وکیپیڈیا skrwiki https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter میڈیا خاص ڳالھ مہاڑ ورتݨ آلا ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ وکیپیڈیا وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ فائل فائل ڳالھ مہاڑ میڈیا وکی میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ سانچہ سانچہ ڳالھ مہاڑ مدد مدد ڳالھ مہاڑ ونکی ونکی ڳالھ مہاڑ TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول ڳالھ مہاڑ Event Event talk 0 1648 71191 66913 2026-04-30T07:28:34Z Sraiki 12 /* قدیم دور وچ سرائیکی */ 71191 wikitext text/x-wiki شروع شروع وچ انسان دل دی ڳالھ ݙوجھے تائیں اشاریاں دے ذریعے پچیندا ہائی۔ وت آوازاں کڈھ تے آپݨاں مطلب سمجھاوݨ لڳ پیا۔ ول انہاں آوازاں دیاں شکلاں مقرر کیتیاں ڳیاں، تاں جو آوازاں کوں محفوظ کیتا ون٘ڄ سڳے۔ ایہجیاں شکلاں رسم الخط سݙیندیاں ہن۔ == قدیم دور وچ سرائیکی == وادی سندھ دور دیاں جہڑیاں لکھتاں لبھیاں ہن او کہیں ٻئی زبان وچ کائنی ایں سانڳے او خالص مقامی تے سرائیکی وچ ڳݨیاں ویندیاں ہن۔ کہیں ٻئی زبان مثلاً بابلی، قدیم سامی یا قدیم افریقی زبان وچ ہوون ہا تاں پڑھیج ون٘ڄن ہا۔ ویداں وچ وی سرائیکی دے ہزاراں لفط لکھے ہوئے ہن۔ ایندا مطلب ہے جو سرائیکی ترائے ہزار سال پہلے وی لکھی ویندی ہائی۔ سرائیکی دیاں ٻُچکاری صوتاں وی سرائیکی زبان کوں سندھ وادی دی قدیم زبان ہووݨ ثابت کریندیاں ہن۔ == تصویراں == شروع وچ حروف کائناں ہن۔ انہاں دی بجائے انھاں دی نمائندگی تصویراں نال کیتی ویندی ہائی۔ ایں پاروں ایں ابتدائی رسم الخط کوں تصویری رسم الخط سݙیا ویندا ہے۔ مثلاً رات کیتے چندر دی تصویر، ݙینہ کیتے سجھ دا دائرہ تے اوندے وچ نقطہ ، درخت کیتے ہک کھڑی سطر تے اوندے وچ اُتے افقی ݙنگیاں لکیراں وغیرہ۔ ایہ تصویری رسم الخط آپݨیاں ارتقائی منزلاں طے کریندا ریہا۔ پر انسان کوں آپݨے دل دی ڳالھ کرݨ سانگے ٻہوں ساریاں شکلاں بݨاوݨیاں پوندیاں ہن۔ ایں ڳالھوں سالم شکلاں دی بجائے مختصر اشارے مقرر کیتے ڳئے۔ ول انھاں اشاریاں کوں وی مختصر کرتے حروف تہجی وچ ڈھال ݙتا ڳیا۔ == حروف تہجی == عام خیال دے مطابق حروف تہجی سب توں پہلے [[مصر]] وچ وجود وچ آئے ہن۔ [[وادی سندھ]] دے رسم الخطاں دا تعلق آرامی رسم الخط نال ریہا ہے۔ آرامی زبان پراݨے زمانے وچ شام دے ملک وچ ٻولی ویندی ہائی۔ آرامی زبان دے کجھ کتبے ٹیکسلا دے عجائب گھر وچ موجود ہن۔ ایہ مت دے زمانے دے ہن۔ ایں آرامی رسم الخط کنوں عربی رسم الخط تے [[فارسی]] رسم الخط وجود وچ آئے۔ عربی رسم الخط مذہب اسلام کنوں پہلے رواج وچ آ چکیا ہا۔ تے اُوندیاں کئی شاخاں وی بݨ چُکیاں ہن۔ == وادی سندھ وچ مسلماناں دی آمد == مذہب [[اسلام]] تے مسماناں دا [[سندھ]] وچ آوݨ تھیا تاں اتھاں [[عربی]] رسم الخط دا وی رواج پئے ڳیا، کیوں جو ایہ رسم الخط ساݙی مقدس کتاب قرآن شریف دا ہا۔ ساݙی مذہبی کتاباں دا ہا۔ایں رسم الخط وادی سندھ دیاں مختلف مقامی زباناں دے رسم الخطاں کوں وی متاثر کیتا۔ بلکہ لُنڈا وغیرہ دی جاہ گھن گھدی۔ ایہ عربی رسم الخط آرامی رسم الخط دی ترقی یافتہ صورت ہے۔ عربی رسم الخط پنجویں صدی عیسوی وچ وجود وچ آیا ہے، عربی دے اٹھاویہ حروف تہجی ہن. اسلام ایران وچ آیا تاں چار ٻئے حروف پ، چ، ژ، گ شامل کرتے ستویں صدی عیسوی وچ ٻتریہ حروف تے مشتمل فارسی رسم الخط وجود وچ آیا۔ وت ایرانی ہندوستان وچ آئے تاں ساݙی دفتری تے سرکاری زبان فارسی ہائی۔ ٹ، ڈ، ڑ، ے شامل کرݨ نال اردو رسم الخط وجود وچ آیا. ایہ چھتریہ حروف اردو دے تھی ڳئے۔ ہمزہ اردو وچ وکھرا شمار تھیندا ہے۔ اردو دے ستتریہ حروف تہجی مکمل تھی ڳئے۔ واضح تھیوے جو سندھی وچ ے کائنی ہوندی. سندھی رسم الخط عربی دی بنیاد تے 1853ء وچ بݨایا ڳئے۔ سرائیکی آلے اٹھویں صدی کنوں ہی عربی فارسی حروف نال لکھدے آندے ہن۔ 1895ء وچ دیرہ غازی خان دے قاضی راضی ہک قاعدہ لکھیا اوندے وچ سرائیکی دے پنج اضافی حروف شامل ہن۔ 1849ء وچ برٹن لکھدے جو سرائیکی نستعلیق وچ لکھی ویندی ہے تے سرائیکی دے پنج وادھوں حروف ہن پئے۔ == سرائیکی رسم الخط == [[سرائیکی]] تحریر سڄے توں کھٻّے پاسے لکھی ویندی ہے۔ عربی رسم الخط کوں بنیاد بݨا کے مناسب ترمیم نال [[سرائیکی]] خاص حروف بݨائے ڳئے ہن۔ عربی وچ تاں صرف اٹھاویہ حروف ہن۔ سرائیکی وچ چُتالیہ حروف تہجی ہن۔ [[ٻ]]، ڄ، [[ݙ]]، ڳ تے [[ݨ]] سرائیکی دے پنج خاص حروف ہن۔ سرائیکی وچ اردو دے سارے حروف شامل ہن۔ نون غنہ دے نال ݙوں مخلوط مرکب حروف ن٘ڄ تے ن٘ڳ ہن۔ تے ݙوں اکھی ھ نال مرکب حروف پندرھاں ہن۔ ایں طرحاں اردو دے انتالیہ ( ستتریہ، نون غنہ تے ݙو اکھی ھ)، [[سرائیکی]] دے خاص پنج، ݙوں نون غنہ آلے مرکب تے پندھراں ݙواَکھی ھ آلے مرکب، کل اکیٹھ حروف ہن۔<ref>http://saraikist.blogspot.com/2014/10/blog-post_4.html</ref> وھ (وھیڑا) تے یھ (سیھڑ) کوں شامل کروں تاں کل سرائیکی حروف تریٹھ بݨدن۔ چُتالیہ مفرد حروف تے انویہ مرکب(١٧ ݙو اَکھی ھ نال مرکب تے ٢ نون غنہ نال مرکب)۔ == کمپیوٹر تے موبائل وچ سرائیکی == کمپیوٹر تے موبائل آوݨ نال سرائیکی دے ودھارے کیتے سرائیکی کی بورڈ تے فونٹ بݨائے ڳئے۔ پرویز قادر سرائیکی کی بورڈ دے بانیاں وچوں شمار تھیندا ہے۔<ref>https://mehrtype.com/product/mehr-nastaliq-saraiki/</ref> == حوالے == [[ونکی:سرائیکی زبان تے ادب]] if0myzzgb03m0tm3wke61d2ra8457ub 2 6321 71188 27897 2026-04-29T20:30:09Z James500 1499 Remove template 71188 wikitext text/x-wiki {{#babel:en}} [[en:User:James500]] eu13so1xoub6xvcjld6yea9o5qsrodx 0 18402 71192 50353 2026-04-30T07:46:55Z Sraiki 12 71192 wikitext text/x-wiki وادی سندھ دی تہذیب دنیا دی قدیم ترین تہذیباں وچوں ہک ہے، جیہڑی تقریباً 2500 قبل مسیح توں 1500 قبل مسیح تک پھیلی ہوئی ہئی۔ ایہ تہذیب موجودہ پاکستان تے شمال مغربی بھارت دے علاقیاں وچ پھیلی ہوئی ہئی۔ وادی سندھ دی تہذیب اپݨے منظم شہر، انجینئرنگ دے شاہکار، تجارت، تے ثقافتی ترقی دے لحاظ نال مشہور ہئی۔ سرائیکی ادب، جو کہ [[سرائیکی زبان]] وچ لکھیا ویندا ہے، وادی سندھ دی تہذیب دے اثرات کوں اپݨے اندر سموئے ہوئے ہے۔ سرائیکی زبان تے ادب دا تعلق برصغیر پاک و ہند دی قدیم ثقافت تے تہذیب نال ہے، تے ایہ وادی سندھ دی تہذیب دے ثقافتی ورثے دا حصہ ہے۔ سرائیکی ادب وچ لوک داستاناں، لوک گیت، شاعری، تے نثر دے ذریعے قدیم تہذیبی عناصر کوں بیان کیتا ویندا ہے۔ سرائیکی شاعری تے نثر وچ وادی سندھ دی تہذیب دے اثرات کوں ݙٹھا ونڄ سڳدا ہے۔ خاص طور تے لوک گیتاں تے داستاناں وچ قدیم رہتل، رسم و رواج، تے معاشرتی اقدار دے عناصر موجود ہن۔ سرائیکی ادب وچ زمین، دریا، تے فطرت نال جُڑے موضوعات وی وادی سندھ دی تہذیب دے نال گہرا تعلق رکھدن۔ سرائیکی زبان وادی سندھ وچ درآوڑاں دی آمد کنوں وی پہلے موجود ہائی. ایندی سب کنوں وݙی دلیل ایہ ہے جو سرائیکی دیاں خاص ٻُچکاری صوتاں درآوڑی زباناں وچ کائنی تے نہ ہی سنسکرت زبان وچ ٻُچکاری صوتاں ہن. ایں سانڳے ٻُچکاری صوتاں سرائیکی زبان وچ منڈھ قدیم کنوں ہی شامل ہن. تے ایہ خاص ٻُچکاری صوتاں کہیں وی ٻئی زبان وچوں سرائیکی وچ کائنی آئیاں. ایندے نال ظاہر تھیندے جو وادی سندھ دی تہذیب وچ وی سرائیکی زبان دا وجود موجود ہائی. ملتان وادی سندھ دا مرکزی شہر ہے. وادی دا علمی، ثقافتی، مذہبی، معاشی، سیاسی مرکز ہے. ملتان دی زبان ہی علاقے دی مرکزی زبان بݨدی ہے. مختصراً، سرائیکی ادب وادی سندھ دی تہذیب دے ثقافتی تے تاریخی ورثے کوں اپݨے اندر سموئے ہوئے ہے تے ایہ قدیم تہذیب دے اثرات کوں اڄ وی زندہ رکھیندا ہے۔ == ٻیا ݙیکھو == * [[سندھ وادی دی زبان]] 8tym52nrfakett8xuvbqmhg62lb5scy 0 24777 71187 63863 2026-04-29T14:43:25Z Khaatir 568 71187 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography|religion=[[اسلام]]|title=|honorific_prefix={{small|مناظر{{زیر}} اسلام، بلبل{{زیر}} اڈیشا، [[قاری]]، [[مولانا]]}}|name=سید سراج الساجدین کٹکی|image=|birth_date=1939ء|birth_place=دریا پور، سونگڑہ، [[کٹک ضلع|ضلع کٹک]]، [[اڑیسہ]]، [[برطانوی ہند]]|death_date={{تاریخ وفات اور عمر|df=yes|2006|10|21|1939}}|death_place=دریا پور، سونگڑہ، [[کٹک ضلع|ضلع کٹک]]، [[اڑیسہ]]|resting_place=[[جامعہ اسلامیہ مرکز العلوم سونگڑہ|جامعہ اسلامیہ مرکز العلوم]] کی 'مدنی مرکز المساجد' کی بائیں جانب|alma_mater=[[جامعہ اسلامیہ مرکز العلوم سونگڑہ]]<br>[[دار العلوم دیوبند]]|notable_works=|jurisprudence=[[حنفی]]|movement=تحفظ ختم نبوت، تحفظ سنت|office1=صدر متحدہ جمعیت علمائے [[اڈیشا]] (رابع)|term1=2005ء