جھنگ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="skr">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>skrwiki</dbname>
    <base>https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتݨ آلا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ونکی</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ونکی ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>جھنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1147</id>
    <revision>
      <id>71495</id>
      <parentid>30846</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* تہذیب و تمدن */</comment>
      <origin>71495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9621" sha1="2kbmggpvxi90er3vtpb870sojo7obot" xml:space="preserve">
[[جھنگ]] [[دریاۓ چناب]] دے کنارے آباد وسطی [[پنجاب]] ([[پنجاب]]، [[پاکستان]]) دا شہر ہے، جیندی آبادی ترئے لکھ ستاسی ہزار چار سو ستاراں نفوس تے مشتمل ہے۔ [[جھنگ]] دی سرحداں [[شمال]] ءچ ضلع [[سرگودھا]]، [[شمال]] [[مشرق]] ءچ [[گوجرانوالہ]]، [[مشرق]] ءچ [[فیصل آباد]] تے [[ٹوبہ ٹیک سنگھ]]، [[جنوب]] اچ [[مظفر گڑھ]] اتے [[خانیوال]]، [[مغرب]] اچ [[لیہ]] اتے [[بھکر]] اتے [[شمال]] [[مغرب]] اچ [[خوشاب]] نال ملدیاں ہن۔

== جغرافیہ ==

تقریباً سارا علاقہ میدانی ہے، ماسواۓ [[شمال]] دے جتھ [[ربوہ]] دے قریب [[دریاۓ چناب]] دے کنارے [[کیرانا]] پہاڑیوں دا سلسلہ ہے جہڑا [[آراولی]] سلسلوں نال تعلق رکھدی ہن۔ [[مغرب]] وچ [[تھیل]] دا صحرائی علاقہ ہے جہڑا [[دریاۓ جہلم]] دے کنارے توں شروع ہوتا ہوا [[خوشاب]] اور [[بھکر]] کے اضلاع تک جاتا ہے۔ [[گوجرانوالا]] کے قریب [[پبانوالا]] سے بنجر زمین شروع ہوتی ہے جہاں سے زمین کی سطح 10 [[فٹ]] (3 [[میٹر]]) بلند ہوتی ہے، اور آگے بڑھتی ہوئی 30 [[فٹ]] (9 [[میٹر]]) تک پہنچ جاتی ہے۔ یہ علاقہ [[جنوب]] میں 87 [[کلومیٹر]] تک اور [[چوڑائی]] میں تقریباّ 30 سے 40 [[کلومیٹر]] تک ہے۔ اس علاقہ میں ماضی میں جنگلات تھے اور یہ علاقہ کسی بھی قسم کی کاشت کے لیے موضوع نہیں تھا۔ انگریزی دور حکومت میں یہاں [[نہری نظام]] بنایا گیا اور 975 [[ایکڑ]] اراضی پر [[لائلپور]] (موجودہ [[فیصل آباد]]) دی بنیاد رکھی گئی، جو آج [[ٹیکسٹائل]] دے شعبہ میں [[پاکستان]] دا سب سے بڑا صنعتی شہر ہے۔ اسکے علاوہ  [[دریاۓ چناب]] اور [[دریاۓ جہلم]] دے درمیان وا‌قع [[کیرانا]] دا علاقہ جو [[گھوڑی والا]] تک پھیلا ہوا ہے، بھی ضلع [[جھنگ]] میں شامل ہے۔ دریاؤاں دا قریبی نشیبی علاقہ جو سیلاب دی صورت میں زیر آب آ ویندا ہے [[ہتھر]] کہلاتا ہے جبکہ دریاؤں کے درمیان اونچائی والا علاقہ جو زیر آب نہیں آتا [[اتر]] کہلاتا ہے۔

== نباتات ==
غیر زرعی رقبہ تے [[جھنڈ]]، [[کریر]]، [[وان]]، [[کیکر]]، [[ٹہلی]] اور [[بوہڑ]] دے درخت بکثرت پاۓ جاتے ہیں، اسکے علاوہ [[ہرمل]]، [[اکڑہ]] اور [[باتھو]] وغیرہ دی جھاڑیاں وی پائی جاتی ہیں۔

== تاریخ ==

جھنگ دا پہلا شہر [[رائی سیال]] نے [[1288ء]] ءچ اپݨے پیر و مرشد حضرت [[شاہ جلال بخاری]] دے آکھݨ تے آباد کیتا۔ جھنگ کے پہلے حکمران [[مال خان]] 1462ء میں ہوۓ۔ [[سیال]] قبائل نے جھنگ پر 360 سال حکومت کی اور آخری سیال حکمران [[احمد خان]] تھے جنہوں نے [[1812ء]] سے [[1822ء]] تک حکومت کی، جنکے بعد حکومت سکھوں کے ہاتھ آئی، اور پھر ان سے انگریزوں کے قبضہ میں گئی۔

== آب و ہوا ==
جھنگ دی آب و ہوا شدید نوعیت دی ہے، جسکا مطلب سردیوں میں شدید سردی اور گرمیوں میں شدید گرمی ہے۔ موسم گرما، سرما کے مقابلہ میں زیادہ لمبا ہے، اور گرمی دا عمومی [[درجہ حرارت]] 35 [[ڈگری سینٹی گریڈ]] تک ہے جبکہ سردی میں 12 [[ڈگرمی سینٹی گریڈ]] تک گر جاتا ہے۔ موسم گرما میں [[مون سون]] کی ہوائیں بارش لاتی ہیں، جن کی شدت جھنگ تک پہنچتے پہنچتے کافی کم ہو چکی ہوتی ہے۔ گرمیوں میں اوسط بارش 7 سے 10[[انچ]] (180 [[ملی میٹر]]) ہوتی ہے، جبکہ سردیوں میں بھی کبھی کبھی بار‎ش ہوتی ہے۔ اسکے علاوہ آندھیاں اور طوفان بھی چلتے ہیں۔ سال کا بہترین وقت فروری سے وسط اپریل تک کا ہے، جو [[موسم بہار]] ہے۔ [[موسم بہار]] خوشگوار ہے جو نہ تو زیادہ گرم ہوتا ہے اور نہ ہی زیادہ سرد۔ شہر کے گردونواع میں ہریالی ہی ہریالی ہوتی ہے، اور [[سرسوں]] کے پیلے پھول دلفریب نظارہ دیتے ہیں۔ درختوں پر نئے پتے نکلتے ہیں، پھول اور پھل کھلتے ہیں، اور یہی وقت جھنگ کی تہواروں اور میلوں مثلاّ &quot;[[جھنگ کمیٹی شو]]&quot; کا ہے۔

== تہذیب و تمدن ==

[[جھنگوچی]] لہجے دی سرائیکی زبان تے عظیم رسوم دا ایہ علاقہ کئی پہلوؤں‎ کنوں مشہور ہے، جیں [[ہیر رانجھا]] تے [[مرزا صاحبہ]] دی رومانوی داستاناں کوں جنم ݙتا۔

;علاقائی کھیڈ
*[[گھڑ سواری]]
*[[نیزا بازی]]
*[[کبڈی]]
*[[کاؤڈی]]
*[[کشتی]]

;شادی دی تقاریب
;* [[برات]]
;* [[دھریس]] 
;* [[جھومر]]

== نامور شخصیات ==

تاریخی شخصیات
*[[سعد اللہ خان]] سولہویں صدی عیسوی وچ [[مغلیہ]] حکومت دے وزیر رہے۔ انھاں  دا تعلق [[چنیوٹ]] نال ہا۔.

علم و سائنس
*[[طاہرالقادری]]: طاہرالقادری شیخ الاسلام ڈاکٹر محمد [[طاہرالقادری]] مشہور مصلح تے عالم دین ہن۔ آپ [[منہاج القرآن]] دے بانی رہنما ہن، جہڑی امن عالم دے فروغ کیتے نوجوان نسل وچ اسلام دی روایتی تعلیمات کوں عام کریندی پئی ہے۔

*ڈاکٹر [[عبدالسلام]] واحد پاکستانی [[نوبل انعام]] یافتہ ہن۔ جہڑے [[جھنگ]] دے ہن۔ جنہاں کوں [[طبیعیات]] دے شعبہ وچ خدمات تے [[1979ء]] وچ [[نوبل انعام]] ملیا۔ اوہ [[ربوہ]] وچ دفن ہن۔

صوفیاء
*حضرت [[سلطان باہو]]
*حضرت [[شاہ صادق نہنگ بخاری]]
*حضرت[[شاہ جیونہ]]
*حضرت [[شاہ شیخاں]]
*  [[من بلی سرکار]]
* [[مائی عزت بی بی]] 
* ([[مائی ہیر]])

شعراء
*[[مجید امجد]]
*[[کیپٹن جعفر طاھر]]
*[[عابد تمیمی]]
*[[فرحت عباس شاہ]]
*[[شیر افضل جعفری]]
* [[احمد تنویر]]
* [[غلام محمد درد]]
محققین اور مصنفین
*[[بلال زبیری]]
*[[مولوی نور محمد چیلہ]]
*ڈاکٹر [[محسن مگھیانا]]

سیاست دان
* صاحبزادہ محمد نذیر سلطان (سابق وفاقی وزیر خارجہ)
* نواب امان اللہ خان سیال
* سیدہ عابدہ حسین
* سید فیصل صالح حیات
* [[سیدہ صغرا امام]]
* [[غلام بی بی بھروانہ]]

معالج

*ڈاکٹر محمد کبيرخان
* ڈاکٹر محمد رفیع
*ڈاکٹر منصور چیمہ
*ڈاکٹر مسرت الحسنین
*جراحی کی پروفیسر (Professor of Sergery) ڈاکٹر نصرت

قانون دان
*مسٹر جسٹس گل محمد خان
*مسٹر جسٹس منصور سیال

وکلاء
*شیخ عبدالماجد
*رائی عبداللہ سلیم بھٹی
*افضل سرگانہ
*معسن رضا نول
*محمد یونس نول

انجینرنگ
*نوید نواز نول
*نصرت علی بلوچ 

اساتذہ
*غلام جنت بلوچنی ھیے

کمپیوٹر آرٹس
*جواد فاروق
*ندیم حسنین (ماہر تعلیم) مانچسٹر، یوکے
* ڈاکٹر  فخر عباس (ماہر حیوانیات)

موسیقار
*[[منصور ملنگی]]
*[[اللہ دتہ لونے والا]]
*[[طالب حسین درد]]
*[[گامو ٹاہلی والا]]

