دیں ویندیں رَستے دے وِچ اُنہاں میݙا پتہ پُچھیا مَیں ݙَسایا داڄل شہر دے نیڑے پَٹ دی وَستی ٻَہنداں اِتلا سُݨ کے ݙُوہاں میکوں بھاکُل پایا چِرکےتَاݨیں رون٘دےرَہ ڳئے بݙوہیں میݙی دَھرتی ݙیس سرائیکی ڄَئے ہَن جیرھے47ء دے وِچ وَسدیاں جھوکاں چھوڑ ٹُرئیے ہَن کھنڈر دے وِچ ٻَہہ کے مَیں تُوں پُچھدے رَہ ڳئے اَپݨی نکھڑی دَھرتی ماء دا حال......! "چنݨ پِیؒر،فریؒد،سخی سُلطان اَبھڑن٘گ تے اُچ راݨی دے میلے اُنویں لڳدِن؟ اُچ دےچیرے،قاسم پور دِیاں رَن٘گلیاں چُنیاں اُنویں لوکی پَین٘دِن؟ اُونویں پہلے وان٘گر ساوݨ مانہہ وچ ڳبھرو ٹولیاں جوڑکے شام سویرے واہ تے دَھاوَݨ ویندِن؟ راتیں کُوں پِڑجوڑ تے نینگر دِلّے وَن٘جھلیاں الغوزے تے تاڑیاں تال وَڄیندِن ڳبھروٻیٹ دے ہُݨ وِی رات کُوں تِیربھّنے تے وان٘جھاں کھیݙدن؟ وَݙے ویلھے دُل دریا دی مَݨ تے چھیڑو پِیرفریؒد دِیاں کافیاں ڳان٘دِن؟ تھل دے پان٘دھی اُٹھیں تے چڑھ جوڳ اَلاپ کرین٘دن؟ منجھیں ڳل وِچ واڄے پاکے ٻیلیں آن وَڄیندین؟ ٻیٹیں بھاڳ سُہاڳ ہے اونویں لائیاں شکلو چین٘دین؟ جن٘گل ٻیلے روہی راوے،ٹوبھے،تاݙے ݙَہر،مَلہیراں اُونویں دِل بِرمیندین؟ پھوڳ،پَھلی،کِھپ کھار سِہنواراں ڄالیں،جُھمراں پَیندین؟ میں آکھیا سَب منظر تاں ہِن پہلے وانگو پَر ایں دھرتی صحن تے نوّیں آوَݨ والے ساݙی سانجھ نَیں رَلدے ڳالھیں ڳالھیں پرّہ پُھٹ ڳئ سینے سِک تُوں خالی نہ تھئے مَن دے اندر تِھڳڑی دُکھ پئ جیرھی اَج تَیں دُکھدی پئ ءِ اوڑک اُنہاں میکوں سَرحدآن پُچایا ساری رات سوچیندا رَہ ڳیُم کھنڈر،پیرفریؒد دی کافی باَپݨی دَھرتی ماء دے ڄائےنکھڑئیےنینگر فجریں ویلھے اُوں کھنڈر تے میݙی یونٹ فائر کھولیا میکوں اِینویں لڳّا جیویں میݙے گھر پئے ڳولے چُھٹدِن ہوسڳدے کُئ میݙی گولی میݙی دَھرتی ماء دے سینے کھیݙئیے کہیں ڳبھرو کُوں لڳّے پیرفریؒد دی کافی ڳاوݨ والے سَنگھ دےپاروں نِکلے جن٘گ دے بعد میں جےکر اَپݨی وَستی ویساں مارکے دھرتی ماء دے نکھیڑئیے نینگر کیا وَنڄ منہ ݙِکھلیساں مَیں ءِ سوچ تے رائفل سٹ کے مورچے وِچوں ٻَاہر نکھتاں اَپݨی دھرتی ڄَیں کُوں نہ مارݨ دے جُرم اِچ میݙے ہتھ ہتھکڑی لڳ ڳئ ==ماءڑی ماء== ماءڑی ماء تُوں ݙِسدیں میکوں رَب رَحمان دے وانگو ماءڑی ماء تُوں وِشنو،شیو،بھگوان،ہَری دِیاں شکلاں ماءڑی ماء اَلپس،سِنیاتےاُحد،ہمالیہ دے چوٹیں تے تیݙے تخت نظردِن ماءڑی ماء تُوں مایا،مریم تُوں زَہرا تُوں سِیتا تُوں سرسوتی،اوشا،رادھا تُوں سونی،تُوں سومَل ماءڑی ماء تُوں گوتم چن٘در،کرشن،شنکر نانِک پِیر،پیغمبر،مُرشد،گُرو،امام،اَوتار ماءڑی ماء تُوں گیتا،وید،گرنتھ،انجیل،قرآن تُوں یثرب،تُوں مکّہ،متھرا تُوں کاشی،کشمیر تُوں بابُل،تُوں ݙیس،ݙراورتُوں روہی دلگیر مسجد،من٘در،چَرچ،سَٹوپے تیݙے پیار دے گھر ہِن جِتھاں تُوں دیوی تُوں داسی مذہب تیݙا اُنس محبت،ممتا دین دَھرم دوزخ تیݙی نفرت دا ناں جنت پیار نشانی ماءڑی ماء ہِےبَھالݨ تیکوں پوجا،پاٹھ،نمازاں ٻولݨ تیݙا پَنتھ،نصیحت،آئیتاں،شبد،اشلوک اشولال فقیردیاں نظماں کافیاں پیرفریدݨ سئیں دیاں فیضؔ،فرازؔ دے گیت جیرھے دھرتی ماء دے سُتےلیکھ جڳیندن ساکوں نَواں رَستہ ݙین٘دن ماءڑی ماء ہے تیݙےنانویں عزت،شان،شرافت ایں کائنات تے راج ہے تیݙا تُوں تخلیق دا باعث ماءڑی ماء ءِ جن٘گل ٻیلے،تَھل چتران٘گ تے جھوکاں ݙَہر،مَلہیراں،ٹوبھے،تاݙے پَربت،باغ بسیرے وادیاں رَنگلیاں سَئےسئے رن٘گ دیاں تیݙی سَیردیاں جاہیں جِتھاں وَہندِن سَرجوسانگھڑ،کاہا،کاک،تےچھاچھڑ گھارا،اَرل،چنانہہ تے ناری،جمنا،سون،مَلہیر جہلم،پدما،وِیاس تے گنگا،سن٘دھ سَتلج تے راوی آمورلینا،برہم پترا،میکنزی،ڈینیوب کاشی،نیل،فرات تےزمزم بےشک ءِجَل اوم سݙیندِن پر ءِ تیݙی تَھنڄ دے ہِک قطرے دا مُل نئیں ماءڑی ماء ءِ موسم سارے ساوے پیلے تیݙے سِر بوچھݨ دے رَنگ ہِن تیݙا بوچھݨ ہے کائنات دے تَن دا اُوچھݨ ماءڑی ماء تُوں ساوݨ مانہہ دی چوݙی رات دے وانگے تیݙے چاندݨ دی ٹھاڈھل تے روح کوں آسَݨ مِلدِن ماءڑی ماء تُوں چیتر نِماشاں جین٘دے چھانویں تیݙے ڄائ تئیں زندگی دِیاں سب سانجھاں ݙِٹھین ݙُکھ سُکھ آس نِراس کِشالے رات ݙینہاں بے انت جڳارے اوڑک دائمی نندراں جے تئیں ءِ کائنات نہ مُکسی تیݙے ناں دا علَم نہ جُھکسیے تھی تھی ٹولیاں دِلّے وَن٘جھلیاں چپڑیاں چِمٹے تاڑیاں تال وَڄین٘دِن اپݨے اپݨے دِل دردی دے سارےدرد سُݨیندن ماءڑی ماء تُوں ٻارہاں ماہیں رُت سَرمیں دی تیݙی چُنی آس دی چادر اَمن دا جھنڈا سُکھ دا پَرچم جین٘دے چَھتر چھان٘ویں پَلدِن ڈھولے،کافیاں،ݙوہڑے،غزلاں جیرھےساݙے ݙُکھ سُکھ دے اظہار وَسیلے ماءڑی ماء جےتُوں ہائیں تُوں راݨی یامِلکاݨی تَیں سِربخت جُھلین٘دا جے مزدور دی ہائیں ماء ڑی نِت ہائیں دَرد رَنجاڑیں رَہن٘دی سُولیں سان٘گ سَماݨی ماءڑی ماء تئیں زندگی دِیاں سب سانجھاں ݙِٹھین ݙُکھ سُکھ آس نِراس کِشالے رات ݙینہاں بے انت جڳارے اوڑک دائمی نندراں جے تئیں ءِ کائنات نہ مُکسی تیݙے ناں دا علَم نہ جُھکسی ==شاپن٘گ بیگ== تیݙا کین٘جھا شہرءِمحل مَسیتیں والا صدر بازار دا سوہݨا منظر تے ہِک ٻچہ اووی خَیری سَت سالیں دا کھیݙ وِسار تے ماء بیمار دی روٹی سیپٹاران دیاں گولیاں لالی بھیݨ دی سان٘گے بس ہِک کھیر دی بوتل کیتے........... شاپن٘گ بیگ وِچین٘دے اَکثر خالی ہَتھ وَل وین٘دے p08oijtbv40ivtciv3hcmbkn96c11bx 0 23046 70738 55048 2026-04-21T04:31:45Z InternetArchiveBot 564 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 70738 wikitext text/x-wiki {| class="infobox infobox_v2" cellspacing="3px" ! colspan="2" scope="col" class="entete humain" style="line-height:1.5em; background-color:#C0C0C0;color:#000000" |میلانی سلگارڈو |- ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |معلومات شخصیت |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیدائش | style=" " |سنہ 1956ء (عمر 68&#x2013;69 سال)&nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q99774687#P569|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P569) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |شہریت | style=" " |[[فائل:Flag_of_India.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_India.svg|20x20px]] [[:ur:بھارت|بھارت]] &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q99774687#P27|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P27) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |عملی زندگی |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیشہ | style=" " |[[:ur:شاعر|<span lang="ur">شاعرہ</span>]] ، &nbsp;<span lang="ur">مدیرہ</span> ، &nbsp;[[:ur:مصنف|<span lang="ur">مصنفہ</span>]] &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q99774687#P106|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P106) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" | |- | colspan="2" style="text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" | |- | colspan="2" class="navigation-only" style="border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;" |<span class="plainlinks" style="float:right;">[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DA%88%D9%88&action=edit&section=0 <span style="color:#555;">درستی</span>] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DA%88%D9%88&veaction=edit <span style="color:#555;">ترمیم</span>] </span>&nbsp;[[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]] |} [[میلانی سلگارڈو]] (پیدائش: 1956ء) ہِک ہندوستانی زنانی شاعرہ تے [[گوان]] نژاد ایڈیٹر ہِن جو فی الحال [[لندن]] وِچ رہندیاں ہِن۔ == تعارف == [[ممبئی]]، [[مہاراشٹر]] وِچ [[گوان کیتھولک]] والدین دے ذریعے پرورش پاتیں، انّھاں نے [[یونس ڈی سوزا]] توں تعلیم حاصل کِیتی تے 1970ء دی دہائی وِچ [[ہندوستان]] دی [[انگریزی]] زبان دی وݙیاں شاعراں وِچوں ہِک بݨ ڳئیاں۔ ساتھی شاعراں [[سانتن روڈریگس]] تے [[راول ڈی گاما روز]] دے نال، انّھاں نے [[نیو گراؤنڈ کوآپریٹو]] قائم کِیتا جیڑھا دے انّھاں دیاں تخلیقات شائع کریندا ہئی۔ [[لندن]] وِچ تعلیم دے دوران، انّھاں نے 1985ء وِچ [[اسکائیز آف ڈیزائن]] شائع کِیتا، جیڑھا دے بہترین پہلی کتاب [[کامن ویلتھ پوئٹری پرائز]] دے ایشیائی سیکشن جِتیا۔ 1990ء دی دہائی دے وسط تائیں، انّھاں نے تخلیقی تحریر تے تدریس دی طرف متوجہ تھیوݨ توں پہلے حقوق نسواں [[ویراگو پریس]] وِچ کم کِیتا<ref name="camb">{{حوالہ کتاب |last=Sur, Sharanya |title=A History of Indian Poetry in English |date=March 2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107437265 |pages=328–344 |language= |chapter=The Third Generation: Melanie Silgardo and Manohar Shetty |doi=10.1017/CBO9781139940887.022 |access-date=1 October 2020 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/history-of-indian-poetry-in-english/third-generation-melanie-silgardo-and-manohar-shetty/F75F3ED1CC1AC38417E3B81F0D6F3B1D}}</ref> <ref name="humag">{{حوالہ ویب|last=Bethala, Melony|date=June 2015|title=Poetry Communities and Indian Womanhood|url=https://humag.co/features/melony-bethala|access-date=1 October 2020|publisher=Verbal Arts Centre, Londonderry|language=|تاريخ-الأرشيف=23 April 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210423105449/https://humag.co/features/melony-bethala|url-status=dead}}</ref> <ref name="shodh">{{حوالہ ویب|title=The Modern Poets and their Background|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/211629/8/08_chapter%204.pdf|access-date=1 October 2020|publisher=Shodh Ganga|language=}}</ref>۔ == ابتدائی تعلیم == 1956ء وِچ [[ممبئی]] وِچ پیدا تھئیاں، انّھاں نے شہر دے [[سینٹ زیویئر کالج]] توں [[انگریزی]] دی تعلیم حاصل کِیتی، 1976ء وِچ گریجویشن کِیتا۔ انّھاں نے 1978ء وِچ [[ممبئی یونیورسٹی]] توں [[انگریزی]] ادب وِچ ایم اے کِیتا۔ == کتابیات == انّھاں دے ابتدائی کم [[تھری پوئٹس – میلنی سلگارڈو، سانتن روڈریگز، راول ڈی گاما روز]] (1978ء) وِچ شائع تھئے۔ 1985ء وِچ [[لندن کالج آف پرنٹنگ]] وِچ تعلیم حاصل کرݨ دے دوران انّھاں نے نظماں دا ݙوجھا مجموعہ، [[اسکائیز آف ڈیزائن]] شائع کِیتا، جیڑھا دے بہترین پہلی کتاب [[دولت مشترکہ شاعری]] دے انعام دے تحت ایشین ایوارڈ جِتیا۔ 1980ء دی دہائی دے آخر توں گھِن کے 1990ء دی دہائی دے وسط تائیں، انّھاں نے حقوق نسواں [[ویراگو پریس]] کِیتے کمیشننگ ایڈیٹر دے طور تے کم کِیتا جِتھاں انّھاں نے رنگین گاہکاں نال مشورہ کِیتا تے [[اوپننگ دی گیٹس]] (1980ء) وِچ [[انگریزی]] زبان دی تحریر وِچ عرب زنانیاں دے تعاون دا ہِک وݙا مجموعہ تیار کِیتا۔ 2012ء وِچ [[ڈی سوزا]] دے نال، انّھاں نے انتھولوجی [[دیز مائی ورڈز: دی پینگوئن بک آف انڈین پوئٹری]] وِچ ترمیم کِیتی۔ اگرچہ انّھاں نے مزید کوئی شاعری شائع کائنی کِیتی لیکن پھر وی انّھاں نے زنانیاں دی شاعری دی حمایت وِچ اہم کردار ادا کِیتا ہِے، نہ صرف اپݨے کم کِیتے بلکہ اِیں دلچسپی کِیتے جیڑھا انّھاں نے زنانیاں دی تحریر کِیتے وقف کِیتی ہِے۔ جݙݨ جو [[سلگارڈو]] [[یونس ڈی سوزا]] دے نقش قدم تے چلیندیاں ہِن، انّھاں دیاں نظماں کہیں زیادہ پرتشدد ہِن، جئیں جو انّھاں دی نظم "[[ممبئی]]" وِچ ݙٹھا ون٘ڄ سڳدا ہِے، جیڑھا شہر دی ترقی تے حملہ کریندی ہِے۔ [[ڈی سوزا]] نے خود محسوس کِیتا جو [[سلگارڈو]] دیاں نظماں "گہری جذباتی ہِن لیکن کݙاہیں ناگوار کائنی"۔<ref>{{حوالہ ویب|title=Defining Modern Indian Poetry in English|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/211629/5/05_chapter%201.pdf|access-date=1 October 2020|publisher=Shodh Ganga|language=}}</ref> <ref name="Singh2004">{{حوالہ کتاب |last=Singh |first=Kanwar Dinesh |url=https://books.google.com/books?id=bQG52Iiv79sC&pg=PA99 |title=Feminism and Postfeminism: The Context of Modern Indian Women Poets Writing in English |publisher=Sarup & Sons |year=2004 |isbn=978-81-7625-460-1 |pages=99–}}</ref> == حوالے == <references /> [[ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا]] [[ونکی:بھارتی شاعر زنانیاں]] [[ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں]] [[ونکی:بھارتی دے انگریزی ٻولی دے شعرا]] [[ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]] [[ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون]] qr2f7u4eiq20ed00i0w6htc6pfycl4o 0 33313 70737 70629 2026-04-20T16:53:11Z Sraiki 12 /* # ٨. وہاڑی (کپاہ دا گھر) */ 70737 wikitext text/x-wiki سرائیکی وسیب یا سرائیکستان قدرتی وسائل، قدیم تہذیب تے بھرپور ثقافت دا مرکز ہے۔ سرائیکستان دے اہم   علاقیاں دی مختصر تفصیل کجھ ایں طرح ہے: == # ١. ملتان (مدینۃ الاولیاء) == [[ملتان]] سرائیکی وسیب دا دل تے ہک قدیم ترین زندہ شہر ہے۔ ایہ اپݨے صوفی بزرگاں (جیویں جو حضرت بہاء الدین زکریاؒ تے شاہ رکن عالمؒ)، قدیم قلعے، نیلے کاشی دے کم تے سوہݨے حافظ ملتانی دے سوہن حلوے پاروں پوری دنیا وچ مشہور ہے۔ ایہ خطے دا سیاسی تے تعلیمی مرکز وی ہے۔ == # ٢. بہاولپور (ریاستی شہر) == بہاولپور ہک تاریخی ریاست رہ چکی ہے۔ ایہ شہر اپݨے سوہݨے محلات (جیویں جو نور محل، دربار محل) تے وسیع چولستان دے تلا (صحرا) پاروں سُن٘ڄاݨیا ویندے۔ ایتھاں دا صادق پبلک سکول تے اسلامیہ یونیورسٹی ٻہوں نامور ہن۔ لال سوہانرا نیشنل پارک وی ایندے نیڑے ہے۔ == # ٣. دیرہ غازی خان (سنگمِ کوہ و دریا) == ایہ شہر سندھو دریا دے کنارے آباد ہے تے ایندے مغرب وچ کوہِ سلیمان دا سلسلہ ہے۔ فورٹ منرو ایں ضلعے دا مشہور ٹھڈھا تفریحی مقام ہے۔ ایہ علاقہ بلوچ تے سرائیکی ثقافت دا سوہݨا ملاپ پیش کریندے۔ == # ٤. دیرہ اسماعیل خان (خیبر پختونخوا دا سرائیکی مرکز) == ایہ خیبر پختونخوا وچ سرائیکی پٹی دا اہم شہر ہے۔ ایہ اپݨے مٹھے ڈھوڈے (ہک خاص سوغات) تے کچی دے میدانی علاقیاں پاروں مشہور ہے۔ ایندا دریائی نظارہ تے قدیم ثقافت ایندی سُن٘ڄاݨ ہے۔ == # ٥. میانوالی (کھیݙ تے سنگیت دی دھرتی) == میانوالی سرائیکی وسیب دے شمالی پاسے واقع ہے۔ ایہ علاقہ اپݨے بہادر لوکاں، موسیقی (عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی) تے سیاست پاروں مشہور ہے۔ چشمہ بیراج تے نمک دے پہاڑ ایں خطے دی خوبصورتی وچ اضافہ کریندن۔ == # ٦. رحیم یار خان (جنوبی چُنڈ) == ایہ ضلع پنجاب، سندھ تے بلوچستان دے سرحدی علاقیاں نال جڑیا ہویا ہے۔ ایہ ہک وݙا زرعی تے صنعتی مرکز ہے۔ بھون٘گ مسجد (جیہڑی اپݨے فنِ تعمیر پاروں عالمی انعام یافتہ ہے) ایں ضلعے دی شان ہے۔ == # ٧. لیہ (تھل دا بادشاہ) == لیہ تھل دے ریگستان دے وچکار ہک اہم زرعی علاقہ ہے۔ ایہ ضلع دریائے سندھ دے نال ہووݨ پاروں ٻہوں زرخیز وی ہے تے ایتھاں دی خاص سُن٘ڄاݨ تھل دا کلچر تے روایتی میلے ہن۔ == # ٨. وہاڑی (کپاہ دا گھر) == وہاڑی کوں کپاہ (Cotton) دی وجہ توں ٻہوں اہمیت حاصل ہے۔ ایہ ہک صاف ستھرا تے منصوبہ بندی نال بݨیا ہویا شہر ہے۔  ٹبہ سلطان پور، جلہ جیم، کرم پور تے میلسی  سرائیکی ریجن وہاڑی دے اہم ترین تجارتی مرکز ہن۔ --- ایہ تمام علاقے مل کے **سرائیکی سن٘ڄاݨ** کوں مکمل کریندن۔ اکھاݨ ہے جو *"وسیب وسدا راہوے"*، یعنی ایہ دھرتی ہمیشہ آباد راہوے۔ k7kltaqk26d8o4304g2ywt98oegrg8y 0 33399 70739 2026-04-21T07:17:16Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سرائیکی سکالر فرحت رمضان دی کتاب اڄوکی شاعری دا مسودہ میݙے سامھے ہے، میں اے وی ݙسیندا ڄُلاں جو ایں کتاب دا ناں  میں منتخب کیتے تے سب نے پسند کیتے۔ کتاب اچ سرائیکی شعری ادب دا تعارف، سرائیکی شاعری دے موضوعات ، سرائیکی شاعری دی اصناف دا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70739 wikitext text/x-wiki                         سرائیکی سکالر فرحت رمضان دی کتاب اڄوکی شاعری دا مسودہ میݙے سامھے ہے، میں اے وی ݙسیندا ڄُلاں جو ایں کتاب دا ناں  میں منتخب کیتے تے سب نے پسند کیتے۔ کتاب اچ سرائیکی شعری ادب دا تعارف، سرائیکی شاعری دے موضوعات ، سرائیکی شاعری دی اصناف دا جائزہ ، اڄوکے شعراء دا تعارف دے نال نال ادب دی تعریف، ادب وچ شاعری دی اہمیت، جدید سرائیکی ادب، سرائیکی شعری مجموعے، سرائیکی شاعری دیاں اصناف  دے نال نال سرائیکی شعراء عاشق بزدار، ارشاد تونسوی، شفقت بزدار، سفیر لاشاری، سیف اللہ آصف، سرور کربلائی ، عزیز شاہد، قیس فریدی ، امان اللہ ارشد، رفعت عباس، احمد خان طارق، اشو لال فقیر، ڈاکٹر خالد اقبال ، شاکر شجاع آبادی تے ٻے ڈھیر سارے شاعریں دا تذکرہ کیتا ڳے جیندے نال اے کتاب ہک دستاویز بݨ ڳی اے ۔ ایں کتاب اچ ویہہ سال دے ادب دا جائزہ گھدا ڳے پَر ایویں لڳدے جو اے کتاب سرائیکی دے مجموعی ادب دا احاطہ کریندی ہے۔                        بندہ ناچیز کوں ایں ڳال دا فخر حاصل ہے جو اڄوکی سرائیکی تعلیم وچ اساݙیاں کوششاں شامل ہن، اے ٹھیک ہے جو سرائیکی تعلیم شروع کراوݨ اچ سب توں وݙا کردار وسیب دے ماݨ سئیں ظہور دھریجہ دا ہے پر ہزاراں سرائیکی طالب علماں کوں اساں رہنمائی ݙتی، ڈھیر سارے سرائیکی ٹیچر اساں بھرتی کرائے تے اݨ گنت ایم فل تے پی ایچ ڈی  دے مقالے مکمل کرائے۔ میکوں فرحت رمضان صاحبہ دی کتاب ݙیکھ تے خوشی تھیندی پی اے ، کاش سرائیکی اچ تھیوݨ آلے سارے مقالہ جات شائع تھیون تاں مخالفیں دے ہاں ݙل ویسن تے سرائیکی دا دامن تحقیقی کتاباں نال بھریج ویسے۔                        میں ہک اے ڳال کرݨ چہنداں جو میں قرآن مجید دے سرائیکی تراجم تے پی ایچ ڈی کیتی تاں میکوں اوں وقت تک چین نہ آیا  جے تئیں میݙا مقالہ شائع نہ تھیا۔ میݙا اے مقالہ ہݨ مکمل کتاب دے نال نال جزوی طور تے وی حصیں دی صورت وچ شائع تھیندا پے تے طالب علمیں کوں ڈھیر فائدہ تھیندا پے۔ میں ایں ڳال کوں کارِ ثواب سمجھداں ۔ ساری حیاتی سرائیکی دے کم اچ گزری ءِ اللہ سئیں ڈاکٹر خالد اقبال صاحب تے میں توں ہک ٻیا وݙا کم گھدے ، اساں سرائیکی زبان و ادب دی ہک جامع تاریخ کتابی صورت وچ شائع کر ݙتی ہے۔ نو سو صفحیں دی ایں کتاب دے درجناں ابواب ہن ہک باب جدید سرائیکی شاعری بارے وی ہے۔ کیونجو اے کتاب وی جدید سرائیکی شاعری بارے ہے تاں قارئین دی دلچسپی واسطے  کجھ لائناں حاضر ہن                        جدّید سرائیکی شاعری دے سنڄاپوں حوالیاں وچوں مقامیت ، اپݨی وَسوں ، وسیب ، دھرتی ، ایندے ڄݨ وݨ ، موسماں ، دریاواں ، پکھیاں ، بٖیڑیاں ، مہاݨیاں ، زمین زاد لوکاں نال پیار ہے۔ ایں وسّوں وچ جݙاں وی ترقی دے ناں اُتے لُٹ پَٹ بارے اِتھ اے تخلیق کاراں شاعری دے راہیں مزاحمت کیتی ہے۔جدّید سرائیکی شاعری اساکوں اپݨی مکمل سُنڄاݨ ݙتی ہے۔ جدّید سرائیکی شاعری وچ مزاحمتی رویہ وی ہے ۔ فطرت دے نال مکالمہ وی ہے ۔ اَتے اپݨی تاریح دی کھوج پرکھ وی ہے ۔ جدید سرائیکی شاعری ،عربی ، فارسی ، اُردو دے پیرائے اَتے اسلوب وچ اُسرݨ نِسرݨ والی روایت کنوں ہٹ کے اپݨی ماء بٖولی زبان دی ادبی روایت کوں اَڳتے ودھاوݨ وِچ کامیاب کوشش کیتی ہے ۔ ایہا وجہ ہے جو جدّید سرائیکی شاعری دی بھاہ وچوں ݙو ناں کندن بݨ تے نکلیئے ہِن ۔ اے ݙو ناں ہِن۔ اشو لال تے رفعت عباس ۔ اساݙا اَڄ دا نقاد اِنھاں دے شعری وسیلیاں کنوں اپݨے تہذیبی اَتے سماجی پس منظر دیاں جیڑھیاں ڳنڈھیں کھولݨ تے سمجھݨ دی کوشش کریندا پئے۔                        نویں سرائیکی شاعری ایں خطّے دی تاریخ ، تہذیب ، ثقافت وچوں الوائے ۔ ایں وَسوں دے جدّید شعراء دی شاعری دا تاریخی اَتے تہذیبی شعور دا احساس بٖہوں وسیع ہے ۔ جیندی خوبصورت مثال ارشاد تونسوی ، عاشق بزدار، اسلم جاوید ، ڈاکٹر اظہر علی، ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر ، عاشق بزدار ، ڈاکٹر اشو لال اَتے رفعت عباس دی شاعری ہے۔۱۹۶۰ء توں گھن تے اڄوکے عہد تک جینویں جینویں گلوبل تبدیلیاں آئن ، مُلکی حالات ، وسیب وچ محرومیاں دا احساس ودھدا پئے ۔سرائیکی شاعری دے موضوعات وچ وی تبدیلی آئی ہے۔ ڈاکٹر گل عباس اعوان آپݨی کتاب ’’جدید سرائیکی شاعری‘‘ وچ جدّیدیت دے موضوعات دی ونڈ ویتر کجھ ایں طرحاں کریندن: ۱۔                   سماجی قدّراں دی بَھن تروڑ ۲۔                 متن توں معنی دی علیحدگی ۳۔                 بندے دی اپݨے مستقبل توں مایوسی ۴۔                 بندے دی روحانی تنہائی ۵۔                بندے دی بے چینی ۶۔                 تاریخ کوں مکمل طور تے سچ نہ سَمجھݨ ۷۔                اُمیداں پوریاں نہ تھیوݨ تے مایوسی ۸۔                فرسودہ سماجی نظام توں منہ پھیرݨ ۹۔                 روائیتی خیالات تے روائیتی اخلاقی نظام اُتے اعتراضات ۱۰۔                مذہبی خیالات اَتے اعتراضات ۱۱۔                 اسطوری ماضی دے متبادل دی ڳول ۱۲۔                ݙوہائیں عالمی جنگیں دے انسان تے تاثرات                        "جدّید سرائیکی شاعری فکری سطح اُتے اُچیری تھئی ہے۔ فنی حوالے نال جدّید سرائیکی شاعری تل وطنی ہیروز کوں تلاش کیتے ، شاعراں وسیبی استعارے ، رَمزاں ، تشبیہاں، علامتاں ، استعمال کیتن ۔ جیندے نال اُنھاں دے ڈکشن وچ تبدیلی واضح محسوس تھیندی ہے ۔ جدّید سرائیکی شاعری اپݨے وس وسیب دے سڄݨاںدا وسیلہ بݨی ہے۔جدّید سرائیکی شاعری وچ نظم دیاں سبھے ونکیاں، صنفاں ، پابند نظم ، آزاد نظم ، نثری نظم ، گیت ، ݙوہڑا ، غزل ،سرائیکو، ہائیکو ، غزل شامل ہِن ۔ جدّید سرائیکی شاعری ۱۹۷۰ء ۔۱۹۷۵ء توں بعد دے عرصے وچ روائیتی شاعری کنوں اَنج تھیوݨ دا راہ رستہ ، بݨائے ۔ جدّید سرائیکی شاعری وچ نویں موضوعات شامل تھئے ، تے جدّید شاعری خارجی ماحول دی تبدیلی اَتے داخلی سطح اُتے طرز احساس دی ترجمانی کیتی ۔ جدّید سرائیکی شاعری موضوعات اَتے ہیئت دے بٖہوں سارے تجربات کوں گزردی ہوئی ، اپݨا اڳونہاں پندھ کریندی پئی ہے"۔                        میں فرحت رمضان صاحبہ کوں کتاب دی اشاعت دی مبارکباد پیش کرینداں ، اے کتاب صدیں تئیں زندہ رہسے تے ایندا ثواب فرحت رمضان صاحبہ کوں ملدا رہسے۔ میں اسلامیات دا استاد ہاں تے اپݨے پڑھݨ آلے سارے احباب کوں ݙسݨ چہنداں جو ساریاں زباناں اللہ دیاں ہن تے چنڳی ڳال کہیں وی زبان وچ ہووے اوندا ثواب تھیندے۔ اے کتاب اڄوکی شاعری دی بھرپور ترجمانی کریندی ءِ ، استحصال ، ظلم ، زیادتی تے وانجھ دے خلاف اساݙے اڄوکے شاعریں جو آواز بلند کیتی ءِ، فرحت رمضان صاحبہ اوندا بہترین جائزہ گھدے۔ دعا ہے جو اللہ سئیں ایں کتاب کوں سب واسطے مفید بݨاوے۔ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی صدر ملتان آرٹس فورم == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان hdprs2qm5dhw8ddbr3x2r23ejy37btk 0 33400 70740 2026-04-21T07:18:26Z ڈیلی جھوک 4262 "                        محترمہ فرحت رمضان دی کتاب " اڄوکی سرائیکی شاعری" ݙیکھ تے دل باغ باغ تھی ڳے۔ خوشی ایں ڳال دی ہے جو مرد دے نال نال وسیب دیاں خواتین وی سرائیکی زبان و ادب واسطے کم کریندیاں پن۔ دراصل مرد توں زیادہ ٻولی دا تعلق تریمت نال ہوندے ، ماء دی جھولی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70740 wikitext text/x-wiki                         محترمہ فرحت رمضان دی کتاب " اڄوکی سرائیکی شاعری" ݙیکھ تے دل باغ باغ تھی ڳے۔ خوشی ایں ڳال دی ہے جو مرد دے نال نال وسیب دیاں خواتین وی سرائیکی زبان و ادب واسطے کم کریندیاں پن۔ دراصل مرد توں زیادہ ٻولی دا تعلق تریمت نال ہوندے ، ماء دی جھولی ماء دی لولی ہوندی ہے، دِھی ہووے تے بھانویں پُتر، سب توں پہلے زبان ماء کنوں سکھدے ، ماء ٻولی دا ناں ایں واسطے وی ݙتا ویندے جو ہک او ماء ہوندی ءِ جو ٻال کوں ڄنڑیندی اے ، ٻئی دھرتی ماء ہوندی ءِ تے تریجھی ماء خود ماء ٻولی ہوندی ءِ۔ اے ٻہوں وݙے مقام تے مرتبے دی ڳال ہے جئیں کوں ایں ڳال دی سمجھ ہے اونکوں اساں عظیم خاتون دا ناں ݙیندوں۔ ضرورت ایں ڳال دی ہے جو وطن وسیب دیاں عورتاں سرائیکی زبان و ادب دی ترقی واسطے کم کرن، اولاد نال اپݨی ماء ٻولی اچ ڳال کرن تے ودھ توں ودھ کتاب دوستی آلے پاسے آون کیونجو ماء دی جھولی ٻال دی پہلی درسگاہ ہوندی ءِ تے جیکر ماء سوجھواݨ ہوسے تاں ٻال وی سیاݨے تھیسن۔ میں اکثر آکھداں قوماں کتاب نال وݙیاں تھیندن، سرائیکی اچ اکھیندوں لکھیا لوہا تے الایا ڳوہا۔                        فرحت رمضان صاحبہ اپݨی کتاب اچ سچ لکھیے جو سرائیکی ادب دی تاریخ اتنی پراݨی ہے جتنی خود انسان دی تاریخ، جیویں انسان ݙو پیریں دے اُتے ٹُرݨ سکھیا تے اپݨے خیالات دے اظہار سانگے جو کجھ الایا ٻولیا یا ݙنگیاں پھنگیاں لکیراں لکھیاں اوہے ای دراصل ادب دا آغاز ہا۔ فرحت رمضان صاحبہ ادب دی تاریخ لکھی ءِ تے ادب وچ شاعری دی اہمیت بارے لکھیے، سرائیکی شاعری دیاں مثالاں ݙتن، اڄوکی سرائیکی شاعری بارے شاندار تحریراں لکھن ، مبارکباد دے نال میں اے وی آکھساں  جو اے کتاب سرائیکی طالب علمیں واسطے ٻہوں مفید تے کار آمد ہے۔ بلاشبہ اے کتاب ہک حوالے دی کتاب بݨسے ۔ سئیں ڈاکٹر خالد اقبال تے سئیں ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی صاحب دی شائع تھیوݨ آلی کتاب "تاریخ ۔ سرائیکی زبان و ادب " وچ میں لکھیا ہا تے میں ہُݨ وی ایہا ڳال کریندا جو اساݙے واسطے سرائیکی واسطے کم کرݨ آلا ہر شخص ٻہوں محترم ءِ، عربی ، فارسی تے انگریزی ادب دی جیویں تاریخ مرتب تھیندی ءِ اَتے ادب واسطے کم کرݨ والیں دا ناں مشاہیر دے طور تے سامھے اَمدے ایویں سرائیکی ادب واسطے کم کرݨ آلے اہل قلم دا شمار وی سرائیکی مشاہیر وچ تھیندے۔ اردو ادب وچ جیویں شبلی نعمانی، الطاف حسین حالی ، مرزا غالب، مولوی نذیراحمد، ابو الکلام آزاد، مولوی عبدالحق، سرسید احمد خان، قراۃ العین حیدر، منشی پریم چند ، ڈاکٹر سلیم اختر، ڈاکٹر جمیل جالبی ، ڈاکٹر تبسم کاشمیری ، ڈاکٹر انور سدید ، ایویں سندھی دے ڈاکٹر عبدالمجید میمن ، پشتو دے ڈاکٹر عبداللہ جان، براہوی دے عبدالرحمان براہوی ، سرائیکی دے میر حسان الحیدری ، ڈاکٹر مہر عبدالحق، دلشاد کلانچوی ، ضامی بہاولپوری، ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز، حمید الفت ملغانی، بلوچی دے غوث بخش صابر، ہندکو دے ڈاکٹر ممتاز منگلوری تے پنجابی دے حمید اللہ ہاشمی سمیت ٻئے لوکیں تذکرہ تھیندے ایویں انشاء اللہ ڈاکٹر خالد اقبال تے ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی تے ٻئے سرائیکی اہل قلم دا شمار وی عالمی ادب دے مشاہیر وچ تھیسے۔                        خوشی دی ڳالھ ءِ جو سرائیکی تعلیم واسطے ہولے ہولے علمی ضرورتاں پوریاں تھیندیاں پن، ہک وقت ہا جو کتاباں نہ مِلدیاں ہن ، جھوک دے پلیٹ فارم تے اساں یونیورسٹیاں تے کالجاں وچ سرائیکی تعلیم دیاں کوششاں کرݨ دے نال نال اے وی کیتا جو ودھ توں ودھ سرائیکی کتاباں ہوون تاں جو سرائیکی اکیڈمک زبان بݨے، اساں سرائیکی کیتے ݙینھ رات ہک کیتے تے اپݨے سارے وسائل خرچ کر تے ہزاراں سرائیکی کتاباں شائع کر ݙتن، سرائیکی اخبار جھوک سونے تے سہاڳے دا کم ݙتے۔ اساݙی کوشش اے وی رہ ڳی ءِ جو ٻالیں کوں پہلی جماعت توں سرائیکی پڑھائی ونڄے، خیبرپختونخوا وچ سرائیکی پہلی جماعت توں پڑھائی ویندی پی اے، انشاء اللہ وسیب دے باقی علاقیاں وچ وی سکول دی سطح تے سرائیکی شروع تھیسے تے اساݙا خاب سرائیکی یونیورسٹی دا ہے انشاء اللہ ہک وقت آؤسے جو جیویں اردو یونیورسٹی ہے تے پٹیالہ وچ پنجابی یونیورسٹی ہے ایویں سرائیکی وسیب اچ سرائیکی یونیورسٹی وی ہوسے۔ محترمہ فرحت رمضان جہے سکالر سرائیکی زبان و ادب اچ کم کریندے ٻیٹھے ہوسن۔ ماشاء اللہ فرحت رمضان صاحبہ دی ایم فل تھی ڳی اے ، انشاء اللہ آوݨ آلے وقت اچ فرحت رمضان پی ایچ ڈی سکالر ہوسے۔ ظہور دھریجہ جھوک سرائیکی ملتان == حوالہ == '''اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان''' mpn1i1jiajzeyz2dq0nvam61n2x09i3 0 33401 70741 2026-04-21T07:19:11Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سرائیکی ٻہوں قدیم تے عظیم زبان ہے  جیکر اساں تاریخ دے ورقے پھرولوں تاں سرائیکی دی تاریخ انسانی آبادی دی ابتدائی ایام تے چلی ویندی ہے۔ میں اے سب کجھ اپݨی طرفوں نی پیا آکھدا بلکہ سرائیکی دی ریسرچ سکالر فرحت رمضان صاحبہ اپݨی کتاب اچ لکھ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70741 wikitext text/x-wiki                         سرائیکی ٻہوں قدیم تے عظیم زبان ہے  جیکر اساں تاریخ دے ورقے پھرولوں تاں سرائیکی دی تاریخ انسانی آبادی دی ابتدائی ایام تے چلی ویندی ہے۔ میں اے سب کجھ اپݨی طرفوں نی پیا آکھدا بلکہ سرائیکی دی ریسرچ سکالر فرحت رمضان صاحبہ اپݨی کتاب اچ لکھیے۔ اے کتاب ڈیجیٹل دور دے تقاضے پورے کریندی ءِ، میں ہک عرصے توں سرائیکی وکی پیڈیا دے حوالے نال کم کریندا پیاں ، سرائیکی زبان و ادب دیاں ڈھیر ساریاں چیزاں میݙی نظر توں گزردیاں رہندن۔ انشاء اللہ اے کتاب ڈیجیٹل ادب دا بہترین تے خوبصورت سرمایہ ثابت تھیسے۔ مشہور کتاب سرائیکی زبان و ادب دی تاریخ دے حوالے نال میں اے ڳال کرݨ چہنداں جو  ۱۹۶۰ء دے بعد سرائیکی ادب وچ ترقی پسندی دے رُجحان کوں تقویت ملی ۔ جدّید سرائیکی شاعری اپݨے باطن وچ بے شمار موضوعات کوں مزاحمتی حوالیاں نال جوڑیا ہویا ہے ۔ جدید نظم نے سرائیکی وچ نہ صرف نویں ہیئت کوں متعارف کرایا ۔ بل کہ اے خیالات اَتے موضوعات دے اعتبار نال وی انج ݙسدی ہے۔ جیندی ابتدائی شکل ارشاد تونسوی دی نظماں ہِن ۔ موجودہ دور گلوبل ہتھیار نال مدافعتی عمل وچ مصروف کار ہے جو اپݨے توانا وجود دے نال اشو لال تے رفعت عباس دی شاعری وچ موجود ہے ۔ جینویں گلوبلائزیشن تیزی نال اَڳاں ودھدی پئی ہے ۔ اُوں تیزی دے نال مقامی ، سیاسی ، ثقافتی مزاحمت دی تحریک وی اپݨاں سفر کریندی پئی ہے ۔ جدید سرائیکی شاعری ایں نمایاں رجحان دا وݙا ثبوت ہے ۔                        جدّید سرائیکی شاعری راہیں نظم اَتے ایندی ہیئت وچ نویں تجربات اَتے موضوعات دی رنگا رنگی ، قارئین دی توجہ حاصل کرݨ وچ بٖہوں کامیاب رَہی ۔ انسان دوستی ، دھرتی نال پیار ، تاریخی تہذیبی ، سیاسی ثقافتی سماجی شعور ، مونجھ مزاحمت ، بُکھ تریہہ دا احساس ، اپݨی ماء بٖولی نال پیار دے نال نال تصوّف دے روایت نال جُڑے موضوعات سرائیکی نظم کوں ہک سُݨہپ تے وکھرپ عطا کیتے۔فرحت رمضان صاحبہ اڄوکی شاعری دے حوالے نال دینی شاعری ، عارفانہ شاعری ، کربلائی ادب ، انسان دوستی دے حوالے ، دھرتی ماء نال محبت، ݙکھ بُکھ تریہہ ، چھل سیلاب، غریبی دا احساس ، ماء ٻولی دی خدمت، کھل ہس ، سیاسی تے سماجی شعور دے حوالے نال ایں کتاب اچ ٻہوں کجھ لکھیے۔ میں اپݨی تے وطن وسیب دی طرفوں جتنی مبارکباد پیش کراں گھٹ ءِ، سرائیکی کتاباں سرائیکی ادب دا سرمایہ ہن، کتابیں دے اضافے نال ہک ݙیہاڑے اساں سرکاری تے پرائیویٹ تعلیمی اداریاں کوں ایں ڳال تے مجبور کر ݙیسوں جو او ماء ٻولی وچ تعلیم کوں عام کرن۔ کتاب دی اشاعت دے موقعے تے میں سرائیکی قوم دے فخر تے سرائیکی وطن وسیب دے عظیم اشاعتی ادارے جھوک کوں وی مبارکباد پیش کرینداں اللہ سئیں جھوک کوں سدا آباد و شاد رکھے۔ (آمین) پروفیسر پرویز قادر خان بانی ایڈمن سرائیکی وکیپیڈیا == حوالہ == '''اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان''' mhr8kw5fgy6kvgwko24jto6tsmgisxq 0 33402 70742 2026-04-21T07:19:49Z ڈیلی جھوک 4262 "                        تحقیق، حق ، سچ دی ڳول پھرول ہک اوکھا کم ہے، خوشی دی ڳال اے ہے جو ہُݨ کجھ مُد توں ساݙے وسیب دے نینگر اَتے ٻالڑیاں ٻہوں ذوق شوق نال  سرائیکی زبان و ادب دی تعلیم حاصل کرݨ تے تحقیق دے حوالے نال اڳاں ودھ کے باہمت  ہووݨ دا ثبوت ݙیندے پئے ہن ۔ "..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70742 wikitext text/x-wiki                         تحقیق، حق ، سچ دی ڳول پھرول ہک اوکھا کم ہے، خوشی دی ڳال اے ہے جو ہُݨ کجھ مُد توں ساݙے وسیب دے نینگر اَتے ٻالڑیاں ٻہوں ذوق شوق نال  سرائیکی زبان و ادب دی تعلیم حاصل کرݨ تے تحقیق دے حوالے نال اڳاں ودھ کے باہمت  ہووݨ دا ثبوت ݙیندے پئے ہن ۔ "سرائیکی شاعری  دا اڄوکا جائزہ " 2000ء توں 2022 تک" محترمہ فرحت رمضان دی ہک اہم کاوش ہے، جیندے وچ انہاں اڄوکے عہد دی سرائیکی شاعری دا تحریر، شعراء دا تعارف، معاصر سرائیکی شاعری دے بدلدے ہوئے موضوعات بارے تحقیق نچوڑ پیش کیتے۔ انہاں دی تحقیقی کاوش دا کتابی صورت وچ شائع تھیوݨ قابل قدر  ہے جیندے توں آوݨ والے محقق وی استفادہ کریسن۔ ڈاکٹر خالد اقبال ملتان == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 4agxmc6y4di2ix4qr4bwac7qh9hd1jr 0 33403 70743 2026-04-21T07:20:33Z ڈیلی جھوک 4262 "                        زبان کئی وی ہووے اپݨے اندر معاشرتی ، سماجی ، ثقافتی ، علمی ، ادبی محاسن دا چلن رکھیندی ہے، اردو ، انگریزی ، عربی ، فارسی ، جرمنی ، فرانسیسی ، لاطینی ، عبرانی یا ٻیاں زباناں وانگوں سرائیکی زبان وی انہاں تمام محاسن دا بھر پور چلن رکھیندی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70743 wikitext text/x-wiki                         زبان کئی وی ہووے اپݨے اندر معاشرتی ، سماجی ، ثقافتی ، علمی ، ادبی محاسن دا چلن رکھیندی ہے، اردو ، انگریزی ، عربی ، فارسی ، جرمنی ، فرانسیسی ، لاطینی ، عبرانی یا ٻیاں زباناں وانگوں سرائیکی زبان وی انہاں تمام محاسن دا بھر پور چلن رکھیندی ہے، ایہا وجہ ہے جو مقامی سرائیکی دے علاوہ ٻئیاں زباناں دے لوک وی سرائیکی زبان کوں فروغ ݙیوݨ  وچ عملاً فعال کردار ادا کریندے پن ۔                        عام ٻول چال سرائیکی ، خطوط نگاری ، نثر، شاعری ، مقالے، ڈرامے، ناول ، انشائیہ ، افسانہ ، تھیٹر، علمی و ادبی مباحث دی زبان سرائیکی بی ایس، ایم فل ، پی ایچ ڈی سرائیکی ۔ شاعری سرائیکی اصناف ݙوہڑہ ، نظم ، غزل ، کافی ، ماہیا، سرائیکیو، رباعی ، مسدس، ثلاثی ، قصیدہ ، ہجو، تنقیدی و تصحیری وسعتاں دا کھنڈݨ ساریں قارئین ادب تے ٻہوں واضح ہے۔ اساکوں چہیدے جو اساں اردو، عربی ، فارسی ، انگریزی تے ٻنہاں زباناں دے ادب کوں مزید سرائیکی زبان وچ ترجمے کروں  تانجو سرائیکی زبان کوں ٻئی وسعت ملدی راہوے۔ قدم بڑھانے سے رستے سمٹتے جاتے ہیں کیوں نہ منزل کے پرچم کو تم بھی لہراؤ                        مقتدمین، متوسطین ، متاخرین یا معاصرین دے تناظر وچ جیکر سرائیکی شعر و ادب دا ہک انتہائی کڑا انتخاب کیتا ونڄے تاں درج ذیل ناں اپݨے اپݨے مثبت ، تعمیری ، فکری ، تخلیقی ، ادبی ، تحقیقی ، شعری ، علمی ، اشاعتی کماں دی وجہ توں سرائیکی تاریخ ادب وچ ہمیش ہمیش معتبر ڳݨیے ویندے رہسن۔                         سرائیکی شعر و ادب دے لعل تے گوہر خواجہ غلام فرید، عبداللطیف کشفی مظفر گڑھی ، ارشاد تونسوی ، مخدوم غفور ستاری، خواجہ محمد یار فریدی ، ڈاکٹر اسلم انصاری ، ڈاکٹر انوار احمد، ابن حنیف ، شاکر شجاع آبادی، ڈاکٹر حمید الفت ملغانی ، جاوید اختر بھٹی ، اقبال سوکڑی ، احمد خان طارق، انور سعید انور، ڈاکٹرمختار ظفر، ظہور احمد فاتح ، عاشق بزدار، حفیظ خان ، جاوید احسن ، ڈاکٹر مقبول گیلانی ، ڈاکٹر خالد اقبال ، فیض بلوچ، عزیز شاہد، مشتاق سبقت، سیف اللہ سیفی ، امجد بلوچ، عباس صادر، ظہور احمد دھریجہ ، مالک اشتر، افضل چوہان ، محمد جیلانی چغتائی ، ساجد علی پوری ، ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز، دلبر حسین مولائی ، فرید ساجد، اصغر گورمانی ، فرحت رمضان ، ڈاکٹر نسیم اختر، نسیم ارشاد العصر جعفری ، ڈاکٹر گل عباس اعوان ، یاسین صابر، اقبال مہروی ، اسلم رسول پوری ، صابر انصاری ، شبیر ناقد ، رفعت عباس اور راقم الحروف دا کم ہمیش نشابر رہسے۔                        میں یعنی ظریف احسن اڄوکے عہد دے مستقبل کوں فرحت رمضان دے نال جڑیندیں ہوئیں خوشی محسوس کریندا پیاں تے مقالے دی اشاعت تے مبارکباد وی ݙینداں، لہٰذا دبستانِ کراچی دی مبارکباد ، سرائیکی شعر  و ادب کوں ۔ (سرائیکی ترجمہ) ظریف احسن کراچی             == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان b8jrzszakjczkntm4xf3wi9sze4g5hb 0 33404 70744 2026-04-21T07:22:10Z ڈیلی جھوک 4262 "== '''اپݨی ڳال''' == سچ پچھو  تاں اڄ میݙی خوشی دی کوئی انتہاء کائنی جو میں اپݨی کتاب واسطے اپݨی ڳال لکھدی پی آں، میݙی کتاب شائع تھیندی پی اے، اے سب کجھ سرائیکی دی محبت دے صدقے تھئے۔ سرائیکی نال محبت شروع دی ہے، میݙے والدین اندرون پاک گیٹ دربار حضرت موسیٰ پاک د..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70744 wikitext text/x-wiki == '''اپݨی ڳال''' == سچ پچھو  تاں اڄ میݙی خوشی دی کوئی انتہاء کائنی جو میں اپݨی کتاب واسطے اپݨی ڳال لکھدی پی آں، میݙی کتاب شائع تھیندی پی اے، اے سب کجھ سرائیکی دی محبت دے صدقے تھئے۔ سرائیکی نال محبت شروع دی ہے، میݙے والدین اندرون پاک گیٹ دربار حضرت موسیٰ پاک دے نال صرافہ بازار راہندے ہن ، بزرگیں دے ویلے خالص سرائیکی ماحول ہئی ، سرائیکی دی محبت والدین توں ملی۔ میں سرائیکی وچ ایم اے دے بعد ایم فل وی کر گھدے۔ ہُݨ پی ایچ ڈی کرݨ چہندی آں، داخلے دا امتحان وی پاس کر گھدے،  میݙے واسطے دعا کریسو ، میݙی اے وی حسرت ہے جو میں سرائیکی ٹیچر بݨ تے اپݨے وسیب دے ٻالاں کوں سرائیکی پڑھاواں ۔ ایں کتاب دی اشاعت واسطے سر ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی صاحب تے جھوک اخبار دے سئیں ظہور دھریجہ دا جتنا شکریہ ادا کراں گھٹ اے۔ میں اے وی آکھدی آں جو کتاب پڑھݨ آلیں کوں جیکر کوئی چیز چنڳی لڳے تاں دعا ݙیسن، جیکر کتھائیں کوئی خامی یا پروف دی غلطی نظر آوے تاں میکوں آگاہ کریسن تاکہ آئندہ ایڈیشن وچ درستگی تھی سڳے۔ فرحت رمضان چغتائی == '''مہاڳ''' ==                        سب توں پہلاں میں اپݨے خالق تے قادر مطلق خدا بزرگ و برتر دی بے پناہ شکر گزار ہاں ۔ جیندی قدرت تے طاقت نے میکوں میݙےایم فل سرائیکی دا مقالہ بعنوان <nowiki>''</nowiki>سرائیکی شاعری دا اڄوکا جائزہ (٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء) کوں تکمیل تے پُجاوݨ دی ہمت بخشی اتے اللہ مہربان ایں تحقیقی و تنقیدی کم وچ میݙےحوصلے تے عزم کوں پست نئیں تھیوݨ ݙتا۔ ہر قدم تے اپݨی پیاری مخلوق اچوں با صلاحیت انساناں کوں میݙا  معاون تے ٻانہہ بیلی بݨایا۔                        <nowiki>''</nowiki>سرائیکی شاعری دا اڄوکا جائزہ <nowiki>''</nowiki>(٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء)تئیں دا تحقیقی تے تنقیدی مقالہ کُئی سوکھا کم نہ ہئی اتے ݙوجھی وݙی ڳالھ  اے جو ایند ا تحقیقی مواد ہکی جاہ تے موجود نہ ہئی۔ ایندی گول پھرول وچ ٻہوں اُوکھڑیاں دا سامݨا کرݨاں پیا۔ کئی لائبریریاں ، اداریں ، دفتریں، شعراء کرام اتے ادیباں نال رابطے کرݨ دے بعد مطلوبہ مواد کٹھا تھیا۔                        سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر دی لائبریری ، ملتان دیاں مختلف لائبریریاں جینویں جو لانگے خان لائبریری، میونسپل لائبریری، سنٹرل لائبریری (بی۔زیڈ۔یو) ، استاد عارف صاحب دی ذاتی لائبریری، ڈاکٹر خالد اقبال دی ذاتی لائبریری تے اپݨے حیاتی آلے بھرا محمد جیلانی چغتائی دی ذاتی لائبریری ،حفیظ خان دے علاوہ مختلف اشاعتی اداریاں ،فہرستاں دا ریکارڈ جمع کر کے استفادہ کیتا ۔                        میݙےایں کم وچ جنہاں ادیباں ،شاعراں ، دوستاں ،قابل قدر اساتذہ کرام کتاباں ، کتاباں دے حوالے تے انہاں دی ݙس تے ٹیلی فونک رابطیاں توں معلومات حاصل کیتی ڳئی۔ ایں مقالے کیتے میݙےسپروائزر سئیں عارف صاحب نال مسلسل رابطہ ریہا۔ انہاں میݙی رہݨمائی کیتی۔ جیندی وجہ توں ایں مقالے تکمیل دے مراحل طے کیتے تے ایں اہمیت دے حامل مقالے دے موضوع تے کم کرݨ کیتے جئیں میݙی کمر بدھی ، ایں کیتے اپݨی شفیق استانی شعبہ سرائیکی دی ڈائریکٹر ڈاکٹر نسیم اختر صاحبہ دی تہہ دل نال مشکور و مقروض ہاں۔ کیوں جو اِنہاں میکوں اڄوکے وقت دی ضرورت کوں مد نظر رکھیندے ہوئیں میݙی شاعری بارے دلچسپی کوں مد نظر رکھیندیں ایں اہم ترین کم کوں کرݨ دے قابل سمجھیا۔                        ایں توں علاوہ میݙے تمام اساتذہ کرام جناب حمید الفت ملغاݨی صاحب ، ڈاکٹر حافظ محمد فیاض صاحب، سر عمار یاسر صاحب اپݨے اپݨے طور تے معدود و معاون ثابت تھئے۔                        ایندے بعد اپݨی ماء سیݨ ، بھراویں تے ہم جماتیاں دا شکریہ ادا کریندی ہاں  جنہاں میݙےایں تحقیقی کم کوں ویلے سر انجام ڈیوݨ اچ میݙی معاونت کیتی تے قیمتی وقت تے ݙے کراہیں میکوں کامیابی دے رستے تے ٹوریئے۔ '''فرحت رمضان''' '''چغتائی''' == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 37uk0exuszmwazhfsod3wcwyi2tvco5 70764 70744 2026-04-21T07:52:55Z ڈیلی جھوک 4262 70764 wikitext text/x-wiki == '''اپݨی ڳال''' == سچ پچھو  تاں اڄ میݙی خوشی دی کوئی انتہاء کائنی جو میں اپݨی کتاب واسطے اپݨی ڳال لکھدی پی آں، میݙی کتاب شائع تھیندی پی اے، اے سب کجھ سرائیکی دی محبت دے صدقے تھئے۔ سرائیکی نال محبت شروع دی ہے، میݙے والدین اندرون پاک گیٹ دربار حضرت موسیٰ پاک دے نال صرافہ بازار راہندے ہن ، بزرگیں دے ویلے خالص سرائیکی ماحول ہئی ، سرائیکی دی محبت والدین توں ملی۔ میں سرائیکی وچ ایم اے دے بعد ایم فل وی کر گھدے۔ ہُݨ پی ایچ ڈی کرݨ چہندی آں، داخلے دا امتحان وی پاس کر گھدے،  میݙے واسطے دعا کریسو ، میݙی اے وی حسرت ہے جو میں سرائیکی ٹیچر بݨ تے اپݨے وسیب دے ٻالاں کوں سرائیکی پڑھاواں ۔ ایں کتاب دی اشاعت واسطے سر ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی صاحب تے جھوک اخبار دے سئیں ظہور دھریجہ دا جتنا شکریہ ادا کراں گھٹ اے۔ میں اے وی آکھدی آں جو کتاب پڑھݨ آلیں کوں جیکر کوئی چیز چنڳی لڳے تاں دعا ݙیسن، جیکر کتھائیں کوئی خامی یا پروف دی غلطی نظر آوے تاں میکوں آگاہ کریسن تاکہ آئندہ ایڈیشن وچ درستگی تھی سڳے۔ فرحت رمضان چغتائی == '''مہاڳ''' ==                        سب توں پہلاں میں اپݨے خالق تے قادر مطلق خدا بزرگ و برتر دی بے پناہ شکر گزار ہاں ۔ جیندی قدرت تے طاقت نے میکوں میݙےایم فل سرائیکی دا مقالہ بعنوان <nowiki>''</nowiki>سرائیکی شاعری دا اڄوکا جائزہ (٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء) کوں تکمیل تے پُجاوݨ دی ہمت بخشی اتے اللہ مہربان ایں تحقیقی و تنقیدی کم وچ میݙےحوصلے تے عزم کوں پست نئیں تھیوݨ ݙتا۔ ہر قدم تے اپݨی پیاری مخلوق اچوں با صلاحیت انساناں کوں میݙا  معاون تے ٻانہہ بیلی بݨایا۔                        <nowiki>''</nowiki>سرائیکی شاعری دا اڄوکا جائزہ <nowiki>''</nowiki>(٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء)تئیں دا تحقیقی تے تنقیدی مقالہ کُئی سوکھا کم نہ ہئی اتے ݙوجھی وݙی ڳالھ  اے جو ایند ا تحقیقی مواد ہکی جاہ تے موجود نہ ہئی۔ ایندی گول پھرول وچ ٻہوں اُوکھڑیاں دا سامݨا کرݨاں پیا۔ کئی لائبریریاں ، اداریں ، دفتریں، شعراء کرام اتے ادیباں نال رابطے کرݨ دے بعد مطلوبہ مواد کٹھا تھیا۔                        سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر دی لائبریری ، ملتان دیاں مختلف لائبریریاں جینویں جو لانگے خان لائبریری، میونسپل لائبریری، سنٹرل لائبریری (بی۔زیڈ۔یو) ، استاد عارف صاحب دی ذاتی لائبریری، ڈاکٹر خالد اقبال دی ذاتی لائبریری تے اپݨے حیاتی آلے بھرا محمد جیلانی چغتائی دی ذاتی لائبریری ،حفیظ خان دے علاوہ مختلف اشاعتی اداریاں ،فہرستاں دا ریکارڈ جمع کر کے استفادہ کیتا ۔                        میݙےایں کم وچ جنہاں ادیباں ،شاعراں ، دوستاں ،قابل قدر اساتذہ کرام کتاباں ، کتاباں دے حوالے تے انہاں دی ݙس تے ٹیلی فونک رابطیاں توں معلومات حاصل کیتی ڳئی۔ ایں مقالے کیتے میݙےسپروائزر سئیں عارف صاحب نال مسلسل رابطہ ریہا۔ انہاں میݙی رہݨمائی کیتی۔ جیندی وجہ توں ایں مقالے تکمیل دے مراحل طے کیتے تے ایں اہمیت دے حامل مقالے دے موضوع تے کم کرݨ کیتے جئیں میݙی کمر بدھی ، ایں کیتے اپݨی شفیق استانی شعبہ سرائیکی دی ڈائریکٹر ڈاکٹر نسیم اختر صاحبہ دی تہہ دل نال مشکور و مقروض ہاں۔ کیوں جو اِنہاں میکوں اڄوکے وقت دی ضرورت کوں مد نظر رکھیندے ہوئیں میݙی شاعری بارے دلچسپی کوں مد نظر رکھیندیں ایں اہم ترین کم کوں کرݨ دے قابل سمجھیا۔                        ایں توں علاوہ میݙے تمام اساتذہ کرام جناب حمید الفت ملغاݨی صاحب ، ڈاکٹر حافظ محمد فیاض صاحب، سر عمار یاسر صاحب اپݨے اپݨے طور تے معدود و معاون ثابت تھئے۔                        ایندے بعد اپݨی ماء سیݨ ، بھراویں تے ہم جماتیاں دا شکریہ ادا کریندی ہاں  جنہاں میݙےایں تحقیقی کم کوں ویلے سر انجام ڈیوݨ اچ میݙی معاونت کیتی تے قیمتی وقت تے ݙے کراہیں میکوں کامیابی دے رستے تے ٹوریئے۔ '''فرحت رمضان''' '''چغتائی''' == سرائیکی شاعری دا اڄوکا جائزہ ==                        کہیں زبان دی شاعری دا معاصر نامہ اُوں زبان دی معاصرشاعراں دے دی شاعری دے موضوعات دے حوالے نال سامݨے آندے۔ اڄوکے دور جینکوں جو سرائیکی شاعری دا جدید دور وی آکھیا ویندے۔ ایندے وچ سرائیکی شاعراں اپݨے وسیب دے لوکاں دے خواب ، انہاں دیاں آرزواں، انہاں دیاں خواہشاں، انہاں دیاں محرومیاں، تے مسائل کوں ٻہوں مؤثر  انداز وچ پیش کیتے۔ ٢٠٠٠ء توں گھن تے ٢٠٠٢ء تئیں چھاپݨ آلے سرائیکی شعری مجموعیاں دا تنقیدی تے تحقیقی جائزہ گھنݨ دے نال جیڑھے موضوعات سامݨے آئے ہن نہاں نال معاصر سرائیکی شاعری دا منظر نامہ کھل تے ساݙے سامݨے آویندے۔ایہ منظر نامے جنہاں مسائل ، محرومیاں تے جنہاں خواب کوںظاہر کریندے ۔ انہاں توں ایہ ڳالھ  نشابر تھیندی ہے جو سرائیکی وسیب دے لوکاں دی حیاتی کینویں دی ہے۔ سرائیکی وسیب دے لوکاں دیاں مشکلاں کیڑھیاں ہن۔ اڄوکے سرائیکی شعری منظر نامے وچ جنہاں موضوعات بارے شعری مجموعے چھپ تے سامݨے آندے پین انہاں وچ درج ذیل موضوعات شامل ہن: ١۔                   دینی شاعری ٢ ۔                تصوف ٣۔                 کربلا دا استعارہ ٤۔                 انسان دوستی ٥۔                پاکستانیت ٦۔                 دھرتی ماء نال پیار ٧۔                مونڄھ تے مزاحمت ٨۔                بُکھ، تریہہ، سیلاب ٩۔                 تاریخی، تہذیبی ، ثقاتی ، سیاسی تے سماڄی شعور ١٠ ۔               ماء ٻولی دا احساس ١١ ۔                غربت دا احساس ١٢ ۔               تانیثیت ١٣ ۔              طنز و مزاح                        معاصر سرائیکی شاعری دے اُو پُکھ جنہاں کوں اڄوکی سرائیکی شاعری دا منظر نامہ آکھیا ونڄ سڳدےتے جنہاں پُکھاں کوں سرائیکی وسیب دے لوکاں دا ترجمان آکھیا ویندے تے جنہاں موضوعات بارے معاصر سرائیکی شاعراں رج رج تے لکھے تے جنہاں موضوعات نال اڄوکے دور دی ہک پوری حقیقی تصویر اُبھر تے ساݙے سامݨے آندی ہے موضوعات درج ذیل ہن: ١۔                  سماڄی قدراں دی پامالی تے بے حرمتی ٢۔                 روحانی کلھیپا ٣۔                 بندے دا کلہیپ تے بے چینی ٤۔                 امیداں پوریاں نہ تھیوݨ دا ݙکھ ٥۔                فرسودہ عقائد تے فرسودہ سیاسی نظام نال ٹرن توں انکار ٦۔                 خود ساختہ اخلاقی نظام تے تنقید ٧۔                رائج مذہبی خیالات دا جائزہ گھنݨ دا آہر ٨۔                اپݨی ثقافت تے اپݨی سطور دی گول ٩۔                 استحصالی طبقے دے خلاف احتجاڄ ١٠۔               درباری تاریخ(سرکاری ٻیانیے) کوں درست منݨ توں انکار ١١۔                 مقامی بندے دی ݙسی ہوئی تاریخ دا مطالعہ ١٢۔                نویں شاعری وچ ہیت دے تجربے                                   (١) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان qp3ros0qi26dbi7zz39l8n2hgz3kj36 0 33405 70745 2026-04-21T07:22:57Z ڈیلی جھوک 4262 "== '''ادب دی تعریف تے توضیح:''' ==                        ادب انسانی دے جذبات تے احساسات دا سوہݨے تے پُر اثر لفظاں وچ اظہار دا ناں ہے۔ ادب دا فکری تے فنی حد ٻناں ٻہوں وسیع ہے۔ ہر زبان کہیں مخصوص خطے دے لوکاں دے اظہار دا ہک ذریعہ ہوندی ہے تے ایں زبان دی ترقی تے ایندے..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70745 wikitext text/x-wiki == '''ادب دی تعریف تے توضیح:''' ==                        ادب انسانی دے جذبات تے احساسات دا سوہݨے تے پُر اثر لفظاں وچ اظہار دا ناں ہے۔ ادب دا فکری تے فنی حد ٻناں ٻہوں وسیع ہے۔ ہر زبان کہیں مخصوص خطے دے لوکاں دے اظہار دا ہک ذریعہ ہوندی ہے تے ایں زبان دی ترقی تے ایندے وجود دا ضامݨ ایندا ادب ہوندے۔ ادب کہیں وی معاشرے دا شیشہ ہوندے جیندے وچ اساں اوں معاشرے دے انسان دی روح دا عکس ݙیکھ سڳدےہیں۔اے انسانیں دی سانجھی وراثت ہوندے اے اینجھا شیشہ ہوندے جیندے وچ اوں عہد/ دور دی سوچ فکر، تہذیب، ثقافت، ݙکھ سکھ، وسیبی ورت ورتاوے اتے تاریخ نشابر تھیندی ہے۔ ادبی لکھتاں دیاں ݙو قسماں ہن: ١۔نثر                                      ٢۔شاعری                        انہاں ݙو قسماں دیاں آپݨے آپݨے قسماں ہن۔ جنہاں کوں ادب دیاں صنفاں ݙوہیں ونکیاں آکھیا ویندے۔ انہاں مختلف اصناف نال کہیں وی زبان دے ادب دی ہک پوری تصویر سامݨے آندی ہے۔ادب دی انہاں قسماں وچوں شاعری دا مقام بالا ہے۔ ایندی بنیادی وجہ شاعری دی فکر انگیزی تے اثر پذیر ی ہے۔ شاعری انسان کوں سوچݨ آلے پاسے ٻہوں جلدی راغب کریندی ہے تے ول ایندا اثر وی ٻہوں جلدی تھیندے۔ شاعری وچ کہیں وی معاشرے دے مسائل ، ایندی محرومیاں تے ایندی پسماندگی دی وجوہات دی ترجمانی کرݨ دی ٻہوں وݙی صلاحیت موجود ہوندی ہے۔                        ادب دی تاریخ اتنی ہی پراݨی ہے جتنی کہ خود انسان دی۔ انسان دی پیدائش دے نال ہی ادب نے جنم گھدا چونکہ پہلے اے اتنا پیچیدہ تے باقاعدہ نہ ہی تاں جو اینکوں کوئی ناں نہ ݙتا ڳیا ۔ پہلے دا انسان آپݨے خیالات دا اظہار ڈنڳیاں پھنڳیاں لکیراں، نقشیاں تے مختلف شکلاں راہیں کریندا رہیا۔ گزدے وقت دے نال ایندیاں صلاحیتاں وچ ضرورتاں دے مطابق اضافہ تھیندا ڳیا۔ ہݨ دے انسان کوں خیالات دے اظہار کیتے باقاعدہ زباناں، لہجے، رسم الخط اتے مختلف اصنافِ سخن موجود ہن۔ انہاں وچ سب توں خوبصورت تے پُر اثر صنف شاعری ہے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 31e24jqa46nzwfw7pthyt60na389cir 0 33406 70746 2026-04-21T07:23:39Z ڈیلی جھوک 4262 "                        ادب وچ شاعری دی اہمیت اتے افادیت دا اندازہ اساں مختلف مفکرین دی آراء توں لیندے ہیں۔ سب توں پہلے شاعری بارے مغربی مفکرین نے آپݨے آپݨے انداز وچ مفروضے قائم کیتے۔ مغربی مفکرین دا دور تقریباً ڈھائی ہزار (ق۔ م) سال پہلے دا ہے۔ ایں دور کوں ق..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70746 wikitext text/x-wiki                         ادب وچ شاعری دی اہمیت اتے افادیت دا اندازہ اساں مختلف مفکرین دی آراء توں لیندے ہیں۔ سب توں پہلے شاعری بارے مغربی مفکرین نے آپݨے آپݨے انداز وچ مفروضے قائم کیتے۔ مغربی مفکرین دا دور تقریباً ڈھائی ہزار (ق۔ م) سال پہلے دا ہے۔ ایں دور کوں قدما دا دور آکھیا ویندے۔ دنیا دا پہلا معلوم شاعر "ہومر " ہیں زمانے دا ہے۔ آکھیا ویندے جو ایندے وچ عظیم شاعرانہ قوتاں توں علاوہ تنقیدی شعور دا احساس وی موجود ہئی۔ تہوں آکھیا ویندے جو ہک شاعر دے اندر تنقیدی شعور ہووݨ لازم ہے۔ تاں ہی او اعلیٰ تے پُر اثر شاعری تخلیق کریندے۔                        شاعر تے شاعری دی اہمیت دا اندازہ ایں ڳالھ  توں لایا ونڄ سڳدے جو (٣٨٤۔ق۔م)کوں شمالی یونان دی ریاست مقدونیہ دے ساحلی قصبے سٹیگرا وچ نیکوماس دے گھر ڄمݨ آلا ارسطو جیڑھا کہ مشہور فلاسفر تھی گزرے۔ یاد رہے جو (ارسطو دا زمانہ یونانی تہذیب  دے عروج دا زمانہ ہے۔) شاعری بارے کجھ ایں رقم طراز ہے۔ <nowiki>''ارسطو نے ٹریجیڈی کی ''فارم'' پر زور دے کر یہ بتایا کہ شاعر بھی ویسا ہی منظم کام کرتا ہے جیسا کہ فلسفی کرتا ہے۔ فارم کی وجہ سے شاعری انسان کے اندر توازن پیدا کر دیتی ہے۔ تاریخ اس چیز کو ٻیان کرتی ہے جو ہو چکی ہے شاعری ان چیزوں کو سامنے لاتی ہے جو ہو سکتی ہے۔ شاعری آفاقی صداقتوں سے سروکار رکھتی ہے۔ جبکہ تاریخ مخصوص صداقتوں سے سروکار رکھتی ہے۔ اسی لیے شاعری، تاریخ کے مقابلے میں زیادہ فلسفیانہ اور زیادہ لائق توجہ ہے۔ آفاقی صداقتوں سے ارسطو کا مطلب اس قسم کی چیزوں سے ہے جنہیں خاص قسم کے اشخاص، خاص حالات میں کہیں گے یا کریں گے اور یہی شاعری کا مقصد ہے۔''</nowiki> (١)                        ارسطو نے آپݨی مشہور زمانہ کتاب بوطیقا وچ ٥ بنیادی اصطلاحواں تے بحث کیتی ہے۔ نقل، پلاٹ، سقم، تزکیہ اتے آفاقیت اے پنجے اصطلاحواں اُوں وقت توں گھِن اڄ تائیں زیر بحث ہن۔ اُنہاں وچوں آفاقیت کوں شاعری دے نال منسوب کیتا ڳیا۔ ایں طرح آفاقیت دا مسئلہ وقتاً فوقتاً سامݨے آندا رہیا۔ میتھو آرنلڈ جیڑھا جو مغربی مفکر ہے نے ایندے وچ فکری عنصر شامل کر کے ایں ڳالھ  تے زور ݙتا جو شاعری کیتے مفکر ہووݨ ضروری ہے۔                        ایں زمانے وچ چونکہ ادب، فلسفہ اتے سائنس کوں ٻہوں زیادہ اہمیت ݙتی ویندی پئی ہئی۔ مگر انہاں ساریاں علوم و فنون توں ہٹ کے ادب وچ سب توں اہم تے ضروری فکر شاعری دے حوالے نال ہئی۔ ایندے بارے ہر زمانے وچ مفکراں انج انج خیالات دا اظہار کیتے۔ میتھو آرنلڈ نے شاعر کوں مفکر دا درجہ ݙتےتے آکھیا ہے جو <nowiki>''شاعر کیلئے مفکر ہونا ضروری ہے اس سے ''فکری سنجیدگی'' پیدا ہوتی ہے جو اعلیٰ ادب کی بنیادی صفت ہے۔ ادب کو دیکھنے کیلئے دو سطحیں ہیں۔ ایک سطح یہ ہے کہ آیا یہ ادب ہے یا نہیں۔ دوسری سطح یہ ہے کہ بڑا ادب ہے یا نہیں۔ فکری سنجیدگی بڑے ادب کا پیمانہ ہے۔ یہی آفاقیت ہے۔''</nowiki> (٢)                        اتھوں ساکوں اندازہ تھیندے جو اعلیٰ ادب آفاقی حقیقت رکھیندے جیندے وچ سنجیدگی دا عنصر شامل ہوندے اتے ایں حوالے نال سنجیدہ تے اعلیٰ قسم دی شاعری اعلیٰ ادب وچ شامل تھی کے آفاقیت اختیار کرویندی ہے۔ شاعری وچ باقی ادب دیاں صنفاں توں ودھ لا زوال قسم دے آفاقی اثرات پائے ویندن۔ کیونجو ایندے وچ ہک ترنم، ترتیب اتے منظم انداز وچ خیالات تے جذبات دی ترجمانی کیتی ویندی ہے۔ شاعری وچ اشعار کوں ہک توازن اتے تنظیم نال پیش کرݨ اینکوں لازوال تے پُر اثر بݨیندے جینکوں جو ارسطو نے <nowiki>''</nowiki>فارم<nowiki>''</nowiki> دا ناں ݙتے۔ شاعری دی ٹور اتے پندھ یا ریت روایت دی ڳالھ کیتی ونڄے تاں باقاعدہ شاعری دا آغاز ارسطو دے زمانے توں تھیندا نظر آندے جینکوں اڳوں ودھاوݨ وچ میتھو آرنلڈ ہوریس، لونڄائنس، دانتے نشاۃالثانیہ  (سولہویں صدی) شاعری دا عروج دا دور ہے۔)اہم کردار ادا کیتے۔ ایں توں بعد دا دور کلاسکیت دا دور منیا ویندے۔ ایں دور وچ موجود فلاسفراں تے مفکراں شاعری بارے آپݨے آپݨے انداز وچ اینکوں اہمیت ݙے تے اڳوں ودھائے۔ جیندے وچ مشہور ناں بولو، ڈرائنڈن دے ہن۔ ایں توں بعد رومانیت دا دور شروع تھیندے اے انقلاب فرانس دا دور ہئی۔ ایں انقلاب نال جینویں جو ہر شعبہ زندگی وچ تبدیلی آئی اینویں ہی شاعری اتے ایندے موضوعات وچ انوکھا اتے نواں پن شامل تھی ڳیا۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان kkzjt66hsf1sopbt5fojuyob4cgygy3 0 33407 70747 2026-04-21T07:24:53Z ڈیلی جھوک 4262 "                        ہر انسانی گروہ دی آپݨی وسوں آپݨا رہݨ سہݨ، طرز معاشرت تے تہذیب ہوندی اے اینویں ای ہر گروہ دی آپݨی زبان، لہجہ تے خاص آوازاں ہوندن جیندا ورتاوا انہاں کوں ہک بئے توں امتیازی حیثیت ݙیندے۔ رہݨ سہݨ، رسم و رواڄ اتے طرز معاشرت دی طرح زبان وی ثق..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70747 wikitext text/x-wiki                         ہر انسانی گروہ دی آپݨی وسوں آپݨا رہݨ سہݨ، طرز معاشرت تے تہذیب ہوندی اے اینویں ای ہر گروہ دی آپݨی زبان، لہجہ تے خاص آوازاں ہوندن جیندا ورتاوا انہاں کوں ہک بئے توں امتیازی حیثیت ݙیندے۔ رہݨ سہݨ، رسم و رواڄ اتے طرز معاشرت دی طرح زبان وی ثقافت دا اہم جزو ہے۔ قوماں کوں زندہ رکھݨ کیتے اوندی مادری زبان یعنی ماء ٻولی اچ لکھیا ڳیا ادب ٻہوں ضروری اے۔ کیونجو ادب توں ہی قوماں دی تہذیب و ثقافت دی شناخت تھیندی اے۔ ادب، خاص طور تے شعری ادب توں ایں ڳالھ دا اندازہ لایا ویندے جو کہیں قوم دیاں ڄڑھاں کتنیاں مضبوط تے گہریاں ہن۔                        سرائیکی زبان چونکہ پاکستان اچ رہݨ آلی اکثریتی عوام دی زبان ہے ماء ٻولی ہووݨ سانگے اینکوں جیندا رکھݨ اچ سرائیکی ادب دا ٻہوں وݙا کردار اے۔ سرائیکی زبان و ادب کوں ودھاوݨ کیتے لوک ورثے، ادیباں اتے خاص کر شاعراں دی ناقابلِ فراموش جدوجہد نظردی اے۔ شاعری صرف الفاظ تے جُملیاں دا ہیر پھیر نی تے نہ ہی اے صرف لکھت دی ترجمانی کریندی اے بلکہ اے ہک مکمل تاریخ دا درجہ رکھیندی اے تے اینویں ای شاعر صرف شاعر نی ہوندا بلکہ او ہک پورا عہد ہوندے تے مؤرخ دا درجہ رکھیندے۔                        سرائیکی شاعری کوئی اڄوکی یا ماضی قریب دی جموندر نی بلکہ ایندی تاریخ ہزاراں صدیاں پراݨی اے۔ شروعات اچ پہلے اے لوک ورثے دے طور تے لوکیں دے دلیں تے سینہ بہ سینہ چلدی ہئی۔ باقاعدہ طور تے ایندا آغاز تقریباً ١١٧٣ء بمطابق ٥٦٩ھ توں صوفیانہ طور تے حضرت بابا فرید الدین گنج شکر توں تھیا۔ ابتدائی دور اچ سرائیکی شاعری اچ چند اک موضوعات مثلاً مذہبی، رزمیہ، عشق حقیقی، تے تصوف وغیرہ تک محدود ہئی تے ہیئت دے اعتبار نال وی قاضی محدود ہئی۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان sxnx0hopskibze23eas69nshnmn7m4w 0 33408 70748 2026-04-21T07:26:58Z ڈیلی جھوک 4262 "                         وقت دے لحاظ نال ایندے موضوعات اچ تبدیلی آندی ڳئی تے ایندی ہیئت اچ وی وسعت پیدا تھیندی ڳئی۔ اصنافِ سخن پہلے ݙوہڑے، گنان، صفت، اشلوک، کافی، ٹہر، تے نثری انداز اچ لکھے ڳئے شریعتی قواعد تک محدود ہن بعد اچ نویں نویں اصناف تے طبع ازمائی تھ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70748 wikitext text/x-wiki                          وقت دے لحاظ نال ایندے موضوعات اچ تبدیلی آندی ڳئی تے ایندی ہیئت اچ وی وسعت پیدا تھیندی ڳئی۔ اصنافِ سخن پہلے ݙوہڑے، گنان، صفت، اشلوک، کافی، ٹہر، تے نثری انداز اچ لکھے ڳئے شریعتی قواعد تک محدود ہن بعد اچ نویں نویں اصناف تے طبع ازمائی تھئی تے انہاں اچ اضافہ تھیندے ہوئیں حمد، سلام، منقبت، نعت، مرثیہ، مسدس، مخمس، مثلث، نظم، غزل وغیرہ سامݨے آئے۔ اینویں ہی شاعری دے موضوعات اچ تبدیلی تے وسعت پیدا تھئی، تے لوک عشقیہ، حمد، نعت، واراں کوں زیادہ پسند کرݨ لڳے، پر اڄوکے دور اچ موضوعات دا تاں کوئی حد بناں نی رہیا اینویں ای اصنافِ سخن اچ ٻہوں وسعت تے تبدیلی آ ڳئی ہے۔ ہݨ نظم، غزل، نثری نظم، آزاد نظم، کافی، ݙوہڑہ، قطعے، گیت، نوحے، ملی شاعری، مُکاݨ، غرض اڄوکے شاعر کوں آپݨے دل دی ڳالھ  کرݨ کیتے کوئی پابندی کوئی قید نی رہی۔                        اینویں ای وقت تے زمانے دے بدلدے ہوئے حالات و واقعات تے طرز زندگی نے شاعری دے موضوعات کوں وی متاثر کیتے۔ اڄوکا شاعر آپݨے ماحول تے وقت دی تیز رفتاری تے بے رحمی موجب جنہاں موضوعات تے قلم چیندے انہاں اچ حصولِ حقوق، قومی شعور، سیاست، معاشرت، ݙکھ تکلیف، بکھ تریہہ، ریاستی قوانین دی خلاف ورزی، عورتاں دے حقوق، شعور دی بیداری، طنز و مزاح، مزاحمت، وغیرہ قابل ذکر وݙے موضوعات ہن۔                                                وقت تے حالات دے بدلݨ نال اظہار دے ایں ذریعے نے آپݨے اندر کتنی تبدیلی پیدا کیتی اے۔ شاعراں دی سوچ، انداز فکر، تے اسلوب نے کتنی حد تک جدت اختیار کیتی اے تفصیلی جائزہ گھدا ڳئے۔ اتے ایں موضوع دے مطابق ڳالھ  کریندے ہوئیں شمیم عارف قریشی (مرحوم) فرمیندن جو <nowiki>''اڄ دی سرائیکی شاعری انسانی جبلت تے قدراں نال جڑیئے ہوئے موضوعات دے نال نال جینویں چودھار ڈیہدی ہوئی نظر آندی ہے۔ اے وی جدت نال جڑی ہوئی اے۔ اے ݙو ڳالھیں ہن پہلی جدت موضوعاتی اے تے ݙوجھی زمانی جدت۔ اساں اڄ سرائیکی شاعری کوں ویلے دی ونکی (Time and Topic) دے حوالے نال ݙیکھݨ دا آہر کریندے ہیں۔ اتے اے ݙیکھݨ دی کوشش کریندے ہیں جو سرائیکی شاعری دیاں ماضی دیاں وݙیاں ریتاں پچھلے پنجویں سالاں اچ نویں حالات دے نال نال سرائیکی شاعری تے کیویں اثر انداز تھیٔن۔ پچھلے ڈہاکیاں اچ سیاسی، معاشی اتے سماڄی حالات سرائیکی شاعری کوں کیویں متاثر کیتے اتے آوݨ آلے زمانے وچ سرائیکی شاعری دی گھاڑت کیویں تھئی اے۔''</nowiki> (٣)                        اڄوکی سرائیکی شاعری وچ ہک ویݨ دی کیفیت ملدی ہے۔ ایہ ویݨ کہیں زور زبر آلے دے ظلم تے زللھ دا نتیجہ ہے۔ جینکوں سہݨدے سہݨدے اڄ سرائیکی وسیب دا ایہ ہیݨاں تے نماݨاں بندہ نہ کہیں کوں کُجھ ڈیوݨ جوڳا ہے نہ کہیں توں اپݨا حق گھنݨ جوڳا ہے۔ ایہا وجہ ہے جو ایندے سرائیکی وسیب دے ہر ہر شے دی شاعری وچ ویݨ دی کیفیت عام ہے۔ جانباز جتوئی ہووے تے بھانویں حسن رضا گردیزی، عاشق بزدار ہووے تے بھاویں جہانگیر مخلص، اشول لا ل ہووے تے بھاویں رفعت عباس،احمد خان طارق ہووے تے بھانویں عزیز شاہد ، اقبال سوکڑی ہووے یا سعید اختر سیال ، نقوی احمد پوری ہووے یا بھاویں رفیق احمد پوری ، شاکر شجاع آبادی ہووے یا بھانویں امان اللہ ارشد ، اظہر کلیانی ہووے تے بھانویں یسیٰن بلوچ تے عمران میر انہاں سب دی شاعری وچ سرائیکی وسیب دی محرومیاں دا ویݨ ملدے۔ اسلم جاوید دا شمار سرائیکی زبان دے انہاں بزرگ شاعراں وچ تھیندے جنہاں اُوں ویلھے سرائیکی شاعری شروع کیتی ہئی جیڑھے ویلھے سرائیکی زبان ٻولݨ جرم بݨ ڳیا ہئی۔ جیڑھے ویلھے سرائیکی وسیب دے بندے کوں اپݨی شناخت ظاہر کرݨ تے وی شرم آندی ہئٰی۔ اُوں ویلھے توں اڄ تئیں اُنہاں دی شاعری وچ سرائیکی وسیب دی وڳڑی صورتحال دا ہک نوحہ ملدے۔ سرائیکی وسیب دی ایں زخمی زخمی منظر نامے دی جھلک ساکوں سرائیکی معاصر شاعری وچ عام ملدے۔ ایہا وجہ ہے جو محبوب تابش لکھݨ تے مجبور تھئے جو: <nowiki>'' ٻہوں واری ایں تھیندے جو جڳ جہان دی کلہم جیوݨی اچ ظلم تے زللھ اتلا ود ھ ویندے جو کئی وی ایں وزبری اڳوں نشابر تھی دے الاوݨ سانگے تیار نیں راہندا۔ سمورے فن وی اپݨے ورتاولے کہیں کال کوٹھڑی اچ مَپ مار کے بہہ ویندن۔ پر شاعری ہک اینجھا نویکلا کسب اے جیندی الانوݨی  کݙاہیں وی ماندی نئیں تھئی۔ جڳ دی کہیں نہ کہیں چنڈتوں جیرھا اوں ویلے مونڄھ دا ہک استھان بݨ چکا ہوندے۔ شعر دی کݨسو ظلم اتے جبر اڳوں نشابر تھی پوندی ہے۔ بھانویں او کہیں ایمی سیزر دی صور ت ہووے یا والٹ وِٹ مین دی شکل ، بھانویں نزار اقبانی دے اولوں ہووے یا کہیں ناظم حکمت ، راں بویا وت ، محمود درویش تے کہیں اشولال تے اسلم جاوید دی الاوݨی ہووے۔ ''</nowiki>(٤)                        معاصر سرائیکی شاعری اپݨے وسیب دے لوکاں دے جذبات تے محرومیاں دی بھرپوری ترجمانی تے عکاسی کریندی نظر آندی ہے۔ ایہا وجہ ہے جو سرائیکی ادب اتے خاص طور تے اڄوکی سرائیکی شاعری کوں پڑھݨ نال پوری سرائیکی وسیب دا ہک پورا منظر نامہ ساݙی اکھیں دے سامݨے آویندے۔                        معاصر سرائیکی شاعری دے وچ ایندے معاصر منظر نامے کوں سمجھن دے حوالے نال ممتاز خان دی دی ایہ رائے وݙی اہم ہے جو : <nowiki>''جدید سرائیکی شاعری اڄوکے بندے دی کہاݨی اے۔ ایں کہاݨی وچ ایں بندے دا تاریخی ، تہذیبی تے ثقافتی پچھوکڑ ایندے نا ل نال پندھ کریندا ہوئیا نظر دا پئے۔ بھانویں جو سرائیکی شاعری دی ہزاراں سالاں تے در گھیل ہک وݙی روایت موجودہے پر میں سمجھداں کہ گزریل تریہہ پینتری سالاں توں سرائیکی شاعری ہک معجزے وانگوں اُبھری ہے۔ جیویں قصے کہاݨیاں وچوں سݨݙے آئے ہیں جو پری دے وال کوں سیک ݙیویجے تاں پری ہوں ویلھے اُتھائیں حاضرتھی ویندی ہے، ایویں ٧٠ دے ڈھاکے دے بعد جنہاں شاعراں سرائیکی روایت دے وال کوں جیڑھا ݙکھ تے عذاب دے بھوڳ نال گنڈھیل ہئی ، اپݨی لوک روایت، کلاسیک ، شعور تے ویلے دے نویں تقاضیاں دا سیک ݙتے۔ انھاں وی شہزاد ے سیفل الملوک وانگوں ملک ارم دی پری بدیع البانودا درش پاتے۔ ''</nowiki>(٥)                        اڄوکی سرائیکی شاعری وچ جنہاں موضوعات کوں اہمیت ݙتی ڳئی ہے تے موضوعات کوں شاعری راہیں عام کیتا گے تے سرائیکی وسیب دے عام لوکاں دے شعور کو ں جیویں اُبھارا گے۔ ایندے کیتے جدید سرائیکی شاعراں دا تخلیقی ہنر واقعی قابل تعریف تے قابل ذکر ہے کیوں جو ایندے نال سرائیکی وسیب وچ ہک نویں سوچ تے نویں فکر اُبھری ہے جیندے نال سرائیکی وسوں دے بندے کوں اپݨے وسیب نال وی پیار تھئے ، اپݨے تہذیبی ورثے نال وی اُوندی جڑت تھئی ہے۔اپݨی زبان تے ماݨ کرݨ دا ہنر اُوں سکھے۔ ایں ہی اپݨے حقوق دی جنگ اُو خود لڑݨ دی ہمت کیتی ہے۔ اپݨے نال تھیوݨ آلے جبر تے ظلم کوں چھڑا برداشت کرن کوں کافی نی سمجھݨاں بھل اپݨی اُتے تھیوݨ آلے ظلم تے زللھ کرݨ والے دا ہتھ روکݨاں دا وی کسب سکھݨے تے اپݨے تے اپݨی نسلاں دی حقوق دی خاطر آواز بلند کرنی ہے تے انہاں دے تے اپݨے حقوق دی حفاظت وی کرݨی ہے۔ اڄوکا سرائیکی ادب اپݨے وسیب دے بندے دے قومیتی شعور وچ ودھارا کریندا پئے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان dykeuhw6qpbdfy3smynfjdlapj3t205 0 33409 70749 2026-04-21T07:28:13Z ڈیلی جھوک 4262 "                       ایں باب وچ نمائندہ سرائیکی شعراء دیاں سن ٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء دے دوران شائع تھیوݨ والیاں کتاباں دا تذکرہ مناسب تعارف اتے موضوعات سمیت کیتا ڳئے۔ سب کنوں پہلے شاعری دے درج ذیل اصناف دا جائزہ گھدا ویسی۔ کیونجو اے صنفاں سرائیکی شاعری اچ زیادہ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70749 wikitext text/x-wiki                        ایں باب وچ نمائندہ سرائیکی شعراء دیاں سن ٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء دے دوران شائع تھیوݨ والیاں کتاباں دا تذکرہ مناسب تعارف اتے موضوعات سمیت کیتا ڳئے۔ سب کنوں پہلے شاعری دے درج ذیل اصناف دا جائزہ گھدا ویسی۔ کیونجو اے صنفاں سرائیکی شاعری اچ زیادہ مقبول ہن تے انہاں نے بنہاں صنفاں کنوں زیادہ کم تھیا سامݨے آئے۔ ١۔ دینی شاعری، نعتیہ مجموعے، منظوم سفر نامے ۔  ٢۔ملی شاعری ۔ ٣۔ کافی۔  ٤۔نظم ۔ ٥۔ غزل ۔ ٦۔ ݙوہڑہ ۔ ٧۔مثنوی ۔٨۔ سرائیکو۔٩۔ ہائیکو                        ایں توں علاوہ ٻیاں صنفاں جینویں جو قطع، مسدس، مخمس، چوکڑی، مثلث، گیت وغیرہ تے ٻہوں گھٹ کم تھئے تے انہاں صنفاں دے کوئی مخصوص مجموعے وی شائع نی تھئے۔ امید ہے جو آوݨ آلے وقت اچ انہاں صنفاں تے وی توجہ ݙتی ویسی تے اے صنفاں وی سرائیکی شاعری دے سہݨپ اچ وادھا کریسن۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 5h6oc80chvnl4i3szq2aapjo97f0dst 0 33410 70750 2026-04-21T07:29:14Z ڈیلی جھوک 4262 "                        مذہبی شاعری دے حوالے نال سن ٢٠٠٠ء توں ہݨ تائیں جنہاں مجموعیاں وچ مذہبی شاعری دا کجھ حصہ یا مکمل مذہبی شاعری تے مبنی شاعراں دے مجموعہ کلام دی تفصیل کجھ ایں طرح ہے۔ سن ٢٠٠١ء اچ ہمراز سیال اُچوی مجموعہ کلام <nowiki>''ہر پھل زخمی'' دے ناں نال ا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70750 wikitext text/x-wiki                         مذہبی شاعری دے حوالے نال سن ٢٠٠٠ء توں ہݨ تائیں جنہاں مجموعیاں وچ مذہبی شاعری دا کجھ حصہ یا مکمل مذہبی شاعری تے مبنی شاعراں دے مجموعہ کلام دی تفصیل کجھ ایں طرح ہے۔ سن ٢٠٠١ء اچ ہمراز سیال اُچوی مجموعہ کلام <nowiki>''ہر پھل زخمی'' دے ناں نال اکادمی سرائیکی ادب، بہاولپور توں چھپ کے سامݨے آئی۔ ایندے وچ ہک مخصوص حصہ دینی ادب دا ہے۔ ایں توں بعد سن ٢٠٠٢ء وچ حاڄی امیر بخش خان دانش دا سرائیکی کلام ''کلام دانش'' دے ناں توں چھپ کے سامݨے آئی ایندے وچ مذہب دے حوالے نال ٻہوں سارا حصہ شامل ہے۔ ایندے وچ دینی ادب دے حوالے نال نعت، منقبت شامل کیتے ڳئے ہن۔ ''اݙدے پکھی'' ڈیرہ غازی خان دے شاعر "حماد خان" دا شعری مجموعہ ایں حوالے نال سن ٢٠٠٤ء اچ شام کے بعد پہلی پبلی کیشنزلاہور توں چھپے۔ ایندے وچ مذہبی شاعری دے طور تے عقیدت دے پھل ہک حصہ لکھیا ڳئے۔ ہک ٻیا مجموعہ کلام ''ہتھ جوڑی ڄُل''</nowiki> ٢٠٠٥ء اچ چھپیا ایں مجموعے وچ احمد خان طارق نے ہک حصے وچ مذہبی حوالے نال شاعری کیتی ہے۔ احمد خان طارق مذہبی حوالے نال ٻہوں سوہݨے انداز اچ دینی ادب کوں پیش کیتا ڳئے۔ احمد خان طارق دے ایں مجموعے وچ زیادہ حصہ دینی ادب اتے کجھ حصہ ݙوہڑیاں تے مشتمل ہے۔                        ٢٠١٠ء اچ شاکر مہروی دا ہک مجموعہ کلام جیڑھا انہاں دی وفات توں بعد احمد خان طارق سرائیکی ادبی و ثقافتی سنگت سناواں توں چھپ کے سامݨے آیا۔ ایں مجموعے وچ وی دینی ادب دا چوتھا حصہ موجود ہے۔ ایندے علاوہ ٻیاں شعری اصناف تے وی کم کیتا ڳئے۔                    <nowiki>''</nowiki>آس دی پینگھ<nowiki>''</nowiki> جیڑھی جھوک پبلشرز ملتان توں ٢٠١٦ء اچ چھپیجی۔ ایندے لکھاری جناب ریاض ارم نے آپݨے ایں مجموعے اچ دینی ادب شامل ہے۔ ایں توں علاوہ نظم، غزل، کافی، گیت، ݙوہڑہ تے وی کم کیتے۔                        دینی شاعری دے حوالے نال مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سایہ نہ ثانی<nowiki>''</nowiki>سال ٢٠١٨ء اچ جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتے تے ایندے شاعر فاقی سمینٹوی ہن۔ ایں مجموعے اچ حمد، نعتیہ، ݙوہڑے تے قطعے شامل ہن۔                      نعتیہ کلام دا ہک مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سئیں بن ساڈا کون<nowiki>''</nowiki> دے نال نال جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیا۔ ایندے شاعر امان اللہ ارشد ہوریں ہن ایں مجموعے وچ حمد تے نعتیاں شامل ہن ایں مجموعے دی اشاعت سال ٢٠٢٠ء اچ تھئی۔ انہاں مجموعیاں توں علاوہ سرائیکی شاعری دے تقریباً ہر شعری مجموعے وچ حمد تے نعت دی صنف کوں عقیدت دے طور تے شامل ضرور کیتا ڳئے۔                        <nowiki>''</nowiki>کوہ غم<nowiki>''</nowiki> سرائیکی دا پہلا منظوم سفر نامہ حج (١٨٨١ء، ١٨٨٤ء) قاضی محمد عارف دی تخلیق ہے۔ اے مخطوطے دی صورت وچ ہئی۔ ایں منظوم سفر حج کوں بہاولپور دی وستی لال سونہا دا، دی ذیلی وستی رمضان بونگا دے قاضی محمد عارف نے لکھیا ہئی۔ ایں مخطوطے دا ذکر نامحد محقق ڈاکٹر عبدالحق نے آپݨے ڈاکٹریٹ دے مقالے وچ کیتا ہئی۔ ایں منظوم مخطوطے کوں ڈاکٹر ریاض حسین نے ہک تفصیلی لکھت  اچ شائع کیتے۔ ڈاکٹر ریاض حسین لکھدن: <nowiki>''سرائیکی زبان و ادب دی ودھدی ہوئی مقبولیت دی وجہ کر کے مختلف موضوعات تے کتاباں وی شائع تھیندیاں پئین پر ول وی ٻہوں سارے سرائیکی ادب قلمی نسخے گوشہ گم نامی دا شکار ہن۔ ضرورت ایں ڳالھ  دی ہے جو انہاں قلمی نسخیاں کوں مرتب کر کے کتابی صورت وچ منظر عام تے گھن آیا ونڄیندے۔ سرائیکی وچ نثر دی صنف اچ خصوصاً سفر نامیاں دا سرمایہ ٻہوں محدود ہے۔ معروف سرائیکی محقق اتے دانشور جناب حبیب فائق (مرحوم) دے کتب خانے اچ سرائیکی دا اے پہلا منظوم سفر موجود ہئی۔ راقم نے اینکوں گوشہ گم نامی توں کڈھ کے سرائیکی ادب اچ دلچسپی رکھݨ آلیاں کیتے کتابی صورت اچ شائع کیتے۔''</nowiki> (٤)                        <nowiki>''</nowiki>دیوان محمدی<nowiki>''</nowiki> حضرت خواجہ محمد یار فریدی دا مجموعہ کلام ہے جیندے وچ انہاں دا اردو، سرائیکی، فارسی کلام یکجا کیتا ڳئے۔ اے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>دیوان محمدی<nowiki>''</nowiki> جیندی نہم اشاعت ٢٠١٦ء وچ تھئی ہے۔ اینکوں جھوک پرنٹرز، جھوک سرائیکی کتاب گھر بیرون دولت گیٹ ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳئے۔ حضرت خواجہ محمد یار فریدی، گڑھی اختیار خان ضلع رحیم یار خان وچ  پیدا تھئے۔ آپ خواجہ غلام فرید دی کافیاں دے پہلے شارح ہن۔ <nowiki>''</nowiki>دیوان محمدی<nowiki>''</nowiki> دا تعارف ٻیان کریندے ہوئے غلام قطب الدین فریدی لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>دیوان محمدی اچ جتھاں حضرت خواجہ غلام فرید دے بلند پایہ مناقب شامل ہن اتھائیں امام اولیاء حضرت علی کرم اللہ وجہہ الکریم، حضرت غوث اعظم شیخ عبدالقادر جیلانی اتے برصغیر دے اکابر صوفیاء دے حضور خراڄ عقیدت وی حضرت خواجہ محمد یار فریدی دے ذوق سلیم اتے وسیع المشربی دا ثبوت ݙیندے۔ انہاں عظیم عہد ساز شخصیات اچ حضرت خواجہ معین الدین چشتی، حضرت خواجہ سید محمد گیسو دراز روحانی، حضرت خواجہ شاہ محمود تونسوی، تے حضرت خواجہ علاء الدین علی احمد صابر خاص طور تے قابل ذکر ہن۔ انہاں مناقب و منظومات اچ اوہا انداز تے اظہار ہے جیڑھا خواجہ صاحب کوں صوفیاں توں ورثے اچ ملیا۔<nowiki>''</nowiki> (٥)                        <nowiki>''</nowiki>دیوان عارض معہ ݙوہڑہ جات <nowiki>''</nowiki>احمدیار فریدی، (قلمی نسخہ) تحقیق، تدوین و تہذیب، ڈاکٹر نسیم اختر، اشاعت ٢٠٠٨، ایہ کتاب حضرت خواجہ غلام فرید دے ہمعصر شاعر میاں اللہ بخش عارض دے سرائیکی کلام کوں دریافت کر تے ڈاکٹر نسیم اختر نے سنگھار سنوار تے شائع کیتے ایں کتاب دے ݙوجھے حصے وچ احمد یار ساکن اختیار گڑھی دے ݙوہڑے وی شامل ہن۔ ایں کتاب بارے شوکت مغل لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>کہیں شاعر دے کلام دی تدوین کوئی سوکھا کم کائینی، ایں کتاب وچ موجود ݙونہاں شاعراں دا کلام اوں زمانے ویلھے لکھیا ڳیا ہا جیڑھے ویلھے اتھاں سرکاری زبان فارسی ہئی۔ اوں ویلے فارسی وچ لکھݨ ای علمی کمال سمجھیا ویندا ہا۔ اکثر لکھاری نے شاعری فارسی زبان دے لکھاری ہن اوہ آپݨی ماں ٻولی سرائیکی لکھݨ ویلھے وی فارسی رسم الخط، فارسی املاء، فارسی تلفظ تے فارسی آوازاں کوں ای ظاہر کریندے ہن۔ تدوین کرݨ آلے دے سامݨے ایہ سارے مسئلے آندن جنہاں کوں حل کرݨ بعضے ویلھے ٻہوں اوکھا تھی ویندے۔ سیݨ نسیم اختر نے حضرت احمد یار خان تے میاں عارض دے کلام کوں ٻہوں محنت نال پڑھے اتے ترتیب ݙتے۔ مزید وضاحتاں تے لفظاں دے معنے حاشیے وچ لکھن، ہر زبان دے کلام کوں انج انج حصیاں اچ ونڈ ݙتے، ول ہر شاعر دے کلام اُتے ہک تفصیلی مقدمہ لکھ کے کلام دا تنقیدی تے تحقیقی جائزہ وی گھدے۔ ایں سارے پورھیئے نال انہاں دی تدوین، تحقیق دے زمرے وچ آ ڳئی ہے۔<nowiki>''</nowiki> (٦)                        <nowiki>''</nowiki>دیوان ولایت شاہ بخاری<nowiki>''</nowiki>، تحقیق و تدوین نسیم اختر اشاعت ٢٠١٦ء ایہ ہک قلمی نسخہ ہے ایں کتاب دے مفصل مقدمہ وچ نسیم اختر لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>سرائیکی زبان دے عظیم شاعر خواجہ غلام فرید کا زمانہ ١٨٤٥ء تا ١٩٠١ء دراصل سرائیکی شاعری کا درخشاں دور سمجھا جاتا ہے۔ جس میں خواجہ غلام فرید نے علاوہ ان کے ہمعصر اور شاگرد و مریدین شعراء بھی خاص مقام رکھتے ہیں۔ ان میں مولوی گل محمد چشتی، مولوی تاڄ محمود تاڄ، خواجہ عاقل محمد جوگی، عمر خان، شاہد گوپانگ، مولوی احمد یار، خواجہ اللہ بخش عارض، خواجہ غلام فرید کے فرزند خواجہ محمد بخش ناز، مخدوم دیوان ولایت شاہ بخاری اور دیگر بے شمار سرائیکی وفارسی شعراء شامل ہیں۔ خواجہ غلام فرید کی وفات کے بعد کی نصف صدی بھی سرائیکی شاعری کا سنہری دور ہے جس پر سرائیکی کلاسیکی دور کی شاعری اور خواجہ غلام فرید کے دور کا واضح طور پر عکس دیکھا جا سکتا ہے نہ صرف عکس بلکہ اس میں واضح تبدیلی کو بھی ملاحظہ کیا جا سکتا ہے۔ مگر اس وقت غلام فرید کی نسبت سے پہچانے جانے والے سرائیکی شاعر دیوان ولایت شاہ کا تذکرہ مقصود ہے جو نہ صرف خواجہ غلام فرید کے ہمعصر شاعر تھے بلکہ آپ کے شاگرد اور مرید خاص بھی تھے۔<nowiki>''</nowiki> (٧)                        خلیل کنبھار دی سندھی توں سرائیکی ترجمہ شاعری دی کتاب <nowiki>''</nowiki>جینویں ترٹیا ہَڈ ݙکھے<nowiki>''</nowiki> فکشن ہاؤس لاہور توں ٢٠٢٢ء وچ شائع تھئی ہے۔ ایں سندھی شاعری دا سرائیکی ترجمہ ڈاکٹر رفعت عباس کیتے۔ ایں کتاب دے دیباچے وچ او لکھدن:             <nowiki>''</nowiki>خلیل کنبھار دیاں نظماں دی جیڑھی تاکڑی وی کھولو تہاکوں لڳسی تساں ماہݨو دے سرمڑھیل رومانی، نصابی تے ریاستی پرت وچوں نکل کے آپݨے پاسے آ ڳئے ہو۔ جینویں ہک پھیریں وت تہاݙے پیریں ہیٹھ  تہاݙی آپݨی بھوئیں آ ڳئی ہووے۔ جینویں تھرنے تھریار کر جینویں پوری سندھڑی، جینویں پورا عالم نویں سروںجاگ پیا ہووے۔ اوندی شاعری وچ جنگاں ہرے، گھوڑے دے سنبھاں ہیٹھ لتاڑے، گھڑ سواریں ہتھوں کھٹے، حملہ آوریں طرفوں پھاہی لڳے، قدم قدم نموشی دے مارے لوک ولدے کٹھے تھی ویندن۔ اوندی شاعری دے جلوس وچ اڳوں اڳوں ننگر پار کردار وپلو کولھی انگریز دیاں بندوقاں تے توپاں توں اگونہاں ہمیش دے ویس وچ ٹردا ݙسدے۔ اوندی شاعری دے ہجوم وچ اڳوں ہوتھل پری ہے جیڑھی نوہٹو وچ کیہر کوں پرنیجی جھکرے کوں ڄالیں تے ول پرستاں دوں اُڈ ڳئی۔ اڄ خلیل کنبھار ہوتھل پری کوں ولدا نوہٹو وچ گھن آئے۔<nowiki>''</nowiki> (٨)                        سید محمد اکبر شاہ، ہک کلاسیکی شاعر ہن۔ انہاں دے کلام کوں ناہید لودھی نے تحقیقی و ترتیب کنوں بعد ڈاکٹر محمد فاروق تونسوی دی نگرانی وچ سن اشاعت ٢٠٠٧ء کوں شعبہ سرائیکی بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳئے۔ محمد اکبر شاہ کلاسیکی عہد دے نامور شاعر ہن۔ انہاں دی سوانح حیات، شجرہ نسب، روحانی سلسلہ، شاعری، کوں تحقیق توں بعد ترتیب نال چھاپیا ڳئے۔ سیݨ ناہید لودھی کتاب دے مہاگ وچ لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>سرائیکی دے نامور شاعر حضرت محمد اکبر شاہ دا شمار حضرت خواجہ غلام فرید دے پیش رو کلاسیکی شاعراں دے عہد اچ تھیندے جنہاں دا عہد اٹھارویں صدی عیسوی توں گھن تے انویویں صدی عیسوی تئیں دے ٩٠ سالاں عرصہ اچ کھنڈا ہوئے۔ ایہہ او عہد ہئی جیندے اچ منشی غلام حسین شہید، حضرت حافظ جمال اللہ، سچل سر مست، حمل خاں لغاری، علی حیدر، مولوی لطف علی، تے چراغ اعواݨ، جہیں مشہور شاعراں دا سکہ چلدا ہئی۔ پر انہاں ساریاں اچوں سید محمد اکبر شاہ کوں ایہہ امتیاز حاصل ہے جو اوہ زود نویس تے پر گو شاعر ہن انہاں دے جنگ نامہ دے عنوان نال سانحہ کربلا تے جیڑھی طویل نظم لکھی ہے اونکوں سرائیکی زبان دے ابتدائی رزمیہ نظماں وچوں آکھیا ونڄ سگدے، جینکوں خطے دے مرداں تے تریمتیں حفظ  کیتا تے ایہہ نظم سو سالاں توں عاشورہ محرم دے دوران سینکڑیں مقامات تے گھر اچ اڄ تئیں دہرائی ویندی پئی ہے۔<nowiki>''</nowiki> (٩)                        عبدالرحمان سندیس راسک المعروف عبدالرحمان ملتانی دی شاعری ہک طویل نظم جیندے مرتب ڈاکٹر انوار احمد ہن۔ اتے ایں شاعری دے ترجمہ کار پروفیسر اصغر عطاء شاہ، نازیہ بخاری ہن۔ ایں کتاب کوں شعبہ اردو، بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی ملتان دی طرفوں ٢٠٠٧ء وچ شائع کیتا ڳئے۔ پروفیسر اصغر علی شاہ <nowiki>''</nowiki>سندیس راسک اور عبدالرحمن کے بارے میں چند مباحث<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال لکھدن:                        تاہم ایں حوالے نال تحقیق کرݨ آلے بعضے اصحابِ علم ایہو سنویں وی ہن جنہاں نے داخلی تے خارجی شہادتاں کوں بنیاد تے کم از کم ترائے نکات تے اتفاق کیتا ہے۔ ١۔                   شاعر دا ناں عبدالرحمن ہئی جیڑھے ہک جولاہے میر سیݨ دا پتر ہئی۔ ٢۔                 ایہ شاعر ملتان نال تعلق رکھیندا ہئی۔ ٣۔                 سندیس راسک شہاب الدین غوری دے زمانے توں ذرا پہلے دی تصنیف ہے۔ ستری جینا وجے منی جنہاں نے اینکوں ١٩٤٥ء وچ مرتب کر کے شائع کیتا ہئی۔ ایندے دیباچے وچ لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>راسک وچ ݙتےڳئے ٻیانات توں ایہ ظاہر تھیندا ہے کہ اوں ویلے ہندوستان دے شمال مغرب وچ واقع ملتان، ہندواں دے مقدس مقامات دی وجہ توں مشہور ہئی۔ اُتھاں موجود سورج دیوتا دا مندر تے سورج کنڈ پورے ہندوستان وچ مشہور ہن اتے ایہ شہر ملتان ہک ترقی کریندا خوشحال شہر ہئی۔ سندیس راسک توں ایہ احساس وی تھیندا ہے کہ ہالاں ایں شہر وچ غیر ملکی حملہ آوریں دا کوئی پچھانواں نہ پیا ہئی۔ ایہ تاں شہاب الدین دے حملے توں بعد تھیا کہ ملتان دی (ہندوانہ) شان معدوم تھی ڳئی۔ ول کھمبات (کمبے) تے اڄ جیسلمیر ریاست وچ موجود وجے نگر یا دم کرم پورا دا ذکر وی اہم ہے جیڑھا ملتان توں کوئی پرے نی۔ ایں نظم وچ قاصد وی ملتان توں کھمبات ویندا پئے۔<nowiki>''</nowiki> (١٠)                        خرم بہاولپوری، حضرت خواجہ غلام فرید توں بعد ہک وݙے شاعر دے طور تے سامݨے آئین۔ ہک مد تک ایں شاعر کوں وسار ݙتا ڳیا ہئی۔ مگر ویہویں صدی وچ خرم بہاولپور کوں ہک نامور کافی گو شاعر طور تے سامݨے گھن آئی۔ خرم بہاولپوری کوں سرائیکی دا پہلا غزل گو شاعر وی آکھیا ویندے۔ خرم بہاولپوری کلام (کافیاں، غزلاں، نظماں، چوکڑیاں) کوں از سر نو ترتیب اردو ترجمے نال حفیظ خان نے سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور طرفوں ٢٠٠٧ء وچ شائع کرائے۔ حفیظ خان ایں کتاب دے دیباچے <nowiki>''</nowiki>ایک شاعر کی دریافت کا سفر<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال لکھدن:                        <nowiki>''</nowiki>خرم بہاولپوری شخصیت و فن اور منتخب سرائیکی کلام<nowiki>''</nowiki>… خرم دی ایں تابندہ چہرے دے روشن سعی ہے۔ انہاں دے عشق وچ گندھی ہوئی زندگی، کائنات دے ذرے ذرے نال محبت خالق نال عارفانہ مکالمہ، فلسفہ حیات تے کامل دسترس، محبوب دے مزاڄ تے جمالیات دا ادراک، رشتیاں دے اسرار کھلیندی ہوئی آگہی ملائیت تے منافقت دا پردہ چاک کریندی ہوئی نشتریت، بندگانِ خدا دے نال والہانہ عقیدت تے ملت و مذہب دے جامع مگر منفرد تصور تک رسائی انہاں دی شعری جہان دے پھیلاؤ دا او حصہ ہن جنہاں دی خوشبو سرائیکی وسیب دے علاوہ پورے جہان کوں عطر بار کر سڳدی ہے۔ میکوں امید ہے کہ سرائیکی شاعر دے فن تے شخصیت تے ایہ اردو وچ مرتب کتاب تے انہاں دے منتخب شعری کلام اردو ترجمہ مدا حسین خرم دے حلقے کوں تے زیادہ وسیع کر ݙیسی۔<nowiki>''</nowiki>(١١)                        کلاسیکی عہد دے نامور شاعر خرم بہاولپور دے کلام کوں جوڑ ٹھہا، ترتیب و ترجمے دے نال، مجاہد جتوئی نے بزم راز لائبریری، فیض آباد دی طرفوں نومبر ٢٠٢٠ء کوں <nowiki>''</nowiki>گلزارِ خرم<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع کرائے۔ مجاہد جتئی لکھدن: <nowiki>''</nowiki>ایں ڳالھ  دا تاں ساکوں پکا پک اے جو خرم سئیں دی ایں کتاب دا لوکیں کوں گھٹ ودھ ٧٠ سال کنوں انتظار ہے۔ سرائیکی شاعری نال سونہہ رونہہ رکھݨ والا ہر بندہ ایں کتاب دے ونیجݨ تے ارمانی ہا تے کتنا تاں زور لاتا ہوسے اینکوں لبھݨ کیتے۔ او سارے وݙے لوک ہن۔ علمی، ادبی طور تے وی تے سماڄی لحاظ نال وی ہر ہک آپݨا پورا زور لاتا ہا۔ پہلے گلیار برگیڈئیر سید نذیر علی شاہ کنوں لا تے چھیکڑی گلیار حفیظ خان تک۔ ہر کہیں خلوص نیت نال سارے ترلے تر دل کیتے ہن,  مقصد صرف اتنا ہا جو خرم دا کلام زبان کون امیر کر ڈیوݨ والا کلام ہے, اے ہک علمی، ادبی، ثقافتی، روحانی سرمایہ ہے۔<nowiki>''</nowiki> (١٢)                        "شاہ شمس سبز واری سوانح حیات اور آثار (تاریخی تناظر میں)، منتخب گنان" اے ڈاکٹر روبینہ ترین دی تحقیقی و تدوین دی کاوش ہے معاون محقق، شبیر حسن اختر ہن۔ ایہ کتاب جیندے وچ شاہ شمس سبز واری دے گنان شامل کیتے ڳئے ہن۔ ایہ کتاب اگست ٢٠٠٧ء وچ شعبہ اردو، بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی ملتان نے شائع کیتی ہے۔ مرتبین لکھدن:                   <nowiki>''</nowiki>شاہ شمس سبزواری دے کل ٢٥ گنان ہن۔ پہلی، تریجھی، اتے چوتھی جلد وچ انہاں گنان دا اردو ترجمہ وی کیتے۔ اتے مشکل الفاظ دے معنی وی ݙتےڳئے ہن۔ میں انہاں دے اٹھارہ گنان معہ ترجمہ انتخاب کیتے  جنہاں دی زبان سمجھ آندی ہے۔ چھیکڑ وچ میں انہاں کتاباں وچ مشکل الفاظ معنی دے نال درج کیتے ڳئے ہن۔<nowiki>''</nowiki> (١٣)                        اللہ ݙیوایا پُر جوش دا کلام <nowiki>''</nowiki>درداں دی ماری دلڑی علیل اے<nowiki>''</nowiki> (ݙوجھا ایڈیشن) کوں رازش لیاقت پوری نے مرتب کیتے۔ ایہ کتاب سن ٢٠٢٢ء وچ جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتی ہے۔ رازش لیاقت پوری لکھدن:  <nowiki>''</nowiki>اللہ ݙیوایا پُر جوش وی سرائیکی وسوں دا وݙا شاعر ہے جیڑھا کجھ عرصہ تاں پڑھاکو لوکاں دی نظراں توں اوڈھر رہ ڳئے پر اڄ نویں چس رس نال تہاݙے سامݨے ہے۔<nowiki>''</nowiki> (١٤) "خواجہ فرید کی شاعری کا اردو روپ" ظہور احمد دھریجہ مرتب کیتی اے۔ اے کتاب ٢٠٠٢ء وچ سرائیکی ادبی بورڈ ملتان دی طرفوں شائع کیتی ڳئی ہے۔ ڈاکٹر طاہر تونسوی لکھدن: <nowiki>''</nowiki>خواجہ فرید دیاں کافیاں دے تراڄم دے سلسلے وچ ویہہ شاعریں دیاں کاوشاں شامل ہن۔ ایں طرحاں اے کتاب تراڄم دے حوالے نال ہک نواں حوالہ بݨدی ہے جیڑھی خواجہ فرید دی شاعری دی تفہیم وچ اہم کردار ادا کریسی۔<nowiki>''</nowiki> (١٥)                        خواجہ غلام فرید دی کافیاں دا اردو ترجمہ جنہاں شاعراں کیتے انہاں دے ناں، کشفی ملتانی، ظہور نظر، شہاب دہلوی، احمد فراز، ارشد ملتانی، جلیل حسن، تابش الوری، ڈاکٹر اسلم انصاری، ریاض انور، ارشاداحمد ارشد، صادق مصور، حشمت فضلی، رشید لاشاری، نور الزماں اوج، بشیر بے تاب، حسین سحر، اقبال ارشد، اقبال شاہد، نفیس چغتائی، محمد کریم تونسوی۔                        صوفی روحل فقیر سئیں (سندھ میں سرائیکی شاعری کا سرخیل)، اے کتاب پروفیسر ڈاکٹر نسیم اختر دی تحقیق و تدوین توں بعد ہک کاوش ہے۔ انہاں سندھی، سرائیکی دے حوالے پہلے وی کم کیتے۔ ایں کتاب راہیں انہاں روحل سئیں دے کلام دا اردو ترجمہ کیتے۔ روحل سئیں دے کلام بارے تحقیقی مضامین بہ عنوان "سندھ میں سرائیکی شاعری کا سرخیل"(حضرت روحل فقیر سئیں) اتے روایت تصوف اور روحل فقیر دے ذریعے انہاں کلام دی تفہیم، تعبیر اتے تشریح نال قاری کیتے نویں در کھولن۔ محمد اسلم رسولپوری لکھدن: <nowiki>''</nowiki>ڈاکٹر صاحبہ روحل فقیر دے سارے کم کوں تحقیق توں بعد پورا سمیٹ گھدے تے آئندہ کہیں وی محقق کیتے کم نہیں چھوڑیا۔<nowiki>''</nowiki> (١٦)                        پروفیسر ڈاکٹر نسیم اختر دی ایہ تحقیقی کاوش ٢٠٢٠ء وچ شائع تھئی ہے ایں کتاب وچ روحل فقیر دے ݙوہڑے، سی حرفیاں، کافیاں، مع اردو ترجمہ اتے ضمیمہ جات، نمونہ کلام سندھی رسم الخط شائع کیتا ڳئے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان l8gt9ux1qj131y6ztb0okymr7fzz7zb 0 33411 70751 2026-04-21T07:29:51Z ڈیلی جھوک 4262 "                        ملی شاعری دے حوالے نال سال ٢٠٠٠ء توں ہݨ تائیں ساکوں سرائیکی ادب وچ ٻہوں گھٹ شاعری ملدی ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠٠١ء وچ پاکستانیت دے حوالے نال ہمراز اُچوی دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>ہر پھل زخمی<nowiki>''</nowiki> وچ کجھ حصہ ملدے۔..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70751 wikitext text/x-wiki                         ملی شاعری دے حوالے نال سال ٢٠٠٠ء توں ہݨ تائیں ساکوں سرائیکی ادب وچ ٻہوں گھٹ شاعری ملدی ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠٠١ء وچ پاکستانیت دے حوالے نال ہمراز اُچوی دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>ہر پھل زخمی<nowiki>''</nowiki> وچ کجھ حصہ ملدے۔ انہاں دے ایں مجموعے کوں اکادمی سرائیکی ادب بہاولپور نے شائع کیتا۔ ول ٢٠٠٤ء وچ اللہ بخش یاد دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>میݙا  مٹھا وطن<nowiki>''</nowiki> اے مجموعہ مکمل طور تے ملی نغمے اتے نظماں تے مشتمل ہے۔ ایندے وچ (١٢٣) ملی نغمے اتے نظماں شامل ہن۔ ایں مجموعے کوں الکتاب گرافکس ملتان نے چھپایا۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٤ء وچ جمشید کلانچوی اعواݨ دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>ہر پھُل زخمی<nowiki>''</nowiki> جیڑھا اکادمی سرائیکی ادب بہاولپور توں چھپ کے سامݨے آئے ایندے وچ وی ملی شاعری دے نمونے آپݨی وکھری سنڄاݨ رکھیندن۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٨ء اچ زوار حسین زادی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>شوق دے پندھ <nowiki>''</nowiki>اچ ملازم حسین شانی دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>اُندی مرضی<nowiki>''</nowiki> اچ ندیم سمیجو دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>سنبھل واݨ<nowiki>''</nowiki> اچ تے حاڄی علی بخش بھیٹ دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>دیوانِ علی بخش<nowiki>''</nowiki> اچ ملی نغمے دی ونکی شامل کیتی ڳئی اے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٩ء اچ نو بہار دولتانہ دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>نہ وچھڑے پیار کِسے دا<nowiki>''</nowiki> فیض بلوچ دے <nowiki>''</nowiki>تھل واس<nowiki>''</nowiki> تے طار ق اداس دے مجموعیاں وچ ایں صنف دی ݙس ملدی اے۔ ایں توں علاوہ نادر لاشاری دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>گودڑی<nowiki>''</nowiki> اچ ملی سہریاں دے نمونے ملدن۔ <nowiki> </nowiki>                       ٢٠٢٠ء اچ غفور بلوچ دے مجموعے کلام <nowiki>''</nowiki>آسیس دا ست ماڑ<nowiki>''</nowiki> اچ ملی نظم کوں مخصوص حصے دے طور تے شامل کیتا ڳئے تے ایں توں علاوہ حافظ خدا بخش واقف ملتانی دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>پیریں باڄھ پندھیڑو<nowiki>''</nowiki> وطن دا ترانہ شامل کیتا ڳئے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان h43hnx4w950d8fkd7cx4ps209efxn7z 0 33412 70752 2026-04-21T07:30:32Z ڈیلی جھوک 4262 "                        کافی سرائیکی شعری ادب دی ٻہوں قدیم صنف ہے۔ جیڑھی ہر عہد وچ لکھیندی آئی ہے۔ ٻہوں سارے شاعراں صرف ایں صنف کافی وچ طبع آزمائی کیتی اتے کافیاں دے مجموعے چھپ تے سامݨے آئے۔ پر ایندے علاوہ کثیر تعداد اینجھے شاعراں دی وی ہے جنہاں آپݨے شعری مج..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70752 wikitext text/x-wiki                         کافی سرائیکی شعری ادب دی ٻہوں قدیم صنف ہے۔ جیڑھی ہر عہد وچ لکھیندی آئی ہے۔ ٻہوں سارے شاعراں صرف ایں صنف کافی وچ طبع آزمائی کیتی اتے کافیاں دے مجموعے چھپ تے سامݨے آئے۔ پر ایندے علاوہ کثیر تعداد اینجھے شاعراں دی وی ہے جنہاں آپݨے شعری مجموعیاں وچ حمد، نعت، ذکر حسین دے بعد ہک ݙو کافیاں شامل کر تے آپݨی عقیدت، محبت دا اظہار کیتے۔ ایں پکھ اچ کافی دی صنف تے سال ٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء تائیں جتنے شعراء کرام نے طبع آزمائی کیتی اے تے ایں صنف کوں حیات بخشی ۔ انہاں دا جائزہ مناسب معلومات تے حوالیاں نال پیش کیتا ڳئے۔ == '''کافی دے مجموعے''' ==                        سال ٢٠٠٠ء وچ چھپݨ آلے شعری مجموعے جنہاں وچ کجھ حصہ کافیاں دا شامل کیتا ڳئے۔ اے شعری مجموعے مختلف اشاعتی اداریاں دے طرفوں مختلف شعراء کرام نے انج انج عنواناں دے نال پیش کیتن جنہاں وچ <nowiki>''</nowiki>لہو دا عرق<nowiki>''</nowiki> شاکر شجاآبادی نے جھوک پبلشرز ملتان توں شائع کروایا۔                        <nowiki>''</nowiki>پیار دا سنیہا<nowiki>''</nowiki> دمساز قیصرانی دا سنجوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتے۔ اتے حیدر بزدار دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>میں مہانگے<nowiki>''</nowiki> سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین، ڈیرہ غازی خان دی پیش کش ہے۔ اتے <nowiki>''</nowiki>موڑ مہاراں<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال سید حسین شاہ ساڄد ملتانی دا لکھیا مجموعہ سرائیکی ادبی مجلس ملتان شائع کیتا۔ اینویں ہی سال ٢٠٠١ء وچ شائع تھیوݨ آلے شعری مجموعہ دی مختصر جائزہ کجھ ایں طرح ہے۔ ایں سال وچ تریجھے شعری مجموعے اینجھیں سامݨے آئین جیندے وچ ساکوں کافی دی ونکی ملدی ہے۔ پہلا مجموعہ احمد خان طارق دا <nowiki>''</nowiki>میکوسی لڳدے<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین، ڈیرہ غازی خان توں اتے <nowiki>''</nowiki>ہر پُھل زخمی<nowiki>''</nowiki> ہمراز اُچوی دا لکھیا کلام جینکوں اکادمی سرائیکی ادب بہاولپور نے چھپیا ایں توں علاوہ ہک ٻیا مجموعہ کلام وی سامݨے آئے جیندے وچ کافیاں دی ونکی کوں شامل کیتا ڳئے اے فقیر بخت علی بخت دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>دیوان بخت<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھیا۔                        سال ٢٠٠٢ء وچ کلام دانش دے عنوان نال حاڄی امیر بخش خان دانش سرائیکی سنگت بہاولپور توں چھپ جیندے وچ شاعری دیاں بنہاں ونکیاں توں علاوہ کافی دی ونکی وی شامل ہے۔                        ٢٠٠٣ء وچ چار شعری مجموعے سامݨے آئین جیندے وچ کافی کوں شامل کیتا ڳئے اتے نویں انداز اتے موضوعات دے طرز اچ لکھیاں ڳیئن۔ <nowiki>''</nowiki>سرخاب دے پر<nowiki>''</nowiki> صادق کاشف بزدار دا لکھیاکلام جینکوں سلمان برادرز ملتان نے شائع کیتا۔ ݙوجھا مجموعہ ناصر جر وار دا <nowiki>''</nowiki>ویݨ وکھوہے<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان توں چھپیا۔ اتے ہک ٻیا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>سنویں سنجھ<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شمس الدین شمو دا لکھیا ہویا سامݨے آئے جیندے وچ کافی دی ونکی ملدی ہے۔ ہیں سال ہی سلیمان پردیسی دالکھیا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>نبی دا ڈھولا<nowiki>''</nowiki> وی ڈیرہ غازی کان دی اشاعت ہے۔                        ٢٠٠٤ء وچ ݙو شعری مجموعے سامݨے آندن ہک تاں نویں دور دی نویں شاعری وچ نویکلا انداز رکھݨ آلے شاعر ڈاکٹر خالد اقبال دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>کویلی دی کاوڑ<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں چھپ کے سامݨے آندے جیندے وچ سرائیکی زبان اتے وسیب دے نویکلے اتے من بھانوݨیں رنگ علامت اتے استعارے کوں ورتیندے ہوئیں آزاد نظم اتے کافی دی صنف کوں نویں ہیئت اتے اظہار دا نواں طرز متعارف کروائے۔                        ݙوجھا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ٹھڈڑے ساہ<nowiki>''</nowiki> صوفی فیض محمد دلچسپ دا بزم فیض جند و پیر کمال، لیاقت پور توں چھپ کے سامݨے آئے جیندے وچ کافی دی ونکی شامل ہے۔                        ایں توں علاوہ ٢٠٠٥ء وچ رفعت عباس دا کافیاں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>عشق اللہ سائیں جاڳیا<nowiki>''</nowiki> سامݨے آئے جیندے وچ ڈہائی سو دے قریب کافیاں شامل ہن، انہاں کافیاں کوںن ویں انداز نال پیش کرݨ دا تجربہ کیتے۔ اتے ایں مجموعے دا اشاعتی ادارہ کتاب نگر ملتان ہے۔                        ادارہ جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں احمد خان طارق دی شاعری <nowiki>''</nowiki>عمراں دا پورھیا<nowiki>''</nowiki> (٢٠٠٧ء) وچ شائع تھیا اتے ایں سال محمد ریاض خاکوانی دیاں کافیاں <nowiki>''</nowiki>یاداں<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور، صابرہ شاہین ڈیروی، خالی بک، تسمانی آرٹ پریس ڈیرہ غازی خان، سلیمان سہو دیاں کافیاں <nowiki>''</nowiki>کن توں پہلے<nowiki>''</nowiki> سانجھ پبلشرز لہور، نذیر احمد قاصر دی کتاب <nowiki>''</nowiki>چپ رہساں<nowiki>''</nowiki> ٢٠٠٧ وچ شائع تھیاں۔                        سال ٢٠٠٥ء وچ شمیم عارف قریشی دی کافیاں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>نیل کتھا<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیا۔ ایں سال ای فیض محمد سندھڑ دی شاعری صنف کافیاں مجموعہ <nowiki>''</nowiki>عشق کیا ڄاݨے<nowiki>''</nowiki> پاکستان بک سنٹر لیہ اتے <nowiki>''</nowiki>روہی ریت سمندر<nowiki>''</nowiki> کافیاں، شاعر، خورشید قمر لاشاری، چترانگ پبلی کیشنز، بہاولپور دی طرفوں شائع تھیاں۔                        سال ٢٠٠٩ء وچ رفعت عباس دی کافیاں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>مکھ آدم دا<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع تھیا۔                        سال ٢٠١١ء وچ خلیل احمد فریدی دی کافیاں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>گول نئیں مکدی<nowiki>''</nowiki> ضوریز اکادمی ملتان نے شائع کیتا۔ <nowiki>''</nowiki>متاں مل پووے<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال دل نور نور پوری دا اے مجموعہ ݙوجھی وار جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔                        سال ٢٠١٢ء وچ عباس ملک دا شعری مجموعہ (کافیاں) جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع تھیا۔ اتے ایں سال <nowiki>''</nowiki>دیوان ساڄد<nowiki>''</nowiki> حافظ عبداللہ ساڄد (مرحوم) دا شعری مجموعہ جھوک پبلشرز نے شائع کیتا۔                        سال ٢٠١٣ء وچ <nowiki>''</nowiki>کلام خرم بہاولپوری<nowiki>''</nowiki> ترتیب و تدوین حفیظ خان، ملتان انسٹیٹیوٹ آف پالیسی اینڈ ریسرچ ملتان ولوں شائع کیتا ڳئے۔ خرم بہاولپوری سرائیکی زبان دے حقیقت پسند شاعر ہن۔ انہاں شاعری کوں سرئیکی کلاسیکی روایت کنوں انج کر تے حیاتی دے حقیقی مسائل کوںپیش کیتا۔ خرم بہاولپوری کوں انہاں دی حیاتی وچ او مقام نہیں ݙتا ڳیا جیندے او مستحق ہن۔ خرم بہاولپوری دی شاعری دی تفہیم اے تعبیر سانگے حفیظ خان نے ایں طرح الائے۔ <nowiki>''خرم بہاولپوری، شخصیت و فن اور منتخب سرائیکی کلام'' وچ رواں اردو ترجمے دے اہتمام نے ایں بے نظیر شاعر کوں انہاں ادبی حلقیاں تک متعارف کروایا جیڑھے ہݨ تئیں سرائیکی شاعری دی معنوی وسعت توں نا آشنا ہن۔ ٢٠٠١ء وچ خرم صاحب دے بارے ابتدائی مضمون قلمبند کریندیں ہوئیں اے فرمائش جناب آصف فرخی دی ہئی جو کلام خرم دی تدوین اچ اردو ترجمے دی سہولت وی موجود ہووے۔ میں سمجھداں جو فرخی صاحب دی ایں تجویز نے ٢٠٠٧ء وچ متذکرہ کتاب دی اشاعت دے بعد خرم فہمی دے گراف کوں بلند توں بلند تر کر ݙتا۔''</nowiki>(١٧)                        ایں سال ٢٠١٣ء وچ <nowiki>''</nowiki>سکھ دا سجھ<nowiki>''</nowiki> حاڄی بشیر ملتانی تے <nowiki>''</nowiki>کلام فیاض<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال فیاض احمد پوری دی کافیاں دے مجموعے جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع تھئے۔ بہاولپور اکادمی سرائیکی ادب دی طرفوں جمشید کلانچوی اعواݨ دی کتاب <nowiki>''</nowiki>لفظیں دے پھل<nowiki>''</nowiki> شائع تھئی۔ نامور بزرگ شاعر محمد رمضان طالب دی شاعری <nowiki>''</nowiki>جھریٹاں<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال فرید سرائیکی سنگت ڈیرہ غازی خان دی طرفوں چھپی۔                        سال ٢٠١٤ء وچ احمد خان طارق دی شاعری دی کتاب <nowiki>''</nowiki>میں کیا آکھاں<nowiki>''</nowiki> اسیمکو ویلفیئر فاؤنڈیشن کوٹلہ گورماݨی، ڈیرہ غازیخان دی طرفوں شائع تھیا۔ جیندے وچ کافیاں شامل ہن۔ "دُرِ یتیم" غلام حیدر خان یتیم جتوئی دا مجموعہ جھوک پبلشرز نے شائع کیتا۔ <nowiki>''</nowiki>دیوان عبد<nowiki>''</nowiki> عبدالرحمان عبد دا شعری مجموعہ فرید سرائیکی سنگت ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع تھیا۔ ݙو لفظ، حارث غوری دا شعری مجموعہ ایں سال شائع تھیا۔                        سال ٢٠١٥ء وچ <nowiki>''</nowiki>تھل دا بوچھݨ<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال امجد بلوچ دا شعری مجموعہ سوجھل سرائیکی فورم ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع تھیا۔ سال ٢٠١٦ء وچ امتیاز فریدی (مرحوم) دی شاعری <nowiki>''</nowiki>عشق الیندا ناہیں<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال ناصر پبلشرز ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع کیتی ڳئی۔ ایں مجموعے وچ کافیاں وی شامل ہن۔ افضل چوہان، جنہاں دا تعلق مظفر گڑھ نال ہے۔ انہاں دی شاعری دے مجموعے وچ کافیاں شامل ہن۔ انہاں دی شاعری دے مجموعے دا ناں ہے <nowiki>''</nowiki>ہنجھ دا سیک<nowiki>''</nowiki> ایہ مجموعہ سخن سرائے پبلی کیشنز ملتان دی طرفوں شائع تھئے۔ ریاض ارم دا تعلق کبیر والا نال ہے انہاں دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>آس دی پینگھ<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتے۔                        سال ٢٠١٧ء وچ نذیر فیض منگی دی شاعری <nowiki>''</nowiki>ہنج دا فیض<nowiki>''</nowiki> چھپ تے سامݨے آئی۔ جیندے وچ نظماں دے نال کافیاں وی شامل ہن۔ اے کتاب جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ <nowiki>''</nowiki>خمرے<nowiki>''</nowiki> ریاض قمر دا شعری مجموعہ ہے جیندے وچ کافیاں شامل ہن اے کتاب سخن سرائے پبلی کیشنز ملتان دی طرفوں شائع تھئی ہے۔        <nowiki>''</nowiki>ساوݨ مکدا پئے<nowiki>''</nowiki> عبدالکریم ساڄد دی کتاب ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع تھئی۔                          