تا 2006ء|predecessor1=[[محمد اسماعیل کٹکی|سید محمد اسماعیل کٹکی]]|successor1=محمد جلال قاسمی|office2=امیر شریعت [[اڈیشا]] (ثانی)|term2=2005ء تا 2006ء|predecessor2=سید محمد اسماعیل کٹکی|successor2=محمد جلال قاسمی|office3=صدر رابطۂ مدارس اسلامیہ عربیہ صوبہ اڈیشا، [[دار العلوم دیوبند]]|term3=2005 تا 2006ء|predecessor3=سید محمد اسماعیل کٹکی|successor3=[[محمد جابر قاسمی بنجھار پوری]]<ref name="Monthly"/>|office4=مہتمم [[جامعہ اسلامیہ مرکز العلوم سونگڑہ]]|term4={{تقریباً}} 1993 تا 2006ء|predecessor4=سید محمد اسماعیل کٹکی|successor4=صدر مہتمم: عبد الحمید مرکزی<br />مہتمم: سید نقیب الامین برقی قاسمی|teachers=[[محمد اسماعیل کٹکی]]<br />[[سید فخر الدین احمد]]<br />[[محمد ابراہیم بلیاوی]]<br />[[محمد طیب قاسمی]]<br />[[محمد سالم قاسمی]]<br />[[انظر شاہ کشمیری]]|founder=|children=}} سید سراج الساجدین کٹکی (1939–2006) [[ہندوستان]] دے ہک دیوبندی عالم دین، قاری، شاعر اتے مقرر ہن۔ انہاں اپݨی تقریباً ساری عملی زندگی جامعہ اسلامیہ مرکز العلوم سونگڑہ کیتے وقف کر ݙتی اتے جمعیۃ علمائے اڈیشا دے چوتھے صدر اتے امارت شرعیہ اڈیشا دے ݙوجھے امیر شریعت دی حیثیت نال وی خدمات انجام ݙتیاں۔ صوبہ اڈیشا وچ تحفظ ختم نبوت اتے تحفظ سنت دے سلسلے وچ وی انہاں دیاں نمایاں خدمات ہن۔ سید سراج الساجدین کٹکی 1939ء وچ دریا پور، [[سونگڑہ]]، ضلع کٹک، اڑیسہ (موجودہ اڈیشا) وچ پیدا تھئے۔ انہاں [[فارسی]] اتے [[عربی]] دی ابتدائی تعلیم مدرسہ عربیہ اسلامیہ سونگڑہ (جامعہ اسلامیہ مرکز العلوم سونگڑہ) وچ سید محمد اسماعیل کٹکی، سید عبد القدوس کٹکی اتے ٻئے کئی استاداں توں حاصل کیتی۔ اعلیٰ تعلیم کیتے انہاں دار العلوم دیوبند دا سفر کیتا اتے 1960–61ء وچ سند فضیلت حاصل کیتی۔ تعلیم توں فراغت دے بعد انہاں کجھ عرصہ سکول وچ ملازمت کیتی، ول اپݨے استاد سید فخر الدین احمد مرادآبادی اتے اپݨے والد ڈاکٹر زین العابدین کٹکی دے حکم تے جامعہ اسلامیہ مرکز العلوم وچ بطور مدرس خدمت شروع کیتی۔ بعد وچ او سید محمد اسماعیل کٹکی دی وفات تائیں نائب مہتمم ریہے۔ انہاں اپݨی پوری زندگی مرکز العلوم دی آبیاری کیتے وقف کر ݙتی۔ انہاں 1987ء وچ سید محمد اسماعیل کٹکی نے نائب امیر شریعت اڑیسہ منتخب کیتا ہئی، ول 1992 یا 1993ء وچ باضابطہ نائب امیر شریعت منتخب تھئے۔ سید محمد اسماعیل کٹکی دی حیاتی وچ ہی سید سراج الساجدین کٹکی کوں نائب صدر جمعیۃ علمائے اڑیسہ اتے صدر مجلس تحفظ ختم نبوت اڈیشا چُݨ لیا ڳیا ہئی۔ سید محمد اسماعیل کٹکی دی نماز جنازہ توں پہلے انہاں کوں امیر شریعت ثانی اڈیشا منتخب کیتا ڳیا۔ انہاں صوبہ اڈیشا وچ تحفظ ختم نبوت اتے تحفظ سنت دے سلسلے وچ نمایاں خدمات انجام ݙتیاں۔ انہاں قادیانیاں، غیر مقلدین، جماعت اسلامی والیاں اتے بریلویاں نال تقریباً ٻارہاں مناظرے کیتے، جنہاں وچوں کجھ قابل ذکر ہن۔ سید سراج الساجدین کٹکی نے اپݨی سیاسی زندگی دا آغاز اڈیشا کمیونسٹ پارٹی توں کیتا ہئی اتے او ایں پارٹی دے نائب صدر وی ریہے۔ بعد وچ او اڈیشا پردیش کانگریس کمیٹی نال منسلک تھی ڳئے۔ انہاں دے مشہور شاگرداں وچ عبد السبحان قاسمی نیا گڑھی، نظام الدین قاسمی سونگڑوی اتے محمد فاروق قاسمی (امیر شریعت رابع اڈیشا) شامل ہن۔ سید سراج الساجدین کٹکی دا انتقال 21 اکتوبر 2006ء کوں تھیا اتے انہاں کوں جامعہ اسلامیہ مرکز العلوم دی مسجد دے نال اپݨے استاد سید محمد اسماعیل کٹکی دے پہلو وچ دفن کیتا ڳیا۔<ref name="Amīn">{{حوالہ ویب|آخری=میُوربھنجی|پہلا=محمد روح الامین|عنوان=بلبل اڈیشا مناظر اسلام حضرت مولانا سید سراج الساجدین صاحب کٹکی قاسمیؒ (1939–2006ء): مختصر تذکرہ و سوانحی خاکہ|یوآرایل=https://www.baseeratonline.com/archives/204804|تاریخ=17 اکتوبر 2023ء|تاریخ رسائی=20 اکتوبر 2023ء|ویب گاہ=www.baseeratonline.com|ناشر=بصیرت آن لائن|زبان=ur}}</ref><ref name="Hafiz">{{حوالہ کتاب |آخری1=کٹکی |پہلا1=سید عبد الحفیظ |عنوان=مجلس شوریٰ جامعہ رشیدیہ ریاض العلوم سونگڑہ |یوآرایل=https://archive.org/details/majlis-e-shura-jamia-rashidia-riyazul-uloom-sungra |تاریخ=جون 2004 |ناشر=شعبۂ نشر و اشاعت، جامعہ رشیدیہ ریاض العلوم سونگڑہ |مقام=[[ضلع کٹک]] |صفحات=7, 12–18 |زبان=ur}}</ref><ref name="Amīn2">{{حوالہ ویب|آخری=میُوربھنجی|پہلا=محمد روح الامین|عنوان=پروفیسر مولانا سید کفیل احمد قاسمی: سوانحی خاکہ|یوآرایل=https://qindeelonline.com/sayyad-kafeel-ahmad-qasmi/|ویب گاہ=qindeelonline.com|ناشر=قندیل آن لائن|تاریخ=16 ستمبر 2023ء|تاریخ رسائی=20 اکتوبر 2023ء|زبان=ur|تاريخ-الأرشيف=2023-12-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231216065710/https://qindeelonline.com/sayyad-kafeel-ahmad-qasmi/|url-status=dead}}</ref> == حوالہ جات == {{حوالے}} [[ونکی:دار العلوم دیوبند دے فضلا]] [[ونکی:دیوبند]] [[ونکی:علماء]] bwkmmqittekt4d77wi3gxq8ebl4z3qx 0 33218 71189 70501 2026-04-30T01:42:48Z Sraiki 12 /* خاص حقائق (سرائیکی ڳݨتری وچ) */ 71189 wikitext text/x-wiki == ملوہا: سرائیکی وسیب دی ہک قدیم تے عظیم تاریخ == ملوہا ('''Meluhha''') کوئی عام ناں کائنی، بلکہ ایہ ساݙی ایں پاک دھرتی دی او قدیم سُن٘ڄاݨ ہے جیڑھی ہزاراں سال پُراݨی ہے۔ تریخ داناں تے ماہرِ آثارِ قدیمہ دے مطابق، ملوہا اصل وچ وادیِ سندھ دی تہذیب ('''Indus Valley Civilization''') دا او ناں ہے جیڑھا میسوپوٹیمیا (موجودہ عراق) دے سومیری لوک ایں خطے کیتے ورتیندے ہن۔ ملوہا کوں ملک ملہیر وی آہدے ہن۔ ایہ بھوئیں ست دریاواں دی دھرتی ہائی تے زرخیز تے دنیا دا خوشحال ترین خطہ ہائی ۔ ایں سانڳے ملہیر خوشحالی تے سرسبزی دا استعارہ وی بݨ ڳئے۔ === ملوہا دا جغرافیہ تے سرائیکی وسیب === ملوہا دا علاقہ ٻہوں وسیع ہئی، جیندے وچ موجودہ سرائیکی وسیب (خاص طور تے ملتان، بہاولپور، تے ہڑپہ) مرکز دی حیثیت رکھدے ہن۔ ایں ریاست دا پھیلاء دریائے سندھ دے چوپھیر ہئی۔ * '''مرکزی علاقہ:''' دریائے سندھ تے اوندے معاون دریاواں دے نال نال وسݨ آلے شہر ملوہا دے روح ہن۔ * '''تجارتی مرکز:''' [[ملتان]] ، ہڑپہ تے گنویری والا جیہے قدیم شہر ایں ریاست دے معاشی تھم ہن۔ === تجارت تے معیشت === سومیری تحریراں دے مطابق، ملوہا ہک ٻہوں مالدار، سُکھا تے ترقی یافتہ ملک ہئی۔ اتھوں دے لوک سمندری تے زمینی رستیاں دے ذریعے ٻاہرلے ملکاں نال تجارت کریندے ہن۔ * '''ٻاہر بھیڄݨ آلی شیواں (Exports):''' ** '''عقیق تے قیمتی پتھر:''' ملوہا دے سرخ عقیق ('''Carnelian''') دی پوری دنیا وچ منگ ہئی۔ ** '''ہاتھی دانت:''' ہاتھی دانت توں بݨیاں شیواں عیش و عشرت دی علامت ہن۔ ** '''دھاتاں:''' سون٘ہاں، تانبا تے چاندی دی تجارت وی تھیندی ہئی۔ ** '''لکڑ:''' ساڳوان دی لکڑ خاص طور تے بحری جہاز بݨاوݨ کیتے میسوپوٹیمیا بھیڄی ویندی ہئی۔ === ملوہا دی ٻولی تے ثقافت === ملوہا دے لوک امن پسند، سلیقہ مند تے صفائی پسند ہن۔ انہاں دی اپݨی ہک لکھت ('''Script''') ہئی جینکوں اڄ تائین مکمل طور تے پڑھیا نہیں ون٘ڄ سڳیا۔ کجھ محققین دا خیال ہے جو قدیم ملوہی ٻولی ہی موجودہ سرائیکی دی مڈھلی شکل تھی سڳدی ہے، کیونکہ ایں دھرتی دے لہجے تے لفظاں دے پچھوکڑ وچ ہزاراں سالاں دی تریخ موجود ہے۔<blockquote>'''اکھاݨ:''' "جیڑھا اپݨی تریخ وسار ݙیندے، او اپݨی سُن٘ڄاݨ وی ونجا ٻہندے۔" ملوہا ساݙی اِہا تریخی سُن٘ڄاݨ ہے۔</blockquote> === خاص حقائق === * ملوہا دی تہذیب تقریباً '''٥٠٠٠''' سال پُراݨی ہے۔ * میسوپوٹیمیا دیاں تختیاں تے ملوہا دا ذکر '''٤٥٠٠''' سال پہلے دے ریکارڈ وچ ملدے۔ * ہڑپہ توں دریافت تھیوݨ آلے آثار ایں ریاست دی عظمت دے وݙے گواہ ہن۔ * ایں ریاست دے لوک '''١٠''' توں زیادہ ملکاں نال تجارتی تعلقات رکھدے ہن۔ ملوہا ساݙے وݙکیاں دا ورثہ ہے، جیڑھا اے ثابت کریندے جو سرائیکی وسیب قدیم دور توں ہی علم، ہنر تے تجارت دا ڳڑھ رہا ہے۔ اڄ وی ایں دھرتی دے لوکاں دے کم وچ اوہے قدیم ملوہی ہنر دی جھلک نظر آندی ہے۔ 2lsjqdg0s6lr68nbfqj5k9t2q2ps0gy 71190 71189 2026-04-30T01:48:19Z Sraiki 12 /* ملوہا: سرائیکی وسیب دی ہک قدیم تے عظیم تاریخ */ 71190 wikitext text/x-wiki == ملوہا: سرائیکی وسیب دی ہک قدیم تے عظیم تاریخ == ملوہا ('''Meluhha''') کوئی عام ناں کائنی، بلکہ ایہ ساݙی ایں پاک دھرتی دی او قدیم سُن٘ڄاݨ ہے جیڑھی ہزاراں سال پُراݨی ہے۔ تریخ داناں تے ماہرِ آثارِ قدیمہ دے مطابق، ملوہا اصل وچ وادیِ سندھ دی تہذیب ('''Indus Valley Civilization''') دا او ناں ہے جیڑھا میسوپوٹیمیا (موجودہ عراق) دے سومیری لوک ایں خطے کیتے ورتیندے ہن۔ ملوہا کوں ملک ملہیر وی آہدے ہن۔ ایہ بھوئیں ست دریاواں دی دھرتی ہائی تے زرخیز تے دنیا دا خوشحال ترین خطہ ہائی ۔ ایں سانڳے ملہیر خوشحالی تے سرسبزی دا استعارہ وی بݨ ڳئے۔ بعد وچ ایں ملک ملہیر یعنی ملُوہا وچ ١٠٠٠ ق م وچ عظیم سرائیکی سلطنت سَوویرا قائم تھی۔ === ملوہا دا جغرافیہ تے سرائیکی وسیب === ملوہا دا علاقہ ٻہوں وسیع ہئی، جیندے وچ موجودہ سرائیکی وسیب (خاص طور تے ملتان، بہاولپور، تے ہڑپہ) مرکز دی حیثیت رکھدے ہن۔ ایں ریاست دا پھیلاء دریائے سندھ دے چوپھیر ہئی۔ * '''مرکزی علاقہ:''' دریائے سندھ تے اوندے معاون دریاواں دے نال نال وسݨ آلے شہر ملوہا دے روح ہن۔ * '''تجارتی مرکز:''' [[ملتان]] ، ہڑپہ تے گنویری والا جیہے قدیم شہر ایں ریاست دے معاشی تھم ہن۔ === تجارت تے معیشت === سومیری تحریراں دے مطابق، ملوہا ہک ٻہوں مالدار، سُکھا تے ترقی یافتہ ملک ہئی۔ اتھوں دے لوک سمندری تے زمینی رستیاں دے ذریعے ٻاہرلے ملکاں نال تجارت کریندے ہن۔ * '''ٻاہر بھیڄݨ آلی شیواں (Exports):''' ** '''عقیق تے قیمتی پتھر:''' ملوہا دے سرخ عقیق ('''Carnelian''') دی پوری دنیا وچ منگ ہئی۔ ** '''ہاتھی دانت:''' ہاتھی دانت توں بݨیاں شیواں عیش و عشرت دی علامت ہن۔ ** '''دھاتاں:''' سون٘ہاں، تانبا تے چاندی دی تجارت وی تھیندی ہئی۔ ** '''لکڑ:''' ساڳوان دی لکڑ خاص طور تے بحری جہاز بݨاوݨ کیتے میسوپوٹیمیا بھیڄی ویندی ہئی۔ === ملوہا دی ٻولی تے ثقافت === ملوہا دے لوک امن پسند، سلیقہ مند تے صفائی پسند ہن۔ انہاں دی اپݨی ہک لکھت ('''Script''') ہئی جینکوں اڄ تائین مکمل طور تے پڑھیا نہیں ون٘ڄ سڳیا۔ کجھ محققین دا خیال ہے جو قدیم ملوہی ٻولی ہی موجودہ سرائیکی دی مڈھلی شکل تھی سڳدی ہے، کیونکہ ایں دھرتی دے لہجے تے لفظاں دے پچھوکڑ وچ ہزاراں سالاں دی تریخ موجود ہے۔<blockquote>'''اکھاݨ:''' "جیڑھا اپݨی تریخ وسار ݙیندے، او اپݨی سُن٘ڄاݨ وی ونجا ٻہندے۔" ملوہا ساݙی اِہا تریخی سُن٘ڄاݨ ہے۔</blockquote> === خاص حقائق === * ملوہا دی تہذیب تقریباً '''٥٠٠٠''' سال پُراݨی ہے۔ * میسوپوٹیمیا دیاں تختیاں تے ملوہا دا ذکر '''٤٥٠٠''' سال پہلے دے ریکارڈ وچ ملدے۔ * ہڑپہ توں دریافت تھیوݨ آلے آثار ایں ریاست دی عظمت دے وݙے گواہ ہن۔ * ایں ریاست دے لوک '''١٠''' توں زیادہ ملکاں نال تجارتی تعلقات رکھدے ہن۔ ملوہا ساݙے وݙکیاں دا ورثہ ہے، جیڑھا اے ثابت کریندے جو سرائیکی وسیب قدیم دور توں ہی علم، ہنر تے تجارت دا ڳڑھ رہا ہے۔ اڄ وی ایں دھرتی دے لوکاں دے کم وچ اوہے قدیم ملوہی ہنر دی جھلک نظر آندی ہے۔ 3zar0mijocnq5447bd3riy76ng8tw2n 0 33745 71193 2026-04-30T08:04:54Z Sraiki 12 "سندھ وادی تہذیب ہک وسیع علاقے تے پھیلی ہوئی ہئی، ایں کیتے ماہرینِ لسانیات دا خیال ہے کہ اتھاں مختلف لہجے تے زباناں ٻولیاں ویندیاں ہوسن۔ جے ویلے تئیں سندھ وادی دی لکھت (Script) مکمل طور تے پڑھی نہیں ویندی، اوں ویلے تئیں حتمی طور تے کجھ نہیں آکھیا ون٘ڄ سڳدا، ل..." نال ورقہ تخلیق تھیا 71193 wikitext text/x-wiki سندھ وادی تہذیب ہک وسیع علاقے تے پھیلی ہوئی ہئی، ایں کیتے ماہرینِ لسانیات دا خیال ہے کہ اتھاں مختلف لہجے تے زباناں ٻولیاں ویندیاں ہوسن۔ جے ویلے تئیں سندھ وادی دی لکھت (Script) مکمل طور تے پڑھی نہیں ویندی، اوں ویلے تئیں حتمی طور تے کجھ نہیں آکھیا ون٘ڄ سڳدا، لیکن لسانی جڑھاں تے جغرافیائی تحقیق دے مطابق زباناں دی ون٘ڈ کجھ ایں طرح تھی سڳدی ہے: == ١. جنوبی تے مرکزی علاقہ (سندھ تے گجرات) == ایں علاقے وچ قدیم دراوڑی (Proto-Dravidian) زباناں دا غلبہ منیا ویندے۔ * علاقہ: موہنجودڑو، لوتھل، دھولا ویرا تے چانہودڑو۔ * خصوصیت: ماہرین دا خیال ہے کہ موجودہ براہوی (بلوچستان) تے جنوبی ہند دیاں زباناں (تمل، کنڑ) دی اصل جڑھ اتھائیں ہئی۔ == ٢. شمالی تے مغربی علاقہ (بلوچستان تے بالائی سندھ) == اتھاں قدیم مہر گڑھ دی تہذیب دے اثرات ہن، جیہڑی لسانی طور تے ایران تے وسطی ایشیا دے نیڑے ہئی۔ * علاقہ: مہر گڑھ، کوئٹہ تے مکران دی ساحلی پٹی۔ * خصوصیت: ایتھاں آریہ نسل دی آمد توں پہلے ہک مختلف لسانی گروہ موجود ہئی جیہڑا قدیم ایلامی (Elamo-Dravidian) زباناں نال میل کھاندا ہئی۔ == ٣. مشرقی تے شمال مشرقی علاقہ (پنجاب، ہریانہ تے راجستھان) == ایں علاقے وچ شمالی دراوڑی یا قدیم منڈا (Munda) زباناں دے اثرات ملدن۔ * علاقہ: ہڑپہ، رکھی گڑھی، کالی بنگن تے روپڑ۔ * خصوصیت: کجھ ماہرین دے مطابق، ایں علاقے وچ ٻولیاں ون٘ڄݨ والیاں زباناں بعد وچ آوݨ والی ہند-آریائی (Indo-Aryan) زباناں وچ جذب تھی ڳیاں، جیندے اثرات موجودہ مقامی زباناں دے قدیم لہجیاں وچ ملدن۔ == ٤. سرسوَتی تے ہاکڑہ دا علاقہ (چولستان) == ایہ علاقہ اوں دور وچ سب توں زیادہ آباد ہئی۔ * علاقہ: گنویری والا تے ہاکڑہ دریا دے کنارے وسݨ والے سینکڑاں مقامات، [[رحمان ڈھیری]]، جلیل پور، واہݨی وال تے ٻئے مقامات * خصوصیت: ایتھاں ہک "رابطہ دی زبان" (Lingua Franca) ورتی ویندی ہوسی جیہڑی تجارت تے سرکاری کم کاج کیتے ہئی۔ == خلاصہ == {| class="wikitable" |'''علاقہ''' |'''ممکنہ لسانی گروہ''' |'''موجودہ اثرات''' |- |'''سندھ / گجرات''' |قدیم دراوڑی |براہوی، تمل، گجراتی دے قدیم لفظ |- |'''پنجاب / ہریانہ''' |پروٹو-دراوڑی / منڈا |ہریانوی پنجابی دے قدیم لوک لفظ |- |'''ہاکڑہ''' |پروٹو سرائیکی |سرائیکی دے قدیم لوک لفظ |- |'''بلوچستان''' |ایلامو-دراوڑی |براہوی |} سندھ وادی دے لوکاں دی لکھت ہک تصویری لکھت (Logographic) ہئی، جیہڑی اڄ وی ہک وݙا راز ہے، لیکن ایں لکت وچ ورتے ڳئے اشارے ایں ڳالھ دی تصدیق کریندن کہ اے زباناں گرامر تے ساخت دے لحاظ نال موجودہ مقامی زباناں نال گہرا رشتہ رکھیندیاں ہن۔ aw4l73ft4dubvf5ugfmf3smxt9i56l0