== مزید پڑھیے ==

*[[ہیر رانجھا]]
*[[مرزا صاحباں]]
*[[فیصل آباد]]
*[[پنجاب]]
*[[پاکستان]]

== بیرونی روابط ==
* [https://web.archive.org/web/20061023105614/http://jhang.8m.com/  جھنگ کی ویب سائٹ ]
* [https://web.archive.org/web/20060903050102/http://203.215.180.58/portal/  حکومت پنجاب کی ویب سائٹ، جانئیے ضلع جھنگ کے بارے میں]


&lt;div class=&quot;NavFrame&quot; style=&quot;clear:both;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;background-color:{{{color#CCD900}}};&quot;&gt; '''سرائیکستان دے ضلعے'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;font-size:1em; margin:0.5em;&quot;&gt;
[[بہاولنگر]]،   [[بہاولپور]]،   [[بھکر]] ،  [[ڈیرہ غازی خان]]، [[گوجرانوالا]] ،     [[جھنگ]]،  
[[خانیوال]]  [[خوشاب]]،   [[لیہ]]  [[لودھراں]]،  
[[ڈیرہ اسماعیل خان]]،   [[میانوالی]]،  [[ملتان]]،  [[مظفر گڑھ]]،  [[ٹانک]] [[اوکاڑہ]]،  [[پاکپتن]]، [[رحیم یار خان]]،  [[راجن پور]]  [[ساہیوال]]،  [[سرگودھا]]، 
[[ٹوبہ ٹیک سنگھ]]، [[وہاڑی]]


* [[ضلع جھنگ کی تحصیلیں]]</text>
      <sha1>2kbmggpvxi90er3vtpb870sojo7obot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1556</id>
    <revision>
      <id>71493</id>
      <parentid>71490</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* ‎سرائیکستان دے ضلعے تے تحصیلاں */</comment>
      <origin>71493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53702" sha1="czxqxjo26sni73cgcsnt9ukmst79s07" xml:space="preserve">{| cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=0 style=&quot;border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px&quot;
| style=&quot;background:#FFFF00&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;span style=&quot;font-size:large;&quot;&gt;سرائیکستان (خودمختار انتظامی اکائی)&lt;/span&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; |  
[[File:Map-of-saraikistan.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ]]
|-|- align=&quot;center&quot;
|-
| '''انتظامی مرکز''': ||  [[ملتان]]
|-
| '''دیگر اہم شہر''': ||  [[بہاولپور]]، [[ڈیرہ غازی خان]]، [[ڈیرہ اسماعیل خان]]، [[رحیم یار خان]]، [[میانوالی]]، [[جھنگ]]
|-
| '''مقامی تے اکثریتی زبان''': ||  [[سرائیکی]]
|-
| '''اقلیتی زباناں''': ||  [[پشتو]]، [[پنجابی]]، [[بلوچی]]، [[مارواڑی]]، [[میواتی]]، [[ہریاݨوی]]، [[اردو]]، [[ہندکو]]
|-
| '''آبادی''': ||  50,000,849
|-
| '''رقبہ''': ||  1,13,416 مربع [[کلومیٹر]]
|-
| '''انتظامی سربراہ''': ||  [[فواد ہاشم ربانی]]، [[ایڈیشنل چیف سیکریٹری، سرائیکستان]]
|-
| '''[[ایڈیشنل آئی جی پولیس، سرائیکی وسیب]]''': ||  [[محمد کامران خان]]
|-
| '''حیثیت''': || خودمختار [[انتظامی اکائی]] از یکم جولائی 2020ء
|-
| '''[[سرکاری ٹی وی چینل]]''': ||  [[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]
|-
| '''نظام حکومت''': ||  انتظامی [[سول سیکرٹریٹ]] (13 ضلعے)
|-
|'''علاقے''' : || بہاولپور، ملتان، ڈیرہ غازی خان، [[سرڳودھا]] (ݙو ضلعے) تے [[ڈیرہ اسماعیل خان]] ڈویژن
|-
|'''سرکاری ویب سائٹ'''||[https://www.facebook.com/ACSSouthPunjab?mibextid=JRoKGi]، ایڈیشنل چیف سیکریٹری جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ 
|}
[[فائل:Distribution of Pakistanis speaking Saraiki as a first language in 1998.png|Distribution of Pakistanis who spoke Saraiki as their mother tongue at the time of the [[1998 Pakistan Census]]|thumb]]
سرائیکستان توں مراد پاکستان دا او سرائیکی علاقہ ہے جیہڑا زیادہ تر صوبہ پنجاب دے ماتحت اے جزوی طور تے صوبہ خیبرپختونخوا دے ماتحت وی ہے مگر ایندا زیادہ حصہ انتظامی طور تے خودمختار اے جتھاں انتظامی سول سیکرٹریٹ قائم کیتا ڳیا ہے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://waseb.org/about/%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%A8 |title=Archive copy |access-date=2022-05-30 |تاريخ-الأرشيف=2024-11-26 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241126132749/https://waseb.org/about/%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%A8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==تاریخ==
[[فائل:مغلیہ دور وچ ہندوستانی صوبے.jpg|thumb|Map of India during Mughal empireمغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)]]

کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔قلعہ ملتان دی قدامت بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ہے ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق  ہے، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ہے، افسوس دا مقام ایہ ہے۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 600 قبل مسیح &quot; دارا &quot; نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن.

==سرائیکستان دا جغرافیہ تے محل وقوع==
سرائیکستان وچ کوہ سلیمان، [[روہی]]، [[تھل]] ،دامان، نیلی، راوی تے گومل وادی شامل ہن۔ ایں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ ستارھاں ضلعیاں تے مشتمل وادی سندھ دا اُتلا میدان ہک ڄغرافیائی خطہ ہے۔ ایں کوں سرائیکستان اہدے ہن۔ پاکستان دے جغرافیائی خطے، پہاڑ، سطوح مرتفع، وادی سندھ دا زیریں میدان تے وادی سندھ دا بالائی میدان ہن۔ ہیں چھیکڑی خطے کوں سرائیکستان وی آہدے ہن۔ سرائیکستان ہک جغرافیائی خطہ ہے۔ سرائیکستان دے انہاں سارے علاقیاں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان، دیرہ غازی خان، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ سرائیکستان دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔


===‎سرائیکستان دے ضلعے تے تحصیلاں=== 
خطہ سرائیکستان وسیع و عریض رقبے تے پھیلا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''سرائیکستان دے ضلعے بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!ضلع/تحصیل
!سرائیکی زبان %
!رقبہ (KM²)
!کل آبادی
! سرائیکی آبادی
!تبصرہ
|-
|'''(1)'''
|ضلع '''ملتان'''
|64.41
|3,720
|4,746,166
|3,057,098
|
|-
|i
|تحصیل ملتان سٹی
|47.13
|304
|2,259,115
|1,064,944
|
|-
|ii
|تحصیل ملتان صدر
|73.88
|1,632
|1,323,076
|977,543
|
|-
|iii
|تحصیل شجاع آباد
|81.05
|806
|609,004
|493,615
|
|-
|iv
|تحصیل جلالپور پیروالہ 
|93.87
|978
|554,971
|520,996
|
|-
|'''(2)'''
|ضلع لودھراں
|74.23
|2,778
|1,699,693
|1,261,752
|
|-
|i
|تحصیل لودھراں
|80.4
|1,111
|703,513
|565,672
|
|-
|ii
|تحصیل دنیا پور
|58.61
|889
|495,217
|290,255
|
|-
|iii
|تحصیل کہروڑ پکا
|81.0
|778
|500,963
|405,825
|
|-
|'''(3)'''
|ضلع وہاڑی  
|19.17
|4,364
|2,902,081
|556,619
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل وہاڑی
|1.45
|1,430
|928,812
|13,508
|ڄٹکی تحصیل
|-
|ii
|تحصیل بوریوالہ
|0.13
|1,295
|1,019,659
|1,317
|ڄٹکی تحصیل
|-
|iii
|تحصیل میلسی
|56.81
|1,639
|953,610
|541,794
|سرائیکی تحصیل
|-
|'''(4)'''
|ضلع خانیوال 
|18.55
|4,349
|2,920,233
|541,818
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خانیوال 
|9.8
|784
|856,257
|83,710
|ڄٹکی تحصیل
|-
|ii
|تحصیل میاں چنوں 
|0.94
|1,212
|761,955
|7,191
|ڄٹکی تحصیل
|-
|iii
|تحصیل کبیروالہ
|33.3
|1,804
|958,596
|319,316
|سرائیکی تے ڄٹکی تحصیل
|-
|iv
|تحصیل جہانیاں 
|38.32
|549
|343,425
|131,601
|سرائیکی تحصیل
|-
|'''(5)'''
|ضلع '''بہاولپور'''
|67.06
|24,830
|3,669,176
|2,460,606
|
|-
|i
|تحصیل بہاولپور سٹی
|58.97
|1,490
|682,116
|402,246
|
|-
|ii
|تحصیل بہاولپور صدر
|73.34
|745
|575,886
|422,363
|
|-
|iii
|تحصیل احمدپور شرقیہ
|91.3
|1,738
|1,078,586
|984,808
|
|-
|iv
|تحصیل خیرپور ٹامیوالی
|88.56
|993
|262,923
|232,854
|
|-
|v 
|تحصیل حاصل پور
|41.46
|1,490
|456,360
|189,209
|ڄٹکی تے سرائیکی تحصیل
|-
|vi
|تحصیل منڈی یزمان
|37.35
|18,374
|613,305
|229,126
|
|-
|'''(6)'''
|ضلع رحیم یار خان 
|64.9
|11,880
|4,807,762
|3,120,662
|
|-
|i
|تحصیل رحیم یار خان
|57.54
|2,464
|1,530,183
|880,521
|
|-
|ii
|تحصیل صادق آباد
|56.71
|2,964
|1,261,588
|715,548
|
|-
|iii
|تحصیل خان پور
|70.36
|3,190
|982,085
|691,020
|
|-
|iv
|تحصیل لیاقت پور
|80.62
|3,262
|1,033,906
|833,573
|
|-
|'''(7)'''
|ضلع جھنگ 
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل جھنگ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل منڈی شاہ جیوݨہ
|
|
|
|
|
|-
|iií
|تحصیل اٹھارہ ہزاری
|
|
|
|
|
|-
|iv
|تحصیل احمد پور سیال
|
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل شور کوٹ
|
|
|
|
|
|-
|'''(8)'''
|ضلع '''ڈیرہ غازی خان'''
|80.99
|11,922
|2,872,631
|2,326,793
|
|-
|i
|تحصیل ڈیرہ غازی خان
|84.34
|2,012
|1,224,964
|1,033,190
|
|-
|ii
|تحصیل کوٹ چھٹہ
|90.1
|1,802
|757,230
|682,634
|
|-
|iii
|تحصیل کوہ سلیمان
|2.1
|5,339
|212,652
|4,595
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|'''(9)'''
|ضلع راجن پور
|74.6
|12,318
|1,996,039
|1,489,157
|
|-
|i
|تحصیل راجن پور
|82.81
|2,078
|706,770
|585,335
|
|-
|ii
|تحصیل ڄام پور
|86.15
|2,322
|849,369
|731,733
|
|-
|iii
|تحصیل روجھاݨ مزاری
|42.36
|2,905
|405,689
|171,887
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|iv
|ڈی ایکسکلیوڈڈ ایریا
|0.6
|5,013
|34,191
|202
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|'''(10)'''
|ضلع مظفرڳڑھ 
|92.37
|4,778
|2,981,048
|2,753,811
|
|-
|i
|تحصیل مظفرڳڑھ
|90.87
|2,377
|1,625,487
|1,477,174
|
|-
|ii
|تحصیل علی پور
|93.79
|1,391
|640,384
|600,633
|
|-
|iii
|تحصیل جتوئی
|94.52
|1,010
|715,177
|676,004
|
|-
|'''(11)'''
|ضلع کوٹ ادو
|79.05
|3,471
|1,347,501
|1,065,249
|
|-
|ii
|تحصیل کوٹ ادو
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|ii
|تحصیل چوک سرور شہید
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|'''(12)'''
|ضلع لیہ
|66.67
|6,289
|1,823,995
|1,216,058
|
|-
|i
|تحصیل لیہ
|72.50
|1,712
|977,088
|708,457
|
|-
|ii
|تحصیل کروڑ لعل عیسݨ
|58.63
|1,823
|594,367
|348,482
|
|-
|iii
|تحصیل چوٻارہ
|63.0
|2,754
|252,540
|159,119
|
|-
|'''(13)'''
|ضلع تونسہ
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل تونسہ
|89.46
|2,769
|677,785
|606,374
|
|-
|ii
|تحصیل وہوا
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|ii
|تحصیل کوہ سلیمان 
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|'''(14)'''
|ضلع میانوالی 
|76.05
|5,840
|1,542,601
|1,173,213
|
|-
|i
|تحصیل میانوالی
|84.37
|2,689
|766,357
|646,579
|
|-
|ii
|تحصیل پپلاں
|74.04
|1,288
|402,050
|297,710
|
|-
|iii
|تحصیل عیسیٰ خیل
|61.11
|1,863
|374,194
|228,924
|
|-
|'''(15)'''
|ضلع بکھر
|79.97
|8,153
|1,647,852
|1,317,859
|
|-
|i
|تحصیل بکھر
|78.87
|2,427
|683,939
|539,469
|
|-
|ii
|تحصیل منکیرہ
|81.48
|1,768
|256,895
|209,319
|
|-
|iii
|تحصیل کلورکوٹ
|78.0
|2,239
|346,591
|270,395
|
|-
|iv
|تحصیل دریا خان
|82.86
|1,719
|360,427
|298,676
|
|-
|'''(16)'''
|ضلع خوشاب
|1.72
|6,511
|1,280,372
|22,025
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خوشاب
|0.43
|2,115
|690,157
|2,970
|ڄٹکی علاقہ 
|-
|ii
|تحصیل نورپور تھل
|4.37
|2,500
|242,831
|10,632
|سرائیکی تحصیل، غیر مصدقہ اعداد
|-
|iii
|تحصیل قائد آباد
|3.54
|1,080
|230,028
|8,156
|جزوی سرائیکی علاقہ، غیر مصدقہ اعداد 
|-
|iv
|تحصیل نوشہرہ
|0.22
|816
|117,356
|267
|ڄٹکی علاقہ
|-
|'''(17)'''
|ضلع '''ڈیرہ اسماعیل خان'''
|64.23
|9,334
|1,625,088
|1,043,818
|
|-
|i
|تحصیل ڈیرہ اسماعیل خان
|59.23
|1,167
|725,449
|429,754
|
|-
|ii
|تحصیل پرووا
|71.63
|1,733
|292,343
|209,413
|
|-
|iii
|تحصیل دراٻݨ کلاں
|76.86
|1,540
|124,318
|95,555
|
|-
|iv
|تحصیل کلاچی
|59.27
|1,229
|101,892
|60,393
|
|-
|v
|تحصیل پہاڑ پور
|65.26
|1,657
|381,086
|248,703
|
|-
|vi
|تحصیل درازندہ
|NA
|2,008
|68,556
|NA
|پشتون تحصیل
|-
|'''(18)'''
|ضلع ٹانک
|16.05
|1,679
|390,626
|62,705
|غیر مصدقہ اعداد
|-
|i
|تحصیل ٹانک
|16.05
|1,679
|390,626
|62,705
|غیر مصدقہ اعداد
|-
|}
[[فائل:India1760 1905.jpg|thumb|ہندوستان تے مرہٹہ راج دے دوران خطہ سرائیکستان دا نقشہ جیہڑا صوبہ ملتان دے طور تے ݙٹھا ونج سڳدائے]]

===اہم سرائیکی شہر تے قصبے===
سرائیکی وسیب وسیع و عریض علاقے تے پھیلا ہویا اے جیندے اہم تے مشہور شہر اے ہن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''سرائیکستان دے اہم شہر بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!شہر
!کل آبادی
!شرح خواندگی 
!سطح سمندر توں اچائی (فٹ)
!حیثیت
!تبصرہ
|-
|1
|'''ملتان'''
|1,871,843
|
|
|مرکزِ سرائیکستان، انتظامی مرکز سول سیکرٹریٹ و ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|2
|بہاولپور
|76,2111
|
|
|انتظامی مرکز سول سیکرٹریٹ و ڈویژنل ہیڈکوارٹر 
|
|-
|3
|ڈیرہ غازی خان
|399,064
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|4
|ڈیرہ اسماعیل خان
|217,457
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|5
|میانوالی
|220,010
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|6
|رحیم یار خان
|477,100
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|7
|بکھر
|113,018
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|8
|ٹانک
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|  
|-
|9
|مظفرڳڑھ
|209,902
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|10
|راجن پور
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|11
|لیہ
|126,055
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|12
|کوٹ ادو
|129,859
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|13
|لودھراں
|117,862
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|14
|تونسہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|15
|کبیروالہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|16
|جہانیاں 
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|17
|میلسی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|18
|یزمان
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|19
|احمدپور شرقیہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|20
|خیرپور ٹامیوالی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|21 
|حاصل پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|22
|صادق آباد
|238,311
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|23
|خان پور کٹورہ
|184,374
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|24
|لیاقت پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|25
|فورٹ عباس
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|26
|کوٹ چھٹہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|27
|فورٹ منرو
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|28
|فاضل پور
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|29
|ڄام پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|30
|روجھاݨ مزاری
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|31
|علی پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام 
|
|-
|32
|جتوئی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|33
|کروڑ لعل عیسݨ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|34
|چوٻارہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|35
|پپلاں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|36
|عیسیٰ خیل
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|37
|منکیرہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|38
|کلورکوٹ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|39
|دریا خان
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|40
|خانسر
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|41
|وہوا
|
|
|
|سب تحصیل
| 
|-
|42
|نورپور تھل
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|43
|خانقاہ شریف 
|
|
|
|ٹاؤن
| 
|-
|44
|بھونگ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|45
|دیراوڑ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|46
|اوچ شریف
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|47
|پرووا
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|48
|کالاباغ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|49
|کلاچی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|50
|روکھڑی
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|51
|کندیاں
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|52
|کمرمشانی
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|53
|قطب پور
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|}

==مقامی سیاست دا انداز تے روایات==
سرائیکی خطے دی سیاست اُنھاں دے ہتھ وچ ھِے جو نہیں چاہندے سرائیکی اِنھاں دی غلامی کِنوں نجات حاصل کرن نکل سڳن جسطرح ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار پنجاپی ھِے اے طبقہ جیندے ہتھ وچ سرائیکی سیاست ھِے اے وی پنجاپی دا مددگار طبقہ ھِے  پنجاپی دے نال نال  گدی نشین تے جاگیردار وی ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار ھِے اینجھا کائنی اساں سارا ملبہ پنجاپی اُتے رکھ تے استین دے ناگاں کِنوں غافل تھی ونجو تے ایں خوف وچ رہو جو ایں کیتا ڳیا تاں اوں تھی ویسے فلاں تھی ویسے اِے لوک ساڈی سادگی دا ناجائز فائدہ اٹھا تے اساکوں لٹیندے رہسِن، گدی نشین تے جاگیردار ھک ڈوجھے کوں سپورٹ کریندن تے سرائیکی خطے کوں پسماندہ رکھی بیٹھن ۔۔۔۔ سرائیکی خطے دے مسائل اوں صورت وچ حل تھیسِن جڈا تل وطنی سیاست وچ دلچسبی گھنسِن سیاست ایں وقت تَل وطنیاں کِنے کائنی بلکہ اُنھاں کِنے ھِے جو درپردہ سرائیکی کوں کم زات تے نیچ سمجھدن اِنھاں لوکاں تے پنجاپیاں وچ کوئی فرق کائنی پنجاپی اگر سرائیکی نال شدید نفرت کریندن تے اے 0.5 فیصد طبقہ وی جو پیچھلے چالھیں سالیں کِنوں سرائیکی اُتے سیاست کریندا پئے سرائیکی نال گھٹ نفرت کائنی کریندا اِنھاں دی نفرت پنجاپیاں کِنوں ودھ ھِے ایں مسئلے دے حل کیتے سرائیکی نینگر سیاست وچ عملی حصہ گھنن تے ڈوھا نفرت دے سودگراں اُتے کڑی نظر رکھی ونجے ۔۔۔۔ اے نفرت دے سوداگر کینہ پرور تے لالچی وی ھِن تے  سرائیکی نال بغض وی رکھیندن ۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔اِنھاں ڈوھا کِنوں نجات ھی سرائیکی کیتے ترقی دے راستے کھول سڳدی ھِے ۔۔۔۔۔ ھک طبقہ کِنوں نجات دے نال نال ڈوجھے طبقے تے کڑی نظر رکھڑ نال سرائیکی اپڑا بچاؤ کر سڳدن تے اُتے آ سڳدن اِنھاں اُتے بھروسہ کررڑ ممکن کائنی ورنہ نسل پرست کڈھائی وی نہ چاہسِن سرائیکی کوں  پنجاپی کِنوں نجات ملے۔۔۔ھتوں اے نسل پرست پنجاپی دے مدد گار بڑ تے سرائیکی کوں نقصان پہنچیندن۔
===سرائیکی قومیتی جماعتاں===
*[[سرائیکستان قومی کونسل]]، ظہور دھریجہ
*[[سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی]]، راݨا فراز نون
*[[پاکستان سرائیکی پارٹی]]، نخبہ تاج لنگاہ
*[[پاکستان سرائیکی قومی اتحاد]]، کرنل (ر) عبدالجبار عباسی
*[[سرائیکستان قومی اتحاد]]، خواجہ غلام فرید کوریجہ
*[[سرائیکی فاونڈیشن پاکستان]]، ڄام اظہر مراد لاڑ
*[[عوامی سرائیکی پارٹی]]، سجاد اکبر ملکانی
*[[سرائیکی ایکشن کمیٹی]]، راشد عزیز بھٹی
*[[سرائیکی ملت پارٹی]]، اصغر خان ناہڑ
*[[وسیب نیشنل تحریک]]، آصف خان
*[[سرائیکی نیشنل پارٹی]]، عبدالمجید کانجو
*[[سرائیکستان قومی موومنٹ]]، بانی حمید اصغر شاہین مرحوم
*[[وسیب اتحاد]]، شہباز خان