سال ٢٠١٨ء وچ جعفر نادار دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>یاداں ہن سرمایہ<nowiki>''</nowiki> ملازم حسین شانی دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>اوندی مرضی<nowiki>''</nowiki> سردار خادم حسین مغفی دا کلام <nowiki>''</nowiki>لیکھا چوکھا<nowiki>''</nowiki> ندیم سمیجو دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>سنبھل واݨ<nowiki>''</nowiki> فاروق کاشف دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>اَݨ ولدی دا سݙ<nowiki>''</nowiki> حاڄی علی بخش بھیٹ دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>دیوان علی بخش<nowiki>''</nowiki> عاشق حسین صدقاݨی دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>میں گونگا نمی الا جاݨداں<nowiki>''</nowiki> وچ شاعری دیاں بنہاں صنفاں دے نال کافی وی کتھائیں کتھائیں شامل ہے۔                        سال ٢٠١٩ء وچ جیڑھے مجموعیاں اچ ساکوں کافی دی صنف گھٹ ودھ تعداد اچ ملدی ہے انہاں وچوں احمد سعید گل دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>ول آپاروں<nowiki>''</nowiki> نو بہار دولتانہ دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>نہ وچھڑے یار کِسے دا<nowiki>''</nowiki> شبیر طاہر حمایتی دا <nowiki>''</nowiki>مزاور<nowiki>''</nowiki> فیض بلوچ دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>تھل واس<nowiki>''</nowiki> بشیر احمد رہبر' دے لکھے کلام <nowiki>''</nowiki>روہی ول آ<nowiki>''</nowiki> طارق اداس دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>ݙکھارے ساہ<nowiki>''</nowiki> اتے ریاض فاروق بزدار دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>روح دا ریشم<nowiki>''</nowiki> قابل ذکر ہن۔                        سال ٢٠٢١ء اچ شائع تھیوݨ آلے مجموعیاں دے ناں جنہاں وچ کافی دی ونکی ثواب جوگی پاتی ڳئی ہے اے ہن۔ <nowiki>''</nowiki>سوجھل سوچاں<nowiki>''</nowiki> سید قاسم جلال دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>نظمیں دے مجمسے<nowiki>''</nowiki> مالک اُشتر دا لکھیا مجموعہ شامل ہن۔                        سال ٢٠٢٢ء اچ وی ݙو شعری مجموعے ایسے ہن جنہاں وچ کافی ثواب جوگی ہک ہک یا ٣ یا ٤ پاتیاں گیٔن انہاں اچ ہک تاں مجموعہ <nowiki>''</nowiki>فجر تھی ڳئی<nowiki>''</nowiki> رمضان کاوش دا لکیا ہویا ہے تے ٻیا <nowiki>''</nowiki>گونگی حسرت<nowiki>''</nowiki> جیندے شاعری سعید احمد راشد ڈیروی ہن۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 8tbigukluxwhspf8138k5zh5ljlpqh8 0 33413 70753 2026-04-21T07:31:57Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سرائیکی شعری ادب وچ اگر نظماں دی ڳالھ  کیتی ونڄے تاں اے ڳالھ  غلط نہ ہوسی جو سرائیکی ادب وچ جتنا حصہ شاعری دا ہے۔ اتنا نثر دا کوئنی اتے ول شاعری وچ وی سب توں وݙا حصہ جیہڑھا ساکوں تجزیہ کرݨ توں بعد پتہ لڳئے۔ اوہ صنف نظم دی ہے۔ سال ٢٠٠٠ء ت..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70753 wikitext text/x-wiki                         سرائیکی شعری ادب وچ اگر نظماں دی ڳالھ  کیتی ونڄے تاں اے ڳالھ  غلط نہ ہوسی جو سرائیکی ادب وچ جتنا حصہ شاعری دا ہے۔ اتنا نثر دا کوئنی اتے ول شاعری وچ وی سب توں وݙا حصہ جیہڑھا ساکوں تجزیہ کرݨ توں بعد پتہ لڳئے۔ اوہ صنف نظم دی ہے۔ سال ٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء تائیں جتنے شعراء کرام شاعری کیتی ہے اوندے وچ وݙا حصہ نظم دا ہے۔                        اساݙی تحقیق دا موضوع چونکہ سرائیکی شاعر دا معاصر منظرنامہ پیش کرݨ ہے تے ایں ڳالھ  کوں مد نظر رکھیندیں ہوئیں اساں جائزہ گھندے ہیں۔ جو شعری صنف نظم وچ ایں عرصے دے دوران کیتی مجموعیاں ساݙے ادب وچ ودھارا کیتے ۔                        سال ٢٠٠٠ء وچ ساݙے سامݨے ١١ شعری مجموعے ایجھیں آندے ہن جنہاں وچ نظم دا حصہ چوکھا ہے۔ انہاں وچ <nowiki>''</nowiki>اوّل<nowiki>''</nowiki> عزیز شاہد ہوراں دا مجموعہ جیڑھا دبستان سحر ، ڈیرہ غازی خان توں چھپیا۔ سفیر لاشاعری دامجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>سفارت<nowiki>''</nowiki> سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور نے شائع کیتا۔عکاس پبلی کیشنز اسلام آباد توں خاور نقوی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>جھل بوٹا <nowiki>''</nowiki> سامݨے آیا۔ دمساز قیصرانی دا کلام <nowiki>''</nowiki>پیار سنیہا<nowiki>''</nowiki> سنجوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ ایویں ہی فضل سکوری دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>چنری خاک لویراں<nowiki>''</nowiki> سنجوک دی ہی اشاعت ہے۔ سعداختر سیال دی لکھی شعری مجموعیاں دی کتاب <nowiki>''</nowiki>وساکھ ڈیرہ اسماعیل خان توں چھپ کے سامݨے آئی۔ ایویں ہی سرائیکی سنگت سکھاݨی والا، راڄن پور توں ساحل بزدار دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سولی کوں سِک منصور دی <nowiki>''</nowiki> ایں کنوں علاوہ عابد عمیق دیاں نظماں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>تل وطنی<nowiki>''</nowiki> شرکت پرنٹگ پریس لہور توں چھپ کے سامݨے آئی۔                        <nowiki>''</nowiki>موڑ مہاڑاں<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال سید عیسن شاہ ،ساڄد ملتانی دا کلام سرائیکی ادبی مجلس ملتان توں سامݨے آندے ۔ ایویں ہی ڈیرہ غازی خان دبستان سحر توں عبدالحد حسن دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>پتھر ہنج<nowiki>''</nowiki> سامݨے آیا تے ایں کنوں بعد <nowiki>''</nowiki>وفا دے ڈیوئے<nowiki>''</nowiki> منظور احمد اعوان دا لکھیا کلام جیندی اشاعت امداد سرائیکی ادبی سنگت ، رحیم یار خان توں تھئی سامݨے آئے۔                         سال٢٠٠١ء وچ چھی شعری مجموعے چھپ کے سامݨے آئے جنہاں دا مختصر تعارف ذیل وچ ݙتا ڳئے:           سرائیکی ادبی سنگت محراب والا توں سفیر لاشاعری دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>اساں خیرات نی منگدے<nowiki>''</nowiki> ورلڈ وائیڈ میݙیا کمیونی کیشن اسلام آباد توں اسلم جاوید دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>ست سرائی<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں ریاض فاروق دا کلام <nowiki>''</nowiki>مونڄھے منظر<nowiki>''</nowiki> اکادمی سرائیکی ادب، بہاول پور توں ہمراز سیال اچوی دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ہر پھل زخمی<nowiki>''</nowiki> مثال پبلشنگ لاہور توں محمد اشرف درپن دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>درپن<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال اتے قاصر ادبی فورم ڈیرہ غازی خان توں مظہر علی تابش دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ٹھیڑیاں<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال چھپ کے سامݨے آئے۔                         سن ٢٠٠٢ء وچ چھی شعری مجموعیاں سرائیکی شعری ادب وچ وھدارا کیتا۔ رفعت عباس دا کلام <nowiki>''</nowiki>پروبھرے ہک شہر اچوں<nowiki>''</nowiki> سامݨے آندے۔ جیکوں بیکن بکس ، ملتان نے شائع کیتے۔ ہیں سال ہی جھوک پبلشرز ، ملتان صوفی یار محمد بے رنگ دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>دیوان بے رنگ <nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال (حصہ اوّل) دے طور تے چھپئے۔                        دانش سرائیکی ادبی سنگت بہاول پور توں حاڄی امیر بخش خان دانش دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>کلام دانش<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال چھپئے۔شبیر ناز دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>چپ دی چیک<nowiki>''</nowiki> سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان  توں چھپ کے سامݨے آئے۔ ایویں ہی دبستان سحر ڈیرہ غازی خان توں نور وارث دا لکھیا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ادھوری چپ<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھیا ہئی۔ ڈیرہ غازی خان  توں ہی سلیمان ادبی اکیڈمی دے طرفوں حسین ہوت دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>افق تئیں لالی<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال چھپائی۔                        سن ٢٠٠٣ء وچ خذینہ علم و ادب لاہور توں جانباز جتوئی دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>ہواڑاں<nowiki>''</nowiki> چھپیا۔ قیس قلم قافلہ کوٹ مٹھن توں رب نواز مخمور دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>زمانہ چندرتے پُج ڳئے<nowiki>''</nowiki> سامݨے آندے۔ ایندے علاوہ ناصر جرار دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ویݨ وکھوہے<nowiki>''</nowiki> سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین توں چھپیاء اتے ڈیرہ غازی خان توں الطاف حسین جابر دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>اڄاں میں بے وفا ہاں<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال چھپ کے سامݨے آیا۔                        سال ٢٠٠٤ء وچ شائع تھیوݨ آلیاں مجموعہ کلام دا حوالہ کُجھ ایں ہے۔ جو الکتاب گرافکس ملتان توں اللہ بخش یاد دا لکھیا کالام <nowiki>''</nowiki> میݙا مٹھا وطن<nowiki>''</nowiki> ڈاکٹر خالد اقبال دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>کویلی دی کاوڑ<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں ،شاکری مہروی دا کلام <nowiki>''</nowiki>میں یاد آساں<nowiki>''</nowiki> ۔احمد خان طارق سرائیکی ادب ثقافتی سنگت سݨاواں توں امان اللہ ارشد دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>اکھیں خواب جڳارے <nowiki>''</nowiki> دلچسپ ادبی ول فئیر ایسوسی ایشن، لیاقت پور توں ، حماد خان دا لکھیا مجموعہ کلام<nowiki>''</nowiki>اڈدے پکھی' شام کے بعد پہلی پبکی کیشنز ، لہور توں اتے کاروان ادب پبلی کیشنز کبیر والاتوں ریاض ارم دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>حیاتی دے پندھ<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال چھپ کے سامݨے آئے۔<nowiki>''</nowiki>ملوہاں سدا سہاگݨ<nowiki>''</nowiki> شبیر اختر دی لکھی کتاب ہے۔ اے ہک طویل نظم تے مشتمل ملتان دی وار ہے۔ جیکوں بہائو الدین زکریا یونیورسٹی دے سرائیکی ریسرچ سنٹر نے شائع کیتے۔                        سال ٢٠٠٥ء وچ وی چوکھے ودھارے شعری ادب وچ تھئے۔ جیندا مختصر تعارف پیش کیتا ڳئے۔ جھوک پبلشرز ، ملتان توںمرتضیٰ زاہد دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki> ترنڈ<nowiki>''</nowiki> اتے عارف فریدی دا <nowiki>''</nowiki>یاد سڄݨ دی <nowiki>''</nowiki> شائع تھئے۔ سچیت کتاب گھر ، لاہور توں عابد عمیق دیاں نظما ںدا مجموعہ<nowiki>''</nowiki>پکھی جاتک تے رستہ<nowiki>''</nowiki> مثال پبلشرز فیصل آباد توں محمد مظہر نیازی دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ہنج دا ویݨ<nowiki>''</nowiki> ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان توں اقبال سوکڑی دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>اَٹھواں اَسمان<nowiki>''</nowiki> بزم الفت ارہ جعفر، ڈیرہ غازی خان  توں گلزار احمد گلزار دا کلام <nowiki>''</nowiki>گول<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال اتے دبستان سحر ڈیرہ غازی خان توں شفقت بزدار دا مجموعہ (ݙوجھے ایڈیشن) دے طور تے <nowiki>''</nowiki>نکھیڑے<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال چھپ کے سامݨے آئے۔                        سال ٢٠٠٨ء وچ جھوک پبلشرز ملتان توں عزیز شاہد دا کلام <nowiki>''</nowiki>جوگ<nowiki>''</nowiki> صفدر کربلائی دا کلام <nowiki>''</nowiki>شام توں پہلے<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال شائع تھئے۔ا یویں ہی ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان توں ترائے مجموعے چھپے۔ واحد بخش شیراز دا <nowiki>''</nowiki>پیلھوں <nowiki>''</nowiki> ممتاز غافل دا <nowiki>''</nowiki>ہنج دریا<nowiki>''</nowiki> اتے وسو لال دا کلام <nowiki>''</nowiki>راول<nowiki>''</nowiki> دے عنوان توں چھپیا۔                        ایں توں علاوہ ارشد تونسوی دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ندی نال سنجوک<nowiki>''</nowiki> سرائیکی ریسرچ سنٹر ملتان دی پیش کش ہے۔ محمد اظہر احمد دا کلام مثال پبلشرز ، فیصل آبد نے <nowiki>''</nowiki>ہنجوں ریت ہوا<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال شائع کیتا اتے سرائیکی ادبی بورڈ ملتان توں خادم رِذمی دا لکھیا سرائیکی کلام <nowiki>''</nowiki>اساں اپݨے اُڈݨ ہارے<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال شائع تھیاہئی۔ <nowiki>''</nowiki>پیریں ٹردا شہر<nowiki>''</nowiki> سلیم شہزاد دا لکھیا نظماں دا مجموعہ ہے۔ جیکوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔                        سال ٢٠٠٧ء وچ سرائیکی اشعار دے ١٠ مجموعے چھپئے جنہاں دا مختصر تعارف کُجھ ایں طرحاں دا ہے۔ سانجھ پبلشرز لاہور ݙو شعری مجموعے چھپئے ہک اشو لال فقیر دا لکھیا<nowiki>''</nowiki> چھیڑو ہتھ نہ مُرلی<nowiki>''</nowiki> سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور توں محمد ریاض خاکوانی دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>یاداں<nowiki>''</nowiki> بزم کمتر رسول پور ، جام پور توں جمشید احمد کمتر رسول پوری دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>پھل غلاب دے <nowiki>''</nowiki> العباس لاء چیمبر ، تونسہ توں فریاد ہیروی دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>مصر دا بازار<nowiki>''</nowiki>۔        قسمانی آرٹ پریس توں صابرہ شاہین دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>خالی بُک<nowiki>''</nowiki> سویل کتاب ، ملتان توں ڈاکٹر اظہر علی دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>جھاتی <nowiki>''</nowiki> احمد خان طارق سرائیکی ادبی سنگت کورٹ ادو توں ملک غلام فرید کہتر دا کام <nowiki>''</nowiki>پتھر کے صنم<nowiki>''</nowiki> نذیر احمد قاصر دا نظماںدا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>چپ راہساں<nowiki>''</nowiki> چھپ کے سامݨے آندے اتے قیس قلم سردار گڑھ ، رحیم یار خان توں کریم بخش شدیب دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>کچا گھڑا<nowiki>''</nowiki> دی ݙس ملدی ہے۔                        سال ٢٠٠٨ء وچ وی ١٠ شعری مجموعے ایجھیں سامݨے آندن جنہاں وس سرائیکی نظم دی صنف دی ݙس ملتی ہے۔ انہاں وچ <nowiki>''</nowiki>طبل کوہاڑی<nowiki>''</nowiki> اسلم جاوید دی طویل نظم جیہڑھی ٥٠٠٠ اشعار تے مشتمل ہے۔                         رضوانہ تبسم درانی دی کتاب <nowiki>''</nowiki>کونڄ چناہہ دی <nowiki>''</nowiki> اتے وارث علی شاہ دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>اݨ ڈٹھے خواب<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال جھوک پبلشرز ملتان توں چھپ کے سامݨے آئے۔ ایویں ہی ملتان ضوریز پبلی کیشنز توں ݙو مجموعے چھپئے جنہاں وچ ہک ایم ۔ بی اشرف دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>وس وسیب<nowiki>''</nowiki> اتے خاکی دنیا پور دا کلام <nowiki>''</nowiki>جھل ہنجواں دی<nowiki>''</nowiki> چھپئے۔     ایں توں علاوہ شہزاد نصیر سرائیکی اردو ادبی سنگت واہواہ توں جمیشد ناشاد دا کلام <nowiki>''</nowiki>پرلی کندھی<nowiki>''</nowiki> نیو خاور کتاب مرکز ڈیرہ اسماعیل خان توں ، سید حفیظ اللہ گیلانی دا کلام <nowiki>''</nowiki>سنجھ دا سیک<nowiki>''</nowiki> ڈیرہ اسماعیل خان توں ہی ق۔ پبلی کیشنز توں ابرار عقیل دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>مچ<nowiki>''</nowiki> چترانگ پبلی کیشنز بہاول پور توں خورشید قمرلاشاری دا <nowiki>''</nowiki>روہی ریت سمندر<nowiki>''</nowiki> ایشئین آرٹ کمیونیکیشن ، لاہور مہر ساڄد عباس امن دا لکھیا<nowiki>''</nowiki>وسدر ماݨون<nowiki>''</nowiki> چھپ کے سامݨے آیا۔                        سال ٢٠٠٩ء وچ تقریباً ١٠ نظماں دے مجموعے چھپ کے سامݨے آئے ۔ انہاں وچوں ٥ مجموعے جھوک پبلشرز ملتان دی اشاعت ہن۔ جیویں سیف اللہ آصف دی کتاب<nowiki>''</nowiki>بوچھݨ دے گنڈھ کنجیاں<nowiki>''</nowiki> سیفل بلوچ دی کتاب <nowiki>''</nowiki>لفظیں دے محل<nowiki>''</nowiki> صفدر کربلائی دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>پیریں ہتھ اَسمان<nowiki>''</nowiki>ڈاکٹر گل عباس اعواݨ دا <nowiki>''</nowiki>سوجھل خواب<nowiki>''</nowiki> اتے سیف اللہ خان سیفل دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>صدائے سیفل <nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔ایں توں علاوہ صابر چشتی دا <nowiki>''</nowiki>جیوݨ  اُتم جوگ<nowiki>''</nowiki> ملتان انسٹی ٹیوٹ آف پالیسی ملتان توں شائع تھیا۔ سنجوک سرائیکی ادبی سنگت لورا لائی بلوچستان توں ریاض فاروق دا کلام <nowiki>''</nowiki>سکِ سفریں تے<nowiki>''</nowiki> سب رس پبلشرز، میلسی توں غلام حسین کملا دا کلام <nowiki>''</nowiki>پینگاں پیار دیاں<nowiki>''</nowiki> صد رنگ پبلی کیشنز ملتان توں صفدر کربلائی دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>تیکوں یاد رکھیجے اُوں ویلے<nowiki>''</nowiki> اتے بختاور پبلی کیشنز، احمد پور شرقیہ توں محمد سلیم نیازی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>محبت ریت ہے اساݙی<nowiki>''</nowiki> دی اشاعت دی ݙس ملدی ہے۔                        سال ٢٠١٠ء وچ ست شعری مجموعے ایجھیں آئین جنہاں وچ ساکوں نظم دے ہووݨ دی ݙس ملدی ہے۔ خواجہ غلام فرید کلچر بورڈ ڈیرہ غازی خان توں شفقت بزدار دا لکھیا شاعری دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ریشم رستے<nowiki>''</nowiki> احمد خان طارق سرائیکی ادبی ثقافتی سنگت سݨاواں توں شاکر مہروی دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>بس توں<nowiki>''</nowiki>ق ۔ پبلی کیشنز ،ڈیرہ اسماعیل خان دی اشاعت اے۔ طاہر شیرازی دا لکھیا کلام ہے جیندا عنوان <nowiki>''</nowiki>جاتراں<nowiki>''</nowiki> فاتح پبلی کیشنز تونسہ شریف توں شبیر ناقہ دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>من دی مسجد<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز<nowiki>''</nowiki> ملتان توں حیات اللہ خان ترین دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>میݙا  سائیں بݨ<nowiki>''</nowiki> سرائیکی ادبی سنگت مٹھے والی تونسہ توں جہانگری سوز دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>سنویں سنج دا سفر<nowiki>''</nowiki> ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان توں وسو لال دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>زریاب<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال شائع تھیا۔                        سال ٢٠١١ء وچ مصطفی خادم دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>پورھیا<nowiki>''</nowiki> جیہڑھا خواجہ فرید کلر بورڈ ڈیرہ غازی خان توں چھپ کے سامݨے آئے۔ ایویں ہی فریاد ہریوی دا لکھیاں نظماں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki> جاگدی رُت اچ <nowiki>''</nowiki> سجاک ادبی سنگت شاند لنڈڈیرہ غازی خان توں چھپیا ، ڈیرہ غازی خان توں ہی ناصر پبلی کیشنز دی اشاعت مہینوال منگوٹھی دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>گزریا یاداں<nowiki>''</nowiki> سامݨے آندے۔ایویں ہی ملتان دے مختلف اشاعتی اداریاں نے شاعری دیاں کتاباں شائع کیتن۔ انہاں وچ <nowiki>''</nowiki>اہر امن دے' ' دمساز قیصڑانی دا لکھیا مجموعہ جیکون سلمان بردارز پبلشرز ، ملتان نے <nowiki>''</nowiki>گو نی مُکدی<nowiki>''</nowiki> خلیل احمد فریدی دا لکھیا کلام ضوریز اکادمی ادب ملتان نے <nowiki>''</nowiki>سُکیاں ہنجوں<nowiki>''</nowiki> نذیر شجاع آبدی دا کلام جھوک پبلشرز ملتان توں ، <nowiki>''</nowiki>درداں دی ماری دلڑی علیل اے<nowiki>''</nowiki>۔ اللہ ڈیوایا پر جوش د اکلام سرائیکی ادبی بہار <nowiki>''</nowiki>ملتان توں<nowiki>''</nowiki> اللہ ڈیوایا پر جوش دا لکھیا، ہک ٻیا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>سندھ تیݙی لالڑی<nowiki>''</nowiki> دی سرائیکی ادبی بہار ملتان نے شائع کیتا۔ بزم گُل ایوان تعلیم مہر لاڄ سادا کالونی ملتان توں قمر قتال پوری دا لکھیا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>چھالے <nowiki>''</nowiki> سامݨے آئے۔                        جھوک پبلشرز ملتان توں ریاض ارم دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>درداں دیا ں پٹیاں<nowiki>''</nowiki> دی اشاعت دی رݙس ملتی ہے اتے شودا سرائیکی کتاب گھر ، فاضل پور توں خلیل احمد شودا مستوئی دا لکھا کلام <nowiki>''</nowiki>عشق بڈھݨے توں<nowiki>''</nowiki> احمد خان طارق سرائیکی ادبی ثقافت سنگت کوٹ ادو توں فاروق راول دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>روگ اچ ہئیں<nowiki>''</nowiki> دی ایں سال ݙس ملدی ہے۔                        سال ٢٠١٢ء اچ ١٢ سرائیکی نظم دے مجموعہ سامݨے آئین  جنہاں وچ <nowiki>''</nowiki>پندھ کویلیاں ا<nowiki>''</nowiki> ڈاکٹر خالد اقبال دا مجموعہ جیندی اشاعت کتاب دوست ، ملتان توں تھئی۔ <nowiki>''</nowiki>اݙار<nowiki>''</nowiki> عباس ملک دا لکھیا کلام جیندی اشاعت جھوک پبلشرز ، ملتان توں تھئی۔<nowiki>''</nowiki>جوڳ<nowiki>''</nowiki> ساحر رنگ پوری دا لکھیا کلام دی جھوک پبلشرز ملتان دی اشاعت ہے۔ <nowiki>''</nowiki>جند نماݨی سولاں وات<nowiki>''</nowiki> خادم حسین خادم دا لکھیاں نظماں دا مجموعہ دستک پبلی کیشنز ملتان دی اشاعت ہے۔ ایویں ہی ریاض عصمت دا لکھیا کلام<nowiki>''</nowiki>نشانی<nowiki>''</nowiki> ایمکو ویلفیئر فاونڈیشن کوٹلہ گورماݨی ڈیرہ غازی خان خان توں شائع تھئے۔ ڈیرہ غازی خان توں ہی جمشید نادار دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>پرایا چندر<nowiki>''</nowiki> ناصر پبلشرز دی اشاعت ہے۔                         <nowiki>''</nowiki>بانگ <nowiki>''</nowiki> سلیم صابر گورماݨی دا لکھیا کلام جیہڑھا سُجاک ادبی سنگت شادن لنڈ توں شائع تھئے اتے شادن لنڈ توں ہی ہک ٻیا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>سیپ<nowiki>''</nowiki> اصغر تورماݨی دا لکھیا کلام ہے۔ جیکوں سجاک ادبی سنگت ہی شائع کیتے۔                ڈیرہ اسماعیل خان توں ق۔ پبلشرز دی طرفوں محمود ظہیر احمد دا لکھیا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>لُکار<nowiki>''</nowiki> سامݨے آئے ۔ محمد رمضان نادار دا لکھی کلام <nowiki>''</nowiki>وانج<nowiki>''</nowiki> جیکوں مرکزی وسیب سرائیکی ادبی سنگت گھڈ واہواہ نے شائع کیتے۔ <nowiki>''</nowiki>ہنج دے حاشیے<nowiki>''</nowiki> شریف پردیسی دا لکھیا کلام ہے۔ جیکوں سرائیکی ادبی سُدھ ، تونسہ ڈیرہ غازی خان نے چھپئے۔ ایں توں علاوہ <nowiki>''</nowiki>کفتاں<nowiki>''</nowiki> صفدر کربلائی دا مجموعہ کلام سامݨے آئے۔ جیکوں سانجھ پبلشرز لاہور نے شائع کیتا۔                        سال ٢٠١٣ء وچ نوں شعری مجموعہ سامݨے آئے۔ جیندے وچ نظماں دی ݙس ملدی ہے۔ خاور نقوی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>پباں بھار<nowiki>''</nowiki> عکاس پبلی کیشنز اسلام آباد دی طرفوں شائع تھیا۔منظور بھٹہ دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>میݙی کمت دا حساب کتھ<nowiki>''</nowiki> دستک پبلی کیشنز ملتان توں شائع تھئے۔ ڈاکٹر گل عباس اعوان دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>لوں لوں جاگدی تس<nowiki>''</nowiki>جھوک پبلشرز نے شائع کیتے۔ <nowiki>''</nowiki>دلاسے <nowiki>''</nowiki>دے ناں نال فہد قتال پوری دا شعری مجموعہ قتال پور ادبی سنگت ملتان دی طرفوں شائع تھیا۔ <nowiki>''</nowiki>مٹی میݙےپیریں دی<nowiki>''</nowiki> منور عباس منور دا شعری مجموعہ ، ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان دی طرفوں چھپیا، طارق محسن قیصرانی دی شاعری دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سمندر ُسک ڳیا ہوسی' ' جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع تھیا۔                      کلام فیاض<nowiki>''</nowiki> فیاض احمد پوری دا شعری مجموعہ، جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳیا۔ جمشید کلانچوی اعوان دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>لفظیں دے پھُل<nowiki>''</nowiki> اکادمی سرائیکی ادبی بہاولپور دی طرفوں شائع تھیا۔ سیݨ عابدہ نازش دی شاعری <nowiki>''</nowiki>جھٹ لڳسی<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال جھوک پبلشرز دی طرفوں شائع تھیا۔                        سال ٢٠١٤ء وچ شائع تھیوݨ والے شعری مجموعیاں وچو ں سرائیکی وسیب دے نامور شاعر سئیں احمد خان طارق دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>میں کیا آکھاں<nowiki>''</nowiki> کوں ایمکو ویلفیئر فائونڈیشن ،کوٹلہ گورماݨی ،ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع کیتا ڳیا۔جدید اسلوب اتے آہنگ رکھݨ والے شاعررفعت عباس دیاں نظماں دا مجموعہ<nowiki>''</nowiki>ماء ٻولی دا باغ<nowiki>''</nowiki> خمیس یاترا ملتان دی طرفوں شائع تھیا۔ سرائیکی وسیب دے نامور دانشور، محقق ڈاکٹر احسن واگھا دی کتاب <nowiki>''</nowiki>اکھر شبدے<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھئی۔ جیندے وچ انہاں دی سرائیکی شاعری اتے مضامین وی شامل ہن۔تونسہ شریف دے معروف قصبہ منگروٹھہ نال تعلق رکھݨ والے بزرگ شاعر مہیوال منگڑوٹھوی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>تانگھاں<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھیا۔ سیݨ شبنم اعوان دی نظماں دی کتاب <nowiki>''</nowiki>بوچھݨ <nowiki>''</nowiki> دے ناں نال جھوک پبلشر ملتان دی طرفوں سامݨے آئی۔ نوجوان شاعر سلیم سیفی دی شاعری دی کتاب <nowiki>''</nowiki>بھانبھر' ' دے ناں نال جھوک پبلشرز دی طرفوں چھپی ۔ ملک غلام محمد پرویز جھمٹ دی شاعری <nowiki>''</nowiki>وت رات ہجر دی پئی آندی<nowiki>''</nowiki> صدق رنگ پبلی کیشنز ملتان نے شائع کیتی۔ ابرار بلوچ دی شاعری <nowiki>''</nowiki>تانگھ<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع تھئی۔مختار لغاری دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>عشق اللہ دا <nowiki>''</nowiki> ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان نے شائع کیتا۔                        سال ٢٠١٥ء وچ وسیب دے نامور شاعر قیس فریدی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>گھاگھر<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال بزم ادراک خان پور دی طرفوں شائع تھیا۔ مشہور تے معروف شاعر ، عزیز شاہد دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>چݨیاں<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال <nowiki>''</nowiki> سانجھ ادبی سنگت کرم داد قریشی مظفر گڑھ دی طرفوں شائع کیتا ڳئے۔ڈاکٹر قاسم جلال ، نامور شاعر،محقق ، ڈرامہ نویس ، افسانہ نگار دا شعری مجموعہ ،<nowiki>''</nowiki>سنیہا<nowiki>''</nowiki>دے ناں نال مرکز تعلیم و تدریس برائے زبان و ادب ،مظفر گڑھ نے شائع کیتا۔ ایں سال عزیز شاہد دا ٻیا شاعری دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>پݨیال<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھیا۔عارف گلشن دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>پھل گلشن دے <nowiki>''</nowiki> شائع تھیا۔ نجیب اللہ انجم دا شعری مجموعہ"سوچ <nowiki>''</nowiki> سوجھل سرائیکی فورم ڈیرہ غازی خان نے شائع کیتا۔ حسن بیگ دی شاعری دا مجموعہ <nowiki>'''</nowiki>یادیں دے رشتے<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز توں شائع تھیا۔ ایں توں علاوہ محمد رمضان نادار دا شعری کلام <nowiki>''</nowiki>رات تھک پئی اے<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال اردو سخن چوک اعظم لیہ توں شائع تھیا۔                        سال ٢٠١٦ء دے وچ سرائیکی ادبی بورڈ ملتان دی طرفوں <nowiki>''</nowiki>چوبھے <nowiki>''</nowiki>نال نال مہندر پرتاب چاند دی شاعری دا مجموعہ شائع تھیا۔ وستی رسول پور ، ضلع راڄن پور توں تعلق رکھݨ والے جواں مرگ شاعر امتیاز فریدی دا شعری مجموعہ انہاں دی وفات توں بعد <nowiki>''</nowiki>عشق الیندا ناہیں<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع کیتا ڳیا۔ اخلاق مزاری دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>پاݨی رنڳیاں اکھیں<nowiki>''</nowiki> تے علامتی نظماں تے مشتمل مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ٹاکرپنہ<nowiki>''</nowiki> جیندے شاعر کرامت کشش تے اشاعتی ادارہ وسنگھڑ پردیس تونسہ ہے۔ہیں سال ہک ٻیا نظماں دا جموعہ <nowiki>''</nowiki>اظہار ہے<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیا۔ جیندے شاعر مسیح اللہ جام پوری ہن۔ ایں توں علاوہ امیتاز فریدی مرحوم دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>عشق الیندا ناہیں<nowiki>''</nowiki> ، مہندر پرتاب دے <nowiki>''</nowiki>چوبھے<nowiki>''</nowiki>، افضل چوہان دے <nowiki>''</nowiki>ہنجھ دا سیک<nowiki>''</nowiki> ، غیور بخاری دے <nowiki>''</nowiki>کجھ الا سانولا<nowiki>''</nowiki> ، جمشیدنا شاد دے <nowiki>''</nowiki>پپلیں ہیٹھ جہان<nowiki>''</nowiki> ، مصطفیٰ عمد دے <nowiki>''</nowiki>داݨے داݨے دی ڳال<nowiki>''</nowiki> قاسم سہاݨی دے <nowiki>'''</nowiki>لعل نی مُکدے<nowiki>''</nowiki>، ریاض ارم دے <nowiki>''</nowiki>آس دی پینگھ<nowiki>''</nowiki> فضل سوکڑی دے <nowiki>''</nowiki>سکھڑیں ہتھ<nowiki>''</nowiki> شبیر ناقد دے <nowiki>''</nowiki>روح دی روہی<nowiki>''</nowiki> ، باقر نیازی دے <nowiki>''</nowiki>جھانولا<nowiki>''</nowiki> ، ڈاکٹر محمد قدر بخش گورنماݨی دے <nowiki>''</nowiki>چندر مکھی<nowiki>''</nowiki> یاسین بلوچ دے <nowiki>''</nowiki>بھاگ<nowiki>''</nowiki> ، <nowiki>''</nowiki>فرید نا چیزدی <nowiki>''</nowiki>سِک سانول دی<nowiki>''</nowiki> ، رانا گنوری دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>مہک مٹی دی<nowiki>''</nowiki> اچ نظم دی صنف کوں بنہاں صنفاں دے رَلے شامل کیتا ڳئے۔                        ٢٠١٧ء وچ نامور شاعر عزیز شاہد دا شعری مجموعہ<nowiki>''</nowiki>، پھلیں بھری جنگیر<nowiki>''</nowiki> ناصر پبلی کیشنز، ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع تھیا۔ احمد خان طارق دا شعری مجموعہ<nowiki>''</nowiki>عمراں دا پورھیا<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیا۔ اے شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>احمد خان طارق دی کلیات ہے۔ جیندے وچ انہان دی شاعری دے سارے مجموعے شامل ہن۔ڈیرہ اسماعیل خان توں تعلق رکھݨ والے نامور شاعر سعید اختر سیال دی نظمیہ شاعری دا مجموعہ<nowiki>''</nowiki>نوکھ<nowiki>''</nowiki> سپت سندھ پبلی کیشنز ، ڈیرہ اسماعیل خان دی طرفوں شائع تھیا۔ ترقی پسند،مزاحمتی شاعری کرݨ والے شاعر نذیر فیض منگی دا شعری مجموعہ، ہنج دافیض<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳیا۔ضلع خوشاب توں تعلق رکھݨ والے شاعر اقبال قریشی دا شعری مجموعہ<nowiki>''</nowiki> عشق دیاچھلاں<nowiki>''</nowiki> خالد پرنٹنگ پریس سرگودھا نے شائع کیتا۔ وسیب دے ناموربزرگ شاعر، سردار خادم حسین مخض دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>کرݨی بھرنی<nowiki>''</nowiki> حرف اکادمی راولپنڈی دی طرفوں شائع تھیا۔ سخن سرائے پبلی کیشنز ملتان دی طرفوں ، ریاض قمر دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>خمرے<nowiki>''</nowiki> شائع کیتا ڳیا۔ نویکلے لہجے دے شاعر اظہر کلیانی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>در اڳوں کچنال<nowiki>''</nowiki> خمیس یاترا ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳیا۔ 'ابھردا سیجھ<nowiki>''</nowiki> سوجھل بخاری دا شعری مجموعہ ، جویرہ پرنٹنگ پریس ، پل شوالہ ملتان نے شائع کیتے۔                         اکبر محمود مغل دی شاعری ، <nowiki>''</nowiki>اُوپری کندھ<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان نے شائع کیتی ہے۔ <nowiki>''</nowiki>پرکھ پڑھان<nowiki>''</nowiki> فضل عباس ظفر دی شاعری دی کتاب ، پرکھ ادبی سنگت ، کوٹ چھٹہ، ضلع ڈیرہ غازی خان دی طرفوں شائع تھئی ہے۔ نوجوان شاعر، کیفی جام پوری دا تعلق وستی رسول پور نال ہے۔انہاں دی شاعری دی کتاب <nowiki>''</nowiki>پھونہار <nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز نے شائع کیتی ۔ کشور لودھراں <nowiki>''</nowiki>ہݨ کِتھ ٹر ڳئیں، "ڈھول نکھڑ ڳئے<nowiki>''</nowiki> اے کتاب کشور لودھراں ادبی سنگت ، لودھراں ولوں شائع تھی ہے۔<nowiki>''</nowiki>جھمراں، شوکت عاڄز دا شعری مجموعہ ، کوٹ ادو، ادبی فورم ، کوٹ ادو نے شائع کیتا۔ سمندر دی تیہہ، سچل سپت پوری اتے محمد رمضان شاہ گیلانی دی شاعری <nowiki>''</nowiki>ہاں دی دھانہہ<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ، ملتان دی طرفوں شائع تھئی۔ <nowiki>''</nowiki>چھال <nowiki>''</nowiki> مرتضیٰ ناظر اتے رشید اشتردی کتاب <nowiki>''</nowiki>پکھڑو<nowiki>''</nowiki> ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان  شائع کیتے۔ فرید فورم ، بہاول پور دی طرفوں گدا حسین راول دی شاعری ، گونگے انت الیسن<nowiki>''</nowiki> ارسلان پبلشرز ملتان دی طرفوں عارف حسین عارف دی شاعری <nowiki>''</nowiki>چکھڑے چاک<nowiki>''</nowiki> شائع تھئی۔ <nowiki>''</nowiki>الف توں پہلے<nowiki>''</nowiki> ساڄد علی پوری د ی کتاب جیکوں جھوک پبلشرز شائع کیتا۔ایں توں علاوہ گلزار احمد گلزار دے مجموعے<nowiki>''</nowiki>برہوں <nowiki>''</nowiki> اچ وی نظم دی وݨکی کوں شامل کیتاڳئے۔                        سال ٢٠١٨ء اچ نظماں تے مشتمل ترائے شعری مجموعے شائع تھئے۔پہلا پروفیسر طارق گجر دا <nowiki>''</nowiki>قصہ کراں ست پُٹھا<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں ݙوجھا عاشق حسین صدقاݨی دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>میں گونگا نمی لا ڄانڑدا<nowiki>''</nowiki> وی جھوک پبلشرز ملتان شائع کیتا تے تریجھا عبدالمجید ساغر دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>منزل گم گشتہ <nowiki>''</nowiki> وژن آرٹ گیلری ملتان  شائع کیتا۔ ایں توں علاوہ غلام عباس قنمبر قتال پوری دے <nowiki>''</nowiki>چھالے<nowiki>''</nowiki> شاز بخاری دے <nowiki>''</nowiki>پارت ہووی<nowiki>''</nowiki> شعبان جھلݨ شعبان دے <nowiki>''</nowiki>آس دی پونبل<nowiki>''</nowiki> جاوید آصف دی <nowiki>''</nowiki>کھارے چڑھدی سِک<nowiki>''</nowiki> سعید سروت دی <nowiki>''</nowiki>سِک سنگتاݨی<nowiki>''</nowiki> ،جعفر نادار دے <nowiki>''</nowiki>یاداں ہن سرمایہ<nowiki>''</nowiki> ، گلزار احمد گلزار دے <nowiki>''</nowiki>نماݨے لوک<nowiki>''</nowiki> ملازم حسین شانی دے <nowiki>''</nowiki>اوندی مرضی<nowiki>''</nowiki> سردار خادم حسین مخفی دے <nowiki>''</nowiki>لیکھا چوکھا<nowiki>''</nowiki> ، ندیم سمیجو دے <nowiki>''</nowiki> سنبھل واݨ<nowiki>''</nowiki> ، گلزار احمد گلزار دے <nowiki>''</nowiki>ساقی سوائی ݙے<nowiki>''</nowiki> شاہد علوی <nowiki>''</nowiki>وفا دے گویڑ<nowiki>''</nowiki>، فاروق کاشف دے<nowiki>''</nowiki>اݨ ولدی دا سݙ<nowiki>''</nowiki> سید زوار حسین دے <nowiki>''</nowiki>وسیلہ نجات<nowiki>''</nowiki> حاڄی سیفل بلوچ دے <nowiki>''</nowiki>دیوان سیفل<nowiki>''</nowiki> ، اچ نظماں دے نمونے ملدن۔                        سال ٢٠١٩ء اچ چار شعری مجموعے ایجھے شائع تھین جنہاں اچ صرف نظم دی وݨکی ہے۔ انہاں وچ پہلا بشیر احمد رہبر دا <nowiki>''</nowiki>روہی ول آ<nowiki>''</nowiki> جیڑھا جو جھوک توں شائع تھیا۔ ݙوجھا <nowiki>''</nowiki>جھوک<nowiki>''</nowiki> وحید سیال دا لکھیا مجموعہ کلام ہے۔ جیڑھا ڈیرہ اسماعیل خان توں شائع تھیا۔ تریجھا مجموعہ مظہر حسین یاسر دا <nowiki>''</nowiki>پکھیاں کوں نہ مارو<nowiki>''</nowiki> لکھیا ۔ جیکوں اردو سخن چوک اعظم لیہ نے شائع کیتا۔ اتے چوتھا جھوک پبلشرز دی طرفوں فیض فریدی دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>لوک مٹی دے<nowiki>''</nowiki> شائع تھیا۔ ایں توں علاوہ گلزار احمد گلزار دا <nowiki>''</nowiki>ول آ پاروں<nowiki>''</nowiki> نوبہار دولتانہ دا <nowiki>''</nowiki>نہ وچھڑے یار کِسے دا <nowiki>''</nowiki> ، منظور حسین سیال دا <nowiki>''</nowiki>مندری<nowiki>''</nowiki> ، فیض بلوچ دا <nowiki>''</nowiki>تھل واس<nowiki>''</nowiki> جہانگیر مخلص دا <nowiki>''</nowiki> میݙا کوٹ ڈیراورسہاڳ والا<nowiki>''</nowiki>، ڈاکٹر نصر اللہ جامی دا <nowiki>''</nowiki>دھائیں<nowiki>''</nowiki> بشیر احمد رہبر دا <nowiki>''</nowiki>روہی ول آ<nowiki>''</nowiki> ، ریاض فاروق دا <nowiki>''</nowiki>روح دا ریشم<nowiki>''</nowiki> قنبر نقوی دا <nowiki>''</nowiki>اڄاں کُجھ دیر باقی ہے' ' ، مختار مخلص دا <nowiki>''</nowiki>سدھ سنیہا<nowiki>''</nowiki> تے نادر لاشاری دا <nowiki>''</nowiki>گوہیڑ<nowiki>''</nowiki> ایجھیں مجموعے ہن ۔ جنہاں وچ شاعری دیاں ٻنہاں صنفاں نال نظم دی صنف و ی ملدی اے۔                        سال ٢٠٢٠ء اچ صرف نظم دی صنف تے مشتمل ہک شعری مجموعہ سامݨے آئے۔ اے عطا اللہ تسکین دا لکھیا<nowiki>''</nowiki>سکدی روہی<nowiki>''</nowiki> جیکوں جھوک  پبلشرز ملتان نے شائع کیتے۔ایں کنوں علاوہ ابو الٻیان ظہور احمد فاتح دے لکھئے مجموعے<nowiki>''</nowiki>پینگھ<nowiki>''</nowiki> ، حافظ خدا بخش ملتانی واصف دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>پیریں باڄھ پندھیڑو<nowiki>''</nowiki> جیندے وچ آزاد نظم پاتی ویندی اے۔ ایں تو علاوہ محمد ندیم اشرف دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>حسن ازل چودھار ڈٹھم<nowiki>''</nowiki> وچ طویل نظم کوں شامل کیتا ڳئے۔ ساڄد بخاری دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>چھاں<nowiki>''</nowiki> اچ وی نظم شامل اے تے سیف اللہ سیفی دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>سوبھ<nowiki>''</nowiki> اچ وی ایں وݨکی دی ݙس ملدی اے۔                        سال ٢٠٢١ء اچ نظماں دے جیڑھے مجموعے شائع تھئے۔ انہاں اچ شاہد عالم شاہد دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>چندر درسال تے<nowiki>''</nowiki> جیکوں سرائیکی انسٹیٹیوٹ آف لینگویج اینڈ کلچر شائع کیتا۔ ایں توں علاوہ مالک اشتر دا لکھای مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>نظمیں دے مجسمے<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیاء تے سید شاز بخاری دا ج مجموعہ <nowiki>''</nowiki>یار نئیں وت؟<nowiki>''</nowiki> تے اشولال ڈاکٹر دا <nowiki>''</nowiki>جال منوتی<nowiki>''</nowiki> جیکوں شفیق پرنٹنگ پریس ملتان نے شائع کیتا۔ ایں توں علاوہ نثری نظم دا ہک مجموعہ وی سال سامݨے آئے۔ <nowiki>''</nowiki>رلے پندھ کریسوں<nowiki>''</nowiki> جیکوں لکھݨ آلے شاعر زاہد اڄمل قریشی ہن تے اشاعتی ادارہ جھوک پبلشرز ملتان ہے۔ ایں توں علاوہ سید قاسم جلال دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>سوجھل سوچاں<nowiki>''</nowiki> اچ صوفی شبیر ابن بے رنگ دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>کونین دا مختار <nowiki>''</nowiki> وچ نظم دا حصہ موجود اے۔                        سال ٢٠٢٢ء اچ نظماں دا ہک مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سروپ<nowiki>''</nowiki> جیندے شاعر اقبال بار تے اشاعتی ادارہ حرف ذاد پبلی کیشنز ، کراچی، اسلام آباد دی طرفوں شائع تھیا۔ ایں توں علاوہ نظم  دی ونکی سعید راشد ڈیروی دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>گونگی حسرت<nowiki>''</nowiki> اچ شہباز شاذ دے <nowiki>''</nowiki>عشق خوشبو ہے ݙو جہانیں دی<nowiki>''</nowiki> اچ تے شفقت بزدار دے <nowiki>''</nowiki>پئیو استاد دے ماء استانی <nowiki>''</nowiki> اچ وی ملدی اے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 9baon2qqrb6sa1ge250uby51hxl3cof 0 33414 70754 2026-04-21T07:33:28Z ڈیلی جھوک 4262 "                        ساݙی گول پھرول مطابق انہاں ویہہ سالیں اچ غزل دی صنف تے چنگا چوکھا کم تھئے۔ سال ٢٠٠٠ء توں گھن تے ہݨ تائیں دے شائع شدہ غزلاں دے مجموعے تے ایسے مجموعے جنہاں اچ غزل دی صنف کوں ٻنہاں صنفاں نال شامل کیتا ڳئے۔ جائزہ پیش خدمت ہے۔ ٢٠٠٠ء وچ چھپݨ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70754 wikitext text/x-wiki                         ساݙی گول پھرول مطابق انہاں ویہہ سالیں اچ غزل دی صنف تے چنگا چوکھا کم تھئے۔ سال ٢٠٠٠ء توں گھن تے ہݨ تائیں دے شائع شدہ غزلاں دے مجموعے تے ایسے مجموعے جنہاں اچ غزل دی صنف کوں ٻنہاں صنفاں نال شامل کیتا ڳئے۔ جائزہ پیش خدمت ہے۔ ٢٠٠٠ء وچ چھپݨ آلے شعری مجموعے جنہاں وچ سرائیکی غزل دی ݙس ملدی ہے۔ اُو اے ہن۔ <nowiki>''لہوں دا عرق'' ، شاکر شجاع آبادی دا لکھیا شعری مجموعہ جیکوں جھوک پبلشرز ملتان شائع کیتا ۔ ایندے وچ غزل دا ہک حصہ موجود ہے۔ ''پیار سنہیا'' دمساز قیصرانی دا لکھیا مجموعہ کلام جیکوں سنجوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا ۔ ایندے وچ وی غزل دا حصہ موجود ہے۔حیدر بزدار دا لکھیا مجموعہ ''میل مہانگے '' جیکوں سوچ سجاݨ سرائیکی سنگت شا ہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان نے شائع کیتا۔ وچ وی غزلاں دا حصہ موجود ہے۔ ایویں ہی سرائیکی ادبی مجلس ملتان دی اشاعت ''موڑ مہاڑ'' جیکوں سید عیسن شاہ ساجد ملتانی لکھیئے ۔ ایندے وچ وی غزلاں دا حصہ موجود ہے۔''پتھر ہنج'' عبدالاحد حسن دا لکھیا مجموعہ جیکوں دبستان سحر ڈیرہ غازی خان نے شائع کیتا۔ ''وفا دے ݙیوئے''</nowiki> منظور احمد اعوان دا لکھیا کلام جیندے وچ غزلاں دی ݙس ملدی ہے۔ جیکوں امداد سرائیکی ادبی سنگت رحیم یار خان شائع کیتے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠٠١ء وچ چھپݨ آلے مجموعے جیندے وچ ساکوں غزل دی صنف دی ݙس ملدی ہے۔ انہاں وچ احمد خان طارق دا کلام جیندا موضوع <nowiki>''</nowiki>میکوں سی لڳدے<nowiki>''</nowiki> سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین دی پیش کش ہے۔ <nowiki>''</nowiki>اساں خیرا نی منگدے<nowiki>''</nowiki>سفیر لاشاعری دا لکھای مجموعہ کلام ہے۔ جیکوں سرائیکی ادبی سنگت محراب والا نے شائع کیتا۔ <nowiki>''</nowiki>کاغذ دی بیڑی <nowiki>''</nowiki> فاروق روکھڑی دا لکھیا کلام جیکوں صد رنگ پبلی کیشنز لاہور  شائع کیتا۔ <nowiki>''</nowiki> مونڄھے منظر<nowiki>''</nowiki> ریاض فاروق دا لکھیا مجموعہ کلام جیکوں جھوک پبلشرز ، ملتان نے شائع کیتا۔ ایندے وچ وی غزلاں دا حصہ موجود ہے۔<nowiki>''</nowiki>عشق دی مالا <nowiki>''</nowiki> انور شاہ انور دا لکھیا مجموعہ ہے۔ جیکوں جھوک پبلشرز ملتان شائع کیتا۔ ایندے وچ وی غزلاں دا حصہ موجود ہے۔ <nowiki>''</nowiki>ہر پھل زخمی <nowiki>''</nowiki> ہمراز سیال اچوی دا لکھیا مجموعہ جیکوں اکادمی سرائیکی ادب، بہاول پور  شائع کیتے۔  ایندے وچ وی غزلاں دے نمونے ملدے ہن۔ <nowiki>''</nowiki>درپݨ" محمد اشرف در پن دالکھای کلام ہے۔ جیکوں مثال پبلشنگ لاہور نے پبلش کیتے ۔ ایندے وچ وی سرائیکی غزل دے حواولے نال ہک حصہ موجود ہے۔<nowiki>''</nowiki>شمع خورشید<nowiki>''</nowiki> ڈاکٹر خورشید ملک دا مجموعہ کلام ہے۔اے اردو کلام ہے۔ مگر ایندے وچ سرائیکی غزلاں دا حصہ موجود ہے۔ <nowiki>''</nowiki>ٹھیٹریاں<nowiki>''</nowiki> مظہر علی تابش دا مجموعہ کلام جیکوں قاصر ادبی فورم ڈیرہ اسماعیل خان شائع کیتا۔ ایندے وچ وی غزلاں دا حصہ موجود ہے۔<nowiki>''</nowiki>پھلوہے<nowiki>''</nowiki> غلام فرید جانی دا لکھیا مجموعہ کلام ہے۔ جیکوں روہی ادبی اکیڈمی ڈیرہ نواب شائع کیتا۔ <nowiki>''</nowiki>آونڄ سانول<nowiki>''</nowiki> رانا محمد نواز نیازی دا لکھیا مجموعہ کلام ہے۔ جیکوں مخدوم پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ ایندے وچ وی غزل دا حصہ موجود ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠٠٢ء وچ <nowiki>''</nowiki>دیوان بے رنگ<nowiki>''</nowiki> (حصہ اوّل) صوفی یار محمد بے رنگ دا لکھیاء مجموعہ کلام سامݨے آئے۔ جیندے وچ غزل دی ونکی موجود ہے۔ <nowiki>''</nowiki>وچھڑی کونڄ<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان دی اشاعت ہے۔ ایکوں لکھݨ والے سید عیسن شاہ ساڄد ملتانی ہن انہاں دے ایں مجموعہ وچ غزلاں دا ہک حصہ موجود ہے۔وسیب سرائیکی ادبی مرکز ملتان توں شاکر شجاع آبادی دے تمام کلام کوں کٹھا کر کے ہک مجموعہ <nowiki>''</nowiki>کلام شاکر<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع کیتا ڳئے۔ جیندے وچ غزلاں موجود ہن۔                      سال ٢٠٠٣ء وچ شائع تھئے مجموعے جنہاں وچ غزل دی صنف تے طبع آزمائی کیتی ڳئی اے انہاں وچ  ضوریز پبلی کیشنز چوک گنا منڈی ، ملتان توں  <nowiki>''</nowiki>سرخاب دے پر<nowiki>''</nowiki> صادق کاشف بزدار دا لکھیا مجموعہ کلام شامل ہے۔جیکوں سلمان برادز، ملتان نے شائع کیتا ۔ ایندے وچ وی ہک حصہ غزل دا موجود ہے۔ <nowiki>''</nowiki>اکھیں خواب جڳارے<nowiki>''</nowiki> ، امان اللہ ارشد دا لکھیاں غزلاں دا مجموعہ ہے۔ایندی اشاعت دلچسپ ادبی ایسوسی ایشن جندو پیر کیتی۔ <nowiki>''</nowiki>زمانہ چندر تے پُج ڳئے<nowiki>''</nowiki>۔ رب نواز مخمور دا لکھیا مجموہ کلام ہے۔ جیکوں قیس قلم قافلہ، کوٹ مٹھݨ نے شائع کیتا۔ ایندے وچ وی حصہ غزل ہک حد توں شامل ہے۔ <nowiki>''</nowiki>ویݨ وکھوہے" نا صر حروار دا لکھیا سرائیکی کلام جیکوں سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین  چھپائے ۔ ایندے وچ ہک حصہ غزلاں دا شامل کیتا ڳئے۔ <nowiki>''</nowiki>اڄݨ میں بے وفا ہاں<nowiki>''</nowiki>الطاف حسین جابر دا لکھیا کلام ہے۔ جیکوں ڈیرہ غازی خان نے شائع کیتا۔ ایں مجموعے وچ وی غزلاں دا ہک حصہ مخصوص ہے ۔ ایویں ہی جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں شائع تھیوݨ آلا سرائیکی شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>دل وار ڈیواں<nowiki>''</nowiki> بشیر ملتانی دی پیش کش ہے۔ <nowiki> </nowiki>                        <nowiki>''</nowiki>سویں سنجھ<nowiki>''</nowiki> شمس الدین شمسو دا پیش کردہ مجموعہ کلام ہے۔ جیکوں چھپݨ آلا ادارہ مخدوم پبلشرز ملتان ہے۔ ایں مجموعے وچ وی غزلا ں کیتے حصہ موجود ہے۔<nowiki>''</nowiki>نمی دا ڈھولا<nowiki>''</nowiki> سلمان پردیسی ایکوں ڈیرہ غازی خان توں شائع کیتا ڳیا ۔ ایندے وچ وی غزل دے حووالے نال ہک حصہ موجود ہے۔ <nowiki>''</nowiki>متاں مال ولے<nowiki>''</nowiki> احمد خان طارق دا لکھیا مجموعہ کلام ہے۔ جیکوں سوچ سنجاݨ ادبی سنگت ڈیرہ غازی خان نے شائع کیتا۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠٠٤ء وچ سرور کربلائی دا مجموعہ کلام<nowiki>''</nowiki>سیجھ دا سینہ <nowiki>''</nowiki>جیڑھا کہ صرف غزلاں تے مشتمل ہے۔ ایکوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ <nowiki>''</nowiki>میں یاد آساں<nowiki>''</nowiki>شاکر مہروی دے ایں مجموعے کلام کوں شائع کرݨ آلا ادارہ احمد خان طارق سرائیکی ادبی ثقافتی سنگت سݨاواں جیندے وچ غزلاں دا کُجھ حصہ شامل کیتا ڳئے۔          <nowiki>''</nowiki>بیڑی د ا جڳ ساراپور<nowiki>''</nowiki> عبدالطیف بھٹی دا لکھیا مجموعہ ہے۔ جیکوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ ایں مجموعے وچ وی ہک حصہ شامل غزل دا ہے۔<nowiki>''</nowiki>میں یاد آساں<nowiki>''</nowiki> شاکر مہر وی دا مجموہ کلام ہے۔ جیکوں احمد خان طارق سرائیکی ادبی ثقافتی سنگت سݨاواں  شائع کیتا۔ ایندے وچ ہک حصہ غزل شامل کیتا ڳئے۔ امان اللہ ارشد دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>اکھیں خواب جڳارے<nowiki>''</nowiki> جیکوں دلچسپ ابدی ویلفئیر ایسوسی ایشن جندو پیر کمال لیاقت پور  چھاپیا۔ ایندے و چ وی غزلاں موجود ہن۔سرائیکی ریسرچ سنٹر بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی ملتان دی طرفوں سید شوکت علی بخاری دی مرتب تھئی کتاب <nowiki>''</nowiki>کلیات اسد ملتانی<nowiki>''</nowiki> ٢٧ عنوان نال شائع تھئی۔ ایندے وچ و اس ملتانی دیاں غزلاں شامل کیتیاں ڳئین۔ <nowiki> </nowiki>                        مظفر گڑھ توں مجلس سرائیکی مصنفین دی طرفوں چھپݨ آلا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>تانگھی تارے<nowiki>''</nowiki> سلطان قادری دا لکھیا کلام ہے۔ جیندے وچ غزلاں دا حصہ موجود ہے۔ حماد خان دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>اڈدے پکھی<nowiki>''</nowiki> لاہور توں شام کے بعد پبلی کیشنز نے شائع کیتا۔ریاض ارم دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>حیاتی دے پندھ<nowiki>''</nowiki> کاروان ادب پبلی کیشنزکبیر والا نے شائع کیتا۔ ایندے وچ وی غزل موجود ہے۔ بزم فرید لودھراں توں <nowiki>''</nowiki>تانگھ سنجݨ دی <nowiki>''</nowiki> جیکوں حنیف خاکی دنیا پور نے لکھیئے۔ غزل دا حصہ شامل ہے۔ <nowiki> </nowiki>                        سن ٢٠٠٥ء وچ اقبال سوکڑی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>اٹھواں اَسمان<nowiki>''</nowiki> ناسر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان دی اشاعت ہے۔<nowiki>''</nowiki>قلم کشالے<nowiki>''</nowiki> رفیق احمد پوری نے لکھیئے جیندے وچ غزل وی ݙسن ملدی ہے۔ <nowiki>''</nowiki>خواب اچ دریا<nowiki>''</nowiki> رشید عثمانی دا لکھیا سرائیکی مجموعہ کلام ہے۔جیکوں سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور نے شائع کیتا۔<nowiki>''</nowiki>ہنج دا ویݨ <nowiki>'''</nowiki> محمد مظہر نیازی دا لکھیا مجموعہ ہے۔ جیکوں مثال پبلشرز فیصل آباد توں شائع کیتا ڳیا۔<nowiki>''</nowiki>ترنڈ<nowiki>''</nowiki> مرتضی زاہد دا لکھیا مجموعہ کلام جیکوں بزم الفت آڑہ جعفر ڈیرہ غازی خان نے شائع کیتا۔ ۔ایندے وچ وی کُجھ حصہ غزل دا شامل کیتا ڳئے۔ عارف فریدی دا لکھیا شعری مجموعہ جیندا عنوان ہے۔ <nowiki>''</nowiki>یاد سنجݨ دی<nowiki>''</nowiki> ایکوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ ایندے وچ وی ہک وݙا حصہ غزلاں دا موجود ہے۔سن٢٠٠٦ء وچ شائع تھیوݨ آلے ایسے مجموعہ کلام جنہاں وچ غزل دی صنف پاتی ویندی ہے۔مختلف ادبی فورمز توں شائع تھی کے سامݨے آئے ہن۔ انہاں اچ عزیز شاہد دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>جوگ<nowiki>''</nowiki> جیڑھا جھوک پبلشرز ملتان توں چھپئے۔امان اللہ کاظم دا کلام <nowiki>''</nowiki>پپلیں ہنج نہ ماوئے<nowiki>''</nowiki> عثمان پبلی کیشنز لاہور توں چھپ کے سامݨے آئے۔ اے مکمل طور تے غزلاں دا مجموعہ ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       سن ٢٠٠٧ء <nowiki>''</nowiki>آمݨے سامݨے<nowiki>''</nowiki> بے زرشما آبادی دا لکھیا مجموعہ کلام ہے۔ جیکوں جھوک پبلشرز ملتان چھاپئے۔ اے مجموعہ مکمل طور تے غزلاں تے مبنی ہے۔ <nowiki>''</nowiki>حیاتی دے پندھ<nowiki>''</nowiki> ڈاکٹر محمد اختر تاتاری ، بزم نقوی احمد پور شرقیہ غزلاں دا مجموعہ ہے۔ <nowiki>''</nowiki>عمراں دا پورھیا<nowiki>''</nowiki> احمد خان طارق دی اے کتاب کلیات دی شکل وچ ہے۔ جیہڑی جھوک  پبلشرز ملتان توں چھپی ایں کتاب وچ غزلاں شامل ہن۔<nowiki>''</nowiki>یاداں<nowiki>''</nowiki> محمد ریاض خاکوانی دی لکھی کتاب ہے۔ ایں وچ وی غزلاں دا ہک حصہ شامل ہے۔ اے کتاب سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور توں چھپی ہے۔ <nowiki>''</nowiki>پھل غلاب دے<nowiki>''</nowiki> جمیشد احمد کمتر رسول پوری ہوریں دی کتاب ہے۔ ایں وچ وی غزلاں شامل ہن۔ اے بزم کمتر رسول پور جام پور توں چھپی ہے۔<nowiki>''</nowiki>سُر تے تال<nowiki>''</nowiki> ناں دی کتاب محمد مظہر نیازی نے لکھی ہے۔ جیندے و چ غزلاں شامل ہے۔ اے کتاب مثال پبلشرز فیصل آباد توں چھپی۔<nowiki>''</nowiki>پتھر دے صنم<nowiki>''</nowiki> اے کتاب ملک غلام فرید کہتر دی لکھی ہوئی ہے۔ ایندے وچ غزلاں وی شامل ہن۔ اے  کتاب احمد خان طارق سرائیکی ادبی سنگت کوٹ اݙو توں شائع تھئی۔ <nowiki>''</nowiki>چپ راہساں<nowiki>''</nowiki> اے کتاب نذیر احمد قاصر  لکھی۔      <nowiki>''</nowiki>کچھا گھڑا<nowiki>''</nowiki> ناں دی کتاب کریم بخش سعید  لکھی ہے۔ جیہڑی قیس قلم سردار ڳڑھ رحیم یار خان توں چھاپے چڑھی۔<nowiki>''</nowiki>سرمایہ <nowiki>''</nowiki> ناں دی کتاب دے ݙو حصے ہن جیہڑی ہک سرائیکی زبان تے ݙوجھی اردو وچ لکھی ڳئی ہے۔ ایندے وچ وی غزلاں دا حصہ شامل ہےتے ایندے لکھاری اسلم کنجال ہن۔                  <nowiki>''</nowiki>خالی ٻُک<nowiki>''</nowiki> ناں دی کتاب صابرہ شاہین دی لکھی ہوئی ہے۔ ایندے وچ وی غزلاں دا کُجھ حصہ شامل کیتا ڳئے ایہ کتاب عثمانی آرٹ پریس توں شائع تھئی۔ <nowiki> </nowiki>                        سن٢٠٠٨ء <nowiki>''</nowiki>روہی ریت کنارے<nowiki>''</nowiki>  کتاب وچ وی غزلاں شامل ہن۔ ایہ کتاب تنویر سحر نے لکھی ہے۔ جیہڑی ملتان انسٹی ٹیوٹ آف پالیسی اینڈ ریسرچ سنٹر ملتان توں شائع تھئی۔ <nowiki>''</nowiki>پرلی کندھی<nowiki>''</nowiki> ناں دی کتاب جمشید ناشاد لکھی ہے۔ جیہڑھی کُجھ غزلاں دے حصہ تے  مبنی ہے اینکوں شہزاد نصیر سرائیکی اردو ادبی سنگت  واہواہ توں شائع کیتا ڳے۔<nowiki>''</nowiki>سیجھ دا سیک<nowiki>''</nowiki> وچ وی غزلاں دا کُجھ حصہ شامل کیتا ڳئے۔ ایندے لکھاری سید حفیظ اللہ گیلانی ہن۔ ایہ کتاب نیو خاور کتاب مرکز ڈیرہ اسماعیل خان توں چھپ کے سامݨے آئی۔<nowiki>''</nowiki>سچے موتی <nowiki>''</nowiki> کتاب کریم بخش شعیب دی لکھی ہوئی ہے۔ جیڑھی جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھئی۔ ایہ مکمل غزلاں دا مجموعہ ہے۔<nowiki>''</nowiki>سجاک سوچاں<nowiki>''</nowiki> ایہ کتاب شبیر ناز دی بہترین شاعری تے لکھی ہوئی ہے۔ ایں وچ غزلاں دا حصہ وی شامل کیتا ڳئے۔ ایہ جھوک پبلشرز ملتان توں چھپئے چڑھی۔<nowiki>''</nowiki>روہی ریت سمندر<nowiki>''</nowiki> خورشید قمر لاشاری دی لکھی کتاب ہے۔ ایندے وچ وی غزلاں شامل ہن اے چترانگ پبلی کیشنز بہاول پور توں شائع تھئی۔ <nowiki>''</nowiki>عشق سمندر<nowiki>''</nowiki> ناں دی کتاب دیوانہ بلوچ نے لکھی ہے۔ جیہڑھی جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھئی۔ ایندے وچ غزلاں وی شامل ہن۔<nowiki>''</nowiki>ترمدے ڈھارے<nowiki>''</nowiki> ناں دی کتاب حاڄی اقبال جاودی نے لکھی ہے۔ ایندے وچ مکمل غزلاں شامل ہن۔ ایہ کتاب جھوک پبلشرز ملتان توں چھاپے چڑھی۔ <nowiki>''</nowiki>وسدا ساوݨ<nowiki>''</nowiki> مہر ساڄد عباس احسن ایندے مصنف ہن۔ ایندا کُجھ حصہ غزلاں تے مشتمل ہے۔ ہے۔ ایشین آرٹ کمیونیکیشن لاہور توں شائع تھئی۔ <nowiki>''</nowiki>میکوں پینگھ جھٹا' ' وچ وی غزلاں ݙتیاں ڳئین تے ایندے مصنف مجید احمد ساگر ہن۔ جھوک پبلشر ملتان توں چھپی ہے۔<nowiki>''</nowiki>جھل ہنجواں دی<nowiki>''</nowiki> خاکی دنیا پور دی لکھی کتاب ہے۔ جیندے وچ غزل دی ونکی وی شامل ہے اینکوں ضوریز پبلی کیشنز ملتان شائع کیتے۔<nowiki>''</nowiki>سچے موتی<nowiki>''</nowiki> ناں دی کتاب وچ غزلاں وی شامل ہن۔ تے ادبستان سحر ڈیرہ غازی خان توں شائع تھئی ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       سن٢٠٠٩ء<nowiki>''</nowiki>سِک سفریں تے<nowiki>''</nowiki> ناں دے مجموعے وچ غزلاں وی شامل ہن جیڑھیاں ٻہوں شاندار ہن، ایندے مصنف ریاض فاروق ہن۔ ایہ کتاب سنجوک سرائیکی ادبی سنگت لورالائی ، بلوچستان توں شائع تھئی۔<nowiki>''</nowiki>بوچھݨ دے گنڈھ کنجیاں<nowiki>''</nowiki> ناں دی کتاب غزلاں تے وی لکھی ڳئی ہےجیندے شاعر سیف اللہ آصف ہن تے اینکوں جھوک پبلشر ز ملتان آلیاں ایکوں چھاپے۔<nowiki>''</nowiki>سوجھل خواب' ' ڈاکٹر گل عباس اعوان ایندے شاعر ہن تے ایہ مجموعہ غزلاں تے وی مشتمل ہے۔ ایں کتاب کوں جھوک پبلشرز  چھاپے۔<nowiki>''</nowiki>لفظیں دے محل<nowiki>''</nowiki> ناں دی کتاب دے شاعر سیفل بلوچ ہن۔ جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھئی۔                          <nowiki>''</nowiki>سانول موڑ مہاڑاں<nowiki>''</nowiki> مخدوم عارض بخاری ایندے لکھاری ہن۔ ایندے وچ غزلاں وی شامل کیتے نیں۔ ایں کتاب فرید فورم احمد پور شرقیہ توں چھاپے چڑھی ہے۔ ایہ مجموعے وچ ١٧غزلاں ہن۔   <nowiki>''</nowiki>کاسہ دل' ' دے لکھاری کریم بخش شعیب ہن ایندے وچ غزلاں وی شامل ہن تے جھوک پبلشرز ملتان نے اینکوں شائع کیتے۔<nowiki>''</nowiki>سانجھ سفر دی <nowiki>''</nowiki> لعل محبت تھلوی ایندے شاعر ہن۔ایں مجموعے وچ غزلاں وی شامل ہن۔ ایہ کتاب پیار پریت سرائیکی سنگت محمود کوٹ ادو توں شائع تھئی۔<nowiki>''</nowiki>شام توں پہلے' ' ایندے لکھاری صفدر کربلائی ہن۔ جھوک پبلشرز ملتان ایندا اشاعتی ادارہ ہے۔ ایندے وچ غزلاں دا کُجھ حصہ شامل ہے۔ <nowiki>''</nowiki>پیریں بیٹھ اَسمان<nowiki>''</nowiki> ایہ کتاب مکمل غزلاں دا مجموعہ ہے۔ صفدر کربلائی ایندے مصنف ہن تے ایہ جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھئی۔ <nowiki>''</nowiki>ستی شب جاگدیاں اکھیں<nowiki>''</nowiki> ثاقب ساہی ایندے شاعر ہن ایندے وچ کُجھ حصہ غزلاں تے مشتمل ہے۔ تے ایندا اشاعتی ادارہ دلچسپ ویلفیئر ایسوسی ایشن لیاقت پور ہے۔ <nowiki>''</nowiki>اساں ٻہوں دور ونڄݨاں ہے<nowiki>''</nowiki> ظہور احمد فاتح ایندے لکھاری ہن۔ ایں مجموعے وچ ساریاں غزلاں شامل ہن۔ ایہ فاتح پبلی کیشنز تونسہ توں چھپی ہے۔<nowiki>''</nowiki>تیکوں یاد رکریجے اُوں ویلے<nowiki>''</nowiki> صفدر کربلائی ایندے مصنف ہن۔ ایں مجموعے جیندے وچ غزلاں وی ݙتیاں ڳئین تے اے  صادق پبلی کیشنز ملتان توں چھپی ہے۔<nowiki>''</nowiki>محبت ریت اساݙی<nowiki>''</nowiki> مجید سلیم نیازی دی کتاب ہے۔ ایندے وچ وی کُجھ حصہ غزلاں تے مشتمل ہے۔ بختاور پبلی کیشنز احمد پور شرقیہ توں چھپی ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       سن ٢٠١٠ء <nowiki>''</nowiki>ریشم رشتے<nowiki>''</nowiki> ایندے شاعر شفقت بزدار ہن۔ ایندے وچ وی غزلاں شامل کیتے نیں۔ خواجہ غلام فرید کلچر بورڈ ڈی جی خان توں چھپی ہے۔<nowiki>''</nowiki>بس توں<nowiki>''</nowiki> وچ وی غزلاں دا حصہ ہے۔ شکر مہر دی ایندے لکھاری ہن۔ تے اے مجموعہ احمد خان طارق سرائیکی ادبی ثقافتی سنگت سناواں توں شائع تھیا۔<nowiki>''</nowiki>جاتراں<nowiki>''</nowiki> وچ وی غزلاں شامل کیتیاں ڳئین۔ ایندے لکھاری طاہر شیرازی ہن اے  پبلی کیشنز ڈیرہ اسماعیل خان توں چھاپے چڑھی۔ صادق میر دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>روح دا روگ<nowiki>''</nowiki>خواجہ مزید کلچر بورڈ ڈیرہ غازی خان توں شائع تھیا۔ <nowiki>''</nowiki>میݙا حال نہ پُچھ<nowiki>''</nowiki> ایندے وچ وی غزلاں دا کُجھ حصہ شامل ہے اتے حاتم نائچ ایندے مصنف ہن۔ جھوک پبلشرز ملتان توں چھپی ہے۔ <nowiki>''</nowiki>میݙا  سائیں بݨ<nowiki>''</nowiki> ایندے لکھاری حیات اللہ خان ترین ہن۔ ایندے وچ وی بہترین غزلاں ݙتیاں ڳئین جینکوں جھوک پبلشرز ملتان شائع کیتا۔<nowiki>''</nowiki>راہی تھل دی <nowiki>''</nowiki> وچ غزلاں دا کُجھ حصہ شامل ہے۔ خواجہ نور احمد الالیکا ایندے مصنف ہن۔ فضل فرید لالیکا بہاول نگر توں شائع تھئی ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       سن٢٠١١ء <nowiki>''</nowiki>بے انت<nowiki>''</nowiki> مکمل مجموعہ ہے۔ جیڑھا اقبال سوکڑی صاحب دا ہے۔ سُجاک ادبی سنگت شادن لنڈ ڈیرہ غازی خان اینکوں چھاپے۔<nowiki>''</nowiki>پورھیا<nowiki>''</nowiki> وچ وی غزلان شامل ہن۔ ایندے لکھاری مصطفیٰ خادم ہن۔اینکوں خواجہ فرید کلچر بورڈ ڈیرہ غازی خان چھاپے۔ <nowiki>''</nowiki>ساوݨ مینگھ ملہار<nowiki>''</nowiki> ایندے وچ وی غزلاں شامل ہن۔ عالیہ انمول ایندی شاعرہ ہے۔ ملاٹے خاموش پبلی کیشنز ملتان توں شائع کیتے۔<nowiki>''</nowiki>اہر امن دے<nowiki>''</nowiki> کتاب دے لکھاری دمساز قیصراݨی ہن۔ انہاں ایں مجموعے وچ غزلاں وی شامل کیتن۔ سلمان بزدار پبلشرز ملتان توں شائع تھئی ۔  <nowiki>''</nowiki>گزریاں یاداں<nowiki>''</nowiki> منہیوال منگڑو ٹھوی دا لکھیا کلام ہے۔ ایندے وچ غزلاں وی شامل ہن۔ ناصر پبلی کیشنزڈیرہ غازی خان آلیاں ایکوں چھاپے۔<nowiki>''</nowiki>ڳول نی مکدی<nowiki>''</nowiki> خلیل احمد فریدی ایندا شاعر ہے۔ ایندے وچ وی کُجھ غزلاں دی چس لائی نئیں۔ ایہ کتاب ضوریز اکادمی ملتان توں شائع تھئی۔<nowiki>''</nowiki>پیریں پراگڑے پیار دے<nowiki>''</nowiki> حبیب اللہ طارق ایندے دا کلام  ہے۔ بزم کیفی جام پور توں چھپیے ۔ <nowiki> </nowiki>                       <nowiki>''</nowiki>اݙراک<nowiki>''</nowiki> عارش گیلانی ہوراں ایکوں چھاپے۔ایندے وچ غزلاں دی شمولیت کوں وی لازمی بݨایا ڳئے۔ <nowiki>''</nowiki>سُکیاں ہجوں<nowiki>''</nowiki> نذیر شجاع آبادی ایندے لکھاری ہن۔ جھوک پبلشرز ملتان توں چھاپے چڑھی ہے۔ <nowiki>''</nowiki>چھالے <nowiki>''</nowiki>قمر قتال پوری دی لکھت ہے۔ ایندے وچ وی غزلاں شامل ہن۔ بزم گل ایوان تعلیم مہر لاڄ سادات کالونی ملتان توں شائع تھیا۔ <nowiki>''</nowiki>روگ اچ ہئیں<nowiki>''</nowiki> ایں مجموعہ وچ وی غزلاں ہن، فاروق راول ایندے مصنف ہن۔ احمد خان طارق سرائیکی ادبی ثقاتی سنگت سناواں کوٹ ادو توں شائع تھئی۔ <nowiki>''</nowiki>سیک سمندر<nowiki>''</nowiki> اے کتاب وی غزلاں تے مشتمل ہے۔ روفی جہان پوری ایندے لکھاری ہن۔ ایہ کتاب جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھئی ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       سن ٢٠١٢ء<nowiki>''</nowiki>اُݙار<nowiki>''</nowiki>عباس ملک ایندے شاعر ہن۔ ایں مجموعے وچ کُجھ غزلاں وی شامل ہن۔ ایہ مجموعہ جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیا۔ <nowiki>''</nowiki>نشانی" ریاض عصمت دا لکھیا مجموعہ کلام ہے۔ جیکوں ہیں سال ایمکو ویلفئیر فائونڈیشن کوٹلہ گورنمارݨی ڈیرہ غازی خان شائع کتیا۔اصغر گورماݨی دا لکھیا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>سیپ<nowiki>''</nowiki> جیندے وچ غزلاں دا حصہ شامل کیتا  ڳیاں۔ اے مجموعہ وی ڈیرہ غازی خان توں سُجاک ادبی سنگت شادن لُنڈ توں شائع تھئے۔ ایویں ہی ہیں سال ہک ٻیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>لُکار <nowiki>''</nowiki> چھپ کے سامݨے آئے۔ جیندے لکھاری محمد ظہری احمد خان ہن اتے ایں کتاب دی اشاعت ق۔ پبلشرز ڈیرہ اسماعیل خان توں تھئی ۔ایندے وچ وی غزلاں دا کُجھ حصہ شامل ہے۔مرکزی وسیب سرائیکی ادبی سنگت کھڈبزدار ، واہوا توں شائع تھیوݨ آلے ہک مجموعے <nowiki>''</nowiki>وانج <nowiki>''</nowiki> دی ݙس ملدی  ہے۔ جیندے شاعر محمد رمجاں نادار ہن۔ انہاں وی اپنڑیں ایں مجموعے وچ سرائیکی غزلیاں دے حوالے نال ہک حصہ مخصوص کیتے۔ایویں ہی ڈیرہ غازی خان توں ناصر پبلی کیشنز  ݙو مجموعے شائع کیتے۔ جیندے وچ ہک <nowiki>''</nowiki>پرایا چندر<nowiki>''</nowiki> جمشید نادار دا لکھای ہویا اتے <nowiki>'''</nowiki>ٻیا <nowiki>''</nowiki>مونڄھ دا میلہ <nowiki>''</nowiki> قاسم سہاݨی دا لکھیا سامݨے آئے۔ <nowiki> </nowiki>                       ڈیرہ غازی خان توں ہی سرائیکی ادبی سُبدھ تونسہ دی طرفوں شائع کیتا ڳیا۔ ہک مجموہ کلام<nowiki>''</nowiki>ہنج دے حاشیئے<nowiki>''</nowiki> دی ݙس ملدی ہے۔ جیندے شاعر پردیسی ہوریں ہن۔ ڈیرہ غازی خان توں ہی ہک ٻیا مجموعہ کلام سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین دی پیش کش ہے۔ ایں مجموعہ دا ناں<nowiki>''</nowiki>پار دیاں ٹالھیاں<nowiki>'''</nowiki> اے تے لکھاری دا ناں مصطفیٰ عدم ہے۔ جیندے وچ سرائیکی غزلاں دا حوالہ موجود ہے۔ایں توں علاوہ جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں ترئے سرائیکی شاعری دے مجموعیاں دی اشاعت دا پتہ لڳے۔ جیندے وچ پہلا <nowiki>''</nowiki>سِک سمندر <nowiki>''</nowiki> ، روفی جہان پوری دا لکھیا تے ݙوجھا <nowiki>''</nowiki>کُفتاں<nowiki>''</nowiki> سرور کربلائی دا لکھیا ہویا ہے۔ جیندے وچ سرائیکی غزل دی ݙس ملدی ہے اتے تریجھا مجموعہ<nowiki>''</nowiki>چوڳ<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال ساحر رنگ پوری دا لکھیا سامݨے آئے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٣ء وچ شائع تھیوݨ آلے او مجموعے جنہاں وچ صرف غزل دی صنف پائی ویندی ہے۔ ترئے ہن۔ پہلا مکمل غزلاں دا مجموعہ فریاد ہیروی دا <nowiki>''</nowiki>کوئی اِسمان تے کلہا ہوسی<nowiki>''</nowiki> سجاک ادبی سنگت ملتان دی اشاعت ہے۔ݙوجھا عارش گیلانی دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>ٻُک پاݨی دا<nowiki>''</nowiki> مکتبہ فکر و دانش ، لاہور اشاعت ہے اتے تریجھا محمد صابر عطاء دا لکھیا سرائیکی کلام <nowiki>''</nowiki>جوگی پہلے منتر سمجھے<nowiki>''</nowiki> سانول سنگت پاکستان چوک اعظم ، لیہ توں چھپ کے سامݨے آئے۔ ایں توں علاوہ ݙاہ سرائیکی شاعری دے مجموعے ایسے ہن ۔ جنہاں وچ سرائیکی غزل دا رنگ پایا ویندے۔ انہاں وچ غزلاں توں علاوہ وی اصناف سخن موجود ہن۔ جنہاں دا تذکرہ کُجھ اٰں طرحاں نال ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       ملتان دے مختلف اشاعتی اداریاں توں شائع تھیوݨ آلے مجموعے جنہاں دی تفصیل کُجھ ایں طرحاں نال ہے۔ جو جھوک پبلشرز ملتان توں چار مجموعے چھپے۔<nowiki>''</nowiki>لُوں لُوں جاگدی تس<nowiki>''</nowiki> ڈاکٹرگل عباس اعوان ، <nowiki>''</nowiki>سمندر ُسک ڳیا ہوسی<nowiki>''</nowiki> طارق محسن قیصرانی ، <nowiki>''</nowiki>کلام فیاض<nowiki>''</nowiki> فیاض احمد پوری ِ <nowiki>''</nowiki>جھٹ لڳسی<nowiki>''</nowiki> عابدہ نازش دے لکھئے مجموعے شامل ہن۔ ایویں ہی ملتان دے بئے اشاعتی ادارے جیویں آواز قلم پبلی کیشنز توں مخدوم جعفر شاہ دا کلام <nowiki>''</nowiki>میں کہیں پاستے توں کہیں پاسے<nowiki>''</nowiki> قتال پور ادبی سنگت توں فہد قتال پوری دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>دلاسے<nowiki>''</nowiki> ،دستک پبلی کیشنز توں منظور بھٹہ دا کلام ،<nowiki>''</nowiki>میݙی کمت دا حساب کتھِ<nowiki>''</nowiki>چھپ کے سامݨے آئے۔ <nowiki> </nowiki>                       ایں توں علاوہ ڈیرہ غازی خان توں ہک مجموعہ منور عباس منور  پیش کیتے۔ جیندا عنوان ہے۔ <nowiki>''</nowiki>مٹی تیݙے پیریں دی<nowiki>''</nowiki> اتے اشاعتی ادارہ ناصر پبلی کیشنز ہے۔ایویں ہی عکاس پبلی کیشنز اسلام آباد توں خاور نقوی دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>پٻاں بھار<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال سامݨے آئے۔ جنہاں وچ غزلان کیتے کُجھ حصہ مخصوص کیتا ڳئے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٤ء وچ وی غزل دے مکمل طور تے لکھے ڳئے ترئے مجموعے چھپے۔ پہلا <nowiki>''</nowiki> دھمال <nowiki>''</nowiki> امان اللہ ارشد دا لکھیا کلام جھوک پبلشرز ملتان توں ، ݙوجھا شاہد عالم شاہد دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>گوپے دے وچ قصہ<nowiki>''</nowiki> خمیس یاترا ملتان توں، تریجھا شاکر حسین کاشف دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>اکھیں لُڑھدی چھل<nowiki>''</nowiki> اردو سخن چوک اعظم لیہ توں شائع تھیا۔ <nowiki> </nowiki>                       ایں توں علاوہ ملتان دے اشاعتی ادارے جھوک پبلشرز توں شبنم اعوان دا  لکھیا۔ <nowiki>''</nowiki>بوچھن<nowiki>''</nowiki> صدرنگ پبلی کیشنز توں محمد رفیق چغتائی دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>اڄڑی جھوک پبلشرز توں سلیم سیفی دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>بھانبھڑ<nowiki>''</nowiki> صدق رنگ پبلی کیشنز توں ملک غلام محمد پرویز جھمٹ دا لکھیا<nowiki>''</nowiki>وت رات ہجردی پئی آندی<nowiki>''</nowiki> شائع تھئے۔ایویں ڈیرہ غازی خان دے اشاعتی ادارے ایمکو ویلفئیر فائونڈیشن کوٹلہ گورماݨی توں احمد خان طارق دا کلام <nowiki>''</nowiki>میں کیا آکھاں<nowiki>''</nowiki> فرید سرائیکی سنگت توں عبدالرحمن عبد دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>دیوان عبد<nowiki>''</nowiki> ناصر پیلی کیشنز توں منہیوال منگڑوٹھوی دا <nowiki>''</nowiki>تانگھاں<nowiki>''</nowiki> دے چھپݨ دی ݙس ملدی ہے۔ ایں توں علاوہ <nowiki>''</nowiki>اکھیں بھالی رکھو<nowiki>''</nowiki> منشی منظور دا لکھیا اردو سخن چوک اعظم لیہ توں <nowiki>''</nowiki>جنج درداں دی<nowiki>''</nowiki> قاسم عارض دا لکھیا قادری پرنٹرز بعد توں<nowiki>''</nowiki>مونجھا سفر عبداللہ عامر دا لکھیا کلام بازم اہل قلم راڄن پور توں <nowiki>''</nowiki>سنڑاوت<nowiki>''</nowiki> واحد بخش راکب دا لکھاری ہویا مجموعہ شہزاد نصیر سرائیکی اردو ادبی سنگت واہوا توں اتے حارث غوری دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ݙو لفظ<nowiki>''</nowiki> چھپ کے سامݨے آئے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٥ء وچ مکمل طور تے غزلاں دے مجموعیاں دی ݙس نی ملدی۔ مگر درج ذیل مجموعے ایسے ہن۔ جنہاں وچ ایں صنف سخن توں شامل کیتا ڳئے۔ناصر پبلی کیشنزڈیرہ غازی خان توں ݙو مجموعے پہلا <nowiki>''</nowiki>عشق اللہ دا <nowiki>''</nowiki> مختار لغاری دا ، ݙوجھا شبیر شبر دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>آس<nowiki>''</nowiki> سامݨے آئے۔ ایں توں علاوہ ڈیرہ غازی خان توں ہی سوجھل سرائیکی فورم توں مجموعے چھپئے ۔ ہک نجیب اللہ انجم دا<nowiki>''</nowiki>سوچ<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال اتے ٻیا امجد بلوچ دا لکھیا<nowiki>''</nowiki>تھل دا بوچھݨ<nowiki>''</nowiki> سامݨے آئے۔        ملتان دے اشاعتی ادارے جھوک پبلشرز توں جیہڑھے مجموعیاں دی ݙس ملدی ہے۔ انہاں وچ ملک ریاض حسین شیخانہ دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>پھلاں دے ہار<nowiki>''</nowiki> حسن بیگ دا لکھیا<nowiki>''</nowiki>یادیں دے رشتے<nowiki>''</nowiki> شاہ نواز شاد دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>تاریں بھری رات<nowiki>''</nowiki> سفیر سرائیکی ادبی سنگت محراب والا احمد پور شرقیہ اتے جھوک پبلشرز ملتان دے اشتراک نال چھپیا۔ملتان دے ہی اشاعتی ادارے دستک پبلی کیشنز توں جاوید آصف دا کلام <nowiki>''</nowiki>وساندر<nowiki>''</nowiki> دی خبر ملدی ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       مظفر گڑھ دے اشاعتی ادارے مرکز تعلیم و تحقیق برائے زبان و ادب توں سید قاسم جلال دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سنیہا<nowiki>''</nowiki> سانجھ ادبی سنگت کرم داد قریشی توں عزیز شاہد دا <nowiki>''</nowiki>چیݨا<nowiki>''</nowiki> چھپئے۔مالک اشتر دا کلام <nowiki>''</nowiki>سندھو مت<nowiki>''</nowiki> سرائیکی لوک دانش شریف توں تے قیس فریدی دا <nowiki>''</nowiki>گھاگھر<nowiki>''</nowiki> بزم ادراک خان پریس توں ، محمد رمضان نادار دا <nowiki>''</nowiki>رات تھی پئی اے<nowiki>''</nowiki> اردو سخن چوک اعظم لیہ توں اتے شاہین بلوچ دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>خوابیں دا مسافر <nowiki>''</nowiki> سرائیکی رنگ پبلشرز کراچی توں چھپ کے سامݨے آئے۔ جنہاں وچ غزل دی صنف پائی ویندی ہے۔ ہیں سال ہک بئے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>اَدھ<nowiki>''</nowiki> دی اشاعت دی ݙس ملدی اے، ایندے شاعر مظہر ترمذی تے اشاعتی ادارہ سنگ میل پبلیکیشنز لاہور اے، اے مکمل طور تے نظماں دا مجموعہ اے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٦ء وچ صرف غزل دی صنف دے حوالے نال مکمل طور تے ترئے مجموعے چھاپئے چھڑھے۔ جنہاں وچ رفعت عباس دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ایں نارنگی اندر<nowiki>''</nowiki> خمیس یاترا ملتان توں فریاد ہیروی دا <nowiki>''</nowiki>اوشا<nowiki>''</nowiki> سرائیکی ادبی بورڈ ملتان توں اتے سردار خامد حسین مخفی دا مجموہ کلام<nowiki>''</nowiki> گوجھی پوجھی <nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں چھپئے۔ایں توں علاوہ <nowiki>''</nowiki>عشق الیندا ناہیں<nowiki>''</nowiki> امتیاز فریدی (مرحوم) دا مجموعہ ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان دی اشاعت ہے۔ <nowiki>''</nowiki>چوبھے<nowiki>''</nowiki> مہندر رپرتاب چاند دا مجموعہ سرائیکی ادبی بورڈملتان دی اشاعت ہے۔ <nowiki>''</nowiki>ہنج دا سیک<nowiki>''</nowiki> افضل چوہان دا مجموعہ کلام سخن سرائے پبلی کیشنز ملتان دی اشاعت ہے۔ <nowiki>''</nowiki>کجھ الا سانولا<nowiki>''</nowiki> غیور بخاری دا کلام فرید فورم بہاول پور دی اشاعت ہے۔ <nowiki>''</nowiki>پپلیں ہیٹھ جہان' جمشید ناشاد دا لکھیا کلام ناصر پبلی کیشنزڈیرہ غازی خان دی اتے مصطفیٰ عدم دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>داݨے داݨے دی ڳالھ <nowiki>''</nowiki> وی ناصر پبلی کیشنزڈیرہ غازی خان دی اشاعت ہے۔ جیندے وچ غزل دی صنف شاعری دیاں ݙوجھیاں صنفاں دے نال شامل کیتی ڳئی ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٧ء اچ غزلاں دے مکمل مجموعے ݙو سامݨے آئے۔ جنہاں وچ سلیم طاہر قیصراݨی دا <nowiki>''</nowiki>کن توں پہلے<nowiki>''</nowiki> ہوتانی پرنٹنگ پریس ڈیرہ غازی  خان توں ، جمعہ خان عاصی دا <nowiki>''</nowiki>اکھ دا ساوݨ <nowiki>'''</nowiki> عوامی پبلشرز لیہ توں چھپئے۔ ایں توں علاوہ بئے شعری مجموعے ایسے ہن۔ جنہاں وچ غزلاں توں علاوہ صنفاں پاتیاں ویندے ہن ۔ اے مجموعے ذیل اچ ݙتےڳئے ہن۔کوٹ ادو ادبی فورم توں شوکت عاڄز دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>جھمراں<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں سچل سیت پوری دا <nowiki>''</nowiki>سمندر دی تریہہ<nowiki>''</nowiki> عزیز شاہد دا ناصر پبلی کیشنزڈیرہ غازی خان توں ، <nowiki>''</nowiki>پھلیں بھری چنگیر<nowiki>''</nowiki> خالد پرنٹنگ پریس سرگودھا توں اقبال قریشی دا <nowiki>''</nowiki>عشق دیاں چھلاں<nowiki>''</nowiki> سخن سرائے پبلی کیشنز ملتان توں ریاض قمر دا <nowiki>''</nowiki>خمرے<nowiki>''</nowiki> ناصر پبلی کیشنزڈیرہ غازی خان توں عبدالکریم ساجد دا لکھیا<nowiki>''</nowiki>سانوݨ مُکدا ویندے<nowiki>''</nowiki> پرکھ ادبی سنگت کوٹ چھٹہ ڈیرہ غازی خان توں فضل عباس ظفر دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>پرکھ پردھان<nowiki>''</nowiki> اتے کشور لودھراں سنگت توں کشور لودھراں دے ݙو شعر ی مجموعے <nowiki>''</nowiki>ہݨ کتھ ٹر ڳئیں<nowiki>''</nowiki> تے <nowiki>''</nowiki>ڈھول نکھڑ ڳئے<nowiki>''</nowiki> چھپ کے سامݨے آئے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٨ء اچ صرف غزل دی صنف تے مشتمل سرائیکی مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ساہ سمل دا پاݨی <nowiki>''</nowiki>ممتاز عاصم دا لکھیا ہویا جیکوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ایں توں علاوہ یارہاں(١١) شعری مجموعے ایسے ہن۔ جنہاں وچ ایں وݨکی کوں بطور ہک خاص حصے دے شامل کیتا ڳئے۔جنہاں وچ <nowiki>''</nowiki>آس پنل دی <nowiki>''</nowiki> شعبان جھلݨ شعبان دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>سِک سنگتاݨی<nowiki>''</nowiki>سعید ثروت دا لکھیا مجموعہ،<nowiki>''</nowiki> شوق دے پندھ <nowiki>''</nowiki>، زوار حسین زاری دا <nowiki>''</nowiki>یاداں ہن سرمایہ<nowiki>''</nowiki> جعفر نادار دا <nowiki>''</nowiki>نماݨے لوک<nowiki>''</nowiki> گلزار احمد گلزر دا<nowiki>''</nowiki>اوندی مرضی<nowiki>''</nowiki> ملازم حسین شانی دا <nowiki>''</nowiki>لیکھا چوکھا<nowiki>''</nowiki> سردار خادم حسین مضفی دا <nowiki>''</nowiki>گوہر<nowiki>''</nowiki> شاہد علوی وفا دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>اݨ ولدی دا سڈ<nowiki>''</nowiki> فاروق کاشف دا <nowiki>''</nowiki>دیوان علی بخش <nowiki>''</nowiki> ، حاڄی علی بخش بھیٹ دا تے <nowiki>''</nowiki>دیوان سیفل<nowiki>''</nowiki> حاڄی سیفل بلوچ دا شعری مجموعہ قابل ذکر ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠١٩ء اچ غزل دی صنف تے ݙو شعری مجموعے چھپ کے سامݨے آئے۔ ہک <nowiki>''</nowiki>ہنج نی رُکدی<nowiki>''</nowiki> حاڄی فرید الحق المعروف آفاق بلوچ دا جیکوں جھوک پبلشرز شائع کیتا تے ݙوجھا <nowiki>''</nowiki>پھل وسیندا جُل<nowiki>''</nowiki> راشد جلیل دا لکھیا شعری مجموعہ جیکوں جھوک پبلشرز شائع کیتے۔ایں توں علاوہ <nowiki>''</nowiki>ول آ پاروں<nowiki>''</nowiki> ، احمد سعید گل ، <nowiki>''</nowiki>نہ وچھڑے یار کسے دا<nowiki>''</nowiki> نوبہار دولتانہ، <nowiki>''</nowiki>مندری<nowiki>''</nowiki> منظور حسین سیال <nowiki>''</nowiki>نسخہ حاذق<nowiki>''</nowiki> محمد عظیم حاذق،<nowiki>''</nowiki>نکھیڑا نہ ہوندا<nowiki>''</nowiki> مظہر حسین خان چانڈیہ <nowiki>''</nowiki>ݙکھ پردیساں دے<nowiki>''</nowiki> بنادر شاہ گیلانی ، <nowiki>''</nowiki>تھل واس<nowiki>''</nowiki> فیض بلوچ <nowiki>''</nowiki>میݙا  کوٹ ڈیراور جاڳ ولا<nowiki>''</nowiki> جہانگیر مخلص، <nowiki>''</nowiki>دھاہیں<nowiki>''</nowiki> ڈاکٹر نصر اللہ جامی <nowiki>''</nowiki>ݙکھارے ساہ<nowiki>''</nowiki> طارق اداس<nowiki>''</nowiki>روح دا ریشم<nowiki>''</nowiki> ریاض فاروق بزدار، ا<nowiki>''</nowiki>اڄاں کُجھ دیر باقی ہے<nowiki>''</nowiki> ، قنبر نقوی ، ہنج نی رُکدی<nowiki>''</nowiki> ، حاڄی فرید الحق ،<nowiki>''</nowiki> جھوک<nowiki>''</nowiki>، وحید سیال ، <nowiki>''</nowiki>سُدھ سنیہا<nowiki>''</nowiki> مختیار مخلص <nowiki>''</nowiki>گودڑی<nowiki>''</nowiki> نادر لاشاری دے شعری مجموعیاں اچ غزل دی وݨکی کوں ݙوجھیاں صنفاں سمیت شامل کیتا ڳئے۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠٢٠ء اچ غزلاں تے مشتمل ٣ مجموعے شائع تھئے۔ پہلا فریاد ہیروی دا <nowiki>''</nowiki>نویں دنیا دی تلاش<nowiki>''</nowiki> فکشن ہاؤس لہور توں ، ݙوجھا اظہر کلیانی دا <nowiki>''</nowiki>وسوں نال وساخ<nowiki>''</nowiki> سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر بی ۔زیڈ ۔یو توں تے تریجھا مہر حامد علی شاکر سیال دا مرتب کیتا ڳیا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>منتخب غزلاں قیس فریدی، جھوک پبلشرز توں شائع تھئے۔اٰیں توں علاوہ غفور بلوچ دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>آس دا ست ماڑ<nowiki>''</nowiki> ابو الٻیان ظہور احمد فاتح دا <nowiki>''</nowiki>پینگھ<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>اکھیں پاݨی پاݨی <nowiki>''</nowiki> ، منیرݨ بلوچ دا <nowiki>''</nowiki>چھاں<nowiki>''</nowiki> ساڄد بخاری دے مجموعیاں وچ غزلاں شامل ہن۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠٢١ء اچ ہک غزل دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>اولے گھولے<nowiki>''</nowiki> محمد طفیل خان بلوچ دا لکھیا۔ جیکوں سرائیکی اریای سٹڈی سنٹر بی ۔زیڈ ۔یو ملتان نے شائع کیتا تے ݙوجھا غیور بخاری دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>حیاتی<nowiki>''</nowiki> میکوں فرید فورم بہاول پور دے اشاعتی ادارے شائع کیتا۔ایں توں علاوہ سید قاسم جلال دے <nowiki>''</nowiki>سوجھل سوچھاں<nowiki>''</nowiki> تے تنوریر احمد شاذ دے <nowiki>''</nowiki>ہک دی سِک<nowiki>''</nowiki> وچ غزلاں شامل ہن۔ <nowiki> </nowiki>                       سال ٢٠٢٢ء اچ ٣ شعری مجموعے غزلاں دے شائع تھئے۔ جیندے وچ <nowiki>''</nowiki>دیوانے شرر<nowiki>''</nowiki> ،غلام شبیر شرر دا جیکوں جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں <nowiki>''</nowiki>فجر تھی ڳئی<nowiki>''</nowiki>، رمضان کاوش دا مجموعہ سرائیکی ا نسٹیٹیوٹ آف لینگویج ،آرٹ اینڈ کلچردی طرفوں شائع تھئے۔ <nowiki>''</nowiki>پکیاں فصلاں<nowiki>''</nowiki> سید عارش گیلانی دا مجموعہ اردو سخن چوک اعظم لیہ شائع کیتا ۔ ایں توں علاوہ <nowiki>''</nowiki>پیو استاد تے ماء استانی<nowiki>''</nowiki> شفقت بزدار دا تے مصطفی مستو دا <nowiki>''</nowiki>شام توں پہلے<nowiki>''</nowiki> تے شہباز شاز د ا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>عشق خوشبو ہے ݙو جہانیں دی<nowiki>''</nowiki> تے <nowiki>''</nowiki>گونگی حسرت<nowiki>''</nowiki> سعید احمد راشد ڈیروی تے اقبال بابر دا <nowiki>''</nowiki>سروپ<nowiki>''</nowiki> اچ غزلاں ہک مخصوص حصے  دے طور تے شامل ہن۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان r690i0c8cyjbybw4h4bkd5ejva233zr 0 33415 70755 2026-04-21T07:34:19Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سن ٢٠٠٠ء وچ مکمل ݙوہڑیاں تے مشتمل مجموعہ سامݨے آئے۔ اے مجموعہ لیاقت بلوچ دا لکھیا ہویا <nowiki>''لیاقت دے ݙوہڑے'' دے عنوان نال جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔سنجوک پبلشرزملتان توں ݙو مجموعے شائع تھئے۔ ہک دامساز قیصرانی دا لکھیا ''پیار سنی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70755 wikitext text/x-wiki                         سن ٢٠٠٠ء وچ مکمل ݙوہڑیاں تے مشتمل مجموعہ سامݨے آئے۔ اے مجموعہ لیاقت بلوچ دا لکھیا ہویا <nowiki>''لیاقت دے ݙوہڑے'' دے عنوان نال جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔سنجوک پبلشرزملتان توں ݙو مجموعے شائع تھئے۔ ہک دامساز قیصرانی دا لکھیا ''پیار سنیہا'' ، ٻیا فضل سوکڑی دا لکھیا ''چنری خاک لویراں'' ایویں ہی سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان توں حیدر بزدار دا لکھیا ''میل مہانگے'' دے عنوان نال شائع تھیا۔ ڈیرہ غازی خان توں ہی دبستان سحر دی اشاعت عبدالاحد دا لکھیا مجموعہ کلام ''ہج پتھر '' دی ݙس ملدی ہے۔ سعید عیسن شاہ ساڄد ملتانی دا سرائیکی کلام دا مجموعہ ''موڑ مہاڑاں'' سرائیکی ادبی مجلس ملتان دی پیش کش ہے۔ امداد سرائیکی ادبی سنگت رحیم یار خان توں منظور احمد اعوان دا لکھیا مجموعہ ''وفادے ڈیوئے''</nowiki> سامݨے آئے جیندے وچ ݙوہڑے دی صنف ہک مخصوص حصہ دے طور تے پاتی ویندی ہے۔                        سال ٢٠٠١ء وچ مکمل طور تے ݙوہڑے دی صنف تے مشتمل ترئے مجموعے شائع تھئے۔ جنہاں وچ اقبال حسن بھپلا دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>سندری سوچ<nowiki>''</nowiki> بھپلا ادبی اکیڈمی ملتان توں شائع تھیا۔ ݙوجھا اصغر شجاع آبادی دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki> دل دی ہنج<nowiki>''</nowiki> ایاز پبلی کیشنز ملتان دی اشاعت ہے۔ اتے تریجھا مجموعہ اللہ ڈتہ ناشاد دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>ݙکھا دے پندھ<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز دی اشاعت ہے۔ایں توں علاوہ بئے مجموعے ایسے ہن۔ جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف تھوڑی ٻہوں پاتی ویندی ہے۔ انہاں وچ سوچ سنجان سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان توں احمد خان طارق دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>میکوں سی لگدے<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں ریاض فاروق دا <nowiki>''</nowiki>مونڄھے منظر<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں انور شاہ انور دا <nowiki>''</nowiki>عشق دی مالا<nowiki>''</nowiki> اکادی سرائیکی ادب بہاول پور توں ہمراز سیال اچوی دا <nowiki>''</nowiki>ہر پھل زخمی<nowiki>''</nowiki> مثال پبلشنگ توں محمد اشرف درپن دا <nowiki>''</nowiki>درپن<nowiki>''</nowiki> فقیر بخت علی بخت دا <nowiki>''</nowiki>دیوان بخت<nowiki>''</nowiki> ، سالک سادھوی دا جھوک پبلشرز ملتان توں <nowiki>''</nowiki>سوچ سمندر <nowiki>''</nowiki> مخدوم پبلشرز ملتان توں رانا محمد نواز نیازی دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>آ ونڄ سانول <nowiki>''</nowiki> دے شائع تھیوݨ دی ݙس ملدی ہے۔                        سن ٢٠٠٢ء وچ صر ف ݙوہڑے دی صنف تے مشتمل ݙو مجموعے شائع تھئے۔جنہاں وچ ثاقب ساہی دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>سِک دی سنگت<nowiki>''</nowiki> دلچسپ سرائیکی سنگت جندو پیرتوں تے سیف بلوچ دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>الڑدیاں ٻاہیں<nowiki>''</nowiki> طیب بک سنٹر ولی پور  توں شائع تھئی کے سامݨے آئے۔ایں توں علاوہ او مجموعے انہاں وچ شاعری دے نال ݙوہڑے کون وی اہمیت ݙتی ڳئی ہے۔ جیویں جو <nowiki>''</nowiki>دیوان بے رنگ<nowiki>''</nowiki> (حصہ اوّل) صوفی یار محمد بے رنگ دا لکھیا ہویا<nowiki>''</nowiki>کلام دانش<nowiki>''</nowiki> حاڄی امیر بخش خان دانش دا لکھیا کلام دانش سرائیکی سنگت موضع ڈتہ بلوچ بہاول پور توں غلام شاکر ، شاکر شجاع آبادی وسیب سرائیکی ادبی مرکز ملتان توں <nowiki>''</nowiki>افق تئیں لالی<nowiki>''</nowiki> حسین ہوت دا لکھیا کلام سلیمان ادبی اکیڈمی ڈیرہ غازی خان توں <nowiki>''</nowiki>وچھڑی کونڄ<nowiki>''</nowiki> سید عیسن شاہ ساڄد ملتانی دا لکھیا مجموعہ جھوک پبلشرز ملتان توں چھپ کے سامنے آئے۔                        سال٢٠٠٣ء مکمل طور تے مشتمل ݙوہڑیاں دے ترئے مجموعے شائع تھئے۔ جنہاں وچوں پہلا محمد رفیق راکب سہراݨی <nowiki>''</nowiki>اوکو آکھیں چا<nowiki>''</nowiki> ڈیرہ غازی خان ، <nowiki>''</nowiki>شاکر دے ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki> شاکر شجاع آبادی دے جھوک پبلشرز ملتان توں تے تریجھا سلیمان پردیسی دا <nowiki>''</nowiki>پردیسی ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki> قابل ذکر ہن۔ایں توں علاوہ او مجموعے جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف ہک مخصوص حصے دے طور تے پاتی ویندی ہے۔ انہاں دا حوالہ کُجھ ایں طرحاں نال ہے۔ خزینہ علم و ادب لاہور توں جانباز جتوئی دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>ہواڑیں<nowiki>''</nowiki> ، فرید سرائیکی سنگت ڈیرہ غازی خان توں شائع تھیا ہویا محمد رمضان طالب دا <nowiki>''</nowiki>سکھ سمل<nowiki>''</nowiki> ، سلیمان بردارز ملتان توں صادق کاشف بزدار دا لکھیا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>سرخاب دے پر<nowiki>''</nowiki>، قیس قلم قافلہ کوٹ مٹھݨ توں چھپیا ، رب نواز مخمور دا <nowiki>''</nowiki>زمانہ چندر تے پُج ڳئے<nowiki>''</nowiki> سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین توں ناصر جروار دا نسخہ <nowiki>''</nowiki>ویݨ وکھوہے<nowiki>''</nowiki> ،ڈیرہ غازی خان توں الطاف حسین جابر دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>اڄاں میں بے وفا ہاں<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں بشیر ملتانی دا <nowiki>''</nowiki>دل وار ڈیواں<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں ہی ہک ٻیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ہاں دے پیرے<nowiki>''</nowiki> ، غلام مرتضی ان کھُت دا لکھیا ، مخدوم پبلشرز ملتان توں شمس الدین شمسو دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>سویں سنجھ<nowiki>''</nowiki> دے موضوع نال ڈیرہ غازی خان توں سلمان پردیسی دا <nowiki>''</nowiki>ہنی دا ڈھولا <nowiki>''</nowiki> احمد خان طارق د ا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>متاں مال ولے<nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔                        سال ٢٠٠٤ء المحسن آرٹ پریس ڈیرہ غازی خان توں <nowiki>''</nowiki>وسوں رند فقیر<nowiki>''</nowiki> دا لکھیا ݙوہڑیاں تے مشتمل مجموعہ <nowiki>''</nowiki>گنج قادری<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھیا۔ایں سال بئے جتی مجمعے شائع تھئے۔ انہاں وچ کہیں حد تک ݙوہڑے دی صنف کوں شامل کیتا ڳئے۔ ایں حوالے نال شاکر مہروی دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>میں یاد آساں<nowiki>''</nowiki> احمد خان طارق سرائیکی ادب ثقافتی سنگت سݨاواں ڈیرہ غازی خان توں امان اللہ ارشد دا <nowiki>''</nowiki>اکھیں خواب جڳارے<nowiki>''</nowiki>دلچسپ ادبی ویلفئیر ایسوسی ایشن جندو پیر کمال لیاقت پور دی اشاعت حماد خان دا کلام<nowiki>'''</nowiki>اݙدے پکھی<nowiki>''</nowiki> شام کے بعد پبلی کیشنز لاہور توں سلطا قادری دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>تانگھی تارے<nowiki>''</nowiki> مجلس سرائیکی مصنفین مظفرگڑھ توں ،زوار حسین زوار دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>پینگھ <nowiki>''</nowiki> یونیک کمپیوٹرز خان گڑھ مظفر گڑھ توں ، ریاض ارم دا کلام <nowiki>''</nowiki> دے پندھ<nowiki>''</nowiki> کارواں ادب پبلی کیشنز، کبیر والا توں کشور لودھراں دا کلام <nowiki>''</nowiki>دل نئیں داہندا<nowiki>'''</nowiki> کشور لودھراں ادبی سنگت لودھراں توں ، بزم فرید لودھراں توں ،صیف خاکی دنی پوری دا نمونہ کلام <nowiki>''</nowiki>تانگھ سنجݨ دی <nowiki>''</nowiki> جام عابد حسین عابد دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سِک سرمایہ<nowiki>''</nowiki> قیس قلم قافلہ کوٹ مٹھݨ توں اتے<nowiki>''</nowiki>سنگھٹ<nowiki>''</nowiki> انور شاہ نور دا لکھیا سرائیکی کلام دا مجموعہ سچل سانجھ پاکستان توں شائع تھی کے سامݨے آئے۔                        سال٢٠٠٥ء اچ اقبال بھپلا دے ݙو ݙوہڑیاں دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>چنانہور<nowiki>''</nowiki> ، مندری<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توںشائع تھئے اتے او مجموعے جنہان وچ ݙوہڑے دی صنف ٻیاں شاعری دیاں صنفاں دے پاتی ڳئی ہے۔ انہاں وچ اقبال سوکڑی دا <nowiki>''</nowiki>اٹھواں اَسمان<nowiki>''</nowiki>،ناصر پبلی کیشنز ملتان توں ، احمد خان طارق دا کلام <nowiki>''</nowiki>ہتھ جوڑی جُل<nowiki>''</nowiki> احمد خان طارق سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان توں ، مرتضی زاہد دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>ترنڈ<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں ، گلزار احمد گلزار دی شعری تخلیق <nowiki>''</nowiki>گول<nowiki>''</nowiki> بزم الفت اڑہ جعفر ڈیرہ غازی خان توں شائع تھیوݨ دی ݙس ملدی ہے۔                        سن ٢٠٠٦ء اچ صر ف ݙوہڑے دی صنف دے ݙو مجموعے سامݨے آئے۔ انہاں وچ <nowiki>''</nowiki>ہنج دا ماتم<nowiki>''</nowiki> ،غلام عباس مسکیکن دا لکھیا ہویا جیہڑاڄھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا ۔ ہیں ادارے نے ہک ٻیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>متاں مِل پووئے<nowiki>''</nowiki> دلنور نوری پوری دا مجموعہ شائع تھیا۔بئے ٨ مجموعے ہن، جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف پاتی ویندی ہے۔ انہاں وچ ترئے مجموعے جھوک پبلشرز ملتان توں چھپئے۔ پہلا عیسن شاہ ساڄد ملتان دا <nowiki>''</nowiki>دل دیاں دل وچ<nowiki>''</nowiki> ݙوجھا رشید حسرت سہوانہ دا <nowiki>''</nowiki>مندریے منہ<nowiki>''</nowiki> اتے تریجھا صفدر کربلائی دا <nowiki>''</nowiki>شام توں پہلے<nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔ ایویں ہی ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان توں چار مجموعے شائع تھئے۔ جنہاں وچ واحد بخش شیراز دا <nowiki>''</nowiki>پیلھوں<nowiki>''</nowiki> ، ممتاز عامل دا <nowiki>''</nowiki>ہنج دریا<nowiki>''</nowiki> ،سلیم صابر گورنمانی دا <nowiki>''</nowiki>غلطی وݙی کیتوسے<nowiki>''</nowiki> ، وسو لال دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>راول<nowiki>''</nowiki> دی اشاعت تھئی اتے ڈیرہ غازی خان دے انصاف کتاب گھر توں ایم اے راہی دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>ٹوبھے تھل دے<nowiki>''</nowiki> دی ݙس ملی ہے۔                        سال ٢٠٠٧ء اچ ݙوہڑے دی صنف تے مشتمل ݙو مجموعے سامݨے آئے۔ پہلا صابر بھریوں دا لکھا <nowiki>''</nowiki>تھل جڳراتے<nowiki>''</nowiki> شال پبلشرز فیصل آباد توں <nowiki>''</nowiki>ݙوجھا حافظ گلاب فیاض دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>کونڄ کرُلاٹ<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھئے۔ایں توں علاوہ ست مجموعے ایجھیں ہن جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف کوں شامل کیتا ڳئے۔ احمد خان طارق دا <nowiki>''</nowiki>عمراں دا پورھیا <nowiki>''</nowiki>جھوک پبلشرز ملتان ، سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور توں محمد ریاض خاکوانی دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>یاداں<nowiki>''</nowiki> جمشیداحمد کمتر رسول پوری دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>پھل غلاب دے<nowiki>''</nowiki> بزم کمتر رسول پور ، جام پور توں مشعل ادب ملتان توں فیض بلوچ دا لکھیا<nowiki>''</nowiki>تھل دی ڈات<nowiki>''</nowiki> ، قسمانی آرٹ پریس توں صابرہ شاہین دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>خالی بُک<nowiki>''</nowiki> مثال پبلشرز فیصل آباد توں محمد مظہر نیازی دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>سر تے تال<nowiki>''</nowiki> اتے ملک غلام فرید کہتر دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>پتھردے صنم<nowiki>''</nowiki> احمد خان طارق سرائیکی ادبی سنگت کوٹ ادو دی اشاعت ہے۔                        سال ٢٠٠٨ء وچ ݙوہڑیاں دے ݙو مکمل طور تے مجموعے سامݨے آئے۔ جنہاں وچ پہلا سیفل بلوچ دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>صدائے سیفل<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان دی اشاعت ہے تے ݙوجھا خاکی دنیا پوری دا <nowiki>''</nowiki>جھل ہنجواں دی<nowiki>''</nowiki>وی ہیں ادارے دی اشاعت ہے۔بئے مجموعہ کلام جیہڑھے مکمل طور تے ݙوہڑے تے مشتمل نی پر انہاں وچ ٻیاں شعری صنفاں دے نال ݙوہڑے کوں وی اہمیت ݙتی ڳئی ہے۔ جیویں جو جمشید ناشاد دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>پرلی کندھی<nowiki>''</nowiki> ، شہزاد نصیر سرائیکی ادو ادبی سنگت واہواہ توں چھپیا۔ جھوک پبلشرز ملتان توں ݙو مجموعے سامݨے آئے ۔ پہلا شبیر ناز دا <nowiki>''</nowiki>سجاک سوچاں<nowiki>''</nowiki> ݙوجھا سہیل عباس دانش د لکھیا ہویا<nowiki>''</nowiki>پیار دے گاوݨ<nowiki>''</nowiki> وی چھپݨ دی ݙس ملی ہے۔                     پاکستان بک سنٹر لیہ توں فیض محمد سندھڑا دا کلام <nowiki>''</nowiki>عشق کیا جانڑیں<nowiki>''</nowiki> چترانگ پبلی کیشنز بہاول پو رتوں خورشید قمر لاشاری د ا<nowiki>''</nowiki>روہی ریت سمندر<nowiki>''</nowiki> ایشین آرٹ کمیونیکیشن لاہور توں مہر ساڄد عباس امن دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>وسدا ساوݨ<nowiki>''</nowiki> ضوریز پبلی کیشنز ملتان توں خاکی دنیا پور دا لکھیا ہویا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>جھل ہنجواں دی <nowiki>''</nowiki> دی اشاعت دی سُدھ ملی ہے۔                        سال ٢٠٠٩ء اچ صرف ݙوہڑے دی صنف تے مشتمل مجموعے شائع تھئے۔ پہلا جھوک پبلشرز ملتان توں صفیہ ملک دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>ہنجواں دی مالا<nowiki>''</nowiki> ݙوجھا عابدہ ملتانی دا <nowiki>''</nowiki>سِک سجݨا دی <nowiki>''</nowiki> وی ہیں ادارے شائع کیتا۔ایں توں بعد انہاں مجموعیاں دا حوالہ جنہاں وچ ݙوہڑہ طبع آزمائی جوڳا لازمی پاتا ڳئے۔              جھوک پبلشرز ملتان توں ترائے مجموعے چھپئے۔ پہلا سیفل بلوچ دا <nowiki>''</nowiki>لفظیں دے محل<nowiki>''</nowiki> ݙوجھا سیف اللہ آصف دا لکھیا ہویا <nowiki>''</nowiki>بوچھݨ دے گنڈھ کُنجیاں<nowiki>''</nowiki> تریجھا کریم بخش شعیب دا <nowiki>''</nowiki>کاسہ دل<nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔ ایں توں علاوہ دلچسپ سرائیکی سنگت جندو پیر کمال ، لیاقت پور توں خلیل عامر دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>سوچیں دا اَسمان<nowiki>''</nowiki> دے چھپن دی ݙس ملدی ہے۔  صدق رنگ پبلی کیشنز ملتان توں صفدر کربلائی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>تیکوں یاد کریجے اُوں ویلے<nowiki>''</nowiki>دی اشاعت دا پتہ لڳے۔                        سن ٢٠١٠ء اچ صرف ݙوہڑے دی صنف دے ݙو مجموعے سامݨے آئے ۔ ہک عبدالغفار عاشر دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>آ سݙو<nowiki>''</nowiki> ناصر پبلی کیشنز ڈیرہ غازی خان دی اشاعت ہے تے ٻیا مجموعہ امان اللہ ارشد <nowiki>''</nowiki>ارشد دے ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توںشائع تھیا۔ ہݨ انہاں مجموعیاں دا تذکرہ جنہاں وچ کہیں حد تک ݙوہڑے دی صنف کوں شامل کیتا ڳئے۔سرائیکی ادبی ثقافتی سنگت سݨاواں توں شاکر مہروی دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>بس توں<nowiki>''</nowiki> ، خواجہ غلام فرید کلچر بورڈڈیرہ غازی خان توں شفقت بزدار دا لکھیا<nowiki>''</nowiki>ریشم رستے<nowiki>''</nowiki>، فاتح پبلی کیشنز تونسہ شریف توں بشیر ناقد دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>من دی مسجد<nowiki>''</nowiki> ، خواجہ فرید کلچر بورڈ ڈیرہ غازی خان توں صادق مہر دا لکھیاکلام <nowiki>''</nowiki>روح دا روگ<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں حاتم نائچ دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>میݙا حال نہ پچھ<nowiki>''</nowiki> جھوک توں ہی حیات اللہ خان ترین دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>میڈ ا سائیں بݨ<nowiki>''</nowiki> جھوک توں ہی ہک ٻیا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>سکھ دی چھاں<nowiki>''</nowiki> ظفر حسین مسکین دی پیش کش ہے۔ ایں توں علاوہ سرائیکی ادبی سنگت مٹھے والی ،تونسہ شریف دی طرفوں ہک مجموعہ شائع تھیا۔ ایکوں جہانگیر سوز نے لکھے تے ایندا موضوع <nowiki>''</nowiki>سویں سنج دا سفری <nowiki>''</nowiki>  ہے ایندے وچ وی ݙوہڑے دی صنف کوں اہمیت ݙتی ڳئی ہے۔ ہیں سال ہک مرتب شدہ مجموعہ خدا یار ملے کس دا ، <nowiki>''</nowiki>کلام بے کس<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھیا ۔جیکوں ڈاکٹر شکیل پتافی مرتب کیتا۔                        سال ٢٠١١ء اچ ݙوہڑے دے ٣ مجموعیاں دی اشاعت دی ݙس ملدی اے۔ انہاں وچ احمد خان طارق دا <nowiki>''</nowiki>پنل گولیندیاں ودین<nowiki>''</nowiki> مجتبی ناصر دا <nowiki>''</nowiki>ݙکھ ہور وی ہن<nowiki>''</nowiki> تے سرگودھا توں اقبال قریشی دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>عشق دے پیمانے<nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔ او مجموعے جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف کوں وی شامل کیتا ڳئے۔ تفصیل درج ذیل اے۔ مصطفٰی خادم دا <nowiki>''</nowiki>پورھیا<nowiki>''</nowiki> ،دمساز قیصراݨی دا <nowiki>''</nowiki>آہرامن دے <nowiki>''</nowiki> عالیہ انمول دے <nowiki>''</nowiki>ساوݨ مینگھ ملہار<nowiki>''</nowiki> ، مہنیوال منگروٹھوی دا <nowiki>''</nowiki>گزریاں یاداں<nowiki>''</nowiki> خلیل احمد فریدی دا <nowiki>''</nowiki>گول نی مُکدی<nowiki>''</nowiki> ،عارش گیلانی دا <nowiki>''</nowiki>اڈراک<nowiki>''</nowiki> فاروق راول دا <nowiki>''</nowiki>روگ اچ ہیں<nowiki>''</nowiki> تے خلیل احمد شودا مستوی دا <nowiki>''</nowiki>عشق بدھݨے توں<nowiki>''</nowiki> قابل ذکر ہݨ۔                        سال ٢٠١٢ء اچ مکمل ݙوہڑے دے ݙو مجموعے شائع تھئے۔ پہلا صفیہ ملک دا <nowiki>''</nowiki>جئیں تن لڳدی<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان توں تے ݙوجھا عبد الرحمن نادم دا <nowiki>''</nowiki>نہ مونڄھا تھی<nowiki>''</nowiki> وی جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھیا۔                ایسے مجموعے جنہاں وچ ݙوہڑہ تھوڑا ٻہوں شامل کیتا ڳئے۔ انہاں وچ <nowiki>''</nowiki>اڈار<nowiki>''</nowiki> عباس ملک، <nowiki>''</nowiki>نشانی<nowiki>''</nowiki> ریاض عصمت، <nowiki>''</nowiki>وانج<nowiki>''</nowiki> ، محمد رمضان نادار<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>چوڳ<nowiki>''</nowiki> ، ساحر رنگ پوری ، <nowiki>''</nowiki>مونڄھ دا میلہ <nowiki>''</nowiki> قاسم سہاݨی ، <nowiki>''</nowiki>ہنج دے حاشیئے <nowiki>''</nowiki> شریف پردیسی، <nowiki>''</nowiki>بانگ<nowiki>''</nowiki> سلیم صابر گورنمانی <nowiki>''</nowiki>پار دیاں ٹالھیاں ، مصطفی عدم تے <nowiki>''</nowiki>سِک سمندر<nowiki>''</nowiki> روفی جہان پوری شامل ہن۔                        سال ٢٠١٣ء اچ ݙوہڑے دی صنف تے کوئی مجموعہ شائع نی تھیا۔ مگر مکرر اشاعت دے طور تے کُجھ مجموعے سامݨے آئے۔ جنہاں وچ <nowiki>''</nowiki>شاکر دے ݙوہڑے <nowiki>'''</nowiki> نازش دے ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki> ، سیفل دے ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki> ، <nowiki>''</nowiki>ارشد دے ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki>وغیرہ شامل ہن۔ایں توں علاوہ منظور بھٹہ دا لکھیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>میݙی کمت دا حساب کتھ<nowiki>''</nowiki>،ڈاکٹر گل عباس اعوان دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>لُوں لُوں جاگدی تَس<nowiki>''</nowiki> فہد قتال پوری دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>دلاسے<nowiki>''</nowiki> ، جمشید کلانچوی اعوان<nowiki>''</nowiki> دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>لفظیں دے پھُل<nowiki>''</nowiki> ، مخدوم جعفر شاہ دا لکھیا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>میں کہیں پاسے توں کہیں پاسے<nowiki>''</nowiki>تے عابدہ نازش دے لکھیئے مجموعے <nowiki>''</nowiki>جھٹ لڳسی<nowiki>''</nowiki> دے وچ ݙوہڑے دی صنف کوں وی شامل کیتا ڳئے۔ہیں سال ہک شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>کچھی سونے دی پچھی<nowiki>''</nowiki> جیکوں ترتی ب ݙتا ۔ سید مالک اشتر نے تے ایندے شاعر حُرخان کنداݨی (مرحوم) ہن۔ ایندے وچ وی ݙوہرے دی وݨکی پاتی ویندی اے۔                        سال ٢٠١٤ء اچ ݙوہڑے تے مشتمل کوئی مجموعہ شائع نی تھیا۔ مگر احمد خان طارق دے مجموعے <nowiki>''</nowiki> میں کیا آکھاں<nowiki>''</nowiki> ، صفدر کربلائی دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>کُفتاں<nowiki>''</nowiki> ، مہنیہوال منگروٹھوی دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>تانگھاں<nowiki>''</nowiki> قاسم عارض دے <nowiki>''</nowiki>ہنج درداں دی <nowiki>''</nowiki> محمد رفیق چغتائی دے <nowiki>''</nowiki>اڄڑی <nowiki>''</nowiki> سلیم سیفی دے <nowiki>''</nowiki>بھانبڑ<nowiki>''</nowiki> سید رسول حیدر دے <nowiki>''</nowiki>محبت ٻہوں ضروری اے<nowiki>''</nowiki> ، واحد بخش راکب دے <nowiki>''</nowiki>سنڑاوت<nowiki>''</nowiki> حارث غوری دے <nowiki>''</nowiki>ݙو لفظ <nowiki>''</nowiki> پری محسن علی قریشی دے <nowiki>''</nowiki>سجݨاں دے درد<nowiki>''</nowiki> ابرار بلوچ دے <nowiki>''</nowiki>تانگھ <nowiki>''</nowiki> اچ ݙوجھیاں شعری صنفاں نال ݙوہڑے کوں وی شامل کیتا ڳئے۔                        سال ٢٠١٥ء اچ ہک مجموعہ <nowiki>''</nowiki>بزمی دے ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki> بلال بزمی دالکھیا جیہڑھا صرف ݙوہڑے دی صنف تے مشتمل جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ مگر نوں(٩) مجموعے ایسے ہن۔ جنہاں ا چ ݙوجھیاں صنفاں دے نال ݙوہڑے اچ وی شاعری کیتی ڳئی اے۔ انہاں اچ مختیار لغاری دا لکھیا کلام <nowiki>''</nowiki>عشق اللہ دا <nowiki>''</nowiki> جاوید آصف دا <nowiki>''</nowiki>وساندر<nowiki>''</nowiki> احمد بلوچ دا تھل دا بوچھݨ<nowiki>''</nowiki> ملک ریاض حسین شیخانہ دا <nowiki>''</nowiki>پھُلاں دے ہار<nowiki>''</nowiki> بشیر شرر دا <nowiki>''</nowiki>آس<nowiki>''</nowiki> شاہین بلوچ دا <nowiki>''</nowiki>خوابیں دا سفر<nowiki>''</nowiki> شاہ نواز شاد دا <nowiki>''</nowiki>تاریاں بھری رات<nowiki>''</nowiki> حسن بیگ دا <nowiki>''</nowiki>یادیں دے رشتے<nowiki>''</nowiki> بلام بزمی دا <nowiki>''</nowiki>بزمی دے ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔                        سال ٢٠١٦ء اچ ݙوہڑے دی صنف دا کوئی مجموعہ شائع نی تھیا۔ پر مصطفی عدم دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>داݨے داݨے دی ڳال<nowiki>''</nowiki> ، قاسم سہاݨی دے <nowiki>''</nowiki>لعل نیں ملدے<nowiki>''</nowiki> ، ریاض ارم دے <nowiki>''</nowiki>آس دی پینگھ<nowiki>''</nowiki> ، فضل سوکڑی دے <nowiki>''</nowiki>سکھڑیں ہتھ<nowiki>''</nowiki> شبیر ناقد دے <nowiki>''</nowiki>روح دی روہی <nowiki>''</nowiki> باقر نیازی دے <nowiki>''</nowiki>جھانولا اتے فرید ناچیز دے <nowiki>''</nowiki>سِک سانول دی<nowiki>''</nowiki> دے وچ ݙوہڑہ ہک مخصوس حصے دے طور تے شامل کیتا ڳئے۔                        سال ٢٠١٧ء اچ ݙوہڑے تے مشتمل ترئے مجموعے شائع تھیوݨ دی ݙس ملدی اے۔ پہلا ایم بی اشرف دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>توں ہانویں<nowiki>''</nowiki> دستک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ ݙوجھا حافظ گلاب فیاض دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>چندر اچ ٹالھی<nowiki>''</nowiki> جیکوں جھوک پبلشرز ملتان شائع کیتا تے تریجھا عبدالستار زائر دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>سِک سانول دی<nowiki>''</nowiki> ایکوں شائع کرݨ آلا ادارہ وی جھوک پبلشرز ملتان ہے۔او شعری مجموعے جنہاں اچ ݙوجھیاں شعری صنفاں نال ݙوہڑے کوں وی شامل کیتا ڳئے۔ انہاں وچ <nowiki>''</nowiki>عشق دیاں چھلاں<nowiki>''</nowiki>،اقبال قریشی ، <nowiki>''</nowiki>خمرے<nowiki>''</nowiki> ، ریاض قمر <nowiki>''</nowiki>اُبھردا سجھ<nowiki>''</nowiki> سوجھل بخاری ، <nowiki>''</nowiki>ساوݨ مُکدا ویندے<nowiki>''</nowiki> ، عبدالکریم ساڄن،<nowiki>''</nowiki>جھمراں<nowiki>''</nowiki> ،شوکت عاڄز تے <nowiki>''</nowiki>برہوں<nowiki>''</nowiki> ، گلزار احمد گلزار ہوراں دے مجموعے قابل ذکر ہن۔                        سال ٢٠١٨ء اچ کوئی ݙوہڑے دا مجموعہ شائع نی تھیا۔ پر انہاں مجموعیاں وچ ݙوہڑے دی وݨکی پاتی ویندی اے۔ جیویں کہ غلام عباس قیصر قتال پوری دے <nowiki>''</nowiki>چھالے<nowiki>''</nowiki> ، ابو لٻیان پروفیسر ظہور احمد فاتح دے <nowiki>''</nowiki>سنجاݨ ساکوں<nowiki>''</nowiki> ، قاسم سہاݨی دے<nowiki>''</nowiki> تجلی <nowiki>''</nowiki>ایندے وچ نعتیہ ݙوہڑے پاتے ویندن۔ کلیم احسن کنڈ دے <nowiki>''</nowiki>تماشا<nowiki>'''</nowiki>، شاذ بخاری دے <nowiki>''</nowiki>پارت ہووی<nowiki>''</nowiki> شعبان جھلݨ شعبان دے <nowiki>''</nowiki>آس دی پونبل <nowiki>''</nowiki> سعید ثروت دے <nowiki>''</nowiki>سکِ سنگتاݨی<nowiki>''</nowiki> زوار حسین زاری دے <nowiki>''</nowiki>شوق دے پندھ<nowiki>''</nowiki> جعفر نادار د ے<nowiki>''</nowiki>یاداں ہن سرمایہ<nowiki>''</nowiki> گلزار احمد گلزار دا <nowiki>''</nowiki>نماݨے لوک<nowiki>''</nowiki> ساقی سمیݨوی دے <nowiki>''</nowiki>سایہ نہ ثانی<nowiki>''</nowiki> ملازم حسین شانی دے <nowiki>''</nowiki>اندی مرضی<nowiki>''</nowiki> گلزار احمد گلزار دے <nowiki>''</nowiki>ساقی سوائی ݙے<nowiki>''</nowiki> ۔ شاہد علوی وفا دے <nowiki>''</nowiki>گوہڑ<nowiki>''</nowiki> فاروق کاشف دے <nowiki>''</nowiki>اݨ ولدی دا سڈ<nowiki>''</nowiki> حاڄی علی بخش بھیٹ دے <nowiki>''</nowiki>دیوان علی بخش<nowiki>''</nowiki> عاشق حسین صدقاݨی دے<nowiki>''</nowiki>میں گونگ نمی الا جاݨداں<nowiki>''</nowiki> تے حاڄی سیفل بلوچ دے دیوان سیفل اچ اے صنف پاتی ویندی اے۔                        سال ٢٠١٩ء کوں وی ݙوہڑے دا کوئی مجموعہ چھاپے نی چڑھیا۔ ایں سال وی ایجھیں مجموعے شائع تھئے۔ جنہاں وچ ݙوہڑے دی صنف کوں تھوڑا ایہوں شامل کیتا ڳئے۔                        انہاں وچ احمد سعید گل دا <nowiki>''</nowiki>ول آ پاروں<nowiki>''</nowiki> نوبہار دولتانی دا <nowiki>''</nowiki>نہ وچھڑے یار کیسے دا<nowiki>''</nowiki> منظور حسین سیال دا <nowiki>''</nowiki>قندری<nowiki>''</nowiki> شبیر طاہر حمایتی دا <nowiki>''</nowiki>مزاور<nowiki>''</nowiki> محمد عظیم حاذق دا <nowiki>''</nowiki>نسخہ حاذق<nowiki>''</nowiki> مظہر حسین خان چانڈیہ <nowiki>''</nowiki>نکھیڑا نہ ہواندر<nowiki>''</nowiki> نادر شاہ گیلانی دا<nowiki>''</nowiki>ݙکھ پردیساں دے<nowiki>''</nowiki> ، ڈاکٹر نصر اللہ جامی دا <nowiki>''</nowiki>دھائیں<nowiki>''</nowiki>بشیر احمد رہبر دا ،<nowiki>''</nowiki>روہی ول آ<nowiki>''</nowiki> طارق اداس دا <nowiki>''</nowiki>ݙکھارے ساہ<nowiki>''</nowiki> حاڄی فرید الحق دا <nowiki>''</nowiki>ہنج نی رُکدی<nowiki>''</nowiki> وحید سیال دا<nowiki>''</nowiki>جھوک<nowiki>''</nowiki> ، خادم حسین عرضی دا ،<nowiki>''</nowiki>اساں تیݙے ہیں<nowiki>''</nowiki>،مختار مخلص دا،<nowiki>''</nowiki>سدھ سنیہا<nowiki>''</nowiki> نادر لاشاری دا <nowiki>''</nowiki>گودڑی<nowiki>''</nowiki> قابل ذکر ہن۔                        ایویں ہی سال ٢٠٢٠ء اچ کہیں مجموعے دی اشاعت دی ݙس نی ملدی ، پر چند اک مجموعیاں اچ ݙوہرہ تھوڑا ٻہوں شامل کیتا ڳئے۔ جنہاں دی تفصیل اے ہے۔ غفور بلوچ دا<nowiki>''</nowiki>آسیں دا ست ماڑ<nowiki>''</nowiki> حافظ محمد خدا بخش واقف ملتانی دا <nowiki>''</nowiki>پیرں باڄھ پنڈھیڑو<nowiki>''</nowiki> جوہر لجواݨی دا <nowiki>''</nowiki>نمِ دا چھاں<nowiki>''</nowiki> منیرݨ بلوچ جلال پوری دا <nowiki>''</nowiki>اکھیں پاݨی پاݨی<nowiki>''</nowiki> ساڄد بخاری دا <nowiki>''</nowiki>چھاں<nowiki>''</nowiki> تے سیف اللہ سیفی دا <nowiki>''</nowiki>سوبھ<nowiki>''</nowiki> دی اشاعت دا پتہ لڳے۔                        سال ٢٠٢١ء اچ کہیں شعری مجموعے اچ ݙوہڑے دی وݨکی کوں شامل نی کیتا ڳیا۔ سوائے ہک مجموعے <nowiki>''</nowiki>ہک دی سِک<nowiki>''</nowiki> جیندے شاعر تنویر احمد شاد ہن تے ایں مجموعے کوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔ ایندے وچ ݙوہڑے توں علاوہ نعت، غزل، گیت ، قطعے دی صنف کوںوی شامل کیتا ڳئے                        سال ٢٠٢٢ء کوں وی کوئی خاص  ݙوہڑے دی صنف تے کم نی کیتاڳیا تے نہ ہی کوئی ݙوہڑے دا مجموعہ شائع تھیا۔ مگر شفقت بزداردے <nowiki>''</nowiki>پیو استاد تے ماء استانی <nowiki>''</nowiki> مزاحیہ شاعری مجموعے اچ مزاحیہ ݙوہڑے شامل کیتے ڳئے۔ ایں توں علاوہ مصطفی مستو دے <nowiki>''</nowiki>شام توں پہلے<nowiki>''</nowiki> یٰسین بلوچ دے <nowiki>''</nowiki>شال<nowiki>''</nowiki>تے سعید احمد راشد دے <nowiki>''</nowiki>گونگی حسرت<nowiki>''</nowiki> اچ ݙوہڑے دی وݨکی ملدی اے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان kp45nn7anot09bry2qlymjn1f9adnax 0 33416 70756 2026-04-21T07:34:49Z ڈیلی جھوک 4262 "                        <nowiki>''مثنوی یوسف زلیخا''</nowiki> سن ٢٠٠٠ء اچ سرائیکی ادبی مجلس ، بہاول پور توں چھپی اتے ایندے شاعر محمد نواز خوشتر ہن۔ اتے ہک خوبصورت نمونہ کلام اتے نویں شاعری دا نواں تجربہ ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       ٢٠٠٤ء اچ چھپیا ڳیا ہک مثنوی دا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70756 wikitext text/x-wiki                         <nowiki>''مثنوی یوسف زلیخا''</nowiki> سن ٢٠٠٠ء اچ سرائیکی ادبی مجلس ، بہاول پور توں چھپی اتے ایندے شاعر محمد نواز خوشتر ہن۔ اتے ہک خوبصورت نمونہ کلام اتے نویں شاعری دا نواں تجربہ ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       ٢٠٠٤ء اچ چھپیا ڳیا ہک مثنوی دا کلام 'سیربہاو پور <nowiki>''</nowiki> جیکوں سیادت روزنامہ ، بہاول پور نے شائع کیتے اتے ایندے شاعر زاہد علی خان ہن۔ ایں مثنوی کوں بہاول پور دی منظوم ادبی اتے صحافتی تاریخ آکھیا ونڄ سگیندے۔جانباز جتوئی دی ہک مثنوی <nowiki>''</nowiki>سسی<nowiki>''</nowiki> ٢٠٠٥ء اچ سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور شائع کیتی۔ ایکوں خوبصورت لکھت اتے اسلوب ٻیان پاروںصدارتی ایوارڈ توں وی نوازیا ڳئے۔ کیوں جو ایندے وچ<nowiki>''</nowiki>سسی<nowiki>''</nowiki> دی داستان نویکلے انداز وچ ٻیان کیتی ڳئی ہے۔ہک بئی مثنوی ٢٠٠٨ء اچ شائع تھئی۔ اے اعجاز ڈیروی دی لکھی ڳئی<nowiki>''</nowiki>سسی<nowiki>''</nowiki> ہے۔ ایکوں دسبستان سحر ڈیرہ غازی خان نے چھاپیا۔ ایویں ہی ٢٠١٤ء وچ <nowiki>''</nowiki>سسی<nowiki>''</nowiki> مثنوی دی صورت اچ لکھی ڳئی ۔ جیکوں لکھݨ آلے شاعر سید جلال شاہ کلیم اللہ ہن۔ اتے ایندی اشاعت ملتان توں جھوک پبلشرز نے کیتی۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 1hfbufdqvm29fm10dge92qt7mk5iu3v 0 33417 70757 2026-04-21T07:42:50Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سرائیکی شاعری اچ اڄوکی اصناف دی ڳالھ  کروں تاں ساݙے سامݨے سرائیکو ہک جدید اصناف سخن وچ کیتا ڳیا نواں تجربہ سامݨے آندے۔ ساݙے سرائیکی وسیب دے جدید شعراء کرام ایں وݨکی کوں آزمائے اتے اپݨے مجموعہ کلام اچ شامل کیتے۔ جنہاں دی تفصیل مندرجہ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70757 wikitext text/x-wiki                         سرائیکی شاعری اچ اڄوکی اصناف دی ڳالھ  کروں تاں ساݙے سامݨے سرائیکو ہک جدید اصناف سخن وچ کیتا ڳیا نواں تجربہ سامݨے آندے۔ ساݙے سرائیکی وسیب دے جدید شعراء کرام ایں وݨکی کوں آزمائے اتے اپݨے مجموعہ کلام اچ شامل کیتے۔ جنہاں دی تفصیل مندرجہ ذیل ہے: <nowiki> </nowiki>                       سن ٢٠٠١ء وچ سفیر لاشاری اپݨے مجموہ کلام اچ سرائیکوکوں شامل کیتا ۔ انہاں دا مجموعہ<nowiki>''</nowiki>اساں خیرات نی منگدے<nowiki>''</nowiki> ،جیکوں سرائیکی ادبی سنگت محراب والا نے شائع کیتے ایندے وچ موجود سرائیکوں کوں ٻہوں سراہا ڳیا۔                  سال ٢٠٠١ء اچ ہی مجموعہ <nowiki>''</nowiki>مونڄھے منظر<nowiki>''</nowiki> جیکوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا ۔ایندے وچ وی ہک مخصوص حصہ سرائیکو دا شامل ہے۔ ریاض فاروق چونکہ جدید دور دا شاعر ہے۔ انہاں جدید صنف تے ٻہوں سوہنڑا کم کیتے۔سالک سادھو دا مجموعہ کلام<nowiki>''</nowiki> سوچ سمندر<nowiki>''</nowiki> جیکوںملتان توں جھوک پبلشرز سن ٢٠٠١ء اچ شائع کیتا۔ ایندے وچ وی ساکوں سرائیکی دی طرز اچ اڄوکی شاعری دا حوالہ ملدے۔ ایویں ہی سال ٢٠٠٣ء وچ ݙو مجموعے شائع تھئے۔ جیندے وچ سرائیکو دے نمونے ملدن۔ <nowiki>''</nowiki>زمانہ چندر تے پُج ڳئے<nowiki>''</nowiki> رب نواز مخمور دا لکھیا مجموعہ ہے۔جیکوں قیس قلم قافلہ کوٹ مٹھݨ نے شائع کیتے اتے ݙوجھا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ویݨ وکھوہے<nowiki>''</nowiki> ناصر جروار دا لکھیاہویا ہے۔ ایکوں سوچ سنجاݨ سرائیکی سنگت شاہ صدر الدین نے چھپیا۔<nowiki>''</nowiki>نکھیڑے<nowiki>''</nowiki> شفقت بزدار دا لکھیا مجموعہ کلام ہے۔ ایکوں ݙوجھی واری سال ٢٠٠٥ء اچ دبستان سحر، ڈیرہ غازی خان شائع کیتا ۔ جیندے وچ سرائیکو دے نمونہ کلام ملدن۔ڈیرہ غازی خان توں ہی ناصر پبلی کیشنز دی طرفوں سن ٢٠٠٦ء وچ ممتاز غفل دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>ہنج دریا<nowiki>''</nowiki> شائع کیتا ڳیا۔ جیندے وچ اڄوکی شاعری دی صنف سرائیکو کوں لکھیا ڳئے۔ <nowiki> </nowiki>                       <nowiki>''</nowiki>روہی ریت سمندر<nowiki>''</nowiki> خورشید قمر لاشاری دا لکھیا کلام ہے۔جیکوں چترانگ پبلی کیشنز ، بہاول پور نے سن ٢٠٠٨ء اچ پیش کیتا۔ ایندے وچ وی سرائیکو دا ہک حصہ موجود ہے۔ عارش گیلانی دا ہک مجموعہ کلام<nowiki>''</nowiki>اڈراک<nowiki>''</nowiki> جیہڑھا خواجہ غلام فرید کلچر بورڈ،ڈیرہ غازی خان توں ٢٠١١ء، اچ چھپ کے سامݨے آیا۔ ہیں سال اچ ہی خلیل احمد فریدی جنہاں دا تعلق داڄل نال ہے۔ انہاں دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>گول نی مُکدی<nowiki>''</nowiki> وچ سرائیکی کوں خاص طور تے نمائندگی ݙتی ڳئی ہے۔ انہاں دا اے مجموعہ ضوریز اکادمی ، ملتان توں چھپ کے سامݨے آئے۔سال ٢٠١٢ء اچ ساحر رنگ پوری دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>جوگ<nowiki>''</nowiki> وچ وی سرائیکو دی ݙس ملتی ہے۔ جیہڑھا جھوک پبلشرز ملتان توں چھپئے۔ <nowiki>''</nowiki>لُوں لُوں جاگدی تس<nowiki>''</nowiki> ڈاکٹر گل عباس اعواݨ دا لکھیا شعری مجموعہ جیہڑھا جھوک پبلشرز ملتان توں سن ٢٠١٣ء وچ چھپیا۔ ایندے وچ وی سرائیکو دا کُجھ حصہ موجود ہے۔ ٢٠١٣ء وچ ہی ہک ٻیا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>کلام فیاص<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال سامݨے آئے۔ جیندے لکھاری فیاض احمد پوری ہن اتے ایکوں چھپݨ آلے جھوک پبلشرز ملتان ہن۔ ہک ٻیا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>لفظیں دے پھُل<nowiki>''</nowiki> جیندے شاعر جمشید کلانچوی اعواݨ ہن۔ ہیں سال چھپ کے سامݨے آئے۔ جیندے وچ سرائیکو دی جدید شعری صنف نے قابل ذکر کم کیتا ڳئے۔ ایکوں اکادمی سرائیکی ادب بہاول پور نے شائع کیتا۔ایں توں علاوہ ڈاکٹر گل عباس اعواݨ دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>لُوں لُوں جاگدی تس<nowiki>''</nowiki> اچ سرائیکی دی صنف کوں شامل کیتا ڳئے۔ سرائیکو دی جدید صنف کوں صفدر کربلائی نے اپݨے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>کُفتاں<nowiki>''</nowiki> وچ شامل کیتے۔ جیکوں اردو سخن (چوک اعظم) دی طرفوں سن ٢٠١٤ء وچ چھپ کے سامݨے آیا۔                       ہیں سال ہک ٻیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>بھانبھڑ<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال جیڑھا سلیم سیفی نے لکھیا اتے جھوک پبلشرز نے چھاپیا۔ ایندے وچ وی سرائیکو دی وݨکی ملدی ہے۔ <nowiki> </nowiki>                       ایویں ٢٠١٧ء اچ اقبال قریشی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>عشق دیاں چھلاں<nowiki>''</nowiki> جیکوں خالد پرنٹنگ پریس سرگودھا نے چھاپیا۔ ایندے وچ وی سرائیکو دے نمونہ کلام ملدن۔٢٠١٨ء اچ رضوانہ تبسم درانی دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>ٻانہہ اچ بدھے گانے<nowiki>''</nowiki> شعری مجموعہ جیڑھا جو مکمل طور تے سرائیکو دی وݨکی ہے۔ اچ لکھیا ڳئے۔ جھوک پبلشرز ملتان توںشائع تھیا۔ایں توں علاوہ سعید ثروت دا مجموعہ<nowiki>''</nowiki>سِک سنگتاݨی<nowiki>''</nowiki> شاہد علوی وفا دا <nowiki>''</nowiki>گویڑ<nowiki>''</nowiki> ہیں سال سامݨے آئے۔ جیندے وچ سرائیکی دی وݨکی تھوڑی ٻہوں موجود ہے۔ سال ٢٠١٩ء اچ احمد سعید گل دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>ول آ پاروں<nowiki>''</nowiki> شبیر طاہر حمایتی دا مجموہ <nowiki>''</nowiki>مزاور<nowiki>''</nowiki> فیض بلوچ دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>تھل واس<nowiki>''</nowiki> اچ سرائیکو دی صنف ہک مخصوص حصہ دے طور تے شامل کیتی ڳئی ہے۔ ایں توں علاوہ نادر لاشاری دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>گودڑی<nowiki>''</nowiki> اچ شاعری دیاں ݙوجھیاں صنفاں دے نال سرائیکو کوں وی شامل کیتا ڳئے۔ <nowiki> </nowiki>                       سن ٢٠٢٠ء اچ سرائیکو دا کوئی شعری مجموعہ شائع نی تھیا۔مگر حافظ خد ا بخش واقف ملتانی دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>پیریں باڄھ  پندھیڑو<nowiki>''</nowiki> محمد ندیم اشرف دا شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>حسن ازل چودھار ݙٹھم<nowiki>''</nowiki> جوہر لنجواݨی دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>نمِ دی چھاں<nowiki>''</nowiki> تے سیف اللہ سیفی دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>سوبھ<nowiki>''</nowiki> وچ کہیں  کہیں جاہ تے سرائیکو دے نمونے ملدن۔ ایں توں بعد سال ٢٠٢٢ء اچ شفقت بزدر دے مزاحیہ شعری مجموعے<nowiki>''</nowiki> پیو استاد تے ماء استانی<nowiki>''</nowiki> اچ بنہاں شعری صنفاں دے ناول ساکوں مزاحیہ سرائیکو دے نمونے وی ملدن۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 551nyuhu1irtwl87bgiqzmp8y28t2gq 0 33418 70758 2026-04-21T07:43:15Z ڈیلی جھوک 4262 "                        ہائیکو دی جدید شعری وݨکی سرائیکی وچ سرائیکو دے مقابلے وچ ٻہوں گھٹ لکھی ڳئی ہے۔ ہائیکو دی شعری صنف آلے پاسے اساݙے سرائیکی شعراء ٻہوں گھٹ توجہ ݙتی ہے۔ جدید شاعری دی صنف ہائیکو ٢٠٠١ء وچ چھپے ڳئے شعری نسخے <nowiki>''عشق دی مالا'' وچ مختلف عنوا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70758 wikitext text/x-wiki                         ہائیکو دی جدید شعری وݨکی سرائیکی وچ سرائیکو دے مقابلے وچ ٻہوں گھٹ لکھی ڳئی ہے۔ ہائیکو دی شعری صنف آلے پاسے اساݙے سرائیکی شعراء ٻہوں گھٹ توجہ ݙتی ہے۔ جدید شاعری دی صنف ہائیکو ٢٠٠١ء وچ چھپے ڳئے شعری نسخے <nowiki>''عشق دی مالا'' وچ مختلف عنوانیں دے نال شامل کیتا ڳئے۔ جیکوں لکھݨ آلے انور شاہ انور ہن اتے ایکوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔           ایں کنوں بعد ہک ٻہوں لمبے عرصے تاݨیں کہیں شاعر ایں پاسے توجہ نہ ݙتی ۔ ول سن ٢٠١٢ء وچ عباس ملک دے ہک شعری مجموعے ''اڈار'' وچ ہائیکو دا کُجھ حصہ ملدے۔ ایں مجموعہ کلام کوں چھپݨ آلے وی جھوک پبلشرز ملتان ہن۔ سال ٢٠١٧ء اچ گلزار احمد گلزار دا ہک شعری مجموعہ ''برہوں'' سامݨے آیا۔ جیکوں ق۔ پبلی کیشنز دیرہ اسماعیل خان نے شائع کیتا۔ ایندے وچ ہائیکو دی صنف بنہاں صنفان سمیت شامل کیتی ڳئی ہے۔         سال ٢٠١٨ء اچ گلزار احمد گلزار دا ہک ٻیا شعری مجموعہ ''ساقی سوائی ݙے''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان دے طرفوں شائع تھیا۔ جیندے وچ حمد ، نعت ، قطعے، ݙوہڑے ، نظم تے رباعی توں علاوہ ہائیکو کوں وی شامل کیتا ڳئے == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 2bukaqp7tsxnpgypwbnlmhieeinpfe2 0 33419 70759 2026-04-21T07:45:06Z ڈیلی جھوک 4262 "                        شاعری جذبات ، احساسات دے اظہار دا ناں اے، یاایں آکھ سڳدے ہیں جو شاعری ملوک جذبیاں دا سچا بیانیہ ہوندی ہے۔ شاعری دا داخلی جذبیاں دے اظہار دے نال نال اپݨے عہد دے حالات و واقعات ، حادثات دا وی عکس ہوندی اے۔ ہر اُوشاعری جیندے وچ اُندے اپݨے..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70759 wikitext text/x-wiki                         شاعری جذبات ، احساسات دے اظہار دا ناں اے، یاایں آکھ سڳدے ہیں جو شاعری ملوک جذبیاں دا سچا بیانیہ ہوندی ہے۔ شاعری دا داخلی جذبیاں دے اظہار دے نال نال اپݨے عہد دے حالات و واقعات ، حادثات دا وی عکس ہوندی اے۔ ہر اُوشاعری جیندے وچ اُندے اپݨے عہد دا بیانیہ شامل ہووے۔ جیڑھی اپݨے عہد دی ترجمانی کریندی ہووے تے اُوندے وچ روح عصر دا عنصر شا مل ہوندے اتے اینجھی شاعری کوں اپݨے عہد نال گنڈھیل ہووݨ پاروں جدید شاعری آکھیا ویندے۔ ہر عہد وچ تھیوݨ والی شاعری اپݨے وقت ویلھے دے مسائل و مصائب ، احساس و ادراک نال جڑی رہی ہے۔ایں حوالے نال معاصر شعراء کرام دا مختصر تعارف انہاں دے شائع شدہ مجموعہ کلام دا مختصر جائزہ پیش کیتا ویسی۔                         ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر، اقبال سوکڑی ، عابد عمیق، ، عزیز شاہد، رفعت عباس، اشولال، جہانگیر مخلص، سعید اختر سیال ، ڈاکٹر خالد اقبال، عاشق بزدار ، شمیم عارف، اسلم جاوید ملک، ڈاکٹر گل عباس اعوان، قیس فریدی، سفیر لاشاری ، سلیم شہزاد ، سرور کربلائی، جانباز جتوئی، شاہد عالم شاہد ، ظہور احمد فاتح، ارشد ملتانی، احمد خان طارق، شاکر شجاع آبادی، غیور بخاری اتے گھٹ ودھ ٦٠ شعراء کرام دا تذکرہ شامل ہے۔ ایہ اُو شاعر ہن نہاں اپݨے وسیبی ݙکھاں ، محرومیاں ، مسائل تے قلم چاتی اے تے جنہاں دی شاعری سرائیکی وسیب دے اڄوکے منظر نامے کوں پیش کریندی ہے۔ ١۔ارشاد تونسوی۔ ٢۔عاشق بزدار۔                      ٣۔ شفقت بزدار۔٤۔ حمید الفت ملغانی ۔ ٥۔عبدالطیف بھٹی٦۔رفیق احمد پوری ٨۔ سلیم شہزاد٩۔ سفیر لاشاری١٠۔سیف اللہ آصف١١۔ سرور کربلائی١٢۔شاہد عالم شاہد١٣۔ڈاکٹر گل عباس اعوان۔١٤۔ عزیر شاید                                  ١٥۔ اللہ بخش یاد                                    ١٦۔ فیض بلوچ                                                ١٧۔ قیس فریدی۔ ١٨۔ امان اللہ ارشد                                   ١٩۔ رفعت عباس                                ٢٠۔ جانباز جتوئی                                     ٢١۔ اقبال سوکڑی۔ ٢٢۔عابد عمیق                             ٢٣۔ ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر               ٢٤۔ احمد خان طارق    ٢٥۔ اشولال فقیر۔ ٢٦۔جاوید اسلم                                             ٢٧۔شمیم عارف قریشی                   ٢٨۔شبیر حسن اختر                                 ٢٩۔سعید اختر سیال۔ ٣٠۔ڈاکٹر خالد اقبال     ٣١۔صوفی تاڄ گوپانگ                        ٣٢۔ارشد ملتانی                                      ٣٣۔سید قاسم جلال۔ ٣٤۔شاکر شجاع آبادی                      ٣٥۔نذیر پرفیض مگی  ٣٦۔مالک اشتر                                       ٣٧۔سیف اللہ سیفی۔ ٣٨۔اصغر گورنمانی                              ٣٩۔نادر لاشاری                                   ٤٠۔ریاض ارم                                      ٤١۔جہانگیر مخلص۔ ٤٢۔یٰسین بلوچ                                    ٤٣۔ندیم سمیجو                                         ٤٤۔ڈاکٹر ظہور احمد فاتح                       ٤٥۔قاسم سہانقی۔ ٤٦۔غفور بلوچ                     ٤٧۔ڈاکٹر نصر اللہ جامی             ٤٨۔عبدالمجید ساغر                                ٤٩۔شہباز شازر۔ ٥٠۔خادم حسین عرضی      ٥١۔رضوانہ تبسم دورانی                     ٥٢۔محمد ندیم اشرف احقر                        ٥٣۔واصف ملتانی۔ ٥٤۔فریاد ہیروی                                ٥٥۔سعید ثروت == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان idmjoej5ecyg2n0zwq0jljfh1qnehyt 70763 70759 2026-04-21T07:51:50Z ڈیلی جھوک 4262 70763 wikitext text/x-wiki                         شاعری جذبات ، احساسات دے اظہار دا ناں اے، یاایں آکھ سڳدے ہیں جو شاعری ملوک جذبیاں دا سچا بیانیہ ہوندی ہے۔ شاعری دا داخلی جذبیاں دے اظہار دے نال نال اپݨے عہد دے حالات و واقعات ، حادثات دا وی عکس ہوندی اے۔ ہر اُوشاعری جیندے وچ اُندے اپݨے عہد دا بیانیہ شامل ہووے۔ جیڑھی اپݨے عہد دی ترجمانی کریندی ہووے تے اُوندے وچ روح عصر دا عنصر شا مل ہوندے اتے اینجھی شاعری کوں اپݨے عہد نال گنڈھیل ہووݨ پاروں جدید شاعری آکھیا ویندے۔ ہر عہد وچ تھیوݨ والی شاعری اپݨے وقت ویلھے دے مسائل و مصائب ، احساس و ادراک نال جڑی رہی ہے۔ایں حوالے نال معاصر شعراء کرام دا مختصر تعارف انہاں دے شائع شدہ مجموعہ کلام دا مختصر جائزہ پیش کیتا ویسی۔                         ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر، اقبال سوکڑی ، عابد عمیق، ، عزیز شاہد، رفعت عباس، اشولال، جہانگیر مخلص، سعید اختر سیال ، ڈاکٹر خالد اقبال، عاشق بزدار ، شمیم عارف، اسلم جاوید ملک، ڈاکٹر گل عباس اعوان، قیس فریدی، سفیر لاشاری ، سلیم شہزاد ، سرور کربلائی، جانباز جتوئی، شاہد عالم شاہد ، ظہور احمد فاتح، ارشد ملتانی، احمد خان طارق، شاکر شجاع آبادی، غیور بخاری اتے گھٹ ودھ ٦٠ شعراء کرام دا تذکرہ شامل ہے۔ ایہ اُو شاعر ہن نہاں اپݨے وسیبی ݙکھاں ، محرومیاں ، مسائل تے قلم چاتی اے تے جنہاں دی شاعری سرائیکی وسیب دے اڄوکے منظر نامے کوں پیش کریندی ہے۔ ١۔ارشاد تونسوی۔ ٢۔عاشق بزدار۔                      ٣۔ شفقت بزدار۔٤۔ حمید الفت ملغانی ۔ ٥۔عبدالطیف بھٹی٦۔رفیق احمد پوری ٨۔ سلیم شہزاد٩۔ سفیر لاشاری١٠۔سیف اللہ آصف١١۔ سرور کربلائی١٢۔شاہد عالم شاہد١٣۔ڈاکٹر گل عباس اعوان۔١٤۔ عزیر شاید                                  ١٥۔ اللہ بخش یاد                                    ١٦۔ فیض بلوچ                                                ١٧۔ قیس فریدی۔ ١٨۔ امان اللہ ارشد                                   ١٩۔ رفعت عباس                                ٢٠۔ جانباز جتوئی                                     ٢١۔ اقبال سوکڑی۔ ٢٢۔عابد عمیق                             ٢٣۔ ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر               ٢٤۔ احمد خان طارق    ٢٥۔ اشولال فقیر۔ ٢٦۔جاوید اسلم                                             ٢٧۔شمیم عارف قریشی                   ٢٨۔شبیر حسن اختر                                 ٢٩۔سعید اختر سیال۔ ٣٠۔ڈاکٹر خالد اقبال     ٣١۔صوفی تاڄ گوپانگ                        ٣٢۔ارشد ملتانی                                      ٣٣۔سید قاسم جلال۔ ٣٤۔شاکر شجاع آبادی                      ٣٥۔نذیر پرفیض مگی  ٣٦۔مالک اشتر                                       ٣٧۔سیف اللہ سیفی۔ ٣٨۔اصغر گورنمانی                              ٣٩۔نادر لاشاری                                   ٤٠۔ریاض ارم                                      ٤١۔جہانگیر مخلص۔ ٤٢۔یٰسین بلوچ                                    ٤٣۔ندیم سمیجو                                         ٤٤۔ڈاکٹر ظہور احمد فاتح                       ٤٥۔قاسم سہانقی۔ ٤٦۔غفور بلوچ                     ٤٧۔ڈاکٹر نصر اللہ جامی             ٤٨۔عبدالمجید ساغر                                ٤٩۔شہباز شازر۔ ٥٠۔خادم حسین عرضی      ٥١۔رضوانہ تبسم دورانی                     ٥٢۔محمد ندیم اشرف احقر                        ٥٣۔واصف ملتانی۔ ٥٤۔فریاد ہیروی                                ٥٥۔سعید ثروت == '''ارشاد تونسوی''' ==                        سرائیکی شادی دے معاصر ادبی افق اتے جیہڑھے شاعر اپݨی پوری آب و تاب نال چمکدے ہوئے ستارے وانگوں روشنی پھیلائے ݙسدن۔ انہاں وچوں ارشاد تونسوی ہک اہم اتے جدید نظم دا وݙا شاعر ہے۔ انہاں دی شاعری دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ندی نال سنجوگ<nowiki>''</nowiki>، ٢٠٠٦ء شائع تھیا۔ انہاں دی نظمیہ شاعری سرائیکی نظم گوئی دی تاریخ وچ بݨیادی اہمیت رکھدی ہے۔شعور دی بیداری دا اہر،عورتاں دے حقوق دا پرچار ، پس ماندہ مظلوم لوکاں دی نمائندگی ، ارشاد تونسوی دی شاعری دے بݨیادی موضوع ہن۔ ݙکھ درد دے نال نال ارشاد تونسوی دیاں نظماں وچ امید پرستی دا عنصر نمایاں ہے۔ (١)                        ارشاد تونسوی سرائیکی شاعری کوں ہیت اتے موضوع دے حوالے نال نواں نکور کیتے۔ انہاں دی شاعری وچ فلسفیانہ خیالات ملدن۔ <nowiki>''</nowiki>ندی نال سنجوک<nowiki>''</nowiki> دی ضرورت وچ انہاں سرائیکی تہذیب، ثقافت تاریخ کوں نویں فکر اتے معنویت ݙتی ہے۔ انسانی حیاتی ،ݙکھ غم ، ہجر ، اداسی، جدائی تے میل ملاپ دے جذبیاں نال جڑی ہوئی ہے۔ ارشاد تونسوی دیاں نظماں انہاں جذبیاں کوں بے ساختگی اتے شدت نال پیش کریندن۔ انہاں دیاں نظماں سماڄی نا ہمواری ، تاریخی جبر کوں وی سامݨے گھن آندن۔ارشاد تونسوی چونکہ محکمہ اوقاف اچ ملازم وی ہن ۔ ایں سانگوں انہاں صوفی شاعری دے ڈکشن اتے روایتی استعاریاں کوں اپݨی آزاد تے پابند نظم اچ گوندھ کے سوہݨے انداز نال پیش کیتی ہے۔                        اے ارشاد تونسوی ہی ہئی۔ جئیں ستر دے ڈہاکے دے حبس زدہ دور اچ سرائیکی صوفی اتے لوک کلاسک ورثے کوں اپݨے عصری شعور دے تقاضیاں مطابق اپݨے عہد تے منطبق کرن دی کوشش کیتی۔ جیکوں سٹھ دے ڈہاکے دے آغاز نال ہی وسطی پنجاب دے دانشور دوستاں ، پنجابی زبان دا ادبی ورثہ قرار ݙے چکے ہن۔ ارشاد تونسوی دیاں نظماں اپݨے علامتی نظام ، لفظیات وچ کئی حوالیاں نال اپݨی دھرتی نال جڑت رکھدیاں ہن۔ == '''عاشق بزدار:''' ==                        عاشق بزدار سرائیکی وسیب دے ہک اینجھے نویکلے شاعر ہن۔ جنہاں اپݨی شاعری راہیں سیاسی جبر ، سماڄی ناانصافی دے خلاف تاریخی تے سیاسی شعور دے نال ڳالھ  کیتی ہے۔ انہاں دی شاعری انسان دوستی ، محبت ، امن تے مزاحمت دی شاعری ہے۔ انہاں دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>اساں قیدی تخت لہور دے <nowiki>''</nowiki> ݙوجھی اشاعت جو لائی ،٢٠١٤ء وچ جھوک پبلشرز ملتان توں شائع تھئے۔                        عاشق بزدار دی شاعری بارے اسلم رسولپوری لکھدن: <nowiki>''عاشق بزداردی شاعری ترقی پسندانہ فکر تے شعور دے کئی پہلوئیں نال وی مالامال ہے۔ اوندیاں ساریاں نظماں جاگیردارانہ استحصال دے خلاف مؤثر ترین آواز ہن۔ ایندے نال دولت دی تقسیم بارے او ملواݨیں دی تفسیریں کوں منݨ دی بجائے محنت کوں بݨیاد بݨیندے اتے پورھیت طبقے دے حقو ق کیتے آواز چینداے۔''</nowiki> (٢)                        عاشق بزدارہک با شعور دانشور ، پختہ تاریخی اتے سیاسی سماڄی شعور رکھن آلا شاعر ہے۔ نال ہی ہک بزم تے ݙکھ کوں محسوس کرݨ آلا دل وی رکھیندے۔ اُوہ انسان دوستی اتے امن دا ہمیشہ پرچار کریندے ہوئیں مار دھاڑ اتے جنگ توں دور رہݨ آلا شاعر ہے۔ او حملہ آوراں اتے جنگ نال مسئلے کوں حل کرݨ آلیاں کوں چنڳا نی ڄانڑدا۔ پر نال ہی او مزاحمتی طور تے ہتھیار وی نی چیندا ۔ == '''شفقت بزدار:''' ==                        شفقت بزدار١٩٥٦ء کوں وستی بزدار وچ حاڄی غلام رسول بزدار جیہڑھے جو فوج اچ ملازم ہن۔ دے گھر جمے ۔ انہاں دے والد علم و ادب نال تعلق رکھݨ آلے تے علم نجوم نال و ی واقفیت رکھیندے ہن۔ شفقت بزدار ١٩٨٤ء کوں بلوچستان توں ایم اے کر تے شعبہ تعلیم نال وابستہ تھی ڳئے۔ شفقت بزدار ١٩٨٦ء کوں عارضی لیکچرار اڄ کل لیہ کالج اچ پڑھیندن۔ شفقت بزدار دا تعلق لیہ نال ہے۔ آپ محکمہ تعلیم نال وابستہ رہ ڳئین۔ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ<nowiki>''</nowiki>کریہہ دا قرض<nowiki>''</nowiki> جیندی اشاعت سال ١٩٩٥ء اچ تھئی۔انہاں دا ہک اینجھا شعری مجموعہ جیندے وچ انہاں وسیب بالخصوص دامان دی دھرتی اتے اِتھ وسدے لوکاں دیں محرومیاں ، بکھ تس، سماجی معاشرتی رویاں راہیں عمدہ شاعری پیش کیتی۔ سال ٢٠٢٢ء وچ انہاں دی شاعری دا ہک نواں رنگ روپ ،<nowiki>''</nowiki> پیو استاد تے ما ء استانی <nowiki>''</nowiki> چھپ تے سامݨے آئے۔ ایں مجموعے وچ انہاں دی طنزیہ مذاحیہ شاعری شامل ہے۔ ایں کتاب دے صفحہ نمبر ١١ وچ عبدالباسط بھٹی لکھدن: <nowiki>''پیو استاد تے ماء استانی، اچ نویں تے پراݨے رنگ نشابر ہن۔ مزاحیہ شاعری کرݨ ہر شاعر دا کم نی۔ایہ شاعری پڑھݨ آلے کوں تاں چس ڈیندی اے پر سنݨ آلے کوں کھِلواڈیندی اے۔ او نویں وی ساݙے وسیب اچ کتاب گھٹ پڑھیندی اے۔ مشاعرے ڈھیر سݨیندن۔ ایہ شاعری پڑھ کے اندازہ تھئے ۔ جو شفقت بزدار مشاعرے پڑھدا رہ ڳئے تے لوک چس چیندے رہ ڳئین۔ ''</nowiki>(٣)                        ایں توں علاوہ انہاں دا ہک ٻیا شعری مجموعہ جیہڑھا سال ٢٠١٠ء اچ ناصر پبلکی کیشنز نے شائع کیتا۔ جیندا عنوان <nowiki>''</nowiki>ریشم رستے<nowiki>''</nowiki> ہے۔ ایویں ہی انہاں دی ہک کتاب <nowiki>''</nowiki>نکھیڑے<nowiki>''</nowiki> تے<nowiki>''</nowiki> جیوݨ جوگ جیوݨ روگ<nowiki>''</nowiki>، اچ موجود شاعری انسانی جذبیں تے امنگیں نال بھری نظر آندی ہے۔ شفقت بزدار چونکہ سرائیکی زبان تے وسیب دا نمائندہ شاعر ہے۔ انہاں بارے پروفیسر ڈاکٹر شکیل پتافی ہوریں کُجھ ایں طریقے الویندے ہن: <nowiki>''</nowiki>شفقت بزدار دی سوچ دا سݨھپ اوندی شاعری دا سچل سرمایہ اے۔ا یں سرمائے اچ شفقت دے نویکلے لہجے دیاں وکھریا ںریتاں تے سوغاتاں شامل ہن۔ غزل ہووئے یا نظم، ݙوہائیں اچ شفقت نے سرائیکی زبان کوں بے عیب لفظیں دے اتنے پھل دان کیتن ۔ جو ایویں لگدے جیویں سرائیکی شاعری کوں اوپری زبان دا مترپ بھُل ڳیا ہووئے۔ <nowiki>''</nowiki> (٤) == '''حمید الفت ملغانی:''' ==                        حمید الفت ملغانی نے ١٩٥٩ء کوں تونسہ شریف دے قصبے سوکڑ اچ الٰہی بخش خان دے گھر اکھ بھالی۔ الٰہی بخش اپݨے علاقے دی معتبر شخصیت تے درس و تدریس دے مقدس پیشے نال منسلک ہن۔ حمید الفت ملغانی نے مڈل دی تعلیم وسوکڑ توں حاصل کیتی۔ بعد وچ قصبہ چھوڑ لیہ آبادتھی ڳئے۔ ایں توں پچھے ١٩٧٩ء اچ لیہہ چھوڑ بلوچستان اچ ونڄ آباد تھئے۔ بلوچستان یونیورسٹی توں بی۔ اے کرݨ توں بعد ١٩٨٤ء اچ ہجرت کر کے لاہور چلے ڳئے تے پنجاب یونیورسٹی توں لائیبریری سائنس دی ڈگری حاصل کیتی۔ ١٩٩٢ء اچ اسلامی یونیورسٹی بہاول پور توں سرائیکی ادب اچ ایم ۔ اے کیتا۔ ایں توں پچھے سرائیکی اچ ایم فل ڈاکٹر طاہر تونسوی دی نگرانی اچ کیتا۔انہاں دی تخلیقی حوالے نال پہلی کتاب <nowiki>''</nowiki>گل گلانواں ریت دا<nowiki>''</nowiki> ١٩٩٢ء اچ چھپیا ۔ اے ڈرامے دا ترجمہ ہا۔ ایں توں علاوہ سرائیکی لوک ریت<nowiki>''</nowiki>نازو، پاندھی،  پچھاں وائیں تکاں، دھرتی قائد کا محابیو ، لکھت تے لکھاری<nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔ غرض نثر تے شاعری ݙوہائیں اچ کم کیتے۔ حمید الفت ملغانی صاحب اساݙے اڄوکے دور دے مہاندرے اتے جدید سوچ دے مالک شاعر ہن۔ شاعری دے حوالے نال نعت ، کافی، ݙوہڑہ ، آزاد نظم ، غزل وغیرہ اچ مہارت رکھیندن۔ حمید الفت ملغانی سرائیکی دا ہکو شعری مجموعہ جیہڑھا جو سال ١٩٩٥ء اچ شائع تھیا۔ جیندا عنوان <nowiki>''</nowiki>سِک سوجھل<nowiki>''</nowiki> ہا ٻہوں مقبول تھیا۔ ایں توں علاوہ سن ٢٠٠٧ء اچ شائع تھیوݨ آلا نعتیہ مجموعہ <nowiki>''</nowiki>میم دے اولے<nowiki>''</nowiki>  وی انہاں دی شعری کاوش ہے۔ == '''عبدالطیف بھٹی:''' ==                        عبدالطیف بھٹی دا تعلق سکھاݨی والا، ضلع راڄن پور نال ہے۔ ریڈیو پاکستان ملتان دے معروف پروگرام <nowiki>''</nowiki>جمہور دی آواز<nowiki>''</nowiki> دے کمپئیر ہن۔ روزگار دے سلسلسے وچ کاشت کاری اتے وکالت دے پیشے نال وابستہ ہن۔ افسانہ نگاری اتے شاعری کریندن۔ انہاں دی سرائیکی شاعری دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>بیڑی دا جڳ سارا پور<nowiki>''</nowiki> ٢٠٠٤ء وچ شائع تھئے۔ عبدالطیف بھٹی غزل، نظم اتے کافی لکھی ہے۔ جیندے وچ عصری شعور، دھرتی نال جڑت اتے حسن و عشق دے معاملات کوں خوبصورتی نال پیش کیتے۔ == '''رفیق احمد پوری :''' ==                        رفیق احمد پوری دا تعلق بہاولپور نال ہے۔ او ہک محنت کش مزدور، درکھاݨاں دا کم کر تے رزق روزی دا ترلا کریندے ہن۔ انہاں تعلیم واڄبی حاصل کیتی۔ مگر او جماندروں شاعر ہن۔ انہاں دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>قلم کشالے<nowiki>''</nowiki> سن ٢٠٠٩ء وچ چھپ تے سامݨے آیا۔انہاں دی شاعری بارے سئیں ممتاز عاصم ہوریں آہدن جو: <nowiki>''رفیق احمد پوری کوں جیہڑا وصف اوندے دور دے بئے شاعراں توں وکھرا کریندے او محاوریں ، اکھاݨ تے پہاکیں دا ورتاوا ہے۔ اُوں سرائیکی زبان دے رُلے بھلے اکھراں کوں ڳول پھول ، چݨ پچݨ ، دھو پو ، سنگار پنگار، سودھ نیار کراہیں آپݨیاں غزلاں دے ہاریں وچ پھلاں کار ٹاکے تے شعریں وچ شعوری طور تے نویں ، حساس تے نویکلے مضمون سترن۔ ' '</nowiki> ( ٥ ) == '''غیو ر بخاری:''' ==                        غیور بخاری دا تعلق بہاولپور نال ہے ۔ او مزاحمتی تے رومانوی لہجے دی شاعری کریندن۔ <nowiki>''</nowiki>سر دھرتی دی ویل<nowiki>''</nowiki> ، <nowiki>''</nowiki>عذاب خوابیں دے نال ہوندن<nowiki>''</nowiki>، دے بعد <nowiki>''</nowiki>کُجھ الا سانولا<nowiki>''</nowiki> ، انہاں دا تریجھا شعری مجموعہ ہے۔ جیہڑا ٢٠١٦ء کوں فرید فورم، بہاولپور دی طرفوں شائع تھئے۔ انہاں دی شاعری سرائیکی وسیب دے لوکاں کوں درپیش مسائل دی بھرپور عکاسی کریندی ہے۔ ہک ٻیا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ساکھ<nowiki>''</nowiki> ٢٩٩٨ء وچ شائع تھیا۔ == '''سلیم شہزاد:''' == سلیم شہزاد١٩٥٧ء کوں ڈیرہ غازی خان وچ محمد اسماعیل خان دے گھر اکھ بھالی ۔ پیشے دے لحاظ نال ملازم پیشہ تے اڄ کل لیبر ڈپارٹمنٹ توں ریٹائر ہن۔ نال ایم اے،ایل ایل بی ہن۔ پٹھان فیملی نال تعلق رکھݨ آلے ایں ادیب تے شاعر نے سرائیکی ماء ٻولی نال محبت دا اظہار کریندے ہوئیں سرائیکی کوں قابل فخر سرمایہ بخشے ۔ آپ شاعر ہووݨ دے نال نال ناول نگار وی ہن۔ انہاں دے ناول <nowiki>''</nowiki>گھاݨ<nowiki>''</nowiki> تے <nowiki>''</nowiki>پلوتا<nowiki>''</nowiki> کوں ٻہوں پسند کیتا ڳئے۔           انہاں دی شاعری تے مشتمل نظماں دی کتاب <nowiki>''</nowiki>پیریں ٹردا شہر<nowiki>''</nowiki> جیندی اشاعت سال ٢٠٠٧ء وچ تھئی۔ جیندے وچ شاعری دے موضوعات تے الفاظ دے ورتاوئے تے سوہنڑیں طریقے نال جوڑ ٹھہا تے انہاں کوں شعراء کرام اڄ نشابر کر ݙتے۔ بھاونویں جو انہاں شاعری تے زیادہ نہیں لکھیا ۔ مگر جو لکھے قابل تعریف ہے۔          انہاں دی شاعری ، شخصیت اتے موضوعات بارے ڳالھ  کریندے ہوئیں ساݙے وسیب دے دانشور ادیب جناب حفیظ خان صاحب فرمیندن جو : <nowiki>''</nowiki>شہریں کوں ولدے سروں بھالݨ دی ایں نویں رُت وچ سلیم شہزاد نے اڄ دے شہر کوں جئیں اکھ تے جئیں زاویے نال ڈٹھے۔ اونویں میݙےنزدیک ایں عمل وش شعوری تے ہک اینجھے نویں استعارے دی بݨیاد رکھ ݙتی ہے۔ کہ جیہڑھا <nowiki>''</nowiki>شہر<nowiki>''</nowiki> بارے مروجہ استعاریاں کنوں بھانویں جو ہک سو اسی درجے دے زاویے تے ہے پر انہاں کنوں زیادہ بھرواں ، ݙونگھا، کھرا اتے معنی خیز ہے۔ سلیم شہزاد نے ڈانور، کویلی ، مکوڑا، کن کوئیل ، جا میڑک، نانگ، راخس، تسمے والے بوٹ، جوں ، چچڑ، کتا، مچھر ، مکھی ، ڈیڈر تے ڈاتری جیہئے غیر روایتی استعارے ورت کے اڄ دے شہراں دے اندر گھرلاں گھتی بیٹھے عناصر کوں نشابر کر تے ہک ایجھی اوٹ کوں سوجھل کرݨ دا اہر کیتے ۔ جیکوں <nowiki>''</nowiki>قومی مفاد<nowiki>''</nowiki> دے ناں تے لوکیں دی نگاہ توں اُوڈھر رکھیا ویندے۔<nowiki>''</nowiki>(٦) == '''سفیر لاشاری:''' ==                        سفیر لاشاری دا اصل ناں محمد رمضان ہے۔ آپ جنوری ١٩٢٥ء کوں جمے۔ سفیر لاشاری دا تعلق ، محراب والا ، ڈیرہ نواب، احمد پور شرقیہ نال ہے۔ آپ نواب آف بہاولپور دی فوج وچ چالیہہ سال نوکری کیتی تے ١٨٨٠ء فوج توں صوبے دا میجر دے عہدے توں ریٹائر تھئے۔ انہاں کافیاں ، نظماں غزلاں دی اصناف وچ شاعری کیتی ہے۔ انہا ں دے کلام وچ چولستان (روہی) اتے وسیب دے مناظر فطرت دی عکاسی خوبصورتی نال کیتی ڳئی ہے۔ انہاں دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>وپرے<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھی چکے۔ ایں توں علاوہ <nowiki>''</nowiki>رت دیاں ہنجوں<nowiki>''</nowiki> ،<nowiki>''</nowiki> اساں خیرات نیں منگدے<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>مَس لہو کاغذ لہو<nowiki>''</nowiki> ، سانحہ کربلا بارے لکھے ڳئے۔ ایں لہو رنگے مجموعے کوں شہدائے کربلا دے نانویں لایا ڳئے۔ انہاں دی شاعری بارے سئیں شوکت مغل اپݨی رائے دا اظہار کریندیں ہوئیں فرمیندن: <nowiki>''</nowiki> سرائیکی شاعراں ہر دور اچ مزاحمتی شاعری کیتی ہے اتے دھرتی واس شاعراں اپݨے حقوق دی خاطر ظالم تے جابر طاقتاں کوں ہمیشاں للکارے۔ انہاں شاعراں وچوں سئیں سفیر لاشاری دا ناں نشابر ہے۔ انہاں دی اَدھ صدی دی ویھ دی مزاحمتی شاعری پابند نظماں، غزلاں ، ترانے، قطعے، ہائیکو، سرائیکو تے ݙوہڑیاں تے مشتمل ہے۔ انہاں دا انداز تے لہجہ جاندار ہے۔ میکوں یقین ہے۔ ایہ کتاب سرائیکی دی مزاحمتی شاعری وچ ٻہوں وݙا حوالہ بݨسی۔ (٧) == '''سیف اللہ آصف:''' ==                        سیف اللہ آصف کوہ سلیمان دے دامن اچ ہک چھوٹی جہی وستی جیکوں چوکی صمداݨی آکھیا ویندے۔ وچ جمے۔ بعد وچ قصبہ کالا ڈیرہ غازی خان پُل نوتک اچ رہائش پذیر ہن۔ پیشے دے لحاظ نال آٹو مکینک ہن۔انہاں دا ہک مجموعہ ٢٠٠٩ء وچ شائع تھیا۔ جیندا عنوان <nowiki>''</nowiki>بوچھݨ دی گندھ کنجیاں<nowiki>''</nowiki> ہے ۔ سیف اللہ آصف دی شاعری بارے رفعت عباس ہوریں آہدن جو : <nowiki>''سیف اللہ آصف دا کلام ''بوچھݨ دی گندھ کُنجیاں'' ساݙی حیاتے دے نکے وݙے ٻُوہیاں تے مارے ٻہوں سارے جندریاں کوں کھولݨ دا منتر اے۔ ایہہ ایں وسوں دی واہند دا اپݨا ونڄیا منتر ہے۔ جیہڑا کݙاہیں کݙاہیں شاعری وچ جاگ پوندے تاں ݙس پوندی ہے۔ جو جہاں سارے کون کھولݨ دی رمز  دیاں کنجیاں تاں ساݙے اپݨے بوچھݨ دی گندھ نال بدھل ہن۔ ''</nowiki>(٨) == '''سرور کربلائی:''' ==                        سرور کربلائی دا اصل ناں نواب زادہ خان غلام سرور خان تے تخلص سرور ہے۔ آپ جھنگ شہر وچ ٤ اپریل ١٩٣٨ء کوں نواب زادہ شاہ محمد خان دے گھر جمے۔ پیشے دے طور تے مدرس ہن۔ پر ریٹائرڈ ہووݨ توں بعد ضلع کچہری دیرہ غازی خان وچ وثیقہ نویسی کیتی رکھی تے رہائش ڈیرہ غازی خان دی وستی دیکڑہ وچ رکھی۔                       بلوچ میرانی دودائی خاندان نال تعلق رکھݨ آلے ایں نوجوان نے شاعر دا آغاز ١٩٥٨ء توں کیتا۔ انہاں ٢٠ جولائی ٢٠٠٣ء کوں فورٹ منرو ڈیرہ غازی خان وچ وفات پاتی۔                    سرور کربلائی بارے اڄوکے دور دے ادیب تے دانشور محبوب تابش نے کُجھ ایں طریقے الوائے: <nowiki>''تھولے ویلھے وچ ایہو آکھیا ونڄ سڳدےجو کربلائی فریدݨ دی کافی دی کوک ہے۔ علی حیدر دے بیت دا حزن ہے۔ سچل دی وائی دا درد، لطف دی مثنوی دا راکھا، اُچ ، ہڑند تے ملتان دے قلعیں دا عزادار ہے۔ روہی ، تھل ، دامان دی ہر تسی روح دی تس دا بھائیوال ہے۔ اتھاں آ کے کربلائی تے امکان دے اِتلادر کھلدن ۔ جنہیں سب دے وچوں ݙیکھ سڳݨ ہر بندے دے وس اچ نئیں۔''</nowiki>(٩)                        سرور کربلائی سرائیکی دے نامور شاعر ہن۔ سرور کربلائی نظم ، مرثیہ، کافی ، غزل،ݙوہڑا تے قطعہ جہیں اصناف وچ شاعری کیتی ہے۔ اتے انہاں دی شاعری ہر صنف وچ نویکلی شان اتے سنجان رکھدی ہے۔ انہاں دی شاعری دی کتاب <nowiki>''</nowiki>سِجھ دا سینہ<nowiki>''</nowiki> اتے انہاں دے کلام دی عظمت دے اعتراف وچ حکومت سطح اتے اکادمی ادٻیات دی طرفوں <nowiki>''</nowiki>خواجہ فریدایوارڈ<nowiki>''</nowiki> وی ݙتا ڳیا۔ == '''شاہد عالم شاہد:''' ==                        جدید لہجے دے شاعر ہن۔ انہاں دی شاعری دے چھ مجموعے <nowiki>''</nowiki>گوپے دے وچ قصہ<nowiki>''</nowiki>، اتے <nowiki>''</nowiki>چندر درسال تیں <nowiki>''</nowiki> ٢٠٢١ء کوں شائع تھیا۔ انہاں دی شاعری سرائیکی وسوں دی تہذیبی ، ثقافتی ، سماڄی اتے ماحولیاتی جہتاں نال جڑی ہوئی ہے۔ شاہد عالم دی شاعری اپݨی وسوں دا تماشا، امن محبت دا سنہیا ڈیندی ہے۔ یوسف نون لکھدن: <nowiki>'' شاہد عالم دی شاعری اپݨی وسوں دی مکلیندی تہذیب و تمدن، ثقافت تے اپݨے ماحول دی شاعری ہے۔ مُکدیاں کھٹدیاں شئیں دی یاد تے تڑپ نا سٹلجیا دا درجہ پا گھندی ہے۔ انہاں دی شاعری وچ ڈھاندیاں اچیاں ماڑیاں دا نوحہ وی ہے، تے ککھ کانیاں نال بݨیاں سالھیں، جھوپڑ، گریرے تے گوپیاں دی ارداس وی ، تیلا تیلا تھیندے گوپے۔ جھوپڑ تے گریڑے انہاں دے لا شعور دا حصہ بݨ کے انہاں دی شاعری وچ نظر آندن۔ ''</nowiki>(١٠) == '''ڈاکٹر گل عباس اعوان:''' ==                        سرائیکی وسوں دا ہک ابھردا تے مہاندرا لکھاری جیہڑھا جو استاد ہووݨ دے نال نال براڈ کاسٹر تے قلمکار وی ہے۔ ڈاکٹر گل عباس دیاں لکھتاں اتے شاعری وچ سرائیکی وسوں دے تمام رنگ موجود ہن۔ خاص طور تے جمالیاتی قدراں ، حس مزاح و لطافت، ثقافتی رنگ اتے انسان دوستی دی مٹھاس قابل ذکر ہن۔ گل عباس ہوریں ٢٥ مئی ١٩٦٤ء کوں لیہ وچ جمے۔ ایم اے انگلش ، پی ایچ ڈی، (اردو) اتے ایل ایل بی تعلیم تے اسسٹنٹ پروفیسر گورنمنٹ کالج آف کامرس لیہ وچ اپݨے فرائض سر انجام ݙیندے پئے ہن سرائیکی واسطے انہاں دی خدمات قابل تعریف ہے۔ <nowiki>''</nowiki>سرائیکی ثقافت دے رنگ<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>سوجھلا<nowiki>''</nowiki>، (سرائیکی انشائیے)، <nowiki>''</nowiki>سوجھل خواب<nowiki>''</nowiki>، (سرائیکی شاعری ) ،<nowiki>''</nowiki>اردو شاعری میں انسان دوستی<nowiki>''</nowiki> ،( Communication Skills) انہاں دی تصنیفات ہن۔انہاں دے مجموعے سوجھل خاب وچ شامل نظما ں <nowiki>''</nowiki>وݙے لوک، وݙیاں ڳالھیں<nowiki>''</nowiki>، ساݙے بعد تاں تیݙی ماڑی<nowiki>''</nowiki> ، <nowiki>''</nowiki>اپݨا آپ سنجاݨ<nowiki>''</nowiki>، قابل ستائش حدتک مشہور ہن۔ بݨیادی طور تے آپ نظم دے شاعر ہن پر غزل ، ݙوہڑے تے وی کمال رکھیندے ہن۔ انہاں دی شاعری بارے ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر سئیں کجھ ایں طریقے فرمیندن۔آہدن جو : <nowiki>''اگر اپݨے وسیب ، دھرتی تے اوندے واسیاں نال ݙکھ سکھ دے رشتے مضبوط ہوون تے تخلیق کار، دا اپݨا نظریہ شعر اوندے فن وچ واضح ہووئے تاں بھانویں اظہار دا او کئی سانچا (ہیت ) اختیار کرے، اوندا تخلیقی عمل ہر جاء تے اوندی فکر کوں پوری طاقت نال پیش کریسی۔ عباس دی غزل وی رومانویت دی بجائے اوندی کمٹمنٹ نال گنڈھی ہوئی ݙسدی اے۔''</nowiki>(١١) == '''عزیز شاہد:''' == عزیز شاہد اساݙے وسیب دے ہک وݙے شاعر ہن۔ انہاں دے ہݨ تائیں دے مجموعہ کلام اچ،<nowiki>'' دھمی، اول ، جوگ، پݨیاں، پنڑال، پھل سرمے دے ، مݨ دریا تئیں، بہادر والا، سلسلے سلوݨی دے ، پھُلاں دی بھری چنگیر''</nowiki> شامل ہن۔اڄوکی نظم گوئی وچ عزیز شاہد ہک ٻہوں وݙا تے با وقار ناں ہے۔ انہاں دی شاعری دا مرکز  پیار محبت نال سیاسی تے سماڄی شعور کوں اڄاگر کرݨ ہے۔ او سرائیکی دا اختر شیرانی تے انگریزی دا جان کیٹس آکھوایا ویندے۔ کیوں جو اُوندی شاعری وچ حسن تے عشق دیاں رمزاں کوں ٻیان کرݨ دی اعلیٰ صلاحیت موجود ہے۔ انہاں دیاں ٻہوں ساریاں نظماں زبان زد عام ہن۔عزیز شاہد ہوراں اڄوکے دور دے شاعراں وانگوں عصری مسائل تے قلم چیندے ہوئیں مزاحمتی شاعری وی کیتی ہے۔ اے تھولی پر مؤثر انداز وچ کیتی ڳئی ہے۔ انہاں دا سیاسی تے سماڄی شعور ٻہوں گوڑھا ہے۔ انہاں دیاں اے نظماں <nowiki>''تارا مسیح''، ''کہیں ویلے وی کُجھ تھی سگدے''، ''دھڑے گونگے دھرتی واسو''</nowiki> ، انہاں دی سیاسی اتے سماڄی سرت وندی کوں ظاہری کریندن۔ == '''اللہ بخش یاد:''' ==                        اصل ناں اللہ بخش، تخلص یاد ہے۔ اللہ بخش یاد محکمہ تعلیم وچ معلم دی حیثیت نال ریٹائر تھین۔ ریڈیو پاکستان ملتان نال وی وابستہ رہ ڳئین۔ انہان دا لکھیا ہویا فیشر پروگرام <nowiki>''</nowiki>عامل میاں<nowiki>''</nowiki> ٻہوں مشہور رہ ڳئے۔ ریڈیو دے ثقافتی ادبی پروگراماں دی میزبانی دے فرائض وی انجام ݙیندے رہ ڳئین۔ انہاں دا بݨیادی حوالہ شاعری ہے۔ انہاں دی چار شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>ٻَلدے پھُل<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> جذبیاں پوتے ٻول<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>میݙا مٹھا وطن<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>پڑ جھمراندے<nowiki>''</nowiki> شائع تھی چکن۔ سرائیکی شاعری وچ انہاں دا ہک منفرد مقام ہے۔ لفظاں دا ورتارا انہاں دی شاعری وچ ٻہوں خوب ہے۔ غزل، نظم گیت ، ملی نظماں انہاں دی پسندیدہ اصناف سخن ہن۔ انہاں دا تعلق موضع شچاہ موسیٰ تحصیل شجاع آباد ضلع ملتان نال ہے اتے اڄ کل محلہ نظام آباد مین سٹریٹ نزد سیفل پلازہ پراݨا شجاع آباد روڈ ملتان راہندے ہن۔ اللہ بخش یاد دی شخصیت بارے رفعت عباس کُجھ ایں طریقے الویندن: <nowiki>''اللہ بخش یاد ، جیہڑھا تُساں ݙیکھو تاں کݙاہیں اے بی یاد نی بݨیا، جیڑھا سرائیکی قصے کہاݨی تے ایں تل دی ریت روایت اچوں جڑیا ہک ماہݨواے ۔ جئیں سرائیکی شاعری دی ڈھارس کوں ہی اپݨا ماݨ جاݨے۔ جیندی ساری حیاتی ماء ٻولی دے آدر اچ گزری اے۔ ''</nowiki> (١٢) == '''فیض بلوچ:''' ==                        فیض بلوچ دا اصل ناں فیض بخش تے قوم دے چانڈیہ بلوچ ہن۔ آپ ١٩٤١ء کوں شیر محمد خان دے گھر چاہ گل والال موضع تلائی نور شاہ تحصیل کوٹ ادو ضلع مظفر گڑھ وچ جمے۔فیض بلوچ بزرگ شاعر ہن۔ سرائیکی شاعری دیاں صنفاںݙوہڑا، غزل اتے مزاحیہ شاعری کریندن۔ انہاں دی شاعری دا اسلوب روایتی ہے ۔ مگر او وسیب دے لوکاں دے مسائل کوں بخوبی اپݨی شاعری وچ اڄاگر کریندن۔ او افسانے وی لکھدن۔ <nowiki>''</nowiki>ولدی ڈھلدی چھاں<nowiki>''</nowiki> تے <nowiki>''</nowiki>پکھی واس<nowiki>''</nowiki> انہاں دے افسانوی مجموعے ہن۔                         انہاں دی شاعری دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>زلفیں دی قید<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> غم دیاں شاماں<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>تھل دی تس<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>تھل دی ڈات<nowiki>''</nowiki> دے ناویں نال چھپ چکن۔ ایندے علاوہ انہاں<nowiki>''</nowiki> سرائیکی وچ غزل گوئی <nowiki>''</nowiki>دے عنوان نال سرائیکی غزل گو شعراء دا انتخاب وی چھاپئے۔ انہاں دا تعلق قصبہ نور شاہ طلائی کوٹ ادو نال ہے۔ انہاں دے استاد اقبال سوکڑی ہن۔ انہاں شاعری دا آغاز ١٩٧٠ء اچ کیتا۔ تعلیم میٹرک دے مساوی ہووݨ دے باوجود انہاں دی سرائیکی ادبی خدمات ڈھیر ہن۔ فیض بلوچ ١٩٩٧ اچ بانی صدر ادبی تنظیم <nowiki>''</nowiki>مشعل ادب <nowiki>''</nowiki> علمی ٹائون ملتان رہے۔ ٢٠٠٨ء وچ بانی صدر ادبی تنظیم <nowiki>''</nowiki>بزم فیض بلوچ (تھل نور شاہ تلائی<nowiki>''</nowiki> رہے۔ فیض بلوچ دی تصنیفات اچ <nowiki>''</nowiki>زلفیں دی قید<nowiki>''</nowiki> ،<nowiki>''</nowiki> غم دیاں غاشاں<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> تھل دی تس<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> تھل دی ڈات<nowiki>''</nowiki> اتے <nowiki>''</nowiki>تھل واس<nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔ == '''قیس فریدی:''' ==                        قیس فریدی دا اصل ناں مرید حسین ہے اتے قلمی ناں قیس فریدی ہے۔ ١٩٥٠ء اچ جیئے تے ڈاہ سال دی عمر اچ ہی شاعری کرنی شروع کر ݙتی ۔آپ دا تعلق (میاں والی قریشیاں، ضلع رحیم یار خان ) نال ہے۔ انہاں دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>آم شام<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>ارداس<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>پرکھرا<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>توں سورج میں مکھی<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>نمرو<nowiki>''</nowiki> ہن۔                     اٰیں توں علاوہ سرائیکی گرائمر دی کتاب <nowiki>''</nowiki>چند سرائیکی اصطلاحات و مترادفات<nowiki>''</nowiki> وی لکھی ڳئی ہے۔ قیس فریدی ٻہوں ساریاں نظماں وی لکھین ۔ پر انہاں دی سنجاݨ غزل نال کیتی ویندی ہے۔ انہاں سرائیکی غزل اچ ٻہوں سارے مضامین متعارف کرائین۔ انہاں دی غزل اچ استعاراتی زبان دے ورتارے نے شاعری کوں فنی سݨہپ بخشے۔قیس فریدی دی شاعری دا زیادہ تر موضوع حکمران اشرافیہ دے خلاف آواز بلند کرݨ ، غریباں تے امیرکیتے انج قانون ، لیکݨ نویں ٹیکساں دی مداچ عوام دا خون پیوݨ تے چوری ہے۔ او ݙونگھا سیاسی تے سماڄی مطالعہ رکھندے ہن۔ خاص طور تے ١٩٧٧ء دے مارشل لاء دے ہتھکنݙے تے جبر دے خلاف دلی طور تے ݙکھ دا اظہار اپݨے شعراں راہیں کریندے ہن۔ قیس فریدی دی شاعری زیدہ تر انقلابی نوعیت دی ہے۔ مگر انہاں کوں ریت پریتاں والا شاعر وی آکھیا ویندے۔ == '''امان اللہ ارشد:''' ==                        امان اللہ ارشد ، ارشد ادبی سنگت دا سر پرست تے خان پور دی دھرتی دا سپوت اتے سراپا عجز مہاندرے شاعراں وچ شمار رکھیندےہن ۔انہاں دے تقریباً ݙو شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>اَکھیں خواب جڳارے<nowiki>''</nowiki> تے <nowiki>''</nowiki>دھمال<nowiki>''</nowiki> چھپ چکے ہن تے باقی چھوٹے کتابچے تے بروشرز شامل ہن، جنہاں وچ <nowiki>''</nowiki>ارشد دے ݙوہڑے ١٩٩٠ء، ارشد دے قطعے١٩٩٣ء، عشق دیاں چنگاریاں١٩٩١ء،  کاغذ دی بیڑی١٩٩٢ء، میݙے ساہ دے ݙور تے ٹردا ڄُل، ٢٠٠٤ء، ہنجوں دے ݙیوے، ١٩٩٥ء، <nowiki>''</nowiki>چندر تارے، مرتب١٩٩٤، گودڑی وچ لعل، ١٩٩٦ء، (مرتبین) امان اللہ دلنورپوری، اکھیں خواب جڳارے، ٢٠٠٤ء، ارشد دے ݙوہڑے،١٩٩٣ء وچ، دھمال، ٢٠١٤ وچ، سِک دا سانوݨ، ١٩٩٦ء اچ شائع تھئے۔ اساݙے سرائیکی وسیب کوں ٻہوں وݙا ادبی سرمایہ ݙتےتے ݙیندے راہسن۔ ارشد دی شاعری بارے ڳالھ مہاڑ کریندے ہوئیں کراچی توں سعید خاور سئیں فرمیندن جو: <nowiki>''امان اللہ ارشد دریا دی ایں مݨ دا واسی اُوں مݨ دی اوڑک توݨی خوابیں دا بھائیوال بݨ دھرتی دے سینے تے ساکداکھڑے ، امان اللہ ارشد لفظیں دے وڑنج وپار اچ سرائیکی دیاں سبھ صنفاں ورتن، ایندی شاعری اروار ، پار ، حد بنے تے کہیں خاص عقیدے دی ٻدھل کائنی ۔ بس انسانیت تے دھرتی دے ݙکھی دی پرچارک اے۔ ایندے نوحے دھرتی دے بدن تے کوک بݨ کُرلاندن۔ محبت تے بغاوت اوندے سندھیں لتھی ہوئی اے۔ او محبت دا منکر نئیں پر ݙڈھپ دے خلاف اُوندی محبت بغاوت بݨ ویندی ہے۔ بُکھ تریہہ تے روہی، تھل، دمان زندگی دریا دی ایں مݨ تے ہووئے تے بھاویں اُوں مݨ تے امان اللہ ارشد دے لفظیں وچ سہکدی پئی اے۔''(١٣) سن ٢٠١٤ء وچ ''دھمال''</nowiki> دے ناں نال امان اللہ ارشد دی غزلیہ شاعری دا مجموعہ منظر عام تے آیا۔ جیندے وچ ٧٢ غزلاں شامل ہن۔ امان اللہ ارشد ، دی شاعری ہجر ، وصال ، تضع، مثال ریت روایات دے خلاف ، احتجاڄ کریندی ہے۔ سماڄ وی بے سکونی، الا بول وچ مٹھاس دے نہ ہووݨ دا ݙکھ، رنج ملال واضح ݙسدے۔امان اللہ ارشد اپݨی دھرتی ، وس وسیب ، اتھوں دے وسینکاں ، رسم و رواڄ نال پیار کرݨ والا شاعر ہے۔ اونکوں اول رولیات دے گم تھیوݨ دا ݙکھ ہے۔ اپݨی دھرتی نال جڑے ہوئے موضوعات رسم و رواڄ ، مقامی تہذیب ثقافت دے ٻیان نال انہاں دی شاعری دا دامن کھلا اتے خوبصورت ݙسدے۔ == '''رفعت عباس:''' ==                        ملتان دی تحصیل شجاع آباد نال تعلق رکھݨ آلے اے شاعر ملک حسن بخش دے گھر ڄمیے۔ ارائیں برادری دے نال تعلق رکھیندن۔ والد صاحب ریلوئے میں ملازم اور جناب درس تدریس نال گانڈھا جوڑے۔ ساری زندگی پڑھݨ پڑھاوݨ نال تعلق رکھݨ آے ایں ادیب اتے شاعر نے گورنمنٹ کالج توں ریٹائرمنٹی توں بعد ہک پرائیویٹ کالج اچ اڄ  وی بطور لیکچرار اپݨے فرائض سرا نجام ݙیندے پئے ہن۔                        رفعت عباس دیاں شاعری تے مشتمل نوں کتاباں شائع تھی چکیاں ہن۔ جنہاںوچ پہلی غزلاں تے مشتمل <nowiki>''</nowiki>پڑچھیاں تے پھُل<nowiki>''</nowiki> سال ١٩٨٤ء وچ سرائیکی وسیب اکیڈمی ملتان نے شائع کیتی۔ <nowiki>''</nowiki>جھومری جھم ٹریئے<nowiki>''</nowiki> غزلاں تے مشتمل مجموعہ ہے۔ مگر ایندے وچ ناٹک کوں وی شامل کیتا ڳئے۔ جیکوں ملتان کتاب گھر نے سال ١٩٨٩ء وچ شائع کیتا۔       ایویں ہی <nowiki>''</nowiki>سنگت فرید<nowiki>''</nowiki> سال ١٩٩٧ وچ بیکن بکس، ملتان  شائع کیتی اے کافیاں دا مجموعہ ہے۔ <nowiki>''</nowiki>بھوندی بھوئیں تے <nowiki>''</nowiki> سرائیکی پبلکیشنز ہائوس ملتان سال ١٩٩٥ء وچ شائع کیتی۔ اے نثری نظماں دا مجموعہ ہے۔ ایویں ہی <nowiki>''</nowiki>پروبرے ہک شہر وچوں<nowiki>''</nowiki> طویل نظم ہے۔ جیڑھی سال ٢٠٠٢ء وچ بیکن بکس ملتان شائع کیتی۔ <nowiki>''</nowiki>عشق اللہ سائیں جاڳیا<nowiki>''</nowiki> کافیاں دا مجموعہ ہے۔ جیکوں کتاب نگر ملتان  سال ٢٠٠٥ وچ شائع کیتا۔ کافیاں دا ہک ٻیا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>مُکھ آدم دا <nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ملتان دی طرفوں سال ٢٠٠٩ء وچ سامݨے آیا۔ ایویں ای  نثری نظم دا مجموعہ <nowiki>''ماء ٻولی دا باغ'' سال ٢٠١٤ء وچ خمیس یاترا ملتان توں اشاعت دی خبر ملی ہے۔ اتے غزلاں تے مشتمل مجموعہ ''ایں نارنگی اندر'' خمیس یاترا ملتان توں سال ٢٠١٦ء وچ منظر عام تے آیا۔سرائیکی نظم گو شعراء وچوں رفعت عباس ہک وݙا ناں ہے۔ انہاں سرائیکی نظم وچ موضوع اتے معنیت حوالے نال تبدیلیاں کیتین۔ ''پروبھرے ہک شہر وچوں'' انہاں دی ہک درگھی نظم ہے۔ جینکوں ایپک   رزمیہ وی آکھیا ونڄ سگدے۔ درگھی نظم دی ایہ کتاب ''پروبھرے ہک شہر اچوں ''</nowiki> جون ٢٠٠٢ء و بیکن بکس نے شائع کیتی۔                        جدید سرائیکی شاعری اپݨے کئی رنگ روپ وٹائن اتے نویں نظم مختلف صنفاں اتے ہیتاں وچ تبدیل تھی ہے۔ رفعت عباس نے سرائیکی غزل ، نظم تے کافی کوں نواں رنگ اتے رخ ݙتے۔ جیندے اتے سرائیکی شاعری دی نویں عمارت تعمیر تھئی ہے۔ انہاں دی درگھی نظم <nowiki>''</nowiki>پروبھرے ہک شہر وچوں<nowiki>''</nowiki> مذہبی حوالیاں دے نال ملکی اتے بین الاقوامی سطح اتے ہک مکالمہ ہے۔ ایہ مکالمہ قوماں اتے تہذیباں دے وچکار ہے۔ == '''جانباز جتوئی:''' == جانباز جتوئی درویش صفت شاعر ہن۔ انہاں شاعری دے تمام اصناف ، ݙوہڑہ ،غزل ، نظم، کافی، مثنوی وچ اظہار کیتے۔ آپ ١٩٢٤ء وچ ضلع مظفر گڑھ دے قصبے جتوئی وچ ، نصرت خان جتوئی دے گھر پیدا تھئے۔                      انہاں عشقیہ شاعری دے نال نال قومی ملی جذبے نال سر شار نظماں لکھیاں ۔ آپ قادر الکلام شاعر ہن۔ انہاں اپݨی شاعری وچ ظلم جبر، ڈڈھپ ، نا انصافی دے خلاف آواز بلند کیتی۔ مشاعریاں وچ او میر محفل شاعر ہوندے ہن۔ ١٩٩٤ء وچ انہاں کوں حکومت دی طرفوں <nowiki>''</nowiki>تمغہ حسن کارکردگی <nowiki>''</nowiki> وی ملیا۔انہاں دے شعری مجموعیان وچ شامل ١٩٨٥ء وچ شائع کیتی ڳئی کتاب <nowiki>''</nowiki>ارداساں<nowiki>''</nowiki> ١٩٨٩ء وچ شائع تھیا۔ مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>ںواراں<nowiki>''</nowiki> ٢٠٠١ء وچ مرتب شدہ کتاب از ہمراز سیال اچوی <nowiki>''</nowiki>جانباز جتوئی دے ݙوہڑے روباعیاں۔       ٢٠٠٥ وچ ہک مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سسی <nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھیا۔ ١٩٩٩ء وچ ہک شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>لئی زلف کھڑی ہے لٹکے<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال اتے ٢٠٠٣ء وچ لاہور خزینہ علم و ادب توں ہک شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ہواڑاں<nowiki>''</nowiki> دے شائع تھیوݨ دی ݙس ملی ہے۔ == '''اقبال سوکڑی:''' ==                        اقبال سوکڑی ساݙے وسیب دے انہاں شاعراں وچوں ہک ہن جنہاں دا تخلیقی پورھیا کئی ݙھاکیاں اُتے پھیلیا ہویا ہے۔ اتے انہاں دا تخلیقی سفر ہݨ تک ٢٠٢٣ء جاری ہے۔ اقبال سوکڑی سرائیکی غزل اتے نظم دی روایت کوں ٻہوں عمدگی نال اگاں ٹوریئے۔ انہاں وسیب دے مسائل ، ݙکھ سماڄی نا انصافیاں، وسائل دی غیر منصفانہ تقسیم ، لوکاں دے احساس محرومی کوں اپنے اظہار دا ذریعہ بݨائے۔ انہاں دیاں نظماں ، غزلاں وچ عشق و محبت ہجر وصال دے احساسات ، سوہݨے لفظاں دے ورتارے نال ملدن ۔ <nowiki>''</nowiki>ݙکھ دی جنج<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> ہنجوں دے ہار<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>کالے روہ چٹی برف<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> ورقا ورقا زخمی<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> لیر و لیر پچھانواں<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>اٹھواں اَسمان<nowiki>''</nowiki> تے <nowiki>''</nowiki>بے انت<nowiki>''</nowiki> دے نال نال انہاں دے شعری سمل کوں چھاپیا ڳئے۔ اقبال سوکڑی  سرائیکی وسیب دے نمائندہ شاعر ہن۔ انہاں دے تخلیقی پورھیئے کوں خراڄ تحسین پیش کرݨ کیتے محبوب تابش نے <nowiki>''</nowiki>وسوں دے ویہڑے <nowiki>''</nowiki> ادبی شمارے (٣١) اشاعت اکتوبر ٢٠١٧ء دا اقبال سوکڑی نمبر شائع کیتے۔ لکھدن جو <nowiki>''اقبال ایں تل وسیب دا موہری پاندھی ہے۔ جئیں اپݨی فکر ، اپݨے شعری ہنر نال دھرتی دے لوکیں کوں سڄاک تے اُشاک کرݨ دے بے انت باݨ مارین۔ سرائیکی ادب دے نو کلا سیکل ویلھے توں گھن کرائیں اڄ تائیں دے سرائیکی ادب دا پندھ گواہی ݙیندا آندے۔ ''(١٤)                     ''اٹھواں اَسمان'' اقبال سوکڑی دا چھیواں مجموعہ کلام ہے۔اے وی ہک آواز ہے۔ جبر دے خلاف ، ظلم دے خلاف، ''اٹھواں اَسمان''</nowiki>دراصل او طبقہ ہے۔ جیہڑھا اساں غریب معصوم اتے محروم لوکیں تے مسلط کر ݙتا ڳئے اتے اُوں طبقے کوں مکمل اختیار ݙے ڳئین۔ اسان بین الاقوامی طور تے بھانویں پوری دنیا نال منسلک ہووئوں پر اتھوں دے جتھاں اساں لوک وسدے پئے ہیں رسم و رواڄ، محرومیاںاتے وݙے لوکیں دے ظلم جبر اتے اپݨے استحصال دی تاریخ بھانویں او نظم یا غزل دی صورت اچ ہووئے یا نثر وچ لکھی ویندی پئی ہے۔ == '''عابد عمیق:''' ==                         عابد عمیق سرائیکی نظم گوئی دے حوالے نال ہک اہم تے معتبر ناں ہے۔ انہاں دی سرائیکی نظماں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>تل وطنی<nowiki>''</nowiki> ٢٠٠٠ء وچ شائع تھیا۔ انھاں دی نظمیہ شاعری فکری فنی حوالے نال ادب عالیہ دی عمدہ مثال ہے۔ عابد عمیق دی شاعری بارے شمیم عارف قریشی لکھدن: <nowiki>''  عابد عمیق دیاں سرائیکی نظماں (تل وطنی) اندرون ملتان دی ڈکشن اچ وسیبی جاݨ وندی، اندھرے وچوں سوجھلے اچ آوݨ اتے آپݨے آپ الاوݨ تے پُچھ ݙس کرݨ دا ہک ٻہوں مُل ورتارا لگدیں۔ اوندیاں ڈھیر نظما ں دے وݨت اچ (Affirmatio,Question Mark) یا پُچھ ݙس دے نال نال (Crtiicism) (جیڑھا کتھائیں Satire وی بݨ ویندے، کیتی ڳئی ہے۔ ''</nowiki>            (١٥) == '''ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر:''' ==                        ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصرداذکر جدید سرائیکی شاعراں دے اگوݨاں وچ تھیندے ۔ انہاں دا تعلق بہاولپور نال ہے۔ اور ریڈیو پاکستان بہاولپور دے اسٹیشن ڈائریکٹر اتے چئیر مین شعبہ سرائیکی اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور رہ ڳئین۔ <nowiki>''</nowiki>اڄرک<nowiki>''</nowiki> انہاں دا جدید سرائیکی نظمیہ شاعری دا مجموعہ ہے۔ جیندے تے انہاں کوں خواجہ فرید ایوارڈ ، اکادمی ادٻیات پاکستان (اسلام آباد) دی طرفوں ملیا۔ ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر دی شاعری سرائیکی دی محرومیاں ، پس ماندی ، وسیب دے ݙکھ درد دے مارے لوکاں دا نوحہ ہے۔ انہاں اپݨی شاعری دے ذریعے وسیب دے لوکان وچ سیاسی سماڄی اتھل پتھل وچوں شعور دان کیتے۔ == '''احمد خان طارق:''' ==                        سرائیکی ݙوہڑے دے بے مثال تے لا زوال شاعر احمد خان طارق دا اصل ناں احمد بخش ہے۔ او بخشݨ خان کھوسہ دے گھر ١٩٢٤ء وچ ماچھی والا شاہ صدر الدین ڈیرہ غازی خان وچ پیدا تھئے۔<nowiki>''</nowiki> گھروں در تانڑیں<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>متاں مال ولے<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>میکوں سی لڳدے<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>عمراں دا پورھیا<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>سسی<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>ہتھ جوڑی ڄُل<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>احمد خان طارق دے ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>میݙا  پیر فرید آ پُھل لکھ ݙے<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>ٻیٹ دی خوشبو<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>طارق دے ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki> ، <nowiki>''</nowiki>فرمائشی ݙوہڑے<nowiki>''</nowiki> انہاں دیاں شاعری دیاں کتاباں ہن۔ انہاں نے گیت ، غزل ، نظم ، ݙوہڑے ، کافی تے قابل قدر کم کیتے پر انہاں دی اصل سنڄاݨ ݙوہڑہ ہے۔         احمد خان طارق ݙوہڑے دے امام منیے ویندے ہن۔ انہاں سرائیکی ݙوہڑے کوں شاندار طریقے نال اڄوکے دور دے موضوعات نال جوڑ کے ہک تکڑی تے مضبوط روایت کوں متعارف کرائے۔ انہاں دا ݙوہڑہ قدیم اتے جدید روایت دا ہک سوہنڑاں امتزاڄ ہے۔ احمد خان طارق دی شاعری دے مضوعات دی ڳالھ  کروں تاں ساکوں انہاں دی شاعری اچ انسان جذبیاں دی عکاسی نظر آندی ہے۔ جیویں درد، کرب ، عشق ، بھاہ دا سیک، مونڄھ، مزامت، تانگھ، وغیرہ ۔ == '''اشو لال فقیر:''' ==                        اشو لال فقیر سرائیکی شاعری دا ہک معتبر ناں ہے۔ <nowiki>''</nowiki>چھیڑو ہتھ نہ مُرلی<nowiki>''</nowiki>، انہاں دا پہلا شعری مجموعہ ہے۔ جیہڑا ١٩٨٩ء وچ چھپیا ، ݙوجھا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>گوتم نال جھیڑا<nowiki>''</nowiki> ١٩٩٥ء ، <nowiki>''</nowiki>کاں وسوں دا پکھی اے<nowiki>''</nowiki>، ١٩٩٩ء وچ شائع تھیا "جان جو <nowiki>''</nowiki>سندھ ساگر نال ہمیشہ<nowiki>''</nowiki> پہلا درشن ٢٠٠٢ء اتے <nowiki>'''</nowiki>سندھ ساگر نال<nowiki>''</nowiki> ہمیشہ ݙوجھا درشن ٢٠١٧ء کوں شائع تھیا۔                        اشو لال، ساݙے وسیب دے انہاں خوش نصیب شاعراں وچوں ہن۔ جنہاں کوں انہاں دی شاعری دی پذیرائی خاص و عام دی سطح اُتے ملی ہے۔ انہاں دی شاعری سرائیکی وسیب وچ ہیل ٹھڈی وانگ ہُلی ہے۔ انہاں دی فکر اتے فن پارے اخبارات ، ادبی جرائد وچ ڈکھ مضامین لکھیئے ڳئے ہن۔ <nowiki>''</nowiki>وسوں ویڑھے<nowiki>''</nowiki> ٢٠١٩ء نمبر دا خاص نمبر اشو لال دی شاعری انہاں دی شخصیت فکر و فن بارے شائع کیتا ڳئے۔ ایں ادبی رسالے دے مدیر محبوب تابش ہن۔                     سال ٢٠٢١ء وچ انہاں دا ہک ٻیا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>جال منوتی<nowiki>''</nowiki> جیندی اشاعت علی راڄن پرنٹرز لیہ توں تھیوݨ دی ݙس ملدی ہے۔ <nowiki>''اشولال سرائیکی زبان دے نظم گو شاعراں وچوں ہک وݙا ناں ہے۔ اشو لال دی شاعری سرائیکی وسیب نال محبت دا شاعرانہ اظاہر ہے۔ جیندے اندر خلوص سچائی تے محبت دا چائو ٻہوں زیادہ تے گوڑا ہے۔ اشولال دی شاعری سرائیکی تہذیب تے تمدن دے سنہپ دا قصہ ہے۔ انہاں دیاں نظماں وچ ہندی الفاظ دا ورتاوا تے ہندی میتھا لوجی دے حوالے عام ملدن۔ جیندی وجہ توں انہاں دا شاعری وچ ہک خاص قسم دا چائو تے ترنم آ گے۔ انہاں دا شعری اسلوب سرائیکی زبان دی ݙوجھیاں زباناں دے الفاظاں کوں اپݨے اندر ولیٹ گھنݨ تے اپݨے اندر وسا گھنݨ دی صلاحیت دا ثبوت ہے۔ا و سرائیکی وسیب نال اتے ایندے واسیاں نال ایندے ریتاں تے ایندے ٹٻیاں نال بھرپور محبت دا اظہار کریندے نظرآندن۔ ''</nowiki> (١٦)                        اشول لال ہوراں جڈاں وی شاعری کیتی ہے او ہر زمانے وچ جدید ہے۔ او اڄوکی شاعری دا شاعر ہے۔ انہاں جیہڑے وی دور اچ شاعری کیتی ہے اوہ دور دے حالات و واقعات دی آئینہ دار ہے۔ ایں پاروں انہاں کو جدید دور دا شاعر آکھیا ویندے۔ ضیاء الحق دے مارشل لاء دے پس منظر اچ لکھی ڳئی نظم <nowiki>''</nowiki>حاکم حکم سݨایا<nowiki>''</nowiki>ٻہوں مقبول تھئی۔ == '''اسلم جاوید:''' ==                        ٢٠٠٠ توں بعد دے ادبی منظر نامے تے اسلم جاوید دے شعری مجموعے ، <nowiki>''</nowiki>میکوں آکھ نہ پنج دریائی <nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>ست سرائی<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>طبل کہاڑی(٢٠٠٨)، <nowiki>''</nowiki>پکھی پال تھلوچڑ (٢٠١٨ء شائع تھئین۔                  اسلم جاوید، جدید سرائیکی نظم گو شاعر ہن۔ انہاں دی سرئیکی شاعری لسانی تشکیل، وسیبی منظر نامے وسیب دے واسیاں ، ݙکھاں ، محرومیاں دا عمدگی نال اظہار ہن۔ انہاں دی شاعری بارے جاوید اختر بھٹی لکھدن: <nowiki>''''پکھی پال تھلوچڑ'' دیاں نظماں ساکوں ہک جہان حیرت وچ گھن ویندین۔ اوندی زبان ، اوندا لہجہ ، وسیبی مناظر فطرت اتے اوندی شعری لسانیات ہک نویں شعری فضا کوں جنم ڈیندی ہے۔ اوندا ڈکشن سب کنوں انج ہے۔ ''</nowiki>(١٧) == '''شمیم عارف قریشی:''' ==                        شمیم عارف قدیم ملتان دی ہر ڳلی کوچے اتے چپے چپے توں واقف ہن اتے سرائیکی وسیب توں ٻہوں جلدی نکھڑ تے ٢٠١٨ء کوں ٦١ سال دی عمر پا کے خالق حقیقی کوں ونڄ ملین۔ انہاں دیاں تصانیف اچ <nowiki>''</nowiki>نیل کتھا<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>حرف زمین زاد<nowiki>''</nowiki> اتے تیرجھی کتاب (An anthology of Moderan Sraiki Poetry)ہن۔                        شمیم عارف قریشی ملتان سمیت سرائیکی خطے دے معروف علمی ، ادبی تے تہذیبی شخصیت ہن۔ انگریزی دے پروفیسر ہن اتے ڈائیریکٹر آف کالجز وی ہن۔ انہان دی تدریسی اتے انتظامی زمہ دارایاں انہاں کوں زیادہ علمی کم نہ کرݨ ݙتا ۔ پر انہاں جو وی کیتے قابل قدر اے ۔ ستائشی ہے۔ سرائیکی شاعری تے انہاں ہکا کتاب <nowiki>''</nowiki>نیل کتھا<nowiki>''</nowiki> لکھی۔ جیہڑھی جھوک پرنٹرز نے ٢٠٠٨ء اچ شائع کیتی۔ ایندے علاوہ ملتان دے اردو اخبارات و جرائد اچ سرائیکی خطے دی تعلیمی ، ادبی اتے تہذیبی مسائل اتے مضامین وی لکھدے رہے۔                         سرائیکی شاعری وچ مختلف شعری اصناف وچ شاعری کرن آلے کافی سارے شعراء کرام نے ایں دھرتی تے جنم گھدے پر کافی دی صنف اچ چند ناں ہن۔ جنہں ایں میدان اچ ناں بݨائے۔ خواجہ غلام فرید سائیں توں بعد اگر اساں جدید شعراء دی ڳالھ  کروں تاں ساݙے سامݨے رفعت عباس اتے شمیم عارف قریشی دا ناں اچیرا نظر آندے۔ شمیم عارف دی کافی دے مجموعہ <nowiki>''</nowiki>نیل کتھا<nowiki>''</nowiki> بارے رفعت عباس سائیں کُجھ این الویندے ہن: <nowiki>'' ویدانت، تصوف، لٹھیاں ، مزاداں، درویشاں تے کسٻیاں دے شہر دیاں گلیاں کوچیاں وچ شمیم عارف قریشی رب کوں ملا ، ہک ہک پھیری ڈٹھے۔ او رب کوں ݙیکھ کے کہیں خانگاہ اچ نی رنگیج بیٹھا۔ اُوں رب کوں ݙیکھ گھنݨ والی ہکل ݙتی اے۔ اڄ اساں اوندے نال کھڑتے رب اپݨے کون پئے ڈہدے ہیں۔ حملہ آوراں ، قتلاں ، آٹش ، شہر باہروں جپٹیاں انجیتی تے فرنگی توپاں دی دھمک وچوں کُٹھے ہوئے امداد دی کتھا اُوں ایں شہر دے ترٹے ہوئے اَسمان ، کاشی دیاں سِلہاں، روغنی تھاواں تے ساݙے اپݨے تن دبدن دے نیل تئیں ونڄ جوڑی اے۔شمیم عارف قریشی دیاں انہاں کافیاں دے انہاں گلیاں وچ رب آپ ٹردا پئے ، الویندا پئے۔ اپݨی خلقت کوں آپ ملدا پئے تاں حاکم تے اوندے ٻہوں سارے اداریاں کوں اوکھ تھیسی۔ شہر تے وڈکے ساݙے اپݨی تتلاہٹ تے تتلاہٹ وچوں نکل تے صاف منصفانہ الویندے پئین۔ تاں ٻہوں ساریاں اسٹیبنلشمنٹاں کوں مشکل پوسی۔ باتاں کافی جنم ہی نہیں گھندی جے ݙس پووئے تاں ایندے اُتے پھل تاں آپ اللہ دا آندے ۔ مُکھ تاں آپ مخلوک دا کھِڑدے۔ ''</nowiki> (١٨) == '''شبیر حسن اختر:''' ==                        شبیر حسن اختر دی طویل نظم ایپک ، سدا سہاگݨ ، ملوہا ایں دھرتی دی تاریخ ، تہذیب کوں ہک نویں انداز نال پیش کریندی ہے۔ <nowiki>''</nowiki>ملوہا<nowiki>''</nowiki> ہک کردار ہے۔ ایں طویل نظم دے ذریعے دراوڑی عہد توں گھن تے شاہ شمس سبزواری دے زمانے دی کتھا ٻیان کیتی ڳئی ہے۔ ایہ رزمیہ انہاں مؤرخین دے نانویں کیتا ڳئے جو تاریک کوں اوندی سچی تصویر وچوں ڈیہدن۔ اصل روپ وچ تاریخ کوں ݙیکھݨ ای درحقیقت سچ تو کوڑ دا نکھیڑا ہے۔ ایہ درگھئی نطم تریوی ٢٣ پرتاں اتے مشتمل ہے۔       شبیر حسین اختر "ملوہیا سدا سہاڳݨ<nowiki>''</nowiki> بارے لکھدن 'اے امر کہاݨی، ایپک توں سوا ٻئی کہیں صنف اچ ٻیان نی تھی سڳدی۔ اے کہاݨی ہزاراں ورھیاں توں وہندے وقت دے اُوں ٻہوں درگے ، ٻہوں پوہلے تے ٻہوں ݙونگھے دریا دی کہاݨی اے ۔ جیندی لہر لہر اچ سئے طوفان ہن: <nowiki>'' سئے گھمر گھیراں ہن۔ سئے گھاݨ ہن۔ شدید مد جزر ہے۔ ہک ٻہوں وݙے جوار بھاٹا دی کیفیت ہے۔ ''</nowiki> (١٩) == '''سعید اختر سیال:''' ==                        سعید اختر سیال ڈیرہ اسماعیل خان دے ہک محلے بموں شاہ وچ ستمبر ١٩٦٤ء کوں پیدا تھئے۔سعید اختر سیال دا تعلق سرائیکی وسیب تاریخی شہر ڈیرہ اسماعیل خان دے نال ہے۔ انہاں دا شمار جدید نظم گو شاعراں وچ تھیندے۔انہاں دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki> دیراسندھ کنارے<nowiki>''</nowiki> ،<nowiki>''</nowiki> وساکھ<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>نوکھ<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>رنگولی<nowiki>''</nowiki> شائع تھی چکین۔ انہاں دی شاعری سرائیکی وسیب دے لینڈ اسکیپ ، اٹھ وسدے لوکاں دی خشیاں دی ترجمانی کریندی ہے۔ مارچ ٢٠١٧ء وچ انہاں دی چھپݨ والی کتاب <nowiki>''</nowiki>نوکھ<nowiki>''</nowiki> نثری نظماں اتے مشتمل ہے۔ انہاں دی شاعری بارے طاہر شیرازی لکھدن: <nowiki>''اپݨی ڳالھ  ساکوں ساݙی زبان اچ ݙساوݨ کیتے سعید اختر سیال ملوک سوچاں ، نویں پراݨے ، اوکھے سوکھے لفظاں دی ہک ایہو جئیں ''سکھ '' ٹور آیا ہے۔ جیہڑھی سیت منگݨ پاروں دمان دی تس کریہہ کوں سندھو سئیں دی مݨ تے نال گھن آئی ہے۔ انہاں دیاں نثری نظماں دے ایں باغ اچ ہر پھل بوٹے دے نال لانئی لاناْوی اتھوں دی مٹی دی خوشبو توں وانجھ نئیں۔ انہاں بھوئیں دیاں راتیں نال سانجھ سکوت گنڈھ کراہیں چٹے ڈینہاں نال سانگھ جوڑئے۔ کیوں جو انہاں دے آکھݨوں اللہ سئٰں ڈینہہ پورھے کیتے تے رات قصے کیتے بݨائی ہے۔ ایں کیتے شاعر راتیں قصہ سݨدا وی ہے تے سݨویندا وی ہے، اوندے اندر باہر دا قصہ وی بس ایہو ہے۔ ''</nowiki> (٢٠) == '''ڈاکٹر خالد اقبال:''' ==                        خالد اقبال دا تعلق قصبہ پنڈی ، تحصیل تونسہ شریف ، ضلع ڈیرہ غازی خان نال ہے۔ ہݨ گزریل کئی سال کنوں ملتان شہر وچ آباد ہن، انہاں دا شمار سرائیکی زبان وچ نویں خیالات تے اسلوب دے حامل شاعراں وچوں تھیندے۔ انہاں دیاں شاعری دیاں پنج کتاباں چھپ چکین۔         کھمٻیاں کھب کھنڈائے ۔١٩٩٣ء اچ ، کہیر وچوں سونہہ پئی وگے ہک نیں۔١٩٩٦ء                 کویلی دی کاوڑ۔ ٢٠٠١ءاچ ،           کویلیاں کیتا پیار ۔ ٢٠٠٥ء دی اشاعت ہے۔                        پندھ کویلیاں  کوں ۔ ٢٠١٢ء کوں شائع تھئی ۔ سن ٢٠٠٠ء کنوں بعد نہاں دی چار کتباں شائع تھیاں جنہاں وچ <nowiki>''</nowiki>کویلی دی کاوڑ<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> کویلیاں کیتا پیار<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> پندھ کویلیاں کوں<nowiki>''</nowiki>، انہاں شعری کتاباں وچ کویلی کوں ہک علامت دے طور تے ورتے۔                        کویلی انہاں دی شاعری وچ ہک کمزور مخلوق ہے۔ جئیں اپݨی نماݨتا کوں اپݨی طاقت بݨائے <nowiki>''</nowiki>کویلی <nowiki>''</nowiki>انہاں دی شاعری وچ سرائیکی وسیب دے لوکاں دی جدوجہد، صبر ، شکر دی علامت ہے۔ شاعری ہر دور وچ بھانویں لوک ورثہ دی شکل اچ ہووئے تے بھاویں ادبی ورثے دی شکل اچ عصری ضرورتاں اتے تقاضیاں دے تحت اپݨا منہ متھا بدلیندی رہندی اے ایویں ہی سرائیکی شاعری جدید رنگاں دیاں جھالاں ڈیندی ہے۔ سرائیکی شاعری ایں خطے دی تہذیب ، ثقافت ، تاریخ اتے عصری شعور کوں وی نال گھن کے ٹردی ہے۔ ویسبی مونڄھ، طبقاتی کشمکش ، سماڄی رویاں، وسیبی محرومیاں، ݙکھ کوں نال رلا تے صوفیانہ نعت دے نویں ورتاریاںتوں تھیندی ہوئی خالد اقبال دی بے وسی دے احساس دی شاعری تئیں پئی لنگھدی ہے۔ بلکہ انہاں کویلی جیہیں عام مخلو ق کوں حرکت ، جدوجہد اتے پورھیت دا استعارہ بݨا تے اپݨے وسیب دے لوکاں کوں اُشاک تھیوݨ دا درس ݙتے۔فکری تے فنی اعتبار نال انہاں شاعری ٻہوں تکڑی اتے کھلا گھیر رکھدی ہے۔ انہاں نظم ، غزل ، دوہا اتے نظم دی ٹکنیک، سی حرفی جیہاں اصناف وچ اظہار کیتے۔ انہاں ٻہوں چھوٹیاں چھوٹیاں ݙو مصرعیاں     دیاں نظماں وی لکھن۔ جیہڑھیاں موضوع اتے ابلاغ دے اعتبار نال وسعت رکھدین۔                        انہاں دی شاعری اساکوں بے وسی دے عذاب توں گڈھ کراہین حیاتی کوں اپݨے وس کرݨ دا سنہیا ݙیندی ہے۔ انہاں دا آکھݨ ہے جو جیہڑھے ویلے کہیں وسیب کوں اپݨی بے وسی دا احساس جاڳ پووے  تاں اُوہا بے وسی اُوندی طاقت بݨ ویندی ہے۔ انہاں وسیب دے بندے دی نماݨتاں  کوں ہک نواں رنگ ݙتے۔ ایں ڳالھ  کوں سرائیکی دے مہاندرے دانشور ، ادیب تے نقاد ڈاکٹر احسن واگھا ہوریں کُجھ ایں الویندے ہن: <nowiki>''کیا آوݨ آلے وقتیں کوں ایں ڳالھ  کوں پڑھسی اتے تجزیہ کریسی جو ویہویں کنوں اکویہویں صدی دی اپتر پستر دے پیریڈ وچ ہک سرائیکی شاعر ''کویلی'' کوں آپݨی شاعری دا نشابر استعارہ کیوں بݨایا ہا۔''</nowiki> (٢١)                        <nowiki>''</nowiki>پندھ کویلیاں کوں <nowiki>''</nowiki> انہاں دی کتاب سن ٢٠١٢ء وچ شائع تھئی ہے ۔ ایندے وچ وی کویلی علامت بݨا تے ہک با معنی پندھ دی نشاندہی کیتی ہے۔ جو سرائیکی وسیب دے لوکاں کوں درپیش ہے۔ == '''ارشد ملتانی:''' ==                        ارشد ملتانی ملتان وچ شعر و ادب دا ہک ٻہوں وݙا حوالہ ہن۔ انہاں اردو اتے سرائیکی زبان وچ شاعری کیتی۔ انہاں دا زیادہ کلام اخبارات اتے ادبی رسائل وچ چھپدا رھیا۔ ٻہوں عرصے بعد انہاں اردو کلام <nowiki>''</nowiki>ثبات<nowiki>''</nowiki> دے نال نال بزم ثقافت ملتان دی طرفوں ١٩٨٣ء شائع تھیا۔ انہاں کوں اپݨیاں کتاباں شائع کرواݨ دا شوق نہ ہا۔ او ہک مجلسی درویش صفت ، حال مست شاعر ہن ۔ فکری طور تے او ہک ترقی پسند شاعر ہن۔ انہاں دی شاعری گل و بلبل دے خیال دی بجائے جدید رنگ دی ہے ۔ انہاں نظم، غزل کون کلاسیکی رچائو دے نال نال نواں رنگ تے آہنگ ݙتا۔ او اپݨے عہد دے استحصالی نظام دے خلاف ہن۔ انہاں دی شاعری سادگی ، شوخی اتے بے ساختگی دی آئینہ دار ہے۔ ارشد ملتانی دی کلیات <nowiki>''</nowiki>خوئے وفا و مہر<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال سمیہ ولی خان نے تحقیقی انداز نال ڈاکٹر روبینہ ترین اتے ، ڈاکٹر ممتا کلیانی دی نگرانی وچ ٢٠٠٦ء کوں شعبہ اردو بہائو الدین زکریا یونیورسٹی دی طرفوں شائع کرائی۔ ایندے وچ ارشد ملتانی دا اردو کلام ،غزلاں ، نظماں، مطبوعہ ،غیر مطبوعہ اتے سرائیکی کلام غزلاں ٥، نظماں ١٤شامل ہن۔ == '''سید قاسم جلال:''' ==                         ڈاکٹر قاسم جلال، سرائیکی دے نامور شاعر ہن۔ آپ بہاولپور مولہ باغ ماہی وچ جمیے جائے۔ مختلف سرکاری کالجاں وچ بحیثیت استاد پڑھیندے رہ ڳئین۔ ٢٠٠١ء وچ اسسٹینٹ پروفیسر دی حیثیت نال گورنمنٹ کالج آف کامرس بہاولپور توں ریٹائر تھئین۔ انہاں اردو ،سرائیکی پنجابی ، فارسی زباناں وچ نطم اتے نثر لکھی ہے۔ سرائیکی زبان وچ انہاں دیاں پنج کتاباں چھپ چکئن۔ ١۔ پھُلاں دی سیجھ  (شاعری)،                     ٢، ہنجوں تے ہیرے (افسانے )                    ٣۔ راز دیاں ڳالھیں(دی پرامٹ دا سرائیکی ترجمہ) ، التا(مضامین)                         انہاں دی شاعری دا چھیکڑی مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سوجھل سوچاں<nowiki>''</nowiki> مرکز تعلیم و تحقیقی برائے زبان و ادب ، مظفر گڑھ دی طرفوں ٢٠٢١ء وچ شائع تھئے۔ انہاں دی شاعری دا انداز کلاسیکی ہے انہاں شاعری دے لڳے بدھے اصولاں مطابق شاعری کیتی ہے۔ قاسم جلال سئیں اپݨے قلم نال وسیب وچ کھنڈیاں حقیقتاں کوں منظر عام تے گھن آندن۔ == '''شاکر شجاع آبادی :''' ==                        شاکر شجاع آبادی ١٩٥٥ء اچ مولوی اللہ یار سیال دے گھر چاہ آلا (لودھراں) جمے اصل ناں محمد شفیع ہے اتے سرائیکی دی قدیم وݨکی ݙوہڑے دے بادشاہ اکھوائے ویندن۔ ݙوہڑے توں علاوہ انہاں حمد ، نعت، غزل، گیت، قطعے وی لکھن۔ انہاں دے ہݨ توڑیں باہراں مجموعہ کلام شائع تھی چکے ہن۔ جنہاں وچ <nowiki>''</nowiki>پیلے پتر، شاکر دے ݙوہڑے، اردو غزلیات، شاکر دیاں غزلاں، لہو دا عرق، پتھر موم، بلیدان ہنجوں ، خدا جاݨے، پتہ لگ ویندے۔ منافقاں توں اللہ بچاوئے<nowiki>''</nowiki> ، کلام شاکر شامل ہن۔                        شاکر دی شاعری فنی تے فکری ݙوہائیں لحاظ نال مالا مال ہے۔ انہاں دی شاعری اچ ہر طرح دے موضوعات ملدے ہن۔ انہاں صوفیانہ ، فلسفیانہ ، مذبی ، عشقیہ، سیاسی، سماڄی، معاشری مسائل کوں سوہنڑیں انداز اچ پیش کیتے۔ سوز و گداز ، مایوسی، آس اُمید، طنز و مزاح، کون بڑے چسولے تے شگفتی نال ٻیان کریندے ہن۔ جذبات نگاری اتے منظر کشی کرݨ وی خوب جانڑدے ہن۔ اساں شاکر شجاع آبادی  کوں شاعری دی تاریخ دا اہم ترین باب آکھ سڳدےہیں۔ کیوں جو انہاں شاعری کوں اڄوکے دور دے مسائل ڳوندھ کے اساݙے تائیں پُجائے۔ خاص طور تے سیاسی تے سماڄی مسائل کوں مزاحمت دے انداز تے طنز دے انداز اچ پیش کیتے۔ == '''مالک اشتر:''' ==                        مالک اشتر اردو ، سرائیکی دے روشن فکر نوجوان ادیب اتے شاعر ہن۔ ݙکھ ،ݙول اچ تاں او ٻہوں دھان پردھانے لکھدن پر انہاں دا عزم آہنی تے لب و لہجہ باغیانہ ہے۔ اُشتر، سید رضا عباس دے گھر ١٩٧٨ء کوں قصبہ منگروٹھ مشرقی (تونسہ شریف) وچ جمے۔ ٢٠٠٣ء وچ بلوچستان یونیورسٹی کوئٹہ توں ایم اے اردو کیتا۔              مالک اشتر نے جڈاں نثر اچ پہلا قدم رکھیا تاں انہاں سب تون پہلے اپݨے استاد سرور کربلائی جیہڑھے سرائیکی دے انقلابی شاعر ہن۔ دی شخصیت تے فن دے حوالے نال کتاب تالیف کیتی۔ تاں سرائیکی ادب دے وݙے ادیباں خوب تعریف و تحسین نال ایں کتاب کوں سرائیکی تنقید دے حوالے نال چنگا چوکھا اضافہ سمجھیا۔                  مالک اشتر چنگا نثر نگار ہووݨ دے نال نال ہک جدید لب و لہجے تے خوش فکر شاعر وی ہن۔ انہاںدا مشہور مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>لہندی شام<nowiki>''</nowiki> جڈاں منظر عام تے آیا۔ تان ادبی اتے عوامی حلقیاں وچ خاص پذیرائی ملی۔                        مالک اشتر دی شاعری انقلابی اتے رومانیت دی غماز ہے۔ جیڑھی زندگی دے توازن دی علامت ہے اتے خوبصورتی دا ݙوجھا ناں ہے۔ انہاں اپݨی شاعری اچ تشبیہات اتے استعارات ٻہوں سلیقے نال ورتین ۔ انہاں دی شاعری وچ انسان دوستی ، نظام دے خلاف مزاحمت ، رجائیت پائی ویندی ہے۔ تہوں انہاں دے کلام وچ تازگی ، جذبے دی صداقت ، ندرت ،شگفتگی اتے نغمگی پائی ویندی ہے۔ == '''سیف اللہ سیفی:''' ==                        وستی جمعے ولی ، تحصیل و ضلع رحیم یار خان توں تعلق رکھݨ آلے سیف اللہ دا قلمی نان سیفی ہے۔ آپ جام غلام حسن بھٹہ دے گھر جمے۔ شاعری دا آغاز ٢٠٠٤ء توں کیتا۔ پردیساں دے ݙکھ درد کوں محسوس کرݨ ، اپݨے اندر دی گول پھرول کرݨ جئیے موضوعات انہاں دی شاعری کوں سوبھ وند کریندی ہے۔'سوبھ<nowiki>''</nowiki> ٢٠٢٠ء وچ آوݨ آلہ شعری مجموعہ ہے۔ جیندے وچ غزل ، ݙوہڑہ ، قطعے ، گیت، نظم ، حمد ، نعت ، حسنیت اتے سرائیکی وغیرہ شامل ہن۔ سیفی دی شاعری جیویں سوہنڑیں تے من موہݨی ہے اویں ہی عام زندی دے ورتارے وچ سیفی دا اخلاق کردار وی سوہنڑا ہے۔ جیہڑھا اوندے ظاہر اتے باطن کوں جوڑ کراہیں اوندی شخصیت کوں نکھارݨ اچ اہم کردار ادا کریندے۔ انہاں دی شاعری پڑھ کے اندازہ تھیندے جو ایکوں مہاکلا کاری نال لفظ بہ لفظ جوڑکراہیں مزاڄیں دی رُت نال آشنائی دا فن ٻہوں سوہنڑاں رکھیندن۔ او ہجر تے وصال دے برزخ وچوں قاری دی اندرونی کیفیت نال اپݨی کیفیت تے ذہنی اصطلاح کوں رلا کے شاعری کیتی ہے۔سیفی دی شاعری باے اخلاق مزاری نے کُجھ ایں طرحاں الائے: <nowiki>''سیف اللہ سیفی اڄوکی نسل دا نمائندہ شاعر ہے۔ او ادب وچوں نت نویں موضوعات دی پٹ پھرول کریندا تے اوندی شاعری اچ حیاتی ساہ گھندی نظر آمدی ہے۔ میں اپݨی تہی دامنی دے باوجود اے ضرور آکھساں جو سیف اللہ سیفی نویں روشن امکانات دا شاعر ہے۔ میکوں اوندا مستقبل ڈھیر سارا اشاک تے سجاک نظردے۔''</nowiki>  (٢٢) == '''اصغر گورماݨی:''' ==                        اصغر گورماݨی کرم داد قریشی ضلع مظفر گڑھ اچ ١٩٧٦ء کوں خدا بخش گورماݨی دے گھر ڄمیے۔ گورنماݨی قبیلے دے افراد ہمیشہ سیاست اچ سرگرم رہے ہن۔ پر اصغر سرائیکی د ا صاحب اسلوب شاعر ہے۔ انہاں سرائیکی زبان و ادب اچ ایم اے کیتے۔ آبا و اڄداد زمیندار ہن۔ کوٹ چھٹہ دا شہر انہاں دے وڈکے جد چھٹہ خان گورماݨی دے ناں نال آبادتھئے۔                         اصغر گورماݨی شاعر تھئے تاں عزیزشاہد ، جہانگریز مخلص، شاکر مہروی، عباس صادر اتے ریاض عصمت دی سنگت نصیب تھئی۔ اڄ گورنماݨی دے ناں توں بغیر سرائیکی شاعراں دی فہرست مکمل نی تھیندی۔ انہاں دا مجموعہ کلام ٢٠١٢ء اچ <nowiki>''</nowiki>سیپ<nowiki>''</nowiki> دے ناں نال شائع تھیا۔ جیہڑھا ٻہوں مشہور اتے ہتھوں ہتھ گھدا ڳیا اتے ہݨ ݙوجھے ایڈیشن دی تیاری ہے۔ اصغر گورماݨی دی شاعری دی کتاب <nowiki>''</nowiki>سیپ <nowiki>''</nowiki> ایسا سیپ ہے جیندے وچ ہر رنگ دے پھل کھلے ہوئے ہن۔ == '''نادر لاشاری:''' ==                        نادر لاشاری دا صل ناں محمد منشی تے قلمی ناں نادر لاشاری اے۔ والد دا ناں حاجی محمد حنیف لاشاری اے۔ آپ ١٩٦٥ء کون راوی دی کھلی تے دلکش فضا ء اچ جمے۔ انہاں شاعری دا آغاز سال ١٩٨٦ء وچ کیتا ۔ تعلیمی حوالے نال مڈل پاس تے ایں توں علاوہ اے بانی و صدر روہی سرائیکی ادبی سنگت مٹھڑا وی ہن۔ انہاں اپݨی ماء ٻولی وچ شاعری کوں اپݨی شناخت دا ذریعہ بݨائے۔ وسیب نال محبت اتے ایندے وچ رہݨ آلیاں دے ݙکھ درد تکلیفاں ، خوشیاں غمیاں ، پیار محبت دے جذبیاں کوں اپݨا سمجھ شاعری راہیں اظہار کیتے۔ انہاں دی تصانیف وچ <nowiki>''</nowiki>بلدی بھاء ، تیر ہجر دے، ڈݙکھ سمندر ، کچی کلی، ݙسکار، قسمت دی ونڈ، نادر دے ݙوہڑے، محمدی گلشن، مدینے دا پاندھی، گلدستہ نعمت ، چسولے قطعے، سِک دی سانگ، نادر دے قطعے تے آس ادھوری <nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔           انہاں دی شاعری دی سب توں نمایاں ڳالھ  اے ہے جو انہاں بلا نقطیاں دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>آس ادھوری <nowiki>''</nowiki> ٢٢٤ صفیاں تے مشتمل لکھیا ہویا اے۔ پاکستان دی تاریخ وچ ایہجھیاں کم پہلی واری کیتا ڳئے تے اے قابل ستائش ہے۔ نادر دی ایں کتاب بارے شاکر شجاع آبادی اپݨا تبصرہ کریندے ہوئیں لکھیندن جو : <nowiki>''کُجھ سال پہلے نادر لاشاری میݙےگھراݨے تے میکوں اپݨی کتابڑی ''آس ادھوری '' ݙتی ، کتاب وچ شامل بلا نقطہ سرائیکی شاعری ݙیکھ تے خوشگوار حیرت تھئی اے ۔ میں نادر لاشاری کوں آکھیا۔ توں اے کتاب لکھ تے غلطی کیتی اے۔ میں نادر لاشاری دی پریشانی کوں ݙیکھ تے آکھیا جو غلطی آکھݨ دا میڈ ا مطلب اے نی جو تئیں غلط کم کیتے۔ میݙا  مطلب اے ہے جو اے اتنا وݙا کم ہے۔ پر پاکستان وچ ایندی تیکوں داد کون ڈیسئے؟، اتنا وݙا کم تاں کہیں ادب نواز ملک وچ تھیوئے ہا۔ مصنف کوں سونے دا تاڄ پوایا ونڄے ہا اتے اونکوں صدارتی ایوارڈ ملئے پر پاکستان وچ اینجھے کم دی کون قدر کریسے۔''</nowiki> (٢٣)                        عصر حاضر دے ایں شاعر دی شاعری وچ آس ، امید ماء ٻولی نال محبت ، حضور اقدس ۖ دی ذات پاک نال لگائو ، ہنجوں ، تانگھ سکھدی ، وغیرہ دے موضوعات زیادہ ملدن۔ انہاں اپݨی شاعری وچ زیادہ تر ݙوہڑے ،سہرے ، حمد ، نعتیہ کلام، قطعے ، مسدس تے تجربے کیتین۔ == '''ریاض ارم:''' ==                        ریاض ارم دا اصل ناں ریاض حسین تے تخلص ارم ہے۔ آپ ١٩٦٠ء کوں وستی اسلام خان موضوع ٹانگرہ تحصیل کبیر والا ضلع خانیوال اچ ملک محمد امیر کھوکھر دے گھر ڄمیے۔ پیشے دے حوالے نال درس و تدریس نال تعلق رکھیندن۔ ریاض ارم ١٩٨٧ء توں شاعری دا آغاز کیتا تے استاد ڈاکٹر بیدل حیدری ہن۔ انہاں دیں چھوٹیاں وݙیاں تقریباً ١٧ کتاباں چھپ چکے ہن۔ جنہاں وچوں شاعری دیاں چند کتاباں دا تذکرہ اے ہے۔ <nowiki>''</nowiki>حیاتی دا پندھ<nowiki>''</nowiki> غزلاں تے نظماں تے مشتمل کتاب ٢٠٠٤ء اچ شائع تھیسی ، <nowiki>''</nowiki>نور دی بارش<nowiki>''</nowiki>، حمد تے نعت تے مشتمل کتاب ٢٠٠٧ء وچ <nowiki>''</nowiki>درداں دیاں پٹیاں <nowiki>''</nowiki> ، گیت ، ݙوہڑے تے ماہیئے تے مشتمل مجموعہ ٢٠١١ء اڄ شائع تھیا،اتے باقی تمام چھوٹے وݙے کتابچے شامل ہن۔ اجرک ݙینہہ اتے آرٹ کونسل مشاعری توں تعریفی اسناد وی ٻہوں واری حاصل کر چکے ہن۔ انہاں دی شاعری بارے سئیں ڈاکٹر خالد اقبال صاحب لکھدن: <nowiki>''ریاض ارم سرائیکی زبان دے مہاندرے شاعر ہن۔ انہاں وسیب وچ گیتاں ݙوہڑیاں دے حوالے نال اپݨا ناں اُچیرا کیتے اور انہاں دے ٻہوں سارے گیت وسیب دے لوکاں دے دلاں وچ وسدن۔ ریاض ارم دے گیتاں کوں ریڈیو دے لاتعداد لوک ٻہوں چاہت نال سنڑدن ۔ ایہہ انہاں کیتے ہک غیر معمولی اتے خوشگوار محبتاں وسیب ولوں خاص تحفہ ہے۔ ایہا ڳالھ  ریاض ارم ہوراں دی شاعری کوں تگڑا کریندی ہے۔ اپݨے لوکاں دے ݙکھ درد تے اپݨے وسیب دیاں محرومیاں دی تلافی ہن ۔ انہاں غزلاں تے نظماں دی نویں کتاب وچ کیتی ہے۔ ایہہ شاعر دی حیثیت وچ اپݨے لوکاں تے وسیب دیاں محرومیاں دا ازالہ چاہندے۔ انہاں دی شاعری ایں پاروں اساں ساریاں کیتے ہک بھرواں ازالہ ہے۔ ''</nowiki> (٢٤) == '''جہانگیر مخلص:''' ==                        جہانگیر مخلص ہیلتھ اینڈ فیزیکل ایجوکیشن دے استاد بہاول پور کالج توں ریٹائر احمد پور شرقیہ تحصیل دے ہک قصبہ چنی گوتھ دی ہک چھوٹی جہیں وستی قاضی آلا توں نائچ فیملی نال تعلق رکھݨ آلا شاعر تے ادیب ہے۔ جدید شاعرری دے موضوعات وچوں مزاحمت تے احتجاڄ ہک وݙا موضوع ہے۔ تاں جو اڄوکی شاعری وچ مزاحمت کوں ٻہوں زیادہ اہم تے کار آمد سمجھیا ویندا ہے۔ جہانگیر مخلص سرائیکی زبان وچ مزاحمتی شاعری د ا ہک اگواݨ سمجھیا ویندا ہے۔ انہاں دی شاعری دی کتاب <nowiki>''</nowiki>پرہ باکھ<nowiki>''</nowiki> مزاحمتی شاعری دا شہکار ہے۔ اے ہک نعرہ ہے۔ انہاں قوتاں دے خلاف جیہڑیاں سرائیکی وسیب دے استحصال دا سبب ہن۔ اے ہک مرثیہ ہے ۔ سرائیکی وسیب دے ݙکھیں ، محرومیاں اتے المیے دا او اپݨی شاعری وچ وسیب دے وݙیریاں تے زمینداراں دے ظلم ستم دے خلاف آواز چاوݨ توں نی ݙڑدا۔                         انہاں دیاں مشہور نظماں جنہاں کوں علمی ادبی تے عوامی سطح تے پذیرائی ملی انہاں وچ <nowiki>''</nowiki>پارت، ایہ نی چاہندا، ،سوال، ہارس ٹریڈنگ، ارداس، اٹھویں ترمیم، وینا حیات دے ناں، پھٹی دابھا ، اندھی نگری، کیا پچھدیں، سرائیکی نینگر اتے کیویں تیݙا میں اعتبار کراں<nowiki>''</nowiki>، شامل ہن۔ == '''یسین بلوچ:''' ==                         یٰسین بلوچ ہک مہاندرے شاعر ہن۔ انہاں دا تعلق ڈیرہ غازی خان نال ہے۔ انہاں دے ہݨ تک پنج مجموعے شاع تھے چکن۔                        ١۔ اُشاک اکھیں                                     ٢۔ ݙکھ ڈیݨ                       ٣۔ شوق دیاں ونگاں                                               ٤۔ بھاگ                          ٥۔ شال اے چوتھا شعری مجموعہ مارچ ٢٠١٦ء اچ جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتے ۔                        یٰسین بلوچ غزل ، گیت ، ݙوہڑا ، نظم قطعت لکھدن۔ انہاں دی شاعری وسیب دی محرومیاں ، بُکھ تس، ،غربت دے نال نال معماملات عشق و محبت دا ٻیان ہے۔ یٰسین بلوچ دی شاعری بارے پروفیسر ڈاکٹر نسیم اختر صاحبہ فرمیندن: <nowiki>''</nowiki>بلوچ گھرانے وچ آکھ بھالݨ آلا اے نوجوان شاعر یٰسین بلوچ اپݨیں رسمیں ریتیں کنوں آگاہ ہے۔ انہیں دی پاسداری کریندے جتھاں کوئی گھاٹا وادھا ڈہدے تے اپݨے قلم کوں چا گھندے تے لفظیں کوں گواہ بݨا گھندے۔ جو میں ثقافتی یلغار وچ …… اپݨے کچے کوٹھے کوں سنجاݨ بݨی کھڑاں، اڄ تے پٹکا ہے اتے پٹکے دی عزت  بچائی کھڑاں، ساݙی تریمت دی سال سر تے ہے میں وی مونڈھے سجائی کھڑاں۔<nowiki>''</nowiki>(٢٥)                        یٰسین جڈان جو نوجوان شاعر اے پر موضوعات دے تنوع و چ کہیں کہیں جاء سنجیدہ اتے ٻہوں وݙا شاعر جاپݨ پویندے۔زمانے دے رنگین کوں ڈیہدے ہوئیں او انہیں دا اثر گھندے اتے ہک خاص حساس شاعر وانگوں صفحہ و فرطاس تے وکھیر ݙیندے۔ اوندی شاعری کوں پڑھݨ دے بعد آکھیا ونڄ سڳدےجو اوندا مشاہدہ ٻہوں تکھا ہے جیہرھا اوندے قلم کٹار بݨیندے۔ اوندے دماغ کوں نویں نویں موضوع ݙیندے۔ == '''ندیم سمیجو:''' ==                        ندیم سمیجو دا اصل ناں اللہ ڈتہ سمیجو ہے۔ آپ ١٩٥٣ء کوں حاڄی محمد بخش سمیجہ دے گھر ڄمیے۔ اپݨی دھرتی ماء نال محبت کرݨ آلا اے ۔انہاں دی شعری مجموعے دی کتاب <nowiki>''</nowiki>گوجھی<nowiki>''</nowiki> نومبر ٢٠١٦ء وچ شائع تھئی۔ ایں توں بعد سال ٢٠١٨ء وچ ہک شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سنبھل واݨ<nowiki>''</nowiki>شائع تھیا۔ جیندے وچ تمام شعری اصناف خاص طور تے حمد ، نعت ، چار یار، منقبت ، نظم، ملی نظم ، کافی ، گیت اتے سہرا وغیرہ شامل ہن۔ ایں مجموعے کوں جھوک پبلشر ز شائع کیتا۔ اے مجموعی طور تے نظم دا مجموعہ ہے۔ اتے انہاں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ڳوجھی<nowiki>''</nowiki> غزلاں تے مشتمل اے ۔ == '''پروفیسر ظہور احمد فاتح:''' ==                        ابوالٻیان تے ہفت زبان سڈیجݨ آلے اڄوکے دور دے ایں شاعر دا تعلق تونسہ شریف توں اے ۔ا پ عبد الطیف خان سکھاݨی بلوچ دے گھر ٢١ مارچ ١٩٥٤ء کوں اَکھ بھالی ۔ تعلیمی لحاظ نال پی ۔ ایچ ۔ ڈی اسلامیات تے پیشے دے لحاظ نال پروفیسر رہ چکے ہن تے اڄ کل ریٹائر منٹ توں ادبی خدمات اچ سرگرم عمل ہن۔ انہاں دے سرائیکی شعری مجموعیاں وچ<nowiki>''</nowiki>پینگھ<nowiki>''</nowiki> جیکوں فاتح پبلی کیشنز تونسہ شریف نے سال ٢٠٢٠ء اچ شائع کیتا۔ اے غزلاں تے مشتمل مجموعہ ے۔ ہک ٻیا شعری مجموعہ ، <nowiki>''</nowiki>سنجان ساکوں<nowiki>''</nowiki> جیہڑھا جو سال ٢٠١٨ء وچ فاتح پبلی کیشنز ہی شائع کیتا۔ ایں توں علاوہ ظریف احسن دا مجموعہ کلام دا سرائیکی ترجمہ <nowiki>''</nowiki>موسم موسمل ملدے ہاسے<nowiki>''</nowiki> شامل ہن ۔ == '''غفور بلوچ:''' ==                        کوٹ ادو ضلع مظفر گڑھ نال تعلق رکھݨ آلے اڄوکے دور دے سر کڈھویں شاعر دا اصل ناں عبدالغفور ہے تے قلمی نان غفور بلوچ ہے۔ انہاں دی پیدائش سن ١٩٦٩ء کوں فیض بخش بلوچ دے گھر تھئی۔ شاعری دا آغاز انہاں ١٩٩٤ء توں کیتا۔ پیشے دے لحاظ نال مزدور طبقہ ہن تے شاعری وچ اپݨا استاد سئیں اللہ بخش یاد کوں رکھیندن۔ سرائیکی وچ شاعری ماء ٻولی نال محبت اتے وسیب نال جڑت دا نتیجہ ہے۔انہاں دی تصانیف وچ <nowiki>''</nowiki>عشق دی بانگ"، "عشق دی کھیݙ" ، "سوچ سنگھار "اتے "آسیں دی ست ماڑ<nowiki>''</nowiki> شامل ہن۔ یکم جنوری ٢٠٢٠ء اچ شائع تھیوݨ آلی ایں کتاب اچ حمد ، نعت ، فریاد، منقبت ، نظماں ،غزلاں ݙوہڑے ، گیت، مسدس اتے قطے وغیرہ شامل ہن ۔ == '''ڈاکٹر نصراللہ جامی :''' ==                        ڈیرہ غازی خان شاند لنڈ توں تعلق رکھݨ آلے اڄوکے دور دے نوجوان شاعر ہن۔ انہاں اپݨی شاعری دا آغاز ٢٠١١ء کنوں کیتا تیا ے بزم کیفی دے فعال رکن وی ہن تے مذہبی گھرانے نال تعلق رکھیندن۔ جیڑھی جو انہاں دی شاعری وچ وی نظر آندی ہے۔ انہاں دا ہک شعری مجمعہ <nowiki>''</nowiki>دھائیں<nowiki>''</nowiki> ٢٠١٩ء وچ شائع تھی کے سامݨے آئے اتے ملتان جھوک پبلشرز نے ایکوں شائع کیتا۔             ایں کتاب وچ حمد ، نعت ، منقبت ، غزل ، گیت ، مسدس، ݙوہڑہ ، قطعہ عرض تمام اصناف تے ردیف قافیے نال شاعری کیتی ڳئی ہے۔ انہان دی شاعری دا اسلوب سادہ چسولہ تے وسیبی ہے۔ == '''عبدالمجید ساغر:''' ==                        عبدالمجید ساغرہک نوجوان تے اڄوکے دور دا شاعر ہے۔ والد دا ناں غلام رسول تے ١٩٨٤ء کوں جلال پور پیر والا وچ جمے۔ ایم۔ ایس ۔ سی تعلیم دے دوران شاعری دا ذوق ٻہوں زیادہ رکھیندن۔ عبدالمجید ساغر اوویں تاں اردو دے شاعر ہن پر انہاں اپݨے شعری مجموعیاں وچ سرائیکی کلام کوں وی جڳہ ݙے کے سرائیکی نال اپݨا ڳانڈھا مضبوط کیتے۔             