===وفاقی جماعتاں===  
*[[پاکستان تحریک انصاف]]، [[عون عباس بپی]]، صدر سرائیکی وسیب 
*[[پاکستان پیپلز پارٹی]]، مخدوم سید احمد محمود، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان مسلم لیگ (ن)]]، کوئی نی 
*[[پاکستان عوامی تحریک]]، چوہدری فیاض احمد وڑائچ، صدر سرائیکی وسیب
*[[جماعت اسلامی پاکستان]]، راؤ محمد ظفر، صدر سرائیکی وسیب&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://jisp.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-28 |archive-date=2020-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210212121/http://jisp.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[مجلس وحدت المسلمین]]، علامہ اقتدار حسین نقوی، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان مسلم لیگ (ق)]]، کوئی نی
*[[عوامی نیشنل پارٹی]]، کوئی نی

===سرائیکی وسیب دے حکمران خاندان===
*عباسی، نواب صلاح الدین عباسی، احمد پور شرقیہ
*چنڑ، ملک محمد اقبال چنڑ، بہاولپور
*للو، ملک حبیب للو، اوچ
*گیلانی، یوسف رضا گیلانی (ملتان)، افتخار الحسن گیلانی (اوچ)
*پیرزادہ، میاں ریاض حسین پیرزادہ، خیرپور ٹامیوالی
*گردیزی، سید عرفان گردیزی، حاصل پور
*وارݨ، سردار عامر یار وارݨ، دھوڑکوٹ
*پنوہاں، ملک حاصل محمد پنوہاں، علی پور
*سہروردی سادات، مخدوم سید احمد محمود، رحیم یار خان
*متیاݨہ، میاں ممتاز متیاݨہ، چشتیاں
*لالیکا، میاں عبدالستار لالیکا مرحوم، چشتیاں
*خاکوانی، اعظم خان خاکوانی، وہاڑی
*کھچی، ممتاز خان کھچی، وہاڑی
*بھابھہ، نور خان بھابھہ، میلسی
*ݙاہا، خانیوال
*ہراج، مہر اللہ یار ہراج، خانیوال
*ٻوسݨ، حاجی سکندر حیات ٻوسݨ، ملتان
*بھٹہ، شہزاد مقبول بھٹہ، ملتان
*راں، مظہر عباس راں، ملتان
*لانگ، نغمہ مشتاق لانگ، جلالپور پیروالہ
*کانجو، عبدالرحمان کانجو، لودھراں
*کھر، غلام مصطفٰی کھر، مظفر ڳڑھ
*بخاری، باسط سلطان بخاری، مظفر ڳڑھ
*نیازی، عمران خان نیازی، امجد علی خان، میانوالی
*اعواݨ، عائلہ ملک، کالاباغ
*روکھڑی، گل حمید خان روکھڑی، میانوالی
*شادی خیل، الحاج عبیداللہ خان شادی خیل، میانوالی
*ڈھانڈلہ، ملک افضل ڈھانڈلہ، بھکر
*اولکھ، احمد علی اولکھ، لیہ
*لغاری، جمال خان لغاری، ڈیرہ غازی خان
*مزاری، میر بلخ شیر مزاری، روجھان
*کھوسہ، سردار ذوالفقار علی خان کھوسہ، ڈیرہ غازی خان
*دریشک، سردار نصراللہ خان دریشک، راجن پور
*قیصراݨی، میر بادشاہ خان قیصراݨی، تونسہ
*گورچاݨی، سردار شیر علی گورچاݨی، راجن پور
*لونڈ، سردار جاوید اختر لونڈ، ڈیرہ غازی خان
*نواݨی، رشید اکبر نواݨی، بھکر
*جتوئی، قیوم جتوئی، جتوئی

==ثقافت تے روایات==

پٹکا سرائیکی ٹریڈیشن دا اہم جُز ہے ۔پٹکے کوں بدھݨ دے ڈھیر طریقے ھِن ۔سادہ طریقے نال وی پٹکا بدھا ویندے تے پٹکے کوں وَل ڈے تے ھک پاند مُونڈھے تے وی رکھیاں ویندے ڈوجھا پاند سَر وچ لُکیاں ھویا ھوندے ۔کجھ شوقین مزاج نینگر رنگین پَٹکا بدھ تے اپݨی خوبصورتی وچ اضافے دا سبب بݨݨ سانڳے رنگین پٹکے دا استعمال کریندن مقصد صرف خوبصورت نظر آنوݨ تے سرائیکی ٹریڈیشن کوں نشابر کرݨا ھوندے ۔جناب استاد ملک سونا خان بے وس دا پٹکا اسٹائل ھک عام سرائیکی پٹکا اسٹائل ہے ۔جو سرائیکی وسیب وچ عام ہے ۔&lt;ref&gt;https://www.saraikiliterature.com/en/language/history-of-saraiki-language&lt;/ref&gt;

گھیرولی شلوار :گھیر والی شلوار سرائیکی علاقہ دا کلچر ہے کجھ علاقاں اچ ایکوں ولیں آلی شلوار وی آکھا ویندے ایں علاقہ توں اے کلچر باہر نختے ۔ھُݨ اے گھیر والی شلوار بلوچ وی استعمال کریندن تے پاکستان دے ڈوجھے خطے دے لوک ایکوں استعمال کریندن گھیرولی شلوار سرائیکی ٹریڈشن دا حصہ ھے ایکوں سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور دے سابق نواب استعمال کریندے رہے ڳئین ھُݨ اے گھیرولی شلوار والا کلچر متروک تھیندا پئے ضرورت ایں ڳالھ دی ھِ سرائیکی ٹریڈیشن اُبھارݨ سانڳے ایندا استعمال نینگر کرن ۔۔لیکن بلوچستان وچ ھالی وی ایندا استعمال تھیندے ۔شوقین مزاج نوجوان نسل ایندا استعمال کریندی ھِ ۔سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور نواب صبح صادق خان عباسی گھیرولی شلوار دے نال تصویر سرائیکی کلچر کوں نشابر کریندی پئی ہے ۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://seraikigeet.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528103855/https://seraikigeet.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://saraikimusic.blogspot.com/?m=1&lt;/ref&gt;
===سرائیکی زبان تے ایندے لہجے===
[[ملتان]]، مظفرگڑھ , بہاولپور، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان، میاںوالی،خوشاب، صحبت پور، ضلع بار خان تے درگ وچ سرائیکی دا معیاری لہجہ الایا ویندے۔ سرائیکی زبان دے ویہہ ہزار کنوں ودھ شاعر ہن۔

رحیم یار خان، [[راجن پور]]، کشمور تے [[گھوٹکی]] دے اضلاع وچ سرائیکی دا لمے آلا لہجہ ٻولا ویندے. سندھی دے گہرے اثرات دی وجہ توں اے لہجہ معیاری ملتانی سرائیکی توں قدرے مختلف اے.

ابھیچڑی سرائیکی وچ &quot;ب&quot; کوں &quot;ٻ&quot; ، &quot;ج&quot; کوں &quot;ڄ&quot;   تے &quot;گ&quot; کوں ہمشہ &quot;ڳ&quot; ٻولیندے ہِن۔ سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض،عابد تمیمی ایں لہجے دے شاعر ہن۔ ایں لہجے دے مزید ست لہجے ہن۔ ہر تحصیل دا لہجہ کُجھ نہ کُجھ وکھرا ہے.

===سرائیکی زبان دی تعلیمی حیثیت===

==تعلیمی نظام==
===تعلیمی ادارے===
*[[اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور]]
*[[بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان]]
*[[غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازی خان]]
*[[گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان]]
*[[نمل یونیورسٹی میانوالی]]
*[[یونیورسٹی آف میانوالی]]، میانوالی 
*[[تھل یونیورسٹی بھکر]]
*[[صادق گرلز کالج یونیورسٹی بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ ایس ای کالج، بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ صادق عباس کالج، احمد پور شرقیہ]]
*[[یونیورسٹی آف ساؤدرن پنجاب]] ملتان&lt;ref&gt;https://www.isp.edu.pk/&lt;/ref&gt;

===پیشہ ورانہ تعلیمی ادارے===
*[[کیڈٹ کالج عیسیٰ خیل]]، میانوالی&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ccek.edu.pk/page.php?slug=academic |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055650/http://ccek.edu.pk/page.php?slug=academic |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[پولیس ٹریننگ اسکول، ملتان]]&lt;ref&gt;https://www.punjabpolice.gov.pk/trainingbranch&lt;/ref&gt;
*[[قائداعظم میڈیکل کالج، بہاولپور]]
*[[نشتر میڈیکل یونیورسٹی ملتان]]
*[[شیخ زید میڈیکل کالج، رحیم یار خان]]
*[[چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز، بہاولپور]]
*[[خواجہ فرید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ انفارمیشن ٹیکنالوجی، رحیم یار خان]]
*[[میاں نواز شریف انجینئرنگ یونیورسٹی، ملتان]]
*[[محمد شہباز شریف زرعی یونیورسٹی، ملتان]]
*[[میر چاکراعظم رند یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی، ڈیرہ غازی خان]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، ملتان]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، لیہ]]
*[[گورنمنٹ کالج آف کامرس، بہاولپور]]
*[[پاپولیشن ویلفیئر ٹریننگ انسٹیٹیوٹ، ملتان]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pwd.punjab.gov.pk/regional_training_institutes_address |title=Archive copy |access-date=2022-05-19 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-19 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220519120154/https://pwd.punjab.gov.pk/regional_training_institutes_address |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[زرعی یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان]]

==شخصیات تے مشاہیر==
*[[شاہ شمس سبزواری]]
*[[ڄلم بن شبان]]
*[[شیخ حمید]]
*[[داؤد بن نصر]]
*[[بہاؤالدین زکریا ملتانی]]
*[[رفعت عباس]]
*[[خواجہ غلام فرید]]
*[[ابوالفضل فیضی مبارکپوری]]
*[[چندر گپت موریا]]
*[[نواب صادق محمد خان پنجم عباسی]]
*[[ملک امیر محمد خان]]
*[[عطاءاللہ خان عیسیٰ خیلوی]]
*[[عمران خان]]

==وسائل تے معدنیات==
==صنعت تے تجارت==
==آبی وسائل==
==ذرائع نقل و حمل تے آمد و رفت==
*[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان

==زراعت تے فصلاں==
==مواصلات==
*[[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]
*[[ریڈیو پاکستان بہاولپور]]
*[[ریڈیو پاکستان ملتان]]
*[[ریڈیو پاکستان ڈیرہ اسماعیل خان]]
*[[ریڈیو میانوالی]]
*[[وسیب ٹی وی]]
*[[روہی ٹی وی]]

==طبی سہولتاں==
*[[بہاول وکٹوریہ ہسپتال بہاولپور]]
*[[نواب صادق ہسپتال بہاولپور]]
*[[نشتر ہسپتال ملتان]]
*[[شیخ زید ہسپتال رحیم یار خان]]
*[[ساؤتھ پنجاب ہسپتال ملتان]] ملتان&lt;ref&gt;https://southpunjabhospital.com/&lt;/ref&gt;
*[[ملتان انسٹیٹیوٹ آف کڈنی ذیزیزز]]

==قومی تے مقامی کھیݙاں==
*[[سرائیکستان (جنوبی پنجاب) کرکٹ ٹیم]]&lt;ref&gt;https://www.pcb.com.pk/domestic-squads.html&lt;/ref&gt;
*[[ملتان سلطانز کرکٹ ٹیم]]

==علمی، سیاحتی، تاریخی تے روحانی مقامات==
فورٹ منرو ضلع ڈیرہ غازی خان، ماڑی ضلع راجن پور، قلعہ ڈیراور ضلع بہاولپور، قلعہ کہنہ قاسم باغ ملتان، باغ لانگے خان عوامی لائبریری ملتان، جناح پارک ملتان، مزار شاہ یوسف گردیز ملتان، مزار حضرت بہاؤالدین زکریا ملتان، مزار شاہ شمس سبزواری ملتان، مزار حضرت شاہ رکن عالم ملتان، عیدگاہ ملتان، سینٹرل لائبریری بہاولپور، نور محل بہاولپور، دربار محل بہاولپور، نشاط محل بہاولپور، گلزار محل بہاولپور، صادق ڳڑھ محل ڈیرہ نواب صاحب، مزار حضرت ملوک شاہ بہاولپور، گلزار صادق پارک بہاولپور، گیریژن پارک بہاولپور، لال سہانرا نیشنل پارک بہاولپور، مزار حضرت سلطان احمد قتال جلالپور پیروالہ، مزار حضرت جلال الدین سرخپوش بخاری اوچشریف، چنݨ پیر ضلع بہاولپور، ہیڈ پنجند بیراج، مزار حضرت خواجہ سلیمان تونسوی ضلع تونسہ، مزار حضرت سخی سرور ڈیرہ غازی خان، مزار حضرت میاں علی ضلع میانوالی، کالا باغ ضلع میانوالی، چشمہ بیراج ضلع میانوالی، تونسہ بیراج، وادی نمل ضلع میانوالی، بھونگ مسجد صادق آباد، پتݨ منارا ضلع رحیم یار خان، جامع مسجد الصادق بہاولپور، دربار خواجہ غلام فرید کوٹ مٹھݨ شریف، مزار نواب مظفر خان سدوزئی احاطہ حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی، عباسی مسجد ڈیراور، بہاولپور میوزیم، ملتان میوزیم، [[ملتان ٹی ہاؤس]]، شیر باغ بہاولپور

==سرائیکی وسیب دے سوغاتاں تے کھاݨے==
[[ݙولی]]، [[ڈھوڈا]]، [[چلڑا]]، [[سوہن حلوہ]]، [[تل شکری]]، [[پتے آلی دال]]، [[سوہانجݨہ]]، [[ساڳ]]، [[مکئی دی روٹی]]، [[کوکی]]، [[مرونڈا]], [[دابڑ دال]]، [[گجک]]، [[ثوبت]]، [[لسی]]، [[امب]]، [[کھمبی]]، [[دشاڳ]]، [[ماکھی]]، [[کھیر سوڈا]]، [[ٹانگر]]، [[مکھڈی حلوہ]]، [[کٹوہ گوشت]]، [[پیٹھے دا حلوہ]]، [[چٗوری]]، [[ککو]]، [[ڈڈے]]، [[ڳنے دی رؤ]]، [[مکھݨ]]، [[پنجیری]]، [[گھڑے آلے سیویاں]]، [[جَوڑے]]، [[ڳڑ دا شربت]]، [[ستو]]، [[پنڈ دے کھیلونھ]]، [[پیلو]]، [[کڑویلو]]، [[مکھݨ]]، [[دیسی گھیؤ]]، [[کھوئے دے پیڑے]]، [[کھیرنی]]، [[حلوہ پوری]]، [[سری پاوے]]، [[متنجݨ]]

==انتظامی خودمختاری==
سرائیکی وسیب انتظامی طور تے ہک خودمختار علاقہ ہے جیہڑا کہ ہک صوبائی سول سیکرٹریٹ تے کئی وفاقی اداریاں دے زیر انتظام ہے۔ یکم جولائی 2020ء خطہ سرائیکستان دا او تاریخی ݙینہہ اے جݙݨ پاکستان تحریک انصاف دی حکومت ولوں بالخصوص وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں دے کاوشاں نال اتھاں سول بیوروکریسی تے پولیس بیوروکریسی دے انتظامی سیکرٹریٹ دا قیام عمل اچ آیا۔ 30 جون 2020ء کوں جناب زاہد اختر زمان دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل چیف سیکریٹری تے جناب انعام غنی دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل دے کیتی ڳئی۔ وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں نے انہاں ݙوہاں انتظامی سربراہان نال خصوصی ملاقات اچ نیک تمناواں دے بعد سرائیکی خطے دے معاملات تے مسائل بارے تبادلہ خیال کیتا ۔ انہاں ݙوہاں سربراہان نے ݙو جولائی 2020ء کوں سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ (سرکاری ناں جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ) کیتے باقاعدہ طور تے اپݨے ذمہ داریاں سنبھال گھدے۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.punjab.gov.pk/node/4018 |title=Archive copy |access-date=2022-04-02 |archive-date=2021-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422155554/https://www.punjab.gov.pk/node/4018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
===خودمختار صوبائی سیکرٹریٹ (صوبائی محکمے)===
سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ اچ ابتدائی طور تے مندرجہ ذیل محمکہ جات شامل کیتے ڳئے ہن جنہاں وچوں کجھ دے سیکرٹریاں دی تعیناتی تھیوݨی باقی ہے۔
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://urdu.siasat.pk/news/2020-08-18/news-47139 |title=Archive copy |access-date=2022-04-02 |تاريخ-الأرشيف=2021-09-13 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210913092659/https://urdu.siasat.pk/news/2020-08-18/news-47139 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#سروسز اینڈ جنرل ایڈمنسٹریشن ڈیپارٹمنٹ
#داخلہ
#صحت
#اسپیشلائزڈ ہیلتھ کئیر اینڈ میڈیکل ایجوکیشن 
#اعلیٰ تعلیم&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://highereducation.southpunjab.gov.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609125454/http://highereducation.southpunjab.gov.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#سکول ایجوکیشن&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://schooleducation.southpunjab.gov.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130065531/https://schooleducation.southpunjab.gov.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#زراعت
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#لائیو سٹاک اینڈ ڈیری ڈیویلپمنٹ
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری لوکل گورنمنٹ اینڈ کمیونٹی ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری ہاؤسنگ، اربن ڈیویلپمنٹ اینڈ پبلک ہیلتھ انجینئرنگ
#آبپاشی
#جنگلات
#کمیونیکیشن اینڈ ورکس
#محکمہ مال (ریونیو)
#محکمہ بیت المال
#ڈائریکٹوریٹ پبلک ریلیشنز، حکومت پنجاب &lt;ref&gt;https://www.facebook.com/DPRMultan/&lt;/ref&gt;
#جنوبی پنجاب پولیس آفس برائے ایڈیشنل آئی جی، ملتان 
#میٹرو بس سسٹم ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pma.punjab.gov.pk/mmbs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2020-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201123164331/https://pma.punjab.gov.pk/mmbs |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ممبر انفراسٹرکچر ڈویلپمنٹ اتھارٹی ملتان&lt;ref&gt;https://www.idap.pk/details/board-of-authority&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹر سپیشل برانچ پولیس، جنوبی پنجاب، ملتان&lt;ref&gt;https://thepakistandaily.com/usman-buzdar-appoints-controversial-uncle-as-special-branch-director-south-punjab/&lt;/ref&gt;
#دفتر ڈائریکٹر پبلک انسٹرکشنز ایجوکیشن جنوبی پنجاب، ملتان
#پنجاب ایجوکیشن فاونڈیشن، ریجنل آفس ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pef.edu.pk/Contact/index.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-07-01 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922063353/http://www.pef.edu.pk/Contact/index.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پنجاب فوڈ اتھارٹی، ساؤتھ ونگ ملتان&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/PFARESOURCEANSLICENSINGSOUTH&lt;/ref&gt;
#ڈی آئی جی جیل خانہ جات ملتان ریجن &lt;ref&gt;https://prisons.punjab.gov.pk/regional_digs_contact_numbers&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹوریٹ زرعی انجینئرنگ ملتان،&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701052204/http://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹوریٹ زرعی میکنائزیشن ریسرچ ادارہ ملتان ،&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701052204/http://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ایڈیشنل آئی جی ڈسپلن جنوبی پنجاب، &lt;ref&gt;https://punjabpolice.gov.pk/PIO_OTHER_UNIT&lt;/ref&gt;