انہاں دیاں شعری مجموعیاں وچ <nowiki>''</nowiki>راہی ایک ہی منزل کے" ، "اکھیاں وچ سمندر" ، "نکلے تیری تلاش میں" اتے "منزل گم گشتہ"  شامل ہن۔ انہاں وچوں <nowiki>''</nowiki>اکھیاں وچ سمندر " تے<nowiki>''</nowiki> منزل گم گشتہ <nowiki>''</nowiki> دے وچ موجود سرائیکی کلام دا جائزہ گھندے ہیں۔                         انہاں دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>منزل گم گشتہ<nowiki>''</nowiki> ویژن آرٹ گیلری ملتان دی اشاعت ہے تے ایں کتاب دی اشاعت دا سن ٢٠١٨ء ہے۔ <nowiki>''</nowiki>اکھیاں وچ سمندر<nowiki>''</nowiki> انہاں دی مرتب شدہ کتاب ہے ۔ جیندے مرتبین نواز احمد غازی تے راحت امیر تری خیلوی ہن۔ جیندی اشاعت غازی اینڈ نیازی فروہا ادب سوسائٹی ملتان نے کیتی۔ ساغر  دی شاعری وچ دلچسپی ٻہوں زیادہ ہے تے اے حقیقی ذوق رکھیندن ۔ انہاں دی لگن تے مستقل مزاڄی کوں ڈاکٹر انوار احمد کُجھ ایں طرحاں لکھدن: <nowiki>''</nowiki>ساغر نے مجھے دو تین مرتبہ اپنا منتخب کلام بھیڄ دیا تھا مگر ہر مرتبہ میں نے شعوری یا غیر شعوری غفلت سے اسے گم کر دیا۔ ممکن ہے ا س عرصے میں اس کی شاعری میں نئے رنگ بھی پیدا ہو چکے ہوں ۔ مگر میں پرانی معلومات کی بنیاد پر چند سطریں از راہ امتثال امر لکھ رہا ہوں کہ یہ میرے ان شاگردوں میں سے ہے جو مجھ سے بالکل مایوس نہیں ہوا۔ وہ جس مصومیت کے ساتھ دینی اور اخلاقی شاعری کرتا ہے۔قومی امنگوں پر لکھتا ہے۔ سرکاری میݙیا کے لیے قابل قبول لفظوں میں لکھتا ہے۔ اگر وہ اگلے تین چار مجمعے بھی اسی رنگ کے کہہ ڈالے تو مجھے یقین ہے کہ میرے استاد محترم سیدریاض حسین زیدی اس کے لیے آئندہ دیباچے لکھتے رہیں گے۔(٢٦) == '''شہباز شاذر:''' ==                        بصیرہ قلندرانی، ضلع مظفر گڑھ دے رہݨ آلے نوجوان تے ابھردے ہوئے شاعر ہن۔ سال ٢٠٢٢ء اچ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>عشق خوشبو ہے ݙو جہانیں دی <nowiki>''</nowiki> اردو سخن چوک اعظم لیہ دی اشاعت ہے۔ اے نوجوان جذبات ، احساسات ، زندگی دے رنگ ، امنگاں دی ترجمانی سوہنڑیں انداز نال شاعری راہیں کیتی ہے تے ٻہوں پسند کیتا ویندا پئے۔شاذر دی شاعری بارے مصروف شائع سئیں شبیرشرر ہوریں فرمیندن جو: <nowiki>''</nowiki>شاعر امن و محبت دے سفیر ہوندن۔جیہڑھے رنگ نسل ذات اتے زبان دے فرق توں بالا تر تھی کے محبت دا پیغام ڈیندن۔ انہاں وچ ہک سنڄاپو ناں شہباز شاذر  دا وی ہے۔ جئیں آپݨے پہلے شعری مجمعے وچ امن، سکھ ،سلامتی اتے حق سچ دا پیغام وسیب تک پہنچاوݨ دی اہر کیتی اے۔ کتاب وچ شامل اشعار شاذر دے روشن مستقبل دی نوید دیاں شانداں ڈیندیاں کھڑن اتے نظماں ربط اتے تسلسل دا بہترین نمونہ ہن۔ غزلاں وچ اَݨ گݨت موضوعات دا سمندر ٹھاٹھاں مریندا ݙسدے۔<nowiki>''</nowiki> (٢٧) == '''رضوانہ تبسم درانی:''' ==                        رضوانہ تبسم دورانی دا اصل ناں رضوانہ کوثر تے تخلص تبسم ،ذات دے دورانی پٹھان ، اتے جم پل ڈیرہ غازی خان دا ہے۔ انہاں ازدواجی زندگی دے نال تعلیم کوں وی جاری رکھیندے ہوئیں ایم اے  سرائیکی ، ایم اے اردو اتے ایم فل سکالر دی ڈگری حاصل کیتی۔ پیشے دے طور تے ریڈیو پاکستان دی براڈ کاسٹر ہن۔ ایں توں علاوہ انہاں علمی ادبی سرگرمیاں اچ شاعری ، نثر نگاری، کالم نویسی، شامل ہن۔ ایں تو ودھ انہاں چئیر پرسن رشید بیگم ویلفئیر ٹرسٹ ، صدر روٹری کلب ملتان چناب، صدر انرویل کلب مڈ ٹائون ملتان ہن۔    رضوانہ تبسم دورانی دا ناں سرائیکی خواتین لکھاریاں اچ نمایاں ہے۔انہاں دے سرائیکی شعری مجموعیاں اچ <nowiki>''</nowiki>چیݨاں چیݨاں ونگ<nowiki>''</nowiki> سال ١٩٩٨ء اچ شائع ہئی۔ سال ٢٠٠٨اچ <nowiki>''</nowiki> کونج چنانہہ دی <nowiki>''</nowiki> تے سال ٢٠١٠ء اچ تبسم دے ݙوہڑے شائع تھی چکے ہن۔ ایں توں علاوہ سال ٢٠١٨ اچ ہک نواں مجموعہ <nowiki>''</nowiki>بانہ وچ بڈھے گانے <nowiki>''</nowiki> شائع تھیا۔ انہاں دے ایں توں علاوہ پنج چھی مجموعے زیر طبع ہن۔ رضوانہ تبسم کوں سرائیکو دی پہلی تریمت شاعری ہووݨ دا اعزاز حاصل ہے۔                         انہاں دے تخلیقی کم بارے پروفیسر ڈاکٹر سید مقبول حسن گیلانی الویندن جو: <nowiki>''رضوانہ تبسم دورانی اپنی تخلیق دے اظہار دے کئی طریقے اختیار کیتے۔ غزل ، نظم،ݙوہڑہ ، افسانہ، ناول تے کالم کوں اظہار دا ذریعہ بݨایا تے ہن انہاں دی تحریراں آوݨ آلی کتاب سرائیکو تے مشتمل اے۔ سرائیکو وچ انہاںہک نواں تجربہ کیتے۔ مونڄھ ، پاݨی ، دھرتی ،تانگھ، دھپ تے موسم جئیں موضوعات انہاں دی سرائیکی کوں سوہݨا بنڑیندن۔  رضوانہ تبسم دورانی ایں نویں صنف کوں اپݨے فکر تے خیال نال سوجھل کیتے۔ ترائے مصرعیاں و دل دی ڳالھ  کرݨ اوکھا کم اے پر رضوانہ تبسم دورانی نے اے مشکل کر کر کے ݙکھائے۔''</nowiki>(٢٨) == '''سعید ثروت :''' ==                        سعید ثروت ساݙی دھرتی دا بھاگوند شاعر ہے تے خانپور دی بھاگ وند دھرتی نال تعلق رکھیندن۔ جتھاں کئی نامور ادیب تے شاعراں جنم گھدے۔  اے خواجہ غلام فرید ، مولی لطف علی، مولوی محمد یار فیردی، امان اللہ ارشد جئے وݙے شاعراں دی جمݨ بھوئیں ہے۔                     سعید ثروت حافظ محمود الحسن دے گھر ١٩٨٧ء کوں جمے ادبی سوجھ بوجھ تے ذوق ورثے اچ ملیا ۔ انہاں میٹرک دی تعلیم دے نال قرآن مجید وی حفظ کر گھدا۔ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>تانگھ دی تسبی<nowiki>''</nowiki> سال ٧ء اچ شائع تھیاء تے ݙوجھا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>سِک سنگستاݨی<nowiki>''</nowiki> سال ٢٠١٨ء اچ جھوک پبلشرز دی طرفوں شائع  تھیا۔ انہاں دے ݙوجھے مجموعے <nowiki>''</nowiki>سِک سنگتاݨی<nowiki>''</nowiki> اچ شاعری دیاں تقریباً تما اصناف تے کم کیتا ڳئے۔ جیویں جو قطعے ، ݙوہڑہ ، سرائیکو، حمد ، نعت، نذرانہ عقیدت، نظم ،غزل، سہرا وغیرہ۔ انہاں دیں ایں کتاب اچ شاعری دے سارے رنگ ہن تے اے سرائیکی ادب اچ خوبصورت ودھارا کریندی اے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان oxcabi2pf1ij00gr4ujvcns3k8f710w 0 33420 70765 2026-04-21T07:53:57Z ڈیلی جھوک 4262 "                        دینی ادب دے حوالے نال سرائیکی شاعری دی ابتداء حضرت ملا دے نور نامے توں تھیندی ہے۔ ایندے وچ ١٥٠ شعر مثنوی دے انداز وچ لکھئے ہوئے ہن۔ اے تقریباً اڄ توں ١١ صدیاں پہلے لکھیا ڳیا ہئی۔ مذہبی شاعری سرائیکی ادب دا ہک مستقل موضوع ہے۔ ایں موضوع..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70765 wikitext text/x-wiki                         دینی ادب دے حوالے نال سرائیکی شاعری دی ابتداء حضرت ملا دے نور نامے توں تھیندی ہے۔ ایندے وچ ١٥٠ شعر مثنوی دے انداز وچ لکھئے ہوئے ہن۔ اے تقریباً اڄ توں ١١ صدیاں پہلے لکھیا ڳیا ہئی۔ مذہبی شاعری سرائیکی ادب دا ہک مستقل موضوع ہے۔ ایں موضوع کوں روایت دے تناظر وچ ، کلاسیقی اتے جدید ادب دا بݨیادی حصہ قرار ݙتا ونڄ سگدے۔ سرائیکی شعری سرمائے وچ حمد، نعت  ، منقبت وچ اسلوب تے ہیت دے تجربات وی کیتے ڳئین۔ ایں حوالے نال سرائیکی وسیب دے کُجھ شاعراں دا نمونہ کلام ملاحظہ فرماؤ: == <nowiki>''احد نال احمد رَلا''</nowiki> == '''شاعر: خواجہ محمد یار فریدی''' احد نال احمد رَلا کیوں نہ ݙیکھاں حبیب خدا کوں خدا کیوں نہ ݙیکھاں ہین صورت دے اولے اولے صورت آیا محمدۖ دی صورت ݙسا کیوں نہ ݙیکھاں(٢) '''شاعر :امید ملتانی''' نمونہ کلام: توں ہیں خالق مالک رازق توں جڳ دا رکھوالا سائیں سب خلقت محتاڄ تیڈی ہے توں دا دا ان داتا سائئیں باغ بہار تیݙا مظہر پھُلاں دے وچ تیڈی خوشبو ‎ رنگاں دے وچ تیݙا جلوہ تیݙا رنگ انوکھا سائیں کمزوراں تے مظلوماں دا غربت دے ماریاں دا جڳ وچ  آس امید تے کھٹیا وٹیا توں ہیں ماݨ تے تکیہ سائیں(٣) '''حمد باری تعالیٰ''' '''نمونہ کلام : یٰسین بلوچ''' میکوں رب سئیں بچا چا گناہوں کنوں کوڑی دنیا دے بے سوبھ راہوں کنوں تیڈی بندگی کراں سبھ دی سیوا کراں صرف اخلاق کوں اپݨا شیوہ کراں اولے تھیوئے نہ حق سچ نگاہواں کنوں اینویں جذبات شاہ ٹہکدے رین یاد تیݙے دے پھل نت مہکدے رہݨ آوئے خوشبو ایہا روز ساہواں کنوں تار تقوے دے بت روح کوں تاری رہے ݙے کے پرواز فلکیں اڈاری رہے خالی راہوݨ دائیں نہ آہواں کنوں جوی جذبہ ہے تھی کے او پورا رہے خاب کئی وی میݙا  نہ ادھورا رہے فیدہ چاوئے ہا جڳ میݙیں باہواں کنوں تیݙا ٰیٰسین اینویں کرم رہ ونڄے دل دے اندر تیݙا ذکرضم رہ ونڄے گھندا رہواں چمک اپڑیں چاہواںکنوں (٤) '''نعت شریف''' '''شاعر دا ناں:شاکر شجاع آبادی''' ذکر تیݙے یار دا مولا کریندا رہ ونڄاں توں وی راضی میں وی ، اپݨا ہاں ٹھریندا رہ ونڄاں تیݙا میݙا  ہک جو ہے محبوب تاں ول ایں کروں عرش تے توں ناں گھنیں میں اتھ چمیندارہ ونڄاں لوک پڑھدن حج نمازاں میݙےذمے لا یہو میں تیݙے محبوب دے سہرے لکھیدا رہ ونڄاں توڑیں ہر دم وصل ہووئے نہ اکھیں دی سِک لہئے ہجر وانگوں رات ڈینہہ ہنجوں وہینداں رہ ونڄاں یار وانگوں یار دا وی یار ہوندے معتبر کیوں نہ تیݙے یار کوں میں سجدے ڈیندا رہ ونڄاں زندگی وچ آئے خدا توفیق شاکر کوں ݙتی قبر وچ وی نت میلاداں میں منیندا رہ ونڄاں(٥) '''منقبت''' '''شاعر: صوفی شبیر ابن بے رنگ''' صابر صبر دی حد پیا ݙکھیندے گھر چھوڑ تے سئیں کربلا پیا ویندے کائنات ساری تھئی غم زدہ ہے نانے کنوں سئیں تھیندا جدا ہے رب دی رضا کوں چم چم تے چیندے ہے سخت کتنی میدان کربلا اڄ تک نی کہیں اے طے کیتی منزل رب دا محب انے پندھ پیا کریندے جو جو پی آوئے منزل ݙکھاری سادات توں ہا قرآن جاری سݨ سݨ تے رب سئیں خود داد ݙیندے جیویں ازل توں تھی ڳیا ہا وعدہ نہ ترک کیتا اصلوں ارادہ کھل کھل تے سیددا لاشے چیندے منشور اݨا اپݨا سئیں نہ بدالیس توݨے جو سارا کنبہ کونہائیس ظالم دے ہتھ وچ پر ہتھ نہ ݙیندے لکھ شان پنجتن دل شاد رہسی ݙوجڳ دے اندر آباد رہسی پیا ابن بے رنگ تیکوں چتیندے(٦) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 6sdt50l7imkbm38o58068162waak9yz 0 33421 70767 2026-04-21T07:56:44Z ڈیلی جھوک 4262 "                        کربلا دا واقعہ ہک اینجھا سانحہ ہے۔ جیندا ماتم پورے عالم اسلام وچ منایا ویندے۔ ایں واقعے دے اثرات سرائیکی شعر و ادب وچ واضح ݙسدن۔ ابوبکر، عثمان کتھاں کتھاں اسد اللہ ذیشان آیا کتھاں حسن، حسین شہید بݨے کتھاں مرشد فخر جہان آیا (خواجہ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70767 wikitext text/x-wiki                         کربلا دا واقعہ ہک اینجھا سانحہ ہے۔ جیندا ماتم پورے عالم اسلام وچ منایا ویندے۔ ایں واقعے دے اثرات سرائیکی شعر و ادب وچ واضح ݙسدن۔ ابوبکر، عثمان کتھاں کتھاں اسد اللہ ذیشان آیا کتھاں حسن، حسین شہید بݨے کتھاں مرشد فخر جہان آیا (خواجہ غلام فرید ، کافی ٣، ج١٥٧)(١٣)                        سرائیکی وسیب ، امن ، پیار محبت ، رواداری اتے تصوف دی دھرتی اکھویندے۔ ایں دھرتی وچ احتجاڄ دی صورت دنیا دے بئے خطیاں کنوں مختلف ہے۔ تعزیہ داری ، ماتم ، ماتمی جلوس، سرائیکی وسیب دی مقامی ثقافت نال ڳنڈھیل ہن۔ انہاں ثقافتی قدراں وچ سرائیکی شاعری دِر ݙیکھوں تاں سرائیکی زبان وچ مرثیے دی روایت ٻہوں مضبوط ملدی ہے۔ سرائیکی شاعری وچ مرثیہ دے نال نال نوحہ اتے حسینی ݙوہڑے دی صنفاں وی شاعراں نے آپݨا حصہ بخوبی پاتے۔ رووݨ پٹݨ کوں سمجھوں شادی سُنج بر جھر جھنگ آبادی عشرہ محرم ساݙڑی عید (کافی ١٤)(ح١٣)                        خواجہ غلام فرید دے انہاں اشعار توں اے حقیقت ݙسدی اے جو کربلا دے مظلوماں اتے سرائیکی دھرتی دے وسینکاں کیتے رووݨ پٹݨ ہک عام جھئیں ڳالھ ہے۔ او ݙکھ توں وی خوشی کشید کریندے ہن۔ ایہا او وجہ ہے جو ایں خطے دے واسی شہدائے کربلا دے غم کوں صدیاں کنوں سینے نال لائی آندن۔ جند اسیر ے جور جفا دی دلڑی قیدی کرب و بلا دی ݙسم رقیب یزید پلید                                                                                                               (خواجہ غلام فرید) خواجہ غلام فرید، دیوان فرید:                        سن ٢٠٠٠ء ، توں ٢٠٢٢ء دے دوران سرائیکی شعر و ادب دے تناظر وچ بخوبی اضافہ ݙسدے۔ <nowiki>''</nowiki>سلسلے سلوݨی دے<nowiki>''</nowiki> سرائیکی شعری ادب وچ عزیز شاہد دا مجموعہ کلام ہے۔ ایندا عنوان اُں واقعہ دے حوالے نال متعین کیتا ڳئے۔ جیڑھا جو غدیر خم وچ ١٨ ذوالحجہ دی یاد ݙیویندے۔روایت موجب حضور نبی اکرمۖ نے حضرت علی کوں ولایت عطا فرمائی اتے حضرت علی نے لوکاں کوں آکھیا جو: <nowiki>''سلول قبل اتفقدونی''</nowiki> <nowiki>''</nowiki>لوکو !…… میݙےکنوں سوال پچھو (جینویں چاہوو) سوال کرو،……ایں کنوں پہلے جو میں تہاݙے وچ نا ہوواں……!<nowiki>''</nowiki> عزیز شاہد دی <nowiki>''</nowiki>سلسلے سلوݨی دے<nowiki>''</nowiki> وچوں ایں حوالے نال ہک چار بند دی مسدس <nowiki>''</nowiki>خم ہے مقام خم<nowiki>''</nowiki> ݙیکھو: بعد از رسولۖ سارے جہان توں علی علی وجدان ہر کلیم، علیم خفی جلی ذرہ جیندی گلی دا ہے خورشید مجلی سر بستہ راز ءِ جیندے چمن دی کلی کلی تحت الثریٰ توں عرش تئیں جتنے وجود ہن خالق سمیت پڑھے انہاںتئیں درود ہن                                                                                                                                                                                                (عزیز شاہد)(١٥) '''مصطفےٰ خادم:'''                        مصطفےٰ خادم سرائیکی دے نامور شاعر ہن۔ انہاں دے چھ مجموعے شائع تھی چکن، پارت ١٩٩٧ء، پنج کݨی، لوار لہجے ١٩٩٦ء، بھانج٢٠٠٠ء، پورھیا٢٠١٠ء، اتے مذہبی (مرثیئے دے حوالے نال شاعری، پناکی ٢٠١٨ء وچ شائع تھئی ہے۔ انہاں دا مجموعہ کلام پنج کݨی،حضرت محمد ۖاتے آل محمدۖ نال ݙونگھی محبت دا آئینہ دار ہے۔ نمونہ کلام : سئیں دا پیغام انسانیت ساز ہے۔ اساں انسانیت سوز کم نہ کروں جے صحیح سچ عزادار مولا دے ہیں ، اپݨے منصب دا مقصد ختم نہ کروں اساں آدام دی عظمت دے نگران ہیں ، سرنگوں عظمتیں دا علم نہ کروں صدق دل نال ثابت قدم رہ ونڄوںٹور بھل کے پچھوہیں قدم نہ کروں ہر جفارکار ظالم دے باغی بݨوں سر کٹے کٹ ونڄے آپ خم نہ کروں حق تے باطل دا کھل کے نکھیڑا کروں ، چشم پوشی میݙا  محترم نہ کروں                                                                                                                                                                                                                                       (١٦) '''حسین گوہر:'''                        کربلا دے حوالے نال شاعری وچ حسین گوہر دا انداز ݙوجھے شاعراں کنوں مختلف ہے۔ حسین گوہر دا تعلق ڈیرہ غازی خان نال ہے۔ نوحہ خوانی ، نوحہ نویسی، دے حوالے نال انہاں دا ناں پورے وسیب وچ وسنجاپوں ہے۔                         <nowiki>''</nowiki>ام الحسینت<nowiki>''</nowiki> انہاں دی مذہبی ، کربلا دے حوالے نال شاعری دی کتاب ہے۔ انہاں نوحہ نگاری وچ جدت پیدا کیتی ہے۔ نمونہ کلام ملاحظہ کرو: ݙو مانواں پتر تیار کیتا ، پیو پگ بدھوائی تاں لٹ پئے ڳئی اُوپگ ہائی پاک پیغمبر دی جڈاں سر تے آئی تاں لٹ پئے ڳئی ہک ماء تاں سال اٹھاراں تائیں ہر لحظہ جڳر چمیندی رہی بئی سکدی ماء کوں اکبر نے جڈاں مس چموائی تاں لٹ پئے ڳئی ہک ماء شادی دے موسم تائیں محفوظ غلافاں وچ رکھیا ٻئی ماء ٻچڑے کوں لانویں دی پوشاک پوائی تاں لٹ پئے ڳئی گوہر اکبر دی پاک جڳر کُجھ کہیں لٹیا کُجھ کہیں لٹیا ݙو اڄڑیاں ماواں دی محنت میدان اچ آئی لٹ پئے ڳئی(١٧)                        سرائیکی مرثیہ ہک ٻہوں تکڑی صنف ہے۔ ایں صنف پاکستانی دور وچ سرائیکی حسینی ݙوہڑے کوں خاص مقبولیت ملی ہے۔ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز لکھدن: <nowiki>''</nowiki>جدید سرائیکی شاعری وچ سانحہ کربلا کوں نویں استعارے، ترکیباں تے حسنیت تے یزیدیت دے حوالے نال علامتاں دی بنڑیں جیڑھیاں یکیاں سرائیکی شاعری دی اصناف وچ استعمال تھیندن۔<nowiki>''</nowiki>                  (١٨)                        پاکستان دور دے وݙے اتے اہم شعراء وچ خلش پیر اصحابی ، سرور کربلائی ، جانباز جتوئی، حسین گوہر، زاہد دامانی ، سید جعفر الزمان نقوی ، سفیر لاشاری خادم حسین آصفی، نسیم لیہ، نقوی احمد پوری ، نقیب جعفری ، فیض محمد دلچسپ، سید سجاد حسین شاہ ، ارشاد حسین ،بیدار، سید امداد شہ طوسی، صفدر حسین ݙوگر، ملک منظو روکھ، سید اللہ وسایا، مہجور بخاری ، سید خضر حیات نقوی، توقیر کربلائی، نسیم جعفری، واحد علوی، سید خدا بخش شاہ قیصر، سید گلزار حسین بخاری، سید صادق حسین جرأت ، تنویرجھنگوی، اقبال کنڈانی ، ظفر عباس ماتمی، عاشق حسین مسکین، ارشاد ڈیروی، بشیر غم خوار۔ سید پرسوز بخاری، غلام باقر مستانہ، سیف اللہ سیفل، مصطفیٰ خادم، زوار سلیم نصرت، جمشید ناشاد، افضل ندیم افضل ، جمشید اقبال جمشید،ساڄد بخاری دلبر مولائی، رفقی ساحل، غلام عباس کربلائی، مقبول ذکی، سید مالک اشتر، صفدر کربلائی، شفقت عباس، سید طاہر شیرازی، اتے جاوید آصف شامل ہن۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان hvlv1jorkvlv8galhq0ev5y7sj6jy3l 0 33422 70768 2026-04-21T07:57:49Z ڈیلی جھوک 4262 "                        اڄوکی سرائیکی شاعری دا ہک اہم موضوع انسان دوستی ہے۔ کلاسیکی اتے نویں سرائیکی شاعری وچ خیال دی گہرائی اتے انسانیت نال پیار، ہک نشابر رنگ ہے۔ اڄوکا شاعر دی شاعری مثبت اتے مستقل قدراں دی تلاش کریند ا ݙسدے۔                        سرائیکی شا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70768 wikitext text/x-wiki                         اڄوکی سرائیکی شاعری دا ہک اہم موضوع انسان دوستی ہے۔ کلاسیکی اتے نویں سرائیکی شاعری وچ خیال دی گہرائی اتے انسانیت نال پیار، ہک نشابر رنگ ہے۔ اڄوکا شاعر دی شاعری مثبت اتے مستقل قدراں دی تلاش کریند ا ݙسدے۔                        سرائیکی شاعری دی ہک ہزار سال دی تاریخ ایں ڳالھ دی گواہی ڈیندی ہے۔ جو سرائیکی شاعراں ہمیش محبت ، امن اتے انسان دوستی دی ڳالھ  کیتی ہے۔ سرائیکی وسیب اچ قومی شاعر حضرت خواجہ غلام فرید، انسان دوستی اتے محبت دا پیغام انویں تاں اپݨیاں ٻہوں ساریاں کافیاں وچ ݙتے۔ انہاں دی ہک کافی دا بند ݙیکھو: سٹ کر خویش قبیلہ تھیوسے، بردے تیڈڑے ناں دے سینے جھوکاں دیدیں دیرے، سوہݨے دوست دلاں دے اکھیاں وچ قطرنہ ماوے، سارے سجݨ سماندے سٹ کرسرد فرید ہمیشہ گیت پرم دے ڳاندے(١٩)                        جیکر اساں اڄوکے عہد دی شاعری دے منظر نا مے تے دید  بھنواؤں۔ تاں ساکوں انسان دوستی دے حوالے نال سارے اشعار اتے نظماں دے  بے شمار نمونے ملدن۔                         اڄوکی سرائیکی شاعری مکمل شاعرانہ ابلاغ رکھیندی ہے۔ اے اپݨے چفیر دا مطالعہ کر تے رجائیت تے بے باکی دی سوچ عطا کریندی ہے۔ انسان دوست شاعری فکر اتے حریت دی علمبردارہوندی ہے۔ چند اڄوکے شاعراں دے انسان دوستی بارے کلام دے نمونے ݙیکھو: بن منگتا، منگدا اڄل ، منگ نال زمین دے مل کے منگ ایں منگݨ دے کئی اسباب بݨا، کدی روکے منگ ، کدی کھل کے منگ کدی سجدے ڈھیہہ  کر کے منگ، کدی جھمراں مار وپھل کے منگ ݙیکھاں طارق کینویں نئیں ملدا، گل چولا پاڑ ، اچھل کے منگ(٢٠) ایویں ہی اقبال سوکڑی نے وے لکھے: اساں منیندے ودے ہیں چن تیݙی کھل دے ٹھکارے تئیں جے کر مونڄھے وی ہووں تاں کھل اُدھاری، کوئے نسے منگدے جولیر و لیر تھی کے چار ڈینہہ دے بعد ڈھ ونڄنڑے اُوں چولے سانگے گوئی گوٹا کناری کوئے نسے منگدے(٢١)                        ایویں ای ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر دی کتاب <nowiki>''</nowiki>اڄرک <nowiki>''</nowiki> وچ وی ساکوں انسان دوستی دا ٻہوں سوہنڑاں پیغام ملدے۔ انہاں دی ایں کتاب وچ موجموعی طور تے اڄوکے انسان دی سرائیکی وسیب ، ثقافت نال جڑت واضح نظر آندی ہے۔ ایندے وچ ساکوں انسان دوست سرائیکی وسیب دے شاعراں دا حوالے ملدے۔ نمونہ کلام: میݙے سارے لفظ ہن تکرہ اڄرک ویس وسیب دا میݙے ڳل وچ ڈھولݨے پٹڑیاں کنیں پیت دیاں مرُکیاں ڳل عشق وفا دیاں ڳانیاں چنݨ پیر دے میلے ونڄنڑاں جنجوں بھر کچاوے وڄدیں واڄے چھنے ݙیواں منوتیاں اٹے گھٹے(٢٢)                        انسان دوستی بارے سئیں ڈاکٹر خالد اقبال نے ایہو پیغام ݙتےجو وسیب دیاں ساریاں سوہݨیاں قدراں ہک واری ولا زندہ تھی ونڄݨ تے وسیب اچ امن و امان اتے انسانیں دی آپسی محبت ولا قائم تھی ونڄے۔ انہاں دی کتاب <nowiki>''</nowiki>کویلی دی کاوڑ<nowiki>''</nowiki> دا نمونہ کالم ݙیکھو: او ایہہ چاہندن سڑکاں بݨڑݨ ہسپتال سکول دے وچ ڈنگر ڈھور ٻدھیجن کمی دے کمی راہون ٻال اڄ توں وریہاں پہلے تیݙے دل اَسمان تے چانݨ جیہاں ہک ٻیا مظفر گڑھ دے وچ تیݙے نال دا مدرسہ جڳدی بکھدی مثال کل تے اڄ دے اندھارے دے وچ جڳ مگ بلداناں کوڑا خاں      (٢٣)                        ارشاد تونسوی اساݙی وسوں دا ہک وݙا ناں اتے اپݨی شاعری وچ مل جُل تے راہوݨ ،  کھیڈݨ، پیار محبت نال زندگی گزارݨ دا ہمیشہ پیغام ݙتے۔ انہاں دے ہک مجموعے کلام <nowiki>''</nowiki>ندی نال سنجوگ<nowiki>''</nowiki> انسان دوستی دا حوالہ ملدے۔ نمونہ کلام ݙیکھو: اساں ݙکھ پچھانویں نہ کوئی ساݙی چھاں تے باہوئے نہ کوئی ساکوں جاݨے اساں بے موسم دے میوے ہر کوئی ساکوں کھاوے مُل نہ کوئی لاوئے سمجھیاں ول سمجھا وئے ساݙے ویڑھے بیج چھٹیجے ٻئے دے ویڑھے جاوئے سمجھ نہ ساکوں آوئے(٢٤)                        ایویں ہی ساݙے وسیب دے اُچیرے شاعر سعید اختر سیال وسیب دیاں کوڑیاں رسماں کوں جھٹلا کے انسان کون اوندا مقام ڈیواوݨ دا ہر کیتے۔ انہاں اپݨے مجموعے <nowiki>''</nowiki>وساکھ<nowiki>''</nowiki> وچ اپݨے وسیب دے کردار <nowiki>''</nowiki>بلاݨی<nowiki>''</nowiki>  کوں موضوع بݨا کے وسیب دیاں سُتیاں ، مویاںقدراں کوں بیدار کیتے۔ نمونے دا شعر ݙیکھو: سنگتی سنگ سنگتاں نبھائی بݨ نہ سکے کنوار ، بلاݨی ذال نہ آکھے ، یار بھاء سہرے ، بئھ ہار(٢٥)                        سئیں اشو لال فقیر دی سرائیکی شاعری انسان دوست آوازاں اچوں ہک جاندار تے مضبوط آواز ہے۔ انہاں دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>چھیڑو ہتھ نہ مرلی<nowiki>''</nowiki> وچوں ہک نظم دا نمونہ پیش کیتا ڳئے۔ سُنڈ دے ہیں کئی فوجاں لتھن راڄاں تاڄاں والیاں کوٹ فصیلاں اُتے نچدن ہݨے گھوڑے سانگاں بھاء ، اُشا دی جھالر وچوں چھݨدن دھاڑ پچھانویں چن دی چوڈھر ڈاڈھیاں لیکھے رات اساݙے نانویں(٢٦) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 4fz6807cn4xtl9lwbbtqrpt35uvov3c 0 33423 70769 2026-04-21T07:59:06Z ڈیلی جھوک 4262 "                        اساݙا وطن پاکستان ٻہوں منتاں ، مرااں توں بعد ١٤ اگست ،١٩٤٧ء کوں آزاد تھیاء تے اِتھ وسدے لوکاں کوںانگریزاں کنوں آزادی ملی۔ ایں دیس دی محبت ہک فطری جذبہ ہے۔ جیندا اظہار سرائیکی وسیب دے شاعراں ، تخلیق کاراں ، نغمہ نگاراں نے بھرنویں اندا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70769 wikitext text/x-wiki                         اساݙا وطن پاکستان ٻہوں منتاں ، مرااں توں بعد ١٤ اگست ،١٩٤٧ء کوں آزاد تھیاء تے اِتھ وسدے لوکاں کوںانگریزاں کنوں آزادی ملی۔ ایں دیس دی محبت ہک فطری جذبہ ہے۔ جیندا اظہار سرائیکی وسیب دے شاعراں ، تخلیق کاراں ، نغمہ نگاراں نے بھرنویں انداز نال کیتے۔ ݙکھ سارے شعری مجموعے اینجھے ہن۔ جنہاں وچ ملی شاعری ، قائد اعظم ، علامہ اقبال دے حضور نذرانہ عقیدت بارے نظماں ، گیت لکھے ہوئے ملدن۔ سرائیکی وسیب وچ اخبارات دے ایڈیشن، ریڈیو ، ٹیلی ویژن توں ریکارڈ تھئے ہوئے نغمے ، گیت پڑھݨ سنݨ کوں ملدن۔ جنہان وچ پاکستان نال پیار ، وطن دوستی دا اظہار ملدے۔ انہاں گیتاں، نغمیاں توں ملی یکجہتی ، اتحاد، اخوت، محبت، امن دا پیغام ملدے۔ محمد صدیق ملک لکھدن: <nowiki>''سرائیکی شعراء نے پاکستان سے اپنی محبت کا اظہار مختلف اصناف ادب اور مختلف رنگوں میں کیا ہے۔ کہیں تو دین ایمان، امن ، سلامتی کا رنگ نمایاں ہے۔ تو کہیں پاکستان کی سراپا نگاری اور ملک کے اندر مناظر فطرت کا ذکر ملتا ہے۔ کہیں دھرتی پیار اور دھرتی ماں کا ذکر ہے تو کہیں پاکستان  کو '' اے ارض وطن'' ، ''اے پاک وطن'' کہہ کر مخاطب کیا گیا ہے۔ مگر یہ تمام رنگ پاکستان سے والہانہ محبت اور خلوص سے سرشار ہیں اور اسی شاعری کے مختلف رنگوں سے سجا ہوا جو گلدستہ بنتا ہے۔ اس گلدستے کا وجود مجموعی تاثر اور مجموعی مہک کا نام ''سرائیکی شاعری میں پاکستانیت '' ہے۔ ''</nowiki>(٢٧)                        ساݙے وسیب دے نوجوان اڄوکے دور دے ابھردے ہوئے شاعر سئیں یاسین بلوچ وطن عزیز دی محبت تے پاکستنا تے ملکی جھنݙے نال عقیدت دا اظہار کُجھ ایں طرحاں کیتے۔ نمونہ کلام ملی نغمے دی صورت اچ ملاحظہ فرمائو: سوہݨا ساݙا پاکستان اے ایندے ناں توں جند قربان اے ایندے ناں دے جشن منیسوں ایندی خاطر سر ݙے ڈیسوں ہووس رب دی خاص امان اے ساوا جھنڈا ، چندر تے تارا جان کنو ہے ساکوں پیارا ساݙی دھرتی دی پہچاݨ اے خون شہیداں دا رنگ لایا مشکل نال ہے ہتھ وچ آیا ہر مسلم دی ودھ ڳئی شان اے ہر کوئی ایں تے ماݨ کریندے ݙیکھ کے ساݙا ہاں ٹھر ویندے اللہ سئیں دا ٻہوں احسان اے رب یٰسین آباد رکھیسی محشر توݨی شاد رکھیسی جڳ سارا تھیسی حیران اے(٢٨) '''ملی نظم  گیت :''' شاعر:                        احمد خان طارق دے شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>میکوں سی لگدے<nowiki>''</nowiki> ۔ جیہڑھا ٢٠٠٧ء اچ شائع تھیا۔ ایں مجموعئے وچ ہک نظم <nowiki>''</nowiki>اے ساݙی تقدیر دا جھنڈا<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال گیت شامل ہے۔ ایں گیت وچ پاکستانی قومی جھنݙے کوں قوم دے خواباں دی تعبیر اتے عظمت دا مقدر آکھیا ڳئے۔ نمونہ کلام ݙیکھو: جھنڈا پاکستان دا جھنڈا ، خابیں دی تعبیر دا جھنڈا اے ہے ساݙے سر دا بوچھݨ ،اے ساݙی تقدیر دا جھنڈا سمی، راول، سسی پنوں، ایں دھرتی دیاں لوک کہاݨیاں اے سوہݨی ماہینوال دی دھرتی ، اے رانجھݨ ہیر دا جھنڈا (٢٩) '''٦۔دھرتی نال پیار ، لینڈ اسکیپ'''                        سرائیکی وسیب چار طرحاں دی خصوصیات دے حامل جغرافیائی خطیاں  علاقیاں اتے مشتمل ہے۔ جینکوں روہ، روہی، تھل ، دمان آکھیا ویندے۔ روہ دا علاقہ ڈیرہ اسماعیل، ڈیرہ غازی خان، توں کشمور تک پہاڑی علاقہ ہے۔ روہی ، چولستان، ہک منفرد جغرافیہ اتے ثقافت رکھیندے۔ تھل ، خوشاب، کلور کوٹ ، بکھر  ،لیہ ، مظفر گڑھ، اتے ݙوجھے اضلاع اتے مشتمل ہے۔ پہاڑ دے دامن دے علاقے کوں دامان آکھیا ویندے۔ انہاں علاقیاں دا مجموعہ سرائیکی وسیب اکھویندے۔                        انہاں علاقہ جات دا زمینی، دریائی،میدانی، ریتلا ، پہاری سب خوبصورت ماحولیاتی مناظر رکھیندے اتے انہاں علاقیاں دی اپݨی اپݨی ثقافتی سنجاݨ ہے۔ سرائیکی خطے دیلینڈ اسکیپ نال پیار دیاں سرائیکی شاعری وچوں کُجھ مثالاں ملاحظہ فرمائو: اساں صرف سرائیکستان ہیں اساں سب دی ہکا ٻولی ہے اساں سب دی سانجھی ماء دھرتی اساں سب دی سانجھی لولی ہے چھڑی اپݨی دھرتی منگدے سے ایہا ڳالھ  ہمیشہ چولی ہے ساکوں ول اوندا محکوم نہ کر جئیں سیت اساݙی رولی ہے اساں روہی تھل دامان ہسے اساں جند دھرتی توں گھولی ہے میݙا  سئیں ساکوں تقسیم نہ کر میݙا  سئیں ساکوں تقسیم نہ کر(٣٠)                        ساݙے وسیب دے معاصر شاعر سئیں مالک اُشتر ہوریں اپݨی دھرتی نال پیار دا اظہار کوں اپݨی شاعری دا موضوع بݨائے۔ انہاں دے مجموعے <nowiki>''</nowiki>سندھو مت<nowiki>''</nowiki> وچ اپݨی دھرتی نال محبت سانگھے لکھی ڳئی ہک نظم دا نمونہ پیش کریندے ہیں۔ نظم ملاحظہ کرو: '''قومی سنجاݨ''' ڳالھیں وچوں ڳالھیں ٹردیاں رستیاں وچوں رَتسے پہلے پہلے آدم کولوں اڄ دے بندے تائیں اساں کتنیاں شکلا ںبدلیاں اساں کتنے بستے اساں ساری دھرتی اُتیں کیوں کھنڈ دے ڳئے ہئیں؟ کیوں ہکی جھگی اندر سارکھٹے پئے ہیں ؟ ہک ݙوجھے توں انج تھیوݨ دے کھیڈ تماشے وچوں اساں اپݨی دھرتی اُتیں کٹھا تھیوݨ سکھیا اپݨی اپݨی ٻولی دے سنگ اپݨا ڄیوݨ لکھیا                 (٣١) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 514ly2gopcl18136ofi8dtmukw6cao9 0 33424 70770 2026-04-21T08:00:36Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سرائیکی شاعری دا ہک ٻہوں وݙا اتے مضبوط حوالہ مونڄھ تے مزاحمت ہے۔ حضرت خواجہ غلام فرید توں گھن کے اڄوکے عہد دے سارے شاعراں دی شاعری وچ ایہ حوالہ ٻہوں طاقت نال مشترک ہے۔ سرائیکی شاعری وچ ایں مضبوط حوالے نال رانا محبوب اختر نے کتاب <nowiki>''..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70770 wikitext text/x-wiki                         سرائیکی شاعری دا ہک ٻہوں وݙا اتے مضبوط حوالہ مونڄھ تے مزاحمت ہے۔ حضرت خواجہ غلام فرید توں گھن کے اڄوکے عہد دے سارے شاعراں دی شاعری وچ ایہ حوالہ ٻہوں طاقت نال مشترک ہے۔ سرائیکی شاعری وچ ایں مضبوط حوالے نال رانا محبوب اختر نے کتاب <nowiki>''مونڄھ تے مزاحمت تک '' لکھی ہے۔ ایہ کتاب ٢٠١٨ء وچ شائع تھئی ہے۔ جیندے وچ او لفظ'' مونڄھ''</nowiki> دی توجیح ٻیان کریندن ۔ <nowiki>''مونڄھ'' سرائیکی دا عجب لفظ ہے۔ انگریزی دے قریب ترین لفظ (Melancholy) اتے فرانسیسی (Melancholie) ہے۔ ''مونڄھ'' دی گہرائی افسردہ دلی کنون ودھ کے ہے۔ پرتڳالی زبان وچ (Saudade) بے کلی ، اداسی کوں آکھیا ویندے۔ جیہڑا ''مونڄھ''  دے قریب ترین ہے۔ ''مونڄھ'' وطن دی یاد ہے۔ وچھڑݨ والیاں دا ݙکھ ہے۔ ماضی نال پیار ہے۔ محبوب کوں ملݨ دی آس ہے۔ یاد رکھنݨ اتے بھُل ونڄݨ دے وچکار کوئی برزخ ہے۔ ٻہوں وݙی کائنات وچ کلہے ہووݨ دا احساس ہے۔''</nowiki> (٣٢)                        مونڄھ اتے مزاحمت دے تناظر وچ ایہ کتاب سرائیکی دینامور شاعرں احمد خان طارق ، اقبال سوکڑیؔ، اسلم جاویدؔ، اشوؔلال، اصغر گرماݨی، جہانگیر مخلصؔ، سعید اختر سیالؔ ، شاکر شجاع آبادیؔ، شمیم عارف قریشیؔ، عاشقؔ بزدار، عزیز شاہدؔ ، رفعت عباسؔ، دا کلام وچوں مونڄھ مزاحمت دا نروار ہے۔ اتے<nowiki>''</nowiki> مونڄھ<nowiki>''</nowiki> کیا ہے ؟، <nowiki>''</nowiki>مزاحمت<nowiki>''</nowiki> کیا ہے؟ جیہیں اہم سوالات دا جواب ایں کتاب وچ مفصل ݙتا ڳئے ایں تناظر وچ سرائیکی دے مندرجہ بالا شعراء دا نمونہ کلام وی ݙتا ڳئے ۔ ایہ کتاب ١١٥ صفحیاں اتے مشتمل ہے۔ جینکوں سرائیکی شاعری دے نال نال سرائیکی وسیب دا مقدمہ وی آکھیا ونڄ سگیندے۔ صفحہ نمبر ٣١ وچ لفظ <nowiki>''</nowiki>مزاحمت <nowiki>''</nowiki>بارے رانا محبو اختر لکھدن: <nowiki>''</nowiki>غم روز گار کیتے جھیڑا مزاحمت ہے۔ جو مزاحمت خوشی دی سرگرم جدوجہد ہے اتے مونڄھ خوشی دی لُکی ہوئی خواہش ہے۔ مزاحمت ، مونڄھ کنوں انکار ، اڄ دے غم نال نبرد آزما تھیوݨ دا ناں ہے۔(٣٣)                        سرائیکی وچ مزاحمتی شاعری دی وجوہات وچوں ایں وسیب وچ غربت ،وسائل دی نا منصفانہ تقسیم اتے ترقی دے مواقع ناں ملݨ ہے۔ جیندی وجہ نال مزاحمت دی شاعری ٻہوں کیتی ڳئی ہے۔ سرائیکی شاعری وچ مزاحمت بارے نامور محقق اسلم رسول پوری ہک بئے رخ توں ڈیہدن اتے لکھدن: <nowiki>''</nowiki>سرائیکی تحریک دی شکل و چ نشابرتھیا، (ایہ پوسٹ کانونیل رویہ ہا)، ایہ مزاحمتی تحریک دا ݙوجھا رخ ہا۔ ایہ سرائیکی روایت اتے کلچر دی احیاء دی تحریک وی ہئی اتے اٰں تحریک وچ خواجہ فرید ہک سرائیکی قومی شاعر دے طور تے ابھریا۔ ایہ تحریک اپݨی سیاسی اکائی حاصل کرݨ ا مقصد وی سامݨے گھن  آئی۔ ایں شاعری دے نمایاںناں اسلم جاوید،ارشاد تونسوی، عاشق بزدار، ممتاز حیدر ڈاہڑ، وغیرہ ہن۔ ایں شاعری دا موضوع جاگیردارانہ استحصال دے خلاف آواز، اپݨی سرائیکی شناخت دی بحالی آپݨی اکائی دا حصول اتے اپر پنجاب کنوں نقل مکانی کر تے سرائیکی وسیب وچ آوݨ والے پنجابیں دا اتھوں دی زمین، نوکریں اتے قبضے کرݨ دے خلاف آواز چاوݨ ہے۔ اسلم جاوید ، اپݨی محرومی دی ڳالھ  ایں طرحاں کریندن، میں تِسا میݙی دھرتی تِسی تِسی روہی جائی میکوں آکھ نہ پنج دریائی(٣٤)                        سرائیکی وچ مزاحمتی شاعری دے موضوع اور مزاڄ دی وضاحت ڈاکٹر طاہر تونسوی دی کتاب وچ ٻہوں واضح ہے۔ ایں کتاب دے ݙوجھے ایڈیشن ، اشاعت فروری ، ١٢٠٠٠ء وچ لکھدن: <nowiki>''</nowiki>سرائیکی وچ مدافتی اتے مزاحمتی شاعری دا مطالعہ کیتا ونڄے تاں کئی طرحاں دے رحجانات اتے روئیے سامݨئے آندن۔ جنہاں کوں کئی ذیلی سرخیاں وچ ونڈایا ونڄ سڳیندے اتے ایندے کئی پُکھ وی ہن۔ ١۔ لسانیاتی ، پہلو جو ،سرائیکی ہک انج زبان ہے ٢۔ معاشی پہلو جو ،جنوبی پنجاب دے تمام وسائل ایندی تعمیر و ترقی اتے خرچ کیتے ونڄن۔ ٣۔ دھندی سٹیٹ اتے چولستان دی زمیناں دی مقامی آبادی کوں الائمنٹ ٤۔ جنوبی پنجاب وچ آباد کاراں دا مسئلہ ٥۔ بیورو کریٹس دا استحصالی رویہ ٦۔ پاکستان دے وسیع تناظر وچ جبر و تشدددے خلاف احتجاڄی رویہ ٧۔ سرائیکی صوبے دا قیام ایندے علاوہ وہ کُجھ ٻئے پہلو ہو سڳدن۔ <nowiki>''</nowiki>(٣٥)                        اے او وجوہات ہن جنہاں دا ادراک سرائیکی وسیب دے تخلیق کاراں کوں تھیا۔ سماڄی نا انصافی جبر تے گھٹن دے ماحول کنوں بغاوت ، شاعرانہ احساسات کوں بدل ݙتا اتے ایہ احساس انفرادی سطح توں اڄتماعی المیئے دا روپ دھار ڳیا۔ اینکوں رد عمل دی شاعری وی آکھیا ونڄ سگدے۔ جیہڑی سرائیکی وسیب دے لوکاں دے جذبات دی نمائندگی کریندی ہئی۔ مزاحمتی شاعری نویاں تراکیب ، نویاں علامتاں نویں استعاریاں، نویں موضوعات وجہ نال توجہ حاصل کیتی۔ ایں حوالے نال اسلم رسولپوری لکھدن: <nowiki>''</nowiki>سرائیکی زبان ہک مزاحمتی رویہ اختیار کر تے اینجھی شاعری تخلیق کیتی۔ جیڑھی ایں ذات پات دے نظام دے بر خلاف کمزوری تے نمڑپ وچوں یا ݙوجھے لفظاں وچ محکومی وچوں اپݨی نجات دی راہ گول گھندی اے۔ ہر نو آبادیاں ثقافت تے زبان اتھوں دی محکوم ثقافت تے زبان کوں کمتر ، جاہل ، گنوار، اتے غیر ترقی یافتہ آکھ تے انہاں تے اپݨی نفسیاتی برتری مسلط کر یندی ہے تے اینجھی محکومی وچوں سرائیکی شاعری اپݨے لوکیں دی بے طاقتی کوں طاقت تے نجات دا وسیلہ بݨا تے انہاں کوں بچایا۔ ایں فنا و چوں ، نفی وچوں اثبات دی راہ کڈھی تے عاڄزی ، انکساری تے احترام انسانیت دی ہک عظیم ثقافت کوں جنم ݙتا۔ <nowiki>''</nowiki>(٣٦)                        سرائیکی وسیب نو آبادیاتی نظام دی زد ووچ اآیاں تاں ایں وسیب دی تاریخی ، تہذیبی ، ثقافتی ، شناخت کوں ونڄاوݨ دی کوشش کیتی ڳئی۔ انگریزاں اتے سکھاشاہی نے سرائیکی خطے دی تاریخی حیثیت اتے سرائیکی زبان کوں کئی حصیاں وچ ونڈ ݙتا ۔ نو آبادیاتی نظام دا مقصد پوری دنیا دے بئے ملخاں دی طرحاں بر صغیر پاک و ہند وچ عدل اتے انصاف قائم کرݨ ، ظلم اتے جہالت دا ختمہ کرݨ ناہی، بلکہ نو آبادیاتی نظام دے پس پردہ مادی وسائل اتے قبضہ گیری، حرص ، لالچ، طاقت دی بݨیاد اتے اپݨی حاکمیت قائم کرݨ ہئی۔                         باہر دیاں قوماں ہزاراں سال تک سرائیکی وسیب اتے حملہ آوری کیتی اتے حملہ آور لٹ مار کیتے اَمدے ریہے۔ اپݨی حاکمیت اتے اِتھ وسدے لوکاں کوں غلام بݨاوݨ دے جتن کریندے ریہے۔ ایں خطے اتے مفتوحہ ہووݨ پاروں غلامی اتے نو آبادیاتی نظام دے اثرات انگریزاں دے ہتھوں واپس ول ڳئے مگر جاگیرداری نظام باقی چھوڑ ڳئے۔ جیندی وجہ نال وسیبی سماڄ وچ غربت اتے امارت دی ٻہوں وݙی خلیج اڄاں تک باقی ہے۔ غربت محکومی، ہجرت ، ݙکھ اتے مونڄھ کوں جنم ݙتے۔ جیندے اثرات سرائیکی خطے وچ نشابر ہن۔ شعر و ادب دی تخلیق کہیں وی سماڄ دی وسوں دا عکس ہوندے۔اتھ پاروں تبدیلی دے اثرات محسوس کیتے ویندن۔ علمی سطح اتے سرائیکی ادب وچ تغیرو تبدل بارے اسلم رسول پوری لکھدن: <nowiki>''سرائیکی ادب وی پچھلے پنجاہ سالیں وچ اپݨی شکل تبدیل کر گھدی ہے۔ سرائیکی شاعری دی اصناف وچ مثنوی، کافی، اتے ݙوہڑے دی بجائے غزل ، اتے آزاد نظم کوں مقبولیت ملی ہے۔ ݙوہڑے اتے کافی جدید شکل اختیار کرکے اپݨے بچݨ دا ترلا کیتے۔ سرائیکی وچ سرائیکو دی شکل گھن کے ہائبرڈ آئڈنٹٹی کوں ودھائے۔ ''</nowiki> (٣٧)                        نو آبادیاتی نظام بارے آکھیا ویندے۔ جو ایندے آوݨ نال مختلف قوماں اتے تہذیباں ہک ݙوجھے قریب تھئیاں۔نظریات ، خیالات وچ روابط پیدا  تھئے۔ مگر اتھاں ہک سوال پیدا تھیندے جو کیا نو آبادیاتی نظام دے تحت قبضہ گیری، مہم جوئی د ے جواز تاں گھڑے ڳئے۔کیا اعلیٰ انسانی قدراں ، انسانی بݨیادی حقوق دی پاسداری کیتی ڳئی؟، تاں ایں سوال دا جواب تاریخ دے مطالعے توں بعد نہیں ملدا۔ سرائیکی وسیب اتے مختلف قوماں دے جنگجو اں نے اپݨی زبان ، اپݨی تہذیب، تمدن اتے کلچر رائج کرݨ دی کوشش کیتی۔ جیندے ایں خطے وچ آپݨی شناخت دے گم تھیوݨ دا احساس پیدا تھیا تاں اِتھ وسدے لوکاں خاص طور تے تخلیق کاراں ، سوچ وچار کرݨ آلے دانشوراں ، شاعراں نایں بے چینی دے اسباب دی تلاش شروع کیتی اور نو آبادیاتی نظام دے سیاسی، معاشی، معاشرتی ، ثقافتی، نفسیاتی سطح اتے نقصانات بارے سوچن اتے لکھݨ پئے ڳئے۔ ایں تناظر وچ اسلم رسولپوری لکھدن: <nowiki>''</nowiki>نو آبادیاتی نظام دے ختم تھیوݨ دے بعد دے زمانے کوں 'جیہڑھا جو ہݨ تک جاری ہے) ما بعد نو آبادیاتی دور آکھیا ویندے۔ ما بعد آبادیاتی عہد وچ ہک خاص فکر پروان چڑھی۔جیہڑھی نو آبادیاتی عہد دے سیاسی ، معاشی، معاشرتی ، ثقاتی تے نفسیاتی ، اثرات دا مطالعہ کریندی اے اتے نو آبادیاتی عہد وچ آباد کاریں دی طرفوں نو آبادیں وچ نام نہاد علمی تے تحقیقی سرگرمیں دے پس منظر تے مقاصد کوں اڄاگر کریندی ہے۔مابعد جدیدیت نال قریبی رشتے دی وجہ کنوں ایہ مقامی بندے دی سنجاݨ تے وجود دے جواز دی اثبات کریندی ہے۔ (اپݨے وجود دے اثبات دا مطلب کلچر اتے روایات دی بحالی ہے۔لیکن ایندا مطلب فرسودہ تے قدامت پرستانہ رسمیں دا حیاء کوئینی۔ اتے نہ نویں ٹیکنا لوجی کوں اپناوݨ کنوں گریز ہے۔ بلکہ اپݨے کلچر اتے صحت مند روایات دی بݨیاد تے نویں حالات مطابق حیاتی گزارݨ ہے۔ جیندے وچ اپݨی قومیتی شناخت قائم راہوے اتے ماضی دا علمی ادبی کم وی اگونہاں تھیوئے۔<nowiki>''</nowiki>(٣٨)                        مابعد نو آبادیاتی دور دے سرائیکی ادب ، بالخصوص سرائیکی شاعری دے مطالعے توں پتہ لگدے ۔ جو ایں فکر دے نتیجے وچ یاایں وسوں دے شاعراں مقامی بندے دی سنجاݨ دا رشتہ اپݨے کلچر، تہذیب اتے ترقی پسندی نال جوڑیا۔ ساݙا جیوݨ تھل تھل دے اُچے ٹٻے ساݙا تاج محل مݨاں کوہاں دے پندھ ہن ساݙے کوئی نہ رلے ڄلے جینعیں کوئی نہ رَلے اساں تاں اپݨے تھل کوں اپݨی اکھ دا پاݨی ڈیسوں آپݨا آپ ویسوں             (٣٩)                        اپݨی دھرتی نال جڑت ، ایندے رسماں، ایندی تاریخ ، تہذیب ایندے موسماں، نو آبادیاتی نظام دے زیر اثر مقامی حکمراناں نے جو وانجھ مقامی بندے نال کیتے۔ اوندے ظلم ستم دی کتھا۔ ٢٠٠٠ء توں گھن تے اڄوکے دور تک دے نمائندہ شاعراں ارشاد تونسویؔ ، حسن رضا گردیزیؔ، عابد عمیقؔ ، ممتاز حیدر ڈاہرؔ، اشو لالؔ، اقبال سوکڑیؔ،عزیز شاہدؔ، عاشقؔ بزدار، ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصرؔ، رفعت عباسؔ، سعید اختر سیالؔ، شبیر حسن اخترؔ، اسلم جاویدؔ، جہانگیر مخلصؔ، خالد اقبالؔ، مالک اشترؔ، نذیر فیض مگیؔ ، غیور بخاریؔ اتے ٻئے ٻہوں سارے شاعراں دا کلام ایں مابعد نو آبادیاتی فکر دی نمائندگی کریندے۔ ایں فکر دے تناظر وچ سرائیکی وسیب دے نمائندہ شاعراں دا نمونہ کلام ملاحظہ کرو: '''نظم : (عزیز شاہد)''' دھردے گونگے دھرتی واسو اساں تاں سندھڑی مݨ دے وسدے دھرتی واس پراݨے ساݙے تھل دامان تے رلیخاں بیٹ بوٹی لئی لاݨے جھوکاں بھاݨے وستیاں ٹھٹھیاں کڑھیا ، گوٹھ اساݙے کݨک جوار تے ٻاجری ساݙی چݨے موٹھ اساݙے بُتھے بھردے قلعے ساݙے کپر چٹ اساݙے ٹھیڑیاں ٹھل تے ٹبے ٹولے ٹوبھے بھٹ اساݙے اڄ دا پل تاریخی پال اے اڄ دا پل نہ رولو! اندھے خاب اکھیں پئے لہندن ،ہݨ تاں اکھیں کھولو! اڄ دے پل دی پینگھ رساؤ کل بیشک موجاں ماݨو دھر دے گونگے دھرتی واو سو پل دی پیر سنڄاپو (٤٠)                        مزاحمت دے حولے نال اڄوکے شاعری وچوں ہک شاعر سئیں خادم حسین مخفی ہوراں نے اپݨے مجموعہ کلام وچ زیادہ تر شاعری مزاحمت دے حوالے نال کیتی ہے۔انہاں سرائیکی وسیب دے لوکیں کوں جڳاوݨ اتے اپݨا حق حاصل کرݨ کیتے آہر کیتے۔ ا نہاں دے ہک مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>لکھیا چوکھا<nowiki>''</nowiki> وچ ہک نظم دا نمونہ کلام ݙیکھو: اٹھو دیس میݙے دے محکوم لوکو! ݙکھاں درداں مار یئے تے محروم لوکو! گھنو تخت لہور توں ہݨ آزادی کرو چہ نہ ہݨ اصلوں مظلوم لوکو! کڈݨ تک بھُڳیسو بھوڳ بُکھ دے ایہو ݙساؤ اے معصوم لوکو! جڈݨ تک نہ بدلا وئے کئی قوم خود کوں نی بدلیندا رب اوندا مقسوم لوکو! جیہڑا حق تساڈ پیا کھاندے غاصب گھٹو رل تے سب اوندا حلقوم لوکو!(٤١) '''نظم : احمد خان طارق''' چڑیاں اٹھو دھاں کرو چیڑیاں اٹھو کئی دھاں کرو چپ نہ کرو چپ نہ کرو خالق جہان دی خیر کر ہتھ جوڑ کے چٹکیاں کرو تن بے کفن ݙیکھو کتھائیں ونڄ کے پراں دی چھاں کرو رٹھڑے منانوݨ دا دوا ساوݨ دے سنگ سنگتاں کرو ہتھ وچ جئے کئی ہتھیا ر نئیں چیں چیں کرو ، چاں چاں کرو جیکر خوشیاں محبوب ہن مونڄھیں دیاں وی قدراں کرو طارق سویرے شام آ ویڑھے میݙے چُڳیاں کرو(٤٢) '''مزاحمتی سرائیکو ، مالک اشتر''' مونڄھ دیاں پوݨیاں،ݙکھ دے دھاگے ، کال کریہہ دیاں سویاں موئی کیا جاݨئے کتنا اوکھا ، جیوݨ ہاڑ ونٹیندے سیتے ہونٹ دلیں دے ٹالھیاں وانگوں ، لھجیاں وانگوں سر کٹوائے ہن اساں سِیجھ کوں حال ہن، جیویں اساں روز کُہیندے رہ ڳئے رت پرنالے وہہ ڳئے ساݙے منہ فحراش سر سینہ دے وانگوں مونڄھے تھی ڳئے ساݙی بھوئیں دے پاݨی تئیں کوئی فوجی لشکر ترٹ ڳئے سَت ندیاں کوں لُٹ ڳئے کالے کوٹاں ، کالے بوٹاں وانگوں اندر کالے ہتھ انصاف دی ترکڑی دے ذنریراں نال ٻدھیندن ساݙی سونہہ کھسیندن                     (٤٣) '''نظم :غیور بخاری''' مونڄھ وت نویاں آساں دا ڈیوا بل ڳیا مونڄھ دا کوجھا اندھارا ٹل ڳیا ہک نویں سجھ سوجھل گھن آنوݨے کیا تھیا جئے اڄ دا سورج ڈھل ڳیا یاد تیڈی ہجر دا بݨ ڳئی علاڄ ہک تصور مونڄھ دی جاہ مل ڳیا دوستاں تے حر ف آندے کیا ݙسائوں دشمݨاں دا وار کیویں مل ڳیا خیر تے شریک نی سڳدےغیور کون آہدے کوڑ تے سچ رل ڳئے(٤٤) '''نظم : جانباز جتوئی''' شاعر کیوں نہ حق سچ بولے سیاست ڈتن ایجھیں رولے اڄ دا پیر فقیر وی یارو مسند چھوڑ تے کرسی گولے(٤٥) '''ماہیا:''' ݙکھ سنجݨاں دے کھا ویندن مونڄھا نہ تھی سوہݨا ، ڈینہہ اوکھے وی آو یندن (٤٦) '''نظم :ساحر رنگ پوری''' ختم تھیا جیلے راڄ تیݙا وٹیج ویسی مزاڄ تیݙا تیݙے سِر تے صدانہ رہسی ساݙے قدمیں تے آکے ڈاہسی ݙیکھیں ہک ڈینہہ اے تاڄ تیݙا خدا کریسی جو وقت ولسی ہر کیہیں دی متھاڄی ٹلسی کوئی نہ رہسی متھاڄ تیݙا تیکوں کوئی وی راہ نہ ملسی سر لُکاوݨ دی جاہ نہ لبھسی اڄاڑ ڈیسوں سماڄ تیݙا تیڈی پگ کوں لتاڑ ڈیسوں تخت تیݙے کوں ساڑ ڈیسوں ایہو ہے بس علاڄ تیݙا ݙیکھیں ہک ڈینہہ اے شاد تھیسی غلام دھرتی آزاد تھیسی خوار تھسیی اے تاڄ تیݙا توں جتنے کر گھن فتور ساحر میں ݙیکھساں اے فرو ساحر جو کیں لُکدا ہے پاڄ تیݙا (٤٧) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان axq43ya5urm3k0u0ej1j0y75ncjvbmu 0 33425 70771 2026-04-21T08:01:21Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سرائیکی وسیب ہک اینجھا بد نصیب خطہ ہے۔ جیہڑا حملہ آوری دی زد وچ ریہے۔نادر شاہ ، احمد شاہ ابدالی، توں گھن تے انگریز دور اتے ایندے بعد نو آبادیاتی دور تک اے خطہ حقیقی معنی وچ آزاد نیں تھیا۔ ایں خطے وچ جاگیرداری ، پیری فقیری، گدی نشینی، ت..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70771 wikitext text/x-wiki                         سرائیکی وسیب ہک اینجھا بد نصیب خطہ ہے۔ جیہڑا حملہ آوری دی زد وچ ریہے۔نادر شاہ ، احمد شاہ ابدالی، توں گھن تے انگریز دور اتے ایندے بعد نو آبادیاتی دور تک اے خطہ حقیقی معنی وچ آزاد نیں تھیا۔ ایں خطے وچ جاگیرداری ، پیری فقیری، گدی نشینی، تمن داری ، نیم قبائلی نظام موجود ہے۔ وسائل دی تقسیم منصفانہ کوئینی۔ ایں وسیب دے  کثیر تعداد وچ لوک غربت دی لکیر توں وی تلے زندگی گزریندے پئے ہن۔ ایں خطے وچ رود کوہیاں(کوہ سلیمان ) دے علاقے اتے دریائی آبادیاں سندھ، چناب، ستلج، دریاواں دے نزدیکی وسیع و عریض دیہاتاں وچ ہر سال سیلاب دی جہ نال لکھاں دی تعداد وچ آبادی کوں متاثر کریندے۔ تڑتاݙا، جھوکاں سالھیں ، گھر سیلاب دی نذر تھی ویندے۔ فصلاں تباہ تھی ویندن۔ انہاں وجوہات پاروں سرائیکی وسیب وچ غربت وی زیادہ ہے۔ جیندا ذکر سرائیکی شاعری وچ جا بجا ݙسدے۔ نمونے دیاں مثالاں ملاحظہ کرو: اساں تیݙے ہمسائے اساں تیݙے ہمسائے خجی چندر لُکا کھڑی ہے کیریں دے وچ یا کھری ے خجی رج ترسائے ساویاں پیریں پوادھی پاسوں سوہݨی ماڑی پچا دھی پاسوں ول وی چھاں وسکائے ترسی بھوئیں تے ہر شئے ترسی سوہݨی ترسی، سسی ترسی ترسے ماء پیو جائے(٤٨)                        بُکھ تریہ دا موضوع سرائیکی شاعری وچ ابتدا توں جو کھڑے اڄاں تائیں ایں موضوع تے معاصر شعراء ویݨ پئے کریندے ہن۔ کیوں جو اساݙے وسیب کوں لٹیرے ہمیشہ توں لٹیندے آئے ہن تے اڄاں تائیں ساݙی دھرتی ماء دے وسائل دی نیلامی ساݙے حکمراناں دے ہتھوں پئی تھیندی ہے۔                        ایں حوالے نال <nowiki>''</nowiki>فجر تھی ڳئی<nowiki>''</nowiki> سرائیکی شاعری دامجموعہ جیکوں ساݙے معاصر شاعر سائیں رمضان کاوش ہوراں لکھئیے ۔ ایندے وچ بُکھ تریہہ دے قرب کوںمحسوس کریندے ہوئیں ہک غزل دا نمونہ پیش کریندے ہیں۔ ملاحظہ کرو: تریہہ دی دھرتی تے رہوݨ آلے اساں ہیں لڳیاں نبھاوݨ آلے ساݙا وسبہ بھرنواں وانگوں اساں محبتاں ونڈاوݨ آلے ساݙی مٹی ہے پکی مٹی ہیں رکھی سُکھی وی کھاوݨ آلے پکیاں کݨکاں چتے رڑے تے اساں تاں ہیں گھاہ گہاوݨ آلے تریہہ اساݙی گجھی نئیں کاہیں توں ہیں پاݨی ٹوبھاں توں پاوݨ آلے خدا مہر دا جو مینہ چا ݙیوئے اساں ہیں خوشیاں منانوݨ آلے وسوبہ ساݙا  تاں مینہ دے نال ہے ہیں مینہ تے بندڑے تھراوݨ آلے پکی مٹی دے پکے لوک ہیں ہیں خاب حقیقت بݨاوݨ آلے بغیر پاݨی دے اوکھی زندگی اساں ہیں کاوش ہنڈاوݨ آلے (٤٩)                        سردار خادم حسین مخفی ساݙے اڄوکے دور دا شاعر ہے۔ انہاں دا ہک سرائیکی کلام دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>لیکھا چوکھا<nowiki>''</nowiki> وچ ایں موضوع تے ڈاڈھے سوہنڑیں انداز نال نقاب کشائی کیتی ہے۔ حکمراناں اتے جاگیرداراں دی۔ نمونہ کلام: جفا حکم کریندے پن جو ساݙے نال کیا  پچھدیں بکھے رو رو تے سم ویندن، اساݙے بال  کیا  پُچھدیں اساکوں لٹ تے کھا ڳئے ہن ، نہ ککھ ساݙا بچا ڳئے ہن منڈیاں دے وچ وکا ڳئے ہن ، اساݙے مال کیا  پچھدیں اساکوں کوئی ملیا نی سُکھ نویں نت ہن اساݙے ݙکھ اتھاں پئے لوک مردن، بُکھ کھڑے نت کال کیا  پُچھدیں نہ گھر گوپا نہ تڑ تاݙا نہ چھاں چھپری نہ کھوہ کھاݙا عذاباں وچ ہے جی ساݙا ،اساݙی ڄال کیا  پچھدیں(٥٠)                        ایں موضوع تے سئیں عاشق بزدار ہوریں اپݨی شاعری وچ چوکھا لکھیئے انہاں کوں وسیب دی بُکھ تسی اندری اندر کھاندی پئی، بُکھ دی وجہ کر کے تے ایں احساس کوں انہاں اپݨے الفاظ وچ ایں بیان کرݨ دی کوشش کیتی ہے۔ جو اے ݙکھ ایہ ݙکھ توں وݙا ہے۔ جیندے اڳوں تمام جذبے احساسات بے معنی ہن۔ میں تے توں میں روواں تاں رونئیں سگدا توں تاں کھِل، ہاسیں کھلݨ جوڳا دھرتی رب دی تیݙے حصے میݙےحصے بُکھ دے قصے                                           (٥١)                        ہکے بئے اڄوکے دور دے شاعر سئیں شاہد عالم شاہد دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>چندر درسال تے<nowiki>''</nowiki> دے وچ لکھی ڳئی ہک نظم <nowiki>''</nowiki>ہک دریا<nowiki>''</nowiki> دا نمونہ کلام ݙیکھو: ہک دریا پیا واہندا ہا صدیاں توں صحراواں وچ اُوں دریا دے بنے تے خلقت جھمر مریندی ہئی اپݨا حال چریندی ہئی ہک دیرا پیا واہندا ہا اُں دریا دے بنے تے رات کوں قصے تھیندے ہن لوک پئے آپ گنڈھیندے ہن او دریا ہک دیوتا ہا سارے لوک پنجاری ہن وت نیلے اسمان تلے او دیرا وی سُکیا ڳیا اے قصہ وی مُکیا ڳیا                        (٥٢) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان kwimfclh5lvecu9aw5e3p2jgk5zdxi2 0 33426 70772 2026-04-21T08:01:55Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سرائیکی شاعری کوں وسیب (Poetic History) آکھیا ویندے۔سرائیکی دی لوک شاعری توں گھن اتے اڄوکے عہد دی جدید شاعری ، سرائیکی وسیب دی تاریک، تہذیب ، اسطور، سماڄ ، سیاست، قومیت اتے ثقافت بارے واضح نقش نقوش نشابر ملدن۔ کیوں جو ایں وسیب دا شاعر ہک سجا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70772 wikitext text/x-wiki                         سرائیکی شاعری کوں وسیب (Poetic History) آکھیا ویندے۔سرائیکی دی لوک شاعری توں گھن اتے اڄوکے عہد دی جدید شاعری ، سرائیکی وسیب دی تاریک، تہذیب ، اسطور، سماڄ ، سیاست، قومیت اتے ثقافت بارے واضح نقش نقوش نشابر ملدن۔ کیوں جو ایں وسیب دا شاعر ہک سجاکی نال اپݨا فن تخلیق کریندا اےْ سرائیکی وسوں دے شاعر دیاں جڑاں ، لوک تصوف، اپݨے سماڄ دے حالات دیاں عکاس ہن۔ ویہوی صدی وچ جاگݨ والے پوسٹ کالونیکل ، پوسٹ ماڈڑن اتے اِتھ لوکاں دے قومیتی شعور نے انہاں کوں ہک سجاکی ݙتی۔ <nowiki>''</nowiki>تاریخ محض واقعات دی جمع بندی نہیں ہوندی۔ واقعات دا ااپس وچ باہم جڑت رکھݨ دے نال نال ایندا پچھلک تناظر ہووݨ وی ضروری ہوندے۔ جیندی وجہ نال واقفیت دی سنجاݨ تھی سگے۔ یعنی وقت دی گزران دا احساس ، تاریخی شعور دی اہم شرط ہے۔ <nowiki>''</nowiki> (٥٣)                        سرائیکی وسیب وچ تھیوݨ آلی شاعری کوں جیکر اڄوکے عہد (٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٣ء) دے منظر نامے وچوں ݙیکھو تاں اے شاعری اپݨی تہذیب جیڑھی جوکہیں قوم دی سنجاݨ ہوندی ہے۔ جیہڑی خاص ثقافتی رنگاں وچاں خاص خصوصیات رکھدی ہے۔ سرائیکی شاعری ایں وسوں دی اساطیر ، تہذیب ، تاریخ، سماڄی سپاسی ، ثقافتی شعور وچوں نسری ہے۔ایں تناظر وچ کُجھ چونڑویں شاعراں دا نمونہ کلام ملاحظہ فرمائو: '''نظم:عاشق بزدار:''' '''کاک کندھی''' ساݙی سوہݨی سگھڑ دھرتی جیندے منظر باہروں آوݨ والے وحشی پیراں ہیٹھ وچیندے رہ ڳئے ساݙی دردیں ماری دھرتی دے سینے تے کھنڈیئے ٹھیٹ گواہ ہن جتھاں ساݙے لال سونہارے تے کھوندے تھی موئے ساݙیاں جایاں بے وارث تھی ونڄ پردیش اگھاݨیاں اڄ وی تاں ساݙی دھرتی دے سارے منظر وستیاں جھوکاں مومل ماڑیاں ٹوبھے تاݙے کانہہ کہیلے جنگل بیلے واہ وہیرے رستے چارے باہرو آوݨ والے وحشیاں دے پیریں وچ تے ساݙیاں، رلدیاں ،روحاں، روندن، کاک کندھی تے (٥٤) '''نظم: شاعر: مالک اشتر''' تُساں صدیاں دی تہذیب لُٹی ساکوں یاد ہے، اڄ وی او ویلھا ساݙی دھرتی پاک دیاآنگݨ وچ تُساں حاکم بݨ کے آئے ہاوے ہر پاسے ظلم دی رات وچھا جینویں لٹ دے شاہر وسائے ہاوے ساݙیاں سونے رنڳیاں کݨکاں کوں تساں گھوڑیاں نال لتاڑیا ہا ساݙے سونے رنڳیاں کݨکاں کوں تُساں گھوڑیاں نال لتاڑیا ہا ساݙے چاندی مکھڑے پھُلاںکوں تہاݙی فوجاں بہہ کیں ساڑیاں ہا ساݙی دھرتی آپ نماݨی ہے ایندے لوک وی پیت پرم والے اے رڑھ واہی دے سانجھی ہن اے سلک سلوک دھرم والے(٥٥) '''نظم: مجید اعوان''' '''ہاکڑہ دی مݨ تے''' کہیں کاک ندی جہی دل اپݨی کل وگدی کہیں اڄ نئیں وگدی ایں وگݨ نہ وگݨ دی چپ جاپوں دھر  پیلیاں وچ تھی کھِل اپݨی اساں مونڄھ دا  تنبو تاݨ بیٹھے کیہڑی مونڄھ توں گھن ایں سِک تائیں بیڑی ڳئی پتݨاں توں ٹھل اپݨی اساں مومل نئیں اساں راݨا نئیں اُوں ہیر مٹھی مجبور وانگوں اساںکھیڑے دے گھر جاݨاں نئیں روح ہردم رانجݨ نال اپݨی روح اپݨے نال سنبھال اپݨی(٥٦) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان rhpe1qqn3a8rm6holyscjkdqimepzqn 0 33427 70773 2026-04-21T08:02:39Z ڈیلی جھوک 4262 "                        ماں ٻولی نال پیار، کہیں وی خطے وچ راہوݨ والے دی بݨیادی سنجاݨ ہوندی ہے۔ ماء ٻولی اوندی اظہار دی ہر ہر کیفیت اتے حرکت دا بݨیادی ذریعہ ہوندی ہے۔ ات واسطے ماء ٻولی نال محبت اوندا پیدائشی حق ہوندے۔ ایہا ماء ٻولی ہے جیندے وچ کوئی وی پال ، اپ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70773 wikitext text/x-wiki                         ماں ٻولی نال پیار، کہیں وی خطے وچ راہوݨ والے دی بݨیادی سنجاݨ ہوندی ہے۔ ماء ٻولی اوندی اظہار دی ہر ہر کیفیت اتے حرکت دا بݨیادی ذریعہ ہوندی ہے۔ ات واسطے ماء ٻولی نال محبت اوندا پیدائشی حق ہوندے۔ ایہا ماء ٻولی ہے جیندے وچ کوئی وی پال ، اپݨی ماء کولوں لوری، مہر ، محبت اتے ٻئے کئی محسوسات سِکھدے۔                         سرائیکی ساݙی وسوں وسیب دی ماں ٻولی زبان ہے۔ ایندے راہیں تخلیق کار، شعراء اپݨیاں ٻہوں سارا تخلیقی کم کریندے پئین۔ آپݨی ماں ٻولی زبان سرائیکی نال محبت دی وݙی مثال تاں ایہا ہے۔ جو او سرائیکی زبان وچ تحریراں ، لکھتاں ، لکھدے پئین۔ ݙوجھا اے۔ جو او اپݨی ماء ٻولی سرائیکی زبان دی مٹھاس ایندی فصاحت ، بلاغت بارے وی شاعری دے ذریعے خراڄ تحسین پیش کریندے ہن۔                        کُجھ شاعراں دا نمونہ کلام ملاحظہ فرمائی: '''نظم: شاعر: ڈاکٹر خالد اقبال''' ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی توں ایں ساݙی اڄرک چولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی پولی باغیں خوشبو ست رنگی رنگلی تتلی ہے پر تولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی توں ایں روہی تھل دمان وسوں وستی ٹولی ٹولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی توں ایں ساݙی جھمر تاڑی اساں ہیں بس تیݙے ݙولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی تیݙا ساڈا پیار امر ہے نکے دی توں ہمجولی ݙیس سرائیکی مٹھڑی ٻولی(٥٧) '''نظم:''' اساں گیت سݨݨ سئے ملکاں دے کہیں گیت اچ ٻولی وسری نیں ٻہوں ٹیکسٹ جہان دا پڑھیا ہے پیو ماء دی ٻولی وسری نیں اساں ݙکھ توں آپ ڈیوال ݙتےاساں مونڄھ کوںآپ مکاݨ ݙتی اساں ہر شئے آپ وساری ہے ساکوں ڈھیر یا متھولی وسری نیں بھانویں پنئیا شرناں پاتیاں ہن، بھانویںگوریان نال رومیٹ رہیوں ساکوں اپݨا ڈیڈھا بُھلیانئیں، ساکوں اپݨی چولی وسری نئیں ٻہوں نکیاں لا ساکوں پکڑ کنیں ماء سیݨ ڳالولا ڈیندی ہئی کوئی جیڑھ گوگل نال اظہر منہ نال چگولی وسری نئیں(٥٨) '''نظم :شاعر: رفعت عباس''' '''لولیاں والا الہ''' قصاں والے پاݨی قصیاں والیاں بیڑیاں گیتاں والے ویڑھے گیتاں والیاں بتیاں ماء ٻولی دے جنگل ما ء ٻولی دے پکھی ہردم ساݙے کٹھے ٻولیاں والال الہ           (٥٩) '''رضوانہ تبسم دورانی:'''                         رضوانہ تبسم درانی سرائیکی دی پہلی خاتون ہے۔ جیکوں سرائیکو لکھن دا اعزازحاصل ہے۔ انہاں تقریباً ہر موضوع تے شاعری کیتی ہے۔ ماء ٻولی دے حوالے نال انہاں دی کتاب <nowiki>''</nowiki>ہتھ وچ بدھے گانے<nowiki>''</nowiki> وچ ماء ٻولی تے سرائیکی نال محبت تے عقیدت رکھیندے ہوئیں اظہار کیتے۔ نمونہ کلام ݙیکھو: مٹھی ماء ٻولی توں جند کراں قربان ایہا ساݙی شان           (٦٠) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان desd1gbd81wt3ho4kl2znoeiw1c6vj4 0 33428 70774 2026-04-21T08:03:20Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سرائیکی وسیب وچ غریب ہووݨ دااحساس ڈینہہ بہ ڈینہہ ودھدا ویندے۔ خاص طور تے دیہاتاں وچ ، کیوں جو اتھان تعلیم حاصل کر تے معاشرے وچ اڄݨ ودھݨ دے مواقع کوئنی۔ علاڄ معالجے کیتے ہسپتال کوئنی۔ روزگار دے مواقع کوئنی۔ انہاں وجوہات پاروں مایوسی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70774 wikitext text/x-wiki                         سرائیکی وسیب وچ غریب ہووݨ دااحساس ڈینہہ بہ ڈینہہ ودھدا ویندے۔ خاص طور تے دیہاتاں وچ ، کیوں جو اتھان تعلیم حاصل کر تے معاشرے وچ اڄݨ ودھݨ دے مواقع کوئنی۔ علاڄ معالجے کیتے ہسپتال کوئنی۔ روزگار دے مواقع کوئنی۔ انہاں وجوہات پاروں مایوسی پیدا تھئی۔ غرب دے احساس، گھٹن نے شاعری وچ ظاہر دا رستہ بݨائے، جنہاں وسیبی شاعراں نے غربت افلاس کوں شاعری دا موضوع بݨائے۔ انہاں کوں ٻہوں پذیرائی ملی ہے۔ نمونے دے کُجھ اشعار ملاحظہ فرمائو: مل مزدوری کر کیں تھکا ہویا کیویں بولے رات دی کالی چادر گھت کیں سمدے بُکھ دے اولے جتنا بھارمشین دا ہوندے ، کہیں مزدور دے سر تے اتنا بھار غریبی دا کوئی اوندے ہاں کوں پھولے اوکوں کہیں سرمایہ دار دی ونڈ دا کیا پتہ ہے؟ جیرھا ا پݨی قسمت کھڑا اَسماناں دیوچ ڳولے ذرداریں دی چھوکٹ دا کل کالا مال نکلسی کوئی مُلاں کوں پکڑے اوندی اندریں دی ڳنڈھ کھولے ہک ہتھ ہے سرمایہ دار دا ݙوجھا ہے مُلاں دا ساݙے سیت دی ترکڑی کھاوے منصب توں ہچکولے کوئی تاں ہووے جیڑھا جبر دے ہتھوں پتھر چھکے کوئی مزدوراں دی چتھڑی ہوئی لاشاں کیتے ٻُولے نئیں ݙٹھا مزدور دے متھے قسمت دا کوئی پھل! اوندا ہاں انگارا ہوندے، اوندیاں اکھیں کولے(٦١)                        ایں حوالے نال ساݙے وسیب دے مہاندرے شاعت تے دانشو رسئیں عاشق بزدار نے غریبی ، محرومی ، افلاس کوں اپݨی شاعری راہیں تنقید دا نشانہ بݨائے ۔ انہاں اپݨے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>قیدی تخت لہور دے <nowiki>''</nowiki> وچ ہک نظم<nowiki>''</nowiki>خواب<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال لکھ کے غربت دے مارے پیو ماء دیاں دھیریں نال ازل کنوں لا اڄ تائیں تھیوݨ آلیاں نا انصافیاں تے زیادتیاں کوں نشابر کیتے۔                         انہاں کوں معاشرے دے امیر طبقے تے ٻہوں کاوڑ ہے۔ او ایں طبقاتی نظما تے ݙکھ دا اظہار کریندے ہوئے الیندن۔ '''نمونہ کلام: نظم :''' '''خواب''' غریب ماء پیو دیاں دھریں کم سن جوتن توں بُکھ دے عذاب ٹالݨ دے کیتے اچیں حویلی ونڄ کے امیر لوکیں دے بال چاون ودیاں رہاون سویر توں لانماشاں تاݨیں نہ کچھ ونداون انہاں دے لالݨ بھرا جوروون تاں منہ نہ لاپون تے ایندے بدلے حویلیں والے غریبڑیں دے جوان تھیوݨ دے خواب ݙیکھݨ                        (٦٢) '''نمونہ کلام:''' نہ ہے انسان د کُجھ مل نہ پتناں دے اُتے ہن پل اتھاں بڈ ویندے ہن ،بیڑے بھریئے ہر سال کیا پچھدیں اتھاں غربت دے دیرے ہن لڳے دیہاں دے پھیرے ہن اتھاں مجبور ماواں دے پے وکدن بال کیاں پچھدیں اساں مجبور بے وس ہیں بُگیندے بُکھ اتے تَس ہئیں ودے ریتاں دیوچ رُلدن اساݙے لال کیا پچھدیں اساں نت گھر توں بے گھر ہئیں پکھی واساں توں بدتر ہئیں اساݙی زندگی مخفی ہے ہک جنجھال کیا پچھدیں(٦٣) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان l1cihxqkmyditwz350xoj2vxncaxqux 0 33429 70775 2026-04-21T08:04:44Z ڈیلی جھوک 4262 "تانثیت ہک ادبی تحریک ہے اتے ایندا تعلق عورتیں دے حقوق نال ہے۔ اٹھارویں صدی عیسویں وچ مغرب توں ایندا آغاز تھیا۔ تاں جو دنیا بھر دی عورتاں وچ انہاں دے حقوق بارے شعور کوں بیدار کیتا ونڄے کیوں جو عورت نال ہر معاشرے ، ہر خطے وچ غیر مساوی سلوک کیتا ویندا رہ ڳئے..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70775 wikitext text/x-wiki تانثیت ہک ادبی تحریک ہے اتے ایندا تعلق عورتیں دے حقوق نال ہے۔ اٹھارویں صدی عیسویں وچ مغرب توں ایندا آغاز تھیا۔ تاں جو دنیا بھر دی عورتاں وچ انہاں دے حقوق بارے شعور کوں بیدار کیتا ونڄے کیوں جو عورت نال ہر معاشرے ، ہر خطے وچ غیر مساوی سلوک کیتا ویندا رہ ڳئے۔ ایندی ہک وجہ اے وی ہے جو عورت کوں منڈھ لا توں کمزور تصور کیتا ڳئے۔ مگر وقت دے نال نال تعلیم اتے شعور ودھݨ نال عورتاں وچ اپݨے حقوق بارے آگاہی پیدا تھئی ہے۔ دنیا بھر وچ عورتاں دے حقوق دی ایں فکری تحریک دے اثرات دنیا برھ دے ملکاں ، معاشرے دی طرحاں پاکستانی سماڄ اتے وی نظر آندن۔                         انگریزی ،اردو ادب راہیں سرائیکی ادب تے ایندے اثرات واضح ڈٹھے ونڄ سگدن۔ سرائیکی ادب وچ تانثیت دی تحریک زیریں سطح اتے موجود ہے۔ سرائیکی تخلیق کار خواتین بالخصوص شعرات، شاعر نے ایں تحریک کوں مضبوط کیتے۔ ڈاکٹر طاہر تونسوی دی کتاب <nowiki>''</nowiki>خواتین سرائیکی تخلیقات میں عورت<nowiki>''</nowiki> اشاعت ٢٠٠٦ئ،ایں حوالے نال ہک اہم حوالہ ہے۔                        سرائیکی ادب وچ خواتین دا حصہ شامل ہے۔ سرائیکی شعری روایت ول دید کروں تاں محض بی بی دی دیان چھپیل کتاباں وچوں تعلیم النساء، <nowiki>''</nowiki>عشق حقانی' 'اتے <nowiki>''</nowiki>مخفی اسرار<nowiki>''</nowiki> بارے پتہ لگدے۔ بخت آور کریم ١٩٢٥ء وچ قصبہ داڄل (راڄن پور) پیدا تھئی۔ انہاں دا مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>اٹک مٹک دیداں<nowiki>''</nowiki> ١٩٨٤ء وچ چھپ تے سامݨے آیا۔ اقبال بانوی دی شاعری دا مجموعہ <nowiki>''</nowiki>دل تانگھ تانگھے<nowiki>''</nowiki> بہا ر النساء مہار سحر سیال دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>ترامے دا شہر<nowiki>''</nowiki>١٩٩٤ء وچ چھپ تے سامݨے آیا۔ جیندے وچ سرائیکی غزلاں اتے آزاد نظماں شامل ہن۔ سحر سیال نے تریمت دے ݙکھ تنہائی تے ماحول دی گھٹن کوں اپݨا موضوع بنائے۔ رضوانہ تبسم درانی دا شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki> چینڑاں چینڑاں ونگ<nowiki>''</nowiki>١٩٩٨ء وچ چھپیا۔ ایندے بعد <nowiki>''</nowiki>کونڄ چناہہ دی<nowiki>''</nowiki>صابرہ شاہین ڈیروی دا سرائیکی شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>کالی پُک<nowiki>''</nowiki> ٢٠٠٧ء وچ شائع تھیا۔ انہاں اپݨے شعری اظہار کیتے غزل نظم ݙوہڑا، کافی اتے گیت دیاں صنفاں دا انتخاب کیتے۔                         پروفیسر ڈاکٹر نسیم اختر نے حاڄی پور (راڄن پور) نال تعلق رکھݨ والے شاعر میاں اللہ بخش عارض اتے گڑھی اختیار خان (رحیم یار خان) دے معروف شاعر احمد یار فریدی دے چوݨویں کلام کوں <nowiki>''</nowiki>دیوان عارض مع ݙوہڑا جات احمد یار فریدی دے عنوان نال مرتب کر تے شائع کیتے۔                        سن ٢٠٠٠ء توں بعد خواتین شاعر ات دی تعداد وچ اضافہ ݙسدے۔ شمیم اعوان، زاہدہ چانڈیو، صفیہ ملک، پرنورشہناز سیال ، سرائیکی وسیب دی نمائندہ شاعرات دا نمونہ کلام جیندے وچ عورت دی مظلومیت ، مرد دی حاکمیت، استعمار ، رواجاں دی پابندی، سماڄ دے منفی رویان دا ذکر ملدے۔ ایں حوالے نال کُجھ شاعرات دیاں نظماں اتے بئی اصناف دی شعری وچوں چوݨ ملاحظہ فرماؤ:                        ڈاکٹر طاہر تونسوی مشہورسرائیکی شاعری اقبال بانو دی سرائیکی شاعری وچ ثانثیت دے حوالیاں کوں نشابر کریندیں ہوئیں لکھیئے: <nowiki>''اقبال بانو کے شعری مجموعے ''دل تانگھ تانگھے'' کی نظموں میں عورت کے ہزار روپ رنگ پھیلے ہوئے دیکھائی دیتے ہیں اور اس نے ایک ایک رنگ کو اپنے لہو سے مصور کیا ہے۔ اپنی ایک نظم ''رت '' میں اس عورت کی زندگی کا پورا عکس پیش کر دیا ہے۔ ''</nowiki> (٦٤) '''جذبات دی عکاسی''' نمونہ کلام:نظم : رَت چھوہریں دے ݙکھ ہوندے ہن ٻہوں عجیب ٻلپݨ گزردا ہے حسین تتلی دی کار تے آندی ہے جوانی دی رت جوانی ملدی ہے تے دل وچ لہہ آندی ہے محبت دی خواہشاں دی رُت محبت ملدی ہے تے اکھیں وچ وس ویندی ہے تانگھاں دی رت وچھوڑے دا عذاب ملدا ہے تے بت وچ لہہ آندی ہے حوصلیاں دی رت محبت دے ݙکھ ملدے ہن تے شروع تھیندی ہے رت جڳیاں دی رت عذاباں دی رُت دعاواں دی رت کݙاہیں کݙاہیں میں سوچیندی ہاں چھوہریں دی ساری حیاتی نت نویاں تے تاں دا استقبال کریندے گزردی ہے۔                        (٦٥) '''ظلم تے جبر:'''                         عورت اُتے تھیوݨ آلے ظلم جبر تے تشدد دا قصہ صدیا ںتوں ٹریا آندے ۔ بھانویں زمانہ جو جیݙا ترقی کر ڳئے۔ لوک جیݙے تعلیم یافتہ تھی ڳئین ۔ بھانویں جو جتنیاں اسلامی تعلیمات عام تھی ڳین۔ ول وی عورت اڄ تائیں ہر قسم دی تنقید تے رسم و رواڄ دی قید  تے  تشدد دا شکا رہے۔ ایں حوالے نال ساݙی اڄ دی تریمت لکھاری سئیں رضوانہ تبسم دورانی اپݨے سرائیکو دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>ہتھ دے وچ ٻدھے ڳانے<nowiki>''</nowiki> وچ ڈاڈھے سوہݨے اتے مختصر انداز وچ عورت نال تھیوݨ آلی نا انصافی کوں نشابر کیتے۔ نمونہ کلام: وستی دے اے ڄٹی ݙینہاں دھپ کماوئے رات کوں ماراں کھاوے                                        (٦٦) نمونہ کلام:( سرائیکی ) شور محلہ سݨئے او روز ماراں کھاوئے نہ کوئی من پرچاوئے                         (٦٧)                        عورت دی حرمت ، عظمت اتے قدر وقیمت کوں تسلیم کریندے ہوئے قابل قدر تے اعلیٰ پائے دے ادیب ڈاکٹر انوار احمد ہوریں کُجھ ایں طرح الویندن۔ <nowiki>''تانثیت کے حوالے سے بعض انہتا پسند آوازیں ایسی بھی ہیں جو حیاتیاتی بنیاد پر بھی عورت کا مخصوص طور پر ذکر پسندنہیں کرتیں۔ مگر اس ساری تحریک کو اگر سماڄی عدل کے ایک خواب سے منسلک کر کے دیکھا جائے تو پھر عورت ظلم اور نا انصافی کے ہدف کے طور پر سامنے نہیں آتی ، بلکہ وہ سماڄی قوتیں بھی بے نقاب ہوتی ہیں۔ جنہوں نے اپنے تعصب امتیاز اور نا انصافی کو مذہب کے ساتھ جوڑ دیا ہے۔ اس لیے صبر و رضا ، تقدیر اور تقلیدکا درس دینے کی کوشش پر سے اعتبار اٹھ ارہا ہے۔ رجعت پسند اور استحصالی قوتوں کی مضحکہ خیزی آہستہ آہستہ پسپا ہور ہی ہے۔ نابینا عورت کوبے حیائی کا مرتکب قرار دینے والے قاضی کھسیانے ہو رہے ہیں۔ ''</nowiki>             (٦٨) '''عورت'''                        عورت دی تقدیر دے بے انت کئی عنوان  ہن۔ بے چین ہے قسمت ایندی راحت دے کجھ سامان ہن۔ ایندی کہیں آواز دا تھیندانہ کئی احساس ہے۔ سوچ ذرا کیوں ظلم ہے ؟ ، آخر اے وی انسان ہن۔ اے رنگ ہے کائنات دا اینکوں نہ توں ویران رکھ اے جنس دے کئی روپ ہن، ہر روپ دی پہچاݨ رکھ ہر دور وچ محتاڄ ہے ہر دور وچ مظلوم ہے ہر دور اچ اے مرد دی راہندی رہی محکوم ہے ہر دور وچ ناشاد ہے ہردو وچ مغموم ہے ہر دور وچ فریاد ہے پردرد بے مقسوم ہے کائنات دی تسکین دا سامان ہے آرام ہے تخلیق دے نظریں دیوچ اے ذات ٻہوں ذیشان ہے   (٦٩) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان my2s1g5w9yl3sawgt6ak8yf1bq0sgce 0 33430 70776 2026-04-21T08:06:40Z ڈیلی جھوک 4262 "                         طنز و مزاح انسانی رویاں وچوں چسولا تے من بھاونڑاں رویہ ہے۔ مونڄھ منجھاری ، رووݨ کُرلاٹ تے سنجیدگی دے ُالٹ رویہ داں ناں طنز و مزاح ہے۔ آکھیا ویندے جو جیڑھا بندہ کھِل یا کھِلا نی سگدا اوہ وی کوئی بندہ ہے۔                         خوشی غمی ز..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70776 wikitext text/x-wiki                          طنز و مزاح انسانی رویاں وچوں چسولا تے من بھاونڑاں رویہ ہے۔ مونڄھ منجھاری ، رووݨ کُرلاٹ تے سنجیدگی دے ُالٹ رویہ داں ناں طنز و مزاح ہے۔ آکھیا ویندے جو جیڑھا بندہ کھِل یا کھِلا نی سگدا اوہ وی کوئی بندہ ہے۔                         خوشی غمی زندگی دا حصہ ہے۔ طنز و مزاح دے موضوع تے ہر ادب وچ لازمی طور تے موا د موجود ہوند ے۔ ایویں ہی سرائیکی ادب وچ نثر اچ تا کہیں حد تک ایں موضوع کوں خاص توجہ ݙتی ڳئی ہے۔مگر شاعری اچ ایندے اتے سرائیکی شعرا کرام کُجھ گھٹ ہی توجہ ݙتی ہے۔ چند شعراء کرام نے ہی طنز و مزاح کوں موضوع بݨائے۔ شیت ایندی وجہ اے ہے  جو ایں دھرتی واوسیاں تے ظلم ، تشدد ، جبر ، استحصال ، سیاسی تے عامرانہ دبائو نے انہاں وچوں خوشی دے عنصر کوں مار مُکائے۔                        پر ول وی اے قدرتی امر ہے جو کوی جتنا وی ݙوکھی ہووئے کہیں نہ کہیں موقعے تے او خوش وی ضرور تھیندے۔ ایں حوالے نال محمد مظہر نیازی اپݨی کتاب <nowiki>''</nowiki>انسان دی کہاݨی<nowiki>''</nowiki> وچ صفحہ نمبر ١٨٩ تے لکھدن جو: ( ترجمہ)<nowiki>''جتھاں رووݨ دی داستان مُکدی ہے۔ اتھاں کھِل ہاسیاں دی نویں داستان شروع تھیندی اے۔ ہک ڳالھ بئی وی ہے جو ݙکھ ودھ ونڄݨ تاں برداشت ودھ ونڄݨی چاہیدی اے ، پر تھیندا اے ہے جو ݙکھ ودھ ونڄݨ نال برداشت گھٹ ویندی اے۔ ان حالات اچ کھِل ہس دی پھونہار آ ونڄے تاں ݙکھ چݨ گھندی اے۔''</nowiki>(٧٠) == '''طنزیہ شاعری:''' ==                         طنزیہ شاعری اصل وچ مزاحیہ شاعری وچوں پھٹݨ والی او شاعری ہوندی ہے۔ جیڑھی معاشرے دیاں بعض لُکیاں گُجھیاں بُرایاں اتے خراٻیاں کوں سوہنڑیں تے مٹھے انداز اچ نشاندہی کریندی ہے۔ شاعری وچ طنزیہ انداز کوں اختیار کر کے ݙکھیاں چھپیاں حقیقتاں توں پردہ ہٹایا ویندے۔                        سال ٢٠٠ء توں ٢٠٢٢ء تائیں دا جائزہ گھدنے ہوئیں جو اتنے امن پسند اتے مٹھی زبان تے نرم لہجہ رکھݨ آلے لوکیں کنوں اے موضوع کیوں وسردا ویندے ۔ کیوں لوک مجبور ہن۔ جو او صرف ݙکھ تکلیف اتے نا انصافیاں کوں ہی شاعری دا موضوع بنڑیندے ہن۔ او کیوں کھِل ہس تے خوشیاں شادمانیاں آلی شاعری نی کریندے۔                        سال ٢٠٠١ء، وچ زید جعفری دی مرتب کیتی ہک کتاب جیندا موضوع <nowiki>''</nowiki>مزاحیہ سرائیکی شاعری<nowiki>''</nowiki> ، دیحوالینال ہے۔ ایں کتاب وچوں سرائیکی دے مہاندرے شعراء کرام دے مزاحیہ کلام کوں  اجاگر کر تے پیش کیتا ڳئے۔ ایں کنوں بعد سال ٢٠٠٣ء وچ منیرݨ بلوچ دا لکھیا مزاحیہ شعری مجمعہ <nowiki>''</nowiki>اکھریں دے پھُل<nowiki>''</nowiki> جیکوں پیر قتال سرائیکی ابدی سنگت جلال پور پیر والا تے جھوک پبلشرز ملتان دے اڄتماعی تعاون نال شائع کیتا ڳیا۔                        سال ٢٠٠٣ء اچ ہی ہک ٻیا مجموعہ کلام دے چھپݨ دی ݙس ملدی ہے۔ اے کلام جند وڈہ مغموم دا لکھیا ہویا <nowiki>''</nowiki>ٹھاکے پھاکے<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال مٹھݨ ویلفیرء سوسائٹی راڄن پور نے شائع کیتا۔                        سال ٢٠٠٥ء وچ ہک مجموعہ کلام جیندی اشاعت ݙوجھی واری ہیں سال تھئی۔ اے کلام ڈاکٹر خورشید ملک دا ہے۔ جیکوں انہاں <nowiki>''</nowiki>خدلا<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال کوٹ مٹھݨ عصائے کلیم دِگا توں شائع کروایا۔ ایندا پہلا ایڈیشن سال ١٩٩٨ء وچ شائع تھیا۔ جیکوں لوکاں ٻہوں پسند کیتا۔                        سال ٢٠٠٦ وچ ہک مرتب تھئی کتاب دی ݙس ملدی ہے جیکوں فیض بلوچ نے مرتب کیتا جیندا عنوان<nowiki>''</nowiki>سرائیکی شاعری وچ طنز و مزاح اے ۔ مجموعہ کلام مشعل ادب ملتان دے زیر اہتمام جھوک پبلشرز ملتان دی اشاعت ہے۔ ایں مجموعے وچ سرائیکی دے تمام شعراء دے لکھے ہوئے طنز و مزاح تے مبنی غزلاں ،ݙوہڑے، ماہیے، ھلے، قطعے، لوک گیت، منظوم قطعہ گوئی،  ڈھولے، نظماں وغیرہ شامل ہن۔ طنزیہ شاعری دے حوالینال ہک ہندو شاعر دِلو رام موجی دی ہک مشہور نظم دا بند ݙیکھو: == '''نظم پیسہ''' == دولت جیندے کول زیادی ٻیٹھا ہووے عمراں کھادی نینگر نال کریندے شادی ٻڈھڑیاں کوں پرنیندے پیسہ سب کُجھ کر ݙکھلیندے پیسہ وݙے پاپی لوبھی پکے ݙینے دھیریں گھندن ٹکے روکݨ والے آخر تھکے ایجھاں اندھ چڑھیندے پیسہ سب کُجھ کر ݙکھلیندے پیسہ(٧١) == '''سرائیکی شاعری وچ طنز و مزاح''' == '''(ممبری دا جھگڑا)''' نمونہ کلام : ووٹ گھݨ دی آ ڳئی واری جندلا جت ڳئے بازی ساری میݙی ایجھی قسمت ہاری خالی بکسہ ٻہہ کھڑکینداں ممبری دا میں شوق رکھینداں اپݨے آپ کوں ہر دا ݙٹھم یر دا بکسہ بھردا ݙٹھم ول میں روستہ گھر دا ݙٹھم لمبے لمبے قدم بھرینداں ممبری دا میں شوق رکھینداں جݙاں پہنچاں گھر وچالے ݙیکھ تے میݙا  مندڑا حال اے کھٹے تھی ڳئے سب گھرا والے ذال کوں رو کے ڳل چالینداں ممبری دا میں شوق رکھینداں ذال نے پچھیا حال سݨا ہاں ٻہہ کے میݙے  نال سݨا ہاں ووئیں وی کئی ڳال سݨا ہاں روکے سار حال سݨینداں ممبری دا میں شوق رکھینداں(٧٢)                        سال ٢٠٠٩ء وچ ݙو شعری مجموعے چھپئے۔ پہلا عبدالخالق سرور دا <nowiki>''</nowiki>کھِلدیں کھِلدیں<nowiki>''</nowiki> جھوک پبلشرز ، ملتان دی اشاعت ہے۔ ݙوجھا خواجہ مظفر سعیدی تے حاڄی میاں مظہر الدین دا لکھیا <nowiki>''</nowiki>سوغات کشکول<nowiki>''</nowiki> دے عنوان نال جھوک پبلشرز ملتان شائع کیتا۔ ایں مجموعے دی خاص ڳالھ  اے ہے۔جو ایندے وچ چھی زبانیں دی نمائندگی کیتی ڳئی ہے جنہاں وچ اردو ، عربی ، انگریزی، فارسی ، پنجابی، تے سرائیکی شامل ہن۔                        سال ٢٠٢٢ء وچ شفقت بزدار دا لکھیا مزاحیہ شعری مجموعہ <nowiki>''</nowiki>پیو استاد تے ما ء استانی<nowiki>''</nowiki> اردو سخن پاکستان ، چوک اعظم لیہ توں شائع تھی کے سامݨے آئے۔ ایں مجموعہ کلام وچ نظماں غزلاں ، مزاحیہ سرائیکی ، رباعیات ، خطعیات تے ݙوہڑے شامل ہن۔ شفقت بزدار دی شاعری بارے پروفیسر اختر بخاری الویندن جو : <nowiki>''</nowiki>شفقت بزدار دی ظریفانہ شاعری دا ایہ عمل جیوݨ دی سکت ݙیندے۔ بندے دا حوصلہ ودھیندے ، اے عمل بندے کوں تکلیفاں نال لڑݨ دی صلاحیت ودھیندے۔ ایہا نکی جیہی کھل درد دی کیفت کوں مٹا ݙیندی اے تے بندہ ولا نرویا تھی ویندے۔ سیاݨے آہدن جیویں ضمیر انسان کوں گناہ توں بچݨ دی تݙ ݙیندے ۔ اونویں مسکار دی ݙکھیں کوں ٹالݨ دے دارو اے۔ ایہا دارو سئیں پروفیسر شفقت بزدار دے شعری مجموعے <nowiki>''</nowiki>پیو استاد تے ماء استانی <nowiki>''</nowiki> وچ ملسی۔ <nowiki>''</nowiki> (٧٣)                        ایں مجموعے کنوں پہلے انہاں دیاں شاعری تے مشتمل کتاباں <nowiki>''</nowiki>نکھیڑے<nowiki>''</nowiki> ، <nowiki>''</nowiki>ریشم رستے<nowiki>''</nowiki> تے <nowiki>''</nowiki>کُریہہ دا قرض<nowiki>''</nowiki> شائع تھی چکے ہن۔ == '''نمونہ کلام:مزاحیہ سرائیکی''' == لینڈ مافیا ، ڈرگ مافیا، معافی دے ہن لائق دہشت گردی دیں ایں گرد اچ کفن ویچ کے ݙیکھو بچے ویچ کے ݙیکھو                            (٧٤) == '''رباعی''' == نوٹ سر جی جمع کر تفریق ݙے یورپی تفریح دی توفیق ݙے نائٹ ساری اساں نیٹ تئیں رہوݨے طب ݙے ، تاریخ ݙے ، تحقیق ݙے(٧٥) == '''ݙوہڑہ:''' == چوراہ تئیں ڈھیر ٹریفک ہے گپ شب دا ٹائم نیں ملدا ساݙا میک اپ گرد غبار وطن دیکیکپ دا ٹائم نیں ملدا ݙتی ڈیوٹی سینہ تاݨ کے نت لُک چھپ دا ٹائم نئیں ملدا ہک شفقت ظاہر باطن ہے گُندپ دا ٹائم نئیں ملدا (٧٦) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان seq2cvnlntf43e4z1voaoqsqlunle2w 0 33431 70777 2026-04-21T08:08:06Z ڈیلی جھوک 4262 "سرائیکی زبان دا شمار دنیا دی انہاں زباناں وچ تھیندے جنہاں وچ معیاری ادب تخلیق تھیندا پئے تے جنہاں دا وجود اپݨی ادبی تخلیقات دی وجہ توں زندہ ہے تے آوݨ آلیاں کئی صدیاں تئیں جیندا راہسی۔ ایندی وجہ ایہ ہے جو کہیں وی زبان دی بقاء دا ضامن اُوندا ادب ہوندے۔ جے ض..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70777 wikitext text/x-wiki سرائیکی زبان دا شمار دنیا دی انہاں زباناں وچ تھیندے جنہاں وچ معیاری ادب تخلیق تھیندا پئے تے جنہاں دا وجود اپݨی ادبی تخلیقات دی وجہ توں زندہ ہے تے آوݨ آلیاں کئی صدیاں تئیں جیندا راہسی۔ ایندی وجہ ایہ ہے جو کہیں وی زبان دی بقاء دا ضامن اُوندا ادب ہوندے۔ جے ضامن تکڑا تے صحت مند ہوو ے تاں ول اُو اپݨے وجود کوں وی قائم رکھیندے تے اپݨی نال جڑی شئیاں دے وجود کوں وی تکڑاکیتی رکھدے۔ ادب دا تعلق زبان نال ہوندے۔ ادب زبان کوں طاقت تے توانائی ݙیندے۔ اڄوکے سرائیکی اد ب وچ سرائیکی زبان دا شعری ادب ٻہوں قابل ذکر تے قابل فخر ہے۔ سرائیکی زبان دے شعری ادب کوں ادب برائے زندگی د ا ترجمان آکھیا ونڄ سڳدے۔ ایہ ادب دی اُ و قسم ہے جیندے وچ کہیں نہ کہیں مقصد کوں سامݨے رکھ تے ادب تخلیق کیتا ویندے۔ ادب برائے زندگی دے حوالے نال تخلیق تھیوݨ آلی شاعری وی اپݨی دور دی پوری طرح ترجمانی کریندی ہے۔ کہیں وی دور دی ترجمانی توں مراد ہے جو جیڑھے عرصے وچ ادب تخلیق تھیندے اُوں دور تے عہد دی پوری تصویر ایں عہد دی شاعری وچ موجود ہوندی ہے۔ ایں عہد دی شاعری کوں پڑھݨ نال اوں عہد کل حیاتی رمزاں اکھیاں دے سامݨے آویندیاں ہن ۔ کہیں وی عہد دے سماجی مسائل اوں عہد دی شاعری وچ نظردن۔  تخلیق کار بھانویں او نثر نگار ہووے، ناول نگار ہووے ، افسانہ نگارہووے یا ڈرامہ نگار، بھانویں اُو غزل دا شاعر ہووے تے بھانویں نظم دا ، بھانویں کافیاں لکھدا ہووے تے بھاویں ݙوہڑ ے تے بھانویں گیت نگار ہووے۔ ایہ تخلیق کار اپݨے عہد دے مسائل، اپݨے عہد دے لوکاں دے خواب، انہاں دیاں محرومیاں ، انہاں دے نال تھیوݨ آلے ظلم انہاں دے معاشی مسائل، انہاں دے ہر ہر ݙکھ تے تے انہاں دی ہر ہر خوشی دی ہک سچی تے کھری تصویر کشی اپݨی تخلیقات وچ کریندے۔ ایندا بنیادی مقصد اپݨے دور دے انسان دی بہتری، ترقی تے فلاح کیتے کم کرݨ ہوندے۔ اُو اپݨے دور دے لوکاں نال تھیوݨ والیاں ناانصافیاں تے ظلم دے خلاف لکھدے۔ اپݨے لوکاں دیاں محرومیاں کوں دور کرݨ دی خاطر انہاں لوکاں دی نشاندہی کریندن جیڑھا انہاںدی مجبوریاں تے محرومیاں توں فائدہ چا تے اپݨے کیتے دھن دولت کٹھی کریندن تے ایں دھن دولت کوں پیداکرݨ تے پیداوار کوں ودھاوݨ آلے لوکاں دا استحصال کر تے انہاں کوں تے انہاں دے بنیادی حقوق توں محروم رکھیندن پر اپݨے کیتے دھن دولت جمع کیتی رکھدن۔ انہاں مجبور تے کمزور لوکاں دے خون پسینے دی کمائی وچ اپݨا حصہ تاں گھنݨ وچ دیر نی لیندے پر انہاں دا حصہ ݙیوݨ کیتے ٻہوں انصاف دے تقاضیاں کوں پورا نی کریندے۔ ایں سماجی اُچ جھک دے خلاف ادیب تے شاعر اپݨا قلم چیندن۔ سرائیکی وسیب دی  اڄوکی حالت بہتر کینی۔ سرائیکی وسیب دے لوکاں دے مسائل روز بروز ودھدے ویندن۔ انہاں دیاں محرومیاں دا  کوئی ازالہ کرݨ دی بجائے صاحب اقتدار لوک اپݨے معاشی فائدیاں تے اپݨی عیاشیاں آلے پاسے توجہ زیادہ ݙیندن۔ ایندے خلاف سرائیکی زبان دے شاعراں خاص طور تے اپݨی شاعری وچ بھرپور قسم دا احتجاڄ ریکارڈ کرائے۔ ایں احتجاڄ کیتے انہاں جیڑھا پلیٹ فار منتخب کیتے اُ و شاعری دا پلیٹ فار م ہے۔ ایہ احتجاج علمی تے ادبی سطح تے رہ تے کیتا ڳے۔ اڄوکے دور وچ سرائیکی زبان دے شاعراں دی شاعری وچ موجودہ عہد دے سرائیکی خطے دے لوکاں دے مسائل ، انہاں دی محرومیاں تے انہاں ݙکھاں کوں بھرپور انداز وچ سوجھل کیتا گے۔ ایں تحقیق راہیں ایہ نتیجہ نکلدے جو اڄوکے سرائیکی شعری ادب وچ اڄوکے سرائیکی عہد دا ہک پورا منظر نامہ موجود ہے۔ ایں منظر نامے وچ جتھاں سرائیکی وسیب دی تہذیب تے ثقافت دی ترجمانی ملدی ہے اُتھاں ایں ثقافت تے ایں تہذیب نال جڑے لوکاں دی حیاتی دے ہر چھوٹے وݙے ݙکھ سُکھ کوں ایندے وچ بھرپور انداز نال پیش کیتا گے۔ سرائیکی وسیب دے لوکاں دی پوری حیاتی دے ݙکھ ، سکھ، محرمیاں، مسائل تے خواباں دی ہک پوری تصویر ایں منظر نامہ وچوںاُبھر تے سامݨے آندی ہے۔                        ایں تحقیق راہیں سرائیکی شاعری دے معاصر منظر نامہ کوں سوجھل کیتا گے۔ ایندے کیتے ایں تحقیق کوں پنج ابواب وچ ونڈیا ڳے۔ پہلے باب وچ ادب دی ماہیت ، ادب دی تعریف تے توضیح ٻیان کیتی ڳئی ہے تے ول ادب وچ شاعری دی مقام تے مرتبہ کوں سوجھل کیتا ڳے ایں ڳالھ  دا نتارا  کیتا ڳے جو سرائیکی زبان دے ادب وچ وی سرائیکی شاعری دا مقام تے مرتبہ اپݨی مقدار تے اپݨے معیار ݙوہاں حوالیاں نا ل اُچیرا ہے۔ سرائیکی شعری ادب وچ فنی لحاظ نال پختگی موجود ہے تے فکری لحاظ نال سرائیکی شاعری ادب برائے زندگی دی ترجمانی کریندی ہے ۔ سرائیکی شاعری کوں بغیر کہیں اڄھک تے جھجھک دے ترقی پسند ادب آکھیاونڄ سگدے۔ سرائیکی زبان دے شاعر اپݨے وسیبی حالات تے واقعات پاروں پیدائشی طور تے ترقی پسند ہن۔ انہاں دے اندر اپݨے  وسیب لوکاں نال محبت تے ہمدرد ی ہے۔ انہاں کوں ایں ڳالھ  دا ادراک ہے جو اتھوں دے مسائل خو د حل کرݨے پوسن۔ انہاں کوں اپݨی محرومیاں کوں خوشیاں وچ بدلݨ کیتے خود کوں بدلݨاں پوسی۔ جیندے کیتے سب توں پہلے شرط ایہ ہے جو لوکاں دے شعور کوں ودھایا ونڄے۔ لوکاں کوں اپݨے وسائل تے اپݨے مسائل بارے آگہی ہووے۔ انہا ں کوں اپݨے دوستاں تے دشمناْں دی خبر ہووے۔ اساکوں کوں پتہ ہووے جو اساݙے راہ دے پتھر کون ہے۔ اساکوں صدیاں توں غربت دے غلامی وچ رکھݨ آلے کون ہن۔ ہیں شعور کوں بیدار کرݨ دا شعوری اہر سرائیکی زبان دی اڄوکی شاعری دا ہک وݙا موضوع ہے۔ ایں حوالے نال کئی ذیلی موضوع ہن۔                        ایویں ہی ایں تحقیق دے ݙوجھے باب وچ سن ݙوہزار( ٢٠٠٠ء) توں گھن تے سن ݙوہزار ٻاوی (٢٠٢٢ء) تئیں دے سرائیکی شعری مجموعیاں دا ہک جائزہ گھدا ڳے جیڑھے ایں عرصے وچ چھپ تے سامݨے آئے ہن۔ انہاں مجموعیاں کوں سامݨے رکھ تے ایں ڳالھ  دا تجزیہ کیتا گے جو انہاں وچ کیڑھے شعری مجموعے ایجھے ہن جنہاں وچ اڄوکے دور دی پوری تصویر کشی تھئی ہے۔                        تریجھے باب وچ خاص طور تے انہاں شاعراں دی علمی ادبی خدمات تے انہاں دی حیاتی دے حالات کوں مختصر ٻیان کیتے گے تے خاص طور تے انہاں شاعراں دا تذکرہ کیتا گے جنہاںاپݨی تخلیقات وچ سرائیکی وسیب دے معاشی ، سیاسی، سماڄی ، اخلاقی تے نفسیاتی مسائل کوں اپݨی شاعری دا موضو ع بنڑا کے پیش کیتے۔                        چوتھے باب وچ معاصر سرائیکی شاعری دے موضوعات کوں نشابر کیتے گے۔ انہاں موضوعات نال ہی سرائیکی وسیب د ی ، ملکی معاملات دی تے بین الاقوامی سطح تے جیڑ ی حالت دنیا دی بݨی کھڑی ہے اُوندے ہک پورے منظر نامے کوں سمجھن دا موقع ملدے۔ خاص توجہ سرائیکی وسیب دے منظر نامے تے ݙتی ڳئی ہے تے ایں حوالے نال ایہ ڳالھ  نتر تے سامݨے آئی ہے جوسرائیکی وسیب دی پوری ابتری تے بدحالی تے پسماندگی دی تصویر اڄوکے سرائیکی شاعراں دی تخلیقات وچ موجود ہے۔ایندے نال جیڑھا فائدہ تھئے اُو سرائیکی وسیب دی نویں نسل دے سرائیکی قومیتی شعور دی بیداری دی صورت وچ تھئے۔ اڄ دا سرائیکی نوجوان اپݨے وسائل کوں وی سمجھدے تے اپݨے مسائل کوں وی جاݨ چکے۔ ایندی بنیادی وجہ ایہ ہے جو سرائیکی زبان دا معاصر منظر نامہ حقیقت اچ  اُسرا کھڑے۔ایں تحقیقی مقالے کوں پنج ابواب وچ ونڈا ڳیا ہے۔ ایندا  پنجواں باب نتار ہے جیندے وچ ایں تحقیق دے نتائج کوں ٻیان کیتے گے ۔ اڄو کے معاصر سرائیکی شاعری ترقی پسند روشن خیالی دی ہک سوہݨی تصویر ہے۔سرائیکی شاعری ایں معاصر منظر نامے کوں سرائیکی زبان دے اگواݨ شاعر اشولال دی اڄوکی شاعری بارے ݙتی رائے نال بہتر انداز نا ل سمجھا ونڄ سگدے۔ اشو لال دا خیال ہے جو ایویں لگدے جو ساݙی شاعری بحیثیت شاعری وقت دے محدود سرکسی تصور توں آزاد تھی ڳئی ہے۔ وقت ای تاں انسان دی سب توں خطرناک ایجاد ہے۔ جیڑھی شئیں کوں نواں پراݨا اتے چھوٹا وݙا کر سڳدی ہے۔ ایکوں صرف شاعری ، رقص اتے وجد نال شکست ݙتی ونڄ سڳدی ہے۔اڄ سرائیکی شاعری اپݨے پچھوںہزاراں سال تئیں ݙیکھ سڳدی ہے۔ جیکوں بھلاوݨ سانگھے وت زمانے درکار ہوسن۔                        اڄوکی سرائیکی شاعری ، روہی ، تھل ، دمان، نال رل کے اپݨے ثقافتی لا شعور اچوں ولا دریافت تھیوݨ لگ پئی اے۔ ایہا او روایت ہے جیندے اتے جدید سرائیکی شاعری دا محل اُسردا نظر آندے۔ ہیں روایت تے ٹر کے ای پراݨے تہذیبی، ثقافتی، مذہبی،حوالیاں کوں ورتیندے ہوئیں پچھلے پنجوی سالاں اچ جدید شاعری دی تخلیق دا عمل شروع تھئے۔ کیوں جو اڄ دی سرائیکی شاعری کوں قدیم سرائیکی شاعری توں انج نی کیتا ونڄ سگدا۔اتے ایں ریت کوں زندہ رکھیندے ہوئیں ایں مقالے اچ سال ٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٢ء دے عرصے دے دوران ابھردے نشابر تھیندے شعراء تے انہاں دی شاعری دے فن کوں اڄوکے منظر نامے اچ پیش کیتا گے ۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان kt9cf9dnwbe8pneewpt2ovaoaibxgo4 0 33432 70778 2026-04-21T08:08:54Z ڈیلی جھوک 4262 "اڄوکی سرائیکی شاعری د ا منظر نامہ جیڑھی ہک مکمل تصویر بنڑیندے اُوندے نال جیڑھے نتائج سامݨے آئے ہن اُو درج ذیل ہن: ١۔                   معاصر سرائیکی شاعری اڄوکے دور دی بھرپور ترجمانی کریندی ہے۔ ٢۔                 معاصر سرائیکی شاعری وچ ترقی پسندی تے روشن خی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70778 wikitext text/x-wiki اڄوکی سرائیکی شاعری د ا منظر نامہ جیڑھی ہک مکمل تصویر بنڑیندے اُوندے نال جیڑھے نتائج سامݨے آئے ہن اُو درج ذیل ہن: ١۔                   معاصر سرائیکی شاعری اڄوکے دور دی بھرپور ترجمانی کریندی ہے۔ ٢۔                 معاصر سرائیکی شاعری وچ ترقی پسندی تے روشن خیالی دے عناصر ٻہوں زیادہ ہن۔ ٣۔                 اڄوکے سرائیکی شاعر سرائیکی وسیب دے لوکاں دے قومیتی شعور کوں اُبھارے۔ ٤۔                 معاصر سرائیکی شاعری دا نشابر پُکھ مزاحمتی ہے۔ ٥۔                معاصر سرائیکی شاعری اپݨی فنی تے فکری خوٻیاں پاروں بہترین شاعری ہے۔ ٦۔                 سرائیکی ڄوکی شاعری کوں جڳ جہان دی بہترین شاعری دے مقابلے وچ پیش کیتا ونڄ سگدے۔ ٧۔                 عصر حاضرہ سرائیکی شاعر وچ روایتی شاعری دے موضوعات و ی شامل ہن۔ ٨۔                معاصر سرائیکی شاعری وچ سرائیکی وسیب دے لوکاں نال تھیوݨ آلیاں انصافیاں تے مظالم دا ٻیان ملدے۔ ٩۔                 اڄوکی سرائیکی شاعری سرائیکی وسیب دے مسائل تے محرومیاں کوں موضوع بنڑیندی ہے۔ ١٠۔                معاصر سرائیکی شاعری وچ سرائیکی وسیب دا استحصال کرݨ والیاں قوتاں دے خلاف ہک احتجاڄ ہے۔ == '''سفارشات''' == ١۔                   اڄوکی سرائیکی شعر ی ادب دی طرح معاصر نثری ادب وچ اڄوکے حالات دے حوالے نال وی تحقیق دی لوڑ ہے ۔ تاں جو سرائیکی شعری تے نثری ادب دے تحقیقی تے تنقیدی تجزیے نال سرائیکی ادب وچ معاصر منظر نامہ پوری طرح سامݨے آونڄے۔ ٢۔                  ایہ ہک وݙا موضوع ہے۔ ایندے کیتے پی۔ ایچ۔ ڈی دی سطح تیں تحقیق دی لوڑ ہے تاں جو ایں موضوع دے حوالے نال موجودہ دور دے لکھاریاں تے شاعرا ں دی اپݨے وسیب تے اپݨی وسوں دے لوکاں دی بہتری تے خوشحالی کیتے کیتی ڳئی کوششاں پوری طرح سامݨے آسڳسن ٣۔                  ایں تحقیق وچ ٢٠٠٠ ء توں ٢٠٠٢ء تئیں دے شعری ادب دا اڄوکے منظر نامہ پیش کیتے گے۔ ایں توں پچھلے عہد دی وی عہد بہ عہد دے منظر نامیاں دی وی تحقیق کرݨ دی لوڑہے۔ تاں جو پچھلے عہد دے مسائل، محرومیاں تے شاعراں دیاں اپݨے وسیب کوں سدھارݨ دیاں کوششاں سامݨے آسڳسن۔ ٤۔                  ایں موضوع تے پی۔ ایچ۔ ڈی دی سطح دا کم کرا تے اینکوں کتابی صورتاں وچ چھاپݨ دی شعوری کوشش کرݨی چاہیدی ہے تاں جو سرائیکی وسیب د ے لوکاں دی حالت زار کھل تے حکومت وقت دے سامݨے آ ونڄے  تاں جو حکومت انہاں دی روشنی وچ سرائیکی وسیب دے مسائل تے محرومیاں کوں حل کرݨ دے قابل تھیوے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 51rwt3e76he5amy8kb6btrg0zshypr3 0 33433 70779 2026-04-21T09:29:05Z ڈیلی جھوک 4262 "== سرائیکی ۔ سندھ وادی دی منڈھلی زبان ==                        غلام فرید سئیں دی اے کتاب 11جولائی 2025ء کوں ملتان توں میانوالی تئیں تھیوݨ آلی سرائیکستان رابطہ مہم دا ثمر ہے، اے گاٖلھ میں ایں سانگے آکھداں پیاں جو رابطہ مہم دے سلسلے ءِ چ اساں 13 جولائی کوں ڈھکی پڄی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70779 wikitext text/x-wiki == سرائیکی ۔ سندھ وادی دی منڈھلی زبان ==                        غلام فرید سئیں دی اے کتاب 11جولائی 2025ء کوں ملتان توں میانوالی تئیں تھیوݨ آلی سرائیکستان رابطہ مہم دا ثمر ہے، اے گاٖلھ میں ایں سانگے آکھداں پیاں جو رابطہ مہم دے سلسلے ءِ چ اساں 13 جولائی کوں ڈھکی پڄیے تاں غلام فرید سئیں اساکوں ملیے تے آکھیا جو میں تاں اچا چیت آ ڳیاں۔ میکوں اطلاع نہ ہئی ، بس تے بینر ݙٹھن تاں تہاݙے کول آیاں ، میں سرائیکی زبان تے کتاب لکھی ءِ ، چھپواوݨ چہنداں، ملتان کݙاں آواں ؟غلام فرید سئیں کوں مل تے ہاں ٹھر ڳیا تے نال سرائیکی لسانیات تے تحقیقی کتاب دا سݨ تے ٻیا وی باغ بہار تھی ڳیم ۔ ملتان ملݨ دا پروگرم بݨ ڳیا، غلام فرید سئیں تشریف گھن آئے، کتاب دے مسودے کوں ݙٹھا، اے تاں خیر نال ہزار صفحے دے لگ بھگ مسودہ ہا، غلام فرید سئیں دے آکھݨ مطابق پہلا حصہ تہاݙی خدمت ءِ چ حاضر اے ، ایں کتاب توں ݙوڑا حصہ حالی باقی ہے، انشاء اللہ ایں کتاب دے بعد او وی شائع تھیسے۔                        ایں کتاب کوں مختلف ابواب وچ تقسیم کیتا ڳئے، ہر پُکھ ءِ چ سینکڑاں عنوانات ہن، کتاب دے پکھ یعنی ابواب بندی ایں طرح ہے پکھ 1…… انسان تے زبان پکھ 2……رگ وید اِچ ہڑپا آلاں دی زبان پکھ3……سرائیکی رگ وید اِچ پکھ4…… پروٹو سرائیکی دے کجھ ٻئے لوظ پکھ5 ……سرائیکی ہند آریائی زبان نئیں                        کتاب ءِ چ ٻہوں وݙی تحقیق کیتی ڳئی ءِ ، ایں کتاب دے حوالہ جات تریہہ صفحے ہن تے تحقیق واسطے ݙٹھے ڳئے کتاباں دی تعداد سینکڑاں وچ ہے، اِتھوں اندازہ تھیندے جو غلام فرید سئیں کتنی ڳول پھرول کیتی ءِ ، اے کتاب سالہا سال دی محنت دا پھل ہے جیرھا غلام فرید سئیں سرائیکی قوم کوں دان کیتے۔ غلام فرید سئیں سچے سرائیکی ہن ، اپݨی دھرتی ، اپݨی مٹی تے اپݨے وسیب نال محبت کریندن، نثر انہاں دا موضوع ہے، پہلے وی انہاں دیاں ݙو کتاباں اہل علم توں داد حاصل کر چکین، آپ دی کتاب ’’کچکوݙیاں‘‘ وچ وسیب دے مہان سوجھواݨ سئیں سعید اختر سیال (مرحوم) لکھیا جو غلام فرید سئیں ہک ٻہوں وݙے پھرولی (محقق) ہن جیرھے سرائیکی ڳول پھرول دے کم کوں اڳونہاں کرݨ ءِ چ ݙینھ رات ہک کیتی پن ۔                        غلام فرید سئیں دی ساری تحقیق سرائیکی ماء ٻولی دے حوالے نال ہے تے میں جو اخذ کیتے او اے ہے جو سرائیکی صرف وادی سندھ ای نی بلکہ ہند ، سندھ دی وݙی زبان ہے ، سچ تاں اے ہے جو سرائیکی زبان کوں نام نہاد محققین وچوں کہیں سنسکرت دی دھی اتے کہیں سندھی دی بھیݨ آکھیے جݙاںجو اصل حقیقت ایویں نی سرائیکی زبان ’’ مادر لنگویج‘‘ اے۔کجھ لوک سرائیکی دے ناں بارے اکھیندن جو اے 1962ءِ چ سامھے آئے جݙݨ جو اے لوظ پہلے توں موجود ہئی ۔ 6اپریل 1962 ء کوں ملتان دے سمرا پبلک سکول اچ تھیوݨ آلے اجلاس اچ ایں ناں ’’سرائیکی‘‘ تے اتفاق کیتا ڳیا، باقی جتھاں تئیں ناں دا تعلق ہے ، اردو دا وی ناں ریختہ ، دکنی ، ہندی ، دہلوی تے لکھنوی وغیرہ رہ ڳے، پنجابی کوں وی ماجھے دی ٻولی ، دو آبی تے لہوری زبان سݙیا ویندا رہ ڳے، خود فارسی کوں پہلوی زبان وی آکھیا ڳے۔                        زبان دا تعلق زمین نال ہوندے ، سرائیکی قوم دے وطن دا مرکز ہمیش توں ملتان رہ ڳئے، ملتان دی تاریخ لکھاں سال ݙسی ویندی ہے، ہک ویلھے موجودہ پنجاب تے کشمیر تک علاقے سرائیکی راجدھانی ملتان وچ شامل ہن، ملتان ہی تہذیب تمدن اتے تجارت و صنعت دا مرکز ہا ایں واسطے سرائیکی زبان تہذیب تے ثقافت دے اثرات ݙوجھے لسانی گروہیں تے پووݨ لازمی ڳالھ ہئی، انہاں اثرات دی وجہ توں کجھ زباناں ٻئے زبانیں وچ مرج تھیندن اتے کجھ نویاں وجود وچ امدن۔ جیویں جو ݙو نویاں زباناں کشمیری تے پنجابی وجود وچ آئن۔ انگریزی عہد دی عام تحقیق دے مطابق سرائیکی زبان مختلف زباناں دی ماء ہے۔                        سرائیکی قدیم تے عظیم زبان اے، سندھ وچ سرائیکی زبان کوں ہزاراں سالاں توں سرائیکی دے ناں نال پکاریا ویندا پے، پر حملہ آوراں دے ݙڈھپ تے زیادتیاں دی وجہ توں سرائیکی وسیب جیویں جیویں ونڈیندا ڳے، اُونویں سرائیکی دے ناںوی ونڈیندے ریہے مثلاً ملتانی، بہاولپوری، شاہ پوری، دیروی، ڄٹکی تے جھنگوی وغیرہ، پر سندھ وچ ہمیش توں اینکوں سرائیکی آکھیا ڳے۔ ایں حقیقت توں کوئی انکار نی کر سڳدا جو سرائیکی پاکستان دی او قدیم تے عظیم زبان اے جیرھی جو بلا شرکت غیرے موہنجو دڑو تے ہڑپہ تہذیب دی امین، وارث تے یاد گار ہے۔                        کتاب دی اشاعت تے میں سئیں غلام فرید آف ڈھکی کوں نو لکھ مبارخان پیش کرینداں جو انہاں ٻہوں وݙا کم کیتے ، ٻہوں وݙی محنت کیتی ءِ ، سرائیکی لسانیات دے ایں کم کوں اپݨی حیاتی دا ٻہوں وݙا حصہ ݙتے ، سرائیکی قوم انہاں دے کم کوں کݙاہیں فراموش نہ کر سڳسی ، وݙے لوک وݙا کم کریندن ،ماء ٻولی تے اپݨے وطن واسطے کم کرݨ آلے لوک عظیم ہوندن تے بیشک غلام فرید سئیں دا شمار سرائیکی قوم دے مشاہیر وچ تھیندے۔ ظہور دھریجہ جھوک سرائیکی ، ملتان == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ixroh32wkr8hgzj4x0hvby6iw2h0wte 0 33434 70780 2026-04-21T09:29:46Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سئیں غلام فرید صیب نال میݙا تعارف تاں اُنہیں دیاں کتاباں ’’مُرکݨیاں‘‘ تے ’’کچکوݙیاں‘‘ نال تھیا۔ ول ہِک ݙینہوار اُنہاں اُچیچا پندھ کیتا تے میکوں قرطبہ یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان ملݨ تشریف گھِن آئے۔ وݙے بندے دا اے وصف ہے ڄو اُوند..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70780 wikitext text/x-wiki                         سئیں غلام فرید صیب نال میݙا تعارف تاں اُنہیں دیاں کتاباں ’’مُرکݨیاں‘‘ تے ’’کچکوݙیاں‘‘ نال تھیا۔ ول ہِک ݙینہوار اُنہاں اُچیچا پندھ کیتا تے میکوں قرطبہ یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان ملݨ تشریف گھِن آئے۔ وݙے بندے دا اے وصف ہے ڄو اُوندی شفقت ہر جھاہ تے ہر کہیں واسطے ہوندی ہے۔             ایں ملاقات اِچ پتہ لڳا ڄو سئیں غلام فرید صیب سرائیکی لفظیں دی ڳول اِچ ٹُر پیئن۔ ڈھڳ سارا پندھ کر چُکین پرلفظیں دی ڳول جاری ہے ۔ سچ آہدن ڄو سیاݨے بندے دی ڳول نئیں مُکدی۔                        انسان نے اپݨی طویل تریخ اِچ ڄتھاں ٻہوں ساریاں قابل ذکر کامیابیاں حاصل کیتن، اُنہیں اِچوں ہِک اہم ترین کامیابی اوندا زبان سکھݨ ہے۔ زبان توں بغیر انسان دا تصور وی نئیں کیتا ونڄ سڳدا۔ زبان اوکوں ݙوجھیاں مخلوقات توں معتبر بݨیندی ہے۔ ایندے نال وسیبی رشتے بݨاوݨ، ساری تہذیب، ساری ثقافت ، انسان دے سارے اخلاقی قدراں، زبان نال جُڑیاں ہویاں ہِن۔ تعلیم، تربیت سب کجھ ایندے نال جُڑا ہویا ہے۔                        زبان کیا ہے؟ زبان اظہار دا وسیلہ ہے ، بامعنی تے متواتر آوازاں دا سلسلہ ہے، زبان ساݙے خیالات دی ترجمان ہے، اے ساݙے جسمانی حرکات دی وی ترجمانی کریندی ہے ۔ انسان اے ترجمانی ’’ٻولݨ ‘‘نال کریندے۔ لفظیں دی ادائیگی، آوازاں، او آوازاں ڄیکوں ٻیا انسان سمجھ سڳے۔ تے ڄیں ویلے چاہوے اوکوں دُہرا وی سڳے۔ انہاں ساریاں ڳالھیں کوں زبان آہدن۔                        ایکوں مزید وضاحت نال بیان کروں تاں ایں آکھ سڳدے ہیں ڄو ڄبھ نال کڈھیاں ڳیاں او آوازاں ڄنہاں کوں سݨیا، سمجھا تے دہرایا ونڄ سڳے ۔ لفظیں دا مجموعہ ڄیکوں ہِک خاص ترتیب نال کیہیں انسانی گروہ دے لوک ہِک ٻئے نال الاوݨ سانگھے ورتیندن، زبان سݙویندے۔                        ڳالھیں کیتم، آوازاں ، آوازیں دی ہِک ترکیب تے ترتیب تے تریجھی ڳالھ انساناں دے خاص گروہ دے درمیان ڳالھ مہاڑ دا ذریعہ، چوتھی ڳالھ ڄیکوں سُݨا ، سمجھا تے ول دہرایا ونڄ سڳے ، اوکوں زبان آہدن۔                        سئیں غلام فرید صیب سرائیکی زبان دی ڳول اِچ ٹرن تاں اپݨی تحقیق کوں ماہرین لسانیات دے حوالے ݙے کے معتبر بݨائے نیں۔ ظاہر ہے ڄیڑھیاں سہولیات جیوکس، شیکل ، ایف بی جے کوئیپر ، مائیکل ویزل تے ٻیاں کھوجیاں کول مجود ہن ، او سئیں غلام فرید صیب کول کائینی۔ بھل اُنہاں اپݨی کاوش نال آپݨی تحقیق کوں مستند بݨائے۔                        اُنہاں سارے محققین (کھوجیاں) دا مطالعہ کیتے ، اینڈریو جیوکس ، شوکت مغل تے سردار سعداللہ خان کھیتران ، اُنہاں دی کھوج (تحقیق) دے بنیادی مآخذ ہن کیوں ڄو انہاں تریہاں نے سئیں غلام فرید صیب توں پہلے سرائیکی زبان تے کم کیتے تے سرائیکی لغات مرتب کیتے نیں۔                        زبان دے ماہرین ݙسیندن ڄو ابتدائی سومیری رسم الخط اِچ ’’ملوہا‘‘ یعنی قدیم ملتان دے بارے معلومات ملدن ۔ (ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر)                        محترم غلام فرید صیب سرائیکی زبان دا ایرا ویدک ادب نال جُڑیندن۔ اُنہاں دے موجب ’’رگ وید‘‘ سپت سندھو علاقے اِچ ستھی ڳئی اے۔سپت سندھو دا مطلب ہے ’’ست دریاواں توں سیراب علاقہ‘‘ ست دریاواں توں مُراد سندھ،راوی، چناب، جہلم، ستلج ، بیاس تے ہاکڑا (گھاگھرا) ۔ ویدک ادب اِچ اِنہاں دریاواں دی محبت اِچ گیت لکھے ڳئین۔ آریاواں نے ہِک دریا کوں ’’سرسوتی‘‘ دا ناں وی ݙتے۔ اڄوکے ماہرین وی پنجاب دے پنڄ دریاواں توں علاوہ سندھ تے سرسوتی کوں ملا تے سَت دریا ڳݨ ویندن۔ اے دریا ہیڈ پنجند دے مقام تے ونڄ ملدن۔ (سید مظہر جمیل، جدید سندھی ادب، ص267)                        غلام فرید صیب دے موجب ایف بی جے کوئیپر دے موجب ’’رگ وید‘‘ اچوں 383ایجھے لوظ ملن ڄیڑھے سنسکرت دے نئیں بھلکہ اے اوں زبان دے لفظ ہِن ڄیڑھی زبان آریاواں دی آمد توں پہلے سپت سندھو دے علاقے اِچ ٻولی ویندی ہئی۔                         سئیں غلام فرید صیب اپݨی تحقیق نال ویدک ادب دا ویورا کیتے تے ایں نتیجے تے پہنچن ڄو سرائیکی زبان دا تعلق برصغیر دیاں زباناں دے کیں خاندان نال نئیں۔ اے ہِک وݙی بھرویں کوشش ہے۔ لفظ ڳولݨ، اوندے خاندان دا پتہ کرݨ تے اوندے معنی وی ݙسن۔ محترم غلام فرید صیب دا اے کم سرائیکی دھرتی کیتے قابل فخر کم ہے تے او لوک ڄیڑھے سرائیکی زبان دے بارے نامناسب رائے رکھیندن ، اُنہاں کوں مدلل تے مستند جواب ہے۔                        سئیں غلام فرید صیب دی اے تحقیق سرائیکی دی قدامت ثابت کریندی ہے تے ایندے نال ای سئیں غلام فرید صیب کوں وی ہِک وݙا کھوجی (محقق) ثابت کریندی ہے۔                        رگ وید اِچ مجود ہِک لفظ ’’کاݨا‘‘ کوں مائیکل ویزل دی ہِک اَکھ آلا (one eyed) لکھدن تے اے لفظ اڄ وی ایہو معنیس ݙیندے۔ لفظیں دی تندیر دے 51نمبر تے سئیں غلام فرید صیب ہِک لفظ ’’بالا‘‘Bala لکھدن۔ اے لفظ چھت اِچ استعمال تھیوݨ آلا لکڑی دا چھوٹا ٹکڑا دے معنی اِچ گھِندن۔ اُنہاں دے موجب مستشرق محقق ’’جیوکس‘‘ وی ایں لفظ دے ایہو معنی درج کریندے۔                        رگ وید دا ہِک ٻیا لفظ ’’وٻلݨ‘‘ توں گھدا ڳیا لفظ ہے ۔ سردار سعداللہ خان کھتران (مرحوم) ایندا مطلب بدحواس، پریشان، حیران لکھدن۔ ’’وٻلاہویا، وٻلی ہوئی‘‘ اے لفظ اڄ وی ساݙے وسیب اِچ ٻولے ویندن۔                        محترم غلام فرید صیب ایں کتاب اِچ اے ڳالھ ثابت کرݨ اِچ کامیاب رہ ڳیئن ڄو سرائیکی آریاواں دی آمد توں وی پہلے دی زبان ہے۔ اے ہند آریائی زبان نئیں ، بلکہ اے سندھ وادی دی زبان ہے۔ غلام فریدصیب دی اے تحقیقی کتاب پڑھ تے ڈھڳ ساری خُشی تھئی اے ۔ اُنہاں ٻہوں اعلیٰ تے شاندار کم کیتے ، اے زند ہ راہوݨ آلا کم ہے ، مدلل ہے، مستند ہے تے ہر سطح دے قاری کوں سمجھ آونڄݨ آلے انداز اِچ لکھا ڳئے۔                        غلام فرید صیب ڈھڳ ساریاں مُبارخاں، ڈھڳ ساریاں دُعائیں۔ ڈاکٹر گل عباس اعوان گلشن ِ عباس، لیہ 08/01/2025 == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 8h0qedcubeeqzdedyta151ckwoozi4u 0 33435 70781 2026-04-21T09:30:16Z ڈیلی جھوک 4262 "                        کہیں زبان دی ترویج تعصب یا نفرت نی بلکہ محبت تے الفت اے۔ اے جہالت نی علم اے ، زبان ہِک سائنس اے جہڑھی تحقیق تے ریسرچ دا تقاضا کریندی اے۔ اے ڳالھ اساکوں یاد رکھݨی چہیدی اے جو زبان دا ناں انسان اے تے انسان دا ناں زبان اے۔ زبان واسطے کم کرݨ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70781 wikitext text/x-wiki                         کہیں زبان دی ترویج تعصب یا نفرت نی بلکہ محبت تے الفت اے۔ اے جہالت نی علم اے ، زبان ہِک سائنس اے جہڑھی تحقیق تے ریسرچ دا تقاضا کریندی اے۔ اے ڳالھ اساکوں یاد رکھݨی چہیدی اے جو زبان دا ناں انسان اے تے انسان دا ناں زبان اے۔ زبان واسطے کم کرݨ ای اصل علم اے اَتے علم دا حصول ثواب اے۔معروف محقق تے ماہر لسانیات سئیں غلام فرید صیب کوں نو لکھ مبارخاں پیش کرینداں جو انہاں پاکستان دی سب توں وݙی تے قدیم زبان بارے شاندار تحقیق تے ریسرچ کیتی اے تے دنیا دے مَنیے مَنائے ماہرین لسانیات دے نظریات تے حوالیں نال سرائیکی دی قدامت کوں نشابر کیتے۔                        سئیں غلام فرید صیب وقت دے ٻہوں وݙے کھوجی ثابت تھیئن تے سرائیکی دا رگ وید وچ وی کھوج لاتے۔ ہک خاص اہم گاٖلھ اے ہے جو سئیں غلام فرید صیب اپݨا ہک نظریہ پیش کیتے جیندے وچ او آکھدن جو سرائیکی ہند آریائی زبان کائنی۔ اے ہک ایہو جیہا موضوع ہے جئیں تے بحث دے نویں دَر کھُلسن تے ریسرچ سکالر اپݨے اپݨے نظریات سامھے گھن آئوسن ۔ سئیں غلام فرید صیب دا نظریہ پیش کریندا پیاں آپ لکھدن۔ پاکستانی لسانیات بارے مُلخی تے غیر مُلخی لسانی ماہر ایں وݙے مغالطے اِچ پھتھے ہوئے ہِن ڄو اڄوکیاں پاکستانی زباناں ہند آریائی زبان (آریائی سنسکرت) دیاں ڄموڑیاں ہن۔ ایں مُغالطے دی تاہ تے سوجھواݨاں دا شیت اے خیال اے ڄو سندھ وادی اپݨی اوائل کولوں ای انساناں توں خالی دھرتی ہئی۔ ایں دھرتی تے ڄتلے وی لوک آئن او باہر کولوں ای آئن تے آپݨیاں آپݨیاں زباناں وی اپݨے نال گھِن آئن۔ سندھ وادی اِچ ایں انسانی خلاء کوں بھرݨ کیتے کݙاہیں تاں اِتھاں منڈا لوکاں دی ہوند دا مفروضا گھڑا ڳیا ہے۔ تے کݙاہیں دراوڑی اقوام دے آوݨ دا تمار کھڑا کیتا ڳیا ہے۔ چھیکڑ تے اے بے نرواری وی کیتی ڳئی اے ڄو آریاںڄیہاں ہرلیاظ نال پسماندا گروہ کوں سندھک دھرتی ڄایاں دے ہزاراں ورھاں دے ڄمے ڄمائے تے اڳونہاں کلچر تے وزبر ݙکھایا ڳئے۔ تے سندھک دھرتی ڄایاں دی مانویں زبان کوں ایویں بے ناواں کر ݙٹا ڳئے ڄیویں انہاں دی کائی زبان ہئی ای کائیناں۔ بھل سئیں جارج مارشل ہوݨاں 1922ء اِچ موہن جو داڑو تے ہڑپا دی کھاٹی کرکے تے سئیں جین فرانکوئیس جیرج ہوݨاں 1976 ء اِچ مہر گڑھ دی کھاٹی کرکے دنیاں آلاں کوں اے حقیقت منݨ تے مجبور کرݙتا ہے ڄو سندھ وادی منڈھ لا کولوں انساناں کولوں خالی ناہی بھلکہ ایں دے منڈھلے ڄموڑے تے واسی سندھک دھرتی ڄائے ای ہَن تے اڄ وی او ایں دے وارث تے مالک ہن۔                        چھیکڑ ءِ چ میں مبارکباد دے نال نال اے گاٖلھ کریساں جو جیویں غلام فرید صیب لکھدن جو سندھ دھرتی ڄئے کل وی اپݨی دھرتی تے اپݨی ماء ٻولی دے وارث ہن تے اڄ وی وارث ہن ۔ غلام فرید دا تعلق ڈھکی دیرہ اسماعیل خان نال ہے، دیرہ اسماعیل خان تے وی قدم قدم تے سرائیکی دے آثار موجود ہن، ہندیرے ، رام ڈھیری ، ٻلوٹ تے خود ڈھکی ، پہاڑ پور اے ساریاں جہیں سرائیکی وطن وسیب دا قدیم سرمایہ ہن۔ زبان دا تعلق زمین نال ہوندے ۔ کراچی توں پشاور تئیں ساری وادی سندھ سرائیکی تہذیب و ثقافت دی سر زمین ہے، وسیب دی قدامت بارے سئیں ظہور دھریجہ اپݨی کتاب ءِ چ لکھیے جو سرائیکی وسیب تاریخ دی شکست و ریخت اَتے حملہ آوراں دی زیادتیاں دے باوجود اڄ وی سرائیکی وسیب دنیا دے ݙو ترہائی ملکاں دی آبادی تے رقبے توں زیادہ ہے، اَتے سرائیکی وسیب آبادی، آمدݨی تے پیداوار دے لحاظ نال نہ صرف پاکستان دے سارے علاقیاں بلکہ دنیا دے ادھ توں ودھ ملکاں توں ودھ ہے۔ تاریخی تے جغرافیائی لحاط نال ایندی افادیت اڄ وی مسلمہ ہے۔سرائیکی تہذیب ایشیا دے ساریاں تہذیباںکنوں جغرافیے دے لحاظ نال سبھ کنوں وݙی تہذیب اے۔ اے تہذیب پنج لکھ مربع میل تے پھیلی ہوئی اے۔ چولستان وچ ملݨ آلا گنویری آلا ہڑپائی تہذیب دا ہم عمر اے۔ چولستان بارے ٹو ڈ لکھدے:’’ روائتیں کنوں پتہ لڳدے جو اے علاقہ ہمیش کنوں غیر آباد نہ ہئی، انہاں دی بربادی اوں ویلھے شروع تھئی جݙاں دریا ہاکڑہ سُک ڳیا، جیرھا سندھ وچ روہڑی، بکھر تے اُچ دے مقام تے آ مِلدا ہا‘‘۔کوٹ ڈیجی ، گنویری والا تے جلیل پور دی طرح ملتان وی اپݨی قدامت دی مثال آپ ہے، وادی سندھ دی تہذیب دی واحد جیندی جاڳدی مثال ملتان دا شہر ہے، ایندے نال دے سارے شہر زمین وچ دفن تھی ڳن، پر سرائیکی لوکاں دی اپݨی دھرتی نال محبت تے بہادری دا اے ثبوت اے جو اے شہر اڄ وی اپݨی مکمل شان و شوکت نال آباد ہے تے اپݨے وسیب د یاں ثقافتی سر گرمیاں دا مرکز بݨیا کھڑے۔                        چھیکڑ ءِ چ ہک واری ول کتاب دی اشاعت تے سئیں غلام فرید صیب کوں نو لکھ مبارخاں پیش کرینداں۔ پروفیسر ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی صدر ، ملتان آرٹس فورم == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان mmbvtyuc6z9qgag1981ohdp5awqjsob 0 33436 70782 2026-04-21T09:30:46Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سئیں غلام فرید صیب اپݨے کم نال ثابت کیتے جو سرائیکی دا شمار دنیا دی قدیم زباناں وچ تھیندے، انہاں ایں سلسلے دے وچ جاہ جاہ تے حوالے ݙتن ، اپݨی پہلی گاٖلھ وچ غلام فرید صیب لکھدن جو سندھک دھرتی ڄائیاں دی ماء ٻولی دے ہزاراں لوظ ویدک لٹریچر..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70782 wikitext text/x-wiki                         سئیں غلام فرید صیب اپݨے کم نال ثابت کیتے جو سرائیکی دا شمار دنیا دی قدیم زباناں وچ تھیندے، انہاں ایں سلسلے دے وچ جاہ جاہ تے حوالے ݙتن ، اپݨی پہلی گاٖلھ وچ غلام فرید صیب لکھدن جو سندھک دھرتی ڄائیاں دی ماء ٻولی دے ہزاراں لوظ ویدک لٹریچر (رگ وید، یجر وید، سماوید تے اتھر وید) اِچ اڄ وی مجود ہِن۔ لوڑ ایں ڳالھ دی ہے ڄو سنسکرت زبان ڄاݨݨ آلا کوئی سرائیکی ماݨو انہاں لوظاں دی توگھڑ کرکے لکھت اِچ گھِن آوے تاں ڄو دنیاں آلاں کوں سرائیکی زبان دے پُراݨ تے ایندے الاوݨ آلاں دے ماݨ دا پتا لڳے۔                        جیکر اساں زیادہ پَرے نہ ونڄوں ہک ہزار سال دی گاٖل وی کروں تاں نور نامہ وی ہے، ڈاکٹر نصر اللہ ناصر دا مقالہ سرائیکی شاعری دے ہزار سال وچ وی ٻہوں کجھ مل ویندے ، اڄ جیڑھے لوک سرائیکی کوں لہجہ اکھیندن، دراصل او اپݨے اندر جھاتی پاون، انہاں کوں صاف نظر آئوسے جو پنجابی کیا ہے؟ جیکر سولہویں صدی عیسوی دے شاعر حضرت شاہ حسین لاہوریؒ تے بابا بلھے شاہؒ دی شاعری دا مطالعہ کروں تاں صاف پتہ لڳدے جو انہاں سرائیکی زیادہ استعمال کیتی اے، کوئی منے تے بھانویں نہ منے، اے ڳالھ سچ اے جو پنجابی سرائیکی دا لہجہ ہے۔ بر صغیر دے معروف محقق ڈاکٹر گوپی چند نارنگ اپݨے ہک مقالے جیڑھا پہلی عالمی سرائیکی کانفرنس 1992 ء نیو دہلی دے موقعے تے پڑھیا ڳیا انہاں ثابت کیتا جو سرائیکی ’’ مادر لینگویج‘‘ اے اتے اے بر صغیر دے اکثر زبانیں جیندے وچ سنسکرت وی شامل اے دی ماء اے، ایں واسطے سرائیکی زبان دی تہذیب کوں کہیں ٻئی زبان نال سلہاڑیا یا گݙ مݙ کر تے خراب نی کرݨاں چہیدا۔ (بحوالہ :سرائیکی وسیب، مصنف ظہور دھریجہ )                        بلاشک سندھک تے سندھ وادی وی سرائیکی ہے تے سندھک دھرتی ڄائیاں دی ماء ٻولی وی سرائیکی ہے، بہترین تے اعلیٰ لسانی کم کرݨ تے میں سئیں غلام فرید کوں مبارکباد ݙینداں تے انسان تے زبان دے حوالے نال ایں کتاب دے پہلے پکھ وچوں اے الفاظ شامل کرینداں جو کہ سندھ وادی بارے سوال ہے سندھ وادی کیویں تے کݙݨ بݨی ہے؟ ایندے پیلھے واسی کوݨ ہَن تے کِتھوں آئے ہن؟ انہاں سوآلاں دے ولدے پِچھلے پناں اِچ وݙی تفصیل نال ݙتے ڳئے ہن۔ آوݨ آلے پناں اِچ ایں اہم سوآل دا ولدا ݙیوݨ دی کوشت کیتی ویسی ڄو سندھ وادی دے پیلھے قدیم واسی کیرھی زبان الائندے ہن ؟تے کیا او زبان اڄ وی جیندی ہے تے الائی ٻولی ویندی پئی ہے یا کائیناں؟ انہاں سوآلاں دا ولد اݙیوݨ توں پیلھوں اے ڄانݨا تے سمجھݨاں ٻہوں ضروری ہے ڄو انسان الاوݨاں (Speech) کیویں تے کݙاں سِکھا ہے؟  تے دنیاں اِچ الائی ونڄݨ آلیاں اڄوکیاں ون پونیاں زباناں (languages) کیویں بݨیاں ہن؟ پروفیسر پرویز قادرخان بانی ایڈمن سرائیکی وکی پیڈیا == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 3p8mey87pnxx1ixmr7912o392qk3z7l 0 33437 70783 2026-04-21T09:31:41Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سندھ وادی ، سرائیکی زبان دی قدامت تے انسان بارے سئیں غلام فرید دی کتاب ہک مضبوط تحقیقی ، علمی سرمایہ ہے۔ انہاندی تحقیق کوں داد نہ ݙیوݨ بے انصافی ہوسے ، سرائیکی ادب دے حوالے نال غلام فرید صیب تعارف دے محتاج کینھی ۔ بحیثیت اسٹیشن ڈائریک..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70783 wikitext text/x-wiki                         سندھ وادی ، سرائیکی زبان دی قدامت تے انسان بارے سئیں غلام فرید دی کتاب ہک مضبوط تحقیقی ، علمی سرمایہ ہے۔ انہاندی تحقیق کوں داد نہ ݙیوݨ بے انصافی ہوسے ، سرائیکی ادب دے حوالے نال غلام فرید صیب تعارف دے محتاج کینھی ۔ بحیثیت اسٹیشن ڈائریکٹر ریڈیو پاکستان دیرہ اسماعیل خان تعیناتی دے دوران غلام فرید صیب دی کتاب ’’مرکݨیاں ‘‘ ݙیکھݨ تے پڑھݨ دا موقعہ ملیا، انہاں بہترین انشائیے ’’مرکݨیاں ‘‘ وچ شامل کیتن تے سرائیکی ادب ، نثر وچ بہترین اضافہ کیتے ، ایندے نال مضامین دی کتاب کچکوݙیاں وی سرائیکی دے نثری ادب وچ ہک سوغات توں گھٹ کیھنی ’’ سرائیکی ۔ سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان ‘‘ اے کتاب تاں انہاندے سالیں دی محنت دا نچوڑ اے ، کتاب نال سنگت پراݨی اے۔ کتاب دی اہمیت کوں سمجھدوں جو کتاب دی کیا شان ہوندی اے ۔ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی تے بندہ ناچیز سرائیکی دی مختصر ادبی تاریخ دا تحقیقی مطالعہ سامھݨے گھدی اَمدوں جیندے وچ سارے سرائیکی ادب ، کتابیں، جملہ اصناف دا ذکر ہوسے ۔ اے کتاب ساݙے طالب علماں کیتے ذوق مطالعہ دا سامان بݨسے۔ ہک واری ول اپݨے محترم بھرا سئیں غلام فرید آف ڈھکی تے کتاب دی اشاعت دا اہتمام کرݨ تے ادارہ جھوک کو نو لکھ مبارخاں پیش کریندوں ۔ ڈاکٹر خالد اقبال ملتان == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 14wdxe5xjg1743n6qwhx1f0b9yo2txx 0 33438 70784 2026-04-21T09:33:42Z ڈیلی جھوک 4262 "سئیں غلام فرید دا تعلق ڈھکی ، دیرہ اسماعیل خان نال ہے، انہاں دا شکریہ جو انہاں سرائیکی زبان بارے ہک بہترین تحقیقی کتاب سرائیکی قوم کوں دان کیتی ءِ ۔ آپ کتاب دا ناں ’’ سرائیکی ۔ سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان ‘‘ ہے۔ بیشک سرائیکی موجودہ پاکستان دی سب توں وݙی ت..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70784 wikitext text/x-wiki سئیں غلام فرید دا تعلق ڈھکی ، دیرہ اسماعیل خان نال ہے، انہاں دا شکریہ جو انہاں سرائیکی زبان بارے ہک بہترین تحقیقی کتاب سرائیکی قوم کوں دان کیتی ءِ ۔ آپ کتاب دا ناں ’’ سرائیکی ۔ سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان ‘‘ ہے۔ بیشک سرائیکی موجودہ پاکستان دی سب توں وݙی تے ابتدائی زبان ہے۔ کتاب دے بارے ءِ چ ہک ڳالھ تاں اے ہے جو اے کتاب وݙی کتاب دا ہک حصہ ہے۔ ایں توں ݙوڑا حصہ باقی ہے، جیندی اشاعت ݙوجھے مرحلے ءِ چ تھیسے۔ ݙوجھا تے وݙا حصہ انشاء اللہ ٻہوں جلدی شائع تھیسے ،لسانیات دے طالب علمیں دے نال نال لٹریچر دے طالب علمیں کوں وی علمی خزانہ حاصل تھیسے تے سرائیکی دی عظمت تے قدامت سامھے آئوسے۔ ہک ٻئی ڳالھ دی وضاحت وی ضروری ہے جو کتاب ءِ چ اکثر سندھ وادی دا ذکر آئے۔ لوظ سندھک وی ورتیا ڳے، ایندا مطلب سرائیکی خطہ ہے کیوں جو سندھ دا مطلب دریا تھیندے تے سرائیکی خطہ سپت سندھو یعنی ست دریاویں دی سر زمین ہے، سرائیکی خطہ ہی وادی سندھ ہے تے وادی سندھ دا مرکز وی ہے۔ اے وضاحت ایں واسطے کیتی ویندی پی اے جو اڄ سندھیں کوں اپݨا صوبہ سندھ مل ڳئے تے سرائیکی قوم دا وطن وسیب کھس گھدا ڳے، سرائیکی قوم دے وطن دا وݙا حصہ پنجاب کھسی کھڑے تے ٻیا حصہ خیبرپختونخوا دے قبضے وچ ہے۔ سرائیکی صوبہ سندھ دی مُنڈھلی تے وݙی زبان ہئی اُتھاں وی سرائیکی کوں ماریا ویندا پے ۔ ایں کتاب کوں پڑھݨ آلے سارے پڑھاکو اے ڳالھ پَلے ٻدھن جو سرائیکی ماء یعنی ام اللسان ہے تے سندھی ، پنجابی سمیت پاکستان دیاں ٻیاں زباناں ایندیاں دِھیاں ہن۔ ادارہ جھوک == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 1h7kxj1qjxj8c8cplrgwy7oh3rpiil2 0 33439 70785 2026-04-21T09:35:49Z ڈیلی جھوک 4262 "                        پیلھے پونکھݨ اِچ سئیں ہوݨاں سندھ وادی تے اوندے اصلی دھرتی ڄایاں (ڄائے ۔آں) بارے پڑھا ہے۔ ایں پونکھݨ اِچ سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں دی اصلی تے منڈھلی زبان بارے ڳالھ کیتی ڳئی اے۔ اثار ِ قدیمہ دے ماہر سندھ وادی دی قدیمی زبان سانگے اساݙے سام..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70785 wikitext text/x-wiki                         پیلھے پونکھݨ اِچ سئیں ہوݨاں سندھ وادی تے اوندے اصلی دھرتی ڄایاں (ڄائے ۔آں) بارے پڑھا ہے۔ ایں پونکھݨ اِچ سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں دی اصلی تے منڈھلی زبان بارے ڳالھ کیتی ڳئی اے۔ اثار ِ قدیمہ دے ماہر سندھ وادی دی قدیمی زبان سانگے اساݙے سامݨھے 4000توں ودھ مورھاں تاں گھِن آئن ۔ بھل اِنہاں تے اُکرے ہوئے اکھراں کوں پڑھݨ دے ڄتلے تراݨ وی مارے ڳئے ہن انہاں چوں کوئی ہِک وی سپھل نئیں تھیا۔ اے تھی سڳدا ہے ڄو آندے ویلاں اِچ کوئی دھرتی ڄایا ایں ڳنڈھ کوں کھولݨ اِچ سرکھرو تھی ونڄے تاں وت اے پک تھی ویسی ڄو سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی کیرھی ہئی۔ ایں ویلے سندھ وادی دی اصلی تے منڈھلی زبان دا پتا کڈھݨ تے ڄاݨݨ بارے کوئی اے ڄیہاں پکا ذریعا کائینی ڄیندے اُتے اتبار کیتا ونڄ سڳے سوائے رڳ وید دے۔ دنیاں دی اے سبھ توں پراݨی کتاب ہڑپائی تہذیب دی مکاݨ دے پچھوں ڑیچھوں سپت سندھو علاقے اِچ ای ستھی ڳئی اے۔ ایں کیتے ایندے متن اِچ سندھک دھرتی ڄایاں دی اصلی تے منڈھلی ماء ٻولی دے سیکڑاں لوظ آریا رشیاں دی زبانی ستھے ڳئے ہن۔ بھل انہاں لوظاں کوں آریاں دی زبان ویدک سنسکرت اِچوں ڳولݨا تے نکھیڑنا وی ٻہوں اوکھا کم ہئی۔ شابش ہے سئیں ایف۔ بی۔جے۔ کوئیپر ہوݨاں دے لائق شگرد سئیں پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں کوں ڄنہاں اپݨیاں ذہنی تے علمی لیاقتاں دے زور تے انہاں لوظاں دی پچھاݨ کیتی اے تے نالے انہاں کوں پچھاݨݨ دے کجھ اے ڄیہاں اصول تے نشاݨیاں وی ݙسائیاں نیں ڄنہاں دی تڳ تے انہاں لوظاں کوں رگ وید اچوں ڳولݨا سوکھا تھی ڳئے۔ سئیں ایف۔ بی۔جے۔کوئیپر ہوݨاں رگ  وید اچوں لڳ بھڳ 383اے ڄیہاں لوظاں دی نشابری کیتی ہے ڄیرھے ویدک سنسکرت دے نئیں بھلکہ او سندھ وادی دی اوں منڈھلی قدیمی زبان دے لوظ ہن ڄیرھی آریاں دے آوݨ کولوں ہزاراں ورھیںپیلھے دی سپت سندھو علاقے اِچ الائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔ ایں کتاب اِچ انہاں 383 لوظاں اِچوں 240لوظاں دا پچھورا (etymology) تاں کیتا ڳیا ہے ۔ بھل حالے وی اوں زبان دے ٻہوں سارے لوظ ڄیویں گھرائݨ ، ݙنڈ، کالا، سماں، گندی، سوسی ، شتری، تکماں ، کسیرا ،ونکی تے ٻئے ڈھیر سارے لوظ ویلے تے وسائل دی تھوڑ پوروں ایں کتاب اِچ لکھییجݨ کولوں رہے ڳئے ہن۔ باقی دے لوظ 3500 ورھیں دے پندھ اِچ اساݙے تائیں پُڄدے پُڄدے کتھائیں راہ تے کِر بھُر ڳئے ہِن۔                        اِنہاں 383 لوظاں کوں چھوڑ کے وی سندھک دھرتی ڄائیاں دی ماء ٻولی دے ہزاراں لوظ ویدک لٹریچر (رگ وید، یجر وید، سماوید تے اتھر وید) اِچ اڄ وی مجود ہِن۔ لوڑ ایں ڳالھ دی ہے ڄو سنسکرت زبان ڄاݨݨ آلا کوئی سرائیکی ماݨو انہاں لوظاں دی توگھڑ کرکے لکھت اِچ گھِن آوے تاں ڄو دنیاں آلاں کوں سرائیکی زبان دے پُراݨ تے ایندے الاوݨ آلاں دے ماݨ دا پتا لڳے۔                        رگ وید اِچ مجود سندھک زبان دے انہاں پراݨے لوظاں کوں لسانیات دے پچادھی ماہر Foriegn words (ٻارھی لوظ) آدھن ۔ انہاں دی ڳݨتری اِچ تاں علماء دے وَچ اختلاف ہے پیا، بھل ایں دے وِچ کوئی اختلاف کائینی ڄو اے لوظ ویدک سنسکرت دے نئیں ، وت اے کیرھی زبان دے لوظ ہِن ۔ ایں بارے وی لسانی ماہراں اِچ کُراڑا اختلاف ہے۔ آسکوپرپولا تے انہاں دے سنگتی انہاں کوں پروٹو دراوڑی زبان دے لوظ ݙسائندن۔ ڄیں ویلے سئیں مائیکل ویزل ہوݨاں انہاں لوظاں کوں کیہیں اے ڄیہیں پراݨی آسٹرو ایشیا ٹک زبان دے لوظ منیندن ڄیہرھی کجھ مخصوص سابقے ورتدی ہئی۔ او اے وی آدھن ڄو اے منڈا زباناں دے ٹول دی زبان تاں ہے بھل ایندا پیوء ݙاݙا (last ancestor) انہاں کولوں وکھرا ہے ۔ ایں کیتے آپ ہوݨاں ایں کوں عارضی طور تے پارامنڈا (Para-Munda) زبان دا ناں ݙیندن۔ سئیں کولن پال ماسیکا ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو اے لوظ سندھ وادی دی کیہیں نملوم زبان (Language-X) دے لوظ ہن۔ کجھ لوکاں دا خیال ہے ڄو سندھ وادی دی زبان، سندھ وادی دی مکاݨ نال ای مُک ڳئی ہئی۔ ایں کیتے ایں ویلے اوندا کوئی لوظ مجود کائینی ۔ بھل اثار قدیمہ تے علم بشریات دیاں اڳواہیاں ایں خیال کوں اُکے تے رد کرݙیندیاں ہن۔ ایویں رِت سیݨ ملاتی جے۔شنڈج ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان وی میسو پوٹیمیا کولوں آئی ہوئی اکادی زبان ہئی تے ویدک سنسکرت اسے اکادی زبان دی لِچھ ہے۔ بھل اساݙے بھاݨے اے یکے لوظ سندھ وادی دی مُنڈھلی تے قدیمی زبان پروٹوسرائیکی زبان دے ای لوظ ہِن۔ اساں اے ڳالھ انہاں پکیاں پیٹھیاں نشابر اڳواہیاں دی تڳ تے پئے کریندے ہائیں ڄیرھیاں رگ وید اِچ آئے ہوئے اے ٻارھی لوظ (Forein words) ݙیندن۔ انہاں لوظاں دے منڈھ (stems) قویتی (Grammary) قیدے، سابقے (Prefixes) ، لاحقے (Suffixes) ، مخصوص صوتاں تے مخصوص لسانی عادتاں چھڑیاں ویدک سنسکرت کول ای وکھریاں نئیں بھلکہ برصغیر دیاں ٻیاں زباناں کول ای وکھریاں ہن۔ بھل انہاں لوظاں دیاں اے خصیتاں سندھک دھرتی ڄائیاں دی ماء ٻولی سرائیکی زبان اِچ اڄ وی ٹھمکدیاں کھڑیاں ہِن۔ ایں کیتے اے شک توں وی ٻاہر ڳالھ ہے ڄو رگ وید اِچ آئے ہوئے اے ٻارھی لوظ پروٹوسرائیکی زبان دے ای لوظ ہن۔                        اے یکے لوظ ڄنہاں دی ایں پونکھݨ اِچ ڳالھ کیتی ڳئی اے ۔ سئیں پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں دیاں مختلف لکھتاں تے انہاں دے استاد سئیں ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں دی مشہور کتاب Aryans in the Rigveda اِچوں چائے ڳئے ہن۔ کوئی وِرلے لوظ رگ وید دے حوالے نال ڳالھ کرݨ آلے ٻنھاں لسانی ماہراں ڄیویں سئیں فرینکلن ساؤتھ ورتھ تے سئیں فیئر سروس ہوݨاں دیاں لکھتاں اِچوں وی گھِدا ڳیا ہے۔ بھل ہر ہِک لوظ ڄتھوں چایا ڳیا ہے اوندا حوالا وی نال لکھا ڳیا ہے۔                        لسانیات دے ماہر برصغیر پاک تے ہند دیاں زباناں کوں چار تھُپیاں (Groups) دراوڑی، منڈا، تبتوبرمن تے ہند آریائی زباناں اِچ ونڈیندن۔ اے لسانی ماہر مُنڈھ لا کولوں ایں مغالطے اِچ پھتھے ہوئے ہِن ڄو سندھ وادی دیاں یکیاں زباناں چوتھے گروپ (ہند آریائی) دیاں زباناں ہِن۔ ڄݨیں اے یکیاں زباناں سنسکرت زبان کولوں ای نکھتھیاں ہویاں ہن۔ ایں کیتے سندھ وادی دی منڈھلی زبان دا پِچھورا کریندے ہوئے اے لسانی ماہر ایندیاں اڄوکیاں زباناں دو کائی بھل ای نئیں بھنوائندے بھلکہ انہاں دی ساری وِیٹ (Point of attention) ایں وادی کولوں ٻاہر دیاں زباناں ڄیویں دراوڑی، منڈاری، بروشسکی تے نہالی وغیرہ دو ہوندی ہے۔ ایں کیتے او انہاں لوظاں دی باری بھِک (heavy stone) کوں چمدے تاں ہن بھل چا نئیں سڳدے۔ ایں پوروں انہاں دے کیتے ہوئے یکے اشتقاق (etymologies) یا تاں غیر واضح (unclear) یا وت غیر یقینی (Uncertain) ہوندن۔ اے لسانی ماہر ڄے تائیں سپت سندھو علاقے دی اڄوکی زبان سرائیکی دو بھل نہ بھنوائیسن اے تائیں او انہاں ٻارھی لوظاں دا ٹھیک ٹھیک اشتقاق کرݨ اِچ وی سرکھرو نہ تھیسن تے نہ او سندھ وادی دی منڈھلی زبان تائیں پہنچ سڳسن ۔ کیوں ڄو سرائیکی زبان نہ تاں سنسکرت دی ڄموڑی ہے تے نہ اے ہند آریائی (Indo Aryan) زباناں دے ٹول دی زبان ہے۔ بھلکہ اے ازل کولوں ہِک آزاد تے خُدمختار زبان ہے ۔ ایں کتاب دے چھیکڑی پَکھ اِچ ایندے اُتے تفصیلی ڳالھ کیتی ڳئی اے ۔رگ وید دے اے ٻارھی لوظ تے انہاں دے اڄوکے روپ سرائیکی زبان دے لوظ ہِن یا نئیں ۔ اے پک کڈھݨ کݨ تریں سرائیکی لغتاں کوں پھولا ڳیا ہے۔ 1. Saraiki English Dictionary Andrew Jukes, Re-edited by  Shaukat Mughal, 2003 2. Glossary of the Multani Language By E.O' Brein, Re-Edited by Shukat Mughal, 2002 3۔پہلی وݙی سرائیکی لغت مؤلفہ محمد سعداللہ خان کھتران2016 ء                                  اے لوظ چونکہ ٻہوں ڈھیر ہن ایں پوروں تکرار تے لمباݨ کولوں بچݨ کیتے انہاں دے حوالے (جیوکس ص85 اوبرائن ص318)تے (کھتران ص225 )دے رنگ اِچ نال نال ݙتے ڳئے ہن۔ ڄیکر کوئی لوظ  انہاں تریں لغتاں اِچ نئیں ݙتا ڳیا تاں اتھاں عوامی ٻول تے اتبار کیتا ڳیاہے ۔ ڄیویں ایں لکھاری کوں ’’پھلیݨی‘‘ دا لوظ ترہاں لغتاں اِچ نئیں لدھا بھل ہِک ݙینھ ایں لکھاری اے لوظ اپݨے چٹے اݨ پڑھ دوست تے ڳاوے تے وپاری سئیں اقبال سیال دے مونھوں سݨائے تاں ایں کوں اے پک تھی ڳے ڄو پھلیݨی 3500ورھیں پراݨا سچا تے سُچا سرائیکی لوظ ہے۔                        رگ وید دے ٻارھی لوظاں دا مطالا کریندے ہوئیں کجھ اوکھاں اِچوں لنگھݨا پیا ہے۔ پیلھا اوکھ تاں اے ہئی ڄو اے لوظ رومن انگریزی اِچ لکھے ہوئے اساں تائیں پہنتن۔ اپݨے ڄاݨ تاں اساں انہاندے ٹھیک ٹھیک سرائیکی اٹھا (Pronounciation) لکھݨ دی کوشت کیتی ہے۔ ایں کیتے کِتھائیں کِتھائیں ہِک لوظ دے ݙوں ݙوں یا اِتھوں وی ودھ مختلف اٹھا لکھے ڳئے ہن۔ کیوں ڄو اٹھاواں دے فرق نال لوظ دے معنے وی بدل ویندے ہن۔ مثال دی جھا رگ وید دا ہِک بارھی لوظ ہے  Kuta ۔اے لوظ کُٹا وی پڑھا ونڄ سڳدا ہے تے کُتا وی۔سئیں ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں تاں ایں کوں ’’کوٹا‘‘ (کوٹھا) پڑھ کے ایندے معنے houseلکھے ہن۔ ڄیں ویلے سرائیکی اٹھا کُٹا تے کُتا دے معناں اِچ وی زمی اسمان دا فرق ہے۔ ایں کیتے انہاں ڄیہاں لوظاں دا پِچھورا (etymology) کریندے ہوئیں ۔ انہاں دے یکے معناں تے ڳالھ کیتی ڳئی اے۔                        ایں پونکھݨ اِچ رگ وید دے ڄنہاں 240 ٻارھی لوظاں دی ڳالھ کیتی ڳئی اے انہاں دی رومن انگریزی املا تے رگ وید دے حوالے سئیں ویزل ہوݨاں دے ہِن۔ رگ وید دے حوالے 4:57:6 دے رنگ اِچ لکھے ڳئے ہن۔ ڄݨیں اے لوظ ڄیندی ڳالھ تھیندی پئی اے رگ وید دے منڈل 4 سوکتا 57دی 6ویں رچھݨا اِچ آیا کھڑا ہے ۔ انہاں لوظاں دے رومن انگریزی اٹھا دے نال نال انہاں دا اڄوکا سرائیکی روپ تے اٹھا وی لکھا ڳیاہے تاں ڄو ݙوہاں دے وِچکار لسانی تے صوتی ربط نشابر تھی ونڄے۔                        ایں کتاب اِچ ڄنہاں پچادھی لسانی ماہراں دے ناں ول ول سائیاں دے اڳوں آسن اُنہاندے وِچوں کجھ نشابر ماہراں دا سیاپ(Introduction)انہاں پناں اِچ کرایا ڳیا ہے تاں ڄو پڑھݨ آلا پورے اعتماد نال انہاں دی کیتی ڳالھ دی تاہ تائیں پہنچ سڳے۔ فرانکوئیس برنارڈ جیکوئیس کوئیپر   Francois Bernard Jacuis Kuiper      ڄمݨا                7جولائی 1907                                           ہیگ مرݨا                 14نومبر 2003                                           زیسٹ                        ایف۔بی۔جے کوئیپر ہوݨاں 1924 ء کولوں 1934 ء تائیں لیڈن یونیورسٹی اِچ سنسکرت، قدیم جرمن، روسی، قدیم ایرانی تے ہند یورپی (Indo-European) کلاسیکل زباناں پڑھدے رہے ہن۔ 1934 ء اِچ آپ ہوݨاں اوں ویلے دے مشہور ماہر لسانیات ایف مُلرہوݨاں دی اڳوائی اِچ لیڈن یونیورسٹی کول ای Ph.D دی سند گھِدی ہے۔ 1934ء کولوں 1939 ء تائیں آپ ہوݨاں بتاوا (Batava) ہائی سکول اِچ کلاسیکل زباناں دے استاد رہے ہن۔ وت 1939 ء کولوں 1972 ء تائیں اپݨی ماء یونیورسٹی لیڈن اِچ سنسکرت تے ہندوستانی آثار دے پروفیسر رہے ہن۔ اتھائیں پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں آپ دی شگردی اِچ آئن۔ لاطینی تے یونانی زبان پڑھاوݨ کیتے آپ ہوݨاں انڈونیشیا وی ڳیئن تے اتھائیں آپ ہوݨاں رگ وید دے ݙونگھے مطالعے دی شروعات وی کیتی اے۔ آپ ہوݨاں انٹرنیشنل ایسوسی ایشن فارتامل ریسرچ دے صدر وی رہن۔ سئیں ایف۔بی۔جے کوئیپر ہوݨاں پچھلی صدی دے سبھ توں وݙے ماہر لسانیات (Linguists) ہن۔                        آپ ہوݨاں جرمن تے انگریزی زبان اِچ ٻہوں ساریاں کتاباں لکھیاں ہن ڄنہاں دے وِچوں کجھ دے ناں اے ہن۔ 1. 1948- Proto Munda Words in Sanskrit: Note on Dravidian Morphology 2. 1950- An Astro Asiatic Myth in the Rigvda. 3. 1954- Two Rigvedic words. 4. 1955- Shortening of final vowels in the Rigveda 5. 1962- Nahali: A comparative study 6. 1991- Aryans in the Rigvda مینفرڈ میئرہوفرManfred Mayrhufer  ڄمݨا                26 ستمبر 1926                                         لنز                   آسٹریا مرݨا                 31 اکتوبر 2011 ء                                       ویانا                 آسٹریا                        سئیں مینفرڈ ہوفر ہند یورپی تے ہند ایرانی لسانیات دے ٻہوں وݙے عالم ہن۔ آپ26ستمبر 1926 ء کوں آسٹریا دے شاہر لنز اِچ ڄمے ہن۔آپ ہوݨاں ثانوی تعلیم لنز اِچ پڑھدے ہوئیں 1944ء اِچ پڳائی اے۔ 1945ء اِچ جرمن صوتیات دے مطالعے کیتے آپ ہوݨاں گریز یونیورسٹی اِچ داخلہ گھِدا ہئی تے ول اِسے یونیورسٹی کول ای 1949 ء اِچ آپ ہوݨاں پی ایچ ڈی وی کیتی ہئی۔ لسانیات نال آپ ہوݨاں کوں خاص دلچسپی ہئی۔ ایہیں شونق کوں پورا کریندے ہوئیں آپ ہوݨاں ہند یورپی تے ہند ایرانی صوتیات تے سامی زباناں دے وِچ تخصیص (Specialization)دی سَنت وی گھِدی ہوئی ہئی۔ 1953ء اِچ آپ کوں وزبرگ یونیورسٹی اِچ اسسٹنٹ لیکچرار تے پنڄ سال بعد 1958ء اِچ تقابل صوتیات(Comparative Philology)دا پروفیسر بݨا ݙتا ڳیا ہئی۔ 1966ء اِچ پروفیسر ہوفرہوݨاں کوں ویانا یونیورسٹی اِچ ہند یورپی لسانیات دے شعبے دا چیئرمین بݨا ݙتا ڳئے۔ 1990 ء اِچ اپݨی ریٹائرمنٹ تائیں آپ ویانا یونیورسٹی اِچ پڑھائندے رہن۔                        سئیں پروفیسر ہوفرہوݨاں ٻہوں اݨ تھک لکھاری ہن۔ آپ ہوݨاں ہند یورپی تے ہند ایرانی لسانیات تے ڈھیر سارے مقالے، رسالے، کتاباں تے لغتاں لکھیاں ہن۔ ہند یورپی زباناں دی تریخی قویت (Historical Grammar)تے لوظاں دا اشتقاق (Etymology)آپ دا خاص وچاء ہئی۔ جرمن زبان اِچ آپ دی لکھی ہوئی قدیم ہند آریائی زبان دی اشتقاقی لغت کوں آپ ہوݨاں دا سبھ توں وݙا کارناواں (Life's work) سمجھا ویندا ہے۔ اے لغت آپ ہوݨاں 1956ء کولوں 1980ء دے وچکار چار پونکھݨاں (جلداں) اِچ لکھی ہے۔ جرمن زبان اِچ ایں کتاب دا ناں ہے۔ Etymologisches Workbuch De Altindoarischen۔ اساݙی کتاب اِچ سائیاں کوں ایں کتاب دے حوالےEWA دے ناں نال جھا ہ جھاہ تے ملسن۔ پروفیسر مائیکل ویزلProf. Michael Witzel Ph.D     ڄمݨا                18 جولائی 1943                                      سچوبس          جرمنی                        پروفیسر مائیکل ویزل جرمن امریکی ہن۔ آپ صوتیات، تقابلی اسطوریات (Comparative Mythologies)تے ہند آریائی لسانیات دے منے منائے ماہر ہن۔ آپ اپݨی ریٹائرمنٹ تائیں ہارورڈ یونیورسٹی اِچ سنسکرت تے ہندوستانی علوم (Indian Studies) دے پروفیسر رہن۔ آپ ہارورڈ یونیورسٹی دے مہینے دے مہینے چھپݨ آلے رسالے ’’ہارورڈ اورینٹل سیریز(80-50شماراں) تے الیکٹرانک جرنل آف ویدک سٹڈی دے ایڈیٹر وی رہے ہن۔ ایں ویلے پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں کوں پوری دنیاں اِچ ویدک لٹریچر، ہندوستان دی تریخ تے خاص کر سندھ وادی دی لسانی تریخ تے ٻہوں باری سَنت منا ویندا ہے۔                        آپ ہوݨاں اریجن یونیورسٹی نورمبرگ جرمنی اچوں ایم اے کیتائے تے وت 1972 اِچ ایہیں یونیورسٹی کولوں ہند یورپی، ہند آریائی تے جاپانی علوم اِچ ڈاکٹریٹ دی سَنت گھِدی ہے۔ پروفیسر ویزل ہوݨاں دے ڈاکٹریٹ دے مقالے اوں ویلے دے ہندوستان دی قدیم لسانیات تے دنیاں اِچ کھِنڈے ہوئے یکے مفروضاں کوں بدل کے رکھ ݙتائے ۔ اڄ سندھ وادی دی قدیم لسانیات تے دنیاں دا ہر وݙا لکھاری وݙے فخر نال سئیں ویزل ہوݨاں دے حوالے نال ڳالھ کریندا ہے۔ سندھ وادی دی قدیم لسانیات تے قدیم ویدک لٹریچر تے آپ ہوݨاں دیاں 100توں ودھ لکھتاں، مقالاں ، کتاباں تے لیکچراں دی صورت اِچ پرنٹ تے ڈیجیٹل میڈیا تے ہر ملخ اِچ سوکھیاں لبھ پوندیاں ہن۔ ایں کتاب اِچ وی تہاکوں ہر گام تے پروفیسر ویزل ہوݨاں دے حوالے ملسن۔ بھلکہ میں تاں اے آکھساں ڄو اے کتاب لکھی ای پروفیسر صیب ہوݨاں دے مقالاں دی تڳ تے ڳئی اے۔ (پروفیسرصیب ہوݨاں دے کئی مقالاں دے پرنٹ ایں لکھاری کول مجود ہن۔)                        پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں دے مقالے کولوں پیلھے دنیاں ایں مفروضے تے ݙٹی ہوئی ہئی ڄو سندھ وادی دی پراݨی تے منڈھلی زبان ویدک سنسکرت ای ہئی تے برصغیر دیاں اڄوکیاں زباناں ایہیں دیاں ڄموڑیاں ہن۔ بھل پروفیسر ویزل ہوݨاں پکیاں دلیلاں نال اے ثابت کرݙتائے ڄو 1500ق م اِچ آریاں دے سندھ وادی اِچ آوݨ کولوں پیلھے اِتھاں مخصوص سابقے (Prefixes) تے لاحقے (Suffixes) ورتݨ آلی زبان /زباناں الائیاں ویندیاں ہن۔ سندھ وادی دی اوں منڈھلی زبان /زباناں دے ہزاراں لوظ اڄ وی ویدک لٹریچر اِچ مجود ہِن۔ آپ ہوݨاں دے استاد سئیں ایف۔بی۔جے کوئیپر ہوݨاں رگ وید اِچ اے ڄیہیں 383 لوظاں دی نشابری کیتی ہے ڄیہرھے ویدک سنسکرت دے لوظ نئیں بھلکہ سندھ وادی دی اوں منڈھلی زبان دے لوظ ہِن ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھوں اِتھائیں الائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔ ڄیکر اڄ وی سنسکرت دا کوئی سرائیکی عالم ویدک لٹریچر دی پڑچول کرے تاں اے ہِنسا ہزاراں تائیں وی پہنچ سڳدا ہے۔                        سئیں پروفیسر مائیکل ویزل ہوݨاں دیاں کجھ کتاباں تے مقالاں دے ناں اے ہن۔ Books: 1. The origin of word's Mythologies 2.  The Home of Aryans 3. History of Old India 4. Der Rigveda, Dritter bis fiinfter Liedrkreis (2013) (جرمنی زبان اِچ ) Articles: 1. The Languages of Harappa 2. Substrate Languages in Old Indo-Aryans. 3. Early Sources for South Asian Substrate Languages 4. Aryan and Non Aryan Names in Vedic India 5. The Incredible Wanderlust of the Rigvedic Tribes کولن پال ماسیکا Colin Paul Masica     ڄمݨا                13 جون1931                                            وی پٹن       نارتھ ڈکوٹا مرݨا                 22 فروری2022 ء        فینے مور                        سئیں کولن پال ماسیکا ہوݨاں امریکی ماہر لسانیات (Linguist)ہن۔ آپ ہوݨاں امریکہ دی شکاگو یونیورسٹی دے لمیں ایشیا دی تہذیب تے زباناں دے شعباں اِچ جز وقتی پروفیسر (Professor emerits) ہن۔ آپ ہوݨاں 1971ء اِچ پی ایچ ڈی کیتی اے ۔ آپ ہوݨاں ہند آریائی زباناں اِچ خصوصی سَنت (Specialization) وی گھِدی ہوئی ہئی۔ آپ شکاگو یونیورسٹی اِچ ہندی زبان دے اسسٹنٹ پروفیسر تے ایہیں یونیورسٹی دے لسانیات دے ادارے دے ڈائریکٹر وی رہے ہن۔ ہند آریائی زباناں دے ماہر ہووݨ پوروں آپ ہوݨاں دا ڈھیر کم لمیں ایشیا دے مختلف لسانی خانداناں (Lanuages Families)اِچ صنفی تے قویتی ادل بدل تے ہے۔ آپ ہوݨاں 30ورھاں تائیں برصغیر دے اُبھے علاقاں دے کلچر تے ادب تے لیکچر ݙیندے رہے ہن۔ سئیں ماسیکا ہوݨاں ہند آریائی تے دراوڑی زباناں تے ٻہوں اُچیاں کتاباں لکھیاں ہن۔ آپ ہوݨاں دیاں مشہور کتاباں دے ناں اے ہن۔ 1. Defining a linguistic Area, South Asia ISBN 978-81-8028-022 2. Old and New Perspectives on South Asian Languages, Grammar and Semantics ISBN 978-81-8028-3208-4 3. The yearbook of South Asian Languages and Linguistics <nowiki>ISBN 978-3-11-017989-7</nowiki> 4. The Indo-Aryan Languages. <nowiki>ISBN 978-0-521-29944-2</nowiki>                        اے لسانی ماہر ، لسانیات دے مختلف پکھاں دے منے منائے عالم ہن۔ ایں کتاب اِچ سائیاں کوں انہاں دے ناواں تے لکھتاں دے حوالے ہر گام تے ملسن۔ امیند ہے ڄو ہُݨ اے ماہر پڑھݨ آلے کݨ اوپرے نہ رہسن۔                        ایں پونکھݨ کوں توڑ چاڑݨ اِچ وی ملک علی آصف سیال ہوݨاں ہر تراویں (دامے،درمے، سُخنے، قدمے) ایں لکھاری دی ہمت ودھائی ہے ڄیں کیتے اے لکھاری ملک صیب ہوݨاں دا ٻہوں تھوریت ہے۔ ایویں رِت سئیں نثار حسین ہوݨاں وی اساݙے تھورے دا حق رکھدن ڄنہاں ݙینھ رات ہِک کرکے ایں کتاب کوں سوہݨے ڈھنگ نال ستھائے۔ اے لکھاری اُنہاں یکے سنگتیاں دا وی تھوریت ہے ڄنہاں کیہیں رنگ اِچ وی ایں کتاب کوں پُڳاوݨ اِچ ایں لکھاری دو ہتھ ودھائی کیتی ہے۔                        چھیکڑ تے اے لکھاری اپݨے مِٹھڑے سنگتی سئیں سعید اختر سیال ہوݨاں دی بخشش کیتے دعا کریند اہے ڄنہاں دے اسرڳی ݙیواݨ تے اے کتاب سائیاں دے ہتھاں تائیں پہنتی ہے۔ (اللہ دی امان) غلام فرید (ر) پرنسپل ڈھکی ،پہاڑپور۔دیرہ اسماعیل خان == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان kafsxtyhags3ei5gwjzkgrpy9nxlty0 0 33440 70786 2026-04-21T09:36:47Z ڈیلی جھوک 4262 "                        سندھ وادی کیویں تے کݙݨ بݨی ہے؟ ایندے پیلھے واسی کوݨ ہَن تے کِتھوں آئے ہن؟ انہاں سوآلاں دے ولدے پِچھلے پناں اِچ وݙی تفصیل نال ݙتے ڳئے ہن۔ آوݨ آلے پناں اِچ ایں اہم سوآل دا ولدا ݙیوݨ دی کوشت کیتی ویسی ڄو سندھ وادی دے پیلھے قدیم واسی کیرھی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70786 wikitext text/x-wiki                         سندھ وادی کیویں تے کݙݨ بݨی ہے؟ ایندے پیلھے واسی کوݨ ہَن تے کِتھوں آئے ہن؟ انہاں سوآلاں دے ولدے پِچھلے پناں اِچ وݙی تفصیل نال ݙتے ڳئے ہن۔ آوݨ آلے پناں اِچ ایں اہم سوآل دا ولدا ݙیوݨ دی کوشت کیتی ویسی ڄو سندھ وادی دے پیلھے قدیم واسی کیرھی زبان الائندے ہن ؟تے کیا او زبان اڄ وی جیندی ہے تے الائی ٻولی ویندی پئی ہے یا کائیناں؟ انہاں سوآلاں دا ولد اݙیوݨ توں پیلھوں اے ڄانݨا تے سمجھݨاں ٻہوں ضروری ہے ڄو انسان الاوݨاں (Speech) کیویں تے کݙاں سِکھا ہے؟  تے دنیاں اِچ الائی ونڄݨ آلیاں اڄوکیاں ون پونیاں زباناں (languages) کیویں بݨیاں ہن؟                        زبان انساناں دے وِچکار رابطے دا ٻہوں اہم ذریعا ہے۔ چار سالاں دے انسانی ٻال اِچ قذرتی طور تے اے لیاقت پاتی ویندی ہے ڄواو اپݨے دل دی ڳالھ اپݨی زبان اِچ ݙوجھے انسان تائیں پچا سڳدا ہے۔ ستاں اٹھاں سالاں تائیں انسانی ٻال ڄیکر او پڑھدا پیا ہے تاں اِتلا تکڑا تھی ویندا ہے ڄو او لکھی ہوئی ڳالھ کوں پڑھ کے سمنجھ سڳدا ہے یا اپݨے دل دے خیال کوں کچے پکے لوظاں اِچ لکھ کے ݙوجھے دے سامݨھے رکھ سڳد اہے۔ اپݨی زبان اِچ اپݨی ڳالھ ݙوجھے تائیں پُچاوݨ دا ا ے اݨ ہینسی ڳݨ اوں کوں بھوئیں دی ٻئی یکی مخلوق کولوں ہِک نویکلا تے اُچا درجا ݙیوائندا ہے۔ اِتھاں ہِک ٻہوں واضح سوآل ابھردا ہے ڄو انسان اے انوکھڑی لیاقت کݙاں تے کِتھوں گھدی ہے؟ عضویائی ارتقائی نظریاتاں الاوݨ تے اپݨے دل دی ڳالھ ٻئے تائیں پچاوݨ دی حقیقت ݙساوݨ توں ایویں وانجا ہویا ہے ڄیویں گُنگا اپݨے من دی ڳالھ وات زبانی ݙساوݨ توں وانجا ہویا ہوندا ہے۔ الاوݨ انسان کݨ کِتلی فیدے آلی لیاقت ہے ایندا کوئی اِڈھا ٻنا کائینی۔ بھل حراݨی دی ڳالھ تاں اے ہے ڄو اتلا بے انت فیدا ݙیوݨ آلی لیاقت کولوں ٻئی یکی مخلوق وانجی ہوئی ہے۔ اساݙی ترقی یافتہ مادی سائنس نہ تان چھڑا اے ݙسا سڳدی ہے ڄو انسان دے وِچ الاوݨ دی لیاقت کیویں آئی ہے ؟تے نہ اے ݙسا سڳدی ہے ڄو دنیاں دے وِچ اِتلیاں ون پونیاں زباناں کیوں ہن؟ بھل اڄ دیاں نویاں تحقیقاں ڄیں ویلے ایں سوآل کوں انسانی بھیڄے اِچ پاتے ونڄݨ آلے نیوران دے مطالعے سانگھے رکھ کے ݙیدھیاں ہن تاں پتا لڳدا ہے ڄو انسان دی الاوݨ آلی لیاقت نیورل نٹ ورک تے نربھر ہے۔ اے نٹ ورک اساݙے بھیڄے دیاں مخصوص جھاہیں تے کھِنڈا ہویا ہے۔ نیورل نٹ ورک دا اے ڳݨجھیل نظام تے الاوݨ آلے ضروری انگ ای انسان دے الاوݨ دے حقیقی تے اصلی سندر ہن۔                        ہُݨاں تائیں اساکوں اے پڑھا یاڳیا ہے تے اڄ وی کالجاں تے یونیورسٹیاں اِچ  پڑھایا ویندا پئے ڄو انسان تے ݙوجھے جانداراں اِچ کوئی خاص فرق کائینی۔ بھل اساݙے بھاݨے انسان تے ٻنھاں جانداراں دے وِچ سبھ توں وݙا تے نشابر فرق انسان دا الاوݨ تے زبانی کلامی اپݨی ڳالھ ݙوجھے تائیں پُچاوݨ دا ڳݨ ہے۔ انسان دا الاوݨ ای انساناں تے ٻنھاں ذناوراں دے وِچکار ہِک ٹھلہی لکیر چھِک کے ݙوہاں کوں وکھرا کرݙیند اہے۔ ایں بارے مشہور ارتقائی سئیں فلپ لیبرمین ہوݨاں آدھن ڄو: "Speech is so essential to our concept of intelligence that its possession is virtually aquated with being human. Animals who talk are human, because what sets us apart from other animals is the, <nowiki>''gift of speech''</nowiki>.(1)                        الاوݨ اساݙے سیاݨے ہووݨ کݨ اِتلا ضروری ہے ڄو ایندا ہووݨا قریب قریب انسان ہووݨ دے برابر ہے ۔ چھڑے انسان ای او جاندار ہن ڄیرھے الائندن۔ کیوں ڄو جیرھی شئے اساکوں ٻنھاں جانداراں کولوں وکھرا کریندی ہے او ایہا الاوݨ دی ’’ݙات ‘‘ ہے۔ کیمبرج انسائیکلوپیڈیا آف ہیومن ایوولوشن اِچ سئیں جونز ، مارٹن تے پل بیم ہوݨاں وی ݙسائندن ڄو دنیاں دے وِچ غیر انسانی زبان کائی کائینی۔ ڄݨیں دنیاں دے وِچ اے ڄیہاں ٻئی کائی زبان کائینی ڄیں کوں انسان دے علاوہ کائی ٻئی مخلوق وی الائندی ہووے۔ انسان دے وِچ الاوݨ دا ڳݨ اݨ ہینسی ہے تے لسانیات دے ماہر ، میڈیکل دے ڈاکٹر تے سائنسدان یکے اے ݙسݨ اِچ حالے تائیں بے وس ہِن ڄو اے اݨ ہینسی ڳݨ چھڑا انسان اِچ کیوں ہے ٻنھاں جانداراں اِچ کیوں کائینی(2)۔ ایں بارے سئیں ٹیرنس ڈیکن ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "In this context, then, consider the case of human language. It is one of the most distintive behavioral adaptations on the planet. Languages evolved in only one species, in only one way, without precedent, except in most general sense. And the differences between languages and   all other natural modes of communicating are vast."  (3)    ایں بارے اساکوں انسان دی زبان تے غور کرݨا پوندا ہے۔ اے بھوئیں تے انسانی کردار دی ٻہوں انوکھڑی گھڑنت ہے۔ عام خیال کولوں ہٹ کے زباناں چھڑیاں ہِکے نوع اِچ تے ہکے انداز اِچ پاتیاں ویندیاں ہن ڄیں دی پیلھے کولوں کائی نظیر نئیں ملدی۔ زباناں تے اپݨی ڳالھ ݙوجھاں تائیں پُچاوݨ دے ٻنھاں قذرتی طریقاں اِچ فرق وی ٻہوں ڈھڳ ہِن۔                        او کیرھا واقیا یا واقیے تھئے ہن ڄنہاں دی تُھڑک تے انسان تاں الاوݨ لڳ ڳئے ڄیں ویلے ٻئے ذناور چپ رہے ڳئے ہن۔ ڄیکر یکی دنیاں اِچ پڑھائی ونڄݨ آلی ارتقائی تھیوری تے یقین کیتا ونڄے تاں او اے آدھی ہے ڄو انسان دا الاوݨ ویلے دے غُذرݨ دا قذرتی نتیجا ہے۔ بھل کوئی وی پورے پک نال اے نئیں ݙسا سڳدا ڄو انسان الاوݨ کیویں تے کݙاں سِکھا ہے؟ اڄ بھوئیں تے کتھائیں وی کوئی اے ڄیہاں ذناور نئیں پاتا ویندا ڄیہرھا نہ الاوݨ کولوں الاوݨ دی پوڑی دے وِچکار ہووے۔(4) ہِک وݙی حقیقت تاں اے ہے ڄو بھوئیں تے کوئی ہِک وی اے ڄیہاں انسانی گروہ کائینی ڄیہرھا زبان مُتوں ہووے۔ اڄ دی اکویہویں صدی اِچ وی الاوݨ دی حقیقت تے زبان ، ارتقائیاں کیتے ہِک سر کھاوݨا پھڑپھنڄ بݨی ہوئی ہے۔ ایں کیتے ایں ڳݨجھیل مسلے تے 1866 ء اِچ ’’مٹی پیندے‘‘ ہوئیں لینگوئسٹک سوسائٹی آف پیرس پابندی لاݙتی ہئی تے اوںایں وِچاء تے ٻئی کائی لکھت گھنݨ توں وی انکار کر ݙتا ہئی۔ اوں آکھا ہئی ڄو "The society does not accept papers on either the origin of language or the invention of Universal language."(5) اے سوسائٹی نہ تاں زبان دی حقیقت بارے کائی لکھت گھِندی ہے نہ کیہیں یونیورسل زبان دی ایجاد بارے کوئی کاگل قبول کریندی ہے۔ توڑیں ڄو لینگوئسٹک سوسائٹی آف پیرس دے اوں ویلے دے اعلیٰ دماغ سائنسدان ، ڈاکٹر، محقق تے لسانیات دے ماہر ہری من کے چپ تھی ڳئے ہن ۔ بھل ایں وچاء تے یکی دنیاں اِچ چپ چپاتے کم تھیندا ریہا ہے۔ حقی ڳالھ تاں اے ہے ڄو انسان دی زبان دے پھڑپھنڄ کوں سمجھا تاں ونڄ سڳدا ہے بھل ارتقاء دے نظریئے نال نئیں بھلکہ ایں نظریئے نال ڄو انسان کوں الاوݨ دا اُچیچا توفا ݙے کے ای پیدا کیتا ڳیا ہے۔ ایں کیتے انسان دا ٻال ایں دنیاں تے پیلھا ساہ گھنݨ نال رو کے اعلان کریندا ہے ڄو میں الاوݨ ٻولݨ آلا جی ہاں۔ ڄیں ویلے ٻنھاں سارے ذناوراں دے ڄموڑے ڄمدے ایلے چُپ رہے ویندے ہن۔ انساناں تے ذناوراں دے وِچکار الاوݨ تے نہ الاوݨ دے ایں وݙے فرق کئی نظریاں کوں جنم ݙتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان t203skoj310zmr92s83zgt4pxii8ulb 0 33441 70787 2026-04-21T09:37:51Z ڈیلی جھوک 4262 "== '''Evolutionary Theory of Speech''' ==                         ٻہوں سارے محققاں دے بھاݨے انساں الاوݨ دی ݙاں ذناورا ںکولوں سِکھا ہے۔ ایں کیتے انہاں دی ساری وِیٹ ذناوراں دیاں آوازاں تے انہاں دے دیہی اشاراں تے رہی ہے۔ اوذناوراں دے اوں مشینی نظام کوں سمجھݨ دیاں کوشتاں اِچ لڳے..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70787 wikitext text/x-wiki == '''Evolutionary Theory of Speech''' ==                         ٻہوں سارے محققاں دے بھاݨے انساں الاوݨ دی ݙاں ذناورا ںکولوں سِکھا ہے۔ ایں کیتے انہاں دی ساری وِیٹ ذناوراں دیاں آوازاں تے انہاں دے دیہی اشاراں تے رہی ہے۔ اوذناوراں دے اوں مشینی نظام کوں سمجھݨ دیاں کوشتاں اِچ لڳے رہے ہن۔ ڄیں سانگے او اپݨا سنیہا ہِک ݙوجھے تائیں پچائندن ۔ ارتقایاں دیاں یکیاں تھیوریاں اِچ سو وِلاکا تے ڳنڈھ ہِکا ای ہے۔ ڄݨیں انہاں دیاں یکیاں تھیوریاں گھُما پھِرا کے ایہو ای آدھیاں ہن ڄو وقت دے نال نال چنڳی خوراک کھاوݨ پوروں انسان دا بھیڄا ودھ ڳئے ڄیں پوروں انسان کݨ دیہی طور تے الاو ݨا ٻولݨا تے زبان کوں ترقی ݙیوݨا ممکن تھی ڳئے۔ ایں بارے سیݨ اِچسن ہوݨاں آدھیاں ہِن ڄو "Physically, a deprived physical environment led to more meat-eating and as a result, a bigger brain. The enlarged brain led to the premature birth of humans, and in consequence a protected child-hood during which mothers cooed and crooned to their offsprings. An upright stance altered the shape of the mouth and vocal tract, allowing a range of coherint sounds to be uttered." (6)                        ’’اصل اِچ کھادھ پیت دیاں ٻہوں گھٹ شیئں رکھݨ آلے قذرتی محول انسان کوںڈھڳ ماس کھاوݨ تے مجبور کر ݙتائے۔ ڄیں دے نتیجے اِچ اوندا بھیڄا ودھ ڳئے۔ ایں ودھے ہوئے بھیڄے پوروں انسان وقت کولوں پیلھے ویاوݨ لڳ ڳئے۔ ڄیں دے نتیجے اِچ انسان دے حفاظتی ٻلپݨ دی مدت لمبی تھی ڳئی ہے ڄیں پوروں ماواں کوں اپݨے ٻالاں دا ہکلاں مارݨ تے لولیاں ݙیوݨ دا ویل وی ودھ ڳئے۔ انسان دے کھڑے تڑے انداز، اوندے وات دی ساخت تے الاوݨی ݙبی دے ٹوٹے کوں ای بدل ݙتائے تے انہاں کوں ایں قابل بݨا ݙتائے ڄو انہاں کول سمنجھ آوݨ آلے ٻول ٻولے ونڄ سڳن۔‘‘                        سیݨ اِچسن دے ایں بیان تے کئی ڳالھیں کیتیاں ونڄ سڳدیاں ہِن۔ پیلھی تاں اے ڄو اساکوں نیامتاں کول محروم اوں قذرتی محول دا تھوریت ہووݨا چاہیدا ہے ڄیں اساکوں الاوݨ جوگا بݨائے تے ݙوجھی اے ڄو ڄیکر ڈھڳ ماس کھاوݨ نال باندر نما انسان (hominide) دا بھیڄا تے چیتا ودھ ڳیا ہے تے او الاوݨ جوگا تھی ڳیا ہے تاں وت شینھ، چیتے، تیندوے تے ٻئے ماس کھاوݨے لیوواں دے بھیڄے تے چیتے کیوں نئیں ودھے تے او الاوݨ جوگے کیوں نئیں تھئے؟ انہاں لیوواں دا کائی زبان نہ الاوݨا سیݨ اِچسن دی کیتی ہوئی ڳالھ کوں بے وزن کرݙیندا ہے۔ ہک ٻئے ارتقائی سئیں جان میک کرونے ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "It all started with an ape that learned to speak. Man's hominid ancestors were doing well enough, even though the world had slipped into the cold grip of the ice age. They had solved a few key problems that had held back the other branches of the ape family, such as how to fined enough food to feed their rather oversized brains. Then man's ancestors happened on the trick of language. Suddenly, a whole new mental landscape opened up. Man became self-aware and self-possessed".  (7)                        ایں سبھ کجھ(الاوݨ ٻولݨ) دی شروعات اوں ویلے تھئی ہے ڄݙاں ہِک باندر الاوݨا سِکھ ڳئے۔ توڑیں ڄو بھوئیں ورفانی دور دی وٹھ تلے ائی ہوئی ہئی وت وی انسان دے باندر نما پرکھے ٻہوں چنڳی غذراݨ کریندے پئے ہن۔ انہاں کجھ اے ڄیہاں منڈھلے مسئلے وی حل کر گھِدے ہن ڄنہاں باندراں دیاں ٻنھاں لڑیاں کوں حالے ٻہوں پِچھاں رکھا ہویا ہئی۔ ڄیویں اپݨے کہیں حدتائیں ودھے ہوئے بھیڄے کیتے ودھیک خوراک ڳولݨ دا مسئلا۔ وت انسان دے پرکھاں کوں ابڑغتی الاوݨ دی ݙاں آڳئی اے۔ ایندے نال ای اوندے سامݨھے نہاموں ہِک وسیع ذہنی دنیاں دا در کھل ڳئے تے ہݨ او اپݨے آپ کوں سیاݨ وی ڳیا ہے تے اوندے وِچ اپݨی ملکیت دا شعور وی سجاگ تھی ڳئے۔ بھل سئیں جان میک کرونے ہوݨاں دی ڳالھ تے پیلھا سوآل تاں اے تھیند اہے ڄو او پیلھا باندر کیوں تے کیویں الاوݨا سکھ ڳئے؟ اے آکھݨا تاں ٻہوں سوکھا ہے ڄو او پیلھا باندر آپ کولوں آپے الاوݨا سکھ ڳئے ۔ بھل اے ݙساوݨا ٻہوں توں وی ٻہوں اوکھا ہے ڄو اوں پیلھے باندر اپݨے آپ الاوݨا کیویں سِکھا ہے ؟ الاوݨ دا اے واقیا کیویں تے کݙاں تھیا ہے؟ ایندا کوئی پتا کائینی۔ حراݨی آلی ڳالھ تاں اے ہے ڄو اڄ دی سائنسی ترقی تے الاوݨ سکھاوݨ دے نویں توں نویں سندراں دے ہوندے ہوئے وی اڄ دا انسان باندر کوں الاوݨ سکھاوݨ اِچ اُکے تے نیکام ہے۔                        ہِک ٻئے ارتقائی سئیں مائیکل کوربالس ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "My own view is that language developed much more gradullay, starting with the gestures of ape, then gathering momentum as the bipdal hominins evolved. The appearance of the larger brained genus Homo some 2 million years ago may have signaled the emergence and later development of syntex, with vocalization providing a mounting refrain. What may have distinguished Homo spiens was the final switch from a mixture of gestural and vocal communication to an autonomous vocal language, establihed by gesture but not dependent on it". (8)                        میݙی اپݨی آکھ تاں اے ہے ڄو زبان باندر دے اشاراں کولوں شروع تھی کے ٻہوںمٹھے تے ہولے ہولے ترقی کریندی ہوئی وجود اِچ آئی ہے۔ وت ڄیویں ڄوݙوں ڄنگھے باندرنما انسان ایں پراسیس اِچ رلِن تاں اے زور نپ ڳئی ہے ۔کجھ20 لکھ ورھیں پیلھے وݙے بھیڄے آلے ذہین ہومو دے ظہور، زبانی ٻولے ہوئے لوظاں کولوں ڈھیر سارے جملے بݨاوݨ تے انہاں دی نحوی ترتیب دے اشارے شیت ݙے ݙتے ہن۔ ڄو کجھ نشابر ہے او اے ہے ڄو ہومو سپنز او چھیکڑی مروڑی ہئی ڄیرھی کھا کے او اشاراں آلی تے الاوݨی زبان دے ملغوبے کوں چھوڑ کے ہَچھی پُچھی تے ازاد الاوݨی زبان دو آڳئی اے۔ اوں اینکوں اشاراں نال سجایا تاں ہے بھل اشاراں تے نربھر نئیں رہیا۔ انہاں ترہاں بیاناں اِچ انسان نما باندر یا باندر نما انسا ن دے بھیڄے دے ودھݨ کوں اوندے الاوݨ دی منڈھلی وجھاں ݙسایا ڳیا ہے۔ ڄیکر وݙا بھیڄا ای انسان دے الاوݨ دا سوّب ہئی تاں سوآل اے ہے ڄو انسان کولوں ودھ تے وݙا بھیڄا رکھݨ آلے ذناور ڄیویں منجھ تے ہاتھی الاوݨ توں کیوں وانجے ہوئے ہن۔ ݙوجھا باندر نما انسان دے بھیڄے دے ودھݨ دا ڄیرھا عمل اڄ توں 20لکھ ورھیں پیلھے تھیا ہے او اڄ کیوں نئیں تھیندا؟ اڄ کوئی انسان نما باندر اساکوں آپ کولوں آپے الائندا ہویا کیوں نئیں ݙسیندا؟ حقی ڳالھ تاں اے ہے ڄو انسان دے الاوݨ تے زبان دی اصلیت بارے ارتقایاں دا نظریا محض تصوراتی ہے۔ ایندا کوئی پکا تے ٹھوس ثبوت انہاں کول کائینی۔ حقیقت تاں اے ہے ڄو ذناور وی اپݨی ڳالھ اپݨی بلادری تائیں پچاوݨ کݨ اوازاں دا سہارا گھِندن۔ بھل ککڑ دی بانگ، ݙاند دی گرک تے ہِک وݙے مجمیں دے سامݨھے عیسیٰ خیلوی دی ’’قمیز تیݙی کالی ‘‘ڳاوݨ اِچ زمی اسمان دا پاڑا ہے تے اے پاڑا چاوݨا ارتقایا ں دے وس دی ڳالھ نئیں۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 3uf0grc7gbm2tx86nnrurbx2gxi0jks 0 33442 70788 2026-04-21T09:40:20Z ڈیلی جھوک 4262 "== '''Religious Theory of Speech''' ==                        دنیاں دے تریہی وݙے الہامی مذب اسلام، عیسائیت تے یہودیت تھولے ٻہوں فرق نال حضرت آدم ؑ تے بی بی حواؑ دے قصے تے متفق ہِن۔ اسلامی تعلیمات موجب اللہ تعالیٰ حضرت آدم ؑ کوں فرشتاں دے سامݨھے پیش کرکے آکھائے ڄو انہاں (فرشت..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70788 wikitext text/x-wiki == '''Religious Theory of Speech''' ==                        دنیاں دے تریہی وݙے الہامی مذب اسلام، عیسائیت تے یہودیت تھولے ٻہوں فرق نال حضرت آدم ؑ تے بی بی حواؑ دے قصے تے متفق ہِن۔ اسلامی تعلیمات موجب اللہ تعالیٰ حضرت آدم ؑ کوں فرشتاں دے سامݨھے پیش کرکے آکھائے ڄو انہاں (فرشتاں) کوں انہاں شیئں دے ناں ݙسا۔ حضرت آدم ؑ او ناں ݙسا ݙتن(9)۔ قرآن مجید دی ایں آیت کولوں نشابر ہے ڄو انسان ڄمدوں لا دا سمنجھ آوݨ آلی زبان نہ چھڑا الا سڳدا ہئی بھلکہ سمنجھ وی سڳدا ہئی۔ ڄیویں اوں اللہ تعالیٰ دے حکم کوں سمنجھ کے انہاں شیئں دے ناں ݙسا ݙتن ڄیرھیاں دے ناں انہاں کولوں پُچھے ڳئے ہن۔ ایویں بائبل دی کتاب جینیسس 30-28:1 اِچ آکھا ڳئے ـ’’ڄو حقیقت اے ہے ڄو آدم ؑ دے وجود اِچ آوݨ نال خدا انہاں نال الائے‘‘۔ ݙوجھی جھا جینیسس 20-19:2 اِچ آکھا ڳئے ڄو’’ آدمؑ حوا دی تخلیق کولوں پیلھے ای ذناوراں کوں ناں ݙے ݙتے ہن۔‘‘بائبل دے انہاں بیاناں کولوں صفا نشابر ہے ڄو انسان اپݨے ڄمݨے دی پیلھی ݙینھوار کول ای الاوݨ دی لیاقت رکھیندا ہئی۔ ایویں قرآن مجید اِچ اے وی آکھا ڳئے ڄو ’’رحمن او ذات ہے ڄیں قرآن پڑھنا سکھائے ۔پیدا کیتس انسان کوں تے سکھائس اوں کوں ٻولݨا‘‘(10)۔ قرآن مجید دے انہاں بیاناں کولوں اے ڳالھ اُکی سرکھری تھی ڳئی اے جو الاوݨا انسان دا کسبی عمل نئیں بھلکہ اے خدائی ݙات ہے۔ ڄیرھی ڄمدوں لا دی انسان کوں ڈھئی ہوئی ہے۔ حضرت حواؑ دی تخلیق دے دستی پِچھوں حضرت آدم ؑ آدھن۔ "This is now bone of my bones and flesh of my flesh. She shall be called woman, because she was taken out of man." (Genesis 2:23)                        ’’اے ہُݨ میݙیاں ہݙیاں اِچوں ہک ہݙی ہے تے میݙے ہاں دا ٹوٹا ہے ۔ اے ذال اکھوائیسی کیوں ڄو اے ڄݨے کولوں نکھتھی ہوئی ہے‘‘۔ اے ڳالھ حضرت آدم ؑ اوں ویلے آکھی ہے ڄیں ویلے خُد انہاں دی اپݨی تخلیق ݙینھوار ݙوں پیلھے تھئی ہوئی ہئی۔ اے ڳالھ ٻہوں صفا ستھری تے سمنجھ آوݨ آلی زبان اِچ آکھی ڳئی ہے تے نالے ایندے وِچ ڄیرھے لوظ ورتے ڳئے ہن اووی سرکھرے تے زوردار ہن۔ غیرجانبدار محقق کوں اے آکھݨ اِچ کائی ݙچک نئیں تھی سڳدی ڄو حضرت آدم ؑ تے حضرت حوا ؑ کوں الاوݨی زبان دا توفا ڄمدوں لا دا ڈھیا ہویا ہئی۔                        اڄ دی دنیاں اِچ ودھ گھٹ 6809 رنگا رنگ دیاں انسانی زباناں الایاں ٻولیاں ویندیاں پیاں ہن(11)۔ بھل کوئی وی پورے پک نال انہاں دی یکی ڳݨت نئیں ݙسا سڳدا۔ کیوں ڄو زباناں کوں انہاں دیاں ٻولیاں یا انہاں کول نکھتھیاں ہویاں زباناں (Sub languages) کولوں وکھرا کرݨا ٻہوں اوکھا ہے۔ بائبل اِچ زباناں دی رنگا رنگی کوں بابل دے منارے (Tower of Babel) دے واقیے اِچ بیان کیتا ڳیا ہے ۔جینیسس9-1:11 اِچ آکھا ڳیا ہے ڄو پہل اِچ یکی دنیاں اِچ ہکا زبان ہئی۔ ڄیں ویلے حضرت نوحؑ تے اوندے گھر آلے ٻیڑی کولوں لتھن تاں او ہِکا زبان الائندے ہن۔ آبادی دے ودھݨ دے باوجود وی او یکے ہکے جھا تے راندھے ہن۔ ایں کیتے انہاں دے وِچ زبان دے تھولے ڄہیں اختلاف دا امکان وی کائناں ہئی۔ بھل ڄیں ویلے ہک پوری نسل یکی بھوئیں تے کھِنڈ ونڄݨ تے اللہ تعالیٰ دے حکم دی فتک تے اݨ مݨ تھی ڳئی اے تاں اتھائیں اللہ تعالیٰ اپݨی قذرت دا اے موجزا ݙکھائے ڄو اوں پوری نسل کوں مختلف لسانی گروپاں اِچ ونڈ ݙتا ہے۔ ہݨ ہر گروپ اپݨے سوا نہ کیہیں دی زبان سمنجھ سڳدا ہئی تے نہ الا سڳدا ہئی۔ ایں سختی کولوں یکے گروپ بابل منارے کوں چھوڑ کے یکی بھوئیں اِچ کھنڈݨ تے مجبور تھی ڳئے ہن۔ بھوئیں تے زباناں دی رنگا رنگی اوہیں ݙینھ کولوں ہے ڄیں ݙینھ دا بابل منارے دا اے واقیا تھیا ہے(12) ۔ بابل منارے دے ایں واقیے کولوں قطع نظر کریندے ہوئیں قرآن مجید اے ݙسائندا ہے ڄو زباناں دی اے رنگا رنگی اللہ تعالیٰ دیاں نشاݨیاں اِچوں ہک نشاݨی ہے۔                        ایں ویلے دنیاں تے 6809 رنگا رنگ دیاں انسانی زباناں مجود ہووݨ کولوں اے تاں نشابر ہے ڄو ٻہوں پراݨے ویلاں اِچ انہاں زباناں دے قدیم نمونے (Proto-type) وی ضرور مجود ہن۔ اے قدیم زباناں وی اپݨے لوظاں دے بھنڈار ، قواعد دی ترتیب تے صرف نحو اِچ ہِک ٻئے کولوں اُکیاں وکھریاں ہن۔ انہاں دا پیو ݙاݙا وی سانجھا ناہی بھلکہ او اپݨا ہک اُکا نکنگلا وجود رکھدیاں ہن۔ اے قدیم زباناں (Proto-types) کیویں تے کݙاں وجود اِچ آئیاں ہن۔ انہاں سوآلاں تے اڳوں ونڄ کے ڳالھ کیتی ویسی۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 5csm8ik8rkrrc15cwho8slyfcekgnjt 0 33443 70789 2026-04-21T09:41:15Z ڈیلی جھوک 4262 "== '''Speech and Neural Network'''  ==                        میڈیکل سائنس دی چیتا بغؤں کر ݙیوݨ آلی ترقی ڄتھاں انسان کوں بماریاں دے علاج تے انہاں کولوں بچݨ دی راہ ݙکھائی ہے اتھائیں انسان دے جُثے بارے وی کئی حراݨ کر ݙیوݨ آلیاں ڳالھیں سامنھْے گھِن آئی ہے۔ انہاں ڳالھیں چوں معر..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70789 wikitext text/x-wiki == '''Speech and Neural Network'''  ==                        میڈیکل سائنس دی چیتا بغؤں کر ݙیوݨ آلی ترقی ڄتھاں انسان کوں بماریاں دے علاج تے انہاں کولوں بچݨ دی راہ ݙکھائی ہے اتھائیں انسان دے جُثے بارے وی کئی حراݨ کر ݙیوݨ آلیاں ڳالھیں سامنھْے گھِن آئی ہے۔ انہاں ڳالھیں چوں معرکے دی اے ڳالھ وی ہے ڄو انسان دے الاوݨ ٻولݨ تے سمنجھ آوݨ آلی زبان دا منبع وی انسان دے بھیڄے دیاں ݙوں جھاہیں ہن ڄنہاں دے وِچوں ہِک کوں بروکا دا علاقا (Broka's Area) تے ݙوجھی کوں ورنیکے دا علاقا (Wernicke's Area) آکھا ویندا ہے۔                        زبان دے ظہور تے سوچیندیں ہوئیں اکثرا ارتقائی آدھن ڄو زبان دا ظہور انسان دے بھیڄے دے ودھݨ دی کرامت ہے۔ بھل ڄیں ویلے ایں بارے سوچا ویندا ہے ڄو اڄ وی بھوئیں تے 6000توں ودھ زباناںالائیاں ٻولیاں ویندا پیاں ہن تاں اے ڳالھ سمنجھ اِچ نئیں آندی ڄو زبان دی ایجاد انسانی جثے دے چھڑے ہِک انگ بھیڄے دے ودھݨ نال تھئی ہے۔ ڄیں ویلے ٻئے یکے انگ چپ رہے ڳئے ہن تے ذرا وی نئیں ودھے۔ حراݨی دی ڳالھ اے ہے ڄو بھیڄے دے ودھݨ دی اے کرامت چھڑے ہوموسپنز اِچ ای تھئی ہے۔ ہومو ایریکٹس تے اڄوکا انسان ایں ودھک کولوں وانجے رہے ڳئے ہن۔ زبان تے بھیڄے دی ودھک تے ڳالھ کریندے ہوئیں ٹیرنس ڈیکن ہوݨاں آدھن ڄو "For a language feature to have such an impact on brain evolution that all members of the species come to share it, it must remain invariable across." (13)                        زبان دے ایں نشابر ڳݨ  چیتے دے ارتقاء تے اتلا ݙونگھا اثر سٹا ہے ڄو انسانی نوع دے ہر آدمی ایندے اِچوں اپݨا ونڈا گھِن گھِدا ہے تے یکی دنیاں اِچ ایں کوں غیر مبدل ای ہووݨا چاہیدا ہے۔ سئیں ٹیرنس ڈیکن ہوݨاں دے آکھݨوں الاوݨ تے زبان دا وصف انسانی نوع دے ہر بندے اِچ پاتا ویندا ہے۔ ایں بھوئیں تے کوئی ہِک آدمی وی ایندے کولوں وانجا ہویا نئیں۔ ڄݨیں بھوئیں تے کوئی ہِک آدمی وی اے ڄیہاں نئیں لبھدا ڄیندی کائی اپݨی ماء ٻولی نہ ہووے۔ حراݨی دی ڳالھ تاں اے ہے ڄو انہاں دے وِچ اکثرا صوتاں دے ہکو ڄیہاں ہوندے ہوئے ول انہاں دے وِچ شدید اختلاف وی پاتا ویندا ہے۔ ایں اختلاف دی حقیقت ڄاݨݨ کݨ اساݙے کیتے نیورل نٹ ورک کوں ڄاݨݨا تے سمجھݨا ٻہوں ضروری ہے۔                        غُذرے ویلاں اِچ زبان تے دماغ دے ڳانڈھے دا پتا اوں ویلے لڳا ہے ڄݙاں کجھ اے ڄیہیں بمار سامݨھے آئن ڄیرھے ݙچک ݙچک الائندے ہن۔ یا او اپݨی ڳالھ ٻئے تائیں پچاوݨ اِچ ٻہوں اوکھے تھیندے ہن۔ یا وت او ڳالھ کریندے ایلے لوظاں کوں ایویں اڳھاں پِچھاں کرݙیندے ہن ڄو انہاں دی ڳالھ بے معنی تھی ویندی ہئی۔ یا او رُکے متوں لڳی تار اڳوں دیاں پِچھوں تے پِچھوں دیاں اڳوں مریندے راندھے ہن۔ پراݨے ویلاں دے یونانی اے تاں سمنجھ ڳئے ہن ڄو بھیڄے تے سٹ لڳݨ نال الاوݨ دی لیاقت دا وی زیان تھیند اہے۔ سیکڑاں ورھاں پِچھوں 1836ء اِچ سئیں میرک ڈکس ہوݨاں بماراں دے ہِک اے ڄیہیں ٹولے دا ݙسائندن ڄیرھا سِدھا ناہی الا سڳدا۔ انہاں بماراں بارے ڈکس ہوݨاں ݙسائندن ڄو انہاں یکے بماراں دے سراں دے کھٻے پاسے تے سٹاں لڳیاں ہویاں ہن۔                        ڈاکٹر پال بروکا ہوݨاں آدھن ڄو 1861 ء اِچ میݙے کولوں ہک اے ڄیہاں بمار آئے ڄیرھا چھڑا ہکو لوظ ’’ٹان‘‘ ای الائندا ہئی۔ ایندے مرݨ دے بعد میں ایندے بھیڄے دا معائنا کیتائے تاں اوندے بھیڄے دا سامنھْے آلا کھٻا پاسا (Left Frontal Cortex) ٻہوں ݙاڈھا پھٹورا ہئی۔ ڈاکٹر بروکا دی ایں تحقیق پوروں اڄ میڈیکل سائنس اِچ بھیڄے دے ایں حصے کوں ’’بروکا دا علاقا (Broka's Area) آکھا ویندا ہے۔ ڄنہاں بماراں دا بروکا دا علاقا پھٹورا تھی ونڄے تاں او ڳالھ کوں سمنجھ تاں سڳدن بھل سِدھا ولدا نئیں ݙے سڳدے۔ کیوں ڄو او جواب کیتے ٹھیک ٹھیک لوظاں دی چوݨ نئیں کرسڳدے۔ انڄ انہاں دی کیتی ڳالھ دی سمنجھ نئیں آندی۔                        1876 ء اِچ سئیں کارل ورنیکے ہوݨاں اے پتا وی کڈھ گھدا ہے ڄو بھیڄے دی ہِک ٻئی جھا تے سٹ لڳݨ نال وی الاوݨ ٻولݨ اِچ پھڑبھنج پوویندے ہن۔ بعد اِچ میڈیکل سائنس بھیڄے دی ایں جھا کوں ایندا پتا کڈھݨ آلے دے ناں تے ورنیکے دے علاقے (Wernicka's area) دا ناں ݙتا ہے۔ اے جھا ٹمپورل لوب (Temporal Lobe) دے پچھلے پاسوں ہے۔ ڄیکر بھیڄے دا ورنیکے آلاایریا پھٹورا تھی ونڄے تاں بندے دی ڳالھ سمجھݨ دی لیاقت ختم تھی ویندی ہے۔ چونکہ او ڳالھ سمنجھ نئیں سڳدا ایں کیتے جواب اِچ او اِنوں دیاں اُنوں تے اُنوں دیاں اِنوں مریندا ہے۔ اے بمار الائندا تاں راندھا ہے بھل اوں تے سوآل کٹنک دا کرو تاں او جواب اِچ چݨے دی ڳالھ کریندا ہے۔ ایں کیتے سوآل کرݨ آلے دے پلے کجھ نئیں پوندا۔ ڄیندی وجھاں توں اوندا بروکا دا علاقا وی ٹھیک کم نئیں کرسڳدا تے جواب ݙیندے ایلے لوظاں کوں ڳݙ وݙ کرݙیندا ہے۔ حِراݨی دی ڳالھ اے ہے ڄو 97 فیصد لوکاں اِچ اے ݙوہیں علاقے (بروکا تے ورنیکے) سر دی کھٻی ادھل اِچ پاتے ویندے ہِن۔ ڄیں ویلے اساں کوئی لوظ پڑھدے ہائیں تاں اکھیاں دے ذریعے گھدیاں ہویاں اوائلی ملومات بھیڄے دے اوں حصے تائیں پہنچ ویندیاں ہن ڄیرھا ݙیکھݨ کݨ اُچیچا بݨا ہویا ہے۔ اِتھوں کولوں اے ملومات پیلھے بھیڄے دے پِچھلے حصے اِچ ورنیکے دے علاقے دو ویندیاں ہن۔ ول اُتھوں کولوں تھیندیاں ہویاں اے بروکاز ایریے دو لڳیاں ویندیاں ہن۔ اواز پیدا کرݨ کیتے بروکا ایریا آلا پیدا کرݨ آلی مشینڑی کوں چالو کرݙیندا ہے تے الاوݨ دا عمل شروع تھی ویندا ہے۔ سݨے ہوئے لوظ آڈیو کورٹیکس دے ذریعے ورنیکے دے ایریا تائیں پہنچ ویندے ہن۔                        الاوݨ دے خاص کم (Mechanics) اِچ ڄنہاں انگاں دی لوڑ پوندی ہے او منڈھ دے انساناں تے پکھیاں کوں ڈھئے ہوئے ہوندن بھل پکھی وکھرے ڈھنگ نال اَلا پیدا کریندن۔ ایں ویلے تائیں نہ کیہیں جیندے ذناور اِچ تے نہ انہاں دے بُتھے کرانگھاں اِچ انساناں دے نرگٹ (Voice box) نال رلدی ملدی کئی شئے لدھی ہے۔ اطلاعات دے ماہر سائنسدان سئیں ورنر گٹ ہوݨاں ایں بارے ٻہوں سوہݨی ڳالھ کیتی ہے۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو "Only man has the gift of speech a characteristic otherwise only possessed by God. This separates us clearly from the animal kingdom..... In addition to the necessary ,"software" for speech we have also been  provided with the required hardware."  (14)                        الاوݨ دا توفا چھڑا انسان کوں ای ڈھیا ہویا ہے۔ نئیں تاں اے اُچیچ چھڑا خدا دے قوضے اِچ ای ہے۔ اے اُچیچ اساکوں ذناوراں دی دنیاں کولوں اُکے تے وکھرا کرݙیند اہے۔ ۔۔۔۔الاوݨ کیتے ضروری سافٹ ویئر دے نال نال اوں کوں چلاوݨ کیتے اساکوں لوڑ دا ہارڈویئر وی ݙے ݙتا ڳئے۔                        الاوݨ دی وجرس ݙوں شیئں ݙیکھݨ تے سݨݨ نال توڑ چڑھدی ہے۔ اکھیں ڄیں ویلے کیہیں شئے کون ݙیدھیاں ہِن تاں اکھیں دے عصبے انہاں یکیاں ملومات کوں دماغ دے اوں علاقے اِچ پُچا ݙیندن ڄیرھا ݙیکھݨ کݨ مخصوص ہے۔ دماغ دے ایں بھانگے کوں (Visual Cortex)آدھن۔ دماغ دا ݙیکھݨ آلا اے مُنڈھلا علاقا انہاں ملومات کوں دماغ دے اوں پِچھوں آلے علاقے تائیں پُچا ݙیندائے ڄیں کوں ورنیکے  دا علاقا (Warnick's area) آکھا ویندا ہے۔ دماغ دے ایں علاقے اِچ پڑھے ہوئے لوظ دے مطبل تے مُدّے دی پھول ڳول (Prosses) کیتی ویندی ہے۔ وت اوں لوظ دے مطبل کوں ٹھیک ٹھیک سمنجھ کے تے اوندا ولدا جوڑ کے بروکا دے علاقے (Broka;s area) دو پٹھ ݙتا ویندا ہے۔ اڳوں تے ہُݨ بروکادے ایریا دا کم شروع تھی ویندا ہے۔ بروکادا ایریا اوں ولدے کیتے مناسب لوظاں دی چوݨ کرکے تے انہاں دی ہِک گرامری ترتیب بݨا کے اَلاوݨ آلی مشیݨری کوں چلا ݙیندا ہے۔ آلاوݨ آلی مشیݨری دے یکے پٹھاں دے ہِک خاص ترتیب اِچ ہلݨ نال آلا لوظاں دی صورت اِچ مونھوں نکلدی ہے تے سݨݨ آلے دے کناں تائیں ونڄ پُڄدی ہے(15,16)۔ ایں مشیݨری دا کمال اے ہے ڄواے صرف انہاں صوتاں آلے پٹھاں کوں متحرک کریندی ہے ڄنہاں دی اوں لوظ کوں الاوݨ کیتے لوڑ ہوندی ہے۔ مجال اے ڄو لوڑ متوں کیہیں ٻئی صوت دا کوئی پٹھا وی ہل پووے ۔ چچرے بندے دا ڳویڑ ایہو تاں ہوندا ہے ڄو او کیہیں کیہیں صوت دے مخصوص پٹھاں کوں حرکت ای نئیں ݙے سڳدا۔ ڄیں پوروں او ہر ہمیش کیتے جام تھی ویندے ہن تے آدمی ساری عمرہاں چچرا ای رہے وینداہے۔ ایں کیتے او مخصوص صوت تاں اوندے مونھ چوں نئیں نکلدی بھل اوندی جھا تے اوندے نزیکوں آلی آواز نکلدی ہے۔                        صوتاں دا اے قذرتی نظام اُکے تے ہارمونیم واڄے آنگوں ہے ڄیویں ہارمونیم دی ہر ’’کی‘‘ (Key) دی اپݨی ہِک مخصوص سُر ہوندی ہے ڄیں ویلے کیہیں ’’کی‘‘ تے انگل لڳدی ہے تاں واڄے اِچوں اُوں ’’کی‘‘ دی مخصوص سُر یا آواز نکلدی ہے۔ ایویں انسان دے وات اِچ وی قذرت دی طرفوں مخصوص جھاہیں تے مخصوص آوازاں یا سُراں دا خزانہ رکھ ݙتا ڳئے۔ ہُݨ اساݙے بھیڄے دے ذہنی سافٹ ویئر اِچ ڄیرھی زبان دا پروگرام فیڈ (feed) تھیا ہویا ہے او زبان الائندے ویلے اساݙا الاوݨ آلا ہارڈویئر اساݙی ڄبھ کوں چھڑا اسے جھا تے ’’لائندا ہے ڄتھوں اوہے صوتاں نکلدیاں ہن‘‘ جنٖہاں کولوں اوں زبان دے سمنجھ آوݨ آلے لوظ بݨدن۔ ایں کیتے ہِک زبان دیاں مخصوص صوتاں ٻئی زبان آلا نئیں الا سڳدا۔ کیوں ڄو اوندے مُنڈھلے سافٹ ویئر اِچ اوپری زبان دیاں مخصوص صوتاں فیڈ تھیاں ہویاں نئیں ہوندیاں۔ ایں سافٹ ویئر دا کمال اے وی ہے ڄو ایندے وِچ تُساں ماء ٻولی دے علاوہ دنیاں دی کیہیں وی زبان دا پروگرام فیڈ کرݨا چاہو تاں او وی تھی سڳدا ہے۔ بھلکہ کئی زباناں دے پروگرام وی فیڈ تھی سڳدے ہن۔ حراݨ کرݙیوݨ آلی ڳالھ تاں اے ہے ڄو ایں سافٹ ویئر اِچ فیڈ تھیاں ہویاں ٻہوں ساریاں زباناں چوں تُساں ڄیرھی زبان دا پروگرام چلاوݨا چاہو او بغیر کیہیں اڑی دے وݙی صحت نال چلا سڳدے ہِوے۔ ایں کیتے ہِک او آدمی ڄیں دی ماء ٻولی سرائیکی ہے تے اوں اپݨی ماء ٻولی دے نال نال اُڑدو، انگریزی، فارسی، عربی تے سندھی وغیرہ دے پروگرام وی اپݨے ذہنی سافٹ ویئر اِچ فیڈ کیتے ہوئے ہِن تاں او موقے سنویں اے یکیاں زباناں کیہیں اڑی پھِڑی مُتوں روانی نال الا سڳدا ہے۔                        انسان دے الاوݨ آلے انگاں تے انہاندے کم کوں سمجھݨ کیتے اساںسادے ڄیہیںلوظاںاِچ اے آکھ سڳدے ہائیں ڄو ہِک چھوٹی نلی دا چھیکڑی سرا ہِک وݙی نلی دے وِچ ونڄ کھُلدا ہے۔ ایں وݙی نلی کوں ٹریچا (Tracha) آدھن۔ اے نلی تلوں تے پھپھر تائیں لڳی ویندی ہے۔ چھوٹی نلی ڄیں کوں لیرینکس (Larynx) وی آدھن تے ڄیں دے وِچ انسان دی الاوݨی ڈبی (Vocal card) رکھی ہوئی ہوندی ہے ۔ او اندر آلی وݙی نلی فیرینکس (Pharynx) دے وِچ ونڄ کھلدی ہے۔ اے نلی نہ چھڑا اَلاکوں اُتوں تے وات دو گھِن ویندی ہے بھلکہ کھادھ پیت کوں تلوں تے ڈھڈھ تائیں وی گھِن ویندی ہے ۔ اَلاوݨ اصل اِچ تاں اوں ہوا کوں کنٹرول کرݨ ہے ڄیہرھی پھپھُر پیدا کریندا ہے۔ اے ہوا وݙی نلی اِچوں لنگھدی تے الاوݨی ڈبی (Vocal card) کوں کنبائندی ہوئی پٹھاں دے کھلݨ تے سنگڑݨ نال نک تے وات اِچوں نکل ویندی ہے ۔ اے عمل اُکے تے ایویں تھیندا ہے ڄیویں سوڑے مونھ آلی بوتل اِچ پھوک مار کے الا پیدا کیتا ویندا ہے ۔ ایویں پھپھر دی پیدا کیتی ہوئی ہوا کوں الاوݨی ڈبی اِچوں لنگھایا ویندا ہے ڄیں کوں اساں مَٹھی تے تِکھی ہولی تے باری اَلا پیدا کرݨ کیتے بند وی کر سڳدے ہائیں تے کھول وی سڳدے ہائیں۔ (17)                        آلاوݨ کیتے انسان کوں تریں انگاں دی لوڑ پوندی ہے ۔ الاوݨی ڈبی، لیرینکس تے ڳاٹے آلے پٹھے۔ الاوݨ کیتے ڄیہرھی قوت لوڑیندی ہے او لیرینکس آلے پٹھاں کول گھِدی ویندی ہے۔ ڳاٹے آلے پٹھے، پھپھر، ٹریچا تے اوندے ڳانڈھویں پٹھے الاوݨ کݨ لوڑ پووݨ آلی اے توانائی ݙے ݙیندن۔ سبھ توں پیلھوں تاں پھپھر او ہوا ݙیندا ہے ڄیرھی اَلاوݨ کیتے منڈھلی لوڑ ہوندی ہے۔ فیرینکس، وات تے نک دے پول تے ڄبھ ایں ہوا کوں سمنجھ آوݨ آلے لوظاں دی شکل ݙے ݙیندن۔ ایں عام اَلا دے سوا ٻیاں آوازاں فیرینکس دے وِچ ہوا دے دباؤ کوں گھٹ ودھ کرکے تے مونھ نک دے پٹھاں کوں سنگھوڑ کے پیدا کیتیاں ویندیاں ہن۔ (18)                        پکھیاں دے سوا بھوئیں تے ساہ آلی ٻئی کائی اے ڄیہیں شئے ہے وی کائیناں ڄیں تے انسان رِت آلاوݨ دا شک وی کیتا ونڄ سڳے۔ انسان آنگوں پکھی وی اوکھیاں اوکھیاں آوازاں سوکھے سوکھے کڈھ سڳدے ہِن۔ کیوں ڄو پکھیاں کول وی اَلا تے سُر کڈھݨ کیتے ݙوڑیاں نلیاں (لیرینکس تے فیرینکس) تے ݙوڑے تھر آلا نظام ہے پیا۔ پکھیاں دے اَلاوݨ دا اے نظام وی اوہیں انسانی نظام رِت ہے ڄیں کوں اساݙے دماغ دا کھٻا بھانگا کنٹرول کریندا ہے۔ ایں سبھ کجھ دے ہوندے سندے وی پکھیاں دی انساناں نال رلدی ملدی کائی زبان کائینی ڄیں کوں سمجھا ونڄ سڳے۔ ٻیاانسان تاں زبان کوں وکھو وکھ حالتاں ڄیویں کاوڑ، پیار، دلاسا تے اݨ بھاند کیتے ورتدا ہے۔ ڄیں ویلے پکھی زبان کوں چھڑا ڳاوݨ کیتے ای ورتدن تے حراݨی آلی ڳالھ اے ہے ڄو ڳاندے وی چھڑے نر پکھی ہِن مادیاں نئیں ڳاندیاں(19)۔ بانگ چھڑا ککڑ ای ݙیندا ہے کُکِڑ نئیں۔ ’’سبحان تیݙی قُذرت‘‘ دے ٻول مُشکی تتر ای ڳاندا ہے تتری نئیں ۔ ایویں رِت غٹکدا چھڑا کنبوتر ہے کنبوتری نئیں۔                        زبان دے ماملے اِچ ایں ڳالھ کوں وی چیتے اِچ رکھا ونڄے ڄو زبان کیہیں وی وسیب دے وِچ ڄݙاں پیلھوں پیلھوں اَلائی ویندی ہے تاں او پیلھے دی بݨی بݨائی پوری تراویں اڳونہی تے گنجلک ہوندی ہے۔ ایں بارے ہارورڈ یونیورسٹی اِچ پراݨی حیات دے مرکھٹڑے پروفیسر جارج گیلارڈ سیمپسن ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "Even the people with least complex cultures have highly sophisticated languages,with complex grammar and large vocabularies, capable of naming and discussing anything that occurs in the sphere occupies by their speakers. The oldest language that can be constructed is already modern, sophisticated, complete from an evolutionary point of view".  (20)                        سادے کولوں سادے وسیب دے لوک وی ٻہوں سوتریاں ہویاں زباناں رکھدن ڄنہاں دے لوظاں دے بھنڈار ٻہوں وݙے تے کھنڈارے آلے ہوندن۔ انہاندی گرامر وی ٻہوں ݙونگھی تے وَل ولاکاں آلی ہوندی ہے۔ انہاں دیاں زباناں اپݨے اَلاوݨ آلاں دے وسباں اِچ تبصراں، ڳالھیں مہاڑیں اِچ خُشیاں دے اظہار تے شیئاں دے ناں رکھݨ ڄیہاں لوڑاں کوں پوری اڄ نال پوریاں کریندیاں ہن۔ کیہیں ٻہوں پراݨی زبان کوں وی ڄیکر ولا جیندا کیتا ونڄے تاں او وی ارتقاء دے ہر اصول تے قنون نال اڄوکی، اڳونہاں تے مکمل ہوندی ہے۔                        انسان کوں یکے جیو جنتوواں اِچوں اُچا درجا ݙیواوݨ آلی صرف زبان ای ہے۔ انسان دی زبان ایں بھوئیں تے ہِک انوکھڑا وقوعا ہے۔ ذناوراں دی دنیاں اِچ ڄیں دی کائی مثال ای نئیں ملدی۔ انساناں تے ذناوراں دے وِچکار زبان دے ایں پاڑے کوں ختم کرݨ بارے سوچا وی نئیں ونڄ سڳدا(21)۔ کیوں ڄو قذرت ولوں انسان کوں اے ڄیہاں انوکھڑا سافٹ ویئر (Software) توفے اِچ ڈھیا ہویا ہے ڄیں پوروں او اَلاوݨ ٻولݨ تے کھِلݨ آلا انسان سݙیندا ہے۔ انسان دی ایہا لیاقت اوں کوں ایں قابل بݨا ݙیندی ہے ڄو اوندا 6 ورھاں دا عام ٻال لڳ بھڳ 1300لوظ سمنجھ وی سڳدا ہے تے اَلا وی سڳدا ہے۔ 18سالاں دی عمرہاں تائیں پہنچدے پہنچدے اوندے سافٹ ویئر اِچ 60000لوظاں دا بھنڈار اکٹھا تھی ویندا ہے۔ ڄنہاں کوں او موقے دی مناسبت نال ورت سڳد اہے۔ ایندا مطبل ہے ڄو او اپݨے ڄمݨ دے ݙینھ کولوں گھِن کرانگی 18 سالاں تائیں پڄدے پڄدے ہر روز اوسطاً 10نویں لوظ سِکھدا ہے۔ ڄݨیں او اپݨی سمبھلواݨ اِچ ہر ۹۰ منٹ اِچ ہِک نواں لوظ سِکھدا ہے۔ اے لیاقت ٻیا کیہیں نوع اِچ نئیںپاتی ویندی۔ انسان کوں چھوڑ کے ٻئی کیہیں وی نوع دا کوئی وی نمائندا اپݨے نمتوں کائی زبان نئیں سِکھ سڳدا تے انسان اوں کوں ٻولݨا سکھاوݨ کݨ ڄتلی وی مٹی پٹے تاں نئیں سِکھا سڳدا۔                        یکی ڳالھ دا انترا اے نکھتھا ڄو انسان تے ٻنھاں جیو جنتوواں دے وِچکار زبان دا اے ٻہوں وݙا پاڑا ایں کیتے پیا ہویا ہے ڄو ایں کائنات دے خالق اَلاوݨ ٻولݨ دی لیاقت چھڑی انسان کوں ای ݙتی ہوئی ہے۔ اے سوآل ڄو دنیاں دے وِچ منڈھ لا کولوں چھڑی ہکا زبان ہئی تے ٻیاں یکیاں زباناں اوہیں کولوں نکھتھیاں ہویاں ہن یا ہر زبان اپݨی اپݨی جھا تے خدائی ݙات ہے۔ ایندے وَلدے اِچ بائبل دے بابل منارے آلے بیان کوں ہِک پاسے رکھیندے ہوئے قرآن مجید آہدا ہے ڄو ’’رحمن او ذات ہے ڄیں پید اکیتائے انسان کوں تے سِکھائس اوں کوں ٻولݨا۔‘‘(سورۃ رحمن 4-1:55)                        ڄݨیںرحمن انسان کوں ٻولݨ دی لیاقت ݙات کرݙتی ہے۔ ایں کیتے اے ٻولݨا انسان دا کسبی عمل نئیں بھلکہ وہبی ہے۔ ٻولݨ کیتے خدا تعالیٰ انسان کوں ذہنی سافٹ ویئر ݙے ݙتائے ڄیندی تڳ تے انسان نہ چھڑا اَلائندا ہے بھلکہ اوندے وِچ ڄیرھی زبان دا پروگرام فیڈ کرے اوں کوں او پوری صحت نال چلائندا وی ہے۔ ٻال ڄمدا ہے تاں اوندا اے سافٹ ویئر چٹے ورقے آنگوں صفا ہوندا ہے۔ ایں کیتے ڄمدے ایلے او روندا تاں ہے کائی ڳالھ نئیں کرسڳدا۔ وت ڄیویں ڄیویں اوندی ماء اوندی نانی دی زبان دا پروگرام اوندے سافٹ ویئر اِچ بھریندی ویندی ہے اُنویں اُنویں ا و زبان الائندا ویندا ہے۔ وت ڄیں ویلے اوندا سافٹ ویئر پوری طرحاں چالو (active)تھی وینداہے تاں وت اوندی مرضی ہے ڄو او ماء ٻولی دے علاوہ ڄیرھی زبان دا پروگرام چاہوے اوندے وِچ بھر سڳد اہے۔ ایں ساری لکھت دا نتورا اے نکھتھا ڄو بھوئیں تے مجود اڄوکیاں زباناں ٻہوں پراݨے ویلاں اِچ کیہیں ہکے زبان کولوں نئیں نکھتھیاں بھلکہ ہر علاقے (Region) دے پیلھے انساناں اینکوں اپݨے محول تے لوڑ سنویں تخلیق کرکے اپݨے اپݨے سافٹ ویئر اِچ ایندا پروگرام بھر ݙتائے۔ ایہا وجہاں ہے ڄو ہِک شئے کیتے اساکوں مختلف زباناں اِچ مختلف لوظ ملدن ڄیویں وݨ۔ ہِک علاقے دی زبان اِچ اے ’’وݨ ‘‘ہے ٻئے علاقے دی زبان اِچ اے ’’درخت‘‘ ہے ۔کیہیں جھا تے اے ’’شجر‘‘ ہے کتھائیں اے ٹری(Tree) ہے تے کیہیں ٻئے علاقے وی زبان اِچ اینکوں ’’بوٹائے‘‘ آدھن۔ کیہیں زبان اِچ اے ’’رکھ‘‘ وی ہے۔                        ایویں روہ ہے۔ سرائیکی اِچ اینکوں روہ آدھن۔ عربی اِچ اے ’’جبل‘‘ ہے تاں فارسی اِچ ’’کوہ‘‘ ہے۔ اُڑدو تے ہندی اِچ پہاڑ ہے تاں انگریزی اِچ ماؤنٹین (mountain) ہے۔ پشتو اِچ اینکوں غر آدھن۔ لنگھدے ویلاں نال انسان دا ذہن وی کھُلدا ڳئے تے اوں اپݨے تجرباں نال جیوݨ دے نویں نویں ڈھنگ وی سِکھ گھِدن۔ انہاں ڈھنگاں اِچوں او اپݨی کھادھ پیت پیدا کرݨ تے وستیاں وساوݨ دا اہم ڈھنگ وی سِکھ ڳئے۔ ہُݨ اِنہاں جھا جھا تے وکھرے وکھرے پھردے بھُنگدے ٹولاں کوں ہِک ٻئے نال رل مِل کے راہوݨ دا ڈھنگ وی آڳئے۔ اِتھاؤں انہاں دیاں زباناںوی لوظاں دے ݙے گھِن تے ویتر تے اصولاں قنوناں دے بھَن کھا کے اپݨے رنگ روپ وٹائندیاں تے بݨدیاں سنوردیاں اڄوکے رنگ اِچ اساݙے سامنھْے آڳیاں ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان den5ew2h5rpgmn7ujghdps6wigc3gtg 0 33444 70790 2026-04-21T09:42:40Z ڈیلی جھوک 4262 "== '''Speech and Language''' ==                        آلاوݨ تے زبان ݙوں وکھریاں وکھریاں شیئں ہِن۔ الاوݨ دی لیاقت تاں اللہ سئیں انسان کوں توفے اِچ ݙے ݙتی ہے بھل زبان انسان دا کسبی عمل ہے۔ ڄیکر زبان وی اللہ سئیں دی طرفوں توفے اِچ ڈھئی ہوئی ہوندی تاں اڄ یکی دنیاں اِچ ہکا ای..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70790 wikitext text/x-wiki == '''Speech and Language''' ==                        آلاوݨ تے زبان ݙوں وکھریاں وکھریاں شیئں ہِن۔ الاوݨ دی لیاقت تاں اللہ سئیں انسان کوں توفے اِچ ݙے ݙتی ہے بھل زبان انسان دا کسبی عمل ہے۔ ڄیکر زبان وی اللہ سئیں دی طرفوں توفے اِچ ڈھئی ہوئی ہوندی تاں اڄ یکی دنیاں اِچ ہکا ای زبان ہووے ہا۔ دنیاں اِچ 6800توں ودھ زباناں دے ہووݨ نال ایں حقیقت تے ٹھپا لڳ ڳیا ہے ڄو زبان انسان دا اپݨا ذاتی تے کسبی کم ہے۔ ایں کیتے او اپݨی ماء ٻولی دے نال نال اوپریاں زباناں وی سِکھ سڳدا ہے۔ ایں سانگے سئیں جارج یولی ہوݨاں یونان دے مشہور تریخ ڄاݨوسئیں ہیروڈوٹس ہوݨاں دے حوالے نال ہِک ٻہوں انوکھڑی کہاݨی لکھی ہے۔ بھل اے کہاݨی اے ڳالھ سرکھری کر ݙیندی ہے جو زبان انسان دا اپݨا کسب ہے۔ انہاں لکھائے ڄو مصر دے فرعوناں چوں یسامتی کس ناں دے فرعون اڄ کولوں 2500ورھیں پیلھے اے پتا کڈھݨ کݨ ڄو انسان دی منڈھلی زبان کیہرھی ہے ہک انوکھڑا تجربا کیتائے۔ اوں ݙوں نویں ڄمدیں ٻال گھِدن تے اُنہاں کوں ٻکریاں دے ہِک اے ڄیہیں آجڑی دے ہتھڑیکے ݙے ݙتس ڄیہرھا خُد گُنگا ہئی۔ ݙوں سال گُنگے آجڑی تے ٻکریاں نال راہوݨ دے بعد ݙوہاں ٻالاں ڄیرھا پیلھا لوظ مونھوں کڈھائے او’’بیکوس‘‘ ہئی ڄیں دے سرائیکی اِچ معنے ہن ’’ٹُکر‘‘۔ بیکوس مصری زبان دا لوظ ناہی بھلکہ اے فرنگی (Phirygian) زبان دا لوظ ہئی۔ اوں زمانے اے زبان اڄوکے ترکی دے ہِک علاقے اِچ ٻولی ویندی ہئی۔ ایں تجربے کولوں فرعون اے سٹا کڈھا ہے ڄو فرنگی زبان مصری زبان کولوں ودھ پراݨی تے انسان دی منڈھلی زبان ہے۔ توڑیں ڄو اے ڳالھ ٻہوں اوپری لڳدی ہے وت وی اساں ایں کولوں ایں نتیجے تے پہونچے ہائیں ڄو زبان ڄیکر قذرتی تے فطری کم ہوندا تاں ݙوہیں ٻال اوہا زبان الائن ہا ڄیرھی اُنہاں دے ماء پیو دی زبان ہئی۔ ڄݨیں او مصری زبان ای الائندے ۔ بھل اُنہاں مصری زبان دی جھا اوپری زبان دا لوظ بیکوس (Bekos)الائے ۔بیکوس دے وِچ ’’کوس ‘‘دا لاحقا یونانی قصاولیاں دا وادھا ہے اینکوں ہٹا ݙتا ونڄے تاں پِچھوں چھڑا ’’بے‘‘ ای رہے ویندا ہے تے اے او لوظ ہے ڄیرھا ٻالاں ٻکریاں دے ٻاکݨ کول ای سِکھا ہے (22)۔ ایندا صفا مطبل ہے ڄو اَلایا تاں ٻالاں فطری ݙات دی تڳ تے ہے تے زبان انہاں خارجی عامل (ٻکریاں) کول ای سکھی ہے۔                        جثے دی سائنس ݙسائندی ہے ڄو انسان دے ٻال دے جثے اِچ پیلھے ݙوں سالاں اِچ زبان سانگے ٻہوں اہم تبدیلیاں تھیندیاں ہن۔ ڄمݨ سیتی ٻال دے بھیڄے دا وزن بالغ آدمی دے بھیڄے دا چُتھا ہوندا ہے۔ اوندی لیرینکس (Larynx)آلی نلی ٻہوں اُتوں تے سنگھ دے نال ہوندی ہے۔ ڄیں پوروں ٻال ماء دا کھیر پیندے ایلے ساہ وی سوکھا گھِندا راندھا ہے۔ کھیر پیوائی دے ایں تھولے ڄیہاں دور اِچ اوندی لیرینکس آلی نلی تلہاں تے ودھ آندی ہے ۔ اوندے بھیڄے دا وزن وی کجھ ودھ ویند اہے۔ او کھڑا تھی کے ٹرݨ وی لڳ پوندا ہے۔ اوں ویلے او ماء ٻولی وی ٻولݨ لڳ ویندا ہے۔ اللہ سئیں انسان دے تھوݙاں تے انہاں دے پٹھاں کوں انساناں نال رَلدے مِلدے ٻنھاں ذناوراں (Primates) ڄیویں باندر، لنگور تے چمپنزی وغیرہ کولوں ٻہوں پیچیدہ بݨائے۔ اے پٹھے ایویں ڳتے ہوئے ہِن ڄو انہاں دے وِچ کمال دی لچک پاتی ویندی ہے۔ ٻئے ذناور تھوݙاں دی ایں بݨت کولوں وانجے ہوئے ہن۔ ایں کیتے انہاں دے وِچ اوں معیار دی لچک نئیں پاتی ویندی ڄیہرھی صوتاں تے لوظاں کوں ٹھیک ٹھیک الاوݨ کیتے انسان دے تھوݙاںاِچ پاتی ویندی ہے ۔ ب، پ تے م ڄیہاں سوکھیاں تے مُنڈھلیاں اوازاں کڈھݨاں انسانی تھوݙاں دی اسے لچک دا ای کرشماں ہے۔ ایں ڳالھ دا پک کڈھا ڳئے ڄو انسان دے کھیر پیواک ٻال اپݨی حیاتی دے پیلھے سال اِچ ب تے م دیاں اوازاں ڈھڳ کڈھیندن توڑیں ڄو انہاں دے پیو ماء ڄیرھی زبان وی الائندے ہوون(23)۔ ایں کیتے کھیر پیواک ٻالاں دے مونھوں اِچوں ٹکر کیتے’’مم‘‘ تے پاݨی کیتے ’’بو‘‘ دے لوظ اکثرا سݨݨ اِچ آندن۔                        م دی مُنڈھلی صوت دے کثیر ورتارے دا وݙا ثبوت ماء د ا لوظ ہے ۔ ٻال تے ماء دا ڳانڈھا دنیاں دا سبھ توں مُنڈھلا ، ݙونگھا تے اݨ ترٹ ڳانڈھا ہے۔ دنیاں دیاں کثیرزباناں اِچ ایں ڳانڈھے دے اظہار کیتے ڄیرھے لوظ ورتے ویندے ہِن انہاں دے وِچ ’’م‘‘ دی صوت ضرور مجود ہوندی ہے۔                        حراݨ تھیوݨ آلی ڳالھ تاںاے ہے ڄو سرائیکی زبان اِچ ماء دے مُنڈھلے ڳانڈھے نال ڳنڈھے ہوئے یکے ڳانڈھے وی ’’م‘‘ دی صوت نال ڄلدے ہن۔ ڄیویں ماما، مامی، ملویر، ماسی تے مسات۔ ایں ساری لکھت کولوں اے ڳالھ سرکھری تھی ویندی ہے ڄو صوتاں تاں اللہ سئیں دی ݙات ہِن ڄیویں م دی صوت ہے۔ بھل انہاں کولوں بݨݨ آلے لوظ انسان دا اپݨا کسب ہے۔ ڄیویں ماء دے لوظ دیاں وکھو وکھ زباناں اِچ وکھو وکھ صورتاں کولوں ظاہر ہے۔                        انسان اَلاوݨا کݙاں شروع کیتائے؟ ایں بارے سوجھواݨاں دا خیال ہے ڄو انسان کول الاوݨ دی قذرتی لیاقت تے مشیݨری تاں منڈھ لاء دی ہئی پئی تے او ڄݙاں اکلھا راندھا ہوسی تاں، تݙاں وی او آلائندا تے ڳالھیں تاں کریندا ہوسی۔ بھل اوں کوں ولدا ݙیوݨ آلا کوئی ناں ہئی ڄو زبان ترقی کرے ہا تے اگھاں ودھے ہا۔ اڄ کولوں100,000  ورھیں پیلھے میسولیتھک دور اِچ جنسی تقاضے پورے کرݨ کیتے ڄیں ویلے انسان ہِک کولوں ݙوں تھئے تاں زبان ای وجود اِچ آڳئی اے۔ اوں ویلے دی زبان ڄتلی تھولی تے نکیہاں ہئی وت وی الاوݨ آلے دے دل دی ڳالھ سݨݨ آلے تائیں سڳچی پچا ݙیوݨ دی پوری صلاحیت رکھدی ہئی۔                        زبان اِتلی وی ایاݨی نئیں ڄتلا اینکوں پروٹواِنڈو یورپین(PIE) نظریئے دے حامی سمجھیندن۔ انسانی وستیاں دی تریخ نام نہاد پروٹوانڈویورپین اَلاوݨ آلے لوکاں دی نقل مکانی کول ہزاراں ورھیں پراݨی ہے۔ نام نہاد پروٹواینڈو یورپین اَلاوݨ آلے لوکاں کیتے اساں اپݨی زبان دی تحقیق کوں 1500ق م کولوں 2000ق م تائیں محدود ناہیں کرسڳدے بھلکہ اساکوں اتھوں اگھاں ودھ کے انہاں ٻہوں پراݨے ویلاں کول کنگھالݨ دی لوڑ ہے۔ ڄݙاں اڄوکے انسان دے پراݨے پرکھاں الاوݨا شروع کیتا ہئی۔ انہاں پراݨے ویلاں کول ڄݙاں انسان دے پراݨے پرکھے اڄ کولوں ہزاراں سال پیلھے ٹولاں (Bands) دی صورت اِچ کھادھ پیت دی ڳول پھول اِچ آزادی نال اپݨے اپݨے مخصوص علاقاں اِچ مستقل پھِردے بھُنگدے راندھے ہن۔ ایں وِچکار انہاں کوں آپت اِچ الاوݨا ٻولݨا وی پوندا ہئی۔ ݙوجھا پتھرکے دور اِچ ڄݙاں او پتھرکے ہتھیاراں نال ٹھُلی چمبڑی آلے ذناوراں (Pachyderms) دا شکار ٹولے بݨا کے کریندے ہن تاں انہاں کوں اپݨی پسند دے ذناور کوں کھندھے کولوں نکھیڑݨ تے وت اوں کوں کیہیں سوڑی جھا تے پھہا کے مارݨ دا ڈھانڈھس کرݨ کیتے الاوݨ ٻولݨ تے ڳالھ کرݨ دی لوڑ پوندی ہئی(24)۔ اوں ویلے ڄیہرھا ٹولا(Band) ڄیہرھے علاقے اِچ راندھا ہئی ۔ اوندی اپݨی ہِک وکھری زبان ہئی۔ ایں کیتے اڄ اساکوں دنیاں اِچ ونو ون دیاں زباناں سݨیدیاں ہِن۔                        15000تے 10000ق م دے وِچکار ڄیں ویلے انسان ہل واہی دا نواں ہنر سِکھ ڳئے تاں او وستیاں وساکے رَل مِل کے راہوݨ لڳ ڳئے۔ اِتھاؤں کولوں او ڄیہرھے ڄیہرھے علاقے اِچ راندھا پیا ہئی اوں علاقے اِچ اپݨے غُذرے ویلاں دیاں ریتاں رسماں دی بݨیاد تے اوں اپݨی زبان تے کلچر کوں پوری آزادی نال ترقی ݙیوݨی شروع کر ݙتی اے۔ اے یاد راہوے ڄو مستقل وستیاں وساݨ کولوں پیلھوں وی اوندا پھرݨ بھنگݨ آلا جیوݨ اوندے ݙٹھے بھالے ہوئے مخصوص علاقاں تائیں ای محدود ہئی۔ او اِتلے تائیں اپݨے علاقے اِچوں ناہی نکلدا ڄے تائیں اوں کوں کائی قذرتی آفت یا وزبر دشمݨ اُتھوں نکلݨ تے مجبور نہ کر ݙیوے ہا۔ اپݨے اپݨے علاقے اِچ پھردے ہوئیں اوندی اوانڈھی ڳوانڈھی قبیلاں نال بھانویں او دوست ہوون ہا یا دشمݨ، سونہیں ہوون ہا یا اݨ سونہیں، میل ملاقات تھیندی راندھی ہئی۔ انہاں میلاں اِچ او چھڑا ٻنھاں انساناں نال ملدا ای ناہی بھلکہ انہاں کولوں نویاں نویاں ڳالھیں سِکھدا وی ہئی تے انہاں کوں سکھائندا وی ہئی۔ اے نویاں ڳالھیں بھانویں زبان دے نویں لوظ ہوون ہا یا وت شکار کرݨ دے نویں طریقے تے وہیبے دے نویں ڈھنگ۔                        مستقل وستیاں ٻہوں تاں ڄاݨو سیاݨو علاقاں اِچ ہوندیاں ہن تے انہاں دے واسی وی کیہیں ہکے قبیلے دے ماݨوں ہوندے ہن۔ ایں کیتے انہاں اوائلی وستیاں دے وچکار زبان تے کلچر دا ہک نیٹ ورک بݨ ویندا ہئی۔ اے وی ظاہر ہے ڄو انہاں ویلاں اِچ قبیلاں دے وِچکار پرنیوے دے سانگھے لانگھے وی عام تے کھلے ہن ڄیں پوروں قریبی علاقاں دیاں زباناں دے لوظاں تے صرف نحو دے قیداں اِچ ݙے گھن وی ڈھیر تھیندا راندھا ہئی۔ اوں ویلے او زبان اپݨی قریبی زبان تے وزبر تھی ویندی ہئی ڄیں کوں ٻولݨ آلاں دی آبادی یا ڳݨتری ڈھڳ ہوندی ہئی۔ اثار ِ قدیمہ دے سوجھواݨ ݙسائندن ڄو 8000ق م دے نیڑے پیڑے سبھ توں پیلھے اڄوکے بلوچستان اِچ مہر گڑھ دی مستقل وستی آباد تھی ڳئی ہئی ۔ اتھوں دے واسیاں نہ چھڑا جانگلی ذناوراں ڳاں ، منجھ تے بھیݙاں ٻکریاں کوں گھریتڑا بݨا گھدا ہئی بھلکہ انہاں وہیبا وی شروع کر ݙتا ہئی۔ ویلا غذرݨ دے نال انہاں دیاں اُلاداں اپݨی ماء ٻولی کوں گھِن کے کشمیر کولوں بحیرہ عرب تائیں یکی سندھ وادی اِچ کھِنڈ ڳیاں ہن(25،26)۔ اثار ِ قدیمہ دے ماہر انہاں وستیاں کوں قبل ہڑپائی دور دیاں وستیاں آدھن۔ انہاں وستیاں اِچ شیر خان ترکئی، سرائے کھولا، گملا، رحمان ڈھیری، کلی گل محمد، کوٹ ڈیجی، امری، ڈمب سادات، تے کئی ٻیاں ڈھڳ ساریاں وستیاں شامل ہن۔ ول انہاں لوکاں دے پِچھوں آوݨ آلیاں انہاں دیاں اُلاداں موہن جو داڑو تے ہڑپا ڄیہاں وݙے تے منظم شاہر آباد کیتن۔ آدھن اوں ویلے (2500ق م اِچ) موہن جو داڑو کولوں وݙا تے منظم شاہر یکی دنیاں اِچ ٻیا کتھائیں کانا ہئی(27)۔ مہر گڑھ آلاں دی اُلاد ہووݨ پوروں موہن جوداڑو تے ہڑپا دے لوک وی اوہا زبان الائندے ہن ڄیرھی انہاں دے پرکھے مہرگڑھ اِچ الائندے ہن۔ ہُݨ ڄیکر اساں کوشت کرکے ہڑپا آلاں دی زبان دا پتا کڈھ گھِنو ں تاں اساکوں مہرگڑھ آلاں دی زبان دے نال نال یکی سندھ وادی دی زبان دا پتا وی لڳ سڳدا ہے۔ بھل ایں بارے ہڑپا دیاں مہراں دے مونھاں تے لڳے چپ دے جندرے نئیں پئے کھُلدے۔ وت وی قُذرت اساݙے اُتے اے مہربانی ضرور کیتی ہے ڄو سندھ وادی دی تہذیبی مکاݨ دے دستی پِچھوں ستھی ہوئی دنیاں دی سبھ توں پراݨی کتاب رگ وید اساݙے تائیں پچا ݙتی ہس۔ رگ وید اِچ اڄ وی ٻہوں ڈھیر لوظ اوں زبان دے ہِن پئے ڄیرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے سندھ وادی اِچ الائی ٻولی ویندی پئی ہئی(28)۔ لسانیات دا منامنایا اصول ہے ڄو کیہیں وی علاقے دیاں پچھوں آوݨ آلیاں زباناں اِچ اوں علاقے دیاں پیلھیاں غُذریاں ہویاں زباناں دے لوظ ڄیویں وݨاں دے ناں، زمین دے نیݨ نقشاں تے ذناوراں دے ناں ایویں اگھاں تے ٹردے آندے ہن ڄیویں کائی جاندار شئے ہِک جھا توں ٹرکے ٻئی جھا تے لڳی ویندی ہے۔ ایں بارے سیݨ جین میک انتوش ہوݨاں آدھیاں ہِن ڄو: "The chronological order of the language in a region can be established by looking at loan words, since incomers generally adopt the indigenous names for plants, animals, landscape features, objects, practies and other things that are unfamiliar to them". (29)                        کیہیں علاقے دی زبان وی ویل وہاݨی بݨائندے ایلے اوندے ادھار گھدے ڳئے لوظاں کوں ݙٹھا ویند اہے۔ کیوں ڄو نویں آوݨ آلے لوک عمومن وݨاں، ذناوراں ، زمین دے نیݨ نقشاں ، شیئاں ، روز ݙیہاڑی دے کم کار تے کئی ٻیاں شیئں دے اوہے ناں پکا گھِندن ڄیرھے اُتھوں دے مقامی لوک انہاں شیئں دے پیلھے کولوں رکھے ہوئے ہوندن۔ کیوں ڄو نویں آوݨ آلے انہاں شیئں دے نانواں کوں پیلھے کولوں نئیں ڄاݨدے ہوندے۔ جین میک انتوش ہوݨاں دے آکھے موجب آریے اپݨی ویدک سنسکرت گھِن کے ڄیں ویلے سندھ وادی اِچ آئن تاں سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں کولوں پیلھے دی اپݨی ہِک ترقی یافتہ زبان مجود ہئی۔ آریاں تے مقامی سندھک لوکاں دے میل ملاپ نال دھرتی ڄایاں دی زبان دے ٻہوں ڈھیر سارے لوظ آریاں دی ویدک سنسکرت اِچ رَل ڳئے اِن۔ اے لوظ سیکڑاں دی ڳݨت اِچ اڄ وی رگ وید دیاں رچھݨاں اِچ مجود ہن۔ دنیاں دیاں کئی یونیورسٹیاں دے عالماں تے خاص کر ہارورڈ یونیورسٹی اِچ سنسکرت دے انڈین سٹڈی دے پروفیسر سئیں مائیکل ویزل ہوݨاں ایندے اُتے ٻہوں ودھیا کم کیتا ہویا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان am5bxcoqjw21glkq3vztmzvaqybx5rw 0 33445 70791 2026-04-21T09:44:16Z ڈیلی جھوک 4262 "== Language of Harappans in Rigveda == ہڑپا آلاں دی زبان دا پتا کڈھݨ دا اصل مُنڈھ تاں او اکھر ہِن ڄیہرھے موہن جو داڑو تے ہڑپا اِچوں لدھیاں ہویاں 4000توں ودھ مہراں تے اُکرے ہوئے ہن۔ بھل انہاں اکھراں کوں پڑھݨ اِچ ڄیہرھے مُنڈھلے اوکھ ہِن او تاں ہِن پئے انہاں دے نال انہاں دے مع..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70791 wikitext text/x-wiki == Language of Harappans in Rigveda == ہڑپا آلاں دی زبان دا پتا کڈھݨ دا اصل مُنڈھ تاں او اکھر ہِن ڄیہرھے موہن جو داڑو تے ہڑپا اِچوں لدھیاں ہویاں 4000توں ودھ مہراں تے اُکرے ہوئے ہن۔ بھل انہاں اکھراں کوں پڑھݨ اِچ ڄیہرھے مُنڈھلے اوکھ ہِن او تاں ہِن پئے انہاں دے نال انہاں دے معناں کوں سمجھݨ وی ٻہوں اوکھا ہے۔ تے سبھ توں وݙا اوکھ تاں او نملوم زبان ہے ڄیں دے وِچ اے اکھر لکھے ڳئے ہِن۔ انہاں مہراں دے بھیت کوں کھولݨ (deciphering) دیاں اڄ تائیں 150 توں ودھ کوشتاں کیتیاں ڳیاں ہن۔ بھل حالے تائیں کائی ہِک وی سپھل نئیں تھئی۔ انہاندے کھولݨ آلے ہِک عام غلطی تاں اے کریندن ڄو اپݨے نمتوں ہِک زبان کوں اڳوں رکھ کے اوندے پراݨے نمونے (proto type)سانگے اوں کوں پڑھدن۔ ہِک تاں اے ڄیہیں وٹوک دی صحت اتبار دے قابل نئیں ہوندی تے ݙوجھا اے وٹوک ویلے تے علاقے دے کلچر کوں سمجھے بغیر کیتے ڳئے ہن۔ وت ایں تراویں کیتیاں ہویاں اپݨیاں اپݨیاں تفسیراں کوں صحیح وی سمجھا ویندا ہے۔ ایں کیتے اڄوکی دنیاں اِچ ہڑپا دی زبان بارے کئی مفروضے پاتے ویندے ہِن۔ کجھ عام مقبول مفروضے اے ہِن۔ (۱)              ہِک مفروضا ڄیہرھا ایں ویلے دنیاں دے علمی حلقاں اِچ ٻہوں مقبول ہے او سئیں ہینری ہیرس ہوݨاں 1950 اِچ دنیاں دے سامݨھے گھِن آئن۔ انہاں دے بھاݨے ہڑپا آلاں دی زبان دراوڑی یا ایندے نال رلدی مِلدی کائی زبان ہئی۔ ایں مفروضے کوں کئی جگ سیاپوں لسانی ماہراں دی اشیرباد وی حاصل ہے۔ انہاں لسانی ماہراں اِچ کامل زویلے بِل، آسکوپرپولا تے ایراواتھم مہا دیوان ڄیہاں وݙے ناں آندن۔(1، 2) (۲)             سئیں مائیکل ویزل ہوݨاں ہِک ٻہوں سرکڈھے لسانی ماہر تے سنسکرت زبان دے ٻہوں وݙے ڄاݨو ہن۔ انہاندے بھاݨے ہڑپا آلاں دی زبان آسٹرو ایشیا ٹک (Austroasiatic) زباناں دی کائی لڑی ہے یا انہاں آنگوں سابقاں نال سجی ہوئی کائی زبان ہے ڄیں کوں او پارامنڈا (Para Munda) زبان دا ناں ݙیندن۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو اے اسٹروایشیاٹک زباناں دے منڈا ٹول دی کائی ذیلی زبان ہے ۔ بھل ایندا پیو ݙاݙا اڄوکیاں منڈا زباناں کولوں وکھرا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے بھاݨے رگ وید دیاں اوائلی رچھݨاں تے ایں زبان دا چنگا بھلا اثر ہے۔ ڄیں ویلے دراوڑی چھڑیاں پچھلیاں رچھݨاں اِچ وی ٻہوں گھٹ ݙسیندی ہے ایں کیتے سئیں ویزل ہوݨاں دے بھاݨے آسٹروایشیاٹک (منڈا) لوک ای سندھ وادی دے پیلھے واسی ہِن۔ (3) (۳)             اے مفروضا وی ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان کیہیں مک ڳئے ٹول (Lost Phylum) دی زبان ہے۔ ڄیں دی کائی جیندی نشاݨی ایں ویلے دنیاں تے مجود کائینی یا شیت ایندے کجھ نشاݨ وسطی ہندوستان دی نہالی زبان اِچ ملدن ڄیہرھی آپ وی اݨی تے کھڑی ہے۔ سئیں کوئیپر، کوپر، ویزل ، شیفل تے برگر ہوݨاں ایں مفروضے دے حامیاں اِچوں ہِن۔ (4) (۴)            سئیں شکاریپورا رنگا ناتھ راؤ ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان پراݨی ہند آریائی Proto-Indo Aryanزبان ہئی ڄیہرھی ہند یورپی (Indo European) زباناں دے ٻہوں وݙے ٹولے نال ڳنڈھی ہوئی ہئی۔ (5) (۵)            سیݨ ملاتی جے شنڈج ہوݨاں دا خیال ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان تے میسو پوٹیمیا آلاں دی زبان ہکا ہئی۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو رگ وید اِچ ڄیہرھے غیر آریا اسور قبیلے دا ذکر آئے او اشور (اڄوکے شام) کولوں آیا ہویا ہئی۔ اشور کولوں آندے ہوئیں او اپݨی سامی یا سمیرین زبان وی نال گھِن آیا ہے۔ ایں کیتے آریاں کولوں پیلھے ہڑپا دے واسیاں دی زبان سامی یا سمیرین زبان ہئی۔ سئیں ڈاکٹر غلام نبی بلوچ ہوݨاں وی آدھن ڄو موہن جوداڑو آلاں دی زبان کائی غیر آریائی سامی صفت زبان ہئی۔(6) (۶)            سئیں کولن ماسیکا ہوݨاں ہڑپا آلاں دی زبان کوں نملوم زبان (Language X) دا ناں ݙیندن۔ ڄݨیں انہاں دا خیال ہے ڄو ہڑپا آلاں دی اپݨی زبان ہئی تاں سئی بھل اے پتا کائینی ڄو او کیہرھی زبان ہئی۔ ایں کیتے انہاں اینکوں (Language X) اکھ ݙتا ہے۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو ہندی زبان اِچ اُدھار گھِدے ڳئے وہیبے دے 30 فیصد لوظ تے اصطلاحیں نہ ہند آریائی زباناں دے ہِن، نہ دراوڑی تے نہ منڈا زباناں دے۔ وت اے سوآل تاں بݨدا ہے ڄو اے30 فیصد لوظ کیہرھی زبان دے ہِن۔ اِتھاں اساں پک نال اے آکھ سڳدے ہائیں ڄو وہیبے دے اے 30 فیصد لوظ تے اصطلاحیں یقینا اوں زبان دے ہِن ڄیرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے سپت سندھو وسیب دے ہالیاں دی زبان ہئی۔(7)                        انہاں مفروضاں اِچوں چوتھے تے پنڄویں مفروضے کوں تاں علمی حلقاں اِچ بیخوند کا سمجھا ویندا ہے۔ البتہ ٻنھاں مفروضاں تے یونیورسٹیاں، کالجاں تے ایں وچا نال دلچسپی رکھݨ آلے اداراں اِچ اڄ وی کم تھیند اپیا ہے۔ انہاں مفروضاں اِچوں اے مفروضے ڄو آریاں کولوں پیلھے دراوڑی تے دراوڑیاں کولوں پیلھے آسٹروایشیاٹک (منڈا) لوک سندھ وادی اِچ راندھے ہن تے اپݨے اپنیْ ویلے اِچ انہاں دیاں زباناں دا اتھاں راج ہئی۔ انہاں مفروضاں تے پچھلے پناں اِچ چنڳی کھُل کے ڳالھ تھی ڳئی اے۔ ڄیں دے کول سِٹا اے نکھتھا ہے ڄو آسٹروایشیاٹک (منڈے) تے دراوڑی لوک کݙاہیں وی سندھ وادی اِچ نئیں آئے تے نہ انہاں دیاں زباناں کݙاہیں اتھاں الائیاں ٻولیاں ویندیاں ہن ۔ ڄے تائیں تریجھے مفروضے دی ڳالھ ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان کیہیں مُک ڳئے ٹول (Lost Phylum) دی زبان ہے ڄیں دی کائی جیندی نشاݨی ایں ویلے دنیاں تے کائینی۔ ایں بارے حقی ڳالھ تاں اے ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان مُک نئیں ڳئی بھلکہ او اڄ وی جیندی ہے۔ زبان مُکدی یا مردی اوں ویلے ہے ڄݙاں اوں دے اَلاوݨ آلا چھیکڑی آدمی وی مرویندا ہے ڄے تائیں کیہیں زبان دے الاوݨ آلا کوئی ہِک آدمی وی ایں بھوئیں تے جیندا ہے تاں او جیندی زبان ہے۔ رڳ وید اڳواہ ہے ڄو آریے ڄیں ویلے (1500 ق م ) سندھ وادی اِچ آئن تاں ہڑپا آلاں دے لکھاں پتر پوترے تے جھلوترے ایں دھرتی تے مجود ہن۔ تے ظاہر ہے ڄو انہاں دھرتی ڄایاں نال انہاں دی ماء ٻولی وی ایں دھرتی تے راج کریندی ہئی۔ انہاں لکھاں دھرتی ڄایاں دی زبان کوں مردا یا مُک ڳئی زبان آکھݨا کیہیں پال تے وی نئیں ٹھاندا۔ ایں بارے ڈاکٹر سہیل بخاری ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو برصغیر اِچ الائیاں ٻولیاں ونڄݨ آلیاں اڄوکیاں زباناں آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے دیاں اِتھاں الائیاں ٻولیاں ویندیاں ہن۔ انہاں دے وِچ اڄ ݙینھ تائیں کوئی تروٹا نئیں آیا۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو                         ’’ہماری بھاشائیں رگ وید کی تصنیف اور آریوں کی آمد سے پہلے بھی اپنے اپنے علاقوں میں بولی جاتی تھیں۔ جس طرح آج بولی جارہی ہیں۔ یہ تو قطعی طور پر نہیں کہا جاسکتا کہ ہندوستان میں آریوں کی آمد سے کتنی مدت پہلے ان کا رواج ہوا۔ البتہ یہ بات یقینی ہے کہ جب سے یہ اس برصغیر میں وضع ہوئی ہیں تسلسل کے ساتھ بدستور رائج چلی آرہی ہیں اور ان ہزاروں برسوں میں کوئی ایک قلیل عرصہ بھی نہیں گزرا جس میں ان کا چلن رک گیا ہو۔ ‘‘(8)                        ڈاکٹر سہیل بخاری ہوݨاں دے ایں بیان کولوں کئی ڳالھیں دا پک تھیند اہے ہک تاں اے ڄو سئیں ڈاکٹر سہیل بخاری ہوݨاں پکے یقین نال آدھن تے ایندے وِچ شک دی کائی گندائش ای نئیں ڄو برصغیر پاک تے ہند اِچ آریاں دے آوݨ کولوں پیلھوں الائیاں ٻولیاں ونڄݨ آلیاں زباناں دے ایرے تے مُنڈھ اتھائیں (برصغیر اِچ) ای ٻدھے ڳئے ہن۔ اے کناہوں ٻاہروں آیاں ہویاں یا مانگویاں نئیں۔ ڄیویں ڄو پِچھلے پناں اِچ اساں اے ݙساآئے ہائیں ڄو برصغیر اِچ انہاں زباناں دے ایرے وِچکارویں پتھرکے دور (Mesolithic Epoch) اِچ ٹھُلی چمبڑی آلے ذناوراں (Pachyderm) دا شکار کرݨ آلے لوکاں رکھے ہن۔ ݙوجھی ڳالھ ڄو انہاں زباناں دے وجود اِچ آوݨ کولوں گھِن کرانگی اڄ ݙینھ تائیں انہاں کوں الاوݨ ٻولݨ آلے وی اِتھائیں (سندھ وادی اِچ)مجود رہے ہن تے انہاں دیاں زباناں وی ۔ غُذریل ہزاراں ورھاں اِچ انہاں دے وِچ کِتھائیں تھولا ڄیہاں تروٹا وی نئیں آیا۔ اِتھاؤں پک تھیند اہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان نہ مکی ہے تے نہ موئی ہے بھلکہ او اڄ وی جیندی ہے۔                        ڄے تائیں ہڑپا آلاں دی زبان دا وسطی ہندوستان دی اݨی تے کھڑی زبان نہالی تے اوندے نال کسندا (Kusunda) بروشسکی یا کیہیں ٻئی تبتوبرمن زبان نال ڳانڈھا جوڑݨ دی ڳالھ ہے۔ ڄیویں ڄو سئیں ویزل ہوݨاں دا خیال ہے تاں اے وی ٹھیک نئیں۔ کیوں ڄو کیہیں وی زبان دی پرکھ پڑچول تے پِچھورا کریندے ایلے اوں علاقے تے اوں ویلے دے کلچر کوں گھنگھالݨا لازمی ہوندا ہے ڄتھاں او زبان غُذرے ویلاں اِچ اَلائی ٻولی ویندی ہئی تے نالے محقق کوں اوں علاقے دے اڄوکے کلچر تے زبان کوں وی سامݨھے رکھݨا پوندا ہے۔ بھل ہڑپا آلاں دی زبان دی پرکھ پڑچول کریندے ایلے انہاں اصولاں کوں کنڈ دے پِچھوں سٹ ݙتا ویندا ہے۔ ہڑپا آلاں دی زبان تے تحقیق کریندے ویلے سبھ توں پیلھے اوں علاقے دی اڄوکی زبان ، اوندے لوظاں دے جوڑ توڑ (etymology) تے صرف نحو دے قیداں کوں پرکھا ونڄݨا چاہیدا ہے۔ ہڑپا ڄیہرھے علاقے (سپت سندھو) اِچ مجود ہے۔ پیرا ہمیشاں گھر کول ای ٹردا ہے۔ اساکوں یقین ہے ڄو ڄیکر کوئی محقق سپت سندھو علاقے دی اڄوکی زبان دا پوری دیانت داری نال پیرا چائی ونڄے تاں او اوں کوں ہڑپا آلاں دی 4500ورھیں پراݨی زبان تائیں ضرور نے پُچائیسی۔ ایں مارے اساں اے آکھ سڳدے ہائیں ڄو ہڑپا آلاں دی زبان نہ موئی اے تے نہ مُکی اے بھلکہ او اڄ وی ہِک جیندی جاگدی تے اگھاں ودھدی زبان ہے۔                        اصل اِچ پچادھی سوجھواݨ ہِک ٻئے پھڑپھنج اِچ وی پوویندن ڄیں پوروں او ہڑپا آلاں دی اصل زبان تائیں نئیں پہنچ سڳدے۔ او پھڑپھنج اے ہے ڄو پچھادھی علماء برصغیر دیاں یکیاں زباناں (منڈا تے دراوڑی زباناں کوں چھوڑ کے) کوں ہند آریائی زباناں دے ٹول دیاں زباناں سمنجھ کے انہاں دی بُرت ای نئیں بھنیندے۔ ایں کیتے انہاں دی تحقیق دا ہکمونھاں زور ہڑپا کولوں پرے پرے دیاں زباناں ڄیویں منڈا، دراوڑی تے تبتوبرمن ٹولاں دیاں زباناں دو راندھا ہے۔ ایں کیتے چونکہ انہاں دی تحقیق دی پیلھی سِلھ ای ݙنگی رکھی ویندی ہے تاں اوندے اُتے اُسارا ہویا یکا محل ای ݙنگا تھی ویندا ہے۔ ہڑپا دیاں مہراں دے اڄ ݙینھ تائیں نہ پڑھے ونڄݨ دی ہک وݙی وجھاں اے وی ہے ڄو اے اکھر ڄیہرھی دھرتی تے اکورے ڳئے ہن انہاں کوں کھولݨ کیتے اوں دھرتی دی اڄوکی زبان کوں ازمایا ای نئیں ویندا۔                        ڄے تائیں سئیں ماسیکا ہوݨا ں دا خیال ہے ڄو ہڑپا آلے کائی نملوم زبان (unknown language) الائندے ہن ڄیں کوں او Language X دا ناں ݙیندن۔ سندھ وادی دے ترقی یافتہ معاشرے، اوں دے تنگھیر ، میسوپوٹیمیا تے وسطی ایشیا تائیں کھِنڈے ہوئے اوں دے سداگری ڳانڈھاں تے اوں دی نسلی مکاݨ دی کائی اڳواہی دے نہ ہووݨ پوروں سئیں فیئر سروس ہوݨاں سئیں ماسیکا دے ایں مفروضے کوں رد کرݙیندن ڄو ہڑپا آلاں دی زبان نملوم ہئی۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو: "Arguments that the Harappan spoke an unknown language appear to be denied by the evidence for the importance of their culture. Further more, there is no evidence that the end of the Harappan civilization was caused by a genocide and an extinction of the race". (9)                        اے بحث ڄو ہڑپا آلے کائی نملوم زبان الائندے ہن۔ انہاں دے کلچر دی اہمیت کوں سامݨھے رکھیندے ہوئیں ایویں لڳدائے ڄو ایں کوں رد کرݙتا ونڄے۔ ٻیا اے ڄو انہاں دے قتلام تے نسل کُشی دی وی کوئی اڳواہی نئیں ملدی۔ ایندے کول اڳلے پنے تے سئیں فیرسروس ہوݨاں اپݨا فینصلا سݨائندے ہوئے آدھن ڄو: "In all there is a continum of settled life and no evidence for its disruption untill post Harappan times. On this basis we can consume that the Harappan language was rooted on the one side in that continum and on the other was powerfully influenced by languages indigenous to the West."  (10)                        ݙٹھا ونڄے تاں ہڑپا آلاں دے جیوݨ اِچ ہڑپائی تہذیب دی مکاݨ دے پچھوں تائیں وی رہائشی تسلسل مجود رہیا ہے۔ ایندے وِچ تروٹے یا خلل دی کناہوں کائی اگواہی نئیں ملدی۔ ایں تڳ تے اساں پوری تراویں اے سمنجھ سڳدے ہائیں ڄو ہڑپا آلاں دی زبان دیاں ڄڑھاں ایں تسلسل اِچ ہن۔ ڄیں ویلے ٻئے پاسوں ایندے اُتے پچادھی زباناں دا اثر وی ٻہوں ڈھڳ ہے ۔ اے تاں چٹ چاندݨی ڳالھ ہے ڄو ہڑپائی تہذیب دی مکاݨ دے پچھوں وی سندھ وادی دے دھرتی ڄائے کنائیں ڳئے نئیں بھلکہ سندھ وادی اِچ مجود رہے ہِن۔ انہاں دے رہائشی جیوݨ دا اے تسلسل انہاں دی زبان دے تسلسل تے وی بکھدی مہر لاݙیندا ہے ۔ ایں نشابر حقیقت دے ہوندے ہوئے ہڑپا آلاں دی زبان کوں نملوم (Unknown) زباں تاں نئیں آکھا ونڄ سڳدا۔ البتہ اوں کوں سندھ وادی دیاں اڄوکیاں زباناں اِچوں سیاݨݨ تے نشابر کرݨ دی ضرورت ہے۔                        ہڑپا آلاں دی زبان دا پیرا کڈھدے ہوئیں مہراں تے اُکرے ہوئے اکھر تاں ایں ویلے تائیں اساݙی کائی مَدَت نئیں پئے کریندے تے نہ آوݨ آلے قریبی ویلے اِچ ایندی کائی امیند کیتی ونڄ سڳدی ہے۔ البتہ ایں بارے مہراں دے دستی پچھوں ستھی ونڄݨ آلی رگ وید ڄیہرھی لمیں ایشیا دی سبھ توں پراݨی مجود کتاب ہے اساݙے ٻہوں کمیں آسڳدی ہے۔ رگ وید وݙی حد تائیں اوں علاقے اِچ ستھی ڳئی اے ڄتلے تائیں سندھ وادی دی تہذیب تنگھری ہوئی ہئی۔ ایں کیتے علماء ایں علاقے کوں پنڄواں وید وی آدھن کیوں ڄو رگ وید ایں علاقے دی شاعری، مذب ، وسیبی رسماں ریتاں تے زبان دی پیلھی تے پکی اگواہ ہے ۔ رگ وید ہند یورپی (IE) زباناں دی لڑی ویدک سنسکرت اِچ سندھ وادی دی مکاݨ دے دستی پچھوں آلے ویلے اِچ ستھی ڳئی اے۔ اتھاں اے نشابر کرݙیوݨا ٻہوں ضروری ہے ڄو رگ وید ہڑپا آلاں دی زبان اِچ تاں نئیں ستھی ڳئی بھل انہاں دی زبان دے سیکڑاں لوظ ایں دے متن اِچ رل ڳئے ہن۔ رگ وید ستھی تاں زبانی ڳئی اے بھل ایں کوں رٹا ایں شان دا لایا ڳیا ہے ڄو ایندا لوظ تاں کیا ہِک صوت وی اُتے تلے نئیں تھیوݨ ݙتی ڳئی(11)۔ ویدک سنسکرت ٻہوں پراݨی ہند آریائی زبان ہے ۔ ایندا ڳانڈھا ہند ایرانی زباناں کول تھیندا ہویا ہند یورپی زباناں دے ٻہوں پراݨے کھِنڈل ٹول نال نے تھیند اہے۔ رگ وید اِچ 4 فیصد لوظ نہ تاں ہند آریائی زباناں دے ہن تے نہ ہند یورپی زباناں دے۔ بھلکہ اے لوظ انہاں کولوں وی ٻہوں پراݨی سندھ وادی دی مقامی زبان دے ہن۔ 1955 اِچ سئیں برو (Burrow) ہوݨاں رگ وید اِچوں کوئی 500لوظ اے ڄیہاں کڈھن ڄیہرھے نہ ہند یورپی زباناں دے ہن تے نہ ہند ایرانی یا ہند آریائی ہن۔ بھلکہ او کیہیں اوپری زبان دے لوظ ہن۔ او اے وی آدھن ڄو رگ وید دے اوائلی منڈلاں اِچ اے ڄیہاں لوظ قدرے گھٹ تے چھیکڑی منڈلاں اِچ ٻہوں ڈھڳ ہن۔ ٻنہاں ویداں اِچ تاں انہاں دی ڳݨت سیکڑاں کولوں ٹپ کے ہزاراں تائیں لڳی ویندی ہے۔ انہاں دے بھاݨے اے لوظ کیہیں اے ڄیہاں ہندوستانی زبان دے ہن ڄیہرھی آریاں دے طوفانی دھاڑاں پوروںمعدوم تھی ڳئی ہے۔ ڄیں ویلے ایف ۔بی۔جے کوئیپر خاص رگ وید اِچ انہاں غیر ہند آریائی لوظاں دی ڳݨت 383 ݙسائندن ۔ ڄیہرھے رگ وید دے یکے لوظی بھنڈار دا 4 فیصد بݨدن ۔سئیں اوبر لائیز (Oberlies) ہوݨاں اپݨے ٻہوں محتاط اندازے نال انہاں دی ڳݨت 344کولوں 358 دے وِچکار گھِن آندن ۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو سئیں کوئیپر ہوݨاں دی ݙتی ہوئی فہرست اِچوں ڄیکر آدمیاں تے جھاہیں دے ناں کڈھ ݙتے ونڄن تاں وت اے 211کولوں 250لوظ رہے ویندے ہِن۔ اتھاں انہاں غیر آریائی لوظاں دی ڳݨتری دی کائی اہمیت نئیں بھلکہ یکی اہمیت ایں ڳالھ دی ہے ڄو آریاں دی زبان ویدک سنسکرت اِچ اوں ویلے دے سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی دے اِتلے ڈھڳ سارے لوظ مجود ہن۔ انہاں لوظاں دی رگ وید اِچ مجودگی یقینا ثبوت ہے ایں ڳالھ دا ڄو اے لوظ اوں ویلے آریاں دی زبان اِچ نہ چھڑے عام ورتارے اِچ ہن بھلکہ انہاں دی زبان تے اتلے چڑھ ڳئے ہِن ڄو انہاں دے رشیاں ݙچکے مُتوں انہاں کوں اپݨی مذبی شاعری اِچ ورتا ہے۔ ہُݨ ڄیکر اساں اے پتا کڈھ گھنوں ڄو اے لوظ کیہرھی زبان دے ہن تاں وت اساں پورے پک نال آکھ سڳدے ہائیں ڄو اوہا زبان نہ چھڑی ہڑپا آلاں دی زبان ہئی بھلکہ یکی سندھ وادی دی وی اوہا زبان ہئی۔                        3500/3000ورھیں پراݨی رگ وید دی ویدک سنسکرت اِچوں ہڑپا آلاں دی زبان دے لوظاں کوں نکھیڑݨا وی کوئی سوکھا کم نئیں۔ سئیںماسیکا، کوئیپر تے ویزل ڄیہاں تکڑے لسانی ماہراں رگ وید دا ݙونگا مطالا کریندے ہوئیں ݙٹھا ہے ڄو ریگ وید اِچ سیکڑاں لوظاں دیاں صوتاں تے بݨتاں ویدک سنسکرت کولوں اوپریاں ہن۔ انہاں دے وِچ مخصوص سابقے تے لاحقے ورتے ڳئے ہن۔ انہاں شیئں کوں پرکھݨ دے بعد انہاں ماہراں انہاں لوظاں دی شناخت دے کجھ اصول تے قیدے بݨائے ہن ۔ڄنہاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں لکھدن ڄو: "In IA, "s" is not allowed after (long or short) i,u,e,ai,o,au,r and k.Many of the other words investigated by Kuiper (1991) are clearly of non IA origin, But often neither of Munda or Drav origin. Kuiper occasionally gives Drav: and Munda etemologies but he also cautiously states that the word in question must belong to some unknown language".  (12)                        ہند آریائی زباناں اِچ اِنہاں لمبے یا لُنڈے سُراں ( Vowels ) r, au, o, ai, e, u, i  تے k دے دستی پچھوں "s" (س) دی صوت نئیں آندی۔ ٻئے ڈھڳ سارے لوظ ڄنہاں دی تحقیق سئیں کوئیپر ہوݨاں(1991 ء) اِچ کیتی ہے اصل اِچ او وی ہند آریائی زباناں دے نئیں۔ بھلکہ اکثرا نہ تاں منڈا زباناں دے ہن تے نہ دراوڑی زباناں دے۔ کوئیپر موقے موجب کتھائیں کتھائیں انہاں دا جوڑ توڑ (etemologies) منڈا تے دراوڑی زباناں دا وی ݙیند اہے چا۔ بھل نالے چیٹ کرکے اے وی آکھی ویندا ہے ڄو اے لوظ ڄیں دی ڳالھ تھیندی پئی ہے کیہیں نملوم زبان دا وی تھی سڳدا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دی ایں لکھت کولوں رگ وید اِچوں نملوم زبان (ہڑپا آلاں دی زبان) دی پچھاݨ سوکھی تھی ڳئی ہے۔ اساکوں اے پتا وی لڳ ڳئے ڄو رگ وید دے انگریزی متن اِچ ڄیہرھے لوظ اچ r, au, o, ai, e, u, i تے k دے دستی پِچھوں س(s) دی صوت آسی تاں ا و لوظ ہندآریائی زباناں (ویدک سنسکرت وغیرہ) دا نہ ہوسی،(13)۔ ڄیویں busa (بُسا) musala (مسالا) ،کوسا(Kosa)کڑسانا krsana کِستا، kista کلیسا،kulisa وغیرہ۔ ki, ka تےku دے مخصوص سابقے ڄیویںkumara, kikata, kavandha ڄیہرھے لوظ اِچ آونڄن او وی ویدک سنسکرت زبان دا لوظ نئیں۔ ایویں رِت ڄنہاں لوظاں دی چھیکڑ تے ۱، سا، تا، ٹا ، آن۔ دا/ آ۔ ندا، بتھ۔ا / بو۔ تھ۔ا دے لاحقے آونڄن تاں او وی ویدک سنسکرت دا نئیں بھلکہ ہڑپا آلاں دی زبان دا لوظ ہوسی۔ انہاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں لکھدن ڄو: "On the other hand, suffixes such as sa, ta, an-da/a-nda, buth-a/bu-th-a donot exist in IE and IIr. Therefore, the very structure of many of the foreign and loan words in the RV simply do not fit the IE structure of those properly belonging to Ved. Sanskrit (just as Nkrumah, Mfume must be foreign wortds viz recent loans in English). Consequently RV words such as kinasa, kikata/pramaganda, Bulbutha, Brbu, Brsaya are simply not explainable in terms of IE or IIr: the verbal /nominal roots kin, kik, mag, balb, brs do not exist in IE as only roots of the format {(cons)(R) e (R) (conso)} are allowed and as b is very rare in IE, further, only s (but not s) is allowed in Vedic after i, u, r, k and finally, the suffixes a,sa,ta/ ta, an-da/a-nda, buth-a/bu-th-a do not exit in IE/IIr.(14)                        ٻئی ڳالھ اے ہے ڄو ا، سا، تا،ٹا ،آن۔ دا/ آ۔ ندا، بتھ۔ا/ بو۔تھا۔ ڄیہاں لاحقے نہ تاں ہند یورپی زباناں اِچ ہن تے نہ ہند ایرانی زباناں اِچ۔ ایں کیتے رگ وید اِچ ٻارھی تے اُدھار گھدے ڳئے لوظاں دی اے خاص الخاص بݨت عام طور تے ہند یورپی زباناں تے خاص کر ویدک سنسکرت دے لوظاں تے فٹ نئیں ٻاندھی۔ (اکے تے ایویں ڄیویں نکروماں تے فیومے ڄیہاں انگریزی زبان اِچ نویں ادھار گھدے ڳئے لوظ انگریزی زبان اِچ فٹ نئیں ٻاندھے)۔ ایہو کارݨ ہے ڄو رگ وید اِچ مجود کݨاشا، کِکاتا، پرامگندا، بلبوتھا، بڑبوتے بڑسایا ڄیہاں لوظاں دا جوڑ توڑ (etymologies) ہند یورپی یا ہند ایرانی زباناں دیاں اصطلاحیں نال نئیں کیتا ونڄ سڳدا۔ فعلاں تے نانواں آلے لوظاں دے منڈھ ڄیویں کݨ (kin) کِک(kik) مگ(mag) ، بلب(balb) تے بڑس (brs) ہند یورپی زباناں اِچ اُکے تے ہن ای کائیناں۔ کیوں ڄو ہند یورپی زباناں دے وِچ لوظاں دے منڈھاں دی بݨت انڄ ہوندی ہے۔ {(cons)(Resonant) (Vowel) (Reso) (Cons) (اسُر)(ادھا سُر)(سُر)(ادھا سر)(سُر) ہند یورپی گروپ اِچ ’’ب‘‘ دی صوت وی ٻہوں گھٹ ورتی ویندی ہے(15)۔ ٻیا اے ڄو ویدک سنسکرت اِچ r, u, i تے k (ی، و، ڑ تے کھ) دے دستی پِچھوں چھڑا ’’ش‘‘ ورتا ویندا ہے ۔’’س‘‘،نئیں تے چھیکڑی ڳالھ اے ہے ڄو ہندیورپی یا ہند ایرانی زباناں اِچ آa ، شاsa ، ٹاta ، آن۔داan-da / آ۔نداa-nda ، بتھ۔آbuth-a / بو۔تھ۔ا، bu-th-a ڄیہاں لاحقے اُکے تے ہن ای کائیناں۔ ایندا صفا مطبل ہے ڄو انہاں منڈھاں تے سابقاں ، لاحقاں نال رگ وید اِچ ڄیہرھے لوظ آئے کھڑن ۔ او لوظ آریاں دی زبان ویدک سنسکرت دے نئیں۔ بھلکہ اے لوظ اوں زبان دے ہن ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے سپت سندھو علاقے اِچ الائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔                        ایویں رِت رگ وید اِچ آوݨ آلے او لوظ وی ویدک سنسکرت (اَریاں دی زبان) دے نئیں ڄنہاں دے منڈھاں اِچ صوتاں دے اے گروپ مجود ہن۔ بیڈbed ، بھیٹbhet ، ٹیبھtebh ، پیپpep ، ٹیورکteurk ، ٹاکٹtakt (16)۔ انہاں سابقاں ،لاحقاں ، منڈھاں تے بݨتاں دی تڳ تے سمجھدار پڑھݨ آلا رگ وید اِچوں ہڑپا آلاں دی زبان دے لوظ سوکھے سوکھے نکھیڑ سڳدا ہے۔                        سئیں ویزل ہوݨاں سندھ وادی دی اُبھی ݙلہائی زبان تے ڳالھ کریندے ہوئیں اوندی ہِک خاص عادت کوں نشابر کریندن تے ایندی نشابری کوں اپݨی وݙ بختائی سمجھیندن۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان اِچ ک دی صوت ’’ش‘‘ اِچ بدل ویندی ہے۔ آپ ہوݨاں آدھن ڄو: "This is the opportune moment to briefly discuss another northwestern peculiarity, the interchange of K/S in Vedic. This has occasionally been observed, even one hundred years ago in the case of Karkota/Sarkota, but it has not been put into proper relief. The interchange of K and S is not related at all to the well-known Indo-Ir:development of IE K>Ved. S as the present variation occurs only in foreign words". (17)                        اساݙے کیتے اے بھاگ بھری گھڑی ہے ڄو اساں اُبھے ݙلہادی ہِک خاص (لسانی) عادت ک تے ش دی ادلے بدلے دی ڳالھ پئے کریندے ہائیں۔ اے ہِک سو ورھیں پیلھے کرکوٹا / شرکوٹا دی پڑچول کریندے ہوئیں نہاموں اڳوں آڳئی ہے۔ بھل ایندے اُتے کوئی خاص دھیان نئیں ݙتا ڳیا۔ ک تے ش دی آپت اِچ اے ادلی بدلی ہند یورپی زباناں دی لڑی ہند آریائی نال اُکے تے کوئی واسطا نئیں رکھیندی۔ ہند یورپی زبان دے ک دا متبادل ش ویدک سنسکرت اِچ وی چھڑا ٻاہری لوظاں اِچ ای پاتا ویندا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں• دے ایں بیان اِچ ݙوں ڳالھیں تے دھیان ݙیوݨ دی خاص لوڑ ہے۔ہِک تاں اے ڄو اُبھے ݙلہا دی زبان اِچ ک دی جھا ش دے ورتارے دی خاص عادت ہئی۔ ڄیویں کرکوٹا دی پیلھی ک دی جھا تے ش لا کے ایں کوں شرکوٹا بݨا ݙتا ڳئے۔ بھل ݙوجھی ک کوں نئیں چھیڑا ڳیا۔ ایں دے کولوں اے پتا لڳدائے ڄو ہڑپا آلے چھڑا پیلھی صوت دی جھا ش لیندے ہن باقی دیاں صوتاں انویں دیاں انویں راندھیاں ہن۔ ٻیا ہڑپا آلے چھڑا نانواں (nouns) دی پیلھی صوت دی جھا تے ش لیندے ہن ۔فعلاں دے وِچ اے ادلی بدلی ناہی کیتی ویندی۔ ایں کیتے سئیں ویزل ہوݨاں وی فعلاں دے وِچ ایں بدلی دی نشابری کتھائیں نئیں کیتی۔ اساݙے بھاݨے تاں اے چھڑی ک تے ش دی بدلی نئیں بھلکہ کرکوٹا دی ک ہٹا کے ایں دی جھا تے ش لا کے ہِک نواں لوظ شرکوٹا بݨا ݙتا ڳئے ڄیہرھا ڄو بے معنا (مہمل)لوظ ہے ڄیں کوں کرکوٹا دا ہم وزن تے ہم قافیہ بݨا کے ورتݨ نال زبان تے بیان ݙوہاں دے سُݨہپ کوں کئی حصے ودھا ݙتا ڳئے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب ہڑپاآلاں دی اے عادت چھڑی ک تے ش دے وٹندرے تائیں ای محدود نئیں بھلکہ اکثرا نانواں (nouns) دی پیلھی صوت ہٹا کے اوندی جھا ش لا ݙتی ویندی ہے۔                        ’’سئیں ماسیکا ، ایف۔بی۔جے۔کوئیپر تے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ٻارھی لوظاں (Foreign  words)دی ویتر نہ تاں منڈا زباناں دی ہے تے نہ منڈاری زباناں دی‘‘۔ بروشسکی ، کسندا تے نہالی زباناں اِچ وی انہاں لوظاں دا جوڑ توڑ (etymology) نئیں تھی سڳدا۔ کیوں ڄو اے لوظ انہاں زباناں دے ہِن ای نئیں۔ وت اے کیہرھی زبان دے لوظ ہن؟ اے ٻہوں وݙا سوآل ہے۔ ایں بارے سئیں ویزل تے لوبوٹسکی ہوݨاں دا خیال ہے ڄو اے لوظ وسطی ایشیا دی کیہیں پھٹناویں زبان دے ہن یا وت سندھ وادی دو آندے ہوئیں آریے اے لوظ باختر یا مارجیانا تمدن کولوں گھِن آئن(18،19)۔ بھل رگ وید تے اوند اجگرافیا ایں خیال دی تائید نئیں کریندا۔ کیوں ڄو اے یکے لوظ سندھ وادی دے پھَلاں پھُلاں، ذناوراں ،دریاواں، بھوئیں دے نیݨ نقشاں تے وہیبے بارے ہن۔ چونکہ اوں ویلے آریاں دے پیلھے وطن وسطی ایشیا اِچ وہیبا کائیناں ہئی ایں کیتے تاں او آجڑی (Pastoralists) ہن۔ تے نہ اوں ویلے باختر یا مارجیانا تمدن اِچ وہیبے دا کوئی ناں نشان ہئی۔ ایں کیتے آریے اے لوظ وسطی ایشیا یا باختریا مارجیانا تمدن کولوں نئیں گھِن آئے بھلکہ اے یکے لوظ سندھ وادی (سپت سندھو علاقے) دی مقامی زبان دے ہِن ۔ ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے دی اتھاں مجود ہئی۔                        سئیں سہیل بخاری ہوݨاں دے آکھݨوں ڄو اساݙیاں زباناں رگ وید دے ستھیچݨ تے آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے دیاں اپݨے اپݨے علاقاں اِچ ٻولیاں ویندیاں پیاں ہن۔ ڄیویں ڄو اڄ ٻولیاں ویندیاں پیاں ہن۔ اے تاں نئیں آکھا ونڄ سڳدا ڄو آریاں دے آوݨ کولوں کِتلا پیلھے انہاں دا چلݨ چلا تھیا ہے۔ البتہ اے پکی ڳالھ ہے ڄو ڄݙاں دیاں اے ایں برصغیر اِچ وضع تھیاں ہن تݙاہاں دیاں پورے تسلسل نال ٻولیندیاں آندیاں ہن ۔ انہاں ہزاراں ورھاں اِچ کوئی ہِک تھولا ڄیہاں تروٹا وی نئیں آیا ڄیں دے وِچ انہاں دا ٻولݨ بند تھی ڳیا ہووے(20)۔ ڈاکٹر سہیل بخاری ہوݨاں دا بیان اے پک کریندا ہے ڄو سپت سندھو وسیب دی اڄوکی زبان غُذرے ہزاراں ورھاں کولوں کیہیں تروٹے مُتوں اس دھرتی تے الائی ٻولی ویندی پئی ہے۔ تاں ڄو ہڑپا آلاں کول وی پیلھے دی ۔ اوں ویلے ایندا کیہرھا ناں ہئی کوئی ناں ہئی وی سئی یا نئیں ایندا پتا تاں کائینی ۔بھل اے مجود ضرور ہئی۔ اساں ہڑپا آلاں دی ایں زبان کوں پراݨی سرائیکی (Proto Saraiki) آکھ سڳدے ہائیں۔ ایندا پک سئیں ویزل ہوݨاں دے ایں بیان کول وی تھیند اہے ڄو رگ وید دے انگریزی متن (Text) اِچ ڄیہرھے لوظ اِچ i, u, r, au, ai, ae تےk دے دستی بعد s دی صوت آونڄے تاں او لوظ ویدک سنسکرت دا نئیں بھلکہ مقامی زبان دا لوظ ہے۔ ڄیویں busa بُسا، دے وِچ u دے دستی پِچھوں s آڳئے(21)۔ ایویں رِت kista کِستا، kosa کوسا، krsa کڑسا، musala مسالا وغیرہ ۔سئیں ویزل ہوݨاں  Emusa دے لوظ دی مثال ݙے کے آدھن ڄو "Now the suffix- usa of Emusa clearly indicates a name taken from the (para-munda) Indus Language". (22)                        ہُݨ ایموسا دے وِچ usa دا لاحقا صفا ݙسیندا ہے ڄو اے ناں (پارا منڈا) سندھک زبان (سرائیکی زبان) کول ای گھدا ڳیا ہے ۔ انہاں مخصوص وݨتراں نال بݨݨ آلے رگ وید دے اے ٻاہری لوظ سئیں ویزل ہوݨاں دے بھاݨے ہڑپا آلاں دی زبان دے ہن تاں وت ہڑپا آلاں دی زبان وی یقینا سرائیکی ہئی۔ کیوں ڄو انہاں وݨتراں تے بݨے ہوئے لوظاں دا ہِک دریھ اڄوکی سرائیکی زبان اِچ مجود ہے۔ لوظاں دا اے دریھ ایں ڳالھ دی اڳواہی وی ݙیندا ہے ڄو سرائیکی زبان ہند آریائی زباناں دے ٹول دی زبان نئیں بھلکہ اے ہند آریائی زباناں دے سندھ وادی اِچ آوݨ کولوں ہزاراں ورھیں پیلھے دی اِتھوں دے دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی ہے۔ اے وݨتراں تے سابقے لاحقے پچھلے 4500ورھاں کولوں اڄ تائیں ہڑپا آلاں دی زبان دے تسلسل کوں وی نشابر کریندے ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان bjr7wde1dfwuyb93vtniga7pa9sfdcs 0 33446 70792 2026-04-21T09:48:05Z ڈیلی جھوک 4262 "== Saraiki Words with RV Stems ==                         ہُݨ ہر ہِک وݨتر نال بݨے ہوئے اڄوکی سرائیکی زبان دے لوظاں کوں ݙیدھے ہائیں۔ انہاں لوظاں دی سرائیکی تاں ایں لکھاری دی ہے تے انگریزی (رومن) املا سئیں ایڈورڈ اوبرائن دی کتاب (Glossary of Multani Language) تے سئیں اینڈریوجیوکس دی Saraiki E..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70792 wikitext text/x-wiki == Saraiki Words with RV Stems ==                         ہُݨ ہر ہِک وݨتر نال بݨے ہوئے اڄوکی سرائیکی زبان دے لوظاں کوں ݙیدھے ہائیں۔ انہاں لوظاں دی سرائیکی تاں ایں لکھاری دی ہے تے انگریزی (رومن) املا سئیں ایڈورڈ اوبرائن دی کتاب (Glossary of Multani Language) تے سئیں اینڈریوجیوکس دی Saraiki English Dictionary  اِچوں چائی ڳئی ہے۔ == ـ" us ـ" دی وݨتر آلے سرائیکی لوظ == <nowiki>:</nowiki> اے رگ وید اِچ غیر آریائی لوظاں دی او وݨتر ہے ڄیں دے وِچ "u"دے دستی بعد s آویندا ہے۔ ایں وݨتر دے اڄو کے سرائیکی لوظ ملاحظا تھیوین۔ اڄوکے سرائیکی لوظ                                 انگریزی املا                                                 حوالہ پناں لمبر۔اوبرائن= او۔ جیوکس= ج مساگ                                                           musag                                                    ج310- ،او317- مسافری                                                      musafri                                            ج310- بھسا/ بُسا                                                    Bhusa                                                    ج63- کھُسا/خُسا                                                     khusa                                                    ج۔265 لوسی                                                             lusi                                                        ج298- پُسی                                                               Pussi                                                    ج۔89 کھُس                                                             khus                                                        ج۔265 دھسا/ دُسا                                                  Dhussa                                                                        ج۔181 مُس                                                               muss                                                        او۔67 پُساوݨ                                                           Pusawanr                                        ج88- مُسکاݨ                                                          muskan                                                                        ج۔311 اُسا                                                                  ussa                                                        ج۔35 سُسری                                                           sussari                                            او112- ،ج۔217 اسوں                                                             ussun                                                    ج۔36 امس                                                             amuss                                                    ج۔43 سُسی                                                              sussi                                                    ج۔217 رُس                                                               rus                                                            ج۔200 رُسیماں                                                           ruseman                                            ج۔200 سسݨ                                                              sussanr                                            ج۔217 چوسا                                                               chusa                                                    ج۔155 دؤس                                                            daus                                                        ج۔178 ݙسکارا                                                           duskara                                            ج۔190 تساں                                                             Tussan                                            ج۔112 کنجوس                                                           kanjus                                              ج۔254 بسری                                                            Busari                                                    ج۔57 اساری                                                         Usari                                                    ج۔35 == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 3bgf1cpl6jyihe3pyy43w3144xpxs17 0 33447 70793 2026-04-21T09:51:55Z ڈیلی جھوک 4262 "رگ وید دے ڄنہاں ٻاہری لوظاں دی انگریزی املااِچ "i"دے دستی پِچھوں s آونڄے تاں سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب او وی ویدک زبان دا لوظ نئیں بھلکہ سندھک زبان (Indus Language) دا لوظ ہے۔ ایں وݨتر آلے اڄوکے سرائیکی لوظ ملاحظا تھیون۔ اڄوکے سرائیکی لوظ                          ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70793 wikitext text/x-wiki رگ وید دے ڄنہاں ٻاہری لوظاں دی انگریزی املااِچ "i"دے دستی پِچھوں s آونڄے تاں سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب او وی ویدک زبان دا لوظ نئیں بھلکہ سندھک زبان (Indus Language) دا لوظ ہے۔ ایں وݨتر آلے اڄوکے سرائیکی لوظ ملاحظا تھیون۔ اڄوکے سرائیکی لوظ                                 انگریزی املا                                                 پناں لمبر ۔اوبرائن=او۔جیوکس= ج وِسر                                                                viser                                                    او16- ہِس                                                               hiss                                                        او17- نِسے                                                              nisse                                                    او17- مریساں                                                        marisa                                                                        او20- مریسیں                                                        marise                                                                        او20- مریسی                                                           marisi                                                                        او20- مریسوں                                                         marisu                                                                        او20- مریسن                                                           marisin                                            او۔20 مریسو                                                              mariso                                                                        او20- لِسا                                                                  lissa                                                    ج۔293 ،او47- ہِسے                                                              hisse                                                    او54- وسرسم                                                          visersim                                        ج۔93 ہنس                                                              hinnis                                                                        او۔54 پھِس                                                            phiss                                                    او۔67 ،ج۔ 67 سِسار                                                               sisar                                                    ج۔108 ڈھہیسی                                                       dhaisi                                                                        ج۔84 مِس                                                               miss                                                        ج۔194 کھیسا                                                              khisa                                                    او۔324 ،ج۔269 مِسی                                                              missi                                                    ج۔116 وِسک                                                          visk                                                        او۔378 پیسے آلا                                                         paise-ala                                     ج۔102 کھِسکار                                                            khiskar                                            ج۔265 کھسکݨ                                                          khiskanr                                        ج۔265 وِسر بھولے                                               Visir bhole                               ج۔347 مِسا                                                                 missa                                                    ج۔310 لِسٹرا                                                                lisera                                                                        ج۔294 پِس                                                                pis                                                            ج۔102 ایسی تیسی                                                  aisi taisi                                   ج۔51 ایسب گول                                                 isabgol                                            ج۔51 پِستا                                                                 pista                                                    ج۔88 پِسوں                                                             pissun                                                                        ج۔88 پِسی                                                               pissi                                                    ج۔89 پھیسُݨ                                                          phisanr                                            ج۔98 پھیسوک                               phisok                                                                        ج۔98 پھیسی                                  phissi                                                                        ج۔98 نسری                                    nisri                                                    ج۔330 نِسُل                                      nisul                                                    ج۔330 نِسنگ                                  nisang                                                                        ج۔330 == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 11awgg4i67slnuz99r14asiw7pvwu5u 0 33448 70794 2026-04-21T09:53:34Z ڈیلی جھوک 4262 "کریساں                                 karesa                                                                       او۔83 ککیساں                                kukesa                                                                        او۔18 کریسی                                    karesi            ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70794 wikitext text/x-wiki کریساں                                 karesa                                                                       او۔83 ککیساں                                kukesa                                                                        او۔18 کریسی                                    karesi                                                                        او۔83 گیسٹرا                                     ghesra                                                                        او۔117 گیس                                     ges                                                            او۔118 واہیسی                                  vahesi                                                                        او۔84 ویسی                                     vesi                                                        او۔ 84 بُلیسی                                    bulesi                                                                        او۔84 اݨیسی                                    Anesi                                                    او۔84 پائیسی                                  Pesi                                                        او۔ 84 کھیسی                                   Khesi                                                    ج۔ 269 ڳݨیس                                    Ganres                                                                        ج۔275 سریسا                                    Saresa                                                                        ج۔216 مریساں                                Maresa                                                                        او۔20 مریسیں                                Maresa                                                                        او۔20 مریسی                                   Maresi                                                                        او۔20 مریسوں                                 Maresu                                                                        او۔20 مریسو                                      Mareso                                                                        او۔20 مریسن                                   Maresin                                            او۔20 کیس                                     Kes                                                            ج۔270 == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان aoa77ps4zqdzu8ge6960rmlq3syqq32 0 33449 70795 2026-04-21T09:54:58Z ڈیلی جھوک 4262 "اڄوکے سرائیکی لوظ                                 انگریزی املا                                                 پناں لمبر ۔ کوسا۔ Kosa۔ او۔135 ،ج۔258 سوس                                                            Sos                                                            ج۔225 پوسی        ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70795 wikitext text/x-wiki اڄوکے سرائیکی لوظ                                 انگریزی املا                                                 پناں لمبر ۔ کوسا۔ Kosa۔ او۔135 ،ج۔258 سوس                                                            Sos                                                            ج۔225 پوسی                                                             Posi                                                        او۔84 پیوسے                                                          Piosse                                                                        او۔17 کوس                                                              Kos                                                            او۔326 ،ج۔258 ہوسی                                                            Hosi                                                        او۔311 ݙیؤس                                                           Deos                                                        او۔54 ہوساں                                                         Hosan                                                    ج۔366 چوسا                                                               Chosa                                                    ج۔155 پوستی                                                             Posti                                                    ج۔95 پھوسی                                                          Phosi                                                    او۔122 ،ج۔100 سوسنی                                                           Soshni                                                                        ج۔232 == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 5szb8zantbv61de0d183ckpqhyqie0h 0 33450 70796 2026-04-21T09:57:08Z ڈیلی جھوک 4262 "<nowiki>:</nowiki>سئیں ویزل ہوݨاںدے آکھے موجب رگ وید دے ڄنہاں لوظاں دی انگریزی املا اِچ ai دے دستی پِچھوں s آونڄے تاں او لوظ وی ویدک سنسکرت دا نئیں۔ بھلکہ او مقامی قدیمی زبان دا لوظ ہے۔ ایں وݨتر کوں سامݨھے رکھدے ہوئیں ڄیکر اساں سرائیکی زبان دا جائزہ گھِنوں تاں اسا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70796 wikitext text/x-wiki <nowiki>:</nowiki>سئیں ویزل ہوݨاںدے آکھے موجب رگ وید دے ڄنہاں لوظاں دی انگریزی املا اِچ ai دے دستی پِچھوں s آونڄے تاں او لوظ وی ویدک سنسکرت دا نئیں۔ بھلکہ او مقامی قدیمی زبان دا لوظ ہے۔ ایں وݨتر کوں سامݨھے رکھدے ہوئیں ڄیکر اساں سرائیکی زبان دا جائزہ گھِنوں تاں اساکوں ایں وݨتر آلے لوظاں دے دھلھے ملدن۔چونکہ اے لوظ متعلقات فعل دے زمرے اِچ آندن ، ایں کیتے نہ اینڈریو جیوکس تے نہ ای اوبرائن ہوݨاں اپݨی اپݨی کتاب اِچ انہاں کوں لکھا ہے۔ ایں کیتے انہاں لوظاں دی سرائیکی تے انگریزی املا ݙوہیں ایں لکھاری دیاں ہِن۔ ایں کیتے پڑھݨ آلاں دی خذمت اِچ ارداس ہے ڄو ایں دے وِچ کتھائیں کوئی آڳڑ پیچھڑ ہووے تاں اساکوں ضرور ݙسائیسو تاں ڄو اوں کوں ٹھیک کیتا ونڄے۔                        ݙوجھا اے وݨتر سرائیکی زبان دی خاص تے انوکھڑی وݨتر ہے  ڄیہرھی سرائیکی زبان دے سوا برصغیر پاک تے ہند دی ٻئی کیہیں زبان اِچ نئیں پاتی ویندی۔ ایں وݨتر کوں سئیں ای او برائن ہوݨاں (Pronominal Suffixes)ڄݨیں ضمیر دی جھا آلائے ونڄݨ آلے لاحقے آدھن۔ اساں انہاں کوں ضمیری لاحقے آکھسوں ڄیویں جُتم، لائم، کھادیئس، لائیس، ہووے ، ہووی تے سکھایا ای دے وِچ ’’م‘‘ ،’’س‘‘ وے/وی تے ای وغیرہ۔ ایں وݨتر بارے سئیں ای اوبرائن ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو: "Instead of the cases of the personal and possessive pronouns, Multani largely uses pronominal  suffixes. This use of suffixes is the most difficult thing in learning the language. Suffixes are attached to nouns, verbs and adverbs.......The suffix of third person singular is "s". (23)                        شخصی تے ملکیت ظاہر کرݨ آلے ضمائر دی جھا ملتانی اِچ ضمیری لاحقے ٻہوں ڈھیر ورتے ویندے ہن۔ ملتانی زبان سکھݨ آلاں کݨ اے ضمیری لاحقے ٻہوں وݙا اوکھ ہن۔ اے لاحقے نانواں، فعلاں تے ودھاواں(Adverbs) نال لائے ویندن۔۔۔۔واحد غائب کیتے "s" (س) دا ضمیری لاحقا لایا ویندا ہے۔                        سئیں ای اوبرائن ہوݨاں دے اُتلے بیان دے سوجھلے اِچ نجھا کے ݙٹھا ونڄے تاں ہیٹھلے یکے لوظ"ais"دی وݨتر آلے سرائیکی لوظ ہِن۔ سرائیکی لوظ                         انگریزی املا                         سرائیکی لوظ                                                 انگریزی املا لائیس                                  La-ais                                                 چائیس                                  cha-ais پالئس                                   Pal-ais                     ٻالئس                                   bal-ais تالئس                                   tal-ais                     لہائیس                                laha-ais لڑکائیس                              larka-ais             ونڄائیس                              vanja-ais ݙسائیس                              asa-ais                     بھڄائیس                              bhaja-ais رُوائیس                                ruwa-ais                 سمائیس                                sama-ais ٻدھوائیس                            bahdwa-ais         رنجائیس                              ranja-ais لکائیس                                 luka-ais                 آکھائیس                               akha-ais ترکائیس                              tarka-ais             جوڑایئس                              Jora-ais بھکائیس                            bhuka-ais             رئیس                       rais == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان e5yboveqckph32vsob6ebnlsrvvz8of 0 33451 70797 2026-04-21T10:02:42Z ڈیلی جھوک 4262 "اے بݨ سرائیکی زبان دی خاص بݨت ہے ۔ سرائیکی زبان دا ہِک مصدر اساکوں کئی روپاں اِچ ملدائے ڄیویں آکھݨ، اکھاوݨ، اکھواوݨ، اکھیچݨ، اکھویجݨ وغیرہ۔ ایں صورت اِچ اکھݨ مُنڈھلا مصدر ہے۔ اکھاوݨ ایندے کولوں متعدی ہے تے اکھواوݨ متعدی المتعدی مصدر ہے۔ سرائیکی اِچ ای..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70797 wikitext text/x-wiki اے بݨ سرائیکی زبان دی خاص بݨت ہے ۔ سرائیکی زبان دا ہِک مصدر اساکوں کئی روپاں اِچ ملدائے ڄیویں آکھݨ، اکھاوݨ، اکھواوݨ، اکھیچݨ، اکھویجݨ وغیرہ۔ ایں صورت اِچ اکھݨ مُنڈھلا مصدر ہے۔ اکھاوݨ ایندے کولوں متعدی ہے تے اکھواوݨ متعدی المتعدی مصدر ہے۔ سرائیکی اِچ ایہیں متعدی المتعدی مصدر اکھواوݨ کولوں فعل ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب اکھوایا بݨدا ہے ڄیندی چھیکڑی ’’ا‘‘ ہٹا کے واحد غائب دے ضمیری لاحقے (Personal Suffix) ’’س‘‘ دا وادھا کرکے لوظ ’’اکھوائیوس‘‘بݨایا ڳئے۔ اساݙے بھاݨے ایندی انگریزی املا (akhwaus) بݨدی ہے۔ ڄیندے وِچ رگ وید دی au دے دستی بعد s دی وݨتر مجود ہے ۔ ایں قاعدے نال بݨݨ آلے ٻئے لوظ ہن رڄائیوسRajaus ، الاؤسalaus وغیرہ                        ایں بݨت دی ݙوجھی صورت ’’ایوسے(ausey) ‘‘ دا سرائیکی لوظ ہے ۔ ایندے وِچ وی aus دی وݨتر واضح ہے ۔ آیوسے سرائیکی مصدر آوݨ کولوں مشتق ہے ۔ آوݨ کول ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب ’’آیا‘‘ بݨایا ڳئے ۔ وت اوندی چھیکڑی ’’ا‘‘ کوں ’’و‘‘ نال وٹا کے اوندے اڳوں جمع متکلم دا ضمیری لاحقا ’’سے‘‘ (sey) لاکے ’’ایوسے (ausey) ‘‘ بݨایا ڳیا ہے(24)۔ ایہیں قویتی(Grammary) اصول نال ݙکھاوݨ کول ݙکھائیوسے(Dikhausey) ، پکاوݨ کول پکائیوسے (Pakausey) تے رلاوݨ کول رلائیوسے(Rulausey) بݨائے ڳئے ہن۔                                            چونکہ اے یکے لوظ مصدراں کول بݨے ہوئے ہن۔ ایں کیتے لُغتاں لکھݨ آلے انہاں لوظاں کوںلُغتاں اِچ نئیں لکھدے۔ ایں کیتے اے ڄیہاں لوظ نہ تاں سئیں اینڈریو جیوکس ہوݨاں تے نہ سئیں ایڈورڈ اوبرائن ہوݨاں اپݨیاں لغتاں اِچ لکھے ہن۔ ایں مارے تلے لکھے ہوئے یکے لوظاں دی سرائیکی تے انگریزی املا ایں لکھاری دی ہے۔ aus دی وݨتر آلے ٻئے لوظ ملاحظا تھیون۔ اڄوکے سرائیکی لوظ                                 انگریزی املا                         اڄوکے سرائیکی لوظ                                 انگریزی املا ترتائیوس                                                      turta-aus             لوائیوس                                                        lawa-aus ونڄائیوس                                                     vanja-aus             چوائیوس                                                       chawa-aus کھوائیوس                                                     khwa-aus                 ملوائیوس                                                      milwa-aus پلوائیوس                                                      pilwa-aus             ݙکھوائیوس                                                   dikhwa-aus رہائیوس                                                       raha-aus                 ݙکھائیوسے                                                  dikhausey لکھوائیوسے                                                likhwausey        رکھوائیوسے                                                 rakhwausey ولائیوسے                                                    walausey                پڑھوائیوسے                                                                        perhwausey وٹھوائیوسے                                                wathwausey        اکھوائیوسے                         akhwausey گھنوائیوسے                                                 ghinwausey        کڈھوائیوسے                        kadhwausey == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 4xf4763dplgqygs697bdkve41434wwf 0 33452 70798 2026-04-21T10:03:25Z ڈیلی جھوک 4262 "انگریزی املا دی اے وݨتر کھ دے بعد ـ’’س‘‘ دی وݨتر ہے۔ چونکہ انگریزی زبان دے وِچ زیر، زبر تے پیش دی جھا o, i, e, a تے u دے (vowels)ورتے ویندے ہِن۔ ایں کیتے سرائیکی تے انگریزی املا اِچ فرق پوویندا ہے۔ ایں کیتے انہاں لوظاں دی انگریزی املا نئیںلکھی ڳئی تاں ڄو املا دے..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70798 wikitext text/x-wiki انگریزی املا دی اے وݨتر کھ دے بعد ـ’’س‘‘ دی وݨتر ہے۔ چونکہ انگریزی زبان دے وِچ زیر، زبر تے پیش دی جھا o, i, e, a تے u دے (vowels)ورتے ویندے ہِن۔ ایں کیتے سرائیکی تے انگریزی املا اِچ فرق پوویندا ہے۔ ایں کیتے انہاں لوظاں دی انگریزی املا نئیںلکھی ڳئی تاں ڄو املا دے ایں فرق پوروں پووݨ آلے مغالطے کولوں بچا ونڄ سڳے۔ ایں وݨتر نال بݨݨ آلے سرائیکی لوظ ملاحظا تھیون۔ کھَس، کھَسا، کھُسا، کھِسکار، کھِسکاوݨ، کھِسکݨ، کھِسکا، کھِسکدا، کھَساوݨ، کھَسو، کھَسا، کھَسیسی، کھَسݨ، کھُسسی، کھُسݨ، کھسدی، کھُس وغیرہ۔(25) == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 9wzke73me6lwtd20c68e5axp5z7ynu6 0 33453 70799 2026-04-21T10:04:03Z ڈیلی جھوک 4262 "سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں ویدک لٹریچر اِچ rs (ڑس) دی وݨتر آلے لوظ وی آریاں دی ویدک زبان دے لوظ نئیں بھلکہ اے سندھ وادی دی مقامی زبان دے لوظ ہِن۔ ڄیں کوں سئیں ویزل ہوݨاں Indus Language (سندھک زبان) تے اساں اوں کوں پروٹو سرائیکی زبان آدھے ہائیں۔ اے وݨتر سرائیکی زبان..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70799 wikitext text/x-wiki سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں ویدک لٹریچر اِچ rs (ڑس) دی وݨتر آلے لوظ وی آریاں دی ویدک زبان دے لوظ نئیں بھلکہ اے سندھ وادی دی مقامی زبان دے لوظ ہِن۔ ڄیں کوں سئیں ویزل ہوݨاں Indus Language (سندھک زبان) تے اساں اوں کوں پروٹو سرائیکی زبان آدھے ہائیں۔ اے وݨتر سرائیکی زبان اِچ ڑس دی وݨتر ہے ۔ ایں وݨتر نال بݨݨ آلے سرائیکی لوظ تاں ڈھیر ہِن بھل اتھاں ونکی جوگے تھولے ڄیہاں لوظ ݙتے ویندے ہن۔ ملاحظا تھیون۔                        کھڑسی، لڑسی، بھِڑسی، اڑسی، چڑسی، تݨساں، بݨسی، کھڑساں، وڑساں، وڑسو، وڑسیں، سڑسی، سڑسیں، سڑسن، سڑسو، اڑسن، اڑسو، وڑسن، کھڑسن، تݨسی، تݨسو۔ اڄڑسن۔ بھِڑسن۔ چڑسو۔ چڑسن۔ چڑساں وغیرہ۔ اے یکے لوظ چونکہ مصدراں دیاں مشتقات ہِن۔ ایں کیتے گلاسری (Glossary) دے وِچ تاں اے نئیں آئے بھل سائیں اینڈریوجیوکس ہوݨاں ڈکشنری (Dictionary) اِچ مصدراں دی ذیل اِچ انہاں کوں لکھا تاں ہے بھل انہاں دے معنے نئیں لکھے۔ سرائیکی زبان دے انہاں لوظاں دیاں وݨتراں تے رگ وید اِچ مجود ہڑپا آلاں دی زبان دے لوظاں دیاں وݨتراں سو فیصد ہکو ڄیہاں ہن ۔ اِتھوں اے پک تھی ویندا ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان وی سرائیکی ہئی۔                        سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب ا، سا، تا/ ٹا، ان۔دا/ آ۔ندا، بتھ،۱/ بو۔تھ۔ا ڄیہاں لاحقے (suffix)ہند یورپی تے ہند ایرانی زباناں اِچ کائینی(26)۔ ایں کیتے انہاں لاحقاں آلے لوظ وی ویدک سنسکرت دے نئیں بھلکہ سندھ وادی دی پراݨی مقامی زبان دے ہِن ۔ ݙیکھݨا اے ہے ڄو ڄیکر انہاں لاحقاں (Suffix) آلے لوظ اڄ وی سپت سندھو علاقے دی اڄوکی زبان سرائیکی اِچ ورتے ویندے پئے ہن۔ تاں وت اساں پورے پک نال اے آکھ سڳدے ہائیں ڄو ہڑپا آلاں دی وی ایہا زبان ہئی۔ ’’ا‘‘ دے لاحقے آلے لوظ تاں ٻہوں ڈھیر تے عام ہن ڄیویں آیا، ڳیا، کھڑا، جڑا، چِڑا، وغیرہ۔ ایں کیتے انہاں دی تندیر نئیں ݙتی ویندی۔ انویں وی ـ’’ا ‘‘دا لاحقا ٻنھاں لاحقاں دی ذیل اِچ ملاحظا کیتا ونڄ سڳدا ہے۔ اے یکے لوظ سئیں اینڈریو جیوکس دی Saraiki English Dictionary اِچوں گھِدے ڳئے ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان pjhv4frtx0wc2e88byd9gmc9ldas4c9 0 33454 70800 2026-04-21T10:07:08Z ڈیلی جھوک 4262 "انہاں سرائیکی لوظاں دی انگریزی املا سئیں اینڈریوجیوکس ہوݨاں دی ہے۔ سرائیکی لوظ انگریزی املا پناں لمبر ݙاسا Dasa 184 ݙسا Dasa 190 رسا Rassa 200 سَرسا Sarsa 216 کسا Kassa 248 لَسا Lassa 293 کھسا Khassa 279 لِسا Lissa 293 دُسا Dussa 143 کوسا Kosa 258 ہاسا Hasa 256 وَسا Vassa 246 امبراسا Ambr..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70800 wikitext text/x-wiki انہاں سرائیکی لوظاں دی انگریزی املا سئیں اینڈریوجیوکس ہوݨاں دی ہے۔ سرائیکی لوظ انگریزی املا پناں لمبر ݙاسا Dasa 184 ݙسا Dasa 190 رسا Rassa 200 سَرسا Sarsa 216 کسا Kassa 248 لَسا Lassa 293 کھسا Khassa 279 لِسا Lissa 293 دُسا Dussa 143 کوسا Kosa 258 ہاسا Hasa 256 وَسا Vassa 246 امبراسا Ambrasa 43 پاسا Pasa 79 پَسا Passa 88 ماسا Masa 302 چوسا Chosa 155 مِسا Missa 310 بَسا Bussa 63 تَسا Tassa 112 اسا Asa 35 مسا Mussa 310 جثا Jusa 130 کھُسا، خُسا Khussa 265 sa2yic6h3ddqlu5yg0uueb270hwed4t 70801 70800 2026-04-21T10:07:29Z ڈیلی جھوک 4262 70801 wikitext text/x-wiki انہاں سرائیکی لوظاں دی انگریزی املا سئیں اینڈریوجیوکس ہوݨاں دی ہے۔ سرائیکی لوظ                         انگریزی املا                         پناں لمبر ݙاسا                                       Dasa                                184 ݙسا                                         Dasa                                190 رسا                                         Rassa                            200 سَرسا                                     Sarsa                            216 کسا                                          Kassa                            248 لَسا                                          Lassa                            293 کھسا                                        Khassa                                                279 لِسا                                          Lissa                            293 دُسا                                         Dussa                            143 کوسا                                        Kosa                                258 ہاسا                                        Hasa                                256 وَسا                                         Vassa                            246 امبراسا                                  Ambrasa                    43 پاسا                                        Pasa                                79 پَسا                                          Passa                            88 ماسا                                        Masa                                302 چوسا                                       Chosa                            155 مِسا                                         Missa                            310 بَسا                                          Bussa                            63 تَسا                                          Tassa                            112 اسا                                          Asa                                    35 مسا                                         Mussa                            310 جثا                                          Jusa                                130 کھُسا، خُسا                               Khussa                                                265 iqj805taa4wkyh3zl6u7xujuu8u51k7 0 33455 70802 2026-04-21T10:10:02Z ڈیلی جھوک 4262 "سرائیکی زبان اِچ ایں لاحقے نال بݨݨ آلے مصدری مشتقات ڄیویں کھاوݨ کولوں کھاندا۔ پکاوݨ کولوں پکاندا تے وِکاوݨ کولوں وِکاندا وغیرہ ایویں یلاطور نئیں بݨ ویندے بھلکہ انہاندے بݨݨ دا سرائیکی زبان اِچ ہِک پکا قیدا تے اصول ہے۔ مصدر کولوں نکھتھے ہوئے اے ڄیہیں لو..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70802 wikitext text/x-wiki سرائیکی زبان اِچ ایں لاحقے نال بݨݨ آلے مصدری مشتقات ڄیویں کھاوݨ کولوں کھاندا۔ پکاوݨ کولوں پکاندا تے وِکاوݨ کولوں وِکاندا وغیرہ ایویں یلاطور نئیں بݨ ویندے بھلکہ انہاندے بݨݨ دا سرائیکی زبان اِچ ہِک پکا قیدا تے اصول ہے۔ مصدر کولوں نکھتھے ہوئے اے ڄیہیں لوظاں کوں حالیہ (Present Participal) آکھا ویندا ہے۔ انویں تاں ہر فعل امر دی چھیکڑ تے ’’دا‘‘ دا لاحقا لاکے اوں کوں حالیہ (Present Participal) بݨا ݙتا ویندا ہے۔ڄیویں ٹُر کولوں ٹُردا، کھڑکولوں کھڑدا تے ݙر کولوں ݙردا وغیرہ۔ بھل کوئی کوئی غیر متعدی (Intransitive) تے مجہول(Passive) فعل ڄیں دا مُنڈھ (root)کیہیں حرکت (vowel) یاہ (h) تے مُکدائے تاں اوندے کولوں حالیہ (Present Paticipal) بݨائندے ویلے مُنڈھ دی چھیکڑ تے ’’اندا‘‘ (anda) ودھایا ویندا ہے ۔ ڄیویںپی کولوں پیندا، ہُنگا کولوں ہُنگاندا، آ کولوں آندا، لہہ کولوں لاندھا تے ٻکا کولوں ٻکاندا وغیرہ۔ (27)                        رگ وید اِچ اُدھار گھدے ڳئے لوظاں اِچوں کرکوٹا / شرکوٹا دی مثال ݙے کے ہڑپا آلاں دی زبان اِچ ’’ک‘‘ دی صوت دے ’’ش‘‘ اِچ بدل ونڄݨ دی نشابری وی کیتی ڳئی اے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں لبھ کوں اپݨی وݙ بختائی سمجھیندن تے آدھن ڄو اَلاوݨ ٻولݨ اِچ اے ڄیہاں لوظ ورتݨے ہند یورپی تے ہند آریائی زباناں دا خاصا اُکے تے ہے ای نئیں۔ رگ وید اِچ اے وݨترچھڑی مقامی زبان دے ادھار گھدے لوظاں اِچ ای ݙٹھی ڳئی اے(28)۔ سئیں ویزل ہوݨاں کرکوٹا karkota / شرکوٹا sarkota ،کباراKabara / شباراsabara تے کامبو kambo / شامبوsambo ڄیہاں مثالاں ݙیوݨ دے بعد آدھن ڄو: "In consequence, Vedic loan words with the interchange of s/k may go back to a phoneme K; with realization close to [k] or [s] in the Indus language." (29)                        ایں دے (ک/ ش دی بدلی دے) نتیجے اِچ پتا لڳدائے ڄو ویدک زبان اِچ ادھار گھِدے ڳئے لوظاں اِچ ک/ش دی بدلی ٻہوں پِچھوں تے سندھک زبان (پروٹوسرائیکی) تائیں لڳی ویندی ہے ڄیندے وِچ ک دا صوتیہ (کھ) یا (ش) اِچ وٹیج ویندا ہے۔ ہڑپا آلاں دی مقامی زبان دی اے 4000ورھاں توں ودھ پراݨی لسانی عادت اڄ وی سرائیکی وسیب اِچ مجود ہے۔ تے اے چھڑے ک تے ش دے تبادلے تائیں محدود نئیں ۔کیہیں وی اسم دی ڄلدی صوت ش اِچ وٹیج سڳدی ہے۔ بھل اوندا وزن تے قافیہ انویں دا انویں راندھا ہے ڄیویں ٹُکر /شُکر، پاݨی/شاݨی ، ڈنڳر /شنگر۔ انہاں لوظاں اِچ ٹ، پ تے ݙ دیاں صوتاں ش اِچ وٹیج ڳیاں ہِن۔ بھل لوظاں دے وزن تے قافیے اِچ کوئی فرق نئیں آیا،اے خاص لسانی عادت چھڑا سرائیکی زبان دا ای خاصا ہے۔ برصغیر دیاں ٻیاں زباناں اِچ اے ڳݨ پاتاوی نئیں ویندا ۔ایں کیتے برصغیر دی ٻئی کائی زبان ہڑپا آلاں دی زبان ہووݨ دی ہِݙی نئیں ݙے سڳدی۔                        اڄوکی سرائیکی زبان دے لوظاں دا اے دریھ ایں ڳالھ دی نشابر اڳواہی ݙیندا ہے ڄو انہاں دیاں وݨتراں ، لاحقے تے خاص لسانی عادت یقینا اوہے ہن ڄنہاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو اے نہ تاں ہند یورپی زباناں دے ہن تے نہ ہند آریائی زباناں دے۔ تے نہ اے دراوڑی تے منڈا زباناں کولوں آئن بھلکہ اے سندھ وادی دی اوں مقامی زبان دے ہن ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے دی یکی سندھ وادی اِچ اَلائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔ انہاں ونٹراں ، لاحقاں ، سابقاں تے لسانی عادت دا 4000ورھاں توں ودھ دا تسلسل ثبوت ہے ایں حقیقت دا ڄو ہڑپا آلاں دی زبان نہ موئی ہے تے نہ مُکی ہے بھلکہ اے اڄ وی جیندی جاگدی تے اگھاں ودھدی زبان ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 7mnpvyzcogmabhddwn71e4y3bly6xz3 0 33456 70803 2026-04-21T10:12:44Z ڈیلی جھوک 4262 "Saraiki in Rigvda                        اے تاں ہئی ،ہڑپا آلاں دی زبان دے تسلسل تے اوندی شناخت دی رگ وید کولوں ٻاہر دی اڳواہی۔ رگ وید دے اندروں ایں تسلسل دی اگواہی تے ہڑپا آلاں دی زبان دی پچھاݨ انہاں لوظاں کول تھیندی ہے ڄنہاں کوں لسانی ماہر ویدک سنسکرت کولوں ٻاہر دے..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70803 wikitext text/x-wiki Saraiki in Rigvda                        اے تاں ہئی ،ہڑپا آلاں دی زبان دے تسلسل تے اوندی شناخت دی رگ وید کولوں ٻاہر دی اڳواہی۔ رگ وید دے اندروں ایں تسلسل دی اگواہی تے ہڑپا آلاں دی زبان دی پچھاݨ انہاں لوظاں کول تھیندی ہے ڄنہاں کوں لسانی ماہر ویدک سنسکرت کولوں ٻاہر دے لوظ (Foreign Words) آدھن۔ انہاں دی ڳݨتری اِچ تاں ماہراں دا اختلاف ہے پیا بھل ایں وِچا ء تے انہاں دی اہمیت کولوں انکار نئیں کیتا ونڄ سڳدا۔ ایں بارے نیوزی لینڈ دی یونیورسٹی آکلینڈ اِچ لسانیات دے ݙوں ماہراں سئیں رسل گرے تے کونٹین ایٹکنسن ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو کیہیں وی زبان دا پِچھورا کریندے ویلے اوندے لوظاں دی بݨت تے انہاں دے معنے مفہوم دی اہمیت وی ٻہوں معنے رکھیندی ہے۔ آپ ہوݨاں زبان کوں ’’نوع‘‘ دا درجا ݙے کے ایندی ترقی کوں لسانیات دے جینیاتی ارتقاء (Genitic Evolution of Language) دا ناں ݙیندن۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو ہر زبان دا ہرلوظ اوندا’’جین‘‘ ہے ڄیں دے وِچ اوں زبان دا ہِک مخصوص معنا تے مفہوم مجود ہوندا ہے۔ ڄیویں ٻنھاں جیو جنتواں دے جین اِچ خارجی عوامل تے محول دے دباؤ پوروں ہولے ہولے وٹاند آویندی ہے۔ اکے تے ایویں زباناں دے جیناں (لوظاں) اِچ وی معناں ، مفہوماں تے بݨتاں دیاں وٹانداں (mutations) تھیندیاں راندھیاں ہِن۔ ڄیویں ماء پیو دے جینیاتی ڳݨاں دا اثر اُلاد اِچ نشابر ہوندا ہے۔ ایویں لوظاں دی بݨت تے انہاں دے معناں مفہوماں تے وی انہاں دی ماء زبان (mother language) دا اثر ٻہوں گھاٹا ہوندا ہے۔ ڄیویں حیاتیات دا اے اصول ہے ڄو نزیک نزیک راہوݨ آلیاں نوعاں ہِک ݙوجھے تے اثر سٹیندیاں ہن (تے گھِندیاں وی ہن) ایویں رِت نزیک نزیک راہوݨ آلیاں زباناں دا وی ہِک ٻئے تے اثر تھیند اہے۔ تے او وی تھولی ٻہوں وٹاند نال ہِک ٻئے کوں لوظ ݙیندیاں وی ہِن تے گھِندیاں وی راندھیاں ہِن۔ ارتقاء دے فطری انتخاب (Natural Selection) دا قنون وی زبان تے انویں رِت لاگو تھیندا ہے ڄیویں او ٻنھاں جیو جنتواں تے تھیندا ہے۔ ڄݨیں کیہیں نوع دے وِچ جینیاتی تے دیہی وٹانداں چھڑیاں اوں ویلے اوں دی بقا (Survival) اِچ ٻانہہ ٻیل تھیندیاں ہن ڄیں ویلے او اپݨے آپ کوں محول نال چنڳی تراویں ڈھالݨ جوگا بݨا گھندی ہے۔ ایویں رِت زباناں دی فنا تے بقا دے وِچ وی انہاں دے جیناں (لوظاں) دا ہتھ ہوندا ہے۔ او لوظ ڄیہرھے الاوݨ ٻولݨ تے سمجھݨ اِچ اوکھے ہوندن او ہولے ہولے چُھٹدے ویندن تے نویں لوظ انہاں دی جھا ملیندے ویندن۔ انج وقت غُذرݨ دے نال نال زباناں دے رنگ روپ وی بدل ویندن تے او پراݨے روپ (Proto type) کولوں نویں (modern) روپ اِچ آویندیاں ہن(1)۔ سئیںرسل تے ایٹکنسن ہوݨاں دا اے وی آکھݨ ہے ڄو زباناں دے پچھورے دی تحقیق کرݨ اِچ انہاں دی قویت (grammar)دی نسبت لوظاں کولوں ٻہوں ڈھڳ مَدَت مِلدی ہے۔ اے طاقت لوظ اِچ ای ہے ڄو او آپو آپ قویت رکھݨ آلیاں زباناں اِچ وی سوکھا تھی کے سڳیج ویندا ہے تے نالے اپݨی ماء زبان دے ذاقے تے چس کوں وی ٹھہائی رکھدا ہے۔ سرائیکی زبان دے اڄوکے لوظاں اِچ اپݨی ماء زبان پراݨی سرائیکی (Proto Saraiki) دی چس تے ذاقا تاں اڄ وی مجود ہے ۔ بھل 4500/4000ورھیں غُذرݨ پوروں ٻہوں سارے لوظاں اِچ وٹاند (mutation)وی آڳئی ہے تے ٻہوں سارے لوظ بقا دے قنون (Survival of the fittest) تے پورے نہ آوݨ پوروں متروک وی تھی ڳئے ہِن۔ کجھ سخت جان لوظ اے ڄیہیں وی ہن ڄیہرھے ہزاراں ورھاں دے اولے جھولے چا کے وی اپݨے مُنڈھلے تلفظ تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتے ہن۔ ویداں اِچ مجود 4000ورھیں پراݨے سرائیکی لوظاں دی پچھاݨ کیتے سئیں ایف۔ بی۔ جے کوئیپر تے سئیں مائیکل ویزل ہوݨاں سابقاں لاحقاں تے وݨتراں دی ڄیہرھی گسوٹی تجویز کیتی ہے اڄ دے لسانی ماہراں دی اکثریت اوں دے نال اتفاق کریندی ہے تے انہاں لوظاں کوں اوں زبان دے لوظ سمجھیندی ہے ڄیہرھی آریاں دے سندھ وادی اِچ ورادھݨ کولوں پیلھے اتھوں دی ماء ٻولی ہئی۔ اوں زبان کوں سئیں ویزل ہوݨاں کیہیں ویلے Indus Language(سندھک زبان) آدھن تے کیہیں ویلے پارا منڈا تے کبھاوپاس آدھن تے کیہیں ویلے اوں کوں سِدھا سِدھا ہڑپا آلاں دی زبان (Language of Harappans) آدھن چا(2)۔ ہڑپا آلاں دی زبان کوں کوئی ڄیہرھا وی ناں ݙیوے اساݙے بھاݨے او یقینا پراٹی سرائیکی زبان(Proto Saraiki Language) ای ہے۔ ڄیں دے لوظاں دی ہِک وݙی کھنڈھیڑ اوں ویلے آریاں دی زبان ویدک سنسکرت اِچ رل ڳئی اے ڄیں ویلے آریئے ا ُتھاں آئے ہن ۔ ویداں دے مطالعے کولوں اے نشابر تھیندا ہے ڄو ویلے دے غُذرݨ نال پراݨی سرائیکی دے ہزاراں لوظ آریاں دی زبان اِچ دھا ڳئے ہن ڄنہاں دے وِچوں سیکڑاں آریاں دے مقدس ویداں اِچ اڄ وی مجود ہن۔ اے یکے لوظ سئیں ایف۔ بی۔ جے کوئیپر تے سئیں مائیکل ویزل ہوݨاں دیاں مختلف لکھتاں تے خاص کر EJVSدے شمارے اگست۱۹۹۹ء تے ریسرچ گیٹ دی ویب سائیٹ تے پی ڈی ایف(PDF)فائل دی صورت اِچ ولا کے چھپݨ آلے مضمون Substrate language in Old Indo Aryans (Prevedic Middle and Late Vedic) اِچوں چائے ڳئے ہن۔ انہاں لوظاں دی انگریزی املا سئیں ویزل ہوݨاں دی ہے تے سرائیکی املاایں لکھاری دی ہے چونکہ انگریزی اِچ سرائیکی دیاں مخصوص صوتاں، ٻ، ڄ، ݙ، ڳ تے ݨ کائینی ایں کیتے انہاں لوظاں دے سرائیکی اُٹھا (Pronounciation) اِچ تھولا ٻہوں فرق تھی سڳدا ہے۔ ڄیں کوں سمجھدار پڑھݨ آلا آپے سمنجھ سڳدا ہے۔ ݙوجھاانگریزی زبان اِچ ا،آ، ت، ٹ، د،ڈ، ݙ ڄیہاں صوتاں اِچ وی نکھیڑا نئیں کیتا ونڄ سڳدا۔ ڄیویں سرائیکی لوظ اکڑا(akra) ہِک جنگلی ٻوٹا، آکڑا (akra)اُٹھاں دی بماری تے اکرا (akra) اکرم کولوں وڳڑا ہویا سرائیکی ناں۔ انہاں ترہاں لوظاں دی انگریزی املا ہکو ڄیہاں ہے۔ ایں کیتے او لوک ڄنہاں دی ماء ٻولی انگریزی ہے او انہاں دے اٹھا اِچ فرق نئیں کرسڳدے۔ ڄیں پوروں او انہاں دے معنے تے مطبل کوں سمجھݨ اِچ وی غلطی کرویندن۔ ایں اوکھ کولوں بچݨ کیتے انہاں حرفاں تے کجھ وادھوں نشاݨ لائے ویندن تاں ڄو لوظاں دے اٹھا اِچ نکھیڑا تھی سڳے۔ ۱ تے  __ َ    a                                       ڄیویں            phala  پھَلا آ تے  لمبی الف کیتے  a َ                    ڄیویں           phala پھالا ت  کیتے t                                               جیویں            tilla  تِلا تھ  کیتے th                                               ڄیویں            jathara   جتھارا ٹ کیتے t                                                ڄیویں            kuta  کٹا  /  کوٹا ٹھ  کیتے  th                                              ڄیویں            Jetha  جیٹھا د  کیتے  d                                                    ڄیویں            sinda   سِندا ڈ/ ݙ کیتے d/d                                       ڄیویں            danda  ݙندا ن  کیتے  n                         ڄیویں                                    nala  نالا ں کیتے  n                          ڄیویں                                    Gandhara   گندھارا ݨ کیتے  n                          ڄیویں                                    kana کاݨا س کیتے s                                                                         ڄیویں            stuka    سٹکا  س کوں s تلے نقطا لا کے وی ظاہر کیتا ڳیا ہے۔ ش  کیتے  s                        ڄیویں                                   sanda  شاݨڈا ر کیتے r                              ڄیویں                                   karpasa  کرپاسا ڑ کیتے r                              ڄیویں                                    trksi تڑکسی                        ویداں تے خاص کر رگ وید اِچ آئے ہوئے سرائیکی لوظاں اِچوں کجھ نشابر لوظ تلے ݙتے ویندے پیئن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 1wj9inaex9ojf95tfj628iv6tdxs9y1 70804 70803 2026-04-21T10:12:59Z ڈیلی جھوک 4262 70804 wikitext text/x-wiki == '''Saraiki in Rigvda''' ==                        اے تاں ہئی ،ہڑپا آلاں دی زبان دے تسلسل تے اوندی شناخت دی رگ وید کولوں ٻاہر دی اڳواہی۔ رگ وید دے اندروں ایں تسلسل دی اگواہی تے ہڑپا آلاں دی زبان دی پچھاݨ انہاں لوظاں کول تھیندی ہے ڄنہاں کوں لسانی ماہر ویدک سنسکرت کولوں ٻاہر دے لوظ (Foreign Words) آدھن۔ انہاں دی ڳݨتری اِچ تاں ماہراں دا اختلاف ہے پیا بھل ایں وِچا ء تے انہاں دی اہمیت کولوں انکار نئیں کیتا ونڄ سڳدا۔ ایں بارے نیوزی لینڈ دی یونیورسٹی آکلینڈ اِچ لسانیات دے ݙوں ماہراں سئیں رسل گرے تے کونٹین ایٹکنسن ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو کیہیں وی زبان دا پِچھورا کریندے ویلے اوندے لوظاں دی بݨت تے انہاں دے معنے مفہوم دی اہمیت وی ٻہوں معنے رکھیندی ہے۔ آپ ہوݨاں زبان کوں ’’نوع‘‘ دا درجا ݙے کے ایندی ترقی کوں لسانیات دے جینیاتی ارتقاء (Genitic Evolution of Language) دا ناں ݙیندن۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو ہر زبان دا ہرلوظ اوندا’’جین‘‘ ہے ڄیں دے وِچ اوں زبان دا ہِک مخصوص معنا تے مفہوم مجود ہوندا ہے۔ ڄیویں ٻنھاں جیو جنتواں دے جین اِچ خارجی عوامل تے محول دے دباؤ پوروں ہولے ہولے وٹاند آویندی ہے۔ اکے تے ایویں زباناں دے جیناں (لوظاں) اِچ وی معناں ، مفہوماں تے بݨتاں دیاں وٹانداں (mutations) تھیندیاں راندھیاں ہِن۔ ڄیویں ماء پیو دے جینیاتی ڳݨاں دا اثر اُلاد اِچ نشابر ہوندا ہے۔ ایویں لوظاں دی بݨت تے انہاں دے معناں مفہوماں تے وی انہاں دی ماء زبان (mother language) دا اثر ٻہوں گھاٹا ہوندا ہے۔ ڄیویں حیاتیات دا اے اصول ہے ڄو نزیک نزیک راہوݨ آلیاں نوعاں ہِک ݙوجھے تے اثر سٹیندیاں ہن (تے گھِندیاں وی ہن) ایویں رِت نزیک نزیک راہوݨ آلیاں زباناں دا وی ہِک ٻئے تے اثر تھیند اہے۔ تے او وی تھولی ٻہوں وٹاند نال ہِک ٻئے کوں لوظ ݙیندیاں وی ہِن تے گھِندیاں وی راندھیاں ہِن۔ ارتقاء دے فطری انتخاب (Natural Selection) دا قنون وی زبان تے انویں رِت لاگو تھیندا ہے ڄیویں او ٻنھاں جیو جنتواں تے تھیندا ہے۔ ڄݨیں کیہیں نوع دے وِچ جینیاتی تے دیہی وٹانداں چھڑیاں اوں ویلے اوں دی بقا (Survival) اِچ ٻانہہ ٻیل تھیندیاں ہن ڄیں ویلے او اپݨے آپ کوں محول نال چنڳی تراویں ڈھالݨ جوگا بݨا گھندی ہے۔ ایویں رِت زباناں دی فنا تے بقا دے وِچ وی انہاں دے جیناں (لوظاں) دا ہتھ ہوندا ہے۔ او لوظ ڄیہرھے الاوݨ ٻولݨ تے سمجھݨ اِچ اوکھے ہوندن او ہولے ہولے چُھٹدے ویندن تے نویں لوظ انہاں دی جھا ملیندے ویندن۔ انج وقت غُذرݨ دے نال نال زباناں دے رنگ روپ وی بدل ویندن تے او پراݨے روپ (Proto type) کولوں نویں (modern) روپ اِچ آویندیاں ہن(1)۔ سئیںرسل تے ایٹکنسن ہوݨاں دا اے وی آکھݨ ہے ڄو زباناں دے پچھورے دی تحقیق کرݨ اِچ انہاں دی قویت (grammar)دی نسبت لوظاں کولوں ٻہوں ڈھڳ مَدَت مِلدی ہے۔ اے طاقت لوظ اِچ ای ہے ڄو او آپو آپ قویت رکھݨ آلیاں زباناں اِچ وی سوکھا تھی کے سڳیج ویندا ہے تے نالے اپݨی ماء زبان دے ذاقے تے چس کوں وی ٹھہائی رکھدا ہے۔ سرائیکی زبان دے اڄوکے لوظاں اِچ اپݨی ماء زبان پراݨی سرائیکی (Proto Saraiki) دی چس تے ذاقا تاں اڄ وی مجود ہے ۔ بھل 4500/4000ورھیں غُذرݨ پوروں ٻہوں سارے لوظاں اِچ وٹاند (mutation)وی آڳئی ہے تے ٻہوں سارے لوظ بقا دے قنون (Survival of the fittest) تے پورے نہ آوݨ پوروں متروک وی تھی ڳئے ہِن۔ کجھ سخت جان لوظ اے ڄیہیں وی ہن ڄیہرھے ہزاراں ورھاں دے اولے جھولے چا کے وی اپݨے مُنڈھلے تلفظ تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتے ہن۔ ویداں اِچ مجود 4000ورھیں پراݨے سرائیکی لوظاں دی پچھاݨ کیتے سئیں ایف۔ بی۔ جے کوئیپر تے سئیں مائیکل ویزل ہوݨاں سابقاں لاحقاں تے وݨتراں دی ڄیہرھی گسوٹی تجویز کیتی ہے اڄ دے لسانی ماہراں دی اکثریت اوں دے نال اتفاق کریندی ہے تے انہاں لوظاں کوں اوں زبان دے لوظ سمجھیندی ہے ڄیہرھی آریاں دے سندھ وادی اِچ ورادھݨ کولوں پیلھے اتھوں دی ماء ٻولی ہئی۔ اوں زبان کوں سئیں ویزل ہوݨاں کیہیں ویلے Indus Language(سندھک زبان) آدھن تے کیہیں ویلے پارا منڈا تے کبھاوپاس آدھن تے کیہیں ویلے اوں کوں سِدھا سِدھا ہڑپا آلاں دی زبان (Language of Harappans) آدھن چا(2)۔ ہڑپا آلاں دی زبان کوں کوئی ڄیہرھا وی ناں ݙیوے اساݙے بھاݨے او یقینا پراٹی سرائیکی زبان(Proto Saraiki Language) ای ہے۔ ڄیں دے لوظاں دی ہِک وݙی کھنڈھیڑ اوں ویلے آریاں دی زبان ویدک سنسکرت اِچ رل ڳئی اے ڄیں ویلے آریئے ا ُتھاں آئے ہن ۔ ویداں دے مطالعے کولوں اے نشابر تھیندا ہے ڄو ویلے دے غُذرݨ نال پراݨی سرائیکی دے ہزاراں لوظ آریاں دی زبان اِچ دھا ڳئے ہن ڄنہاں دے وِچوں سیکڑاں آریاں دے مقدس ویداں اِچ اڄ وی مجود ہن۔ اے یکے لوظ سئیں ایف۔ بی۔ جے کوئیپر تے سئیں مائیکل ویزل ہوݨاں دیاں مختلف لکھتاں تے خاص کر EJVSدے شمارے اگست۱۹۹۹ء تے ریسرچ گیٹ دی ویب سائیٹ تے پی ڈی ایف(PDF)فائل دی صورت اِچ ولا کے چھپݨ آلے مضمون Substrate language in Old Indo Aryans (Prevedic Middle and Late Vedic) اِچوں چائے ڳئے ہن۔ انہاں لوظاں دی انگریزی املا سئیں ویزل ہوݨاں دی ہے تے سرائیکی املاایں لکھاری دی ہے چونکہ انگریزی اِچ سرائیکی دیاں مخصوص صوتاں، ٻ، ڄ، ݙ، ڳ تے ݨ کائینی ایں کیتے انہاں لوظاں دے سرائیکی اُٹھا (Pronounciation) اِچ تھولا ٻہوں فرق تھی سڳدا ہے۔ ڄیں کوں سمجھدار پڑھݨ آلا آپے سمنجھ سڳدا ہے۔ ݙوجھاانگریزی زبان اِچ ا،آ، ت، ٹ، د،ڈ، ݙ ڄیہاں صوتاں اِچ وی نکھیڑا نئیں کیتا ونڄ سڳدا۔ ڄیویں سرائیکی لوظ اکڑا(akra) ہِک جنگلی ٻوٹا، آکڑا (akra)اُٹھاں دی بماری تے اکرا (akra) اکرم کولوں وڳڑا ہویا سرائیکی ناں۔ انہاں ترہاں لوظاں دی انگریزی املا ہکو ڄیہاں ہے۔ ایں کیتے او لوک ڄنہاں دی ماء ٻولی انگریزی ہے او انہاں دے اٹھا اِچ فرق نئیں کرسڳدے۔ ڄیں پوروں او انہاں دے معنے تے مطبل کوں سمجھݨ اِچ وی غلطی کرویندن۔ ایں اوکھ کولوں بچݨ کیتے انہاں حرفاں تے کجھ وادھوں نشاݨ لائے ویندن تاں ڄو لوظاں دے اٹھا اِچ نکھیڑا تھی سڳے۔ ۱ تے  __ َ    a                                       ڄیویں            phala  پھَلا آ تے  لمبی الف کیتے  a َ                    ڄیویں           phala پھالا ت  کیتے t                                               جیویں            tilla  تِلا تھ  کیتے th                                               ڄیویں            jathara   جتھارا ٹ کیتے t                                                ڄیویں            kuta  کٹا  /  کوٹا ٹھ  کیتے  th                                              ڄیویں            Jetha  جیٹھا د  کیتے  d                                                    ڄیویں            sinda   سِندا ڈ/ ݙ کیتے d/d                                       ڄیویں            danda  ݙندا ن  کیتے  n                         ڄیویں                                    nala  نالا ں کیتے  n                          ڄیویں                                    Gandhara   گندھارا ݨ کیتے  n                          ڄیویں                                    kana کاݨا س کیتے s                                                                         ڄیویں            stuka    سٹکا  س کوں s تلے نقطا لا کے وی ظاہر کیتا ڳیا ہے۔ ش  کیتے  s                        ڄیویں                                   sanda  شاݨڈا ر کیتے r                              ڄیویں                                   karpasa  کرپاسا ڑ کیتے r                              ڄیویں                                    trksi تڑکسی                        ویداں تے خاص کر رگ وید اِچ آئے ہوئے سرائیکی لوظاں اِچوں کجھ نشابر لوظ تلے ݙتے ویندے پیئن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان a5gslzdwbwmdcplsmtn1qvt8d18wrvl 0 33457 70805 2026-04-21T10:13:46Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۔                   ani  اݨی:۔(3،4) سرائیکی اݨی رگ وید 5:43:8 سرائیکی زبان دا 3500 ورھاں توں وی ودھ پراݨا اے لوظ رگ وید دے منڈل 8 سو کتا 43 تے رچھݨا 8 اِچ آیا کھڑا ہے۔ سئیں سعداللہ خان کھتراݨ ہوݨاں اپݨی پہلی وݙی سرائیکی لغت2016 دے ص 50 تے ایندی املا اݨیں (انڑیں) لکھی ہے تے..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70805 wikitext text/x-wiki ۱۔                   ani  اݨی:۔(3،4) سرائیکی اݨی رگ وید 5:43:8 سرائیکی زبان دا 3500 ورھاں توں وی ودھ پراݨا اے لوظ رگ وید دے منڈل 8 سو کتا 43 تے رچھݨا 8 اِچ آیا کھڑا ہے۔ سئیں سعداللہ خان کھتراݨ ہوݨاں اپݨی پہلی وݙی سرائیکی لغت2016 دے ص 50 تے ایندی املا اݨیں (انڑیں) لکھی ہے تے ایندا معنا لکھا نیں ’’معمولی سہارا‘‘ ۔آخری کنارا جس سے ذا بھر آگے جانے سے گر جانے کا خطرہ ہو۔ ‘‘ سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا لکھا ہے axel pin تے lynch pin ۔ لنچ پن چونکہ axelدی مُکدی جھا تے لڳا ہویا ہوندا ہے ۔ ایں کیتے اے سرائیکی معنے سے نیڑوںپیڑوں ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں اݨی بارے ݙسائندے ہوئیں لکھدن ڄو: "ani is not Drav, even in D.ED R it is listed as a loan word from IA, which can be the case (as it occurs as early as RV) but the word itself definitly is local and not from IA or IIr".  (5)                        اݨی دا لوظ دراوڑی نئیں۔ توڑیں ڄو ڈی ۔ای۔ ڈی۔ آر دے لکھاری ایں کوں ہند آریائی زبان دا لوظ لکھا ہے (ڄو کجھ وی ہے اے لوظ وی اِتلا پراݨا ہے ڄتلی ڄو خُد رگ وید ہے) بھل خُد اے لوظ خالص مقامی لوظ ہے۔ اے نہ کیہیں ہند آریائی زبان دا لوظ ہے تے نہ کیہیں ہند ایرانی زبان دا۔بھلکہ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں اے مقامی زبان دا لوظ ہے ۔  لِنچ پن lynch pin دھرتی ڄایاں دی ݙاند ڳاݙی دی لٹھ دیاں ݙوہاں اݨیاں تے وی انویں لایا ویندا ہئی ڄیویںا ٓریاں دے رتھ دی لٹھ اِچ لڳدا ہئی۔ ایں کیتے اے مقامی لوظ رگ وید دے اوائلی ویلاں اِچ ویدک سنسکرت اِچ سڳیج ڳیا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان g9s18w63orqypfn91j40uenbbclv4xd 0 33458 70806 2026-04-21T10:14:23Z ڈیلی جھوک 4262 "۲۔                 کاݨاKana : (6،7)سرائیکی ،کاݨا۔ رگ وید(7:50:1) سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا لکھدن one eyed(ہِک اکھ آلا) ۔سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی دا ہزاراں ورھیں پراݨا اے لوظ اپݨے مُنڈھلے معناں تے اُٹھا (Pronounciation) نال اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ تے اڄ وی یکے سرائیکی وسی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70806 wikitext text/x-wiki ۲۔                 کاݨاKana : (6،7)سرائیکی ،کاݨا۔ رگ وید(7:50:1) سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا لکھدن one eyed(ہِک اکھ آلا) ۔سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی دا ہزاراں ورھیں پراݨا اے لوظ اپݨے مُنڈھلے معناں تے اُٹھا (Pronounciation) نال اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ تے اڄ وی یکے سرائیکی وسیب اِچ عام ورتارے اِچ ہے۔ DEDR لغت دے لکھاری سئیں ٹی برو تے ایم بی ایمنیو ہوݨاں ایں لوظ کوں تامل زبان دے لوظ کاݨ (اکھ تے ݙیکھݨ) کولوں مشتق سمنجھ کے ایں کوں دراوڑی زباناں دے ٹول دا لوظ ݙسائندن۔ ڄیں ویلے EWA لغت دے لکھاری سئیں میئر ہوفر (Mayrhofer)ہوݨاں ایں لوظ دے دراوڑی ہووݨ تے شک کریندے ہوئیں ایں کوں unclear لکھدن۔ سئیں زیولے بل (Zvelebil) ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو ایں لوظ دا دراوڑی زباناں نال ڳانڈھا محض قیاسی ہے۔ اصل اِچ اے لوظ نہ دراوڑی زباناں دا لوظ ہے تے نہ منڈا زباناں دا۔ اے خالص سرائیکی زبان دا لوظ ہے ۔ سئیں ایڈورڈ اوبرائن ہوݨاں اپݨی کتاب Glossary of the Multani Language (ص319) اِچ ایندی انگریزی املا تے معنا اوہو ای لکھا ہے ڄیہرھا سئیں ویزل ہوݨاں لکھا ہے ڄݨیں (one eyed) Kana (8)۔کاݨا دا لوظ سرائیکی لوظ کاݨ کولوں مشتق ہے ڄیں دا مطبل ہے نقص یا عیب۔ سئیں اینڈریو جیوکس ہوݨاں اپݨی سرائیکی انگلش ڈکشنری (ص239) اِچ کاݨ دی سرائیکی املا کانڑ تے انگریزی املا Kanrلکھی ہے۔ تے ایندے معنے کیتے نیں "The lightness of one scale in weighing, for the sake of, Deviation from straightness, condition of being one eyed".                        سئیں جیوکس ہوݨاں کاݨا دی سرائیکی املا ’’کانڑاں‘‘ تے انگریزی املا kanran لکھ کے ایندے معنے لکھن۔ "Rotten" A one eyed person, without a kernel, eaten by worms." (9)                        سئیں کھیتران ہوݨاں (ص 490 )کاݨ دی املا کانڑ لکھدن تے ایں کوں خالص سرائیکی لوظ آدھن۔ انہاں وی ایندے معنے کانا ہونا، یک چشم تے ٻئے اوہے معنے لکھن ڄیہرھے سئیں جیوکس ہوݨاں لکھن(10)۔ ایں ساری لکھت دا سٹا اے نکھتھا ڄو رگ وید اِچ مجود’’کاݨا‘‘ دا لوظ دراوڑی زبان دا لوظ نئیں ڄیویں ڄو پچادھی ، لسانی ماہر ایں کوں سمجھیندن بھلکہ اے سندھ وادی دی اوں پراݨی زبان دا لوظ ہے ڄیں کوں سئیں ویزل ہوݨاں پارا منڈا تے Indus Language (سندھک زبان) دا ناں ݙیندن تے ہُݨ اساں اوں کوں قدیم سرائیکی Proto Saraiki Language آدھے ہائیں۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 8fjyc38pdh7i538w87dowxb6vbof5sb 0 33459 70807 2026-04-21T10:15:00Z ڈیلی جھوک 4262 "۳۔                 ڈݨڈاDanda :۔(11، 12)سرائیکی ݙنڈا ۔رگ وید) (7:33:6 سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا stick تے staff لکھا ہے ڄیہرھا ڄو ایندا سرائیکی معنا تے مطبل ہے۔ ݙنڈا سرائیکی زبان دے انہاں سخت جان لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے تریخ کولوںپیلھے دے اپݨے مُنڈھلے اٹھا  (Pronounciation) تے معن..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70807 wikitext text/x-wiki ۳۔                 ڈݨڈاDanda :۔(11، 12)سرائیکی ݙنڈا ۔رگ وید) (7:33:6 سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا stick تے staff لکھا ہے ڄیہرھا ڄو ایندا سرائیکی معنا تے مطبل ہے۔ ݙنڈا سرائیکی زبان دے انہاں سخت جان لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے تریخ کولوںپیلھے دے اپݨے مُنڈھلے اٹھا  (Pronounciation) تے معناں نال اساں تائیں آپہنتے ہِن۔ ݙنڈا (danda) anda دے لاحقے تے مُکݨ آلا لوظ ہے تے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دا ڄیہرھا لوظ anda دے لاحقے تے مُکدا پیا ہووے او ویدک سنسکرت یا ہند آریائی زبان دا لوظ نئیں۔ Dravidian Etymological Dictionary (DED)  دے لکھاری سئیں ٹی۔برو تے ایم۔بی ایمنیو ݙنڈا کوں تلگو (دراوڑی زبان) دا لوظ ݙسائندن۔ ڄیں ویلے سئیں ایف بی جے کوئیپر تے سئیں ٹرنر ہوݨاں آدھن ڄو اے سنتھالی (منڈا زبان) دا لوظ ہے۔ بھل اساݙے بھاݨے ݙنڈا نہ دراوڑی زبان دا لوظ ہے تے منڈا زبان دا۔ رگ وید 1200ق م کولوں پیلھے ستھی ڳئی ہئی تے اِتلے تائیں آریے سندھ وادی کولوں ٻاہر نئیں ڳئے۔ ایں کیتے رگ وید اِچ ڄتلے وی ٻاہری لوظ ہِن او سارے دے سارے سندھ وادی دی مقامی زبان (Indus Language) (ڄیں کوں سئیں ویزل ہوݨاں پارا منڈا تے اے لکھاری پروٹو سرائیکی آدھائے) دے ہن۔ اساں اے پیلھے ݙسا آئے ہائیں ڄو نہ تاں منڈے تے نہ دراوڑی کݙاہیں سندھ وادی اِچ آئن۔ تلگو تے سنتھالی اِچ ڄیکر اے لوظ ہے وی سئی تاں اے انہاں لوکاں نال ٹردا ہویا انہاں زباناں تائیںپہنتا ہے ڄیرھے 2000ق م تے ایندے پِچھوں سندھ وادی کولوں نقل مکانی کرکے گنگا جمنا دوآب تے گجرات تے مہاراشٹر تائیں نے وڑے ہن۔                        سرائیکی زبان دیاں لغتاں لکھݨ آلے لکھاریاں ݙنڈے کوں سرائیکی لوظ ای لکھا ہے۔ سئیں ایڈورڈ اوبرائن ہوݨاں (ص296)ایندی انگریزی املا اوہا ای لکھی ہے ڄیہرھی سئیں ویزل ہوݨاں لکھی ہے تے ایندے معنے کیتے نیں۔ Corss piece, step of a ladder, small walking stick تے hockey stick ۔ سئیں اینڈریوجیوکس ہوݨاں (ص192: ) وی ایندی انگریزی املا danda ای لکھی ہے۔ تے ایندے معنے لکھے نیںA staff تے A pestle ڄیں ویلے سئیں کھتران ہوݨاں (ص355 )ݙنڈے کوں خالص سرائیکی لوظ ای لکھا ہے تے ایندے معنے کیتے نیں ’’لٹھ، سونٹا، عصا، خیمے کی چوب، جھنڈے کی لکڑی تے ݙنڈا‘‘۔ ایں یکی ڳالھ دا نتورا اے نِکدائے ڄو ݙنڈا سندھ وادی دی منڈھلی زبان پروٹوسرائیکی دا ای لوظ ہے ڄیہرھا اڄ وی سرائیکی وسیب اِچ عام ورتا ویندا پئے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان qqr1645qwfzp2y907i8v4roi7ixbks7 0 33460 70808 2026-04-21T10:16:25Z ڈیلی جھوک 4262 "۴۔                 کٹا،کتا،کوٹاKuta :۔(13)سرائیکی کٹا، کتا(رگ وید 10:102:4) سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ کوں کٹا پڑھ کے ایندے معنے hammer کریندن۔ ڄیں ویلے سئیں ایف ۔بی ۔جے کوئیپر ہوݨاں ایں کوں کوٹا/ کوٹھا پڑھ کے ایندے معنے house کریندن(14)۔ سئیں (Burrow) ہوݨاں پیلھے تاں ایں لوظ کو..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70808 wikitext text/x-wiki ۴۔                 کٹا،کتا،کوٹاKuta :۔(13)سرائیکی کٹا، کتا(رگ وید 10:102:4) سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ کوں کٹا پڑھ کے ایندے معنے hammer کریندن۔ ڄیں ویلے سئیں ایف ۔بی ۔جے کوئیپر ہوݨاں ایں کوں کوٹا/ کوٹھا پڑھ کے ایندے معنے house کریندن(14)۔ سئیں (Burrow) ہوݨاں پیلھے تاں ایں لوظ کوں دراوڑی زبان دا لوظ ݙسائندن تے پِچھے ایں دی تشریح ہند یورپی (IE) زبان دے لوظ دے طور تے کریندن۔ سئیں میئر ہوفر (Mayrhofur) ایں کوں unclear لکھ کے ایندے دراوڑی تے ہند یورپی لوظ ہوݨ تے شکی ہن۔ اصل اِچ اے لوظ ہر رنگ اِچ سرائیکی زبان دا لوظ ہے ایں کوں ڄیکر سئیں ویزل آنگوں کُٹا پڑھا ونڄے تاں اے سرائیکی مصدر کٹݨ (کٹݨا) دی ماضی مطلق دا صیغا ہے۔ تے ڄیکر ایں کوں سئیں کوئیپر آنگوں کوٹا (کوٹھا )پڑھا ونڄے تاں وی اے سرائیکی ہے تے ڄیکر ایں کوں کتا پڑھا ونڄے تݙاں وی اے سرائیکی ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص 496 ) کُٹا دے معنے لکھدن ’’کسی شئے کا ٹوٹ ٹوٹ کر ریزہ ریزہ ہوجانا، ریزے، ٹکڑے، چورہ، بھوسہ۔ انہاں ایں لوظ دے ٻئے وی کئی محاورے ݙتے ہن۔ سٹا اے پکا ڄو اے لوظ ڄیہرھی زبان دا ہے آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے اوہا سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں دی زبان ہئی تے او سرائیکی ای ہئی۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان bpobb9rj1r3mhguqbcij9zfofj241l8 0 33461 70809 2026-04-21T10:17:07Z ڈیلی جھوک 4262 "۵۔                کاݨوکا/کݨوکاKanuka سرائیکی کݨکا:۔ (15)،(رگ وید 8:77:4 ) سئیں کوئیپر ہوݨاں ایں لوظ کوں ٻاہری لوظ (foreign word) آدھن ڄیں ویلے سئیں ویزل ہوݨاںایں کوں kurunsuti Kanvaشاعر ݙسائندن۔ بھل سئیں میئر ہوفر ہوݨاں دے حوالے نال اے وی لکھدن ڄو Unclear in meaning and etymology ڄݨیں ایں لوظ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70809 wikitext text/x-wiki ۵۔                کاݨوکا/کݨوکاKanuka سرائیکی کݨکا:۔ (15)،(رگ وید 8:77:4 ) سئیں کوئیپر ہوݨاں ایں لوظ کوں ٻاہری لوظ (foreign word) آدھن ڄیں ویلے سئیں ویزل ہوݨاںایں کوں kurunsuti Kanvaشاعر ݙسائندن۔ بھل سئیں میئر ہوفر ہوݨاں دے حوالے نال اے وی لکھدن ڄو Unclear in meaning and etymology ڄݨیں ایں لوظ دے معناں تے اشتقاق دا پتا کائینی۔ ایند امطبل اے تھیا ڄو سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا ڳانڈھا ڄیہرھے شاعر نال ڳنڈھیندے پئے ہن او وی مشکوک ہن۔ ایویں لڳدائے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں kanuka دے kan تےkanva دے kanدے مشابہ onomatopoetic ہووݨ پوروں kanuka دا ڳانڈھا kurusuti kanva شاعر نال ڳنڈھا ہے۔ اصل اِچ اے لوظ نہ دراوڑی ہے تے نہ منڈا بھلکہ اے سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ ایندا اڄوکا روپ کݨکا kunka ہے۔ اے سندھ وادی دی عام غذائی جنس (stapal food) کٹنک کولوں مشتق ہے۔ اساݙے وسبے اِچ کݨکا ، کٹنک دے اوں داݨے کوں آکھا ویندا ہے ڄیہرھا عام داݨاں کوں کمزور تے نکا ہوندا ہے۔ اے انج ورتا ویندا ہے ۔ ’’او تاں ہِک کݨکا وی اللہ دے ناں تے ݙیوݨ آلا نئیں‘‘۔ ایں لوظ دے سرائیکی لوظ ہووݨ دی دلیل اے ہے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں kanuka دی nتلے نقطا لا کے ݨ دی صوت کوں نشابر کریندن ڄیویں کاݨاkanaدی nتلے نقطا لا کے ایں کوںݨ دی صوت ظاہر کریندن۔ ݨ دی صوت انہاں پنڄاں نویکلیاں صوتاں (ٻ، ڄ، ݙ، ڳ تے ݨ) اچوں ہے ڄیہرھیاں ویدک سنسکرت تاں کیا برصغیر دی ٻئی کیہیں زبان اِچ نئیں پاتیاں ویندیاں سوائے سرائیکی تے سندھی زبان دے۔ کݨوکادے وِچ ݨ دی صوت دا ہووݨ ایں لوظ دے سرائیکی ہووݨ دا پک کریندی ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 17e918pvifd639xp9vtg89pwpcl6evk 0 33462 70810 2026-04-21T10:17:57Z ڈیلی جھوک 4262 "۶۔                 پپالا  Pippala :۔(16،17)سرائیکی پپل (رگ وید 5:54:12 ،1:164:20-22 ) رگ وید دا پپالا تے اڄوکی سرائیکی زبان دا پپل سندھ وادی دا عام تے مشہور وݨ ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص81) ایں بارے لکھدن Daphne ڄݨیں اے ڈافنے دی جنس دا وݨ ہے تے Common on the Suliman mountains اے سلیمان دیاں پہاڑی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70810 wikitext text/x-wiki ۶۔                 پپالا  Pippala :۔(16،17)سرائیکی پپل (رگ وید 5:54:12 ،1:164:20-22 ) رگ وید دا پپالا تے اڄوکی سرائیکی زبان دا پپل سندھ وادی دا عام تے مشہور وݨ ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص81) ایں بارے لکھدن Daphne ڄݨیں اے ڈافنے دی جنس دا وݨ ہے تے Common on the Suliman mountains اے سلیمان دیاں پہاڑیاں تے عام تھیند اہے ۔ اے مون سونی وݨ نہ چھڑا سلیمان دے روہاں اِچ بھلکہ یکے سرائیکی وسیب اِچ ٻہوں پراݨے ویلاں دا تھیندا آندا ہے۔ اے پراݨا وݨ نہ چھڑا اپݨے پراݨ دا اگواہ ہے بھلکہ اپݨے ناں پوروں سرائیکی زبان دے پراݨ دا وی اکھیں ݙٹھا اگواہ ہے۔ ایندے ناں اِچ پ دا صوتیا جاڑا (geminate) آندا ہے تے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید اِچ اے ڄیہاں جاڑے صوتیے (Geminate Consonants) سندھ وادی دی کیہیں ٻہوں پراݨی نملوم زبان دی نشابری کریندن۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو: "From the older RV onwards, we fined a number of words that can not be determined as Para-Munda examples include the words with geminates from example pipala RV 5:54:12 and an undetermined number of the C-300, foreign words." (18)                        اوائلی رگ وید کولوں گھِن کرانگی اگھاں تے اساکوں اے ڄیہاں لوظاں دی ہِک وݙی ڳݨتری ملدی ہے ڄیں کوں اساں پارامنڈا ناہیں آکھ سڳدے۔ انہاں دی مثال جاڑیاں صوتاں آلے لوظ ہن ڄیویں رگ وید 5:54:12 اِچ پِپالا تے 300ٻاہری لوظاں دا ہِک دریھ وی ایں نملوم زبان دی نشابری کریندا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں سندھک دھرتی ڄایاں دی ویدک سنسکرت کولوں پیلھے دی زبان کوں عارضی طور تے پارامنڈا آدھن تے او زبان ڄیہرھی جاڑیاں صوتاں آلی ہے ڄیویں پپالا اِچ پ، پ، کِکر اِچ ک ک تے ڳلڳل اِچ ڳ ڳ ورتدی ہے اوں کوں او سندھ وادی دی پارامنڈا کول ای ٻہوں پراݨی زبان سمجھیندن۔ بھل اساݙے بھاݨے او پراݨی زبان نملوم نئیں بھلکہ او سرائیکی زبان ای ہے۔ کیوں ڄو سپت سندھو وسیب دی سرائیکی ای او زبان ہے ڄیہرھی جاڑیاں صوتاں ورتدی ہے تے ایںدے وِچ جاڑیاں صوتاں آلے لوظاں دا ہِک دریھ وی مجود ہے ڄیویں ݙݙ، کُکڑ، کُکِڑ ،گھگھرا ، بھبھوں ، ننانواں ،نناݨ ، تتر ،تھتھوا،بھݨبھݨا، ٻٻ ، پپلی، پپیلی، تت، تتا، تھتھر، چچڑ، ڈھڈھ، ٹٹو، سس، سستا، سسی، سسار، ککوہا، ککا تے ٻئے ٻہوں سارے لوظ۔ (اے یکے لوظ سئیں محمد سعداللہ خان کھتران دی پہلی وݙی سرائیکی لغت اِچوں چائے ڳئے ہن۔) == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان t01vjq5xnczg30k3lxit7m2wgqa12ad 0 33463 70811 2026-04-21T10:18:27Z ڈیلی جھوک 4262 "۷۔                 کِکاتا، کیکاتاKikata :۔(19)، (رگ وید 3:53:14 ) سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو اے سندھ وادی دے ہِک قبیلے دا ناں ہے ڄیں ویلے سئیں میئر ہوفر ہوݨاں ایں بارے آدھن ڄو "a foreign name of unknown origin"  ڄݨیں اے ہے تاں ویدک سنسکرت کولوں ٻارھی ناں بھل ایں دی اصلیت دا پتا کائینی۔..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70811 wikitext text/x-wiki ۷۔                 کِکاتا، کیکاتاKikata :۔(19)، (رگ وید 3:53:14 ) سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو اے سندھ وادی دے ہِک قبیلے دا ناں ہے ڄیں ویلے سئیں میئر ہوفر ہوݨاں ایں بارے آدھن ڄو "a foreign name of unknown origin"  ڄݨیں اے ہے تاں ویدک سنسکرت کولوں ٻارھی ناں بھل ایں دی اصلیت دا پتا کائینی۔ رگ وید دے پِچھوں آلے ویدک لٹریچر اِچ کیکاتا قبیلے کوں کیکاتو اتے کیکیہ وی آکھا تے لکھا ڳئے ۔ سنسکرت زبان دے مشہور قویت ڄاݨو سئیںپنینی ہوݨاں ایں کوں کیکاناں آکھا ہے۔ اے سندھک دھرتی ڄایاں دا ہِک وݙا تے مشہور قبیلا ہئی ۔ رگ وید ایں دے وݙیرے دا ناں پرامگندا ݙسائندی ہے ۔کیکاتا قبیلا ’’کوروکشیترا‘‘ دے لموں ݙلہاؤں ہِک وݙے علاقے تے کھِنڈا ہویا ہئی۔ اے اڄوکے لہور کولوں گھِن کرانگی ݙلہاؤں دیرا جات تائیں پدھرا ہویا ہئی(20)۔ ایں دی اُبھی حد گندھارا تے لمی سندھو سیو ویرا شاہی نال نے ٹھاکدی ہئی۔ ڄݨیں اے قبیلا اڄوکے سارے سرائیکی وسیب اِچ کھِنڈا ہویا ہئی تے ایں دی ماء ٻولی سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب Indus Language (سندھک زبان/ پروٹوسرائیکی) ہئی۔ رگ وید کیکاتا کوں آریاں دا دشمݨ قبیلا ݙسائندی ہے۔ ایں کیتے آریا انہاں کولوں پرے پرے بھڄدے ہن تے عقس کولوں انہاں کوں پشاچے آدھے ہن۔                        سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ڄنہاں ٻاہری لوظاں اِچ جاڑیاں صوتاں (Geminate Consonants) پاتیاں ویندیاںہن ۔ او سندھ وادی دی کیہیں ٻہوں پراݨی زبان دے لوظ ہن۔ کیکاتا/ کِکاتا دے وِچ وی ک دیاں جاڑیاں صوتاں مجود ہن۔ ایں کیتے نہ چھڑا اے لوظ بھلکہ ایں ناں دا قبیلا وی سندھ وادی دا ٻہوں پراݨا قبیلا ہے ۔ ڄیہرھا آریاں دے سندھ وادی اِچ آوݨ کولوں پیلھے خُد وی اتھاں مجو د ہئی تے اوں دی زبان وی۔ جاڑیاں صوتاں دی اڄوکی سرائیکی زبان اِچ مجودگی سندھ وادی اِچ ایں دے غُذرے ہزاراں ورھاں دے تسلسل کوں نشابر کریندی ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان srhj1fjl1pevrxy126rtn6217ha1qnv 0 33464 70812 2026-04-21T10:32:43Z Sraiki 12 "سرائیکستان دی معلوم تاریخ [[ماہی آلا|ماہی]] [[ماہی آلا|آلا]] ١٠٠٠٠ق م توں شروع تھیندی ہے، وت [[وستی دوزکاݨی]] ٤٥٠٠ ق م، رحمان ڈھیری ٣٣٠٠ ق م، گنویری آلا ٢٥٠٠ ق م سرائیکستان دے قدیم شہر ہن۔ ٢٥٠٠ ق م توں ١٩٠٠ ق م تائیں سندھ وادی دی تہذیب دے عروج دا دور ہے. ایندے..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70812 wikitext text/x-wiki سرائیکستان دی معلوم تاریخ [[ماہی آلا|ماہی]] [[ماہی آلا|آلا]] ١٠٠٠٠ق م توں شروع تھیندی ہے، وت [[وستی دوزکاݨی]] ٤٥٠٠ ق م، رحمان ڈھیری ٣٣٠٠ ق م، گنویری آلا ٢٥٠٠ ق م سرائیکستان دے قدیم شہر ہن۔ ٢٥٠٠ ق م توں ١٩٠٠ ق م تائیں سندھ وادی دی تہذیب دے عروج دا دور ہے. ایندے بعد ١٥٠٠ ق م  توں ٦٠٠ ق م تائیں ویدک دور ہے. وت ٥٠٠ ق م توں ١٠٠٠عیسوی تائیں دے دور کوں کلاسیکی دور تے ایں دور دے سرائیکستان کوں [[کلاسیکی سرائیکستان]] آہدے ہن۔ 842kbka6zdq8bckf038jpfiz2xapyp7 70905 70812 2026-04-21T11:29:58Z Sraiki 12 70905 wikitext text/x-wiki سرائیکستان دی معلوم تاریخ [[ماہی آلا|ماہی]] [[ماہی آلا|آلا]] ١٠٠٠٠ ق م توں شروع تھیندی ہے، وت [[وستی دوزکاݨی]] ٤٥٠٠ ق م، رحمان ڈھیری ٣٣٠٠ ق م، گنویری آلا ٢٥٠٠ ق م سرائیکستان دے قدیم شہر ہن۔ ٢٥٠٠ ق م توں ١٩٠٠ ق م تائیں سندھ وادی دی تہذیب دے عروج دا دور ہے. ایندے بعد ١٥٠٠ ق م  توں ٦٠٠ ق م تائیں ویدک دور ہے. وت ٥٠٠ ق م توں ١٠٠٠عیسوی تائیں دے دور کوں کلاسیکی دور تے ایں دور دے سرائیکستان کوں [[کلاسیکی سرائیکستان]] آہدے ہن۔ guo26sznnxagk4yzzv6h7uuvce2q52y 0 33465 70813 2026-04-21T10:41:34Z ڈیلی جھوک 4262 "۸۔                کَکاردو،ککردوKakardu :۔(21) سرائیکی کَکاروں(رگ وید 10:102:6 ) سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا لکھدن wooden stick ڄݨیں لکڑ دی سوٹی۔ ڄیں ویلے سئیں میئر ہوفرہوݨاں ایں کوں unclear (غیر واضح) لکھدن۔ اساݙے بھاݨے رگ وِید دا کَکاردو اڄوکی سرائیکی زبان دا کَکاروں ہے۔ اس..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70813 wikitext text/x-wiki ۸۔                کَکاردو،ککردوKakardu :۔(21) سرائیکی کَکاروں(رگ وید 10:102:6 ) سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا لکھدن wooden stick ڄݨیں لکڑ دی سوٹی۔ ڄیں ویلے سئیں میئر ہوفرہوݨاں ایں کوں unclear (غیر واضح) لکھدن۔ اساݙے بھاݨے رگ وِید دا کَکاردو اڄوکی سرائیکی زبان دا کَکاروں ہے۔ اساݙے وسبے دی علاقائی سرائیکی زبان (Areal language) اِچ کَکاروں ڄاہل دے اوں وݨ کوں آکھا ویندا ہے ڄیں دیاں پیلھوں دا رنگ کَکا (dim of colour) ہووے۔ جاڑیاں صوتاں آلے پروٹو سرائیکی دے ایں لوظ اِچ غُذریل ہزاراں ورھاں اِچ ٻہوں گھٹ وٹاند آئی ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان af0icemagrdjtapqshgpkmzipgwdjbn 0 33466 70814 2026-04-21T10:42:29Z ڈیلی جھوک 4262 "۹۔                 سِسیکاCiccika :۔(22)،سرائیکی سُسی (رگ وید10:146:2 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا چھڑا (a bird) لکھدن تے نالے ایں دے اڳوں سوالیہ نشاݨ وی لاݙیندن۔ ایں دا مطبل ہے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں خُد وی شکی ہن ڄو اے پکھی ہے یا نئیں۔ تے ڄیکر اے پکھی ہے تاں وت کیہرھا پکھ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70814 wikitext text/x-wiki ۹۔                 سِسیکاCiccika :۔(22)،سرائیکی سُسی (رگ وید10:146:2 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا چھڑا (a bird) لکھدن تے نالے ایں دے اڳوں سوالیہ نشاݨ وی لاݙیندن۔ ایں دا مطبل ہے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں خُد وی شکی ہن ڄو اے پکھی ہے یا نئیں۔ تے ڄیکر اے پکھی ہے تاں وت کیہرھا پکھی ہے۔ ایں دا وی انہاں کوں پتا کائینی۔ سسیکا یقینا پکھی ہے ۔اے سلیمان تے کیرتھر دے پہاڑی سلسلاں اِچ عام پاتا ویندا ہے ۔ اے تتر دی نسل دا پکھی ہے ۔ اساݙے پاسے ایں کوں سُسی آدھن ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص217:)وی ایں کوں سسی (Sussi) لکھائے تے ایندا سائنسی ناں (Ammoperdix bonhomic)لکھا نیں۔ اے پکھی بھورے تتر کولوں قد بُت اِچ چھوٹا تے وزن اِچ ہلکا ہوند اہے۔ ایندا رنگ وی بھورے تتر کولوں خڑا ہوندا ہے۔ ایں دے ناں دے وِچ سرائیکی زبان دیاں جاڑیاں صوتاں (س، س)مجود ہِن۔ ایں دے کولوں نشابر ہے ڄو سرائیکی وسیب دا اے پکھی وی تے ایندا سرائیکی ناں وی ہزاراں ورھیں پراݨا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان gz3v4rkaeuucj16s1k72254i87huvpq 0 33467 70815 2026-04-21T10:43:38Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۰۔                بِلا Bila :۔(23)سرائیکی بلا/ ٻلا (رگ وید 1:32::11, 1:11:5) سئیں ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں ایں لوظ کوں (Foreign) ٻاہری لوظ آدھن۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا لکھا ہے  Hole (کھُݙ) تے Cave (غار) ۔ انہاں ایں لوظ کوں شیت اُڑدو یا ہندی زبان دا لوظ بِل (کھُݙ) سمجھا ہے(24)۔ سئی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70815 wikitext text/x-wiki ۱۰۔                بِلا Bila :۔(23)سرائیکی بلا/ ٻلا (رگ وید 1:32::11, 1:11:5) سئیں ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں ایں لوظ کوں (Foreign) ٻاہری لوظ آدھن۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا لکھا ہے  Hole (کھُݙ) تے Cave (غار) ۔ انہاں ایں لوظ کوں شیت اُڑدو یا ہندی زبان دا لوظ بِل (کھُݙ) سمجھا ہے(24)۔ سئیں ٹرنر (Turner) ہوݨاں ایں کوں دراوڑی زبان دا لوظ ݙسائندن ڄݙاں ڄو سئیں برو تے امینیو ایں لوظ کوں سنسکرت دا لوظ ڳݨدن ۔ بھل ایں بارے کوئی حوالہ نئیں ݙیندے ڄیں ویلے سئیں میئر ہوفر ایں لوظ کوں unclear لکھدن۔ ڄݨیں ایں لوظ دا اے پتا کائینی ڄو اے کیہرھی زبان دا لوظ ہے تے ایں دے معنے کے ہِن۔ بھل اساں چنڳی تراویں ڄاݨدے ہائیں ڄو اے سرائیکی زبان دا لوظ ہے ۔ سئیں اینڈریو جیوکس ہوݨاں (ص:58 )ایں سرائیکی لوظ دی انگریزی املا اُکے تے انویں رِت (bila) لکھی ہے۔ ڄیویں سئیں ویزل ہوݨاں ایں دی لکھی ہے۔ تے ایندے معناں اِچ لکھا نیں ڄو اے حرف جار (Preposition) ہے تے سابقے دی جھا لوظاں نال لڳدائے۔ او لکھدن۔ "Prefixed to words, in sense of prefix  un, in or a suffix, less without"                        اے ٻئے لوظ دے نال سابقے دے طور تے لڳ کے اوہے معنے ݙیندا ہے ڄیہرھے unتے in انگریزی لوظاں نال لڳ کے ݙیندن یا وت لاحقے دے طور تے less تے without ݙیندن۔ ڄیوں بلا جھجک ، بلا شبھوں وغیرہ۔ ڄیکر اساں ایں کوں ٻ دی صوت نال ٻلا پڑھوں تاں وت وی اے سرائیکی لوظ ہے۔                        سئیں جیوکس ہوݨاں(ص74:)ایں لوظ کوں سرائیکی منیندیں ہوئیں ایں دی انگریزی املا (Billa) لکھی ہے تے ایں دے ترائے معنے لکھے نیں۔ ۱۔  a medal (تمغا) ۲۔ A Cat (ٻلا) (ٻلی دا نر) ۳۔Stripes of Office on arm  (ٻانہہ تے ٻدھی ہوئی دفتر دی شناختی پٹی)۔                        سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص116:) وی ایں لوظ دی انگریزی املا billaلکھ کے ایندے معنے وی Cat (ٻلا) لکھے ہِن۔ تے نالے ایں دی مادی ٻلی(Billi) لکھی ہنیں۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص104 ) ٻلا لکھ کے ایندے معنے کیتے ہن۔ بلی کا مذکر، نرگربہ۔ ۲۔ تمغہ تے بیج ۔ چونکہ ٻ دی صوت سرائیکی زبان دی مخصوص نویکلی صوت ہے ۔ ایں کیتے سرائیکی تے سندھی زبان دے سوا ٻئی زبان الاوݨ آلا ماݨو ایں صوت کوں ٹھیک تراویں نہ الا سڳدا ہے تے نہ پڑھ سڳدا ہے۔ ایں پوروں او ایںکوں ب پڑھدا تے الائندا ہے۔ ویدک سنسکرت الاوݨ آلے آریاں نال وی ایہو مسلا ہئی۔ ایں کیتے انہاں ایں لوظ کوں ٻلا کولوں بلا بݨا ݙتا ہے تے ول پچادھی لسانی ماہراں وی ایں کوں ایویں پڑھا تے لکھا ہے۔ ایں لوظ کوں بلا پڑھا ونڄے یا ٻلا اے ݙوہاں صورتاں اِچ سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان pexxituvdbrd3jmu64v5zvhfdr2dyj4 0 33468 70816 2026-04-21T10:44:45Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۱۔                 کوشاKosa:۔(25، 26)، سرائیکی کوسا(رگ وید (1:164:13, 10:53:7 سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا لکھدن pail ٻالٹی یا boxصندوق۔ انہاں معناں کول ایویں لڳدائے ڄیویں سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ کوں ٹھیک تراویں نئیں سمنجھ سڳے۔ بھل سئیں ارتھر انتھونی ، میکڈونل تے سئیں ارتھ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70816 wikitext text/x-wiki ۱۱۔                 کوشاKosa:۔(25، 26)، سرائیکی کوسا(رگ وید (1:164:13, 10:53:7 سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا لکھدن pail ٻالٹی یا boxصندوق۔ انہاں معناں کول ایویں لڳدائے ڄیویں سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ کوں ٹھیک تراویں نئیں سمنجھ سڳے۔ بھل سئیں ارتھر انتھونی ، میکڈونل تے سئیں ارتھر برینڈیل کیتھ ہوݨاں ایں لوظ دی تشریح کریندے ہوئیں لکھدن ڄو: "The heating of the axel and the danger of its breaking was known". (27)                        ڄݨیں او لوک ڄاݨدے ہن ڄو لٹھ دے تپ ونڄݨ نال ایندے ترٹݨ دا خطرا ہوندا ہے۔ ایں جملے اِچ کوسے دا معنا heating(تپ ونڄݨا) کیتا ڳیا ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص326, 135)وی ایں دی انگریزی املا kosaلکھی ہے۔ تے ایں دے معنے لکھے نیںlukeworm)) تھولا گرم تے feverکوسا۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص258: )وی ایں دی انگریزی املاkosa تے سرائیکی املا کوسہ لکھی ہے ۔ بھل انہاں وی ایں دے معنے hot ،گرمwormتتا تےfever بخار کیتے ہن۔ سئیں کھتران ہوݨاں کوسا دے معنے لکھدن حرارت، بخار، تپ، مجازًا سست تے کاہل۔ سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو رگ وید دے انگریزی متن اِچ ڄیہرھے لوظ اِچ o د ے دستی پچھوں s آونڄے یا کوئی لوظsa دے لاحقے تے مُکدا پیا ہووے تاں او لوظ ویدک سنسکرت دا نئیں بھلکہ او سندھ وادی دی مقامی زبان Indus Language (پروٹوسرائیکی) دا ہے۔ کوسا دے لوظ اِچ اے ݙوہیں شرطاںپاتیاں ویندیاں ہن۔ ایں دے وِچ o دے دستی پچھوں sوی ہے تے اے ساsa دے لاحقے تے وی مُکدا پیا ہے۔ ایویں ڄاݨو ڄو سرائیکی زبان دے ایں لوظ دا پراݨ ݙوڑا ہے۔ اے لوظ اپݨے پراݨے اٹھا (Pronounciation) تے معناں نال ہزاراں ورھاں دا پندھ مریندا ہویا اساݙے تائیں آپہنتا ہے ۔ سرائیکی وسیب اِچ اے اڄ وی انویں عام ورتارے اِچ ہے ڄیویں اے نملوم ویلاں اِچ ہئی۔ ایندا اے پراݨ ایں ڳالھ دا نشابر ثبوت ہے ڄو سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں دی مُنڈھلی تے قدیمی زبان سرائیکی ای ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ghuid0e54cthue6bnn7x5tvysz7d3ix 0 33469 70817 2026-04-21T10:45:24Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۲۔                اجاaja :۔(28) سرائیکی اَچا (رگ وید 10:16:4, 1:62:2-4) رگ وید دا اجا تے اڄوکی سرائیکی دا اچا ہکو ای لوظ ہے۔ غُذریل 3500ورھاں اِچ ایں دی چھڑی ج، چ اِچ بدلی ہے۔ رگ وید اِچ ٻکری کوں اجا آکھا ڳئے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا goatای لکھا ہے ۔ ویدک انڈیکس دے لکھار..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70817 wikitext text/x-wiki ۱۲۔                اجاaja :۔(28) سرائیکی اَچا (رگ وید 10:16:4, 1:62:2-4) رگ وید دا اجا تے اڄوکی سرائیکی دا اچا ہکو ای لوظ ہے۔ غُذریل 3500ورھاں اِچ ایں دی چھڑی ج، چ اِچ بدلی ہے۔ رگ وید اِچ ٻکری کوں اجا آکھا ڳئے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا goatای لکھا ہے ۔ ویدک انڈیکس دے لکھاری وی اَجا بارے لکھدن: "This is the ordinary name for goat in the Rigveda."(29)                        ڄݨیں رگ وید اِچ اے ٻکری دا عام ناں ہے۔ اسے کولوں سرائیکی دے لوظ اجڑ تے آجڑی وی مشتق ہِن ۔ چونکہ ویدک سنسکرت اِچ الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں (Retroflexs) ٹ، ڑ تے ڈ وغیرہ کائی ننھ ایں کیتے رگ وید وی اجڑ تے آجڑی دے لوظاں کولوں خالی ہے۔ آریاں آجڑی دی جھا ’’اجا ٻالا‘‘ (ٻکریاں پالݨ آلا) دا لوظ اپݨی زبان اِچ گھِن گھِدا ہے۔ اڄوکے سرائیکی وسیب اِچ اجا دی جھا تے اچا دا لوظ ٻکری کوں ہکلݨ کیتے ورتا ویندا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان o7lz04mizvw5zg746pay0ya0uagb3zd 0 33470 70818 2026-04-21T10:46:03Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۳:                  لݨگالاLangala :۔(30،31) سرائیکی لانگ تے لانگِڑ (رگ وید 4:57:4 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا کتھائیں تاں چھڑا plough (ہل) لکھدن تے کِتھائیں ploughman (ہالی) لکھدن۔ سئیں ہوݨاں آدھن ڄو تامل زبان دا لوظ نانسل(nancil) یا ننسل وہیبے دے ایں ٻہوں پراݨے لوظ لݨگالا (..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70818 wikitext text/x-wiki ۱۳:                  لݨگالاLangala :۔(30،31) سرائیکی لانگ تے لانگِڑ (رگ وید 4:57:4 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا کتھائیں تاں چھڑا plough (ہل) لکھدن تے کِتھائیں ploughman (ہالی) لکھدن۔ سئیں ہوݨاں آدھن ڄو تامل زبان دا لوظ نانسل(nancil) یا ننسل وہیبے دے ایں ٻہوں پراݨے لوظ لݨگالا (ہل) دی وڳڑی ہوئی شکل ہے۔ سئیں ساؤتھ ورتھ ،کوئیپر، پرزی لسکی تے آسکوپرپولا ڄیہاں مشہور زبان ڄاݨو وی قدیم دراوڑی زبان دے لوظ نان کال (nan-kal) یا نن کیل(nan-kel)کولوں ایں دے اشتقاق کوں صحیح سمجھیندن۔ سئیں ویزل ہوݨاں خُد وی منڈا لوظ ناکیل (na-kel) یا نن کیل (nan-kel) دے حوالے نال ایں کوں پراݨی اسٹروایشیاٹک زبان دا لوظ ݙسائندن۔ بھل خُد ای اپݨے آکھے کوں رد کریندے ہوئیں آدھن "However, the Munda words do not agree with Vedic: language, through one can easily assume dissimilation of n-l. The word undergoing RV Langala must have come from an intermediate language, in short, the Punjabi form of Indus language (Para-Munda) with langal". (32)                        سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو وت وی منڈا لوظ ویدک لݨگالا نال وارا نئیں کھاندے۔ توڑیں ڄو ن۔ل دیاں صوتاں دی تبدیلی کوں سوکھا تھی کے سمجھا ونڄ سڳدا ہے۔ رگ وید اِ چ آوݨ آلا لوظ لݨگالا ضرور کیہیں وچالے گھٹو زبان کولوں آئے۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو اے سندھک زبان (پارا منڈا/ پروٹو سرائیکی) دی پنجابی (سرائیکی) ٹنگری دا لوظ ’’لاݨگل‘‘ ہے۔ حقی ڳالھ وی ایہا ہے ڄو لݨگالا نہ منڈا زباناں دا لوظ ہے تے نہ دراوڑی زباناں دا بھلکہ اے خالص پروٹو سرائیکی لوظ ہے۔ ایں دی اصل ’’لانگڑ آلا‘‘ ہے ڄیہرھا رگ وید اِچ لݨگالا بݨ ڳئے۔ ڄیں دے وِچوں چھڑی ڑ ڈھہا ݙتی ڳئی اے۔ تے ن دی جھا ݨ آڳئی اے۔ ڄیں ویلے ہالی ہل ڄو وݨ لڳدائے تاں او اپݨے ݙیڈھے دا پلوں ڄنگھاں چوں ٹپا کے پِچھوں ٹُنگ ݙیندا ہے تاں ڄو ہل وہائندے ایلے ݙیڈھا اڑی نہ ݙیوے۔ ایں عمل کوں لانگڑ ولاوݨ آدھن۔ ایویں گھوڑے تے ہسواری کریندے ویلے وی لانگڑ ولائی ویندی ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص582 )ایں کوں لانگ ولاوݨ (مارݨ) تے الانگ ولاوݨ لکھدن۔ اساݙے وسبے اِچ لانگڑ ولاوݨ (مارݨ) دے لوظ ورتارے اِچ ہِن۔ ڄیں ویلے سئیں ویزل ہوݨاں ایندا سرائیکی اُٹھا (لاݨگل) Langal لکھدن۔ ڄیکر ایں دے لاحقے alکوں ہٹا کے er لایا ونڄے تاں اے اُکا سرائیکی لوظ langer بݨ ویندا ہے۔ ایں پوروں ایں دے سرائیکی لوظ ہووݨ اِچ کوئی شک ای نئیں راندھا۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ip6kzlmc0nnovrjp8g6314qu8rnjjlj 0 33471 70819 2026-04-21T10:46:34Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۴۔                بُدبُداBudbuda :۔(33) ، سرائیکی بلبلا (رگ وید10:155:4 ) سئیں ویزل ہوݨاں budbudaکوں ویلے پوروں رگ وید دے چھیکڑی پکھ دا لوظ ݙسائندن تے اے وی آدھن ڄو ڄیہرھے لوظ دے اڳوں سوآلیا نشاݨ ہووے تاں ایںدا مطبل ہے ڄو اوں لوظ دے دراوڑی یا منڈا زباناں دا لوظ ہووݨ تے ش..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70819 wikitext text/x-wiki ۱۴۔                بُدبُداBudbuda :۔(33) ، سرائیکی بلبلا (رگ وید10:155:4 ) سئیں ویزل ہوݨاں budbudaکوں ویلے پوروں رگ وید دے چھیکڑی پکھ دا لوظ ݙسائندن تے اے وی آدھن ڄو ڄیہرھے لوظ دے اڳوں سوآلیا نشاݨ ہووے تاں ایںدا مطبل ہے ڄو اوں لوظ دے دراوڑی یا منڈا زباناں دا لوظ ہووݨ تے شک ہے۔ بھلکہ زیادہ احتمال اے ہے ڄو او انہاں زباناں دا لوظ نئیں۔ Budbuda?دے اڳوں وی سوآلیا نشاݨ لا کے سئیں ہوݨاں ݙسائندن ڄو ایں دے وی دراوڑی یا منڈا ہووݨ اِچ شک ہے۔ بھل اساکوں پک ہے ڄو اے انہاں ݙوہاں زباناں دا لوظ نئیں بھلکہ اے پروٹو سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ اے لوظ اڄوکی سرائیکی اِچ بُلبلا ہے۔ ایں دی بݨت اِچ وی bud,budدیاں جاڑیاں صوتاں geminate consonants) )ورتیاں ڳیاں ہن تے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب جاڑیاں صوتاں آلے لوظ رگ وید کولوں پیلھے دی کیہیں ٻہوں پراݨی زبان دے لوظ ہِن۔ ایں کیتے budbuda آریاں دی زبان ویدک سنسکرت دا وی نئیں تاں وت اساکوں پک ہے ڄو اے سندھ وادی دی اوں پراݨی زبان دا لوظ ہے ڄیں کوں اساں پروٹوسرائیکی آدھے ہائیں۔ ݙوجھا d/l (د تے ل) دیاں صوتاں دی وٹاند (dissimilation)نال budbudaسِدھا سِدھا سرائیکی بلبلا بݨ ویندا ہے۔ سئیںاوبرائن ہوݨاں (ص286 )ایں دی انگریزی املا (bulbula)ای لکھی ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص81 ) ایں کوں بلبلا لکھ کے ایندے معنے کیتن،’’حباب،مجازاً ناپائیدار۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 0e07riblmb3vejkrtdn5oaj6xz6bdjl 0 33472 70820 2026-04-21T10:47:12Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۵:                 کلایاKulaya :۔(34) سرائیکی کُلی، کُلھی۔(رگ وید 7:50:1,6:15:16) سئیں ٹی برو، ایمنیو تے زویلے بل (Zwelebil) ڄیہاں وݙے زبان ڄاݨوں گھٹو گھٹ ڄنہاں ۱۹ لوظاں کوں دراوڑی لوظ ہووݨ دی سنت ݙیندن۔ کُلایا Kulaya انہاں چوں ہِک ہے۔ اے یکے لسانی ماہر ایندا معنا nest (آلھݨاں)..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70820 wikitext text/x-wiki ۱۵:                 کلایاKulaya :۔(34) سرائیکی کُلی، کُلھی۔(رگ وید 7:50:1,6:15:16) سئیں ٹی برو، ایمنیو تے زویلے بل (Zwelebil) ڄیہاں وݙے زبان ڄاݨوں گھٹو گھٹ ڄنہاں ۱۹ لوظاں کوں دراوڑی لوظ ہووݨ دی سنت ݙیندن۔ کُلایا Kulaya انہاں چوں ہِک ہے۔ اے یکے لسانی ماہر ایندا معنا nest (آلھݨاں) کریندن۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں رگ وید دے اوائلی منڈلاں تے سوکتاں اِچ آوݨ آلالوظ تاں منیندن بھل آدھن ڄو no longer be explained as Dravidian ڄݨیں دراوڑی لوظ دے طور تے ایں دی تشریح نئیں کیتی ونڄ سڳدی۔ ایندا مطبل اے تھیا ڄو کلایا دراوڑی لوظ نئین۔ بھلکہ اے پروٹوسرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ کلایا دا ہم نسل لوظ (Cognate word)اڄوکی سرائیکی دا کُلی /کُلھی ہے ڄیہرھے مخصد (رہائش) کیتے آلھݨاں بݨایا ویندا ہے کُلی/کُلھی وی اونہیں مخصد کیتے بݨائی ویندی ہے۔ ڄیویں آلھݨاں ککھاں دا بݨایا ویندا ہے ۔ ایویں کُلی /کُلھی وی ککھاں کاناں نال بݨائی ویندی ہے۔ کُلی /کُلھی وی وݨاں دیاں کولیاں لشکاں کوں زمین اِچ پور کے انہاں تے موٹا کپڑا یا پلاسٹک دی شیٹ چاڑھ کے بݨائی ویندی ہے۔ سئیں کھتراݨ ہوݨاں (ص510) وی ایں کوں کُلی لکھ کے ایندا معنا خیمہ تے جھونپڑی کیتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان iiet13wech8azge7agl66d79kffpeif 0 33473 70821 2026-04-21T10:47:33Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۶۔                کُلایا۔اِنKulaya-in :۔(35)سرائیکی کلائݨ (رگ وید 6:15:16 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا کریندن nest like (آلھݨے آنگوں) ڄیکر ایں لوظ دی انگریزی املا انڄ (kulayain) لکھی ونڄے تاں اے نشابر کُلائݨ بݨدا ہے ڄیں دا اڄوکی سرائیکی اِچ مطبل ہے کلھی اِچ راہوݨ آلی یا ک..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70821 wikitext text/x-wiki ۱۶۔                کُلایا۔اِنKulaya-in :۔(35)سرائیکی کلائݨ (رگ وید 6:15:16 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا کریندن nest like (آلھݨے آنگوں) ڄیکر ایں لوظ دی انگریزی املا انڄ (kulayain) لکھی ونڄے تاں اے نشابر کُلائݨ بݨدا ہے ڄیں دا اڄوکی سرائیکی اِچ مطبل ہے کلھی اِچ راہوݨ آلی یا کلھی آلی۔کُلائݨ دے نال رلدیاں ملدیاں آوازاں (onomatopoetic) آلے ٻئے لوظ وی سرائیکی زبان اِچ مجود ہن۔ ڄیویں ارائݨ ، گھرائݨ ، ہرائݨ، قصائݨ،جوائݨ وغیرہ۔ مزے دی ڳالھ اے ہے توڑیں ڄو اے یکے لوظ معنے مفہوم دے لیاظ نال ہک ٻئے کولوں اُکے تے مختلف ہِن وت وی اے سارے دے سارے مونث ورتے ویندن۔ کلائݨ دا لوظ وی انہاں آنگوں مونث مفہوم رکھیندا ہے۔ EWAلغت دے لکھاری سئیں میئر ہوفرہوݨاں کلائݨ kulayinکوں not clearلکھ کے ایں لوظ دے دراوڑی ہووݨ تے وی شکی ہن۔اے لوظ وی دراوڑی نئیں بھلکہ سرائیکی ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 557371hy8bjtw76wefxuk7w9ctd4tg7 0 33474 70822 2026-04-21T10:48:01Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۷۔               کُلایاوات۔کُلایایات(Kulayavat/Kulayayat) (36) سرائیکی کلھی وات /کلھی جات (رگ وید 7:50:1 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دیاں ݙوں وکھریاں وکھریاں املائیں لکھیاں ہن۔ ہِک جھا تے کلایا واتKulayavat تے ٻنھاں ݙوں جھاہیں تے کلایایات(Kulayayat) ۔سئیں کوئیپر ہوݨاں کلائݨ تے کل..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70822 wikitext text/x-wiki ۱۷۔               کُلایاوات۔کُلایایات(Kulayavat/Kulayayat) (36) سرائیکی کلھی وات /کلھی جات (رگ وید 7:50:1 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دیاں ݙوں وکھریاں وکھریاں املائیں لکھیاں ہن۔ ہِک جھا تے کلایا واتKulayavat تے ٻنھاں ݙوں جھاہیں تے کلایایات(Kulayayat) ۔سئیں کوئیپر ہوݨاں کلائݨ تے کلایاوات /یات کوں رگ وید دی زبان (ویدک سنسکرت) کولوں ٻاہر دے (foreign) لوظ ݙسائندن۔ڄیں ویلے سئیں میئر ہوفر ہوݨاں انہاں کوں not clear لکھ کے انہاں دے دراوڑی ہووݨ تے شک کریندن۔ انہاں دا شک بجا ہے ڄو اے دراوڑی لوظ نئیں بھلکہ پروٹوسرائیکی لوظ ہن۔ ڄیکر اساں ایں کوں کلایاوات پڑھوں تاں ایندا معناں تھیند اہے کلھی بݨاوݨ اِچ رُدھا ہویا۔ وات سرائیکی دا عام لاحقا ہے ڄیویں سولاں وات، ݙکھاں وات، (کھتران:ص670)۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص338)وات دے لاحقے بارے لکھدن ڄو: "when compound with nouns it sometimes signifies "state" as state of oppression , a state of anxiety".                        ایویںرِت ڳڑے وات، مقدمے وات، ویلݨے وات ،دلیلاں وات وغیرہ۔ ڄیکر ایں لوظ کوں یات دے لاحقے نال پڑھا ونڄے تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے۔ یات دے لاحقے نال بݨݨ آلا لوظ واہیات (wahiyat)اڄ وی سرائیکی زبان اِچ مجود ہے۔ (کھتران:ص675 ، جیوکس:ص340)۔ سندھ وادی دیاںعلاقائی زباناں (Areal Language) اِچوں پاکستان دی قومی زبان اڑدو اِچ تاں یات دا لاحقا ٻہوں ڈھڳ ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں اقتصادیات ، معاشیات، عمرانیات، سیاسیات وغیرہ۔ ایندا مطبل اے تھیا ڄو کلایا یات اِچ مجود یات دا لاحقا نہ چھڑا اپݨے پراݨ دی اڳواہی ݙیندا ہے بھلکہ سندھ وادی دیاں اڄوکیاں زباناں اِچ ایندی مجودگی ایں دے 4000ورھیں توں ودھ دے تسلسل (Contuinity) کوں وی نشابر کریندی ہے۔ یات دا لاحقا چونکہ کُل دا مفہوم ݙیندا ہے ایں کیتے کلایایات دا معنا تھیسی ساریاں کلھیاں۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ifwot5xqxmyq024xqew9ww8gh1mn89w 0 33475 70823 2026-04-21T10:49:15Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۸۔              اٹکاAtka :۔(37) سرائیکی پٹکا (رگ وید 4:8:5, 2:35:14, 1:95:7 ) سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ کوں سئیں اے۔ لوبوٹسکی (A-Lubotsky) ہوݨاں دے حوالے نال انہاں لوظاں دی تندیراِچ ڳنݙن ڄنہاں دے وِچ pa, ka تےsa دے غیر ممولی ہند ایرانی لاحقے پاتے ویندن تے اے لاحقے وی سِدھے سِدھے مُ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70823 wikitext text/x-wiki ۱۸۔              اٹکاAtka :۔(37) سرائیکی پٹکا (رگ وید 4:8:5, 2:35:14, 1:95:7 ) سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ کوں سئیں اے۔ لوبوٹسکی (A-Lubotsky) ہوݨاں دے حوالے نال انہاں لوظاں دی تندیراِچ ڳنݙن ڄنہاں دے وِچ pa, ka تےsa دے غیر ممولی ہند ایرانی لاحقے پاتے ویندن تے اے لاحقے وی سِدھے سِدھے مُنڈھ(root) نال ڳانڈھویں آندن۔ ڄیویں atka (اٹکا) ،stuka (سٹکا) تے papa(پاپا) وغیرہ۔ ایں کیتے انہاں لوظاں کوں ہند ایرانی زبان دے لوظ سمجھا ڳیا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں اٹکا دے معنے کریندن ۔(cloak )(لمبا چولا/چغا) ۔ ڄیں ویلے ’’ویدک انڈکس آف نیمز اینڈ سبجیکٹس‘‘ دے لکھاری اٹکا بارے لکھدن ڄو: "This word occurs frequently in the Rigvida, but its sense is doubtful. Roth, Grassmann, Ludwig, Zimmer and others rendered it a "garment" in several passages." (38)                        اے لوظ رگ وید اِچ ٻہوں کثرت نال آئے بھل ایں دے اصل مفہوم اِچ شک ہے۔ روتھ، گراسمن، لڈوگ ، زیمر تے ٻئے لوک ٻہوں ساریاں جھاہیں تے ایںدا ترجمہ’’پاوݨ دا کپڑا‘‘ کریندن۔ پاوݨ دا کپڑامنجھلا، چولا تے پٹکا کوئی وی تھی سڳدا ہے۔ اٹکا کولوں چولا یا چغا تاں مراد تھی نئیں سڳدا کیوں ڄو موہن جو داڑو دے ٻانبھݨ بادشاہ دے اُتلے دھڑ تے کیتی ہوئی چادر کولوں ملوم تھیند اہے ڄو کانسی دور اِچ سندھ وادی اِچ سیتے ہوئے کپڑے پاوݨ دا رواج ای کائیناں ہئی۔ اٹکا تے پٹکا دے وِچ رَلدیاں مِلدیاں آوازاں (Onomatopoetic)دا ڄیہرھا عنصر پاتا ویندا ہے او اٹکا تے منجھلا اِچ نئیں پاتا ویندا۔ ایں کیتے اے لکھاری رگ وید دے اٹکا کوں اڄوکی سرائیکی دے پٹکے دا اوائلی نمونا (Proto-Type) ای سمجھیندا ہے۔                        کیا اٹکا ہند ایرانی زبان دا لوظ ہے ڄیویں ڄو سئیں ویزل ہوݨاں داغمان ہے، یا اے سندھ وادی دی مقامی پراݨی زبان پروٹو سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ اے پرکھݨ کیتے ہیٹھلیاں ڳالھیں تے دھیان ݙتا ونڄے تاں ایں لوظ دی اصلیت دا نتورا تھی ویندا ہے ۔ ۱۔                   کا دا لاحقا ڄیں دی تڳ تے سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ تے ہند ایرانی (اوستا) زبان دا لوظ ہووݨ دا غمان کریندن۔ او چھڑا ہند ایرانی زبان دا خاصا نئیں بھلکہ سپت سندھو علاقے دی سرائیکی زبان اِچ وی کا دا لاحقا کثرت نال ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں پھِکا، چھِکا، ٹکا، پَکا، ککا، لُکا، تُکا وغیرہ تے اے یکے لاحقے وی اٹکا آنگوں منڈھ(root) نال ڳانڈھویں ہن۔ ایں کیتے محض ’’کا‘‘ دے لاحقے دی تڳ تے اٹکا کوں ہند ایرانی زبان دا لوظ نئیں آکھا ونڄ سڳدا۔ ہند ایرانی زبان کولوں ودھ اے اوں علاقے دی زبان دا لوظ ہے ڄتھاں رگ وید ٹھہائی ڳئی اے تے او سرائیکی دے سوا ٻئی کائی زبان نئیں۔ ۲۔                 ہند ایرانی (اوستا) تے ہند آریائی (ویدک سنسکرت) ہکے وݨ دیاں ݙوں لڑیاں ہن تے ݙوہیں الٹانویں ڄبھ آلے لوظاں (retroflex)کولوں خالی ہِن۔ ہند ایرانی (اوستا/فارسی) تاں اڄ ݙینھ تائیں انہاں صوتاں کولوں ویلھی ہے۔ بھل ویدک سنسکرت سندھ وادی اِچ راندھے ہوئیں ویلے دے غُذرݨ نال انہاں صوتاں کوں سِکھ گھِدا ہے۔ اٹکا دی ٹ ݙسائندی ہے ڄو اے لوظ خاص سندھ وادی دی زبان داای ہے ہند ایرانی زبان دا نئیں۔ کیوں ڄو ہند ایرانی زبان الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں (retroflexes)کولوں خالی ہے تے ٹ الٹانویں ڄبھ آلی صوت ہے۔ ۳۔                 اٹکا دے نال رَلدیاں مِلدیاں آوازاں (Onomatopoetic) آلے سرائیکی لوظاں دا دریھ ڄیویں چٹکا، لٹکا، مٹکا، جھٹکا، سٹکا، ہٹکا وغیرہ وی اے نشابری کریندا ہے ڄو اٹکا وی ایہیں قبیلے تے ایہیں زبان دا لوظ ہے ڄیں کوں سئیں ویزل ہوݨاں Indus Language تے اساں اوں کوں پروٹوسرائیکی آدھے ہائیں۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان nnijryt3lav3cgmfdxjayctj2oglby2 0 33476 70824 2026-04-21T10:51:52Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۹۔                بیجا Bija :۔ (39،40) سرائیکی بیجا /بیج (رگ وید6-4)بیجا دا لوظ اپݨے پراݨ دا آپ ای اگواہ ہے ۔ سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں ایں کوں اوں ویلے گھڑائے ڄݙاں 7500ق م اِچ انہاں وہیبا شروع کیتا ہئی کیوں ڄو وہیبا راکھی مُتوں نئیں ہوندا تے راکھی بیج مُتوں نئیں تھین..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70824 wikitext text/x-wiki ۱۹۔                بیجا Bija :۔ (39،40) سرائیکی بیجا /بیج (رگ وید6-4)بیجا دا لوظ اپݨے پراݨ دا آپ ای اگواہ ہے ۔ سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں ایں کوں اوں ویلے گھڑائے ڄݙاں 7500ق م اِچ انہاں وہیبا شروع کیتا ہئی کیوں ڄو وہیبا راکھی مُتوں نئیں ہوندا تے راکھی بیج مُتوں نئیں تھیندی۔ وہیبا سندھک دھرتی ڄایاں دا مُنڈھلا پیشا ہئی ایں کیتے وہیبے نال جُڑے ہوئے یکے لوظ وی انہاں پیلھے ہالیاں گھڑے ہن ڄنہاں پیلھے پیلھے وہیبا شروع کیتا ہئی۔ آریے چونکہ آجڑی ہن تے وہیبا کرݨ انہاں دا پیشا ناہی ایں کیتے رگ وید اِچ وہیبے بارے ڄتلے لوظ وی آئے کھڑن او یکے سندھ وادی دی پراݨی منڈھلی زبان پروٹو سرائیکی دے لوظ ہِن۔                        ایف ۔بی۔ جے کوئیپر ہوݨاں ایں لوظ کوں غیر ویدک (foreign) آکھائے تے ایندے معنے ای اوہے بیج، بیجا(seed) کیتے نیں ڄیہرھے ایں دے سرائیکی زبان اِچ ہن۔ سئیں اوبرائن (ص285)تے سئیں جیوکس ہوݨاں (ص68) وی ایں دی انگریزی املا bija لکھدن تے ایں دا معنا کریندن "sugarcane cutting to be used as seed" بیجا او بھاڳے بھرا لوظ ہے ڄیہرھا 9500ورھاں دا لمبا پندھ کریندا ہویا اپݨے منڈھلے اٹھا (pronounciation)تے معناں نال اساݙے تائیں آ پہنتا ہے۔ تے اے وی ݙسائند اہے ڄو سرائیکی زبان ای سندھ وادی دی مُنڈھلی مادری زبان ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان b492qmj9ab21vwwc7yjswp719lo3zun 0 33477 70825 2026-04-21T10:53:34Z ڈیلی جھوک 4262 "۲۰۔               جنجنJanjan :۔(41) سرائیکی جھنجھݨ (رگ وید 8:43:8 )جھُنجھݨ دے لوظ دا پچھورا کرݨ توں پیلھوں سئیں ویزل ہوݨاں سئیں ایف ۔بی۔ جے کوئیپر ہوݨاں دے حوالے نال ڄو کجھ آدھن اوں کوں چیتے اِچ رکھنا ٻہوں ضروری ہے۔ آپ ہوݨاں لکھدن ڄو "F.B.J Kuiper has pointed out already in 1955:137 - 9 (..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70825 wikitext text/x-wiki ۲۰۔               جنجنJanjan :۔(41) سرائیکی جھنجھݨ (رگ وید 8:43:8 )جھُنجھݨ دے لوظ دا پچھورا کرݨ توں پیلھوں سئیں ویزل ہوݨاں سئیں ایف ۔بی۔ جے کوئیپر ہوݨاں دے حوالے نال ڄو کجھ آدھن اوں کوں چیتے اِچ رکھنا ٻہوں ضروری ہے۔ آپ ہوݨاں لکھدن ڄو "F.B.J Kuiper has pointed out already in 1955:137 - 9 (again in 1991:1) that many agricultural terms in the RV neither stem from DRV. nor from Munda, but from "an unknown third language (cf. Zide & Zide 1973:15). This stratum should be below that of Para-Munda which is the active language in the middle and late Vedic text". (42)                        ایف۔بی۔جے کوئیپر ہوݨاں تاں پیلھے(1955:137:9) تے (ولا1991:1) اِچ وی ݙسا ݙتا ہئی ڄو وہیبے دیاں کثیر اصطلاحیں نہ دراوڑی زبان دیاں ہن تے نہ منڈا زبان دیاں بھلکہ اے کیہیں تریجھی نملوم زبان دیاں ہن۔ (ݙیکھو زید ے تے زیدے1973:15 ) اے پارا منڈا ڄیہرھی اوائلی تے چھیکڑی ویداں دے ستھیندے ویلے فعال زبان ہئی، کولوں وی پیلھے دی کائی زبان ہووݨی چاہیدی ہے۔ ایں بیان اِچ اے ݙسایا ڳیا ہے ڄو رگ وید اِچ وہیبے نال ڳانڈھویاں اکثرا اصطلاحیں نہ دراوڑی زباناں کولوں آیاں ہن تے نہ منڈا زباناں کولوں بھلکہ او کیہیں اینسی تریجھی زبان دیاں گھڑیاں ہویاں ہن ڄیہرھی سئیں ویزل ہوݨاں دی پارا منڈا تے اساݙی پروٹو سرائیکی زبان کول وی ٻہوں پراݨی ہے۔ اے تریجھی نملوم زبان وی انہاں سندھک دھرتی ڄایاں دی ہئی ڄیہرھے نملوم ویلاں کنوں سندھ وادی اِچ وسدے رسدے آندے پئے ہن۔ تے او زبان نملوم وی ناہی بھلکہ او منڈھلی سرائیکی ای ہئی۔                        ہُݨ آندے ہائیں جھنجھݨ دے پاسے۔ جھنجھݨ وی چونکہ سندھ وادی دی راکھی ہے تے وہیبے نال جڑی ہوئی ہے۔ ایں کیتے سئیں کوئیپر ہوݨاں دے آکھݨوں ایں دا اے ناں وی دراوڑی زباناں دا ہے تے نہ منڈا زباناں دا بھلکہ ایں دا اے ناں وی سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں اپݨی منڈھلی زبان سرائیکی اِچ ای رکھا ہے۔ اے راکھی نملوم ویلاں کولوں گھن کرانگی اڄ ݙینھ تائیں سندھ وادی اِچ ہر جھا تے رہائی ویندی ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص138 )ایں دی انگریزی املا jhunjunr لکھیندن تے ایں دے بارے آدھن ڄو: "A small tree of the acacia tribe wood of little value the pods are eaten by sheep and goats".                        ڄݨیں اے اکاسیانسل دا چھوٹا ڄیہاں وݨ ہے ۔ایں دی لکڑ تاں کیہیں کم دی نئیں بھل ایں دیاں پھلیاں بھیݙاں تے ٻکریاں شونق نال کھاندیاں ہن۔                        جنجن(جھنجھݨ) دے وِچ ج/جھ دیاں جاڑیاں صوتاں(Geminat Consonants) دا ہووݨا ایں ڳالھ دی دلیل ہے ڄو اے لوظ سندھ وادی دی اوں ٻہوں پراݨی زبان دا لوظ ہے ڄیہرھی آریاں دے سندھ وادی اِچ آوݨ(1500 ق م) کولوں ٻہوں پیلھوں دی اِتھاں الائی ٻولی ویندی پئی ہئی تے او قدیم زبان پروٹو سرائیکی ای ہئی کیوں ڄو سرائیکی اِچ جاڑیاں صوتاں اڄ وی نہ چھڑیاں مجود ہن بھلکہ ڈھیر ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان cpv2y40m1j8q89tkltq9vcxtd630fyu 0 33478 70826 2026-04-21T10:58:13Z ڈیلی جھوک 4262 "۲۱۔                کرکری/کرکاریKarkare :۔(43)سرائیکی کرکار، کھڑکار،کرکر کرݨ ، کرکدی وغیرہ۔ (رگ وید2:43:3)رگ وید دے ایں ٻارھی لوظ دے اڄوکی سرائیکی زبان اِچ کئی اٹھا تے کئی معنے تھی سڳدے ہن۔ ایں لوظ دی اصل تے معناں بارے سئیں ویزل ہوݨاں کوں وی کائی پکی تھت کائینی ۔ آپ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70826 wikitext text/x-wiki ۲۱۔                کرکری/کرکاریKarkare :۔(43)سرائیکی کرکار، کھڑکار،کرکر کرݨ ، کرکدی وغیرہ۔ (رگ وید2:43:3)رگ وید دے ایں ٻارھی لوظ دے اڄوکی سرائیکی زبان اِچ کئی اٹھا تے کئی معنے تھی سڳدے ہن۔ ایں لوظ دی اصل تے معناں بارے سئیں ویزل ہوݨاں کوں وی کائی پکی تھت کائینی ۔ آپ ہوݨاں ایں دا معناں لکھیندن lute ڄݨیں تمبورا یا اکتارا۔ ایں دی اصل بارے آپ ہوݨاں ایں دے نال رلدیاں مِلدیاں آوازاں (onomatopoetic)آلے ہند آریائی ، دراوڑی تے منڈا زباناں دے لوظ ڄیویں karkur (کَرکُر)gargar (گڑگڑ) تے gargor (گرگور)  ݙے کے آدھن ڄو پتا نئیں انہاں چوں اے کیہرھی زبان دا لوظ ہے ۔پیلھی ڳالھ تاں اے ہے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں دیاں ݙتیاں ہویاں مثالاں چوں پیلھے ݙوں لوظ کرکر تے گڑگڑ (کھتران ص549, 501)سرائیکی زبان دے لوظ ہن۔ ایں کیتے کرکری/کرکاری وی سرائیکی لوظ ہے۔ انہاں دے نال رلدیاں ملدیاں آوازاں آلے ٻئے ڈھیر سارے لوظ وی سرائیکی زبان اِچ مجود ہن۔ ڄیویں کَرکار، کُرکار،کَڑکَڑ، کُڑکُڑ، ککری، ککڑی، کھکھڑی وغیرہ۔ (کھتران550-500 )۔ اے وی تھی سڳدا ہے ڄو اے لوظ اصل اِچ گھاگھری یا گھَرگھَری ہووے تے ویدک سنسکرت اِچ آکے کرکری تھی ڳیا ہووے۔ کیوں ڄو سئیں کوئیپرہوݨاں ایں دا سنسکرتی معناWater Jarڄݨیں گھاگھری (کھتران:ص557) وی کریندن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ji5ytbnqgctugzx9lcsqnser9zfi66p 0 33479 70827 2026-04-21T10:58:37Z ڈیلی جھوک 4262 "۲۲۔              تنوںTanu :۔ (44)سرائیکی۔تن/تنوں۔ (رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں رگ وید دا لوظ لکھدن ۔ سئیں ساؤتھ ورتھ (South Worth)ہوݨاں ایں لوظ کوں آریاں تے دراوڑیاں دے ٻہوں سویل دے ملاپ (Early contact) دی مثال بݨائندن تے آدھن ڄو اے ہند ایرانی (IIr) لوظ ہے ڄیہرھا اوستا تے ق..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70827 wikitext text/x-wiki ۲۲۔              تنوںTanu :۔ (44)سرائیکی۔تن/تنوں۔ (رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں رگ وید دا لوظ لکھدن ۔ سئیں ساؤتھ ورتھ (South Worth)ہوݨاں ایں لوظ کوں آریاں تے دراوڑیاں دے ٻہوں سویل دے ملاپ (Early contact) دی مثال بݨائندن تے آدھن ڄو اے ہند ایرانی (IIr) لوظ ہے ڄیہرھا اوستا تے قدیم فارسی دے وِچ مجود ہے۔ تے ݙوہاں دے وِچ تنوںTanu جُسے(body )دے معناں اِچ ای ورتا ڳیا ہے۔ بھل ایندا ہند یورپی اشتقاق واضح نئیں۔ ایں کیتے ایندی اصل وی ہند ایرانی نئیں۔ ایویں رِت اے لوظ تامل اِچ وی تان/تن دی صورت اِچ مجود ہے تے اِتھاں وی ایں کوں جُسے(body)دے معناں اِچ ای ورتا ڳیا ہے۔ ایں تڳ تے سئیں ساؤتھ ورتھ ہوݨاں دا خیال ہے ڄو آریاں تے دراوڑیاں دا ملاپ ٻہوں سویلے لمیں ایشیا اِچ کتھائیں تھیا ہے۔ بھل سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو آریاں تے دراوڑیاں دا ملاپ سویلے نئیں بھلکہ ٻہوں دیر پِچھوں تھیا ہے۔ کیوں ڄو رگ وید دے اوائلی منڈلاں اِچ ہک ای دراوڑی لوظ کائینی ڄیہرھے کجھ تھولے ڄیہاں لوظ ہِن وی سئی (ڄیکر انہاں کوں دراوڑی زبان دے لوظ ثابت کیتا وی ونڄے تاں ناں) تاں او رگ وید دے چھیکڑی منڈلاں اِچ ہن۔اثارِ قدیمہ پوروں وی دراوڑیاں دی سندھ وادی اِچ ہوند ثابت ای نئیں تھیندی ۔وت تنوں دا لوظ تامل اِچ کیویں آئے۔ اساݙے بھاݨے تنوں سرائیکی دے لوظ تن (جُسا،body)کولوں بݨا ہویا ہے تے سندھ وادی دی مکاݨ (2000ق م) ایلے سندھک دھرتی ڄایاں نال سفر کریندا ہویا اے لوظ وی گجرات تے مہاراشٹر نے پہنتا ہے تے ول اِتھوں کول تامل زبان اِچ سڳیچ ڳئے۔ڄیکر اے دراوڑی زباناں دا بݨا لوظ ہوندا تاں تامل دے علاوہ ٻنھاں دراوڑی زباناں ڄیویں تلگو، ملیالم، کورکھو وغیرہ اِچ وی اے کیہیں نہ کیہیں شکل اِچ ضرور مجود ہووے ہا۔ تنوں دا لوظ اصل اِچ اوں دھرتی دا ہے ڄتھاں رگ وید ستھی ڳئی اے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ تن دا لوظ مجود ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص114) ایں دی سرائیکی املا تن تے انگریزی املا Tanuلکھ کے ایں دے معنے کیتے ہن ۔body, person  ڄݨیں جُسا ، آدمی۔ تنوں کولوں سرائیکی محاورہ ہے ،’’اپݨے ہتھوں تنوں لڳݨ/پووݨ۔(کھتران720)ڄݨیںاپݨیاں غلطیاں دا بھوگ بھوڳݨا۔ ٻیا محاورہ ہے تن تنا آئین،تن تنا ویسیں۔ ڄݨیں ایں دنیاں تے لُڳا آئیں تے اِتھوں لُڳا ویسیں۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان it76yaep6tkdevy25h4iyy2el6ugzyw 0 33480 70828 2026-04-21T10:59:28Z ڈیلی جھوک 4262 "۲۳۔              تِلاTilla :۔(45)سرائیکی تِل، تِلا دا لوظ اتھروید اِچ آیا کھڑا ہے۔ اصل اِچ اے سرائیکی زبان دا لوظ تِل ہے۔ ویدک سنسکرت اِچ اے تِلا تھی ڳیا اے۔ سئیں ویزل ہوݨاں وی ایندا معناsesamڄݨیں تِل کریندن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص368 ) وی sesanum دی سرائیکی (til) تِل لکھ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70828 wikitext text/x-wiki ۲۳۔              تِلاTilla :۔(45)سرائیکی تِل، تِلا دا لوظ اتھروید اِچ آیا کھڑا ہے۔ اصل اِچ اے سرائیکی زبان دا لوظ تِل ہے۔ ویدک سنسکرت اِچ اے تِلا تھی ڳیا اے۔ سئیں ویزل ہوݨاں وی ایندا معناsesamڄݨیں تِل کریندن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص368 ) وی sesanum دی سرائیکی (til) تِل لکھدے ہِن۔ تِل سندھ وادی دیاں انہاں پیلھیاں راکھیاں اِچوں ہے ڄنہاں کوں سندھک دھرتی ڄایاں نیولیتھک دور اِچ ای گھریتڑا (domestic) بݨا گھِدا ہئی۔ کیوں ڄو اے سندھ وادی اِچ ڄمݨ آلیاں للمی ٻوٹیاں اِچ ہر جھا تے مجود ہئی(46)۔ ایں کیتے ایں دا پیلھا ناں تِل وی سندھک دھرتی ڄایاں ای رکھا ہے۔ اتھر وید اِچ تِلا دے نال جھرتلا دا لوظ وی آیا کھڑا ہے۔ سرائیکی زبان اِچ جھر جنگل کوں آدھن ۔(اوبرائن ۔315 ، کھتران253- )ایں کیتے جھر تلا دے معنے تھیندن جنگلی تل (للمی تل) ۔ جھر تلا دا ہم آواز (Onomatopoetic) ہِک ٻیا لوظ جھر ٻلا (جنگلی ٻلا) وی سرائیکی دے وِچ مجود ہے۔ (اوبرائن۔315،کھتران۔253) ایویں رِت تلا دے نال تِل پنجا (til.pinja) تے تل پنجائی (til-pinjai)دے لوظ صفا ݙسائندن ڄو ویدک سنسکرت دا تِلا اصل اِچ سرائیکی داتِل ہے۔ پنجا تے پنجائی ݙوہیں خالص سرائیکی لوظ ہن تے ݙوہیں سرائیکی مصدر پنڄݨ (کھتران152) کولوں نکھتھے ہوئے ہن۔ (ݙیکھو جیوکس 92 ۔اوبرائن 351 ) == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 4ccrdjpwe1t5o3v2vs8yshbfwuz3pg4 0 33481 70829 2026-04-21T10:59:51Z ڈیلی جھوک 4262 "۲۴۔              تِلوِلاTilvila :۔(47)سرائیکی تِلوِلا(رگ وید10:62:7 ) تِلوِلا سرائیکی زبان دے انہاں بھاڳے بھرے لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے نملوم ویلاں کولوں پندھ مریندے ہوئیں اپݨے مُنڈھلے اُٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتے ہن۔ تے انہاں ہزاراں ورھاں اِچ ایندے وِچ تھ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70829 wikitext text/x-wiki ۲۴۔              تِلوِلاTilvila :۔(47)سرائیکی تِلوِلا(رگ وید10:62:7 ) تِلوِلا سرائیکی زبان دے انہاں بھاڳے بھرے لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے نملوم ویلاں کولوں پندھ مریندے ہوئیں اپݨے مُنڈھلے اُٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتے ہن۔ تے انہاں ہزاراں ورھاں اِچ ایندے وِچ تھولی ڄیہاں وٹاند وی نئیں آئی۔ اے اساݙے وسبے دا علاقائی لوظ (areal word) ہے۔ ایں دے کول تاں اے نشابر تھیند اہے ڄو رگ وید دے 10 ویں منڈل دا سوکتا 62 دیرہ اسماعیل خان دے علاقے اچ ستھا ڳیا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں اتھر وید اِچ آئے ہوئے لوظ تلاtilaتے جھر تلا jar-tila دے ٹٻردا لوظ سمنجھ کے ایندے معنے کریندن fertile(زرخیز)۔ اے تاں سچ ہے ڄو زرخیز زمین اِچ راکھی تِلوِلی تھی ویندی ہے بھل تِلوِلا دے اصلی معنے زرخیز نئیں بھلکہ سرائیکی زبان دے ایں لوظ دے معنے ہِن اُٻالھا، اتاؤلا (Restless)ڄݨیں بے تاب۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان dabv99wag3wupblhkuvz8lj703ibdz5 0 33482 70830 2026-04-21T11:00:19Z ڈیلی جھوک 4262 "۲۵۔             پݨڈاPinda :۔(48،49)سرائیکی پنڈا (رگ وید 6:47:23, 5:154:12, 1:164:20 ) سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ڄیہرھے لوظ دا لاحقا nda (ندا یا نڈا) ہووے او ویدک سنسکرت دا لوظ نئیں۔ بھلکہ او سندھ وادی دی مقامی زبان دا لوظ ہے۔ پݨڈا وی ’’نڈا‘‘ دے لاحقے تے مُکدا ہئے۔..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70830 wikitext text/x-wiki ۲۵۔             پݨڈاPinda :۔(48،49)سرائیکی پنڈا (رگ وید 6:47:23, 5:154:12, 1:164:20 ) سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ڄیہرھے لوظ دا لاحقا nda (ندا یا نڈا) ہووے او ویدک سنسکرت دا لوظ نئیں۔ بھلکہ او سندھ وادی دی مقامی زبان دا لوظ ہے۔ پݨڈا وی ’’نڈا‘‘ دے لاحقے تے مُکدا ہئے۔ ایں کیتے اے وی آریاں دی ویدک زبان دا لوظ نئیں۔ سئیں بَرو(Burraw) ہوݨاں ایں کوں دراوڑی تے سئیں کوئیپر ہوݨاں ایں کوں منڈا زبان دا لوظ ݙسائندن۔ ڄیں ویلے سئیں میئر ہوفر تے کے۔ہوفمین ہوݨاں ایں کوں (unexplained) لکھدن۔ ڄݨیں اے کائی اینسی زبان دا لوظ ہے ڄیں دا پتا کائینی۔ اصل اِچ اے ٹھیٹھ سرائیکی لوظ ہے تے ایندا معنا ہے جُسا(body) ڄیویں ’’میݙا یکا پِنڈا ݙکھدائے‘‘۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص153 ) ایندا معنا جُثہ، بدن تے جسم لکھدن۔ ڄیں ویلے شوکت اللغات دے لکھاری سئیں شوکت مغل ہوݨاں (ص338 ) جسم دا ہِک معنا پنڈا ای لکھدن۔ ایں دا صفا مطبل ہے ڄو اڑدو دا جسم تے سرائیکی دا پنڈا ہِکا شئے ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دے معنے ball (بال) تے dumpling (گول مٹول آدمی) کریندن۔ انہاں معناں کولوں ایویں لڳدائے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں اوں علاقے دی منڈھلی تے مادری زبان سرائیکی دی پھول ڳول نئیںکیتی ڄتھاں رگ وید ستھی ڳئی ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان faelcadvionnz8qqg5filkdkpvvi4dp 0 33483 70831 2026-04-21T11:01:02Z ڈیلی جھوک 4262 "۲۶۔              کرکندھو/کرکنڈھوKarkandhu :۔(50) سرائیکی کوکیڑ/کرکݨ(رگ وید 1:112:6 ) رگ وید دے ایں ٻارھی لوظ بارے سئیں ویزل ہوݨاں آدھن "Karkandhu, name of a tree Ziziphus jujuba" ڄݨیں کرکنڈھو ٻیر دی قسم دے ہِک وݨ دا ناں ہے ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص102)وی ایں کوں ٻیر لکھا ہے تے ایں دا نباتاتی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70831 wikitext text/x-wiki ۲۶۔              کرکندھو/کرکنڈھوKarkandhu :۔(50) سرائیکی کوکیڑ/کرکݨ(رگ وید 1:112:6 ) رگ وید دے ایں ٻارھی لوظ بارے سئیں ویزل ہوݨاں آدھن "Karkandhu, name of a tree Ziziphus jujuba" ڄݨیں کرکنڈھو ٻیر دی قسم دے ہِک وݨ دا ناں ہے ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص102)وی ایں کوں ٻیر لکھا ہے تے ایں دا نباتاتی ناں(Zizuphus jujuba) لکھا ہے۔ کوکیڑ ٻیر دی قسم دا ہِک چھوٹا ڄیہاں وݨ ہے ڄیہرھا اساݙے پاسے روہ تے تھیند اہے۔ ایں دے ٻیر چٹے چݨے ڄتلے ٹھُلے ہوندن۔ تے ذاقا تھولا کھٹمبرا ہوندا ہے۔ایں دے کنڈے ٻہوں گھاٹے ، کنڈی آنگوں وَلے ہوئے تے ٻہوں تِکھے ہوندن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں(ص250 )ایں دی سرائیکی املا ککیر تے انگریزی املا (Kuker) لکھ کے ایں دا معناA shurb (جھاڑی) لکھا ہے۔ karkandhuدے وِچ kaدا سابقا ڄیں کوں سئیں کوئیپر تے سئیں ویزل ہوݨاں پارا منڈا (پروٹو سرائیکی) دا مخصوص سابقا سمجھیندن او ݙوڑا آیا کھڑا ہے۔ ایں کیتے کرکندھو پارا منڈا(پروٹو سرائیکی) زبان دا لوظ ہے۔ اے دراوڑی تے تبتو برمن ٹول دیاں زباناں دا لوظ نئیں کیوں ڄو انہاں زباناں اِچ kaدا سابقا تے اووی ݙوڑا نئیں ورتا ویندا۔ کاka دا سابقا پراݨیاں منڈا زباناں اِچ ہے تاں سئی بھل ٻہوں گھٹ ہے۔ ایں کیتے سئیں ویزل ہوݨاں کاka دے سابقے آلے رگ ویدی لوظاں کوں منڈا نئیں بھلکہ پارا منڈا (پروٹو سرائیکی) زبان دے لوظ آدھن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان gtdk68vm6irv4aht4y1wzalrntci4oo 0 33484 70832 2026-04-21T11:01:41Z ڈیلی جھوک 4262 "۲۷۔              مُولاMula :۔(51)سرائیکی مُولی، مُولا(رگ وید) سئیں ایف۔ بی۔ جے کوئیپر ہوݨاں مولا(mula) کوں رگ وید اِچ ورتا ہویا ٻارھی (foreign)لوظ ڳݨدن۔ او ایں کوں nounآدھن تے ایندا معنا کریندن (root) ڄݨیں ڄڑھ۔ سئیں کوئیپر ہوݨاں دی ایں آکھ موجب ایں دے وِچ کوئی شک ای نئیں ر..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70832 wikitext text/x-wiki ۲۷۔              مُولاMula :۔(51)سرائیکی مُولی، مُولا(رگ وید) سئیں ایف۔ بی۔ جے کوئیپر ہوݨاں مولا(mula) کوں رگ وید اِچ ورتا ہویا ٻارھی (foreign)لوظ ڳݨدن۔ او ایں کوں nounآدھن تے ایندا معنا کریندن (root) ڄݨیں ڄڑھ۔ سئیں کوئیپر ہوݨاں دی ایں آکھ موجب ایں دے وِچ کوئی شک ای نئیں راندھا ڄو مُولا اڄوکی سرائیکی اِچ مُولی ہے۔ اڄ وی لمباݨ ، موٹاݨ اِچ ودھیا مولی کوں وی مولا آکھ ݙتا ویند اہے۔ ایں لوظ دی رگ وید اِچ مجودگی کولوں اے پک وی تھینداہے ڄو مولی تے گھنگھلوں او ڄڑھا ں ہن ڄنہاں کوں سندھ وادی دے ڄائے کانسی دورکولوں وی پیلھے دے انہاں ویلاں دے ورتدے آندے ہن ڄݙݨ او ٹر پھر کے شکار کریندے تے پھل سوزیاںکٹھیاں کرکے کھاندے ہن۔ انہاں دے اے ناں وی دھرتی ڄایاں دے رکھے ہوئے ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان swbksqsibfcr8s6wlohj55jnc3zbdlf 0 33485 70833 2026-04-21T11:02:16Z ڈیلی جھوک 4262 "۲۸۔             وݨا/ واݨاVana :۔(52)سرائیکی وݨ /واݨا۔ (رگ وید) سئیں ایف ۔بی۔ جے کوئیپر ہوݨاں دی بݨی ہوئی ٻارھی لوظاں دی لمبی فرست اِچوں سئیں ویزل ہوݨاں اپݨے ۱۷ فروری ۲۰۰۰ دے آرٹیکل The Languages of Harappa اِچ رگ وید دے چوتھے تے چھیویں منڈل دے88 ٻاہری لوظاں دی تندیر ݙتی ہے۔..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70833 wikitext text/x-wiki ۲۸۔             وݨا/ واݨاVana :۔(52)سرائیکی وݨ /واݨا۔ (رگ وید) سئیں ایف ۔بی۔ جے کوئیپر ہوݨاں دی بݨی ہوئی ٻارھی لوظاں دی لمبی فرست اِچوں سئیں ویزل ہوݨاں اپݨے ۱۷ فروری ۲۰۰۰ دے آرٹیکل The Languages of Harappa اِچ رگ وید دے چوتھے تے چھیویں منڈل دے88 ٻاہری لوظاں دی تندیر ݙتی ہے۔ وݨاVana انہاں اچوں ہک ہے۔ اتھر ویداِچ Vana کولوں پیلھے بریکٹ اِچ Pra دا سابقا لا کے ایں کوں (Pra) Vana بݨا ݙتا ڳئے تے ایندے معنے tradeکیتے ڳئے ہن۔ بھل trade دے اڳوں سوالیہ نشاݨ لا کے انہاں معناں تے شک وی ظاہر کر ݙتا ڳیا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں کوں وی انہاں معناں کول اختلاف ہے۔ اساݙے بھاݨے وی ایں لوظ دے اے معنے نئیں۔ بھلکہ اے لوظ پروٹوسرائیکی زبان دا وݨ ہے۔ رگ وید دی ویدک اِچ اے ’’۱‘‘دے وادھے نال وݨا بݨ ڳئے ڄیویں پروٹوسرائیکی دا تل ویدک اِچ آکے تلا بݨ ڳئے تے پھَل پھَلا بݨ ڳئے ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص375)ایں سرائیکی لوظ دی انگریزی املا vanتے ایں دے معنے tree (وݨ) لکھیندن۔ ڄیں ویلے سئیں جیوکس ہوݨاں (ص351)ایں دی سرائیکی املا ونڑ تے انگریزی املا Vanr لکھ کے ایں دے معنےA tree لکھدن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص689)وݨ کوں نرا پِرا سرائیکی لوظ لکھدن۔                        وݨ تے وݨیں سرائیکی اِچ ذالیں دا ہِک ٻئے کوں سݙ مارݨ دا لوظ وی ہے۔ ایں دے ورتارے بارے سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص375)لکھدن ڄو"Used by woman addressing a woman"ڄیکر Vana کوں واݨا پڑھا ونڄے تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے۔ اے وُڑݨ مصدر کولوں ماضی مطلق دا صیغہ ہے ڄیویں ـ’’اے منجا کیں واݨا ہے‘‘۔ ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں واݨا Vana دے ہک ہم اصل (Cognate) لوظ Vani (وݨی) کوں وی رگ وید دا ٻارھی لوظ لکھدن۔ سرائیکی اِچ مادی ناں کیتے ’’ی‘‘ ورتی ویندی ہے ڄیویں پپل کولوںپپلی تے امب کولوں امبلی۔ ایویں اِتھاں وݨی Vani (53)کولوں وی ممولی وݨ مراد گھِدا ویسی۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان hepcdjbv9anob84gybscstu7v3kkqaq 0 33486 70834 2026-04-21T11:02:45Z ڈیلی جھوک 4262 "۲۹۔              کھاݙی۔Khadi :۔(54)سرائیکی کھاݙی۔ (رگ وید 4-6 ) کھاݙی دا لوظ وی سئیں ویزل ہوݨاں دی88ٻاہری لوظاں دی فرست (ڄیں دا حوالا اُتوں ݙتا ڳئے) اِچ مجود ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ڄیہرھے لوظ Kh, phتےth(کھ، پھ، تے تھ) دیاں صوتاں نال بݨدن او وی ہند آری..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70834 wikitext text/x-wiki ۲۹۔              کھاݙی۔Khadi :۔(54)سرائیکی کھاݙی۔ (رگ وید 4-6 ) کھاݙی دا لوظ وی سئیں ویزل ہوݨاں دی88ٻاہری لوظاں دی فرست (ڄیں دا حوالا اُتوں ݙتا ڳئے) اِچ مجود ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ڄیہرھے لوظ Kh, phتےth(کھ، پھ، تے تھ) دیاں صوتاں نال بݨدن او وی ہند آریائی زبان دے لوظ نئیں۔ ڄݨیں او سندھ وادی دی مقامی زبان دے لوظ ہن۔ کھاݙی دا لوظ وی چونکہ کھ(kh)کولوں ڄلدا پیا ہے۔ ایں کیتے اے وی ویدک سنسکرت دا لوظ نئیں۔ ݙوجھا اے ڄو کھاݙی دے وِچ سرائیکی زبان دی مخصوص صوت ݙ مجود ہے ڄیں کوں اوں ویلے نہ ویدک سنسکرت الاوݨ آلے آریا الا سڳدے ہن تے نہ اڄ دے پچادھی علماء الاسڳدن۔ ایں کیتے ویدک سنسکرت آلاں ایں کوں ’’د‘‘ نال تے پچادھی علمانواں ’’ڈ‘‘ نال لکھا ہے۔ سرائیکی زبان دا اے لوظ ہزاراں ورھاں دا پندھ مریندا ہویا اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ (ݙیکھو اوبرائن 133 ،332 جیوکس 26 ۔کھتران53) == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 5wnauu752dwrmq3x9jjy9t7il4laqq0 0 33487 70835 2026-04-21T11:03:12Z ڈیلی جھوک 4262 "۳۰۔               کھاریKhari :۔(55) سرائیکی کھاری /کھری(رگ وید6-4) کھاری دا لوظ وی رگ وید دے سبھ توں پراݨے منڈلاں 6-4اِچ آیا کھڑا ہے۔ ڄݨیں اے انہاں لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے آریاں دی ویدک سنسکرت دے سندھ وادی اِچ آوݨ دے بعد (Acculturation) دے اوائلی دور اِچ مقامی زبان کولوں ادھ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70835 wikitext text/x-wiki ۳۰۔               کھاریKhari :۔(55) سرائیکی کھاری /کھری(رگ وید6-4) کھاری دا لوظ وی رگ وید دے سبھ توں پراݨے منڈلاں 6-4اِچ آیا کھڑا ہے۔ ڄݨیں اے انہاں لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے آریاں دی ویدک سنسکرت دے سندھ وادی اِچ آوݨ دے بعد (Acculturation) دے اوائلی دور اِچ مقامی زبان کولوں ادھار گھدن۔ اے لوظ وی اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ کھاری دے کئی معنے تھیندن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص323 )ایں دے معنے large basket (وݙی ٹوکری ) کیتن تے نالے ایں دا مذکر کھارا لکھا نیں۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص260 ) کھاری دے مذکر کھارا دے لوظ تلے ایں دے معنے لکھن۔ A large basket made of reeds ڄݨیں کاناں دے بݨے ہوئے وݙے ٹوکرے کوں کھارا تے چھوٹی ٹوکری کوں کھاری آدھن۔ ایں دے نال او جنڄ شادی دی ہِک رسم دا وی ذکر کریندن تے آدھن ڄو نکاح پِچھوں ڳبھرو تے کُڑی کوں کھارے تے چڑھا کے ست پھیری انہاں دے پلوں آپت اِچ ٻدھے ویندن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں کھاری دے اے معنے وی لکھے ہن۔ "A set of two large and a small indiga vats" ڄݨیں تیل دے ݙوں وݙے تے ہِک چھوٹا مٹکا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص530 )ایں دے معناں اِچ لکھدن (اسم ظرف) (متبادل پچھی) پٹاری، ٹوکری، کھجور کے پتوں ، گندم کے ناڑ، نرم نرم لچکدار لکڑیوں سے بنائی گئی ٹوکری۔ کھاری دا لوظ کوڑے پاݨی کیتے وی ورتا وینداہے۔ ڄیکر ایں لوظ کوں کھَری پڑھا ونڄے تاں وت ایں دے معنے تھیندن صفا، ستھری، واضح۔ اے لوظ اپݨے ہر روپ اِچ سرائیکی دا ای لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 86i67yb9pjgc43fr8j8qc7mc1jwqm0z 0 33488 70836 2026-04-21T11:03:41Z ڈیلی جھوک 4262 "۳۱:                  بَت/ بھتBat :۔(56) سرائیکی بھت (رگ وید 6-4) اے لوظ وی رگ وید دے اوائلی ادھار گھِدے ہوئے لوظاں اچوں ہے۔ رگ وید دا چوتھا تے چھیواں منڈل سبھ توں پیلھے ستھے ہوئے منڈلاں اِچوں ہن تے پکا غمان اے ہے ڄو اے منڈل سندھ وادی دے اڄوکے سرائیکی وسیب اِچ ای ستھ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70836 wikitext text/x-wiki ۳۱:                  بَت/ بھتBat :۔(56) سرائیکی بھت (رگ وید 6-4) اے لوظ وی رگ وید دے اوائلی ادھار گھِدے ہوئے لوظاں اچوں ہے۔ رگ وید دا چوتھا تے چھیواں منڈل سبھ توں پیلھے ستھے ہوئے منڈلاں اِچوں ہن تے پکا غمان اے ہے ڄو اے منڈل سندھ وادی دے اڄوکے سرائیکی وسیب اِچ ای ستھے ڳئے ہن۔ کیوں ڄو آریے کوہ ہندوکش دے دراں چوں لنگھدے ہوئے سبھ توں پیلھوں ایہیں علاقے اِچ ورادھے ہن۔ سئیں ویزل ہوݨاں اپݨی ہِک ٻئی لکھت اِچ ایں لوظ دی انگریزی املا سِدھی سِدھی bhat (بھت) ای لکھی ہے۔ تے نالے ایں کوں NIA ڄݨیں نویں ہند آریائی زبان دا لوظ وی ݙسایا نیں۔ بھل اے لوظ رگ وید دے سبھ توں پراݨے منڈلاں 6-4اِ چ آیا کھڑا ہے۔ ایں کیتے اے لوظ نویں ہند آریائی زبان دا نئیں بھلکہ اے سندھ وادی دی پراݨی مقامی زبان Indus Language (سندھک زبان) دا لوظ ہے۔ اے لوظ اڄ وی سارے سرائیکی وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے پیا۔ (ݙیکھو جیوکس 61 ، کھتران116 ) == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان l33bb5irk2pkep1z4xvpoikt9fhhu3v 0 33489 70837 2026-04-21T11:04:11Z ڈیلی جھوک 4262 "۳۲۔              کیڑی،کیری، کِریKiri :۔(57،58)سرائیکی کیڑی/ کِری/ کیری (رگ وید6-4)اے لوظ وی سئیں ویزل ہوݨاں دی 88ٻاہری لوظاں دی فرست اِچ مجود ہے ۔انہاں لوظاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو: "In general, the books of RV level I (RV 4-6) are throughly South Asian and have references to local climate, trees and animals..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70837 wikitext text/x-wiki ۳۲۔              کیڑی،کیری، کِریKiri :۔(57،58)سرائیکی کیڑی/ کِری/ کیری (رگ وید6-4)اے لوظ وی سئیں ویزل ہوݨاں دی 88ٻاہری لوظاں دی فرست اِچ مجود ہے ۔انہاں لوظاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو: "In general, the books of RV level I (RV 4-6) are throughly South Asian and have references to local climate, trees and animals. We therefore, have to take them seriously, at their word, and can not claim that they belong to Afghanistan". (59)                        عام طور تے اے قطعی ڳالھ ہے ڄو رگ وید دیاں پیلھیاں کتاباں (6-4)لمیں ایشیا (سندھ وادی) اِچ ای ستھیاں ڳیاں ہن تے انہاں دے وِچ اِتھاؤں دے ای موسماں، وݨاں تے ذناوراں دے حوالے مجود ہن۔ ایں کیتے اساکوں وݙی سنجیدگی نال انہاں لوظاں کوں اُنویں ای گھِنݨا چاہیدا ہے ڄیویں اے ہن۔ تے اے نئیں آکھݨا چاہیدا ڄو اے افغانستان کولوں آئن۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے ایں بیان کولوں اے نشابر تھی ڳئے ڄو اے لوظ قطعی طور تے سندھ وادی دی مقامی زبان پروٹوسرائیکی زبان دے ای لوظ ہن۔ انہاں دے وِچوں کئی عام ورتارے دے سخت جان لوظ تاں اپݨے مُنڈھلے اٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں وی آپہنتن تے کجھ ہزاراں ورھاں دا پندھ کریندے ہوئیں تے لکھاں مونھاں چوں نکلدے ہوئیں اپݨے منڈھلے اٹھا یا معناں اِچ وٹیج ڳئے ہن۔ تے کجھ ایں لمبے سفر دے اُولاں جھولاں اِچ متروک وی تھی ڳئے ہن۔ کیڑی وی انہاں سخت جان لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتے ہن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص326:)کیڑی دی اُکے تے اوہا انگریزی املا (kiri) ای لکھی ہے ڄیہرھی سئیں ویزل ہوݨاں لکھدن تے ایندا معنا کریندنsmall black ant" "۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص526 )وی ایں کوں کیڑی (کی۔ڑی) (متبادل کویلی)(ک۔وی۔لی) لکھ کے ایں دا معنا کریندن ’’چھوٹی چیونٹی‘‘ ڄیں ویلے سئیں جیوکس ہوݨاں (ص259 ) کیڑی کوں کویلی لکھ کے ایں دے معنے لکھن "small red ant" ۔ ایں لوظ کوں کِری وی پڑھا ونڄ سڳدا ہے ۔ ایں صورت اِچ ایندا معنا تھیسی ڈٹھی ہوئی شئے۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو ایںلوظ کوں کیڑی پڑھوں یا کِری ݙوہیں سرائیکی لوظ ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 6dby67iiuc01etbgs9ef5s2nobb050v 0 33490 70838 2026-04-21T11:04:59Z ڈیلی جھوک 4262 "۳۴۔              بھانBhan :۔(61) سرائیکی بھاݨ/بھان (رگ وید6-4)سندھ وادی دی منڈھلی قدیم سرائیکی (Proto Saraiki)دا اے لوظ اڄ وی یکے سپت سندھو وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے پیا۔ ویدک سنسکرت اَلاوݨ آلے آریے چونکہ سرائیکی زبان دی مخصوص صوت ݨ کوں ننھ اٹھا سڳدے ۔ ایں کیتے انہاں بھاݨ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70838 wikitext text/x-wiki ۳۴۔              بھانBhan :۔(61) سرائیکی بھاݨ/بھان (رگ وید6-4)سندھ وادی دی منڈھلی قدیم سرائیکی (Proto Saraiki)دا اے لوظ اڄ وی یکے سپت سندھو وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے پیا۔ ویدک سنسکرت اَلاوݨ آلے آریے چونکہ سرائیکی زبان دی مخصوص صوت ݨ کوں ننھ اٹھا سڳدے ۔ ایں کیتے انہاں بھاݨ کوں بھان الایا ہے تے ول پچادھی علمانواں وی ایں لوظ دی انگریزی املا bhanای لکھی ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص77 )ایں دی انگریزی املا اِچ تاں nتلے نقطہ لاکے ایں کوں bhan (بھاݨ) لکھا ہے بھل ایں دی سرائیکی املا انہاں وی ’’بہاں‘‘لکھی ہے ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں ایندے انگریزی معنے "A temporary dewelling in fields" کریندن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں ایندا ہم نسل (cognate)لوظ Bhana (بھاݨا) لکھ کے ایں دا معنا کریندن (Cattle shed)۔بھاݨ تے بھاݨا ݙوہاں دے وِچ رہائش دا مفہوم سانجھا ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص116 )بھاݨ دے معنے مویشی خانہ تے بیٹھک تے رہائش گاہ وی لکھے ہن۔ ہڑپا تے موہن جو داڑو دی شاہری تہذیب دے پِچھوں سندھ وادی دے لوک یکی سندھ وادی اِچ اپݨے اپݨے بھاݨ بݨا کے ای راندھے ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان a43kpgt3tihciabfn0xx1sx023clti5 0 33491 70839 2026-04-21T11:05:49Z ڈیلی جھوک 4262 "۳۵۔             سوݨاSona :۔(62)سرائیکی سوݨا۔سونا(رگ وید 6-4 )سوݨا خالص سرائیکی لوظ ہے ۔ رگ وید اِچ ایں دی مجودگی ایں ڳالھ دی پکی دلیل ہے ڄو آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے سندھ وادی اِچ نہ تاں دراوڑی وسدے ہن تے نہ منڈے۔ بھلکہ ایں دے مالک تے ملک ایں دے دھرتی ڄائے ہن تے انہ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70839 wikitext text/x-wiki ۳۵۔             سوݨاSona :۔(62)سرائیکی سوݨا۔سونا(رگ وید 6-4 )سوݨا خالص سرائیکی لوظ ہے ۔ رگ وید اِچ ایں دی مجودگی ایں ڳالھ دی پکی دلیل ہے ڄو آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے سندھ وادی اِچ نہ تاں دراوڑی وسدے ہن تے نہ منڈے۔ بھلکہ ایں دے مالک تے ملک ایں دے دھرتی ڄائے ہن تے انہاں دی ماء ٻولی وی سرائیکی ہئی۔ ڄیہرھی ہُݨ وی سارے سرائیکی وسیب اِچ الائی ٻولی ویندی پئی ہے۔سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص363) ایں دی انگریزی املا h دے وادھے نال sonha (سوہݨا) لکھدن تے ایں دا معناکریندنbeautiful ۔ ڄیں ویلے سئیں جیوکس ہوݨاں (ص226 ) سوݨا دی سرائیکی املا سونڑاں تے انگریزی املا sonhran لکھ کے ایں دے معنے handsome, gooly, fair, beautiful تےlovelyکریندن۔ سئیں کھتران ہوݨاں ایں دی سرائیکی املا سوہݨا لکھ کے ایندا معنا لکھدن ، سجیلا ، زیبا، خوبصورت ، حسین و جمیل ، خوشنما، دلفریب تے معشوق۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان f99qk86wi2ky2t8q3b4gwazr8wbrsan 0 33492 70840 2026-04-21T11:06:21Z ڈیلی جھوک 4262 "۳۶۔              سٹکاStuka :۔(63)سرائیکی سٹکا(رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں سٹکا کوں وی اٹکا آنگوں ہند ایرانی زبان (اوستا) دا لوظ ݙسائندن۔ بھل شیت اے بھُل ویندن ڄو ہند ایرانی (اوستا) تے ہند آریائی (ویدک سنسکرت) ݙوہیں الٹانویں ڄبھ آلے لوظاں (Retroflexes)کول خالی ہن۔ ہند ایرا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70840 wikitext text/x-wiki ۳۶۔              سٹکاStuka :۔(63)سرائیکی سٹکا(رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں سٹکا کوں وی اٹکا آنگوں ہند ایرانی زبان (اوستا) دا لوظ ݙسائندن۔ بھل شیت اے بھُل ویندن ڄو ہند ایرانی (اوستا) تے ہند آریائی (ویدک سنسکرت) ݙوہیں الٹانویں ڄبھ آلے لوظاں (Retroflexes)کول خالی ہن۔ ہند ایرانی (فارسی) تاں اڄ تائیں ٹ، ڈ، ڑ، دیاں صوتاں کولوں خالی ہے۔ البتہ ویدک سنسکرت سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں نال لمبی مُد تائیں راہوݨ پوروں ݙے گھِن (acculturation)دے عمل نال انہاں آوازاں کوں جھپ گھِدا ہے۔ سٹکا دی ٹ ایں دی اگواہ ہے ڄو اے لوظ ہند ایرانی (اوستا /قدیم فارسی) زبان دا لوظ نئیں بھلکہ سندھ وادی دی مقامی زبان پروٹو سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دے معنے لکھدن tuft ۔ڄݨیں والاں یا دھاڳاں دا ڳچھا۔ بھل ایں لوظ دے سرائیکی معنے اُکے ٻئے ہن۔ ڄیویں ’’اوں میکوں سٹکا جواب ݙتائے چا۔‘‘یا  ’’اوں سٹکی نانہہ کیتی اے‘‘۔ انہاں جملاں اِچ سٹکا / سٹکی دے معنے رُکھا / رُکھی، چٹا/ چٹی یا سُکا / سُکی ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان oxdm4ly89pqk6y2bzu3pfrmxqct8f0s 0 33493 70841 2026-04-21T11:06:57Z ڈیلی جھوک 4262 "۳۷۔              کپاݨاKapana :۔(64)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] کھپاݨا (رگ وید 6-4 )رگ وید دا کپاݨا اصل اِچ سرائیکی دا لوظ کھپاݨا ہے چونکہ ویدک سنسکرت اِچ کھ، پھ، تھ ڄیہاں مخلوط اوازاں کائی ننھ ۔ ایں کیتے رگ وید اِچ اے ’’ک‘‘ دی صوت نال آئے۔ تے ایں کوں پچادھی علمانواں..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70841 wikitext text/x-wiki ۳۷۔              کپاݨاKapana :۔(64)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] کھپاݨا (رگ وید 6-4 )رگ وید دا کپاݨا اصل اِچ سرائیکی دا لوظ کھپاݨا ہے چونکہ ویدک سنسکرت اِچ کھ، پھ، تھ ڄیہاں مخلوط اوازاں کائی ننھ ۔ ایں کیتے رگ وید اِچ اے ’’ک‘‘ دی صوت نال آئے۔ تے ایں کوں پچادھی علمانواں وی اسے صوتیے نال لکھا ہے۔ کھپاݨا سرائیکی مصدر کھپݨ کولوں مشتق ہے تے ایندا معنا تھیندا ہے پریشان تھیوݨا، واویلا کرݨا وغیرہ۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص532 ) کھپاݨا دا ہم نسل (Cognate)لوظ کھپارا ݙے کے ایں دے معنے لکھے نیں فکر ، پریشانی، تردد، سردردی۔ ڄیں ویلے سئیں جیوکس ہوݨاں ایں دا مصدر کھپاوݨ ݙتا ہے تے ایں دی انگریزی املا کھپاوݨ  Khapawan لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں annoy, to vex تے tease ڄݨیں تنگ کرݨا، بھیڑا کرݨا تے کھِڑانوݨا۔ ایں لوظ دا رگ وید دے 6-4منڈلاں اِچ مجود ہووݨاں خُد ایں دے تے سرائیکی زبان دے پراݨ (antiquity) دی دلیل ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان kv670smpnhhxx3kytby9qba3t2vacbn 0 33494 70842 2026-04-21T11:07:18Z ڈیلی جھوک 4262 "۳۸۔             بساBusa :۔(65،66) سرائیکی بسا ۔(رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں د ے آکھے موجب رگ وید دے ڄیہرھے لوظ دی بݨت اِچ انگریزی حرف uدے دستی پِچھوں sآونڄے تاں او لوظ ہند آریائی (ویدک سنسکرت) دا نئیں بھلکہ او اُدھار گھِدا ہویا ٻارھی (foreign)لوظ ہے۔ ایں دی مثال اِچ آپ ہوݨ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70842 wikitext text/x-wiki ۳۸۔             بساBusa :۔(65،66) سرائیکی بسا ۔(رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں د ے آکھے موجب رگ وید دے ڄیہرھے لوظ دی بݨت اِچ انگریزی حرف uدے دستی پِچھوں sآونڄے تاں او لوظ ہند آریائی (ویدک سنسکرت) دا نئیں بھلکہ او اُدھار گھِدا ہویا ٻارھی (foreign)لوظ ہے۔ ایں دی مثال اِچ آپ ہوݨاں busa (بسا) دا لوظ گھِن آندن۔ ایں دے کولوں پک تھی ویندا ہے ڄو بُسا (busa) دا لوظ غیر ہند آریائی زبان دا لوظ ہے۔ آپ ہوݨاں ایندے معنے کریندن chaff ،تے fogڄݨیں بھوں تے دھند۔ بھل انہاں معناں دے اڳوں سوالیہ نشاݨ لا کے اے وی ݙسائندن ڄو ایں دے اے معنے شکی ہن۔ سئیں ویزل ہوݨاں بُسا کوں اُڑدو دے بھوسہ نال نے رلائے۔ شیت اُنہاں بُسا تے بھوسہ دیاں رلدیاں ملدیاں آوازاں پوروں بسا دا معنا بھوسہ کیتا ہے۔ بھوسہ ایں لوظ دے حقیقی معنے نئیں۔ بُسا سرائیکی زبان دا لوظ ہے تے سرائیکی اِچ ایندے معنے تھیندن ’’پھِکا رنگ‘‘ ۔ ڄیں کوں انگریزی اِچ pale آکھا ویندا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص63 )بُسا دی سرائیکی املا بھُسہ تے انگریزی املا Bhussa لکھی ہے۔ بھل ایں دے معنے انہاں وی Grey of Colour ڄݨیں پھِکا رنگ ای کیتے ہن۔ اے لوظ وی ہزاراں ورھاں دا پندھ جھاڳ کے اپݨے منڈھلے اٹھا (Pronounciation)تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 0v9kf396vz5g26psye3ghqzpozqoocc 0 33495 70843 2026-04-21T11:07:42Z ڈیلی جھوک 4262 "۳۹۔              مُسالاMusala :۔(67)سرائیکی مسالا (اتھروید )مسالا دا لوظ انہاں غیر ہند آریائی لوظاں اِچوں ہے،۔ ڄنہاں کوں اپݨی نویکلی بݨت تے صوتاں پوروں سوکھا سوکھا سیاتا ونڄ سڳدا ہے۔ ایں دی بݨت اِچ وی uدے دستی پِچھوں sدی صوت آندی ہے۔ ڄیہرھی رگ وید اِچ ٻارھی لوظ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70843 wikitext text/x-wiki ۳۹۔              مُسالاMusala :۔(67)سرائیکی مسالا (اتھروید )مسالا دا لوظ انہاں غیر ہند آریائی لوظاں اِچوں ہے،۔ ڄنہاں کوں اپݨی نویکلی بݨت تے صوتاں پوروں سوکھا سوکھا سیاتا ونڄ سڳدا ہے۔ ایں دی بݨت اِچ وی uدے دستی پِچھوں sدی صوت آندی ہے۔ ڄیہرھی رگ وید اِچ ٻارھی لوظ ہووݨ دی نشاݨی ہے۔ us دی بݨت آلے ٻارھی لوظاں دی مثال ݙیوݨ کݨ سئیں ویزل ہوݨاں musala دا لوظ وی گھِن آندے رہن۔ اِتھوں اے پک تھیندا ہے ڄو مسالا ویدک سنسکرت دا لوظ نئیں بھلکہ اے ویداںکولوں پیلھے (Pre-Vedic) دی سندھ وادی اِچ مجود مقامی زبان (indigenous language) دا لوظ ہے۔ ڄیں کوں اساں پروٹو سرائیکی آہدے ہائیں۔ سئیں ویزل ہوݨاں مسالا (musala)دے معنے کریندن pestle (مولھا۔موسلا) بھل ایں لوظ دے اے معنے ٹھیک نئیں۔ مسالا سرائیکی لوظ ہے تے ایں دا معنا تھیندائے پئے، مݨس، گھر آلا تے husband ۔سئیں جیوکس ہوݨاں (ص320 ) وی ایں دی انگریزی املا ’’و‘‘ دے وادھے نال ’’موسالا‘‘ لکھی ہے تے ایں دا معناhusbandای لکھا ہے۔ ایویں رت سئیں کھتران ہوݨاں (ص619 ) ایں لوظ کوں مُسالا لکھا ہے تے ایں دا متبادل پئے لکھا نیں۔ تے اڑدو زبان اِچ ایں دے معنے لکھے نیں خاوند، شوہر۔ سرائیکی زبان دا اے لوظ اڄ وی عام ورتارے اِچ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان sjnbflhae5kiciljcihsgf98uk1t96o 0 33496 70844 2026-04-21T11:08:00Z ڈیلی جھوک 4262 "۴۰۔               شِمشوماراSi(m)sumara :۔(68)سرائیکی سسار، سنسار(رگ وید) سندھک زبان Indus Language دے ایں لوظ دا ورتارا گنگا جمنا دو آب اِچ وی ملدا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں ݙوڑے سابقے (Double Prefixes )رکھݨ آلا منڈا زبان دا لوظ ݙسائندن۔ کیوں ڄو ایں دے وِچ Cem ڄݨیں  Consonant + ، +vowel+..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70844 wikitext text/x-wiki ۴۰۔               شِمشوماراSi(m)sumara :۔(68)سرائیکی سسار، سنسار(رگ وید) سندھک زبان Indus Language دے ایں لوظ دا ورتارا گنگا جمنا دو آب اِچ وی ملدا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں ݙوڑے سابقے (Double Prefixes )رکھݨ آلا منڈا زبان دا لوظ ݙسائندن۔ کیوں ڄو ایں دے وِچ Cem ڄݨیں  Consonant + ، +vowel+m شِم (sim) تے شَم (sum)پاتے ویندے ہِن۔ بھل ݙوڑے سابقاں دا ڳݨ چھڑا منڈا زباناں اِچ ای نئیں بھلکہ سپت سندھو علاقے دی منڈھلی زبان سرائیکی اِچ وی عام پاتا ویندا ہے۔ ڄیویں کُکڑkukur ، کَکرKakar ۔ ہنڈھݨhandanr ، تے گھگھلوںgugulun تے ونگارvingar وغیرہ۔ ایں کیتے ݙوڑے سابقاں پوروں شمشومارا کوں منڈا زبان دا لوظ آکھ ݙیوݨانِری بے نرواری ہے۔ ڄیکر ایں لوظ دی انگریزی املا اِچوں مشکوک حرف mکوں کڈھ ݙتا ونڄے تاں وت اے سِدھا سِدھا سیسومارا رہے ویندا ہے۔ ڄیہرھا سرائیکی لوظ سِنسار یا سِسار دا ہم نسل (Cognate) لوظ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں شمشومارا دا معنا لکھدن (Cognetic Dolphin)ایں کوں سرائیکی اِچ سِسار یا سنسار آدھن ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص222)ایں دی سرائیکی املا سنسارتے انگریزی املا sinsar لکھ کے ایں دے معنے لکھن "The long nosed Crocodile (Gravialis Gangatic)".                        ڄیں ویلے سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص362, 108)ایں دی انگریزی املا sisar سسِار تے ݙوہاں جھاہیں تے ہکو معناLong Nosed Crocodile ای لکھدن۔ سئیں کھیتراݨ ہوݨاں (ص417)ایں کوں خالص سرائیکی لوظ آدھن تے ایں دا معناں مگرمچھ لکھدن۔ ایں لوظ دے یکے معناں کولوں نشابر ہے ڄو رگ وید دا شیشو مارا تے سرائیکی سسار یا سنسار ہِکا شئے ہے ۔ سسار، ششومارا دا مختصر روپ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان kmavp4e3izrkdw1mvm3zhz6oukcg1ij 0 33497 70845 2026-04-21T11:08:19Z ڈیلی جھوک 4262 "۴۱۔                بلبتھاBalbutha :۔(69) سرائیکی بلبتا (رگ وید) ڄیویں امریکی ریاست میسا چیوسٹس (Massachusetts) دا ناں آپے ݙسائندا ہے ڄو اے انگریزی زبان دا لوظ نئیں۔ ایویں رگ وید دا بلبتھا وی خُد ݙسائندا ہے ڄو اے آریاں دی ویدک سنسکرت دا لوظ نئیں۔ بھلکہ سندھ وادی دی مقامی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70845 wikitext text/x-wiki ۴۱۔                بلبتھاBalbutha :۔(69) سرائیکی بلبتا (رگ وید) ڄیویں امریکی ریاست میسا چیوسٹس (Massachusetts) دا ناں آپے ݙسائندا ہے ڄو اے انگریزی زبان دا لوظ نئیں۔ ایویں رگ وید دا بلبتھا وی خُد ݙسائندا ہے ڄو اے آریاں دی ویدک سنسکرت دا لوظ نئیں۔ بھلکہ سندھ وادی دی مقامی پراݨی زبان (پروٹو سرائیکی) دا لوظ ہے۔ ایں دے وِچ مجود butha(بتھا) دا لاحقا آریاں دیاں منڈھلیاں ٻولیاں ہند یورپی تے ہند ایرانی زباناں اِچ اکے تے ہے ای کائیناں (70) ۔ ایں کیتے اے ویدک سنسکرت کیتے اُکا اوپرا لوظ ہے ۔ بلبتھا ہِک غیر آریا قبیلے دے وݙیرے دا ناں ہے۔ اے ڄیہاں نانواں بارے سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو "Clearly, not all the personal and place names found in the older vedic text, are of IA origin, instead they again established traces of other languages spoken in the Northern part of the subcontinant in Vedic times". (71)                        اے صفا ڳالھ ہے ڄو پراݨیاں ویدک لکھتاں اِچ آئے ہوئے آدمیاں تے جھاہیں دے یکے نانواں دی اصل ہند آریائی نئیں۔ بھلکہ ایں دی جھا اے انہاں زباناں دی نشاندہی کریندن ڄیہرھیاں ویدک ویلاں اِچ برصغیر پاک تے ہند دے اُبھے علاقاں اِچ الایاں ٻولیاں ویندیاں پیاں ہن۔ اتھاں اساں اے ڳالھ سرکھری کیتی ونڄوں ڄو ویدک ویلاں اِچ برصغیر دے اُبھے علاقاں اِچ چھڑی ہِکا زبان الائی ٻولی ویندی ہئی ڄیں کوں سئیں ویزل ہوݨاں Indus Languageیا پارا منڈا آدھن تے اساں اوں کوں پروٹوسرائیکی دا ناں ݙیندے ہائیں۔ بلبتھا دا لوظ وی خالص سرائیکی لوظ ہے ۔ سرائیکی زبان اِچ بلبل پکھی (nightingale)کوں بلبتھی آکھا ویندا ہے۔ تے ایں دے نر کوں سرائیکی بلبتھا آدھن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 4zmr7tymlvo8rtu9u0532sfhyqwia4n 0 33498 70846 2026-04-21T11:08:47Z ڈیلی جھوک 4262 "۴۲۔              کِلا/کیلا Kila :۔(72)سرائیکی کِلا۔کیلا۔(رگ وید6-4)کِلا سئیں ویزل ہوݨاں دے ݙتے ہوئے لوظاں دی اوں فرست اِچ شامل ہے ڄیہرھے رگ وید (6-4)اِچ مجود ہِن بھل ویدک سنسکرت دے لوظ نئیں۔ کِلا ٹھیٹھ سرائیکی لوظ ہے تے اڄ وی عام ورتارے اِچ ہے ۔ ایندا معنا مطبل پنڄ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70846 wikitext text/x-wiki ۴۲۔              کِلا/کیلا Kila :۔(72)سرائیکی کِلا۔کیلا۔(رگ وید6-4)کِلا سئیں ویزل ہوݨاں دے ݙتے ہوئے لوظاں دی اوں فرست اِچ شامل ہے ڄیہرھے رگ وید (6-4)اِچ مجود ہِن بھل ویدک سنسکرت دے لوظ نئیں۔ کِلا ٹھیٹھ سرائیکی لوظ ہے تے اڄ وی عام ورتارے اِچ ہے ۔ ایندا معنا مطبل پنڄاں چھیاں سالاں دا ٻال وی چنگا سمجھیندا ہے ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (325) ایں دی انگریزی املا (killa)لکھی ہے ۔ ڄیکر ایں لوظ کوں کیلا (کی۔ لا) پڑھا ونڄے تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے۔ اے ہالیاں دی ہِک اصطلاح ہے ۔ واندھ زمین بیضوی دائراں دی صورت اِچ وہائی ویندی ہے ۔ ہِک بیضوی دائرے کوں کیلا آکھا ویندا ہے ۔ ڄیں ویلے ہِک کیلا اندروں اِتلا سوڑا تھی ویندا ہے ڄو اوندے وِچ جوڑا نئیں پھر سڳدا تاں وت نواں کیلا کڈھا ویندا ہے۔ ایں تراویں یکی بھوئیں کوں وہایا ویندا ہے ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص153) ایں دی انگریزی املا (khela)لکھ کے ایں دے معنے لکھدن a single furrowڄݨیں ہک کیلا۔ اے سرائیکی وسیب دا عام لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان bdnrarxdzqu7ws03iwefgnjil74dqdf 0 33499 70847 2026-04-21T11:09:02Z ڈیلی جھوک 4262 "۴۳ـ۔              ارݨگارا۔Arangara :۔(73)سرائیکی انگارا (رگ وید 10:106 ) رگ وید دی ایں نظم دے وِچ ڈھیر لوظ ٻارھی تے انوکھڑے ہن۔ ایں کیتے سنسکرت زبان ڄاݨوں ایں نظم کوں مہمل تے ٻہوںاوکھی ڳݨدن۔ ایں دے اوکھے تے انوکھڑے لوظاں اِچوں arangara دا لوظ وی ہے۔ آکلینڈ یونیورسٹی (نی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70847 wikitext text/x-wiki ۴۳ـ۔              ارݨگارا۔Arangara :۔(73)سرائیکی انگارا (رگ وید 10:106 ) رگ وید دی ایں نظم دے وِچ ڈھیر لوظ ٻارھی تے انوکھڑے ہن۔ ایں کیتے سنسکرت زبان ڄاݨوں ایں نظم کوں مہمل تے ٻہوںاوکھی ڳݨدن۔ ایں دے اوکھے تے انوکھڑے لوظاں اِچوں arangara دا لوظ وی ہے۔ آکلینڈ یونیورسٹی (نیوزی لینڈ) دے وِچ لسانیات دے پروفیسر سئیں رسل گرے تے کونٹین ایٹکنسن) ہوݨاں دے آکھے موجب ہر زبان دا ہر لوظ اوں دا ہِک جین (gene)ہے۔ ڄیویں جیو جنتواں دے جیناں اِچ خارجی عوامل تے محول دے دباؤ پوروں ہولے ہولے وٹاند (mutation)آویندی ہے۔ زباناں تے لوظاں دے اٹھا تے معناں اِچ وی ایویں وٹاند آویندی ہے ۔ ارݨگارا دے لوظ تے وی لسانی ارتقا دا ایہو قنون لاگو تھیندا ہے ۔ ویلے دے غذرݨ نال ایں دی بݨت اِچ وی وٹاند آڳئی ہے۔ ایں دی ’’ر‘‘ دی صوت ڈھہے ڳئی اے تے ݨ ،ن اِچ وٹیج ڳئی اے۔ ایں کیتے اڄوکی سرائیکی اِچ اے لوظ ارݨگارا کولوں انگارا تھی ڳیا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص46) ایں دی سرائیکی املا انگارا تے انگریزی املاAngara لکھی ہے تے ایں دے معنے live coal لکھے نیں۔ ڄیں کوں سرائیکی اِچ اساں انگارا آدھے ہائیں۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص279) ایں لوظ دی انگریزی املا angar تے معنے embers(انگارے) لکھے ہِن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص48)ایں کوں انگار تے انگارا لکھا ہے۔ تے ݙوہاں دے معناں اِچ لکھا نیں ’’جلتا ہوا کوئلہ‘‘۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 0gdukwwdg80t9zybao77ydxcfi99mam 0 33500 70848 2026-04-21T11:09:16Z ڈیلی جھوک 4262 "۴۴۔              فروراPharvara :۔(74،75) سرائیکی پھرٻرا (رگ وید 10:106:2) اے ٻارھی لوظ وی اونہیں سوکتے اِچ ہے ڄیں دا اُتوں ذکر کیتا ڳیا ہے ۔ ایں لوظ کوں کتھائیں کتھائیں Pharva-ra دے رنگ اِچ وی لکھا ڳیا ہے۔ Indus Language (سندھک / پروٹو سرائیکی)زبان دا اے لوظ ویدک سنسکرت ڄاݨݨ آلاں..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70848 wikitext text/x-wiki ۴۴۔              فروراPharvara :۔(74،75) سرائیکی پھرٻرا (رگ وید 10:106:2) اے ٻارھی لوظ وی اونہیں سوکتے اِچ ہے ڄیں دا اُتوں ذکر کیتا ڳیا ہے ۔ ایں لوظ کوں کتھائیں کتھائیں Pharva-ra دے رنگ اِچ وی لکھا ڳیا ہے۔ Indus Language (سندھک / پروٹو سرائیکی)زبان دا اے لوظ ویدک سنسکرت ڄاݨݨ آلاں کیتے انوکھڑا تے مہمل ہوسی۔ بھل اساݙے کیتے نہ اے مہمل ہے تے نہ انوکھڑا۔ مہمل ایں کیتے نئیں ڄو اڄوکی سرائیکی اِچ ایندا مطبل ہے ہٹا کٹا ، ݙیل ݙول آلا تے تڑچھ جوآن۔ انوکھڑا ایں کیتے نئیں ڄو اے اڄ وی عام ورتارے اِچ ہے۔ ہزاراں ورھیں غُذرݨ پوروں ایں دی وݨتر اِچ ٻہوں گھٹ وٹاند آئی ہے ۔ ایں دی چھڑی ’’و‘‘ دی صوت ٻ اِچ بدلی ہے۔ اساکوں پکا غمان ہے ڄو ہزاراں ورھیں پیلھے وی اے لوظ پھرٻرا ای ہوسی۔ چونکہ اے سندھک زباناں (سرائیکی تے سندھی) دی مخصوص صوت اے ایں کیتے ایں کوں سرائیکی تے سندھی دے سوا ٻیا کوئی نئیں الا سڳدا۔ ایں کیتے ویدک سنسکرت اَلاوݨ آلے آریے وی یقینا ایں کوں ننھ اَلا سڳدے۔ ایں پوروں انہاں وی ٻ دی جھا تے ’’و‘‘ لاکے ایں کوں پھرٻرا کولوں پھرورا بݨا ݙتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان myyv3w0l00ovmk1wubehy9ycznnw1wk 0 33501 70849 2026-04-21T11:09:29Z ڈیلی جھوک 4262 "۴۵۔             تُریپاTuripa :۔(76)سرائیکی تروپا (رگ وید10:106) turipaدا لوظ وی رگ وید دے منڈل 10تے سوکتا 106 دے وِچ آیا کھڑا ہے۔ 3500ورھاں کول ای پراݨے ایں لوظ دے وِچ نہ تاں وݙی وٹاند آئی ہے تے نہ اے متروک تھیا ہے۔ بھلکہ اے سرائیکی زبان اِچ اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ ایݙی لمبی مُ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70849 wikitext text/x-wiki ۴۵۔             تُریپاTuripa :۔(76)سرائیکی تروپا (رگ وید10:106) turipaدا لوظ وی رگ وید دے منڈل 10تے سوکتا 106 دے وِچ آیا کھڑا ہے۔ 3500ورھاں کول ای پراݨے ایں لوظ دے وِچ نہ تاں وݙی وٹاند آئی ہے تے نہ اے متروک تھیا ہے۔ بھلکہ اے سرائیکی زبان اِچ اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ ایݙی لمبی مُد اِچ ایں لوظ دیاں چھڑیاں ݙوں سُراں (vowels)اِچ ای وٹاند آئی ہے۔ ایں دے اڄوکے روپ تروپا اِچ آندے آندے ایں دی uدی سُر a اِچ تے iدی سُرoاِچ وٹیج ڳئی ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص110)تے ایں دی سرائیکی املا تروپا تے انگریزی املا tropa لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں Sewing ڄݨیں سیوݨا۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان r96sq5ne8xd0ayg9p5kjzszf7haam62 0 33502 70850 2026-04-21T11:09:45Z ڈیلی جھوک 4262 "۴۶۔              تݨدولاTandula :۔(77)سرائیکی تندولا (اتھر وید) تندولا خالص سرائیکی لوظ ہے تے انہاں لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے ہزاراں ورھاں دا پندھ مریندے ہوئیں اساں تائیں آپہنتے ہِن ۔ بھل انہاں دے اٹھا تے معناں اِچ کائی وٹاند نئیں آئی۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں OIA (پرا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70850 wikitext text/x-wiki ۴۶۔              تݨدولاTandula :۔(77)سرائیکی تندولا (اتھر وید) تندولا خالص سرائیکی لوظ ہے تے انہاں لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے ہزاراں ورھاں دا پندھ مریندے ہوئیں اساں تائیں آپہنتے ہِن ۔ بھل انہاں دے اٹھا تے معناں اِچ کائی وٹاند نئیں آئی۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں OIA (پراݨی ہند آریائی) زبان دا لوظ ݙسائندن۔ بھل آپے ای اے ݙسائندن ڄو اے مقامی زبان (Indus Language) دے او لوظ ہِن ڄیہرھے آریاں دے سندھ وادی اِچ آوݨ سیتی انہاں دی زبان ویدک سنسکرت اِچ رَل ڳئے ہِن۔ سئیں ہوݨاں ایں دے معنے rice grainتے husked riceڄݨیں چاولاں دے داݨے تے اݨ چھڑے چاول کریندن۔ ڄیں ویلے تندولا سندھ وادی اِچ ہر جھا تے تھیوݨ آلی للمی گھاہ ہے تے ایندا ساڳ وی پکایا ویندا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص114) ایں دی انگریزی املا (Tandula) اُکے تے اوہا لکھی ہے ڄیہرھی سئیں ویزل ہوݨاں لکھدن۔ بھل سئیں جیوکس ہوݨاں ایں دا معنا کریندن A herb تے ایں دا نباتاتی ناں (Tigera arcensis)لکھدن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص196) ایں کوں خالص سرائیکی لوظ لکھدن تے ایں دے معناں اِچ لکھدن ’’ایک قسم کا گھاس جس کا ساگ پکاتے ہیں‘‘ ۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان m05w9y5lwsn6efny9bmdsxq7urnwjd4 0 33503 70851 2026-04-21T11:09:59Z ڈیلی جھوک 4262 "۴۷۔              کپالاKapala :۔(78)سرائیکی کپالی (اتھر وید) پروٹو سرائیکی دا کپالا تے اڄوکی سرائیکی دا لوظ کپالی ہکا شئے ہے۔ کپالی چوکھراں دے وِچ تھیوݨ آلی بِماری ہے بھل اے بِماری تھیندی ٻہوں ورلے ہے۔ ایں دے وِچ چوکھردے تالوں تے روڑا تھی ویندا ہے۔ کجھ ݙینھاں پِ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70851 wikitext text/x-wiki ۴۷۔              کپالاKapala :۔(78)سرائیکی کپالی (اتھر وید) پروٹو سرائیکی دا کپالا تے اڄوکی سرائیکی دا لوظ کپالی ہکا شئے ہے۔ کپالی چوکھراں دے وِچ تھیوݨ آلی بِماری ہے بھل اے بِماری تھیندی ٻہوں ورلے ہے۔ ایں دے وِچ چوکھردے تالوں تے روڑا تھی ویندا ہے۔ کجھ ݙینھاں پِچھوں اے روڑا پھِس پوندا ہے تے چوکھر دے تالوں اِچ کھپا تھی ویندا ہے۔ گھاہ، بھوں وغیرہ اُوں کھپے اِچ جمع تھی کے ڳلݨ لڳ ویندا ہے تے چوکھر بِمار تھی تے مرویندا ہے۔ اے بِماری اکثر اُٹھاں کوں تھیندی ہے ۔ سئیں ویزل ہوݨاں وی ایں دا معناں skullلکھا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 320fzhwx4ohrfv7se19o7qxpth19s8l 0 33504 70852 2026-04-21T11:10:45Z ڈیلی جھوک 4262 "۴۸۔             کَرکیKarki :۔(79)سرائیکی کھرکی (اتھر وید) karki پارامنڈا (سندھک/ پروٹو سرائیکی) زبان دا او لوظ ہے ڄیں دے وِچ پارا منڈا دے ݙوڑے سابقے ka تے ki ورتے ڳئے ہِن۔ تے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں ݙوڑے سابقاں آلے لوظ نہ دراوڑی زباناں دے ہن تے نہ ہند آریائی زباناں..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70852 wikitext text/x-wiki ۴۸۔             کَرکیKarki :۔(79)سرائیکی کھرکی (اتھر وید) karki پارامنڈا (سندھک/ پروٹو سرائیکی) زبان دا او لوظ ہے ڄیں دے وِچ پارا منڈا دے ݙوڑے سابقے ka تے ki ورتے ڳئے ہِن۔ تے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں ݙوڑے سابقاں آلے لوظ نہ دراوڑی زباناں دے ہن تے نہ ہند آریائی زباناں دے۔ اے سابقے تبتوبرمن زباناں اِچ وی کائی ننھ۔ قدیم منڈا زباناں اِچ ke, ki, ka تےku دے سابقے ہن تاں سئی بھل ورلے ورلے۔ رگ ویددے ٻارھی لوظاں اِچ اے سابقے ڄیہرھی کثرت نال ورتے ڳئے ہن۔ اے ٻل منڈا زباناں اِچ ہائی وی کائیناں تے نہ ہݨ ہے۔ تاں وت اے لوظ لازمی طور تے سندھ وادی دی اوں زبان دے ہِن ڄیں دے وِچ اے سابقے اوں ویلے وی کثیر ورتارے اِچ ہن ڄݙاں وید ستھے ویندے پئے ہن تے اڄ وی عام ورتارے اِچ ہن۔ اے زبان سندھک زبان(سرائیکی+سندھی) کولوں وکھ ٻئی کائی ݙوجھی زبان نئیں تھی سڳدی۔ سئیں ویزل ہوݨاں کرکی (Karki)لکھ کے اوں دے اڳوں whiteتے بریکٹ اِچ (cow)لکھ کے ایں دے معنے کریندن چٹی ڳاں۔ بھل karki دے لوظ دے اڳوں سوالیہ نشاݨ لاکے اے وی ݙساݙیندن ڄو آپ ہوݨاں کوں وی انہاں معناں دا پک کائینی۔ کھرکی سارے سرائیکی وسیب دا ہِک عام ذناور ہے تے ہر جھا تے پاتا ویندا ہے ۔ ایں کوں کتھائیںکتھائیں ڳݙھیں تے ڳݙھوں وی آکھا ویندا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص266) تے سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص323)تے ایں دا مذکر کھرکا (kharka )لکھ کے ایں دی مونث کھرکی(kharki)لکھی ہے۔ تے ݙوہاں ایں دے معناں اِچ donkeyلکھا ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص535)ایں لوظ کوں کھرکی لکھ کے ایں دے معنے لکھن ’’کھرکا کی تانیث ، مجازاً بے وقوف اور ضدی عورت‘‘۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان f0koorks0zta9k1tk3tub3gdztqi1zg 0 33505 70853 2026-04-21T11:11:03Z ڈیلی جھوک 4262 "۴۹۔              آتھری، اتھاری،اتھریAthari :۔(80)سرائیکی آتھری ،اتھری(رگ وید 4:6:8)اے ٻاہری لوظ رگ وید دے منڈل 4سوکتا 6تے تے رچھݨا8 اِچ آیا کھڑا ہے۔ ویدک انڈیکس آف نیمز اینڈ سبجیکٹس دے لکھاری ایں لوظ بارے لکھدن ڄو "This word accurs only in the Rigveda and the sense is doubtful. Roth, followed by most in..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70853 wikitext text/x-wiki ۴۹۔              آتھری، اتھاری،اتھریAthari :۔(80)سرائیکی آتھری ،اتھری(رگ وید 4:6:8)اے ٻاہری لوظ رگ وید دے منڈل 4سوکتا 6تے تے رچھݨا8 اِچ آیا کھڑا ہے۔ ویدک انڈیکس آف نیمز اینڈ سبجیکٹس دے لکھاری ایں لوظ بارے لکھدن ڄو "This word accurs only in the Rigveda and the sense is doubtful. Roth, followed by most interpreters, renders it, point of a lance, but Pischel thinks it means, an elephant".(81)                        اے لوظ چھڑارگ وید اِچ ای آئے۔ بھل ایندا معنا مطبل مشکوک ہے۔سیݨ رتھ ہوݨاں ایں دا ترجمہ بھلھے دی چُنج کریندیاں ہن ۔ تے اکثر ترجمہ کرݨ آلاں وی رتھ دے معناںکوں ای چایا ہے۔ بھل سئیں پشل ہوݨاں دا خیال ہے ڄو ایں دا معنا ہاتھی تھیندا ہے۔ ڄیویں ڄو ایں بیان اِچ ݙسایا ڳیا ہے ڄو ایں لوظ دا معنا مطبل مشکوک ہے تاں واقی اساݙے بھاݨے وی ایں لوظ دے ݙوہیں معنے ٹھیک نئیں۔ اتھاری یا اتھری اصل اِچ سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔آتھری دے معنے تھیندن کھرکی دی کنڈ تے سٹا ہویا موٹے کپڑے دا سینھوں تاں ڄو کھرکی دی کنڈ تے لاڳا نہ تھیوے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص27 ) ایں لوظ کوں مذکر دے طور تے آتھر (Athar)لکھا ہے تے ایں دے معنے لکھے نیں "A donkey's saddle" ڄݨیں کھرکی دی زین۔ آتھر دی مونث آتھری دے وی ایہے معنے تھیندن ڄیہرھے سئیں جیوکس ہوݨاں لکھن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص280) تے سئیں کھتران ہوݨاں (ص13)وی ایں کوں آتھر Atharلکھا ہے۔ ڄیکر ایں دی چھیکڑی r دے اڳوں i لاݙیوں تاں اے اُکا رگ وید دا لوظ Athari(آتھری) ای بݨ ویندا ہے۔ ڄیکر ایں لوظ کوں اُتھری پڑھا ونڄے تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے تے ایں دا معنا تھیند اہے چلبلی تے چنچل۔سئیں جیوکس ہوݨاں (ص28)اَتھری دا مذکر اَتھرا تاں لکھا ہے بھل اتھرا دی مونث اتھری ننھے لکھی۔ اتھرا دا معنا لکھا نیں (Restless)ڄݨیں بیقرار۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص280)وی چھڑا اتھرا لکھا ہے اتھری نئیں لکھی۔ بھل ڄیویں مذکر (کھرکا) اتھرا ہوندا ہے ایویں مونث (کھرکی) وی اتھری ہوندی ہے۔ ایں کیتے اے لکھاری رگ وید دے لوظ athariکوں خالص سرائیکی لوظ آتھری تے اَتھری سمجھیندا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 9u1wwi33cbrh6ppbralx7wta326lq76 0 33506 70854 2026-04-21T11:11:17Z ڈیلی جھوک 4262 "۵۰۔              پھَلینیPhal-ini :۔ (82)سرائیکی پھلیݨی (رگ وید 10:97:15)پھلیݨی ٹھیٹھ سرائیکی لوظ ہے۔ اے اڄ وی سرائیکی زبان دے ورتارے اِچ ہے پیا توڑیں ڄو تھولا ہے۔ سرائیکی اِچ پھیلݨی اوں ڳاں یا منجھ کوں آکھا ویندا ہے ڄیہرھی پھَل کوں لہائے مُتوں نہ ملے۔ سئیں ویزل ہوݨا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70854 wikitext text/x-wiki ۵۰۔              پھَلینیPhal-ini :۔ (82)سرائیکی پھلیݨی (رگ وید 10:97:15)پھلیݨی ٹھیٹھ سرائیکی لوظ ہے۔ اے اڄ وی سرائیکی زبان دے ورتارے اِچ ہے پیا توڑیں ڄو تھولا ہے۔ سرائیکی اِچ پھیلݨی اوں ڳاں یا منجھ کوں آکھا ویندا ہے ڄیہرھی پھَل کوں لہائے مُتوں نہ ملے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دے معنے کیتن having fruitپھلݨ آلی۔ پھل رکھݨ آلی۔ سرائیکی زبان اِچ مونث لوظ اکثرا ’’ی‘‘ تے مُکدن ۔ پھیلݨی وی ’’ی‘‘ تے مُکدا پئے ایں کیتے اے وی مؤنث لوظ ہے تے مؤنث نانواں (nouns)نال ای ورتیج سڳدا ہے۔ ڄیویں ٻیر، کھجی تے گوندی وغیرہ۔ بھل امب، امبرود ، مالٹا تے انار ڄیہاں فروٹ دے نانواں نال پھلیݨی دا لوظ نئیں ورتا ویندا۔ ایں کیتے اے لوظ وݨاں کیتے نئیں ورتا ڳیا۔ بھلکہ ڳاوے، مانجھے ،مادی ݙنڳراں کیتے ای ورتا ڳیا ہے۔ اڄ وی اے چھڑا ݙنڳراں ، پہاروواں کیتے ورتارے اِچ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ddgd7zx4dvygguczyvlxbk0zvgww46d 0 33507 70855 2026-04-21T11:11:32Z ڈیلی جھوک 4262 "۵۱۔               بالاBala :۔ (83،84)سرائیکی بالا۔ٻالا(رگ وید 5:30:9, 5:57:6) Indus Language (سندھک زبان)دا اے لوظ رگ وید دے 4,2تے8 منڈلاں دے سوا ٻنھاں یکاں منڈلاں اِچ ورتا ڳیا ہے۔ اے لوظ اپݨے ݙوہاں اُٹھاواں پوروں سرائیکی ہے۔ اے لوظ اڄ وی سرائیکی وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے پیا۔ایں..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70855 wikitext text/x-wiki ۵۱۔               بالاBala :۔ (83،84)سرائیکی بالا۔ٻالا(رگ وید 5:30:9, 5:57:6) Indus Language (سندھک زبان)دا اے لوظ رگ وید دے 4,2تے8 منڈلاں دے سوا ٻنھاں یکاں منڈلاں اِچ ورتا ڳیا ہے۔ اے لوظ اپݨے ݙوہاں اُٹھاواں پوروں سرائیکی ہے۔ اے لوظ اڄ وی سرائیکی وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے پیا۔ایں کوں بالا پڑھوں تاں سئیں جیوکس ہوݨاں (ص52)ایں دے معنے لکھدن" "Squard rafters for roofڄݨیں لکڑ دے او ترائے چار فٹ لمبے بھل پتلے ٹوٹے ڄیہرھے چھت دے تکڑے (تک۔ڑے) کیتے کڑیاں دے اُتوں اوں ویلے رکھے ویندن ڄیں ویلے چھت تے پھوہڑ چاڑڑیں ہوون۔ اساݙے پاسے انہاں کوں وڳے وی آدھن۔ بالا دا لوظ ہمت ودھاوݨ تے جوش ݙیواوݨ دے معناں اِچ وی ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں ’’بالے ݙیوݨ آلاں تاں اوں کوں ٻہوں چائے بھل او آپ پشو پئے ڳئے۔‘‘ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معناں force تے strengthوی شیت اسے مفہوم اِچ لکھا ہے۔ ڄیکر ایں لوظ کوں ٻالا پڑھا ونڄے تاں وت  اے ٻالݨ مصدر کولوں فعل امر ٻال تے ایں دے اڳوں ’’ا‘‘ ودھاوݨ نال ماضی مطلق دا صیغہ واحد غائب ٻالا بݨ ویندا ہے۔ ایں کولوں ماضی قریب دا جملہ بݨدائے۔ ’’ݙیوا میں ٻالا ہے۔‘‘یا ’’بلب کیں ٻالا ہے‘‘۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو ایں لوظ کوں بالا پڑھو یا ٻالا ، اے ہرروپ اِچ سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان istl3t1qyab2wo7pzbqgyznvq8jj425 0 33508 70856 2026-04-21T11:12:29Z ڈیلی جھوک 4262 "۵۲۔             ڳݨاGana :۔ (85)سرائیکی ڳݨا، ڳاݨا۔(رگ وید) پروٹو سرائیکی لوظ gana (گݨا) اڄ وی یکے سرائیکی وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے۔ اے سرائیکی مصدر ڳݨݨ کولوں نکھتھا ہویا ہے ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص286) ایں دی سرائیکی املا گنڑنڑ لکھ کے ایں دے معنے لکھدن reckon, calculate, poll, number تے..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70856 wikitext text/x-wiki ۵۲۔             ڳݨاGana :۔ (85)سرائیکی ڳݨا، ڳاݨا۔(رگ وید) پروٹو سرائیکی لوظ gana (گݨا) اڄ وی یکے سرائیکی وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے۔ اے سرائیکی مصدر ڳݨݨ کولوں نکھتھا ہویا ہے ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص286) ایں دی سرائیکی املا گنڑنڑ لکھ کے ایں دے معنے لکھدن reckon, calculate, poll, number تے estimate  وغیرہ۔ ڄیں ویلے سئیں کھتران ہوݨاں (ص576) ایں دی سرائیکی املا ڳݨڑݨ لکھدن تے ایں دے معنے کریندن گننا، شمار کرنا۔ سئیں ویزل ہوݨاں وی ایں دا معنا troopلکھدن ڄیہرھا جمع دا مفہوم ݙیند اہے۔ ڳݨا دے وِچ سرائیکی زبان دی مخصوص صوت ڳ آئی کھڑی ہے۔ ایں صوت کوں نہ آریے اَلا سڳدے ہن تے نہ پچادھی انگریزی علما الا سڳدن ایں کیتے رگ وید اِچ اے لوظ گنا ستھا ڳیا ہے تے ول انگریزی علمانواں وی ایں کوں گ دی صوت نال لکھا پڑھا ہے۔ ڳݨا انہاں نویکلے لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے رگ وید پوروں ٹردے ٹردے سندھ وادی اِچوں نکل کے یکے ہندوستان اِچ کھِنڈ ڳئے ہن ۔ ڳݨا تے ڳݨݨ دے ہم نسل (Cognate)لوظ گِنا، گننا، گنتی تے گَنا وغیرہ برصغیر پاک تے ہند دے اکثرا علاقاں اِچ اڄ وی الائے ٻولے ویندے پئے ہن۔ڄیکر ایں لوظ کوں ڳاݨا ganraپڑھا ونڄے تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 2jn1m6ytu63rzky1a1kmpoal6myythb 0 33509 70857 2026-04-21T11:12:51Z ڈیلی جھوک 4262 "۵۳۔             ڳݨاکاGanaka :۔(86)سرائیکی ڳݨݨ آلا ۔ ڳݨاکا رگ وید دے لوظ ڳݨا دا ہم نسل (Cognate) لوظ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معناکریندن astrologer (نجومی ، جوتشی) تےusurer (بنیا، سودخور) ۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے اے معنے کیہیں حد تائیں بݨدے تاں ہِن ڄو نجومی، جوتشی تے بنیے دا کم ڳ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70857 wikitext text/x-wiki ۵۳۔             ڳݨاکاGanaka :۔(86)سرائیکی ڳݨݨ آلا ۔ ڳݨاکا رگ وید دے لوظ ڳݨا دا ہم نسل (Cognate) لوظ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معناکریندن astrologer (نجومی ، جوتشی) تےusurer (بنیا، سودخور) ۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے اے معنے کیہیں حد تائیں بݨدے تاں ہِن ڄو نجومی، جوتشی تے بنیے دا کم ڳݨݨ تے حساب کتاب متوں نئیں چلدا۔ بھلا سرائیکی زبان اِچ ایں دا سِدھا سِدھا مطبل ہے ڳݨݨ آلا۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان knahf2cz3xnfx3uhf2z96y4mff8x74l 0 33510 70858 2026-04-21T11:13:08Z ڈیلی جھوک 4262 "۵۴:               کواساKavasa :۔(87،88)سرائیکی ہکواسا (رگ وید 7:18:12) کواسا Kavasa کوں سوجھواݨ عام طور تے دراوڑی لوظ ڳݨدن تے ایں دا معنا کریندن stradle-lged ڄݨیں پھِݙیاں ڄنگھاں آلا۔ اے اپݨے ویلاں دے ہک سرکڈھے رشی دا ناں وی ہے ۔ بھل اے اوندا اصل ناں نئیں۔ اوندیاں ڄنگھاں اِچ ع..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70858 wikitext text/x-wiki ۵۴:               کواساKavasa :۔(87،88)سرائیکی ہکواسا (رگ وید 7:18:12) کواسا Kavasa کوں سوجھواݨ عام طور تے دراوڑی لوظ ڳݨدن تے ایں دا معنا کریندن stradle-lged ڄݨیں پھِݙیاں ڄنگھاں آلا۔ اے اپݨے ویلاں دے ہک سرکڈھے رشی دا ناں وی ہے ۔ بھل اے اوندا اصل ناں نئیں۔ اوندیاں ڄنگھاں اِچ عیب ہووݨ پوروں او جھونگا تھی کے ٹردا ہئی۔ ایں کیتے اوندے مخالف پورو قبیلے اوں دا اے ناں رکھا ہئی۔ کیوں ڄو او 10بادشاہاں دی جنگ (Battle of 10 kings)اِچ پورو قبیلے دے مخالف کورو قبیلے دا حمایتی ہئی۔ پچھے او کورو قبیلے دی شاہی اِچ ٻہوں اثر رسوخ آلا رشی ہئی۔                        سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دے دراوڑی ہووݨ تے شکی ہن۔ ڄݨیں انہاں دے بھاݨے اے لوظ دراوڑی زباناں دا لوظ نئیں۔ کیوں ڄو دراوڑی زبان اِچ ایں دا اشتقاق (etymology)نئیں تھی سڳدا تے ݙوجھا ایں دی بݨت اِچ ka دا سابقا تے asaدا لاحقا وی مجود ہے۔ دراوڑی زباناں اِچ نہ اے سابقا ہے تے نہ اے لاحقا۔ ایں دے کول ای اے پک تھی ویندا ہے جو kavasaدراوڑی لوظ نئیں۔ ایں کیتے کواسا (kavasa)منڈا زباناں دا لوظ وی نئیں ۔ اصل اِچ اے لوظ سندھ وادی دی مقامی زبان پروٹوسرائیکی Indus Language دا لوظ ہے۔ ہزاراں سالاں دے سفر اِچ ایں دے نال چھڑا ’’ہ‘‘ دا وادھا تھیا ہے۔ تے اے کواسا کولوں اڄوکی سرائیکی اِچ ہکواسا تھی ڳیا ہے۔ ہکواسا دا معنا ہے اُٹھ یا کھرکے دے بار دا ہِک پاسے لُݙ ونڄݨا ڄیں پوروں اُٹھ یا کھرکا سِدھا نئیں ٹُر سڳدا بھلکہ پھِݙا تھی کے ٹردا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان cjmfwpd2lrh1mbgbcdu6ayip577gu8i 0 33511 70859 2026-04-21T11:13:24Z ڈیلی جھوک 4262 "۵۵۔            شاݨڈاSanda :۔ (89)سرائیکی شاندا (رگ وید 6-4)سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو رگ وید دا ڄیہرھا لوظ اندا (anda)دے لاحقے تے مُکدا ہے ۔او لوظ نہ ہند یورپی ہے تے نہ ہند ایرانی زباناں دا لوظ ہے۔ ویدک سنسکرت وی چونکہ ہند یورپی تے ہند ایرانی ٹول دی زبان ہے ۔ایں کی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70859 wikitext text/x-wiki ۵۵۔            شاݨڈاSanda :۔ (89)سرائیکی شاندا (رگ وید 6-4)سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو رگ وید دا ڄیہرھا لوظ اندا (anda)دے لاحقے تے مُکدا ہے ۔او لوظ نہ ہند یورپی ہے تے نہ ہند ایرانی زباناں دا لوظ ہے۔ ویدک سنسکرت وی چونکہ ہند یورپی تے ہند ایرانی ٹول دی زبان ہے ۔ایں کیتے اے ڄیہاں لوظ ویدک سنسکرت دے وی نئیں بھلکہ اے سندھ وادی دی اوں مقامی زبان دے لوظ ہن ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے سندھ وادی اِچ الائی ٻولی ویندی ہئی۔ سئیں ویزل ہوݨاں اوں زبان کوں Indus Languageتے پارا منڈا دا ناں ݙیندن۔ اساݙے بھاݨے سندھ وادی دی اے منڈھلی زبان پروٹو سرائیکی ہئی۔ شانڈا وی اونہیں پروٹوسرائیکی زبان دا لوظ ہے ۔اڄوکی سرائیکی اِچ اے لوظ شاندا ہے۔ ایں دے معنے ہِن، جھیڑا، جھگڑا تے ہتھو پئی ڄیویں ، اے جملہ’’اے شاندا کیویں تھئے؟‘‘ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 0pptbrkdn7llpir3drubl163sijqg1h 0 33512 70860 2026-04-21T11:13:41Z ڈیلی جھوک 4262 "۵۶۔             کݨاروKunaru :۔(90)سرائیکی ناروں۔(رگ وید 3:30:8)سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنالکھدن۔lame in the arm یاname of a person ڄݨیں ٻانہہ دا سُک ونڄݨا یا اے کیہیں آدمی دا ناں ہے۔lame in the arm دے اڳوں سوالیا نشاݨ لا کے اے وی ݙسائندن ڄو ایں دے معنے مشکوک ہن۔ ایں دے نال ݙوجھا معنا و..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70860 wikitext text/x-wiki ۵۶۔             کݨاروKunaru :۔(90)سرائیکی ناروں۔(رگ وید 3:30:8)سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنالکھدن۔lame in the arm یاname of a person ڄݨیں ٻانہہ دا سُک ونڄݨا یا اے کیہیں آدمی دا ناں ہے۔lame in the arm دے اڳوں سوالیا نشاݨ لا کے اے وی ݙسائندن ڄو ایں دے معنے مشکوک ہن۔ ایں دے نال ݙوجھا معنا وی مشکوک تھیا ویندا ہے۔ سئیں میئرہوفر ہوݨاںوی انہاں معناں کوںunclearلکھ کے ایں لوظ دے دراوڑی زبان دا لوظ ہووݨ تے وی اپݨا شک ظاہر کرݙیندن۔ حقی ڳالھ تاں اے ہے ڄو اے لوظ دراوڑی زبان دا لوظ نئیں بھلکہ سندھ وادی دا اپݨامقامی لوظ ہے۔ پروٹو سرائیکی دے لوظ کݨارو kunaruدا اڄوکے سرائیکی وسیب اِچ ku دا سابقہ اݙ ڳیا ہے تے اے چھڑا ناروnaru رہے ڳیا ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں(ص648 )نارو دے معنے لکھدن۔ ’’انسانی جسم میں پرورش پا کر جسم سے نکلنے والا تاگے کی طرح کا لمبا کیڑا، گنی وارم ۔جیکر نارو کیہیں بے احتیاطی کولوں ترٹ کے اندر رہے ونڄے تاں ٻانہہ کوں مفلوج وی کرݙیندا ہے۔ ایں پوروں ݙٹھا ونڄے تاں سئیں ویزل ہوݨاں دے کیتے ہوئے معنے کیہیں حد تائیں ٹھیک ہن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص326 )ایں لوظ دی سرائیکی املا نارو اتے انگریزی املا narwa لکھی ہے۔ تے ایں دا معنا گِنی وارم  (Filoria medinensia) "Guine Warm"  ای کیتا ہے ۔ ودھیک اے وی ݙسانیں ڄو: "Said to be due to drinking water from ponds, which has received hill water in which snake's eggs have been dissolved."                        آدھن ڄو اے (بماری) انہاں تلاواں دے گندے پاݨی پیوݨ کول تھیندی ہے ڄنہاں دے وِچ روہاں کولوںپاݨی آندائے تے اوندے وِچ سپاں دے آنے لُڑھ کے آویندن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص136 )وی ایندا ایہو ناں narwa ای لکھا ہے۔ تے اوندی تشریح اِچ وی اوہا ڳالھ لکھی نیں ڄیہرھی سئیں جیوکس ہوݨاں لکھی ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان s3hfxfpaqi3nlsrdc8mfkxz2cv7vofs 0 33513 70861 2026-04-21T11:14:35Z ڈیلی جھوک 4262 "۵۷۔             تُگراTugra :۔ (91)سرائیکی توڳڑا (رگ وید 6-4: )سئیں ویزل ہوݨاں تُگرا(Tugra) دا لوظ انہاں 88ٻاہری لوظاں دی فرست اِچ ݙتا ہے۔ ڄیہرھی انہاں سئیں کوئیپر ہوݨاں دی ٻارھی لوظاں دی بݨائی ہوئی فہرست کولوں تیار کیتی ہے۔ بھل ایں دا کوئی معنا ننھیں ݙتا۔ اساݙے بھاݨے..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70861 wikitext text/x-wiki ۵۷۔             تُگراTugra :۔ (91)سرائیکی توڳڑا (رگ وید 6-4: )سئیں ویزل ہوݨاں تُگرا(Tugra) دا لوظ انہاں 88ٻاہری لوظاں دی فرست اِچ ݙتا ہے۔ ڄیہرھی انہاں سئیں کوئیپر ہوݨاں دی ٻارھی لوظاں دی بݨائی ہوئی فہرست کولوں تیار کیتی ہے۔ بھل ایں دا کوئی معنا ننھیں ݙتا۔ اساݙے بھاݨے tugraسرائیکی دا لوظ توڳڑا ہے۔ کھرکی دے سڄے ڄمے ہوئے ٻچے کوں توڳڑا آکھا ویندا ہے۔ ایں دی مونث توڳڑی ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 1j1k5pck9jsn80v1xdwv8asrjcj7bq0 0 33514 70862 2026-04-21T11:14:52Z ڈیلی جھوک 4262 "۵۸۔            کپردنKapard-in :۔(92)سرائیکی کپردِن، کپراندن(رگ وید10:114:3 )رگ وید دا اے ٻارھی لوظ وی kaدے سابقے نال ڄلدا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں کاka ،کیki ،کوku تے کے keڄیہاں سابقے قدیم منڈا Proto Munda زبان دا خاصا ہن۔ اے ڄیہاں سابقے نہ تاں دراوڑی زباناں اِچ ہن تے نہ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70862 wikitext text/x-wiki ۵۸۔            کپردنKapard-in :۔(92)سرائیکی کپردِن، کپراندن(رگ وید10:114:3 )رگ وید دا اے ٻارھی لوظ وی kaدے سابقے نال ڄلدا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں کاka ،کیki ،کوku تے کے keڄیہاں سابقے قدیم منڈا Proto Munda زبان دا خاصا ہن۔ اے ڄیہاں سابقے نہ تاں دراوڑی زباناں اِچ ہن تے نہ تبتو برمن زباناں اِچ۔ چونکہ رگ وید اِچ انہاں سابقاں نال ڄلݨ آلے لوظ ڈھیر ہن ، اِتھوں پتا لڳدائے ڄو سندھ وادی اِچ آریاں دے آوݨ کولوں پیلھوں منڈا زبان یا ایںدے نال دی رلدی ملدی کائی زبان الائی ٻولی ویندی ہئی۔ اساں پیلھے وی ݙساآئے ہائیں ڄو ku, ki, ka تےke ڄیہاں سابقے چھڑے قدیم منڈا زبان دا خاصا نئیں بھلکہ منڈا کولوں ودھ اے سابقے سندھ وادی دی منڈھلی زبان پروٹو سرائیکی دے ہن ڄتھاں رگ وید ستھی ڳئی اے تے اے سابقے اڄ وی ایںعلاقے اِچ عام ورتارے اِچ ہن۔ kaدے سابقے نال بݨݨ آلا لوظ کپردن وی سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ اے سرائیکی زبان اِچ فعل حال دا صیغا جمع غائب ہے۔ ڄیویں ترݨ کولوں تردن۔ چرݨ کولوں چردن ، پھرݨ کولوں پھردن وغیرہ۔ کپراوݨ مصدر کولوں مذکراسم  کپر نکتھا ہویا ہے۔ کپردا معنا سئیں جیوکس ہوݨاں (ص241)لکھا ہے۔ Shoel in the riverڄݨیں واندھے دریا اِچ پاݨی دا اُتوں تے اچھلݨا۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص320 ) وی kapparدے ایہے معنے لکھے ہن۔ ڄیں ویلے سئیں کھتراݨ ہوݨاں (ص493 )ایں دے معنے لکھدن۔ ’’تیز مگر کم گہرا پانی۔منجدھار، طوفان۔ کپر دے لوظ کوں سئیں میاں محمد بخشؒ ہوݨاں اپݨے منظوم قصے ’’سیف الملوک‘‘ دے پنے 276 تے انڄ ورتا ہے۔ جا سیالیں چاک سدایا چالیا دکھ کھارا دُھپاں ، پالے، کپر جالے کردا سخت سہارا                        رگ وید اِچ ادھار گھدے ڳئے انہاں لوظاں دیاں بݨتاں، نویکلیاں صوتاں تے معناں مفہوماں کولوں اے نشابر تھیندا ہے ڄو اے لوظ سپت سندھو علاقے دے دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی سرائیکی زبان دے ہن تے سرائیکی ای سندھ وادی دی منڈھلی زبان ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان rtiedi9btpzp9lfe1cm5fu4ad76d3by 0 33515 70863 2026-04-21T11:15:08Z ڈیلی جھوک 4262 "۵۹۔             اولوکھالاUlukhala :۔ (93،94)سرائیکی اوکھلی (رگ وید 1:1:28)سئیں برو Burrow ہوݨاں ایں لوظ کوں دراوڑی زبان دا لوظ ݙسائندن۔ ڄیں ویلے سئیں کوئیپر ہوݨاں ایں کوں unexplainedچھوڑ ݙتا ہے ۔FWAدے لکھاری سئیں میئر ہوفر ہوݨاں ایں کوں ڳݨجھیل (Problamatic)آکھ کے چھوڑ ݙتا ہے ۔ سئی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70863 wikitext text/x-wiki ۵۹۔             اولوکھالاUlukhala :۔ (93،94)سرائیکی اوکھلی (رگ وید 1:1:28)سئیں برو Burrow ہوݨاں ایں لوظ کوں دراوڑی زبان دا لوظ ݙسائندن۔ ڄیں ویلے سئیں کوئیپر ہوݨاں ایں کوں unexplainedچھوڑ ݙتا ہے ۔FWAدے لکھاری سئیں میئر ہوفر ہوݨاں ایں کوں ڳݨجھیل (Problamatic)آکھ کے چھوڑ ݙتا ہے ۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دے معنے کریندنmortar(دوری، کھرل، اوکھلی وغیرہ)۔اساݙے بھاݨے اولوکھالا اڄوکے سرائیکی لوظ اوکھلی/اکھلی دا قدیم سرائیکی (Proto Saraiki)اٹھا ہے۔ ڄݨیں ulukhala ۔ اڄوکے سرائیکی لوظ اوکھلی /اکھلی دا قدیمی پرکھا (Predecesor) ہے۔اوکھلی کاٹھی دا بݨا ہویا چڈھا ہوندا ہے ڄیں دے وِچ داݨے گھت کے مولھے نال چھڑے ویندے ہن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص372)ایں لوظ دی انگریزی املا Ukhli لکھی ہے۔ تے ایں دے معنے لکھے نیں wooden mortar for husking grain ۔سئیں ویزل ہوݨاں ویulukhalaدا معنا mortar ای کیتا ہے۔ ایں کیتے اساں اے سمجھݨ اِچ حق تے ہائیں ڄو رگ وید دا الوکھالا تے اڄوکی سرائیکی دا لوظ اوکھلی / اُکھلی ہکا شئے ہِن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان sqai4ug8v4970ttvxgr8paqzczsykky 0 33516 70864 2026-04-21T11:15:29Z ڈیلی جھوک 4262 "۶۰۔               پھلاPhala :۔ (95،96)سرائیکی پھل تے پھلا (رگ وید 4:57:6 )ڈراویڈین ایٹامولوجی ڈکشنری ریفرنس (DEDR) دے لکھاری سئیں ٹی برو تے ایم بی ایمنیو ہوݨاں ایں لوظ کوں تامل لوظ Palu (پکݨ آلا) تے Palum (پکاہویا) دے حوالے نال دراوڑی لوظ ڳݨدن۔ ڄیں ویلےEWAلغت دے لکھاری سئیں م..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70864 wikitext text/x-wiki ۶۰۔               پھلاPhala :۔ (95،96)سرائیکی پھل تے پھلا (رگ وید 4:57:6 )ڈراویڈین ایٹامولوجی ڈکشنری ریفرنس (DEDR) دے لکھاری سئیں ٹی برو تے ایم بی ایمنیو ہوݨاں ایں لوظ کوں تامل لوظ Palu (پکݨ آلا) تے Palum (پکاہویا) دے حوالے نال دراوڑی لوظ ڳݨدن۔ ڄیں ویلےEWAلغت دے لکھاری سئیں میئر ہوفرہوݨاں ایں دے دراوڑی لوظ ہووݨ تے شکی ہن ۔ او ایں کوں ہند آریائی لوظ پھل phal/rیا پھَر کولوں مشتق آدھن تے ایں دا معنا کریندن to coagulate (کھرنڈ ٻجھݨا) تے condense (ٹھوس) بھل ایں دی ہند آریائی اصل (phar/phal)بارے کجھ نئیں ݙسائندے ۔ ایں کیتے سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ایں دا مطبل ہے ڄو رگ وید اے لوظ1450 تے1350 ق م دے وچکار دراوڑی یا منڈا زباناں کولوں ادھارگھدا ہے۔ ایں دے ثبوت اِچ آپ ہوݨاں منڈا زبان(سنتھالی) دا لوظ پٹیری / پتیری Pitiriگھِن آندن تے ایں دے معنے لکھدنSwelling of glands as in mumps ڄݨیں کن پیڑاں دا سُڄ ونڄݨاں۔ سئیں ویزل ہوݨاں پَھلا کوں شیت پُھلا سمنجھ کے اے معنے کیتن۔ پھلا دا لوظ منڈل 4سوکتا57تے رچھݨا6 اِچ آیا کھڑا ہے تے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب منڈل6,5,4تے 2رگ وید دے اوائلی ستھے ہوئے منڈل ہن۔ انہاں منڈلاں اِچ ہِک وی دراوڑی لوظ کائینی۔ آپ ہوݨاں لکھدن۔ "the early Rigvedic period: C-1700-1500BC, especially the hymns in book 4,5,6 (and may be book 2)......It is important to note that level I has no Dravidian loan word at all they begin to appear only in the level II,III." (97)                        رگ وید دے اوائلی دور 1500-1700ق م تائیں خاص کر او بھڄݨ ستھے ڳئے ہن ڄیہرھے منڈل6,5,4(تے تھی سڳدا ہے ڄو منڈل2)اِچ ہن۔ وݙی ڳالھ اے ہے ڄو ایں دور اِچ ستھے ڳئے منڈلاں اِچ ناں جوگا ہِک وی دراوڑی لوظ کائینی۔ اے ݙوجھے تریجھے دور اِچ آوݨ لڳ ویندن۔ ایں بیان دے چاندݨ اِچ اے نشابر تھی ڳئے ڄو پھلا دا لوظ دراوڑی نئیں۔ کیوں ڄو اے اوائلی دور دے ستھے ہوئے منڈل 4اِچ آیا کھڑا ہے۔                        انہاں وکھو وکھ لسانی ماہراں دے وکھو وکھ زباناں (دراوڑی تے منڈا) دے حوالاں اِچ ݙتے ہوئے وکھو وکھ لوظاں دی پھَلا نال کائی سَک سکوَت نئیں بݨدی تے نہ انہاں دے معنے پھلا نال ڈھُکدِن ۔ پھلا سرائیکی مصدر پھلݨ کولوں مشتق ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص99)پھلݨ دا معنا لکھدن to bear fruit ڄݨیں پھل چاوݨا۔ پھلݨ مصدر کولوں پھلا ماضی دا صیغا ہے ۔’’ڄیویں اے باغ پَر چنگا بھلا ہئی‘‘۔ سئیں جیوکس ہوݨاں پھلا دی جھا ماضی دا صیغا پھلیا لکھا ہے۔ پھلا تے پھلیا دا معنا مفہوم ہکو ای ہے۔ اے چھڑا لہجے دا فرق ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں وی پھلا دا معناfruit (پھل) لکھا ہے۔ ڄیں ویلے سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص350 )پھلݨ کولوں مصدری اسم پھل(phall)لکھ کے ایں دے معنے لکھن (Fruit) ۔ سرائیکی زبان اِچ پھل دا لوظ چھڑا (fruit)کݨ ای نئیں ورتا ویندا بھلکہ ݙنڳراں (ڳاں ، منجھ) تے پہاروواں (بھیݙ ،ٻکری) دے نویں ڄموڑاں کوں وی پھل آکھا ویندا ہے۔ اِتھاں ایں ڳالھ دا اَٹ کڈھݨا ضروری ہے ڄو کیا اے لوظ ہند آریائی زبان (آریاں دی زبان) دا لوظ ہے ڄیویں ڄو سئیں میئر ہوفر ہوݨاں آدھن یا اے سندھک زبان Indus Language دا لوظ ہے ۔سئیں  میئر ہوفرہوݨاں دے رد اِچ ایہو ای کافی ہے ڄو سئیں ایف بی جے کوئیپر ، آسکوپرپولا ،زویلے بل ، ویزل، پینو (Pinnow) تے ٻئے ڈھیر سارے لسانی ماہر ایں لوظ کوں رگ وید دا اُدھار گھِدا ہویا لوظ (foreign word) منیندن۔ انہاں یکاں دے آکھے موجب پھَلا ویدک سنسکرت دا لوظ نئیں بھلکہ اے سندھ وادی دی اوں قدیم زبان دا لوظ ہے ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے دی سندھ وادی اِچ الائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔ اوں کوں سئیں ویزل ہوݨاں پارا منڈا، انڈس لینگوئج تے ہڑپا آلاں دی زبان آدھن تے اساں اوں کوں پروٹوسرائیکی زبان آدھے ہائیں۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان hpxy9onwui95jtyf37fj1i4az589obr 0 33517 70865 2026-04-21T11:15:43Z ڈیلی جھوک 4262 "۶۱۔                پھالا Phala :۔ (98)سرائیکی پھالا ، پھالھا (رگ وید 3:45:4, 10:117:7, 4:57:8)سئیں ویزل ہوݨاں پھالا دے معنے کریندن plough share ۔ڄݨیں ہل دا پُرزا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص167 )ایں دا معنا لکھا ہے۔’’ہل پر جڑا ہوا لوہا جو زمین پھاڑتا ہے ۔‘‘سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص346 )پھال..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70865 wikitext text/x-wiki ۶۱۔                پھالا Phala :۔ (98)سرائیکی پھالا ، پھالھا (رگ وید 3:45:4, 10:117:7, 4:57:8)سئیں ویزل ہوݨاں پھالا دے معنے کریندن plough share ۔ڄݨیں ہل دا پُرزا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص167 )ایں دا معنا لکھا ہے۔’’ہل پر جڑا ہوا لوہا جو زمین پھاڑتا ہے ۔‘‘سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص346 )پھالا دی انگریزی املاphala اُکے تے اونویں لکھی ہے ڄیویں سئیں ویزل ہوݨاں لکھی ہے۔ بھل ایں دا معنا کیتانیں coulter ڄݨیں ہل دے اڳوں لڳا ہویا پھالا۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص96 )ایں سرائیکی لوظ دی انگریزی املا phala ای لکھی ہے تے ایں دا معنالکھا نیں Centre of plough ،ڄݨیں ہل دا وِچالے آلا حصا یا ہل دا مرکز۔ پھالا دا لوظ ٹھیٹھ سرائیکی لوظ ہے ۔ کانسی دور اِچ چُنجلی بھل سخت لکڑ دا پھالا ورتا ویندا ہئی۔ کیوں ڄو اوں ویلے تائیں لوہا حالے سندھ وادی اِچ ناہی آیا۔ اساݙے بھاݨے پھالا دا لوظ خالص سرائیکی لوظ ، پھال کولوں مشتق ہے۔ ۔پھال آدھن ݙاند دے ہِک واری ڳاں کوں ٹپ ݙیوݨ کوں (کھتران: ص167 )۔ ڄیویں سرائیکی لوظ پھل دے اڳوں ’’ا‘‘ ودھا کے ویدک سنسکرت اِچ پھلا تے تِل کوں تِلا بݨا ݙتا ڳیا ہے۔ ایویں رِت پھال دے اڳوں وی ’’ا‘‘ ودھا کے ایں کوں پھالا بݨا ݙتا ڳئے۔ پھال تے پھالا ݙوہاں دے وِچ ودھارے دا مفہوم پاتا ویندا ہے۔ لڳدائے پھال دا لوظ سندھک واسیاں اوں ویلے گھڑا ہئی ڄݙاں اڄ کولوں 9500ورھیں پیلھے مہرگڑھ اِچ انہاں چوکھراں کوں گھریتڑا (domestic)بݨا گھِدا ہئی۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 4bbzi7t78r0yv5y3qgt8fxp1ye9ybnl 0 33518 70866 2026-04-21T11:16:00Z ڈیلی جھوک 4262 "۶۲:                شروری/شاروریSarvari :۔ (99،100)شاروری ، سروری۔ سرائیکی سروری، سروار(رگ وید (5:52:3) سئیں ویزل ہوݨاں سئیں کوئیپر ہوݨاں دے حوالے نال ایں لوظ دا معنا لکھیندن nightڄݨیں رات۔ تے آدھن ڄو ایں دے وِچ ݙوڑے سابقے sar تے vari مجود ہِن ۔ اے ڄیہاں ݙوڑے سابقے منڈا زبان..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70866 wikitext text/x-wiki ۶۲:                شروری/شاروریSarvari :۔ (99،100)شاروری ، سروری۔ سرائیکی سروری، سروار(رگ وید (5:52:3) سئیں ویزل ہوݨاں سئیں کوئیپر ہوݨاں دے حوالے نال ایں لوظ دا معنا لکھیندن nightڄݨیں رات۔ تے آدھن ڄو ایں دے وِچ ݙوڑے سابقے sar تے vari مجود ہِن ۔ اے ڄیہاں ݙوڑے سابقے منڈا زبان دے وِچ ٻہوں ورلے ہن۔ ایں کیتے آپ ہوݨاں آدھن ڄو اے آسٹروایشیاٹک زبان دا لوظ ہے ۔بھل ݙوڑے سابقاں (double prefixes)دی تڳ تے رگ وید دے ٻارھی لوظاں کوں آسٹروایشیاٹک(Austro Asiatic)زبان دے لوظ سمنجھ گھنݨا نری بے نرواری ہے۔ کیوں ڄو سندھ وادی ڄتھاں رگ وید ستھی ڳئی اے ، دی منڈھلی تے پراݨی زبان سرائیکی اِچ وی ݙوڑے سابقے ٻہوں ڈھیر ہِن۔ ڄیویں kukur کُکڑ، ku-kir کُکِڑ،ran-dur رنڈُڑ، ran-dir رنڈِڑ،ga-ba  گابا،ga-bi گابی، ga-va ڳاوا، la-va لاوا، pa-va پاوا تے ٻئے ڈھیر لوظ۔ ایں کیتے ݙوڑے سابقے رکھݨ آلی سپت سندھو دھرتی دی مُنڈھلی زبان سرائیکی کوں پرے پریرے دی پوادھی زبان آسٹروایشیاٹک (منڈا) تے ترجیح ݙتی ونڄݨی چاہیدی ہے۔ ایں بارے خُد سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "In evaluating these loan words, we should first look out for a possible source in the language (s) actually found in the area since the ancient times".(101(                        ادھارگھدے لوظاں دی پرکھ پڑچول کریندے ایلے اساکوں چاہیدا ہے ڄو اساں سبھ توں پیلھے اوں زبان(یا زباناں) کوں وسیلا بݨاؤں ڄیہرھی ٻہوں پراݨے ویلاں کولوں اوں علاقے اِچ سچ مچ الائی ٻولی ویندی پئی ہے۔ بھل ݙکھ تاں ایں ڳالھ دا ہے ڄو سندھ وادی دی زبان دی تحقیق کریندے ایلے ایں اصول کولوں اکھ نوٹی کیتی ویندی ہے۔                        ݙوڑے سابقے رکھݨ آلا رگ وید دا ٻارھی لوظ sarvari سرواری/سروری وی سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص216 ) ایں کوں سرائیکی لوظ منیندے ہوئیں ایں دی انگریزی املا sarwar تے سرائیکی املا سروار لکھی ہے۔ ایں لوظ کوں آپ ہوݨاں مادی لکھدن تے ایں دا معنا کریندن Encomium, poem in praise of some family ڄݨیں قصیدہ، نظم ڄیہرھی کیہیں ولڳݨ دی تریف اِچ لکھی ونڄے۔ اساݙے تائیں پڄدے پڄدے سرواری دی چھڑی ’’ی‘‘ ای غُذرے ویلاں دے اندھارے اِچ کِتھائیں ڈھہہ ڳئی اے تے ہُݨ اے لوظ چھڑا سروار رہے ڳئے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان rpcvy3xf4nceu39i29s18zn9nxbsc1l 0 33519 70867 2026-04-21T11:16:16Z ڈیلی جھوک 4262 "۶۳۔              اَپی سرواراApi-sarvara:۔(102)سرائیکی اپݨی سروار(رگ وید 3:9:7, 8:1:29 ) ایں لوظ دا سرائیکی اِچ معنا تھیند اہے ۔ آپ اپݨی تریف کرݨا ڄݨیں اپݨے مونھ میاں مٹھو بݨݨا۔ رگ وید دے لوظ سرواری، سروارا تے سرائیکی لوظ سروار اپݨے اٹھا تے معناں اِچ ہِکے لوظ دے مختلف رو..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70867 wikitext text/x-wiki ۶۳۔              اَپی سرواراApi-sarvara:۔(102)سرائیکی اپݨی سروار(رگ وید 3:9:7, 8:1:29 ) ایں لوظ دا سرائیکی اِچ معنا تھیند اہے ۔ آپ اپݨی تریف کرݨا ڄݨیں اپݨے مونھ میاں مٹھو بݨݨا۔ رگ وید دے لوظ سرواری، سروارا تے سرائیکی لوظ سروار اپݨے اٹھا تے معناں اِچ ہِکے لوظ دے مختلف روپ ہن۔ ہزاراں ورھاں دا پندھ جڳیندیںہوئیں انہاں لوظاں دی کائی ہِک ادھ صوت ڄیکر اتاں تلہاں تھی وی ڳئی اے تاں اے کائی وݙی ڳالھ نئیں بھلکہ اے لسانی ارتقاء(Linguistic evolution)دے قنوناں دے عین مطابق ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ncvunovfcczqd8zvxlj14omw9sfijsb 0 33520 70868 2026-04-21T11:16:29Z ڈیلی جھوک 4262 "۶۴۔              ترنتاTaranta :۔(103)سرائیکی ترنڈا (رگ وید) رگ وید دے ایں ٻارھی لوظ دی بݨت Cer ڄݨیں Consonants+Vowels+r دی بݨت ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو sar,par,nar,tar دے سابقاں نال بݨݨ آلے لوظ ویدک سنسکرت دے لوظ نئیں بھلکہ اے مقامی سندھک زبان (Indus Language)دے لوظ ہن ترنتا(Taranta)..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70868 wikitext text/x-wiki ۶۴۔              ترنتاTaranta :۔(103)سرائیکی ترنڈا (رگ وید) رگ وید دے ایں ٻارھی لوظ دی بݨت Cer ڄݨیں Consonants+Vowels+r دی بݨت ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو sar,par,nar,tar دے سابقاں نال بݨݨ آلے لوظ ویدک سنسکرت دے لوظ نئیں بھلکہ اے مقامی سندھک زبان (Indus Language)دے لوظ ہن ترنتا(Taranta)وی tarدے سابقے نال بݨا ہویا لوظ ہے۔ ایں کیتے اے وی ویدک سنسکرت دا لوظ نئیں بھلکہ مقامی سندھک زبان (سرائیکی + سندھی) دا لوظ ہے تے اڄوکی سرائیکی اِچ ترنڈا دے روپ اِچ مجود ہے۔ سرائیکی اِچ ایں دا معناتھیندا ہے ٹولا ، گروہ، تھپی۔ ڄیویں ’’چھوہراں دا ہِک ترنڈا اِتھوں لنگھ ڳئے‘‘۔سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص369 ) ترنڈا دا مادی لوظ ترنڈی لکھ کے ایں دے معنے لکھے ہن "a large herd of bulocks taken about for sale" ڄݨیں ݙانداں دا ہِک وݙا ترنڈا ڄیہرھا وِکݨ ویندا پیا ہووے۔ نروٹ ناں دے یکے متعلقات ای ہمیشاں نروٹ آندن۔ ایں کیتے نروٹ (masculine)ݙانداں دے نال ترنڈی دی جھا ترنڈا دا لوظ ای ورتارے اِچ آسی۔ اساں ایں کیتے herd دے معناں اِچ ترنڈی دی جھا، ترنڈا دا لوظ ورتا ہے۔ رگ وید دے ترنتا (tarnta) تے اڄوکی سرائیکی دے ترنڈا (Taranda) دے وِچ چھڑی t تے d دیاں صوتاں اِچ وٹاندdissimilation ہے۔ باقی دا لوظ انویں دا انویں ہے۔ ایں دے کول نشابر ہے ڄو ترنڈا ہزاراں ورھاں پراݨا سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 7p26bs0xs35ei62jnnxdfbl0subpgh1 0 33521 70869 2026-04-21T11:16:42Z ڈیلی جھوک 4262 "۶۵۔             تاڈتTadit :۔(104)سرائیکی آݙت/ آݙتوار۔(رگ وید 1:94:17, 2:23:9 ) سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب tadit تاݙت انہاں لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے ٻہوں دیر پِچھوں (1200-1350ق م) رگ وید اِچ آئن تے اِتلے تائیں آریاں تے دراوڑیاں دا سندھ وادی دے اُکے لمیں علاقاں (سندھ) اِچ ملاپ تھی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70869 wikitext text/x-wiki ۶۵۔             تاڈتTadit :۔(104)سرائیکی آݙت/ آݙتوار۔(رگ وید 1:94:17, 2:23:9 ) سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب tadit تاݙت انہاں لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے ٻہوں دیر پِچھوں (1200-1350ق م) رگ وید اِچ آئن تے اِتلے تائیں آریاں تے دراوڑیاں دا سندھ وادی دے اُکے لمیں علاقاں (سندھ) اِچ ملاپ تھی ڳیا ہئی۔ایں کیتے کجھ دراوڑی لوظ ویدک سنسکرت اِچ آئن۔ تاݙت وی انہاں لوظاں اچوں ہے۔ بھل تاݙت (tadit)دا لوظ منڈل2سوکتا23 تے رچھݨا9اِچ مجود ہے۔ رگ وید دے 5,4,2 تے6 او اوائلی منڈل ہن ڄیہرھے سبھ توں پیلھے ستھے ڳئے ان۔ تے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب انہاں اوائلی منڈلاں اِچ ناں جوگا کوئی ہِک وی دراوڑی لوظ مجود کائینی۔ ایں کیتے اساں اے سمجھیندے ہائیں ڄو تاݙت وی دراوڑی لوظ نئیں توڑیں ڄو اے منڈل 1دے سوکتا 94دی رچھݨا17اِچ وی آیا کھڑا ہے۔ تے منڈلIرگ وید دے انت تائیں ستھیندا ریہا ہے۔ ایں دا لوظ دے پراݨ تے کوئی اثر نئیں پوندا۔ تاݙت سندھ وادی دی مقامی زبان پروٹوسرائیکی دا اپݨا لوظ ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ اے لوظ آݙت دے روپ اِچ مجود ہے۔ غُذریل ہزاراں ورھاں اِچ ایں دی چھڑی پیلھی صوت ’’ت‘‘ ای ڈٹھی ہے۔ باقی دا لوظ ثابت ثبوت اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص93) ایں لوظ دی انگریزی املا aditwarلکھ کے ایںدے معنے Sundayڄݨیں آݙتوارلکھے ہن۔ ڄیں ویلے سئیں جیوکس ہوݨاں (ص33)وی ایں دی انگریزی املا Aditwarلکھ کے ایں دے معنے Sundayکیتے ہن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص6)ایں لوظ کوں چھڑا آݙت لکھا ہے۔ تے ایں دا معنا کیتا نیں ’’اتوار کا دن‘‘۔اساݙے بھاݨے رگ وید دا تاݙت tadit سرائیکی زبان دا آݙت / آݙتوار ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 5delkh767356yf1xf8imz603ghg2onm 0 33522 70870 2026-04-21T11:16:56Z ڈیلی جھوک 4262 "۶۶۔              کسی، کاسیKasi :۔(105) سرائیکی کَسی(اتھروید) پچادھی لسانی پڑچولیاں دی ہِک وݙی بھُل اے ہے ڄو او موہن جو داڑو تے ہڑپا آلاں دی زبان دی پڑچول کریندے ایلے خُد ایں علاقے اِچ ٻولیاں ونڄݨ آلیاں اڄوکیاں زباناں دو دید ای نئیں بھنوائندے۔ ایں کیتے او رگ وید..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70870 wikitext text/x-wiki ۶۶۔              کسی، کاسیKasi :۔(105) سرائیکی کَسی(اتھروید) پچادھی لسانی پڑچولیاں دی ہِک وݙی بھُل اے ہے ڄو او موہن جو داڑو تے ہڑپا آلاں دی زبان دی پڑچول کریندے ایلے خُد ایں علاقے اِچ ٻولیاں ونڄݨ آلیاں اڄوکیاں زباناں دو دید ای نئیں بھنوائندے۔ ایں کیتے او رگ وید اِچ ادھار گھِدے ہوئے ٻارھی لوظاں دے معنے کجھ دے کجھ کرویندن۔ ڄیویں سئیں کوئیپر ہوݨاں کَسی(kasi)دے لوظ دا معناhandful ڄݨیں تھٻا کیتا ہے۔ اے اندھارے اِچ تیر مارݨ آلی ڳالھ ہے۔ ایں کیتے پچادھی علماکیہیں ویلے تاں منڈا زبان کوں سندھ وادی دی زبان ݙسائندن تے کیہیں ویلے دراوڑی زباناں کوں۔ سئیں ویزل ہوݨاں وی کَسی(Kasi) کوں تبتوبرمن لوظ سمجھیندن تے آدھن ڄو اے بنارس دے پواہے اِچ راہوݨ آلے کیہیں قبیلے دا ناں ہے(106)۔ ڄیں ویلے کسی (kasi)خالص سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی سرائیکی زبان دا لوظ ہے ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص321) ایں لوظ دی انگریزی املا kassiلکھی ہے۔ ایں دا معنا لکھا نیں water course ڄݨیں پاݨی دا کھالا۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص249)وی ایں دی انگریزی املا kassi لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں A small distribution canal, in Hazara, a riverine ، ڄݨیں پاݨی دی چھوٹی ڄیݙی نہر۔ہزارہ ڈویژن اِچ چھوٹے دریا کوں وی کَسی آکھا ویندا ہے۔ کَسی اسمِ صفت (adjective)وی ہے۔ اتھاں ایں دا معنا تھیند اہے  تھولی، گھٹ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں کَسی دا نروٹ کَسہkassa لکھا ہے تے ایں دے معناں اِچ لکھا نیں little lessڄݨیں تھولا گھٹ۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص505)وی نروٹ لوظ کَسا لکھ کے ایں دے معنے لکھن قدرے کم۔ مقررہ مقدار سے کچھ کم تھوڑا۔ چھوٹا، کم ، خسارے والا ، وزن میں کم و غیرہ۔ اے لوظ پاݨی آلی کسی ہووے یا اسمِ صفت آلی کَسی ، ہر رنگ اِچ اے سرائیکی لوظ ہے تے عام ورتارے اِچ وی ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان sd4ktn3w8umj9l7sgyfe9978pgxrzwh 0 33523 70871 2026-04-21T11:17:12Z ڈیلی جھوک 4262 "۶۷۔              اُکھا،اوکھا،اَکھاUkha :۔(107) سرائیکی اُکا، اوکھا۔ (رگ وید 1:162:13-15, 4:19:9 )سئیں ٹی ۔برو ،ساؤتھ ورتھ تے زویلے بل اکھا ukha کوں دراوڑی لوظ آدھن۔ ڄیں ویلے سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں نہ ادھار گھدا ہویا دراوڑی لوظ منیندن تے نہ اصل دراوڑی لوظ۔ انہاں دا آکھݨ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70871 wikitext text/x-wiki ۶۷۔              اُکھا،اوکھا،اَکھاUkha :۔(107) سرائیکی اُکا، اوکھا۔ (رگ وید 1:162:13-15, 4:19:9 )سئیں ٹی ۔برو ،ساؤتھ ورتھ تے زویلے بل اکھا ukha کوں دراوڑی لوظ آدھن۔ ڄیں ویلے سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں نہ ادھار گھدا ہویا دراوڑی لوظ منیندن تے نہ اصل دراوڑی لوظ۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو اے رگ وید دے اوائلی ادھار گھِدے ڳئے لوظاں اِچوں ہے تے ڄیکر ایں کوں دراوڑی لوظ مناں ونڄے تاں وت اے وی منݨا پوسی ڄوموہن جو داڑو تے ہڑپا آلاں دی زبان وی دراوڑی ہئی۔ ایں دے رد اِچ آپ ہوݨاں آدھن ڄو رگ وید دے اوائلی منڈلاں (2,4,5,6)اِچ ہِک وی دراوڑی لوظ کائینی۔ اکھا چونکہ رگ وید دے سبھ توں پراݨے منڈل 4اِچ آیا کھڑا ہے ایں کیتے نہ تاں اے دراوڑی لوظ تھی سڳدا ہے تے نہ موہن جو داڑو تے ہڑپا آلاں دی زبان دراوڑی ہئی۔                        رگ وید دا اکھا (ukha)سرائیکی دا اکا(ukka)ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص37)ایں دی ایہا انگریزی املا لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں The whole lot, allڄݨیں یکے دا یکا۔ ڄیکر اکا کوں اسم ِ صفت گھدا ونڄے تاں وت ایں دے معنے تھیندن Quite, at allبلکل ،ہرگز نئیں۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص36) ایں کوں خالص سرائیکی لوظ لکھدن تے ایں دے معنے ہرگز، بلکل، تمام تے سارا کریندن۔ ڄیویں ’’اے اکا کوڑ ہے‘‘۔ ایں دا مادی لوظ اُکی ہے ۔ سرائیکی دا’’ک ‘‘ویدک سنسکرت اِچ عمومن ’’کھ‘‘ تھی ویندا ہے ۔ ایں کیتے اِتھاں وی سرائیکی دا اکا ، اکھا (ukha)تھی ڳیا ہے۔ اے وی تھی سڳدا ہے ڄو اے لوظ سرے کولوں اوکھا ہووے (جیوکس ص49)تے آریاں ایندا پیلھا سُر (vowel)  A ڈھہا کے ایں کوں اوکھا کولوں اُکا بݨا ݙتا ہووے۔                        سئیں ویزل ہوݨاں اکھا (ukha )دے معنے لکھے ہن pot,hip ڄیں ویلے DEDRلغت دے لکھاری سئیں ٹی برو ہوݨاں ایں لوظ کوں دراوڑی (tulu)دے لوظ (okka)دے برابر سمنجھ کے ایں دے معنے کیتن hip ۔ ایں کیتے سئیں ویزل ہوݨاں وی ایں دا ہِک ایہو معنا لکھا ہے۔ EWA لغت دے لکھاری سئیں میئر ہوفرہوݨاں ایں لوظ کوں لاطینی زبان دے لوظ duxill (small potڄݨیں چھوٹا تھاں) تے(Dulla Pot)  تھاں دے برابر سمجھیندن۔ بھل آپ ہوݨاں اے وی لکھدن ڄو (not sufficiently explained) ڄݨیں ایں دی پوری وضاحت نئیں تھی سڳی۔ اے لوظ اُکا ہووے یا اوکھا ہر رنگ اِچ اے سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان drzie8ihfr0a978esr40a5jba3rtugh 0 33524 70872 2026-04-21T11:17:30Z ڈیلی جھوک 4262 "۶۸۔             اکھا چڈ، اوکھا چِڈUkha Chid :۔(108)سرائیکی اوکھا چݙ، اکا چڈ(رگ وید 4:19:9 ) سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دے معنے لکھدن lame, breaking the hip ڄݨیں او جھا ڄتھوں ٻنڈڑو کھرے تھیندن تے لنگڑا ۔DEDR دے لکھاری سئیں ٹی ۔بَرو ہوݨاں ایں دے معنے لکھدن Particular part of upper leg ڄݨیں اتلی ڄ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70872 wikitext text/x-wiki ۶۸۔             اکھا چڈ، اوکھا چِڈUkha Chid :۔(108)سرائیکی اوکھا چݙ، اکا چڈ(رگ وید 4:19:9 ) سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دے معنے لکھدن lame, breaking the hip ڄݨیں او جھا ڄتھوں ٻنڈڑو کھرے تھیندن تے لنگڑا ۔DEDR دے لکھاری سئیں ٹی ۔بَرو ہوݨاں ایں دے معنے لکھدن Particular part of upper leg ڄݨیں اتلی ڄنگھ دی مخصوص جھا۔ سرائیکی اِچ ایں جھا کوں چݙی، چݙا تے چݙ آکھا ویندا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں(ص147) ایں لوظ دی انگریزی املا (chud) لکھیندن تے اے وی ݙسائندن ڄو اے لوظ نروٹ ورتا ویندا ہے۔ آپ ہوݨاں ایندا معنا لکھیندن The vulvaڄݨیں رِحم۔ ڄیں ویلے سئیں کھتران ہوݨاں (ص267 ) ایں کوں خالص سرائیکی لوظ ݙسائندن تے ایں دے معنے کریندن،’’عورت کی شرم گاہ، اندام ِ نہانی ‘‘۔ سئیں ویزل ہوݨاںUkka-chid دے وچالے ڈیش(۔) لا کے انہاں کوں ݙوں وکھرے وکھرے لوظ ݙسائندن۔ سرائیکی اِچ وی اکا / اوکھا تے چݙ ݙوں وکھرے وکھرے لوظ ہِن۔ بھل ڄݙاں اے اکٹھے آندن تاں انہاں دے حقیقی معنے بدل ویندن۔ مجازی معناں اِچ اے مرکب بیوقوف، اݨچݙ تے گنوار آدمی کیتے ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں ’’او تاں اکا چݙ دا چݙ ہے۔ ڄݨیں او تاں نرا بیوقوف یا اݨچڈ ہے۔ ڄیں ویلے اوکھا دے نال چݙ دا مرکب بݨدا ہے تاں وت اے مشکل آدمی دے معنے وی ݙیندائے ۔ اے ڄیہاں آدمی ڄیں دے کول کئی شئے گھنݨی یا کائی ڳالھ مناوݨی ٻہوں اوکھی ہووے۔ ڄیویں ’’او تاں ٻہوں اوکھا چݙ ہے‘‘۔اتھاں چݙتضحیکاً ورتا ڳیا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان kf6s2y2170q8wh7aec4e877sq9j9zk6 0 33525 70873 2026-04-21T11:17:49Z ڈیلی جھوک 4262 "۶۹۔              کھالا/کھلاKhala :۔(109)سرائیکی کھالا ، کھلا ، کھلواڑا (رگ وید 10:48:7)سئیں ویزل ہوݨاں khala کوں انہاں لوظاں دے کھندھیڑ اِچ ڳݨدن ڄیہرھے رگ وید دے چھیکڑی ویلاں (1200-1450ق م ) اِچ ادھار گھدے ڳئے ہن تے سئیں ہوݨاں دے آکھے موجب اتلے تائیں دراوڑیاں تے آریاں دا م..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70873 wikitext text/x-wiki ۶۹۔              کھالا/کھلاKhala :۔(109)سرائیکی کھالا ، کھلا ، کھلواڑا (رگ وید 10:48:7)سئیں ویزل ہوݨاں khala کوں انہاں لوظاں دے کھندھیڑ اِچ ڳݨدن ڄیہرھے رگ وید دے چھیکڑی ویلاں (1200-1450ق م ) اِچ ادھار گھدے ڳئے ہن تے سئیں ہوݨاں دے آکھے موجب اتلے تائیں دراوڑیاں تے آریاں دا ملاپ (اڄوکے صوبہ سندھ اِچ) تھی ڳیا ہئی۔ توڑیں ڄو ٻہوں گھٹ ہئی۔ ایں کیتے آپ ہوݨاں ایں لوظ کوں رگ وید اِچ آیا ہویا دراوڑی لوظ ڳݨدن۔ بھل اساݙے بھاݨے آریاں تے دراوڑیاں دا مفروضا ملاپ (Contact) کتھائیں1000ق م کول ای پچھے گنگا جمنا دو آب دو اوں ویلے تھیا ہے۔ ڄݙاں آریے سندھ وادی اچوں نکل کے وسطی ہندوستان دو لڳے ڳئے ہن۔ ڄیں ویلے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید 1200ق م تائیں سپت سندھو علاقے اِچ ستھی ڳئی ہئی کیوں ڄو ایں دے وِچ کرشنا ایاس (لوہے) دا کتھائیں کوئی ذکر کائینی تے سوجھواݨاں دا ایں تے اتفاق ہے ڄو برصغیر پاک تے ہند اِچ لوہا 1200ق م کول پِچھے آئے۔ظاہر ہے ڄو کھالا (khala)دا لوظ رگ وید اِچ 1200ق م کولوں پیلھے آئے تے اِتلے تائیں آریے سندھ وادی اِچ ای رہے ہن۔ ایں مُد اِچ آریاں تے دراوڑیاں دا ملاپ (contact)تھیا ای نئیں ۔ تاں وت کھالا دا لوظ وی دراوڑی نئیں۔ ݙوجھا رگ وید دے ادھار گھدے ڳئے ٻارھی لوظاں اِچوں ڄنہاں 26لوظاں کوں دراوڑی زبان دے لوظ سمجھا ویندا ہے انہاں دے دراوڑی ہووݨ تے وی ڈھیر سارے لسانی سوجھواݨاں کوں کُراڑے اتراض ہِن۔ خُد سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے  ڄو "The large number of agriculture words alone that have no Dravidian explanation indicates that the language of the Indus people can not have been Dravidian". (110)                        وہیبے آلے لوظاں دی اِتلی وݙی ڳݨتری اِچ دراوڑی زبان اِچ کائی دل منیندی تشریح نہ ہووݨ پاروں اے نشابر تھیندا ہے ڄو سندھک لوکاں دی زبان دراوڑی نئیں تھی سڳدی۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے ایں بیان دے چاندݨ اِچ کھالا (khala) دا لوظ وی دراوڑی نئیں تھی سڳدا بھلکہ اے سندھ وادی دی مقامی زبان پروٹوسرائیکی دا لوظ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا کریندن Threshing floor ڄݨیں فصل ڳہاوݨ دی جھا۔ ایں کوں اڄوکی سرائیکی اِچ کھلواڑ یا کھلواڑا آکھا ویند اہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص322,188 )ایں لوظ کوں ݙوں جھاہیں تے لکھا ہے تے ݙوہاں جھاہیں تے ایں دی انگریزی املا khalwaraکھلواڑا ای لکھی ہے تے معنا وی اوہو لکھا ہے ڄیہرھا سئیںویزل ہوݨاں khala کھالا دا لکھا ہے۔ ڄݨیں threshing floor ۔سئیں جیوکس ہوݨاں (ص266)وی ایں دی انگریزی املا khalwara لکھ کے ایں دا معنا threshing floor ای کیتا ہے۔ سئیں جیوکس تے سئیں اوبرائن ہوݨاں دے کیتے معناں کولوں نشابر تھی ویندا ہے ڄو رگ وید دا کھالا تے اڄوکی سرائیکی دا کھلواڑا ہکا شئے ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص538)کھلواڑا دی سرائیکی املا چھیکڑی ـ’’ا‘‘ چھوڑکے چھڑی کھلواڑ لکھی ہے تے معنا انہاں وی اوہو کیتا ہے ڄیہرھا سئیں ویزل ہوݨاں کیتا ہے۔ ڄݨیں ’’کسی جنس کے گہائے جانے کی جگہ‘‘۔                        محض کھالا دے روپ اِچ وی اے لوظ سرائیکی ہے۔ ایں روپ اِچ سئیں کھتران ہوݨاں (ص531)ایں دا معنا کریندن ’’نالا‘‘ چھوٹی ندی تے کَسی کوں وی کھالا آکھا ویندا ہے۔ تے ڄیکر ایں لوظ کوں کھلا پڑھا ونڄے تاں ایں دا معنا تھیند اہے جُتی آلا ہِک پولا۔ سئیں جیوکس ہوݨا(ص266)ایں دی انگریزی املا khalla (کھلا) لکھ کے ایں دے معنے لکھے ہن۔ "A shoe, used only when beating with shoes is intended, loss, shoe beating."                        ڄݨیںجُتی، کھلے دا لوظ اوں ویلے ورتا ویندا ہے ڄیں ویلے کیہیں کوں کٹݨ دا ارادہ کیتا ونڄے ، نقصان، کھلاں دی مار۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص322)وی کھلا دی انگریزی املا khallaلکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں shoe beating ۔ڄیں ویلے کھلا دا ہک معنا کھڑووݨا وی تھیند اہے۔ سئیں اوبرائن تے سئیں جیوکس ہوݨاں وی ایں دی انگریزی املا khala لکھ کے ایں دے معنے لکھن کھڑوتا /کھلوتا(standing)۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو اے لوظ ڄیہرھے رنگ اِچ وی پڑھا ونڄے اے سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 7rwaspfe8qq8m9klnk040eqkvy0ss4h 0 33526 70874 2026-04-21T11:18:02Z ڈیلی جھوک 4262 "۷۰۔              اَپھلاa-phala :۔(111)سرائیکی اَݨ پھلا (رگ وید(10:71:5 سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا لکھدن without fruit ۔بھل ایں لوظ دے اڳوں سوالیہ نشاݨ لا کے انہاں معناں کوں مشکوک وی بݨا ݙیندن۔ انہاں دے شک دی وجھاں شیت phala پھلا دی پہل اِچ لڳݨ آلا a دا سابقا ہے۔ کیوں ڄو س..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70874 wikitext text/x-wiki ۷۰۔              اَپھلاa-phala :۔(111)سرائیکی اَݨ پھلا (رگ وید(10:71:5 سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا لکھدن without fruit ۔بھل ایں لوظ دے اڳوں سوالیہ نشاݨ لا کے انہاں معناں کوں مشکوک وی بݨا ݙیندن۔ انہاں دے شک دی وجھاں شیت phala پھلا دی پہل اِچ لڳݨ آلا a دا سابقا ہے۔ کیوں ڄو سئیں ویزل ہوݨاں پھلا دا معنا تاں چنڳی تراویں ڄاݨدن۔ بھل a-phala دی بݨت انہاں کیتے شیت انوکھڑی ہے۔ اپھلا (a-phala) اصل اِچ سرائیکی زبان دا لوظ اݨ پھلا (without fruit) ہے۔ اݨ سرائیکی زبان دا عام ورتارے اِچ اوݨ آلا سابقا ہے۔ تے نفی دے معناں اِچ ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں اݨ بھاندا ، اݨ تھک ، اݨ چک وغیرہ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص45 )اݨ دی سرائیکی املا انڑ تے انگریزی املا Anr لکھدن تے ایں دے معناں اِچ آپ ہوݨاں آدھن ڄو "A prefix of negative answering to un, im, in-in English   ڄݨیں سرائیکی دا اݨ انویں نافیا سابقا ہے ڄیویں انگریزی اِچ  im,un  تے in تے اڑدو اِچ ان ورتا ویندا ہے۔ چونکہ اَݨ دے وِچ ݨ وی مخصوص سرائیکی صوت آندی ہے تے ویدک سنسکرت الاوݨ آلے آریے سندھ وادی دی ایں صوت کوں ننھ الا سڳدے ۔ ایں کیتے انہاں اݨ پھلا کوں اپھلا بݨا ݙتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان p9jfstgelmmzh4tvwf2i3ue5lp1it5l 0 33527 70875 2026-04-21T11:18:20Z ڈیلی جھوک 4262 "۷۱۔               پروداشاPurodasa :۔(112)سرائیکی پُراٹھا (رگ وید) ڄیں ویلے کائی زبان کیہیں اوپری زبان کولوں کوئی لوظ گھِندی ہے تاں اپݨے لہجے، کینڈے تے قویت سنویں اوں دیاں صوتاں ،املا تے معناں اِچ وی وٹاند گھِن آندی ہے۔کݙاہیں کݙاہیں اے تریہی وٹانداں اکٹھیاں تھین..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70875 wikitext text/x-wiki ۷۱۔               پروداشاPurodasa :۔(112)سرائیکی پُراٹھا (رگ وید) ڄیں ویلے کائی زبان کیہیں اوپری زبان کولوں کوئی لوظ گھِندی ہے تاں اپݨے لہجے، کینڈے تے قویت سنویں اوں دیاں صوتاں ،املا تے معناں اِچ وی وٹاند گھِن آندی ہے۔کݙاہیں کݙاہیں اے تریہی وٹانداں اکٹھیاں تھیندیاں ہن تے کݙاہیں کݙاہیں کائی ہِک ادھ وٹاند تھیندی ہے۔ ڄیویں عربی زبان دا لوظ فاتحہ سرائیکی اِچ آئے تاں فیتا تھی ڳیا ہے۔ ایویں رِت فارسی دی بطخ، بدخ تے پرتگالی دا تمباکو تماخوں تھی ڳیا ہے۔ ایویں رِت پروٹو سرائیکی دا پراٹھا وی ویدک سنسکرت اِچ پروداشا (Purodasa) تھی ڳیا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دے معنے لکھے ہن۔ rice-cake ڄݨیں چاولاں آلی روٹی۔ پراٹھا وی کیک آنگوں گول، موکلا تے پدھرا ہوندا ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص143 ) پراٹھا بارے آدھن ڄو اے خالص سرائیکی لوظ ہے تے نروٹ ورتا ویندا ہے۔ پراٹھا دے وِچ مجود ٹھ دی صوت الٹانویں ڄبھ (Retroflex)آلی صوت ہے۔ چونکہ آریاں دی زبان اِچ الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں کائی ننھ ۔ایں کیتے انہاں پراٹھاکوں پروداشا آکھ ݙتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان lqlyiiznh1fovj7et64ryfitkkvttrz 0 33528 70876 2026-04-21T11:18:38Z ڈیلی جھوک 4262 "۷۲۔              کل ملک اِنKalmalik-in :۔(113)سرائیکی کل ملک ان یا کل مالک ان (رگ وید 2:33:8 ٌ)اے سرائیکی زبان دا پورا تے واضح جملہ ہے۔ ایں جملے دے پہلے لوظ کلkal دے اتے زبر، زیر، پیش نہ ہووݨ پوروں ایں کوں کَل، کِل یا کُل پڑھا ونڄ سڳدا ہے۔شیت ایں ݙوں دلی دا شکار رگ وید دا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70876 wikitext text/x-wiki ۷۲۔              کل ملک اِنKalmalik-in :۔(113)سرائیکی کل ملک ان یا کل مالک ان (رگ وید 2:33:8 ٌ)اے سرائیکی زبان دا پورا تے واضح جملہ ہے۔ ایں جملے دے پہلے لوظ کلkal دے اتے زبر، زیر، پیش نہ ہووݨ پوروں ایں کوں کَل، کِل یا کُل پڑھا ونڄ سڳدا ہے۔شیت ایں ݙوں دلی دا شکار رگ وید دا مترجم وی تھیا ہے۔ تے او kulدی جھا kalلکھ ڳئے۔ اتھاں وی ka دی جھا ku دا سابقا لایا ونڄے تاں مطبل اُکا واضح تھی ویند اہے۔ اے ہِک لوظ نئیں بھلکہ ہِک مختصر جملا ہے۔ ایں دے وِچ ترائے لوظ ہِن۔ کُل۔ملک/مالک۔ اِن Kul-malik-in ۔ ایں جملے کوں ایں املا نال وی لکھا تے پڑھا ونڄ سڳدا ہے۔ ڄیویں کل ملکن یا کل مالکن۔ ایں صورت اِچ چھیکڑی ن سرائیکی زبان دی ہک نویکلی بݨت کوں نشابر کریندی ہے۔ ڄیں کوں (Pronominal suffixes)شخصی ضمیری لاحقے آکھا ویندا ہے۔ کُل ملکن یا کل مالکن دے وِچ ’’اِن‘‘ جمع غائب کوں ظاہر کریندا ہے۔ ایویں واحد متکلم کیتے ’’یم‘‘آندا ہے ڄیویں کھادیم، پیتم، پڑھیم تے جمع متکلم کیتے ’’سے‘‘ آندائے ڄیویں کھادھاسے، پیتاسے، پڑھاسے۔ ایویں رِت کھادھائی، پیتائی، پڑھائی تے کھادھانیں، پیتانیں، پڑھانیں دے وِچ ای واحد حاضر تے نیں جمع حاضر دے شخصی ضمیری لاحقے ہن۔ واحد غائب کیتے کھادھیئس، پیتئس، پڑھائیس تے جمع غائب کیتے کھاندن، پیندن، پڑھدن دے ضمیری لاحقے ورتے ویندے ہن۔ ڄیویں اتھاں کھاندن، پیندن تے پڑھدن دے وِچ جمع غائب کیتے ’’اِن‘‘ (in) دا شخصی ضمیری لاحقا (Pronominal Suffixes) ورتا ڳیا ہے۔ ایویں رِت ایہو لاحقا ملکن تے مالکن دے وِچ وی ورتا ڳیا ہے۔ ودھیک کیتے ݙیکھو اوبرائن (ص16 تا18 )۔ سرائیکی زبان دا اے نویکلا ڳݨ سندھی زبان دے سوا برصغیر دی ٻئی کیہیں زبان اِچ نئیں پاتا ویندا۔ البتہ سرائیکی دیاں ݙوں ڳوانڈھݨی زباناں پشتو تے فارسی اِچ مجود ہے۔                        سئیں ویزل ہوݨاں کل ملک ان (kal-malik-in)دا معنا shining ڄݨیں چمکدار لکھا ہے۔ بھل سئیں میئر ہوفر ہوݨاں ایں کوں unclearآدھن۔ ڄیں ویلے اساݙے بھاݨے kul-malik-inدا معنا تھیندا ہے کل بادشاہ ہن۔ یا مالکن۔ All, They are masters. == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان h1c0vib3t7j89m726ha8xlda187ldcx 0 33529 70877 2026-04-21T11:18:51Z ڈیلی جھوک 4262 "۷۳۔              وبالیVibali:۔(114)سرائیکی وٻلی (رگ وید 4:30:11-12) رگ وید دا وبالی یا وبلی سرائیکی زبان دا لوظ وٻلی ہے۔ اے مادی نانواں کیتے ورتا ویندا ہے۔ ڄیں ویلے نروٹ نانواں (masculine noun) کیتے وٻلا دا لوظ ورتا ویندا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں نہ تاں ایں دے کوئی معنے لکھن تے ن..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70877 wikitext text/x-wiki ۷۳۔              وبالیVibali:۔(114)سرائیکی وٻلی (رگ وید 4:30:11-12) رگ وید دا وبالی یا وبلی سرائیکی زبان دا لوظ وٻلی ہے۔ اے مادی نانواں کیتے ورتا ویندا ہے۔ ڄیں ویلے نروٹ نانواں (masculine noun) کیتے وٻلا دا لوظ ورتا ویندا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں نہ تاں ایں دے کوئی معنے لکھن تے نہ ایں دی کائی تشریح کیتی ہنیں۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص675 ) وٻلی دا نروٹ وٻلا ہویا لکھا ہے۔ تے این دے معنے لکھے نیں ’’بدحواس، حیران، ششدر تے پریشان‘‘۔ ایویں رِت سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص377 ) وٻلݨ مصدر کولوں حاصل مصدر وٻل (Vibl)لکھ کے ایں دے معنے لکھن to go out of ones mind ڄݨیں کیہیں شئے کیتے کملا تھی ونڄݨا۔ تے آپ ہوݨاں وٻلݨ دا Past Participal وٻلیا Viblia لکھا ہے۔ وٻلی دے وِچ سرائیکی زبان دیاں مخصوص صوتاں اِچوں پیلھی صوت ٻ مجود ہے۔ چونکہ آریاں دی ویدک سنسکرت اِچ سپت سندھو علاقے دی اے مخصوص صوت کانا ہئی ایں کیتے انہاں ایں کوں ب دی صوت نال ادا کیتا ہے۔ تے ایں لوظ کوں وٻلی دی جھا وبلی الایا ٻولا تے لکھا ہے۔ پچادھی انگریزی علمانواں وی انہاں دے پِچھوں ٻ دی جھاب کوں ای اگھاں ٹورا ہے۔ وٻلی اپݨے اصل اِچ خالص سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 3t6jpupz2wpkf12lk2ozi3hx6sfhzmj 0 33530 70878 2026-04-21T11:19:05Z ڈیلی جھوک 4262 "۷۴۔              کیجا Kija :۔(115)سرائیکی کیجاں۔ کے ڄیہاں ، کیجھاں (رگ وید 8:66:3) کیجاں سرائیکی دا استفہامیہ لوظ ہے۔ ڄیہرھا کیہیں شئے دی حالت (state ) تے رنگ (colour)بارے ملوم کرݨ کݨ الایا ویندا ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ ایں کوں کیجھاں، کے ڄیہاں تے کیجھاں دے روپ اِچ ورتا وین..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70878 wikitext text/x-wiki ۷۴۔              کیجا Kija :۔(115)سرائیکی کیجاں۔ کے ڄیہاں ، کیجھاں (رگ وید 8:66:3) کیجاں سرائیکی دا استفہامیہ لوظ ہے۔ ڄیہرھا کیہیں شئے دی حالت (state ) تے رنگ (colour)بارے ملوم کرݨ کݨ الایا ویندا ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ ایں کوں کیجھاں، کے ڄیہاں تے کیجھاں دے روپ اِچ ورتا ویندا پئے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص525) ایں لوظ دی املا کیجھاں(کے۔جھاں) کھجھیں(کے۔جھا۔ں) کھجھہیں(کے۔جھیں) وی لکھی ہے۔ تے ایں دے معنے وی کئی لکھے نیں ڄیویں کیسا، کس طرح کا ، کیسی، کس طرح کی، کس طرح کے، تے کیسے ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص325 )ایں لوظ دی انگریزی املا kejeha (کے۔جیہاں) لکھی ہے تے ایں کوں اسم ِ صفت تے استفہامیہ (Interrogative) لکھانیں۔ آپ ہوݨاں ایں دا معنا کریندن  What sort of? ڄݨیں کیہرھی تراویں دا / دی؟ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص270 ) ایں دی انگریزی املا kejihan لکھ کے ایں دا معنا کریندن implement (آواز، آلہ، ظرف) تے super ۔ ڄݨیں کیب، مہمیز۔ سئیں میئر ہوفر ہوݨاں کوں ایں لوظ دے سرے کولوں ٻارھی ہووݨ تے شک ہے۔ ڄیں ویلے سئیں کوئیپر ہوݨاں آدھن ڄو ایں دا دراوڑی اشتقاق مشکوک ہے۔ دراوڑی زبان اِچ ایں لوظ دا اشتقاق نہ تھیوݨ ایں ڳالھ دی دلیل ہے ڄو اے دراوڑی لوظ نئیں بھلکہ خالص سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ ڄیہرھا ہزاراں ورھاں دا سفر کریندا ہویا سڳچا اساں تائیں آپہنتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 8r8mwzz43d5dbjkzy0x7i4zyu11fxvh 0 33531 70879 2026-04-21T11:19:23Z ڈیلی جھوک 4262 "۷۵۔             کݨاشاKinasa :۔(116)سرائیکی کیݨ (رگ وید 4:57:8)سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ڄیہرھے لوظ asa دے لاحقے تے مُکدن او ویدک سنسکرت دے لوظ نئیں بھلکہ سندھ وادی دی اوں مقامی مُنڈھلی زبان دے لوظ ہِن ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے اِتھاں الائی ٻولی وین..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70879 wikitext text/x-wiki ۷۵۔             کݨاشاKinasa :۔(116)سرائیکی کیݨ (رگ وید 4:57:8)سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ڄیہرھے لوظ asa دے لاحقے تے مُکدن او ویدک سنسکرت دے لوظ نئیں بھلکہ سندھ وادی دی اوں مقامی مُنڈھلی زبان دے لوظ ہِن ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے اِتھاں الائی ٻولی ویندی ہئی۔ کݨاشا kinasaویasa دے لاحقے تے مُکدا پیا ہے ۔ ایں کیتے اے لوظ وی سندھ وادی دی اوں مقامی زبان دا لوظ ہے ڄیں کوں سئیںویزل ہوݨاں پارا منڈا تے Indus Language(سندھک زبان) دا ناں ݙیندن۔ کݨا شاkinasa ایہیں سندھک زبان دا لوظ ہے۔ کݨاشا ہل واہی دا خاص سندر ہے۔ ایں دے نال اُچی جھکی زمین کوں ہکو ڄیہاں کیتا ویندا ہے۔ سندھ وادی دے دھرتی ڄائے آریاں دے سندھ وادی اِچ ورادھݨ کولوں گھٹوگھٹ 6000ورھیں پیلھے دا وہیبا کریندے آندے ہن۔ ایں کیتے وہیبے دیاں اصطلاحواں تے سندراں دے ناں وی سندھک دھرتی ڄایاں دے اپݨے گھڑے تے رکھے ہوئے ہن۔ کیݨ وی وہیبے دے سندراں اِچوں ہے۔ ایں کیتے ایںدا ناں وی سندھک دھرتی ڄایاں دا رکھا ہویا ہے۔ اڄوکے ویلے جوڑے دا کم چونکہ ٹریکٹر سمبھال گھِدا ہے۔ ایں کیتے ہُݨ کیݨ دا کم ٹریکٹر دے اڳلے تے پچھلے بلیڈ کولوں گھِدا ویندا ہے۔                        سئیں ویزل ہوݨاں کݨاشا دے معنے لکھݨplough manڄݨیں ہالی۔ بھل ایں دے اے معنے نئیں۔ ہالی کݨاشا کوں چلائندا تاں ہے بھل کیݨ ہالی دا سندر ہے ہالی نئیں۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص155 ) کیݨ دی انگریزی املا ken (کیݨ)لکھی ہے تے ایں دے معناں اِچ لکھا نیں۔ "an instrument, a rake for removing earth and levelling ground ڄݨیں اے ڄیہاں سندر ڄیں دے نال پݨا ہٹایا ویندا ہے تے زمین ہکو ڄیہاں کیتی ویندی ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص271 )ایں دی سرائیکی املا کینڑ تے انگریزی املا kenrلکھی ہے۔ ایں دے معناں اِچ آپ ہوݨاں لکھدن۔"An agricultural instrument for levelling the ground.ڄݨیں وہیبے دا سندر ڄیں دے نال زمین ہکو ڄیہاں کیتی ویندی ہے۔سئیں کھتران ہوݨاں (ص526 ) وی ایں دی سرائیکی املا سئیں جیوکس ہوݨاں آنگوں کینڑ ای لکھی ہے۔ تے ایں دے معنے  لکھے نیں کراہ، ٹریکٹر کا بلیڈ، سندھک زبان دا اے لوظ آریاں نال ٹردا ہویا گنگا جمنا دوآب اِچ وی ونڄ پہنتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 9875rvw20kut2dvffzejr80n4ymyyae 0 33532 70880 2026-04-21T11:19:40Z ڈیلی جھوک 4262 "۷۶۔              کلفا/ کلپھاKulpha :۔(117،118)سرائیکی ڳلپھا (رگ وید 7:50:20 ) اے لوظ کلفا تاں تھی نئیں سڳدا کیوں ڄو ف عربی صوت ہے تے سندھک لوکاں تے عربی دی پیلھی باقاعدہ مونھ برابری 712عیسوی اِچ تھئی ہے۔ سندھ وادی دی مُنڈھلی سندھک زبان (سرائیکی+سندھی) ڄیںدے ڈھیر سارے لو..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70880 wikitext text/x-wiki ۷۶۔              کلفا/ کلپھاKulpha :۔(117،118)سرائیکی ڳلپھا (رگ وید 7:50:20 ) اے لوظ کلفا تاں تھی نئیں سڳدا کیوں ڄو ف عربی صوت ہے تے سندھک لوکاں تے عربی دی پیلھی باقاعدہ مونھ برابری 712عیسوی اِچ تھئی ہے۔ سندھ وادی دی مُنڈھلی سندھک زبان (سرائیکی+سندھی) ڄیںدے ڈھیر سارے لوظ رگ وید اِچ مجود ہن ۔ انہاں دے وِچ ف دی صوت ہئی ای کائیناں۔ ایں کیتے ایں لوظ کوں کلفانئیں بھلکہ کلپھا kulphaپڑھا ونڄے۔ اصل اِچ اے پروٹوسرائیکی لوظ ڳلپھا/ڳلوپھا ہے ڄیں دا معنا تھیندا ہے والاں دا ڄنڈا۔ ایں لوظ دی بݨت اِچ سرائیکی زبان دی مخصوص صوت ڳ آندی ہے۔ چونکہ آریاں دی ویدک سنسکرت اِچ اے صوت کائیناں ہئی۔ ایں کیتے انہاں ایں لوظ کوں ڳلپھا دی جھا کُلپھا بݨا ݙتا ہے۔ تے اپݨی مذبی کتاب اِچ وی کلپھا ای ورتا ہے۔ ایں لکھاری کوں مجود ترہاں لغتاں اِچ اے لوظ نئیں لدھا ڳیا۔ بھل میݙے علاقے اِچ اے اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ ڄیویں ’’ٻݙی ہوئی ذال دے والاں دا ڳلپھا پاݨی اِچ تردا کھڑا ہئی‘‘۔ ’’اوں میݙے والاں دا ڳلپھا پٹ گھِدا ہے‘‘۔ یا ’’دھاڳاں دا اے ڳلپھا میݙو بھکاݙے‘‘۔ اتھر وید اِچ اے لوظ ڳلپھا (gulpha)دے رنگ اِچ آیا کھڑا ہے۔ ایں دا مطبل ہے ڄو رڳ وید آلا کلپھا وی کلپھا نئیں بھلکہ ڳلپھا ای ہے۔                        ڳلپھا دے او معنے وی نئیں ڄیہرھے سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دے کریندن ڄݨیں ڳوݙا(Ankle) EWA. دے لکھاری سئیں میئرہوفرہوݨاں ایں کوں completely unclear ڄݨیں اُکا غیر واضح آدھن۔ چونکہ اے یکے سوجھواݨ سرائیکی اہل زبان نئیں ایں کیتے انہاں دے بھاݨے تاں اے لوظ غیر واضح ہے۔ بھل سرائیکی اہل زبان لوکاں کیتے اے اُکا واضح ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 078huvar5vjaekv6elqo9kt9ddfvxaz 0 33533 70881 2026-04-21T11:19:52Z ڈیلی جھوک 4262 "۷۷۔             نالاNala :۔(119)سرائیکی نالا (رگ وید8:1:33)نالا دا لوظ سرائیکی زبان دا ٻہوں پراݨا لوظ ہے۔ ایویں لڳدائے ڄو اے وہیبے دے لوظاں کول ای پیلھے گھڑا ڳئے۔ کیوں ڄو پیلھے سندھک لوکاں اپݨیاں پیلھاں وستیاں ،دریاواں، ڈھنڈیں تے ندی نالاں دیاں مݨاں تے ای وسایاں..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70881 wikitext text/x-wiki ۷۷۔             نالاNala :۔(119)سرائیکی نالا (رگ وید8:1:33)نالا دا لوظ سرائیکی زبان دا ٻہوں پراݨا لوظ ہے۔ ایویں لڳدائے ڄو اے وہیبے دے لوظاں کول ای پیلھے گھڑا ڳئے۔ کیوں ڄو پیلھے سندھک لوکاں اپݨیاں پیلھاں وستیاں ،دریاواں، ڈھنڈیں تے ندی نالاں دیاں مݨاں تے ای وسایاں ہن تے انہاں دا پیلھا مستقل واسطا ݙینھ رات پاݨی دے انہاں وسیلاں نال ای ہئی۔ ایں کیتے اُنہاں ، اِنہاں شیئں دے ناں اپݨے اوائلی رہائشی جیوݨ اِچ ای گھڑ گھِدے ہن۔ سندھ وادی دے واسی تاں انویں وی ست دریاواں دی دھرتی دے ڄمے ڄائے ہن۔ انہاں دی تاں ݙینھ رات دی غُذراݨ ای دریاواں تے ندی نالاں نال ہئی۔ ایں کیتے اے لوظ گھڑݨا انہاں دی کراڑی لوڑ وی ہئی۔نالا نروٹ ناں ہے ۔ ایں دا مادی ناں نالی تے ندی ہے ۔سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص340 ) ایں دی انگریزی املا nalaلکھ کے ایں دے معنے canalڄݨیں نہر تے trouser stringڄݨیں سُتھݨ دا نالا (زار مندر)لکھے ہن۔ زارمندر کوں نالا آکھݨ دی اختراع تاں ہݨ دی ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص650)نالا دا معنا کریندن ازاربند، ندی، نالا۔ ندی تے نالا ہکے شئے دے ݙوں ناں ہِن۔ نالا دے نال سرائیکی زبان دا عام ورتارے اِچ آوݨ آلا سابقا (cer) پر لایا ونڄے تاں وت اے سرائیکی لوظ پرنالا (pernala) بݨ ویندا ہے۔ (کھتران140 )ڄیں دا معنا ہے ’’چھت دا پاݨی کڈھݨ دا راہ‘‘۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا reedڄݨیں نڑکی لکھا ہے۔ نڑکی اِچوں وی پاݨی انویں رِت لنگھ سڳدا ہے ڄیویں نالے تے پرنالے اِچوں واندھا ہے۔ مطبل اے تھیا ڄو رگ وید دا ٻارھی لوظ نالا سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 5ist1l75qvyl08qttkhgo9cqmqh8jb6 0 33534 70882 2026-04-21T11:20:13Z ڈیلی جھوک 4262 "۷۸۔            کوݨڈا۔کُݨڈاKunda :۔(120،121)سرائیکی کونڈا تے کُنڈا (رگ وید 8:17:13) سئیں ویزل ہوݨاں kunda دے معنے لکھدن vessel (مٹورا) بھل ایندے اڳوں سوالیا نشاݨ لا کے انہاں معناں تے اپݨا شک وی جتلا ݙیندن تے آدھن ڄو کونڈا دا تقابل (comparison)او ستا زبان دے لوظاں ’’کندا /کندائی..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70882 wikitext text/x-wiki ۷۸۔            کوݨڈا۔کُݨڈاKunda :۔(120،121)سرائیکی کونڈا تے کُنڈا (رگ وید 8:17:13) سئیں ویزل ہوݨاں kunda دے معنے لکھدن vessel (مٹورا) بھل ایندے اڳوں سوالیا نشاݨ لا کے انہاں معناں تے اپݨا شک وی جتلا ݙیندن تے آدھن ڄو کونڈا دا تقابل (comparison)او ستا زبان دے لوظاں ’’کندا /کندائی‘‘تے کندیزا نال وی کیتا ونڄ سڳدا ہے۔ نالے اے وی ݙسائندن ڄو اے ناں بدروحاں (جناں) دے ہن۔ سئیں ٹی ایم برو تے ایم ۔بی ایمنیو ایں کوں تامل لوظ کٹم kuttam (جھک/ تلاب) کولوں ماخوذ منیندن۔ سئیں کوئیپر ہوݨاں کوݨڈا کوں ٻارھی دراوڑی لوظ ڳݨدن۔ ڄیں ویلےEWA دے لکھاری سئیں میئر ہوفرہوݨاں ایں دے دراوڑی معناں تے ویدک معناں اِچ فرق دی نشابری کرکے ایں کوں unclear ڄݨیں غیر واضح لکھدن۔ ایںدا مطبل اے تھیا ڄو دراوڑی زبان اِچ کونڈا ڄیہرھے معناں اِچ ورتا ویندا ہے رگ وید اِچ آئے ہوئے لوظ کونڈا دے او معنے نئیں۔ ایں دے کولوں اے پک وی تھیندا ہے ڄو دراوڑی دا کونڈا تے ویدک سنسکرت آلا کونڈا ݙوں وکھریاں وکھریاں زباناں دے لوظ ہِن۔ انہاں دی املائی مشابہت محض اتفاق ہے۔                        رگ وید اِچ اے لوظ دراوڑی زبان کولوں نئیں آیا بھلکہ اے اوں علاقے دی مُنڈھلی زبان پروٹو سرائیکی دا لوظ ہے ڄتھاں رگ وید ستھی ڳئی اے ۔ ایں کیتے ویدک زبان اِچ وی اوندا اوہو معنا ہے ڄیہرھے معناں اِچ اے پروٹو سرائیکی زبان اِچ ورتا ویندا ہئی تے اڄ تائیں انہاں معناں اِچ ورتارے اِچ ہے۔                        رگ وید دا کوݨڈا اڄوکی سرائیکی دا کونڈا ہے۔ سرائیکی اِچ ایں دے کئی معنے تھیندن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص522)ایں دا معنا لکھا ہے ۔ آٹا گوندھنے کا مٹی کا ظرف۔ دہی جمانے کا گلی طشت(پتروٹا) ۔ سئیں ویزل ہوݨاں وی ایں دا معنا vessel (مٹی دا تھاں یا مٹورا) شیت ایں مفہوم اِچ کیتا ہے۔ کونڈا ہالیاں دی اصطلاح وی ہے۔ ڄیں ویلے کیہیں زمین دی نالی پھرویندی ہے تاں چھیکڑ تے ہالی زمین دیاں چوہاں چُنڈاں توں جوڑے کوں پھریندا ہے تے اوڑاں ݙیندا ہے تاں ڄو ݙیکھݨ آلے کوں پتا لڳ ونڄے ڄو ایں زمین اِچ نالی پھری پئی ہے ۔ ہالی دے ایں عمل کوں کونڈا ولاوݨ تے اوڑاں کوں کونڈاں آکھا ویندا ہے۔                        ڄیکر ایں لوظ کوں کنڈا پڑھا ونڄے تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے۔ ایں روپ اِچ ایںدا معنا ہے ٻوہے آلا کنڈا۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص259 )ایں دی انگریزی املا اکے تے اوہا لکھی ہے ڄیہرھی ر گ وید اِچ (kunda)لکھی ہوئی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دے ترائے معنے لکھدن   1. An iron implement with which elephant is driven. 2. A staple and chain for fasting a door hasp. 3. A crook for pulling down branches of trees. ۱۔                   اے لوہے دا ہِک سندر ہے ڄیں دے نال ہاتھی کوں ٹورا ویندا ہے۔ ۲۔                 کنڈا تے زنزیری ڄیں دے نال ٻوہے کوں جندرا لایا ویندا ہے۔ ۳۔                 آجڑی دا ڳاربھا ڄیں دے نال او وݨاں دیاں لِݨگیاں کپیندا ہے۔                        اے لوظ اپݨے ہر روپ اِچ خالص سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 9s8w7g3tw52oi0loqpcepvoffs9r2dt 0 33535 70883 2026-04-21T11:20:25Z ڈیلی جھوک 4262 "۷۹۔              وڑشVris :۔(122،123)سرائیکی وڑس (رگ وید 1:144:5 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا انگل(Finger)کریندن تے DEDR دے لکھاری سئیں ٹی برو تے ایم ۔بی۔ایمنیو ہوݨاں دے حوالے نال آدھن ڄو اے تامل زبان دے لوظ ورلViral یا گونڈ دے لوظ وڑنج Wiringکولوں نکھتھا ہویا ہے۔ EWA دے لکھاری س..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70883 wikitext text/x-wiki ۷۹۔              وڑشVris :۔(122،123)سرائیکی وڑس (رگ وید 1:144:5 )سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا انگل(Finger)کریندن تے DEDR دے لکھاری سئیں ٹی برو تے ایم ۔بی۔ایمنیو ہوݨاں دے حوالے نال آدھن ڄو اے تامل زبان دے لوظ ورلViral یا گونڈ دے لوظ وڑنج Wiringکولوں نکھتھا ہویا ہے۔ EWA دے لکھاری سئیں میئر ہوفر ہوݨاں ایں کوں ہند آریائی ورش Vres ڄݨیں ݙݨاوݨ کولوں مشتق ݙسائندن ۔ بھل اے لوظ سرائیکی مصدر وڑݨ کولوں فعل امر ’’وڑ‘‘ ہے۔ تے ایں دے اڳوں واحد غائب دا شخصی ضمیری لاحقہ (Pronominal Suffix) ’’س‘‘ لا کے ایں کوں وڑس Vrisبݨایا ڳئے۔ ویدک سنسکرت اِچ چونکہ الٹانویں جٻھ آلیاں صوتاں (Retroflexes) کائی ننھ۔ ایں کیتے آریاں ’’ڑ‘‘ دی جھا ’’ر‘‘ نال ایں لوظ کوں الایا ہے۔ اتھوں اے وی نشابر تھیندا ہے ڄو اے لوظ اپݨی اصل پوروں سرائیکی ہے۔ نہ اے دراوڑی ہے تے نہ ہند آریائی۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان s6bhnwdhwr8s4hvy5ezzph7zr4kscv1 0 33536 70884 2026-04-21T11:20:54Z ڈیلی جھوک 4262 "۸۰۔             کٹوکاKatu(ka) :۔(124)سرائیکی کھٹا ، کٹورا(رگ وید 10:85:34 )ایں لوظ کوں وکھو وکھ سوجھواݨ وکھو وکھ زباناں کول مشتق ݙسائندن بھل معناہکو کریندن۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا کریندن pungent ڄݨیں کوڑی مَرَچ آنگوں تِکھے ذاقے آلا۔ "A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan (ACDIAL) Lan..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70884 wikitext text/x-wiki ۸۰۔             کٹوکاKatu(ka) :۔(124)سرائیکی کھٹا ، کٹورا(رگ وید 10:85:34 )ایں لوظ کوں وکھو وکھ سوجھواݨ وکھو وکھ زباناں کول مشتق ݙسائندن بھل معناہکو کریندن۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا کریندن pungent ڄݨیں کوڑی مَرَچ آنگوں تِکھے ذاقے آلا۔ "A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan (ACDIAL) Languages" دے لکھاری سئیں ٹرنر (Turner) ہوݨاں ایں کوں ہند آریائی زبان دے لوظ کھٹا (Khatta )دا قدیم نمونا ݙسائندن۔ EWA دے لکھاری سئیں میئر ہوفر ہوݨاں کٹو (کا) کوں لتھوانی زبان دے لوظ kartus (کوڑا) کوں ایں دا مصدر سمجھیندن بھل ایں دے اڳوں سوالیا نشان لا کے ایں کوں مشکوک وی بݨا ݙیندن۔ ڄیں ویلے DEDR دے لکھاری سئیں ٹی برو تے ایم ۔بی۔ایمنیوایں کوں تامل لوظ katu ݙسائندن تے ایں دے معنے کریندن تِکھے ذاقے آلا، ظالم، شدید تے کھٹاس ۔ اساں ݙیدھے ہائیں ڄو کٹوکا دی اصل (origin) بارے سوجھواݨاں اِچ ڈھیر اختلاف ہے۔ کٹوکا سئیں ٹرنر دے لوظ khatta دا پروٹو ٹائپ تاں ہے۔ بھل خُد کھٹا وی ہند آریائی زبان دا لوظ نئیں بھلکہ سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ ایں دے وِچ الٹانویں ڄبھ آلی صوت (retroflex) ’’ٹ‘‘  آئی کھڑی ہے۔ الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں (ٹ، ڈ، ڑ، وغیرہ) آلا خاصا نہ منڈا زباناں اِچ ہے تے نہ ویدک سنسکرت (ہند آریائی زباناں) اِچ ہے۔ دراوڑی زباناں تاں اصلوں کݙاہیں سندھ وادی اِچ آئیاں وی نئیں۔ ایں کیتے رگ وید دے او یکے ٻارھی لوظ ڄنہاں دے وِچ اے صوتاں آیاں کھڑیاں ہن او سندھ وادی دی مُنڈھلی تے مقامی زبان پروٹو سرائیکی دے ہن۔ سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "The clear increase of retroflexs in RV book-l and especially in 10 is remarkable. In the older RV one can only detect  very few cases of not internally conditioned original and clearly not IA retrolexes...... In short, the people of the (northern) Indus Civilization must have spoken with retroflexes".(125)                        رگ وید دے منڈل 1تے خاص کر 10ویں منڈل دے وِچ الٹانویں ڄبھ آلے لوظاں دے نشابر وادھے تے دھیان ݙیوݨا ضروری ہے۔ اوائلی رگ وید اِچ ٻہوں تھولے اے ڄیہیں لوظ لبھدن ڄنہاں دے اصل (original)کوں اندروں (اپݨے نمتوں) ٹھیک نئیں کیتا ڳیا بھل اے کم غیر ہند آریائی الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں نال  واضح طور تے کیتا ڳیا ہے۔ ۔۔۔۔مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو اُبھی سندھک تہذیب دے لوک لازمی طور تے retroflexes رکھݨ آلی زبان الائندے ہِن۔ ایں بیان اِچ کجھ ڳالھیں تے دھیان ݙیوݨا ٻہوں ضروری ہے ۔ پیلھی تاں اے ڄو رگ وید دے ٻارھی لوظاں کوں گھِندے ویلے انہاں دی اصل اِچ اندرونی طور تے وٹانداں کیتاں ڳیاں ہن۔ ایں کیتے او لوظ اصل روپ اِچ اساݙے سامݨھے کائینی۔ ݙوجھا الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں دے وِچ وی تبدیلیاں کیتیاں ڳیاں ہن تے ٻیا الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں آلے لوظاں دا اوائلی رگ وید اِچ گھٹ تے چھیکڑی منڈلاں (1 تے 10)اِچ ٻہوں ڈھڳ ہووݨ (چھڑے 10 ویں منڈل اِچ اے 60کولوں ودھ ہن) دا کارݨ اے نئیں ڄو چھیکڑی منڈلاں دے ستھینداں تائیں دراوڑیاں تے آریاں دا ملاپ (Contact)تھی ڳیا ہئی بھلکہ اے لوظ سندھک دھرتی ڄایاں تے آریاں دے 1500ق م کولوں گھِن کرانگی 1200ق م تائیں دی لمبی مُد دے معاشرتی تفاعل (acculturation)دا نتیجا ہن کیوں ڄو اُبھی سندھک تہذیب دے لوک لازمی طور تے اینسی زبان الائندے ہن ڄیں دے وِچ الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں (ٹ، ڈ، ڑ، ݨ وغیرہ) ورتیاں ویندیاں ہن۔ ایں بیان کولوں اُکا نشابر ہے ڄو کٹوکا تے کھٹا ݙوہیں اُبھی سندھک تہذیب دے لوکاں دی زبان دے لوظ ہِن۔ کیوں ڄو انہاں ݙوہاں دے وِچ الٹانویں ڄبھ آلی صوت ’’ٹ‘‘ مجود ہے۔ (کھٹا کیتے ݙیکھو اوبرائن ص324 جیوکس ص 262 تے کھتران ص533 )                        اے وی تھی سڳدا ہے ڄو کٹوکا اصل اِچ کٹورا ہووے ۔ کیوں ڄو سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب اِنہاں لوظاں دے وِچ اندرونی وٹانداں تھیاں ہن۔ سئیں ویزل ہوݨاں katu دے اڳوں بریکٹ اِچ (ka) دا لوظ لکھدن۔ ڄیہرھا ایں کوں مشکوک کرݙیندا ہے۔ اصل اِچ اے لوظ کٹورا ہے۔ ویدک سنسکرت ایں کوں ادھار گھِندے ایلے ایں دی ’’ر‘‘ کوں ’’ک‘‘ اِچ وٹا ݙتا ہے۔ تے اے کٹورا کولوں کٹوکا تھی ڳیا ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص321)کٹورا کوں سرائیکی لوظ ڳݨدیں ہوئیں ایں دا مادی لوظ کٹوری(katori)لکھا ہے بھل کٹورا نئیں لکھا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص495) نروٹ کٹورا تے مادی کٹوری لکھی ہے تے انہاں د امتبادل مُنگر تے مُنگری وی لکھی نیں۔                        ایں یکی ڳالھ دا نتورا اے نکھتھا ڄو کٹوکا پروٹوسرائیکی زبان دا لوظ ہے ۔ کھٹا یا کٹورا دے روپ اِچ اے اڄ وی سرائیکی اِچ ورتارے اِچ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان bs1k0r2ddmorw9wh0lzjxwhezmcyass 0 33537 70885 2026-04-21T11:21:10Z ڈیلی جھوک 4262 "۸۱۔              پٹھی ناسPithinas :۔(126)سرائیکی پھٹی ناس (رگ وید 6:26:6, 6-4 ) اے لوظ رگ وید دے سبھ توں اوائلی منڈلاں 4تے 6 اِچ آیا کھڑا ہے۔ انہاں منڈلاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "In general the books of RV level I (RV4-6) are the throughly South Asian and have references to local climate, trees and animals. We therefore, h..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70885 wikitext text/x-wiki ۸۱۔              پٹھی ناسPithinas :۔(126)سرائیکی پھٹی ناس (رگ وید 6:26:6, 6-4 ) اے لوظ رگ وید دے سبھ توں اوائلی منڈلاں 4تے 6 اِچ آیا کھڑا ہے۔ انہاں منڈلاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "In general the books of RV level I (RV4-6) are the throughly South Asian and have references to local climate, trees and animals. We therefore, have to take them seriously, at their word, and can not claim that they belong just to Afghanistan". (127(                        اے تاں عام ڳالھ ہے ڄو رگ وید دیاں اوائلی کتاباں (منڈل6-4) نریاں لمیاں ایشیائی ہن۔ انہاں دے وِچ یکے حوالے اِتھاؤں دے موسماں، وݨاں تے ذناوراں دے ہن۔ ایں کیتے اساکوں اِنہاں (کتاباں) کوں تے انہاں دے لوظاں کوں ٻہوں کراڈ (سنجیدگی) نال گھنݨا چاہیدا ہے تے اے وی نئیں آکھݨا چاہیدا ڄو انہاں دا سانگا افغانستان نال ہے۔                        سئیں ویزل ہوݨاں دے ایں بیان کولوںپک تھی ویندا ہے ڄو رگ وید دے منڈل 6-4اِچ آئے ہوئے یکے ٻارھی لوظ (foreign words)سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں دی منڈھلی مقامی زبان پروٹوسرائیکی دے ای ہن۔ اے افغانستان اِچوں یا کناہوں ٻاہروں نئیں آئے۔ پٹھی ناس وی مقامی سرائیکی زبان دا لوظ ہے ۔ اے بددعا ہے ۔ ایں دے ݙوں حصے ہن، پٹھی+ناس۔ اے ݙوہیں سرائیکی لوظ ہن۔ پٹھی اصل اِچ سرائیکی لوظ پھٹی ہے اے پِھٹݨ مصدر کولوں فعل امر ہے پھٹ۔ ایں دے اڳوں واحد حاضر دا شخصی ضمیر ی لاحقا (Pronominal Suffixe)’’ی‘‘ لا کے ایں کوں پھٹی بݨایا ڳیا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص97) پھٹݨ دی املا بھٹنڑ(Phitanr) لکھی ہے تے ایں دے معنے لکھے ہن۔ To become bad, spoiled, lost, injured, deteriorate ڄݨیں گندا تھی ونڄݨا، خراب تے زایا تھی ونڄݨا، مرونڄݨا یا وڳڑ ونڄݨا۔ ایویں سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص350 ) فعل امر پھِٹ(Phitt)دے معنے سئیں جیوکس آلے ای لکھے ہن تے وادھے معنے لکھے نیں۔ Cursed be, a curse on ڄݨیں پھٹیں شالا۔ کائی کرّٹی پووی۔ اے پلوتا ہے۔                        سئیں کھتران ہوݨاں (ص169 ) پھٹ دے معنے پھٹکار، لعنت، دھتکار، ملامت تے تف وی لکھن تے پھٹی دے معنے کیتے نیں بھاڑ میں جائے۔ ایویں رِت آپ ہوݨاں (ص349 )ناس دے معنے لکھدن نکسیر، ناک کا ایک سوراخ ، تباہ و برباد، ستیاناس۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص341)ناس دی انگریزی املا nas لکھ کے ایں دے معنے لکھن (nastrial)ڄݨیں نک دا ہِک راہ تے ایں دی جمع ناساں لکھی نیں۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص326)وی ناس دے معنے nastril تےAnnihilation ڄݨیں نک دا ہِک راہ تے ملیا میٹ کرݙیوݨا۔ ڄیں ویلے انہاں ݙوہاں لوظاں (پھٹی +ناس) کوں اکٹھا پھٹی ناس پڑھسوں تاں وت ایں دا معنا تھیسی ’’تیݙا ستیاناس تھیوے، توں بربات تھیویں‘‘۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 4cdctzldzf2dnkin5r4g26glvexemoc 0 33538 70886 2026-04-21T11:21:24Z ڈیلی جھوک 4262 "۸۲۔             سِٹا، سیتاSita :۔(128)(رگ وید 6-4) رگ وید دے ایں لوظ دے ݙوں روپ ہن  سِٹا تے سیتا ۔اے اپݨے ݙوہاں روپاں اِچ خالص سرائیکی لوظ ہے۔ ایں کوں سِٹا پڑھوں تاں ایندا معنا تھیندا ہے کٹنک، جوار، ٻاجھرے تے مکئی وغیرہ دا سِٹا۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص362 )ایں لوظ دی ا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70886 wikitext text/x-wiki ۸۲۔             سِٹا، سیتاSita :۔(128)(رگ وید 6-4) رگ وید دے ایں لوظ دے ݙوں روپ ہن  سِٹا تے سیتا ۔اے اپݨے ݙوہاں روپاں اِچ خالص سرائیکی لوظ ہے۔ ایں کوں سِٹا پڑھوں تاں ایندا معنا تھیندا ہے کٹنک، جوار، ٻاجھرے تے مکئی وغیرہ دا سِٹا۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص362 )ایں لوظ دی انگریزی املا sitta لکھ کے ایں دے معنے لکھن ear of carn کیہیں ان دا سِٹا(کٹنک دا سِٹا) ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص212) ایں دی سرائیکی املا سٹِا تے انگریزی اِملا sittaلکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دا معنا کریندن sens, truth, ear of cornڄݨیں اَن دا سِٹا ، سچ ، حواس دے ذریعے نکلݨ آلا نتیجا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص409, 408)سٹا دے کئی مرکب لوظ ڄیویں سٹا پکاوݨ، سٹا کڈھݨ ، سٹا پکݨ، سٹا ملووݨ تے سٹا نکلݨ لکھن تے انہاں دے معنے کیتے نیں سازش کرنا ، طے پانا، قرار پانا، خوشہ اٹھانا، نتیجہ نکالنا، گُل کھلانا، بالغ ہوجانا، گندم یا باجھرے کے سٹے کو ہتھیلی میں رگڑ کر دانے نکالنا وغیرہ تے ڄیکر ایں لوظ sita کوں سِیتا پڑھا ونڄے تاں وی سرائیکی لوظ ہے ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص229) ایں کوں سیوݨ siwanrمصدر کولوں ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب سیتا لکھدن تے سیوݨ دے معنے کریندنto stitch, sew۔سئیں کھتران ہوݨاں (ص433) ایں کوں سِدھا سِدھا سیتا (سی تا) لکھ کے ایندے معنے لکھدن سیا، رفو کیا،(۲) سیا ہوا ۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو رگ وید اِچ آئے ایں ٻارھی لوظ کوں سِٹا پڑھا ونڄے یا سیتا اے ݙوہاں روپاں اِچ سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان qfeyqrq8a8an7w6pbm42kcpckgwxa5l 0 33539 70887 2026-04-21T11:21:40Z ڈیلی جھوک 4262 "۸۳۔             امبریساAmbarisa :۔(129)سرائیکی امبرسا، امبرشا(رگ وید 6-4 )سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں امبریسا (ambarisa) رگ وید دے انہاں ٻارھی لوظاں اچوں ہے ڄنہاں دی چھیکڑی صوت (Syllable)کولوں پیلھے آلی صوت (Penultimate syllable)اِچ لمبی سُر (Long vowel)پاتی ویندی ہے۔ ڄیویں امبریسا دے وِچ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70887 wikitext text/x-wiki ۸۳۔             امبریساAmbarisa :۔(129)سرائیکی امبرسا، امبرشا(رگ وید 6-4 )سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں امبریسا (ambarisa) رگ وید دے انہاں ٻارھی لوظاں اچوں ہے ڄنہاں دی چھیکڑی صوت (Syllable)کولوں پیلھے آلی صوت (Penultimate syllable)اِچ لمبی سُر (Long vowel)پاتی ویندی ہے۔ ڄیویں امبریسا دے وِچ چھیکڑی صوت ’’سا‘‘ کولوں پیلھے ’’ری‘‘ دی لمبی سُر پاتی ویندی ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو سئیں اے ۔لوبوٹسکی(A. Lubotsky)ہوݨاں دے بھاݨے اے ڄیہاں لوظ قدیم ایرانی تے قدیم ہند آریائی (ویدک سنسکرت) اِچ مجود ہن۔ بھل آپ ہوݨاں انہاں قدیم ایرانی لوظاں دا کوئی ہند آریائی اشتقاق (etymology) نئیں ݙسیندے۔ اصل اِچ اے لوظ بلوچستان کولوں ایران دو ڳیئن نہ کہ اُنوں آئن۔ امبریسا ڄیہاں لوظاں دی ڄیہرھی خو پچادھی سوجھواݨاں کوں پریشان کریندی ہے اور چھیکڑی صوت (Syllable)کولوں پیلھوں آلی صوت اِچ لمبی تے لُنڈی سُر(Long and Short Vowel) دا ڳݙ وݙ (Vacillate)تھی ونڄݨا ہے۔ ڄیویں لِسا تے لیسا سرائیکی دے ݙوں وکھرے وکھرے لوظ ہِن بھل انگریزی اِچ ݙوہاں دی املا (lisa)ہِکو ڄیہاں ہے۔ لِسا دے وِچ ڄیویں لُنڈی سُر (short vowel)آوݨ نال ایں دا معنا تھیندا ہے ہیݨا، کمزور تے گھٹ۔ بھل لیسا (لی سا) دے وِچ لمبی سُر (Long vowel) دے آوݨ نال ایں دا معنا بدل کے لالچ تے جوفا تھی ویندا ہے۔ کِلا تے کیلا، ٻلا تے ٻیلا، تِلی تے تیلی، چوری تے چُوری ، مِسا تے میسا وغیرہ اے ڄیہاں لوظاں دیاں مثالاں ہن ۔ اے ڄیہاں لوظاں بارے سئیں لوبوٹسکی ہوݨاں آدھن ڄو اے سندھ وادی اِچوں ای گھِدے ڳئے ہن ۔ ایہو ڄیہاں لوظاں دے بلخ بخارے تائیں ملݨ کولوں نشابر تھیند اہے ڄو 4500/4000ورھیں پیلھے ہندوکش دے اوروں تے پروں ہِکا اوہا زبان الائی ویندی ہئی ڄیہرھی اوں ویلے سپت سندھو علاقے اِچ الائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔(130)                        امبریسا خالص سرائیکی لوظ ہے ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص 43)ایں دی سرائیکی املا امریسا تے امیرشا لکھی ہے تے ایں دے معناں اِچ لکھا نیں A sweet meat made of rice, flour and sugar ڄݨیں چاولاں، اٹے تے کھنڈ نال بݨی ہوئی مٹھائی ڄیویں مِٹھا ڈھوڈھا ۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 1gxcy9k3gq5lbrmc29t9cgdchjdedjh 0 33540 70888 2026-04-21T11:21:55Z ڈیلی جھوک 4262 "۸۴۔             کبھا Kubha :۔(131)سرائیکی کٻا، کٻڑا، دریا دا ناں (رگ 5:53:9 ) رگ وید دے مشہور ندی ستوتی سوکتے اِچ اے لوظ کابل دریا دے ناں دی جھا آئے۔ رگ وید دے وٹو کیاں اپݨیاں اپݨیاں زباناں اِچ رگ وید دا وٹوک کریندے ویلے ایںدا وٹوک کابل دریا ای ݙتا ہے تے یکے ویدک لٹری..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70888 wikitext text/x-wiki ۸۴۔             کبھا Kubha :۔(131)سرائیکی کٻا، کٻڑا، دریا دا ناں (رگ 5:53:9 ) رگ وید دے مشہور ندی ستوتی سوکتے اِچ اے لوظ کابل دریا دے ناں دی جھا آئے۔ رگ وید دے وٹو کیاں اپݨیاں اپݨیاں زباناں اِچ رگ وید دا وٹوک کریندے ویلے ایںدا وٹوک کابل دریا ای ݙتا ہے تے یکے ویدک لٹریچر اِچ ایں دا ایہو وٹوک ورتارے اِچ ہے۔ بھل کابل دریا دا اے ناں آریاں دارکھا ہویا نئیں بھلکہ ایں دا ناں کبھا انہاں دھرتی ڄایاں دا رکھا ہویا ہے۔ ڄیہرھے میسولیتھک دور دے سندھ وادی اِچ وسدے آندے پئے ہن۔ آریاں انہاں دے رکھے ہوئے ناں کوں چا گھِدا ہے۔ کیوں ڄو نویں آوݨ آلے لوک زمینی نیݨ نقشاں دے ہمیشاں اوہے ناں پکا گھِندن ڄیہرھے مقامی لوکاں اِچ انہاں شئیںدے پیلھے کول دے ٹُردے آندے پئے ہوندے ہن ۔ ایں بارے سیݨ میک انٹوش ہوݨاں دا آکھݨ ڄو : "The chronological order of the languages in a region can be established by looking at loan words, since incomers, generally adopt the indegenous names for plants, animals, landscape features, objects, practices and other things that are unfamiliar to them".(132(                        ڄݨیں کیہیں زبان دی زمانی ترتیب بݨائندے ایلے اوں دے ادھار گھدے ڳئے لوظاں کوں ݙٹھا ویند اہے ۔ کیوں ڄو نویں آوݨ آلے لوک عمومن وݨاں، ذناوراں ، بھوئیں دے نیݨ نقشاں ، شیئاں ، روز ݙیھاڑی دے کم کار تے ٻنھاں شیئں دے اوہے ناں پکا گھِندن ڄیہرھے اُتھوں دے مقامی لوک انہاں شیئں دے رکھی پئے ہوندن ۔ کیوں ڄو نویں آوݨ آلے لوک انہاں شیئں دے نانواں کوںپیلھے دے نئیں ڄاݨدے ہوندے۔جین میک انٹوش ہوݨاں دے ایں بیان دے چاندݨ اِچ اے پک تھی ڳئے ڄو کابل دریا دا ناں kubha آریاں نئیں بھلکہ سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں ای رکھا ہے۔ کبھا اصل اِچ سرائیکی لوظ کٻا کوں(sanskritize) کرکے بݨایا ڳیا ہے۔ سرائیکی اِچ کٻا دا معنا ہے ݙنگا، وَل کھادھا ہویا، او ماݨو ڄیں دی کنڈ ٻاہر تے نکھتھی ہوئی ہووے ۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص492) کٻا دا معنا لکھا ہے، ’’خمیدہ کمر، تے کٻڑا۔ ایویں رِت سئیں جیوکس ہوݨاں (ص241) ایں دے معنے لکھدنbentڄݨیں جھکا ہویا ۔ crooked (کٻڑا ، ݙنگا) canvex (نکھتھی ہوئی کنڈ آلا) hump-backed (کٻڑا) ۔ کابل دریا دا ناں کٻا وی دھرتی ڄایاں شیت ایںکیتے رکھا ہووے ڄو اوں زمانے اے کوئی وݙا وِلاکا مار کے واندھا ہوسی۔ آریاں ایں کوں کٻا کولوں کبھا بݨا ݙتائے تے اڄ اے کابل دریا اکھوائندا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ikd04rdmprllb207obztalomjjjtffd 0 33541 70889 2026-04-21T11:22:09Z ڈیلی جھوک 4262 "۸۵۔            کولاKula :۔(133،134)سرائیکی کولا۔ (رگ وید 8:47:11) سئیں ویزل ہوݨاں رگ وید دے ستھییجݨ دے ڄیہرھے ترائے دور بݨائندن کولا دا لوظ انہاں چوں و ِچکارویں دور (1350-1450ق م) دا لوظ ہے۔رگ وید دے پیلھے دور (1450-1500ق م ) اِچ ٻارھی لوظ ورلے، وچکارویں اِچ ڈھیر تے چھیکڑی دور..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70889 wikitext text/x-wiki ۸۵۔            کولاKula :۔(133،134)سرائیکی کولا۔ (رگ وید 8:47:11) سئیں ویزل ہوݨاں رگ وید دے ستھییجݨ دے ڄیہرھے ترائے دور بݨائندن کولا دا لوظ انہاں چوں و ِچکارویں دور (1350-1450ق م) دا لوظ ہے۔رگ وید دے پیلھے دور (1450-1500ق م ) اِچ ٻارھی لوظ ورلے، وچکارویں اِچ ڈھیر تے چھیکڑی دور اِچ ٻہوں ڈھڳ ہن۔ ڄݨیں ڄیویں ڄیویںسندھک دھرتی ڄایاں تے آریاں دے وِچکار معاشرتی تفاعل (acculturation)دا عمل ودھدا ڳئے تاں رگ وید اِچ مقامی زبان پروٹو سرائیکی دے لوظاں دا ورتارا وی ودھدا ڳئے۔ ایں دا مطبل تاں اے تھیا ڄو سندھ وادی دا مقامی ہل واہ کلچر ، آریاں دے (Pastoralist)کلچر تے ڄیویں ڄیویں وزبر تھیند اڳیا ہے انویں انویں انہاں دی زبان ویدک سنسکرت اِچ مقامی زبان پروٹوسرائیکی دے لوظاں دی ڳݨتری وی ودھدی ڳئی ہے۔ کولا دا لوظ وی انہاں لوظاں اچوں ہے ڄیہرھے پروٹو سرائیکی کولوں ویدک سنسکرت اِچ ڳیئن۔ کولادا معنا تھیندا ہے نرم ڄیویں ریشم،ملوک ۔ سئیں ویزل ہوݨاں کوں ایں دے معنے دی کائی پکی تھتھ کائینی۔ آپ ہوݨاں کتھائیں تاں ایں دا معنا slop(ریڑھ) لکھیندن تے کتھائیں bank(مݨ) ۔ کِتھائیں ایں دا معنا hole  (کھُݙ) کریندن تاں کتھائیں hollow(پول)۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص327) ایں لوظ دی انگریزی املا سئیں ویزل ہوݨاں آنگوں kulaلکھ کے ایں دے معنے لکھدن soft ڄݨیں نرم۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص258 )وی ایں دی انگریزی املا سئیں ویزل ہوݨاں آلی kulaلکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیںsoft نرم۔ gentle نرم دل الا۔ easyسوکھا، تے tenderملائم تے ڄیکر ایں لوظ کوں کولا (کو۔لا) پڑھا ونڄے تاں ، تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے۔سئیںکھتران ہوݨاں (ص522 )کولا دا معنا لکھدن ، کوئلہ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص258)ایں دی انگریزی املا kolaلکھ کے ایں دا معنا کریندن charcoal ڄݨیں کولا۔ ایویں رِت سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص326) ایں دی انگریزی املا kola لکھ کے ایں دے معنے charcoalای لکھے ہن۔ ایں لوظ کوں ڄیہرھے روپ اِچ ای گھِدا ونڄے اے ہر روپ اِچ سرائیکی لوظ ہے تے اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال اساں تائیں آ اپڑا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 9e59017drqzga0by1tx5yt6ck6d3pmb 0 33542 70890 2026-04-21T11:22:25Z ڈیلی جھوک 4262 "۸۶۔             کُللا Kulala :۔(135)سرائیکی کللا(کُ۔لل۔لا) (مترایاتی سمہیتا)1000ق م اِچ ڄیںویلے آریے سندھ وادی اِچوں نکل کے گنگا تے جمنا دیاں وادیاں دو ڳئے ہِن تاں اپݨی ویدک سنسکرت دے نال پروٹو سرائیکی لوظاں دا ہِک بھنڈار وی گھِن ڳئے ہن ۔ ایں بھنڈار اِچ اگہاں ودھد..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70890 wikitext text/x-wiki ۸۶۔             کُللا Kulala :۔(135)سرائیکی کللا(کُ۔لل۔لا) (مترایاتی سمہیتا)1000ق م اِچ ڄیںویلے آریے سندھ وادی اِچوں نکل کے گنگا تے جمنا دیاں وادیاں دو ڳئے ہِن تاں اپݨی ویدک سنسکرت دے نال پروٹو سرائیکی لوظاں دا ہِک بھنڈار وی گھِن ڳئے ہن ۔ ایں بھنڈار اِچ اگہاں ودھدے وہیبے تے اڳونہاں تھیندے پیشیاں اِچ ورتے ونڄݨ آلے لوظ ڈھیر ہِن۔ کُللاKulala  انہاں ڈھیر سارے لوظاں اِچوں ہِک ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا لکھا ہے Potterڄݨیں تھاں بݨاوݨ آلا۔ ایں کوں اڄوکی سرائیکی اِچ کمبھار آکھا ویندا ہے۔ آپ ہوݨاں ایں لوظ کوں غیر ہند آریائی Non Indo-Aryanلوظ آدھن۔ایں دے وِچ ݙوں اے ڄیہاں خوآں پاتیاں ویندیاں ہن ڄیہرھیاں ایںدے غیر آریائی لوظ ہووݨ دا پک کر ݙیندیاں ہن۔ پیلھی تاں اے ڄو اے kuدے سابقے نال ڄلݨ آلا لوظ ہے تے ku دا سابقا ہند آریائی زباناں اِچ کائینی تے ݙوجھا ایں دے وِچ ل(L,L)دیاں جاڑیاں (geminate)صوتاں پاتیاں ویندیاں ہن تے اے پروٹوسرائیکی دی خاص خو ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ڄو اے خو ڄیہرھی زبان اِچ پاتی ویندی ہے اوہا سندھ وادی دی قدیم ترین زبان ہے۔                        سئیں کھتران ہوݨاں (ص508)ایں لوظ دی سرائیکی املا کُللاتے کللہا وی لکھی ہے تے ایں دے معناں اِچ لکھانیں فضول، بیکار، نامناسب، بے فائدہ ، بے معنی تے بے تُکا۔ انویہویں صدی دے مشہور مذہبی شاعر سئیں غلام فقیر ؒہوݨاں وی اپݨے ہِک شعر اِچ ایں لوظ کوں ورتا ہے ۔ آپ ہوݨاں آدھن ۔ سبھے خلقت سݙدی جھلا میݙا لکھیا نصیب کللا                        سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص327)ایں لوظ کوں کللا دی جھا چھڑا کلل (Kulall) لکھا ہے تے ایںد ا معنا کیتا نیں Bad Conductڄݨیں بھیڑا ورتارا۔ بھل کللا تے کلل ݙوہاں دا مطبل ہکو ای ہے ۔ کللا خالص سرائیکی لوظ ہے تے اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان cb4svlccw3vvwafwv3v6myham4hevnx 0 33543 70891 2026-04-21T11:22:42Z ڈیلی جھوک 4262 "۸۷۔            کاکمبیراKakambera :۔(136)سرائیکی ڳمبھیری (رگ وید 6:48:7)ایں لوظ دے وِچ ka دا ݙوڑا سابقا آیا کھڑا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب ku, ki, ka تے ke سابقے آسٹروایشیاٹک زباناں تے خاص کر منڈا زباناں دا خاصاہے۔ رگ وید دے 380ٻارھی لوظاں اِچ انہاں سابقاں نال بݨے ہوئ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70891 wikitext text/x-wiki ۸۷۔            کاکمبیراKakambera :۔(136)سرائیکی ڳمبھیری (رگ وید 6:48:7)ایں لوظ دے وِچ ka دا ݙوڑا سابقا آیا کھڑا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب ku, ki, ka تے ke سابقے آسٹروایشیاٹک زباناں تے خاص کر منڈا زباناں دا خاصاہے۔ رگ وید دے 380ٻارھی لوظاں اِچ انہاں سابقاں نال بݨے ہوئے لوظ چونکہ ڈھیر ہن ۔ ایں کیتے سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو ہڑپا آلاں دی زبان وی آسٹروایشیاٹک (منڈا) زبان یا ایں دے نال رلدی ملدی کائی اے ڄیہاں زبان ہئی ڄیہرھی اے سابقے ورتدی ہئی۔ ایں پوروں آپ ہوݨاں سندھ وادی دی زبان کوں پارا منڈا دا ناں ݙیندن تے نالے اے وی آدھن ڄو اے ایں دا عارضی ناں ہے۔بھل ݙکھ دی ڳالھ اے ہے ڄو سئیں ہوݨاں سندھ وادی دی زبان تے ڳالھ کریندیں ہوئیں ایں علاقے اِچ الائی ٻولی ونڄݨ آلی مُنڈھلی زبان سرائیکی دو بھَل ای نئیں بھنوائندے ۔ki, ku, ka تےkeدے سابقے اڄ دیاں منڈا زباناں اِچ تاں وِرلے رہے ڳئے ہن ۔ بھل سپت سندھو دی مُنڈھلی زبان سرائیکی اِچ اڄ وی ٻہوں کثرت نال مجود ہن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں اپݨی کتاب Glossary of the Multani Languageاِچ انہاں سابقاں نال بݨݨ آلے گھٹ ودھ 891سرائیکی لوظ لکِھن۔ ڄیں ویلے سئیں جیوکس ہوݨاں اپݨی کتابSaraiki English Dictionary اِچ لڳ بھڳ 1050اے ڄہیں سرائیکی لوظ لکھن ڄیہرھے انہاں سابقاں نال جُلدن۔ اِتلی وݙی ڳݨتری اِچ سرائیکی زبان دے لوظاں دے انہاں سابقاں نال جُلݨ کولوں اے پک تھیندا ہے ڄو رگ وید ki, ku, ka تےke دے سابقاں نال ڄلݨ آلے لوظ وی اوں علاقے دی منڈھلی زبان سرائیکی دے ہن ڄتھاں رگ وید ستھی ڳئی اے۔ اے لوظ نہ تاں آسٹروایشیا ٹک زبان دے ہن تے نہ منڈا زبان دے۔                        کاکمبیرا پروٹوسرائیکی زبان دا لوظ ہے ۔ ایں دی اڄوکی شکل ڳمبھیری ہے۔ غُذرے4000ورھاں اِچ کاکمبیرا اِچ کجھ وٹانداں آیاں ہن۔ ایں دا پیلھا سابقا کاتاں اݙ ڳیا ہے ۔ چھیکڑی ۱، ی اِچ تے ب ، بھ اِچ وٹیج ڳیا ہے۔ ک دی جھا ڳ مل گھِدی ہے ۔ انج اے کاکمبیرا کول ڳمبھیری بݨ ڳیا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں کاکمبیرا دا معنا کریندن certain tree ڄݨیں اے کوئی وݨ ہے۔ ڄیں ویلے EWA دے لکھاری سئیں میئر ہوفر ہوݨاں ایں کوں unclearلکھ کے ایں دے معناں تے وی شک کریندن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص574)ایں دی سرائیکی املا ڳمبھیری لکھی ہے تے ایں دے معنے ݙسے نیں مِٹھڑی۔ سنگترے مالٹے کی قسم کا ایک پھل جسے ملیریا میں مفید سمجھا جاتا ہے۔ایندے پھل تے وݨ دا ہکو ناں ہے ۔سئیں جیوکس ہوݨاں (ص286)وی ایندی سرائیکی املا ڳمبھیری تے انگریزی املا Gambhiriلکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دے معنے لکھدن citranنبو آنگوں کھٹا، sour ترش تے limeکھٹا۔ ایں دا وݨ ملھے آنگوں تِنگھرا ہویا ہوندا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان nsv7ve07azlul724bb3uo67nkmuqx35 0 33544 70892 2026-04-21T11:22:55Z ڈیلی جھوک 4262 "۸۸۔           کواندھا،کوانڈھاKavandha :۔(137،138)سرائیکی اواندھا /اوانڈھا (رگ وید 5:54:8, 9:74:7 )اے لوظ وی ka دے سابقے نال ڄلدا پیا ہے ۔ سئیں ویزل ہوݨاں Kavandha تےkamband-in کوں ہِک ٻئے دا مترادف سمنجھ کے اکٹھا وی لکھدن۔ بھل اساݙے بھاݨے اے ݙوں وکھرے وکھرے لوظ ہِن۔ آپ ہوݨاں انہا..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70892 wikitext text/x-wiki ۸۸۔           کواندھا،کوانڈھاKavandha :۔(137،138)سرائیکی اواندھا /اوانڈھا (رگ وید 5:54:8, 9:74:7 )اے لوظ وی ka دے سابقے نال ڄلدا پیا ہے ۔ سئیں ویزل ہوݨاں Kavandha تےkamband-in کوں ہِک ٻئے دا مترادف سمنجھ کے اکٹھا وی لکھدن۔ بھل اساݙے بھاݨے اے ݙوں وکھرے وکھرے لوظ ہِن۔ آپ ہوݨاں انہاں دا معنا لکھا ہے barrel ڄݨیں نل ۔EWAدے لکھاری سئیں میئر ہوفر ایں کوں unclear لکھ کے ایں تے شک ظاہر کیتا ہے ۔ پروٹوسرائیکی دا لوظ kavandha ۔ اڄوکی سرائیکی اِچ اواندھاavandha ہے۔ غُذرے ہزاراں ورھاں اِچ ایں دی چھڑی پیلھی صوت اِچ ای وٹاند آئی ہے ڄو’’ ک‘‘ دی جھا ’’ا‘‘ آڳئے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص47 ) ایں دی سرائیکی املا اواندھا تے انگریزی املاAwandha لکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایںدا معنالکھدن The head of a water course ڄݨیں کَسی دا سر ڄتھوں کولوں پاݨی راکھی دو آندائے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص50 )وی ایں لوظ کوں اواندھا (آ۔واں۔دھا) لکھدن تے ایں دے معنے کریندن ’’کھال سے اراضی سیراب کرنے کی جگہ‘‘۔ اواندھا دے اے معنے کیہیں حد تئیں سئیں ویزل ہوݨاں دے کیتے ہوئے معناں نال ڈھُکدے وی ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان rri4jv42ba3xxbu8idcykae8f8sc49t 0 33545 70893 2026-04-21T11:23:08Z ڈیلی جھوک 4262 "۸۹۔             کمبندھ۔اِنKambandh-in :۔(139)سرائیکی کماندن (رگ وید 9:74:7, 5:54:8 ) پروٹوسرائیکی دا Combadh-in اڄوکی سرائیکی اِچ کماندن ہے۔ اے کماوݨ (to earn) مصدر کولوں فعل حال دا صیغا جمع غائب ہے۔ ڄیویں کھاوݨ کولوں کھاندن تے پیوݨ کولوں پیندن وغیرہ۔ سرائیکی زبان دے فعل حال اِ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70893 wikitext text/x-wiki ۸۹۔             کمبندھ۔اِنKambandh-in :۔(139)سرائیکی کماندن (رگ وید 9:74:7, 5:54:8 ) پروٹوسرائیکی دا Combadh-in اڄوکی سرائیکی اِچ کماندن ہے۔ اے کماوݨ (to earn) مصدر کولوں فعل حال دا صیغا جمع غائب ہے۔ ڄیویں کھاوݨ کولوں کھاندن تے پیوݨ کولوں پیندن وغیرہ۔ سرائیکی زبان دے فعل حال اِچ چھیکڑی اِن(in) جمع غائب دے صیغے اِچ شخصی اختتامیہ (Personal Ending) دی جھا آندائے۔(ݙیکو اوبرائن ص78)۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص253 )کماوݨ دی سرائیکی املا کماونڑ تے انگریزی املا Kamawanr لکھ کے ایں دے معنے کیتے ہن ۔to obtain, work, earn, get, make, reap ڄݨیں گھنݨا، کم کرݨا، کماوݨا، بݨاوݨا تے فصل دا کپݨا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص511)کماوݨ دے معنے لکھدن کمانا، پیدا کرنا، حاصل کرنا وغیرہ۔ ہزاراں ورھاں دا پندھ مریندیں ہوئیں kambandh-in اِچوں b تےh دیاں صوتاں اݙ ڳیاںہن تے ہݨ او کماندن kamadin رہ ڳیا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 77s235mkp9xwgsfjh3hgad88aremxqv 0 33546 70894 2026-04-21T11:23:25Z ڈیلی جھوک 4262 "۹۰۔               جٹھاراJathara :۔ (140)سرائیکی جتھارا(رگ وید 10,9,6,5,3,2) اے لوظ رگ وید دے منڈل 4 تے8دے سوا ٻنھاں یکے منڈلاں اِچ مجود ہے۔ اے رگ وید دے اوائلی تے پراݨے ٻارھی لوظاںاِچوں ہے۔ انہاں پراݨے لوظاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو: "None of these old words is Dravidian. In short,..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70894 wikitext text/x-wiki ۹۰۔               جٹھاراJathara :۔ (140)سرائیکی جتھارا(رگ وید 10,9,6,5,3,2) اے لوظ رگ وید دے منڈل 4 تے8دے سوا ٻنھاں یکے منڈلاں اِچ مجود ہے۔ اے رگ وید دے اوائلی تے پراݨے ٻارھی لوظاںاِچوں ہے۔ انہاں پراݨے لوظاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو: "None of these old words is Dravidian. In short, the people of the (northern) Indus civilization must have spoken with retroflexes". (141) ڄݨیں انہاں پراݨے لوظاں اچوں کوئی وی دراوڑی نئیں۔ لُنڈی ڳالھ اے ہے ڄو سندھک تہذیب دے اُبھے علاقے آلے لوک ضرور اُلٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں آلی زبان الائندے ہن۔ ایں دے کولوں پیلھے سئیں ہوݨاں اے وی لکھدن: "In the RV they can not go back either to Proto-Dravidian, influence, as usually assumed, because they were already found in the older parts of RV (4,5,6) where no Drav. loans are present. They also can not go back to Proto Munda influence because Munda originally had no retroflexes".(142)                        رگ وید اِچ دراوڑی اثر انہاں قدیم لوظاں تائیں پِچھوں تے نئیں ویندا ڄیویں ڄو عام طور تے سمجھا ویندا ہے۔ کیوں ڄو اے لوظ رگ وید دے اوں پراݨے حصے (منڈل6,5,4 ٌ) اِچ ہن ڄتھاں کوئی اُدھار گھدا دراوڑی لوظ ہے ای کائیناں تے نہ انہاں قدیم لوظاں تے منڈا زبان دا کوئی اثر ہے۔ کیوں ڄو منڈا تاں الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں کولوں اصلوں خالی ہے۔ ایں بیان دے چاندݨ اِچ جٹھارا(Jathara) دا لوظ نہ تاں دراوڑی زبان دا لوظ ہے تے نہ منڈا زبان دا۔ کیوں ڄو ایں دے وِچ ٹھ (th)دی الٹانویں ڄبھ آلی صوت آئی کھڑ ی ہے۔ تے الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں منڈا زبان اِچ منڈھ لادیاں ہن ای کائیناں۔ اے ہند آریائی Indo Aryanزبان دا لوظ ای نئیں کیوں ڄو ویدک سنسکرت وی انہاں صوتاں کولوں خالی ہے۔ آریاں اے صوتاں ٻہوں پچھے سندھ وادی دے دھرتی ڄایاں کول سکھیاں ہن۔ جٹھارا دا لوظ خالص پروٹوسرائیکی لوظ ہے۔ اساݙے تائیں آندے آندے ایں دی الٹانویں ڄبھ آلی صوت ݙنداخی صوت تھ اِچ وٹیج ڳئی اے تے اے لوظ جٹھارا کولوں جتھارا تھی ڳیا ہے۔ سرائیکی اِچ ڄتھ کھجی دے منڈھ اِچوں نکلݨ آلے ٻچاں کوں آکھا ویندا ہے۔ (کھتران251 )ڄتھاں اے جتھاں ڈھیر ہوون انہاں کوں جتھارا آکھ ݙتا ویندا ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص103)ایں کوں چھڑا جتھ (jath)لکھائے تے ایں دے معنے کیتے نیں a grove of date palms ڄݨیں کھجی دے ٻچے۔ رگ وید دے ٻارھی لوظاں اِچوں جتھورا تے جروتھاjarutha وی جتھارا دے مترادفات ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان dgziihrn1on17umb7sg1y5dm9ptmset 0 33547 70895 2026-04-21T11:23:37Z ڈیلی جھوک 4262 "۹۱۔                کمید۔اِنKimid-in :۔(143)سرائیکی کمینن(رگ وید 7:104,2, 10:87:24 )سئیں ویزل ہوݨاں Kamid-inبارے لکھدن ڄو اے کائی بدروح (ademon) ہے۔بھلEWA دے لکھاری سئیں میئر ہوفر ہوݨاں ایں کوں unclearلکھ کے مشکوک بݨا ݙیندن۔ Kimid-inدے inکوں ڄیکر kimidدے نال رلا کے پڑھا ونڄے تاں اے کمیدنkimid..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70895 wikitext text/x-wiki ۹۱۔                کمید۔اِنKimid-in :۔(143)سرائیکی کمینن(رگ وید 7:104,2, 10:87:24 )سئیں ویزل ہوݨاں Kamid-inبارے لکھدن ڄو اے کائی بدروح (ademon) ہے۔بھلEWA دے لکھاری سئیں میئر ہوفر ہوݨاں ایں کوں unclearلکھ کے مشکوک بݨا ݙیندن۔ Kimid-inدے inکوں ڄیکر kimidدے نال رلا کے پڑھا ونڄے تاں اے کمیدنkimidinبݨ ویندا ہے۔ سرائیکی زبان اِچ inدا لاحقا جمع غائب کیتے شخصی اختتامیہ Personal ending دے طور تے آند اہے۔ ڄیویں لکھدن، پڑھدن وغیرہ۔ غُذرے ہزارارں ورھاں اِچ ایں دے وِچ چھڑیاں ݙوں وٹانداں آئیاں ہن۔ ہِک ایں دیاں سُراں (vowels) اِچ تے ٻئی اسراںconsonant اِچ ۔ایں دی پیلھی زیر(i) زبر(a)دے وِچ تے ــــ’’د‘‘ دا اسر’’ن‘‘ اِچ وٹیج ڳئے۔ تاں اے کمیدن کولوں کمینن بݨ ڳئے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ کیہیں دی نکوہی کریندے ایلے آکھا ویندا ہے۔ ’’او ٻہوں کمینن‘‘ ڄݨیں او ٻہوں اوچھے آدمی ہن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص512 ) کمینہ دا لوظ ݙے کے اوندے معنے لکھدن ’’اوچھا، سفلہ، کم ظرف، نیچ ذات کا‘کم اصل تے رذیل ۔ ایں دے نال ای آپ ہوݨاں ایں دے کئی محاورے وی ݙتے ہن۔ ڄیویں کمین پنڑا، کمین تائی، کمین ڳتی، کمینگی وغیرہ۔ آپ ہوݨاں ایں لوظ کوں خالص سرائیکی لوظ ݙسائندن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 7hv1dr3yzxkq10b38oatp4w8hwckyyq 0 33548 70896 2026-04-21T11:23:53Z ڈیلی جھوک 4262 "۹۲۔              کیرݨKirin :۔(144،145)سرائیکی کیرݨ (رگ وید 5:52:12 ،6-4)کیرݨ دا لوظ سئیں ویزل ہوݨاں دے انہاں 88لوظاں اچوںہے ڄیہرھے انہاں سئیں کوئیپر ہوݨاںدی بݨائی ہوئی ٻارھی لوظاں دی فرست اِچوں کڈھن۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو: "First of all, it must be mentioned again that even these hymns bear all the charact..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70896 wikitext text/x-wiki ۹۲۔              کیرݨKirin :۔(144،145)سرائیکی کیرݨ (رگ وید 5:52:12 ،6-4)کیرݨ دا لوظ سئیں ویزل ہوݨاں دے انہاں 88لوظاں اچوںہے ڄیہرھے انہاں سئیں کوئیپر ہوݨاںدی بݨائی ہوئی ٻارھی لوظاں دی فرست اِچوں کڈھن۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو: "First of all, it must be mentioned again that even these hymns bear all the characteristics of a text of the Greater Punjab. G. Van Driem and A.Parpola believe that these oldest hymns were still composed in Afghanistan, this is why they would not contain Drav. words as outlined by Witzel. This is, however, not the case as these books contain references to the major rivers of the Punjab, even the Ganges."(146)                        سبھ توں پیلھے تاں ولا اے ݙساوݨا ٻہوں ضروری ہے توڑیں ڄو انہاں بھڄݨاں اِچ عظیم پنجاب(سپت سندھو) دے سارے نشابر ڳݨ پاتے ویندے ہن۔ وت وی جی۔ وان ڈریم تے آسکو پرپولا ہوݨاں دا منݨ ہے ڄو اے پراݨے بھڄݨ افغانستان اِچ ستھے ڳئے ہن۔ ایہو کارݨ ہے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں دے ݙتے ہوئے خاکے موجب انہاں دے وِچ دراوڑی لوظ کائینی۔ بھل اے ڳالھ نئیں۔ انہاں منڈلاں(کتاباں) اِچ پنجاب دے وݙے وݙے دریاواں دے حوالے ݙتے ڳئے ہن۔ اتلے تائیں ڄو انہاں دے وِچ گنگا دے حوالے وی مجود ہن۔ ایں بیان کولوں پک تھی ویندا ہے ڄو خاص کر چوتھا تے چھیواں منڈل سپت سندھو علاقے اِچ ای ستھا ڳیا ہے تے انہاں منڈلاں اِچ یکے ٻارھی لوظ وی سپت سندھو دی ماء ٻولی دے ہن۔ کیرݨ دا لوظ وی سپت سندھو دی ماء ٻولی دا لوظ ہے تے اے ماء ٻولی سرائیکی دے سوا ٻئی کائی ناہی۔ کیرݨ دریائی محول دا لوظ ہے۔ دریا اپݨے تل اِچ آوݨ آلیاں جھِکیاں جھاہیں کوں اپݨے نال آوݨ آلی ریت نال ہولے ہولے بھریندا وینداہے۔ دریا دے ایں عمل نال بھریجݨ آلی جھا کوں کیرݨ آدھن۔ کِیرݨ دا لوظ کِرَݨ مصدر کولوں نکھتھا ہویا ہے تے ایں دا مصدری معنا تھیند اہے تھولا تھولا لڳی تار زمین تے ڈھاوݨا۔سئیں کھتران ہوݨاں (ص501)ایں د امعنا لکھدن ’’جھڑنا، گرنا، بکھرنا، لڑھکنا، ٹپکنا، غُذرے ہزاراں ورھاں اِچ ایں لوظ اِچ کائی ایݙی وݙی وٹاند نئیں آئی۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان i14un0xbbu597sul3c7rsrgudwlu3m4 0 33549 70897 2026-04-21T11:24:08Z ڈیلی جھوک 4262 "۹۳۔              نالیNali :۔ (147،148)سرائیکی نالی (رگ وید 10:135:7) نالا دی مادی سانگے تاں اے لوظ منڈھ لا دا سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی اِچ مجود ہئی پیا۔ کیوں ڄوسرائیکی اِچ او نروٹ ناں (Masculine nouns) ڄیہرھے’’ ا‘‘ تے مُکدن انہاں دی چھیکڑی ’’ا‘‘ ہٹا کے اوں دی جھا چھ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70897 wikitext text/x-wiki ۹۳۔              نالیNali :۔ (147،148)سرائیکی نالی (رگ وید 10:135:7) نالا دی مادی سانگے تاں اے لوظ منڈھ لا دا سندھک دھرتی ڄایاں دی ماء ٻولی اِچ مجود ہئی پیا۔ کیوں ڄوسرائیکی اِچ او نروٹ ناں (Masculine nouns) ڄیہرھے’’ ا‘‘ تے مُکدن انہاں دی چھیکڑی ’’ا‘‘ ہٹا کے اوں دی جھا چھوٹی ’’ی‘‘ لا کے اوں کوں مادی ناں feminine nounبݨا ݙتا ویندا ہے۔ نالا نال وی اے کم منڈھ لا دا تھیا ہے تے اوں دی مادی کوں وی نالی آکھ ݙتا ڳیا ہے۔ بعد اِچ ڄیں ویلے سندھک دھرتی ڄایاں ݙانداں دیاں جوڑیاں نال وہیبا شروع کیتا ہے تاں بھوئیں اِچ بیج رلاوݨ کݨ انہاں ڄیہرھا سندر بݨائے اوں دا ناں وی انہاں نالی رکھ ݙتا ہے۔ سئیں کھترا ن ہوݨاں (ص650)ایں دے معناں اِچ لکھدن،’’بندوق کی نالی‘‘ ۔ (۲) پانی کی نکاسی کی نالی (۳) قطاروں میںبیج بونے کا آلہ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص156)ایں دی انگریزی املا nali لکھ کے ایں دے معنے لکھدن drill(ڈرل) تے ایں دے اڳوں nali deنالی ݙے تے نالی پھیرnali pher دے محاورے وی ݙیندن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص327 )وی ایں دی انگریزی املا naliلکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں A tube for drill ڄݨیں بیج پھیرݨ دی نلی تے ݙوجھا معنا کیتا نیں Any Tublar organکائی وی کھوکھلی شئے۔ نالی دا لوظ وی اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان e96vqqgz46hismsxzgokd6daw4pabvv 0 33550 70898 2026-04-21T11:24:21Z ڈیلی جھوک 4262 "۹۴۔              نیلا Nila:۔(149)سرائیکی نیلا  (رگ وید 6-4)نیلا سرائیکی زبان دا عام لوظ ہے تے کئی شیں کیتے ورتا ویند اہے۔ رنگاں دے وِچوں اے ہِک رنگ ہے۔ ڄݨیں نیلا رنگ (اوبرائن 343 ۔کھتران667)۔ایں کوں سوسنا رنگ وی آکھا ویندا ہے۔ نیلا دا لوظ رگ وید دے سبھ توں پراݨے منڈل..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70898 wikitext text/x-wiki ۹۴۔              نیلا Nila:۔(149)سرائیکی نیلا  (رگ وید 6-4)نیلا سرائیکی زبان دا عام لوظ ہے تے کئی شیں کیتے ورتا ویند اہے۔ رنگاں دے وِچوں اے ہِک رنگ ہے۔ ڄݨیں نیلا رنگ (اوبرائن 343 ۔کھتران667)۔ایں کوں سوسنا رنگ وی آکھا ویندا ہے۔ نیلا دا لوظ رگ وید دے سبھ توں پراݨے منڈلاں (6-4)اِچ آیا کھڑا ہے تاں ایں دا مطبل ہے ڄو اڄ کولوں 4500ورھیں پیلھے وی اے عام ورتارے دا لوظ ہئی تے ویدک سنسکرت الاوݨ آلے آریاں ایں کوں اوائل اِچ ای اُدھار گھِن گھِدا ہئی۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص343) ایں دا ہِک معنا (Black bunch)ڄݨیں کالا ہرݨ وی کیتا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص337)ایں دی سرائیکی املا نیلہ تے انگریزی املا nilaلکھی ہے۔ انہاں و ی ایں د امعناblack bunchای لکھا ہے۔ ایں کولوں پتا لڳدائے ڄو کالی کنڈ آلے ہرݨ کݨ نیلا دا لوظ اوں ویلے گھڑا ڳئے ڄݙاں سندھ وادی دے لوک ٹولاں دی صورت اِچ رل مل کے ذناوراں دا شکار کریندے ہن۔ اے لوظ وی ہزاراں ورھاں دا سفر کریندا ہویا اپݨے منڈھلے اٹھاتے معناں نال اساں تائیں آپہنتا ہے۔سرائیکی اِچ منجھ ٻنھݨ دے کپڑے کوں وی نیلا آکھا ویندا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 3bvabvjelom54uar3yoh6txd3lnwzzr 0 33551 70899 2026-04-21T11:24:35Z ڈیلی جھوک 4262 "۹۵۔             کھِلیاKhilya :۔(150،151)سرائیکی کھِلیا ، کھِلا (رگ وید 6-4)کھِلیا وی سئیں ویزل ہوݨاں دے انہاں 88لوظاں اِچ مجود ہے۔ آپ ہوݨاں ڄنہاں دی فرست سئیں ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں دی ٻارھی لوظاں دی عام فرست کولوں بݨائی ہے۔ آپ ہوݨاں دے آکھے موجب اے لوظ رگ وید دے سبھ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70899 wikitext text/x-wiki ۹۵۔             کھِلیاKhilya :۔(150،151)سرائیکی کھِلیا ، کھِلا (رگ وید 6-4)کھِلیا وی سئیں ویزل ہوݨاں دے انہاں 88لوظاں اِچ مجود ہے۔ آپ ہوݨاں ڄنہاں دی فرست سئیں ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں دی ٻارھی لوظاں دی عام فرست کولوں بݨائی ہے۔ آپ ہوݨاں دے آکھے موجب اے لوظ رگ وید دے سبھ توں پیلھے ستھے ڳئے منڈلاں(6-4)اِچ ہِن۔ایں کیتے اساں انہاں لوظاں کوں سندھ وادی دی منڈھلی زبان دے سبھ توں پراݨے ستھے ڳئے (Recorded)لوظ وی آکھ سڳدے ہائیں۔ کھلیا سرائیکی زبان دے کھلݨ (To smile) مصدر کولوں ماضی دا صیغا واحد غائب ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص266)وی ایں کوں کھلنڑ (Khilanr)مصدر کولوں ماضی دا صیغا کھلیا لکھا ہے۔ سرائیکی وسیب دے کجھ علاقاں اِچ کھلݨ مصدر کولوں ماضی مطلق دا صیغا کھلا وی ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں توں کیوں کھلا ہیں؟ کھلیا وی خالص سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان sgea1ypr0shdykjitcw77sma99or0w6 0 33552 70900 2026-04-21T11:24:51Z ڈیلی جھوک 4262 "۹۶۔              کھاجاKhaja :۔(152)سرائیکی کھاج۔کھادھا۔ (رگ وید604 ) کھاجا دا لوظ وی سئیں ویزل ہوݨاں دی 88ٻارھی لوظاں دی فرست اِچ مجود ہے۔ سرائیکی زبان اِچ ہر او شئے ڄیہرھی کھادی ونڄ سڳدی ہے اوں کوں کھاج آدھن یا وت او ڄو کجھ کھادھا ونڄے ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص322)ایں..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70900 wikitext text/x-wiki ۹۶۔              کھاجاKhaja :۔(152)سرائیکی کھاج۔کھادھا۔ (رگ وید604 ) کھاجا دا لوظ وی سئیں ویزل ہوݨاں دی 88ٻارھی لوظاں دی فرست اِچ مجود ہے۔ سرائیکی زبان اِچ ہر او شئے ڄیہرھی کھادی ونڄ سڳدی ہے اوں کوں کھاج آدھن یا وت او ڄو کجھ کھادھا ونڄے ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص322)ایں لوظ کوں khajلکھ کے ایں دے معنے کیتن be eatenڄݨیں کھادھی ونڄݨ آلی شئے تے ݙوجھا معنا لکھدن (consumed)ڄو کجھ کھادھا ڳیا ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص530)وی ایں لوظ کوں کھاج لکھ کے ایں دے معنے کریندن خوراک ڄݨیں کھادھی ونڄݨ آلی شئے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص260) وی ایں لوظ دی سرائیکی املا کھاج تے انگریزی املا khajلکھ کے ایں دے اوہے معنے کیتن ڄیہرھے سئیں اوبرائن ہوݨاں کیتن۔                        رگ وید دا کھاجا اصل اِچ سرائیکی لوظ کھاج ہے۔ ویدک سنسکرت الاوݨ آلے آریاں اپݨی عادت سنویں ایں دے اڳوں ’’ا‘‘ ودھا کے ایں کوں کھاجا بݨا ݙتا ہے۔ ڄیویں انہاں سرائیکی لوظ پھل دے اڳوں ’’ا‘‘ ودھا کے پھلا تے تل دے اڳوں ’’ا‘‘ ودھا کے تِلا بݨا ݙتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان b01jcgtf1ps9dgbl9fec5wlhqwwdpbj 0 33553 70901 2026-04-21T11:25:09Z ڈیلی جھوک 4262 "۹۷۔              اَکھروا۔a.kharva :۔(153)سرائیکی اکھر (رگ وید 7:32:13) سئیں ویزل ہوݨاں ایں ٻارھی لوظ دا معنا لکھدن multivated ڄݨیں وڳڑا ہویا لوظ۔ آپ ہوݨاں ۱۔کھروا دے ’’ا‘‘ کوں اَپھلا دے ’’ا‘‘ آنگوں نافیہ دی علامت سمنجھ کے kharva a- دے معنے multivated کیتے ہن۔ ’’ا‘‘ نافیہ ہ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70901 wikitext text/x-wiki ۹۷۔              اَکھروا۔a.kharva :۔(153)سرائیکی اکھر (رگ وید 7:32:13) سئیں ویزل ہوݨاں ایں ٻارھی لوظ دا معنا لکھدن multivated ڄݨیں وڳڑا ہویا لوظ۔ آپ ہوݨاں ۱۔کھروا دے ’’ا‘‘ کوں اَپھلا دے ’’ا‘‘ آنگوں نافیہ دی علامت سمنجھ کے kharva a- دے معنے multivated کیتے ہن۔ ’’ا‘‘ نافیہ ہمیشاں بامعنی لوظ کولوں پیلھے آندا ہے تے اوندے مثبت معناں دی نفی کریندا ہے۔ ڄیویں پھَل)ا (having fruit تے اپھلا (without fruit)۔ ڄیکر اپھلا دا پیلھا ’’ا‘‘ ہٹا گھنوں تاں وی او پورے معنے ݙیندا ہے۔ بھل ا۔کھروا دا پیلھا ’’ا‘‘ ہٹاؤں تاں پِچھوں چھڑا’’کھروا‘‘ رہے ویندا ہے ڄیہرھا ڄو بے معنی ہے۔ ایں کیتے اتھاں’’ا‘‘ کوں کھروا دے نال ملا کے پڑھوں تاں ، تاں اے بامعنی لوظ اکھروا بݨدا ہے تے ایں دے معنے تھیندن ’’لوظ‘‘۔ پروٹو سرائیکی دے اکھروا دے لاحقے ’’وا‘‘ تے مُکݨ آلے ٻئے وی ڈھڳ سارے لوظ سرائیکی اِچ ورتارے اِچ ہن ڄیویں کراوا(321)، ڳاوا(119, 17)، مُکلاوا(173)، پاوا(349)، آوا(281) ٻاوا( 283) ساوا (259)وغیرہ۔ (اے یکے لوظ سئیں اوبرائن دی گلاسری آف دی ملتانی لینگوئج اِچوں گھِدے ڳئے ہن۔) بھل اکھروا دا لاحقا ’’وا‘‘ ہزاراں ورھاں دے لمبے سفر اِچ کتھائیں متروک تھی ڳیا ہے تے اڄوکی سرائیکی اِچ چھڑا اکھر رہے ڳیا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص39)ایں لوظ دی سرائیکی املا تے انگریزی املا Akkhar لکھ کے ایں دے معنے کیتن a letter of alphabetڄݨیں الف بے دا کوئی حرف۔ a word کوئی لوظ یا signatureڄݨیں دستخط۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص 63)اکھر دے معنے لکھدن حروف، تحریر، نشان ، دستخط تے لوظ۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو اکھر سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 960142b6wo7tarn97hmnw0nzdi1c2i4 0 33554 70902 2026-04-21T11:25:23Z ڈیلی جھوک 4262 "۹۸۔             وی۔بھندوVi-Bhindu :۔(154)سرائیکی وے بھندو(رگ وید 1:116:20, 8:2:41)ایں ٻارھی لوظ دے ݙوں حصے ہن۔ ہِک  vi تے ݙوجھاbhindu ۔ سرائیکی زبان اِچ وی (vi)ݙوں نانواں (nouns)کوں ملاوݨ کݨ ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں احمدوی ٹکر کھا ڳئے تے اکبر وی۔ بھل اتھاں اے حرف عطف دی جھا نئیںبھلکہ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70902 wikitext text/x-wiki ۹۸۔             وی۔بھندوVi-Bhindu :۔(154)سرائیکی وے بھندو(رگ وید 1:116:20, 8:2:41)ایں ٻارھی لوظ دے ݙوں حصے ہن۔ ہِک  vi تے ݙوجھاbhindu ۔ سرائیکی زبان اِچ وی (vi)ݙوں نانواں (nouns)کوں ملاوݨ کݨ ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں احمدوی ٹکر کھا ڳئے تے اکبر وی۔ بھل اتھاں اے حرف عطف دی جھا نئیںبھلکہ حرف تخاطب دی جھا ورتا ڳیا ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ وی (vi)دی جھا وے(ve) دا لوظ ورتا وینداہے۔ ڄیں ویلے کائی ذال کیہیں ڄݨیں یا چھوہر کوں ہکل مریندی ہے یا سݙیندی ہے تاں اوں دا ناں چاوݨ کولوں پیلھوں اے لوظ الائیندی ہے۔ (اوبرائن377 ،جیوکس353)ڄیویں وے فلکا، وے شیرو وغیرہ۔ رگ وید دے ایں ٻاہری لوظ اِچ وی ایہو سرائیکی قنون ورتا ڳیا ہے۔ ایں لوظ دا ݙوجھا حصہ بھندو (bhindu)کیہیں ڄݨے یا چھوہر دا ناں ہے ۔ ڄیویں لدھو، ودھو ،شیرو تے سدو ۔انہاں ڄݨاں یا چھوہراں کوں ہکل مریندے ایلے ذال آکھسی۔وے لدھو، وے ودھو ، وے شیرو ، وے سدو وغیرہ۔ ایویں بھندو ناں دے ڄݨے یا چھوہر کوں ہکل مریندے ایلے ذال آکھسی،’’وے بھندو (ve-bhindu)اے خالص سرائیکی ترکیب ہے۔ ایں دے نال ݙوں ٻنھاں ٻاہری لوظاں bhindu-ka vi- تے vi-bhindu-kiya دی وی ایہا ترتیب ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان hjm5516sjxynidwbaa4r94nlaj82rcd 0 33555 70903 2026-04-21T11:25:39Z ڈیلی جھوک 4262 "۹۹۔              کاسا۔کَساCasa :۔(155)سرائیکی کاسا، کسا (رگ وید6-4)کاسا casa دے لوظ اِچ asaدا لاحقا مجود ہے۔ ڄیہرھا سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ٻارھی لوظاں دی ہِک نشانی ہے۔ ایں لوظ دے وِچ وی چھیکڑی کولوں پیلھی صوت Perultimate Syllable دی (لمبی تے لُنڈی سُر long and short v..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70903 wikitext text/x-wiki ۹۹۔              کاسا۔کَساCasa :۔(155)سرائیکی کاسا، کسا (رگ وید6-4)کاسا casa دے لوظ اِچ asaدا لاحقا مجود ہے۔ ڄیہرھا سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ٻارھی لوظاں دی ہِک نشانی ہے۔ ایں لوظ دے وِچ وی چھیکڑی کولوں پیلھی صوت Perultimate Syllable دی (لمبی تے لُنڈی سُر long and short vowels )ڳݙ وݙ تھی ویندی ہے۔ ڄیہرھی پچادھی سوجھواݨاں دا چیتا بغؤں کرݙیندی ہے۔ انہاں لوظاں کوں اوہے لوک متن سنواں ٹھیک پڑھ سڳدن ڄنہاں دی ماء ٻولی سرائیکی ہے۔ کیوں ڄو انگریزی اِچ تاں کاسا تے کسا ہکو ڄیہاں casa ای لکھا پڑھا ویسی۔ ایں کیتے سئیں اوبرائن (ص321)تے جیوکس (ص248 )ݙوہاں پچادھی علمانواں کسا Kassa تاں لکھا ہے تے ایں دے معنے وی curds(ݙہی) تے less (گھٹ) لکھے نیں بھل کاسا نئیں لکھا۔ سئیں کھتران ہوݨاں وی ما ٻولی چونکہ سرائیکی ہے تے آپ ہوݨاں سرائیکی زبان دے عالم وی ہن ۔ایں کیتے آپ ہوݨاں کَسا تے کاسا دے فرق کوں ڄاݨدے ہوئیں ݙوہاں لوظاں کوں وکھرا وکھرا لکھا ہے تے انہاں دے معنے وی آپو آپ لکھن (کھتران ص505,488)۔ ایں لوظ کوں کاسا پڑھا ونڄے یا کَسا اے اپݨے ݙوہاں روپاں اِچ سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 7qi173s6f1jdj7667loetdu01s86sez 0 33556 70904 2026-04-21T11:26:07Z ڈیلی جھوک 4262 "۱۰۰۔              کُپایا۔Kupaya :۔(156)سرائیکی کُپایا،کھپایا(رگ وید 1:140:3) کُپایا Kupaya دا لوظ مخصوص سابقے ku نال ڄلدا پیا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں کا، کو، کی، کے نال ڄلݨ آلے ٻاہری لوظ آسٹروایشیا ٹک (منڈا) زباناں دے لوظ ہن۔ انہاں مخصوص سابقاں بارے آپ ہوݨاں دا آ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 70904 wikitext text/x-wiki ۱۰۰۔              کُپایا۔Kupaya :۔(156)سرائیکی کُپایا،کھپایا(رگ وید 1:140:3) کُپایا Kupaya دا لوظ مخصوص سابقے ku نال ڄلدا پیا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں کا، کو، کی، کے نال ڄلݨ آلے ٻاہری لوظ آسٹروایشیا ٹک (منڈا) زباناں دے لوظ ہن۔ انہاں مخصوص سابقاں بارے آپ ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو : "Among the C-380 foreign words of the RV, those with certain prefixes are especially apt to be explained from Munda (Viz. directly from Austro Asiatic). Instead of finding Munda prefixes just everywhere in Skt, as was done earlier in this century we have to be more cautious now; Owing to the typological change that has taken place in these languages, only some petrified relicts remain." (157)                        رگ وید دے 380 ٻاہری لوظاں اِچوں خاص طور تے او ڄیہرھے مخصوص سابقے رکھدن ٻہوں مناسب ہے ڄو سنسکرت اِچ جھا جھا تے منڈا سابقے ڳولݨ دی بجائے ڄیویں ڄو ایں صدی اِچ تھیندا رہیا ہے ، انہاں لوظاں دی تشریح سِدھی سِدھی منڈا (آسٹروایشیاٹک) زباناں نال کیتی ونڄے۔ ایں بارے اساکوں ٻہوں احتیاط کرݨی پوسی کیوں ڄو انہاں زباناں (منڈا) اِچ فنی بدلاؤ آوݨ پوروں مسحور کن پراݨیاں باقیات ٻہوں گھٹ رہے ڳیاں ہن۔ پیلھی ڳالھ تاں اے ہے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں ڄنہاں مخصوص سابقاں دی تڳ تے ٻاہری لوظاں دی تشریح سِدھی سِدھی منڈا (آسٹروایشیاٹک) زباناں نال کرݨ دی شفارت کریندن او منݨ دی نئیں۔ کیوں ڄو اے مخصوص سابقے چھڑے منڈا زباناں دا ای خاصا نئیں بھلکہ اے سابقے منڈا زباناں کولوں ودھ اوں علاقے دی مقامی تے منڈھلی زبان سرائیکی اِچ مجود ہن ڄتھاں رگ وید ستھی ڳئی اے۔ ݙوجھی ڳالھ اے ہے ڄو منڈا زباناں اِچ تاں فنی بدلاؤ آوݨ پوروں اے سابقے ٻہوں گھٹ رہے ڳئے ہِن۔ بھل سرائیکی زبان اِچ انہاں دی ٻہوں وݙی تعداد اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ڄیکر ایں لوظ کوں کھپایا پڑھا ونڄے تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے۔ ایں صورت اِچ اے سرائیکی مصدر کھپاوݨ کولوں ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب کھپایا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں(ص261 ) ایندے معنے کریندن To vex تنگ کرنا، چھیڑنا۔ To Tease چھیڑنا، مذاق اڑانا۔ To nag ذہنی کوفت پہنچانا۔ تکرار کرنا۔ To annoy مسلسل تنگ کرنا وغیرہ۔                         سئیں اینڈریو جیوکس ہوݨاں اپݨی Siraiki English Dictionary  اِچ انہاں سابقاں نال ڄلݨ آلے گھٹ ودھ 1050 لوظ ݙتن تے سئیں ایڈورڈ اوبرائن ہوݨاں اپݨی Glossory of the Multani Language اِچ لڳ بھڳ 891 لوظ درج کیتن۔ ایں کیتے ٻہوں مناسب اے ہے ڄو رگ وید دے 380ٻاہری لوظاں تے خاص کر انہاں مخصوص سابقاں آلے لوظاں دی تشریح سرائیکی زبان کوں سامݨھے رکھدیں ہوئیں کیتی ونڄے۔                        کپایا (Kupaya) دا لوظ رگ وید دے سبھ توں اوکھے بھڄݨ 10:106 اچوں چایا ڳیا ہے۔ ویدک لٹریچر تے سنسکرت دا علم رکھݨ آلے ٻہوں سارے سوجھواݨ ایں بھڄݨ کوں مہمل ڳݨدن تے آدھن ڄو ایں دے لوظ سمنجھ توں ٻاہر ہِن۔ کُپایا وی انہاں لوظاں اِچوں ہک ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں کُپایا دے معنے کیتن shimmering ڄݨیں چمکݨا یا چمکݨی شئے۔ بھل انہاں معناں دے اڳوں سوالیا نشاݨ لا کے انہاں کوں شکی وی بݨا ݙتا نیں۔ اساݙے بھاݨے کُپایا دے اے معنے ہن وی نئیں۔ کُپایا اصل اِچ سرائیکی لوظ ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ ایں دا اٹھا کَپایاKapaya ہے۔ کپایا سرائیکی مصدر کپاوݨ کولوں ماضی مطلق دا صیغا واحد غائب ہے۔ ڄیویں پکاوݨ کولوں پکایا، سُکاوݨ کولوں سُکایا، جُھکاوݨ کولوں جھُکایا تے دبکاوݨ کولوں دبکایا وغیرہ۔ ایویں رِت بھڑکایا، ݙکھایا، لڑکایا، وسایا وغیرہ  ایں دے نال رَلدیاں مِلدیاں آوازاں آلے (onomatopoetic)لوظ ہِن۔ کپایا دے سرائیکی مصدر دا معنا تھیند اہے ۔ کیہیں شئے کوں کپݨ اِچ مَدَت ݙیوݨی ڄیویں’’اے گھا میں اوں دے نال کَپایا ہے‘‘۔ یا وت کپݨ دا حکم ݙیوݨا ڄیویں ’’اے وݨ کیں کپایا ہے‘‘۔ ڄݨیں ایں وݨ کوں کپݨ دا حکم کیں ݙتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 7z63rhxen6ukllhuzx1j3jzs5aziwj5