===وفاقی محکمے تے نیم خودمختار ادارے===
#واپڈا (میپکو ملتان)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mepco.com.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2021-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212171629/http://mepco.com.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان پوسٹ (پوسٹ ماسٹر جنرل آفس جنوبی پنجاب سرکل)&lt;ref&gt;https://www.pakpost.gov.pk/contact_us.php#top&lt;/ref&gt;
#پاکستان ٹیلی ویژن، ملتان مرکز&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ptv.com.pk/Contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-24 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220624061259/https://ptv.com.pk/Contact |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#[[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]، &lt;ref&gt;https://youtube.com/@ptvnationalmultan&lt;/ref&gt;
#ریلوے کنسٹرکشن پاکستان (ریجنل آفس ملتان)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.railcop-pk.com/reg-offices.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415221644/http://railcop-pk.com/reg-offices.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#دی انسٹی ٹیوشن آف انجینئرز پاکستان، ملتان سنٹر&lt;ref&gt;http://iepislamabad.org/iep-centres.php&lt;/ref&gt;
#پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس ملتان &lt;ref&gt;https://pec.org.pk/branch_laision_offices.aspx، پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس، شاہ رکن عالم کالونی ملتان &lt;/ref&gt;
#ایف آئی اے، ملتان&lt;ref&gt;https://www.fia.gov.pk/contact&lt;/ref&gt;
#اے ٹی آئی آر، ملتان آفس &lt;ref&gt;https://atir.gov.pk/?page=admin&lt;/ref&gt;
#نیشنل ہائی وے اتھارٹی، جی ایم کنسٹرکشن ، پنجاب ساؤتھ، ملتان &lt;ref&gt;https://nha.gov.pk/contact-us&lt;/ref&gt;
#ساؤدرن پنجاب ایمبرائیڈری انڈسٹریز (پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ)&lt;ref&gt;http://spei.com.pk/&lt;/ref&gt;
#نیشنل ہائی وے اینڈ موٹروے پولیس، ڈی آئی جی سینٹرل 2، ملتان &lt;ref&gt;https://nhmp.pitb.gov.pk/telephone_directory&lt;/ref&gt;
#پوسٹل لائف انشورنس کمپنی لمیٹڈ، ریجنل ڈائریکٹر ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://plic.com.pk/contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-10 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220610192654/https://plic.com.pk/contact |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان ٹیلی کمیونیکیشن اتھارٹی، ریجنل آفس ملتان&lt;ref&gt;https://www.pta.gov.pk/en/multan&lt;/ref&gt;
#پاکستان کونسل فار ریسرچ ان واٹر ریسورسز، ریجنل آفس بہاولپور&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512093540/https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان سائنس فاونڈیشن، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.psf.gov.pk/contact.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-18 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220618141606/https://psf.gov.pk/contact.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پی ایس کیو سی اے، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان زون&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517141128/http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹوریٹ آف حج، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512061212/https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#وفاقی شرعی عدالت، جنوبی پنجاب، ملتان &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705222651/https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ریجنل نیب ملتان&lt;ref&gt;https://nab.gov.pk/contacts.asp#mul&lt;/ref&gt;
#ایس ایم ای بی ایف سی ساؤتھ پنجاب، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.smebfcmultan.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520105718/https://www.smebfcmultan.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#نادرا ریجنل ہیڈکوارٹر ملتان&lt;ref&gt;https://www.nadra.gov.pk/operational-management/&lt;/ref&gt;
#دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، بہاولپور تے ملتان&lt;ref&gt;دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، ملتان و بہاولپور بنچ https://advocategeneral.punjab.gov.pk/law_officer&lt;/ref&gt;
#قومی امن کمیٹی برائے بین المذاہب ہم آہنگی، حکومت پاکستان&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/npcpbwp/&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹر ٹریڈ ڈیویلپمنٹ اتھارٹی پاکستان، ملتان&lt;ref&gt;https://tdap.gov.pk/&lt;/ref&gt;
#ڈی جی آڈٹ، جنوبی پنجاب، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://agp.gov.pk/Jobs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2022-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607185507/https://agp.gov.pk/Jobs |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پریس انفارمیشن ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان&lt;ref&gt;http://pid.gov.pk/contact_regional&lt;/ref&gt;
#ڈپٹی جنرل مینیجر پیمرا، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pemra.gov.pk/contact.php |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |archive-date=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617094824/https://pemra.gov.pk/contact.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ریجنل دفتر نیشنل ٹیلی کمیونیکیشن کارپوریشن، ملتان&lt;ref&gt;https://ntc.net.pk/ContactCentral.html&lt;/ref&gt;
#پاکستان ریلوے پولیس ملتان ڈویژن &lt;ref&gt;http://www.pakistanjobsbank.com/Jobs/47667/Pakistan-Railway-Police-Jobs-2017-Constables-ASI-NTS-Application-Form-Download-Latest-New/&lt;/ref&gt;
#پاکستان ریلوے، ڈویزنل سپرنٹنڈنٹ ملتان &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-09-13 |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130101320/https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان پریس ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pid.gov.pk/contact_regional |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220617155631/http://pid.gov.pk/contact_regional |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#اسٹیٹ لائف انشورنس کارپوریشن آف پاکستان، ملتان ریجن &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |title=Archive copy |access-date=2022-10-31 |archive-date=2022-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031062935/https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#این ایل سی، ریجنل آفس ملتان
#[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان
#ایف ڈبلیو او، ڈیرہ اسماعیل خان
#فوجی فاؤنڈیشن، دفاتر ملتان، میانوالی
#مراکز قومی بچت پاکستان، ملتان، بہاولپور
#اکادمی ادبیات پاکستان، برانچ آفس ملتان، &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pal.gov.pk/directory.aspx |title=Archive copy |access-date=2023-11-19 |archive-date=2023-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119101912/https://pal.gov.pk/directory.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پولیس ٹریننگ اسکول ملتان، &lt;ref&gt;https://www.punjabpolice.gov.pk/PPOContacts&lt;/ref&gt;

===این جی اوز تے فلاحی، مذہبی تے تحقیقاتی ادارے===
#عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://laulak.info/old/MLAULAK/laulak.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924001303/http://laulak.info/old/MLAULAK/laulak.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#الخدمت فاونڈیشن ساؤتھ پنجاب&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://alkhidmat.org/contact.html |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525003246/https://alkhidmat.org/contact.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#جنوبی پنجاب سنٹر برائے ریسرچ اینڈ ڈیویلپمنٹ ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://spcrd.org/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220517215418/http://spcrd.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sasc.bzu.edu.pk/website/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419042949/https://sasc.bzu.edu.pk/website/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان جرنلسٹ ایسوسی ایشن، جنوبی پنجاب&lt;ref&gt;https://pja.org.pk/south-punjab/&lt;/ref&gt;
#پاکستان یو ایس ایلومنی نیٹ ورک ، جنوبی پنجاب چیپٹر &lt;ref&gt;https://puan.pk/chapters/south-punjab/&lt;/ref&gt;

===بین الاقوامی ادارے تے ملٹی نیشنل کمپنیاں===
*اقوام متحدہ دے وفود برائے سرائیکی وسیب یا جنوبی پنجاب
*یاماہا پاکستان، ملتان آفس&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yamaha-motor.com.pk/offices/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-25 |تاريخ-الأرشيف=2022-09-25 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220925181944/https://www.yamaha-motor.com.pk/offices/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*سوزوکی جنوبی پنجاب، ملتان &lt;ref&gt;//https://suzukisouthpunjab.com//&lt;/ref&gt;
*خانہ فرہنگ ایران، ملتان

===انتظامی تقسیم===
1.جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ
*[[بہاولپور ڈویژن]]، [[ملتان ڈویژن]] تے [[ڈیرہ غازی خان ڈویژن]] (تیرہاں اضلاع) تے مشتمل وسیب دا علاقہ ایڈیشنل چیف سیکریٹری دے ماتحت بذریعہ سول سیکرٹریٹ زیر انتظام
*ضلع ڈیرہ غازی خان دے ذیلی انتظام دے طور تے کوہ سلیمان دے قبائلی علاقے بذریعہ پولیٹیکل اسسٹنٹ 

2.ضلع میانوالی، بھکر تے ضلع خوشاب دا جزوی علاقہ، کمشنر [[سرڳودھا ڈویژن]] (پنجاب) دے زیر انتظام

3.ضلع ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک دے ضلعے، صوبہ خیبرپختونخواہ، کمشنر [[ڈیرہ اسماعیل خان ڈویژن]] دے زیر انتظام&lt;ref&gt;تحقیق و ترتیب، اسماعیل بھٹہ&lt;/ref&gt;

==مزید ݙیکھو==
*[[سرائیکی زبان]]
*[[سرائیکستان سول سیکرٹریٹ]]
*[[تاریخ سرائیکستان]]
*[[ملتان]]
*[[سرائیکی]]
*[[سرائیکی لوک]]
*[[سرائیکی اکھاݨ]]
*[[سرائیکی زبان دا نثری ادب]]
*[[سرائیکی ادب]]
*[[سرائیکی میڈیا]]
*[[سرائیکی قومیتی تحریک]]
*[[سرائیک ڳوتھاں]]
*[[سرائیکی شخصیات]]
*[[سرائیکی وسیب]]

==حوالے==</text>
      <sha1>czxqxjo26sni73cgcsnt9ukmst79s07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>71494</id>
      <parentid>71493</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* اہم سرائیکی شہر تے قصبے */</comment>
      <origin>71494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53956" sha1="1o0kwkc9l9e19f05mtqwzeuvdquuu39" xml:space="preserve">{| cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=0 style=&quot;border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px&quot;
| style=&quot;background:#FFFF00&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;span style=&quot;font-size:large;&quot;&gt;سرائیکستان (خودمختار انتظامی اکائی)&lt;/span&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; |  
[[File:Map-of-saraikistan.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ]]
|-|- align=&quot;center&quot;
|-
| '''انتظامی مرکز''': ||  [[ملتان]]
|-
| '''دیگر اہم شہر''': ||  [[بہاولپور]]، [[ڈیرہ غازی خان]]، [[ڈیرہ اسماعیل خان]]، [[رحیم یار خان]]، [[میانوالی]]، [[جھنگ]]
|-
| '''مقامی تے اکثریتی زبان''': ||  [[سرائیکی]]
|-
| '''اقلیتی زباناں''': ||  [[پشتو]]، [[پنجابی]]، [[بلوچی]]، [[مارواڑی]]، [[میواتی]]، [[ہریاݨوی]]، [[اردو]]، [[ہندکو]]
|-
| '''آبادی''': ||  50,000,849
|-
| '''رقبہ''': ||  1,13,416 مربع [[کلومیٹر]]
|-
| '''انتظامی سربراہ''': ||  [[فواد ہاشم ربانی]]، [[ایڈیشنل چیف سیکریٹری، سرائیکستان]]
|-
| '''[[ایڈیشنل آئی جی پولیس، سرائیکی وسیب]]''': ||  [[محمد کامران خان]]
|-
| '''حیثیت''': || خودمختار [[انتظامی اکائی]] از یکم جولائی 2020ء
|-
| '''[[سرکاری ٹی وی چینل]]''': ||  [[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]
|-
| '''نظام حکومت''': ||  انتظامی [[سول سیکرٹریٹ]] (13 ضلعے)
|-
|'''علاقے''' : || بہاولپور، ملتان، ڈیرہ غازی خان، [[سرڳودھا]] (ݙو ضلعے) تے [[ڈیرہ اسماعیل خان]] ڈویژن
|-
|'''سرکاری ویب سائٹ'''||[https://www.facebook.com/ACSSouthPunjab?mibextid=JRoKGi]، ایڈیشنل چیف سیکریٹری جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ 
|}
[[فائل:Distribution of Pakistanis speaking Saraiki as a first language in 1998.png|Distribution of Pakistanis who spoke Saraiki as their mother tongue at the time of the [[1998 Pakistan Census]]|thumb]]
سرائیکستان توں مراد پاکستان دا او سرائیکی علاقہ ہے جیہڑا زیادہ تر صوبہ پنجاب دے ماتحت اے جزوی طور تے صوبہ خیبرپختونخوا دے ماتحت وی ہے مگر ایندا زیادہ حصہ انتظامی طور تے خودمختار اے جتھاں انتظامی سول سیکرٹریٹ قائم کیتا ڳیا ہے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://waseb.org/about/%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%A8 |title=Archive copy |access-date=2022-05-30 |تاريخ-الأرشيف=2024-11-26 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241126132749/https://waseb.org/about/%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%A8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==تاریخ==
[[فائل:مغلیہ دور وچ ہندوستانی صوبے.jpg|thumb|Map of India during Mughal empireمغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)]]

کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔قلعہ ملتان دی قدامت بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ہے ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق  ہے، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ہے، افسوس دا مقام ایہ ہے۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 600 قبل مسیح &quot; دارا &quot; نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن.

==سرائیکستان دا جغرافیہ تے محل وقوع==
سرائیکستان وچ کوہ سلیمان، [[روہی]]، [[تھل]] ،دامان، نیلی، راوی تے گومل وادی شامل ہن۔ ایں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ ستارھاں ضلعیاں تے مشتمل وادی سندھ دا اُتلا میدان ہک ڄغرافیائی خطہ ہے۔ ایں کوں سرائیکستان اہدے ہن۔ پاکستان دے جغرافیائی خطے، پہاڑ، سطوح مرتفع، وادی سندھ دا زیریں میدان تے وادی سندھ دا بالائی میدان ہن۔ ہیں چھیکڑی خطے کوں سرائیکستان وی آہدے ہن۔ سرائیکستان ہک جغرافیائی خطہ ہے۔ سرائیکستان دے انہاں سارے علاقیاں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان، دیرہ غازی خان، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ سرائیکستان دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔


===‎سرائیکستان دے ضلعے تے تحصیلاں=== 
خطہ سرائیکستان وسیع و عریض رقبے تے پھیلا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''سرائیکستان دے ضلعے بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!ضلع/تحصیل
!سرائیکی زبان %
!رقبہ (KM²)
!کل آبادی
! سرائیکی آبادی
!تبصرہ
|-
|'''(1)'''
|ضلع '''ملتان'''
|64.41
|3,720
|4,746,166
|3,057,098
|
|-
|i
|تحصیل ملتان سٹی
|47.13
|304
|2,259,115
|1,064,944
|
|-
|ii
|تحصیل ملتان صدر
|73.88
|1,632
|1,323,076
|977,543
|
|-
|iii
|تحصیل شجاع آباد
|81.05
|806
|609,004
|493,615
|
|-
|iv
|تحصیل جلالپور پیروالہ 
|93.87
|978
|554,971
|520,996
|
|-
|'''(2)'''
|ضلع لودھراں
|74.23
|2,778
|1,699,693
|1,261,752
|
|-
|i
|تحصیل لودھراں
|80.4
|1,111
|703,513
|565,672
|
|-
|ii
|تحصیل دنیا پور
|58.61
|889
|495,217
|290,255
|
|-
|iii
|تحصیل کہروڑ پکا
|81.0
|778
|500,963
|405,825
|
|-
|'''(3)'''
|ضلع وہاڑی  
|19.17
|4,364
|2,902,081
|556,619
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل وہاڑی
|1.45
|1,430
|928,812
|13,508
|ڄٹکی تحصیل
|-
|ii
|تحصیل بوریوالہ
|0.13
|1,295
|1,019,659
|1,317
|ڄٹکی تحصیل
|-
|iii
|تحصیل میلسی
|56.81
|1,639
|953,610
|541,794
|سرائیکی تحصیل
|-
|'''(4)'''
|ضلع خانیوال 
|18.55
|4,349
|2,920,233
|541,818
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خانیوال 
|9.8
|784
|856,257
|83,710
|ڄٹکی تحصیل
|-
|ii
|تحصیل میاں چنوں 
|0.94
|1,212
|761,955
|7,191
|ڄٹکی تحصیل
|-
|iii
|تحصیل کبیروالہ
|33.3
|1,804
|958,596
|319,316
|سرائیکی تے ڄٹکی تحصیل
|-
|iv
|تحصیل جہانیاں 
|38.32
|549
|343,425
|131,601
|سرائیکی تحصیل
|-
|'''(5)'''
|ضلع '''بہاولپور'''
|67.06
|24,830
|3,669,176
|2,460,606
|
|-
|i
|تحصیل بہاولپور سٹی
|58.97
|1,490
|682,116
|402,246
|
|-
|ii
|تحصیل بہاولپور صدر
|73.34
|745
|575,886
|422,363
|
|-
|iii
|تحصیل احمدپور شرقیہ
|91.3
|1,738
|1,078,586
|984,808
|
|-
|iv
|تحصیل خیرپور ٹامیوالی
|88.56
|993
|262,923
|232,854
|
|-
|v 
|تحصیل حاصل پور
|41.46
|1,490
|456,360
|189,209
|ڄٹکی تے سرائیکی تحصیل
|-
|vi
|تحصیل منڈی یزمان
|37.35
|18,374
|613,305
|229,126
|
|-
|'''(6)'''
|ضلع رحیم یار خان 
|64.9
|11,880
|4,807,762
|3,120,662
|
|-
|i
|تحصیل رحیم یار خان
|57.54
|2,464
|1,530,183
|880,521
|
|-
|ii
|تحصیل صادق آباد
|56.71
|2,964
|1,261,588
|715,548
|
|-
|iii
|تحصیل خان پور
|70.36
|3,190
|982,085
|691,020
|
|-
|iv
|تحصیل لیاقت پور
|80.62
|3,262
|1,033,906
|833,573
|
|-
|'''(7)'''
|ضلع جھنگ 
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل جھنگ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل منڈی شاہ جیوݨہ
|
|
|
|
|
|-
|iií
|تحصیل اٹھارہ ہزاری
|
|
|
|
|
|-
|iv
|تحصیل احمد پور سیال
|
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل شور کوٹ
|
|
|
|
|
|-
|'''(8)'''
|ضلع '''ڈیرہ غازی خان'''
|80.99
|11,922
|2,872,631
|2,326,793
|
|-
|i
|تحصیل ڈیرہ غازی خان
|84.34
|2,012
|1,224,964
|1,033,190
|
|-
|ii
|تحصیل کوٹ چھٹہ
|90.1
|1,802
|757,230
|682,634
|
|-
|iii
|تحصیل کوہ سلیمان
|2.1
|5,339
|212,652
|4,595
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|'''(9)'''
|ضلع راجن پور
|74.6
|12,318
|1,996,039
|1,489,157
|
|-
|i
|تحصیل راجن پور
|82.81
|2,078
|706,770
|585,335
|
|-
|ii
|تحصیل ڄام پور
|86.15
|2,322
|849,369
|731,733
|
|-
|iii
|تحصیل روجھاݨ مزاری
|42.36
|2,905
|405,689
|171,887
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|iv
|ڈی ایکسکلیوڈڈ ایریا
|0.6
|5,013
|34,191
|202
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|'''(10)'''
|ضلع مظفرڳڑھ 
|92.37
|4,778
|2,981,048
|2,753,811
|
|-
|i
|تحصیل مظفرڳڑھ
|90.87
|2,377
|1,625,487
|1,477,174
|
|-
|ii
|تحصیل علی پور
|93.79
|1,391
|640,384
|600,633
|
|-
|iii
|تحصیل جتوئی
|94.52
|1,010
|715,177
|676,004
|
|-
|'''(11)'''
|ضلع کوٹ ادو
|79.05
|3,471
|1,347,501
|1,065,249
|
|-
|ii
|تحصیل کوٹ ادو
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|ii
|تحصیل چوک سرور شہید
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|'''(12)'''
|ضلع لیہ
|66.67
|6,289
|1,823,995
|1,216,058
|
|-
|i
|تحصیل لیہ
|72.50
|1,712
|977,088
|708,457
|
|-
|ii
|تحصیل کروڑ لعل عیسݨ
|58.63
|1,823
|594,367
|348,482
|
|-
|iii
|تحصیل چوٻارہ
|63.0
|2,754
|252,540
|159,119
|
|-
|'''(13)'''
|ضلع تونسہ
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل تونسہ
|89.46
|2,769
|677,785
|606,374
|
|-
|ii
|تحصیل وہوا
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|ii
|تحصیل کوہ سلیمان 
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|'''(14)'''
|ضلع میانوالی 
|76.05
|5,840
|1,542,601
|1,173,213
|
|-
|i
|تحصیل میانوالی
|84.37
|2,689
|766,357
|646,579
|
|-
|ii
|تحصیل پپلاں
|74.04
|1,288
|402,050
|297,710
|
|-
|iii
|تحصیل عیسیٰ خیل
|61.11
|1,863
|374,194
|228,924
|
|-
|'''(15)'''
|ضلع بکھر
|79.97
|8,153
|1,647,852
|1,317,859
|
|-
|i
|تحصیل بکھر
|78.87
|2,427
|683,939
|539,469
|
|-
|ii
|تحصیل منکیرہ
|81.48
|1,768
|256,895
|209,319
|
|-
|iii
|تحصیل کلورکوٹ
|78.0
|2,239
|346,591
|270,395
|
|-
|iv
|تحصیل دریا خان
|82.86
|1,719
|360,427
|298,676
|
|-
|'''(16)'''
|ضلع خوشاب
|1.72
|6,511
|1,280,372
|22,025
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خوشاب
|0.43
|2,115
|690,157
|2,970
|ڄٹکی علاقہ 
|-
|ii
|تحصیل نورپور تھل
|4.37
|2,500
|242,831
|10,632
|سرائیکی تحصیل، غیر مصدقہ اعداد
|-
|iii
|تحصیل قائد آباد
|3.54
|1,080
|230,028
|8,156
|جزوی سرائیکی علاقہ، غیر مصدقہ اعداد 
|-
|iv
|تحصیل نوشہرہ
|0.22
|816
|117,356
|267
|ڄٹکی علاقہ
|-
|'''(17)'''
|ضلع '''ڈیرہ اسماعیل خان'''
|64.23
|9,334
|1,625,088
|1,043,818
|
|-
|i
|تحصیل ڈیرہ اسماعیل خان
|59.23
|1,167
|725,449
|429,754
|
|-
|ii
|تحصیل پرووا
|71.63
|1,733
|292,343
|209,413
|
|-
|iii
|تحصیل دراٻݨ کلاں
|76.86
|1,540
|124,318
|95,555
|
|-
|iv
|تحصیل کلاچی
|59.27
|1,229
|101,892
|60,393
|
|-
|v
|تحصیل پہاڑ پور
|65.26
|1,657
|381,086
|248,703
|
|-
|vi
|تحصیل درازندہ
|NA
|2,008
|68,556
|NA
|پشتون تحصیل
|-
|'''(18)'''
|ضلع ٹانک
|16.05
|1,679
|390,626
|62,705
|غیر مصدقہ اعداد
|-
|i
|تحصیل ٹانک
|16.05
|1,679
|390,626
|62,705
|غیر مصدقہ اعداد
|-
|}
[[فائل:India1760 1905.jpg|thumb|ہندوستان تے مرہٹہ راج دے دوران خطہ سرائیکستان دا نقشہ جیہڑا صوبہ ملتان دے طور تے ݙٹھا ونج سڳدائے]]

===اہم سرائیکی شہر تے قصبے===
سرائیکی وسیب وسیع و عریض علاقے تے پھیلا ہویا اے جیندے اہم تے مشہور شہر اے ہن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''سرائیکستان دے اہم شہر بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!شہر
!کل آبادی
!شرح خواندگی 
!سطح سمندر توں اچائی (فٹ)
!حیثیت
!تبصرہ
|-
|1
|'''ملتان'''
|1,871,843
|
|
|مرکزِ سرائیکستان، انتظامی مرکز سول سیکرٹریٹ و ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|2
|بہاولپور
|76,2111
|
|
|انتظامی مرکز سول سیکرٹریٹ و ڈویژنل ہیڈکوارٹر 
|
|-
|3
|ڈیرہ غازی خان
|399,064
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|4
|ڈیرہ اسماعیل خان
|217,457
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|5
|میانوالی
|220,010
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|6
|رحیم یار خان
|477,100
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|7
|بکھر
|113,018
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|8
|ٹانک
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|  
|-
|9
|مظفرڳڑھ
|209,902
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|10
|راجن پور
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|11
|لیہ
|126,055
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|12
|کوٹ ادو
|129,859
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|13
|لودھراں
|117,862
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|14
|تونسہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|15
|کبیروالہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|16
|جہانیاں 
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|17
|میلسی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|18
|یزمان
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|19
|احمدپور شرقیہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|20
|خیرپور ٹامیوالی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|21 
|حاصل پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|22
|صادق آباد
|238,311
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|23
|خان پور کٹورہ
|184,374
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|24
|لیاقت پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|25
|فورٹ عباس
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|26
|کوٹ چھٹہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|27
|فورٹ منرو
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|28
|فاضل پور
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|29
|ڄام پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|30
|روجھاݨ مزاری
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|31
|علی پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام 
|
|-
|32
|جتوئی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|33
|کروڑ لعل عیسݨ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|34
|چوٻارہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|35
|پپلاں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|36
|عیسیٰ خیل
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|37
|منکیرہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|38
|کلورکوٹ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|39
|دریا خان
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|40
|خانسر
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|41
|وہوا
|
|
|
|سب تحصیل
| 
|-
|42
|نورپور تھل
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|43
|خانقاہ شریف 
|
|
|
|ٹاؤن
| 
|-
|44
|بھونگ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|45
|دیراوڑ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|46
|اوچ شریف
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|47
|پرووا
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|48
|کالاباغ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|49
|کلاچی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|50
|روکھڑی
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|51
|کندیاں
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|52
|کمرمشانی
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|53
|قطب پور
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|54
|جھنگ
|
|
|
|ضلعی صدر مقام 
|
|-
|55
|شورکوٹ
|
|
|
|تحصیل صدر مقام 
|
|-
|56
|منڈی شاہ جیوݨہ 
|
|
|
|تحصیل صدر مقام 
|
|-
|57
|احمد پور سیال 
|
|
|
|تحصیل صدر مقام 
|
|-
|}

==مقامی سیاست دا انداز تے روایات==
سرائیکی خطے دی سیاست اُنھاں دے ہتھ وچ ھِے جو نہیں چاہندے سرائیکی اِنھاں دی غلامی کِنوں نجات حاصل کرن نکل سڳن جسطرح ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار پنجاپی ھِے اے طبقہ جیندے ہتھ وچ سرائیکی سیاست ھِے اے وی پنجاپی دا مددگار طبقہ ھِے  پنجاپی دے نال نال  گدی نشین تے جاگیردار وی ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار ھِے اینجھا کائنی اساں سارا ملبہ پنجاپی اُتے رکھ تے استین دے ناگاں کِنوں غافل تھی ونجو تے ایں خوف وچ رہو جو ایں کیتا ڳیا تاں اوں تھی ویسے فلاں تھی ویسے اِے لوک ساڈی سادگی دا ناجائز فائدہ اٹھا تے اساکوں لٹیندے رہسِن، گدی نشین تے جاگیردار ھک ڈوجھے کوں سپورٹ کریندن تے سرائیکی خطے کوں پسماندہ رکھی بیٹھن ۔۔۔۔ سرائیکی خطے دے مسائل اوں صورت وچ حل تھیسِن جڈا تل وطنی سیاست وچ دلچسبی گھنسِن سیاست ایں وقت تَل وطنیاں کِنے کائنی بلکہ اُنھاں کِنے ھِے جو درپردہ سرائیکی کوں کم زات تے نیچ سمجھدن اِنھاں لوکاں تے پنجاپیاں وچ کوئی فرق کائنی پنجاپی اگر سرائیکی نال شدید نفرت کریندن تے اے 0.5 فیصد طبقہ وی جو پیچھلے چالھیں سالیں کِنوں سرائیکی اُتے سیاست کریندا پئے سرائیکی نال گھٹ نفرت کائنی کریندا اِنھاں دی نفرت پنجاپیاں کِنوں ودھ ھِے ایں مسئلے دے حل کیتے سرائیکی نینگر سیاست وچ عملی حصہ گھنن تے ڈوھا نفرت دے سودگراں اُتے کڑی نظر رکھی ونجے ۔۔۔۔ اے نفرت دے سوداگر کینہ پرور تے لالچی وی ھِن تے  سرائیکی نال بغض وی رکھیندن ۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔اِنھاں ڈوھا کِنوں نجات ھی سرائیکی کیتے ترقی دے راستے کھول سڳدی ھِے ۔۔۔۔۔ ھک طبقہ کِنوں نجات دے نال نال ڈوجھے طبقے تے کڑی نظر رکھڑ نال سرائیکی اپڑا بچاؤ کر سڳدن تے اُتے آ سڳدن اِنھاں اُتے بھروسہ کررڑ ممکن کائنی ورنہ نسل پرست کڈھائی وی نہ چاہسِن سرائیکی کوں  پنجاپی کِنوں نجات ملے۔۔۔ھتوں اے نسل پرست پنجاپی دے مدد گار بڑ تے سرائیکی کوں نقصان پہنچیندن۔
===سرائیکی قومیتی جماعتاں===
*[[سرائیکستان قومی کونسل]]، ظہور دھریجہ
*[[سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی]]، راݨا فراز نون
*[[پاکستان سرائیکی پارٹی]]، نخبہ تاج لنگاہ
*[[پاکستان سرائیکی قومی اتحاد]]، کرنل (ر) عبدالجبار عباسی
*[[سرائیکستان قومی اتحاد]]، خواجہ غلام فرید کوریجہ
*[[سرائیکی فاونڈیشن پاکستان]]، ڄام اظہر مراد لاڑ
*[[عوامی سرائیکی پارٹی]]، سجاد اکبر ملکانی
*[[سرائیکی ایکشن کمیٹی]]، راشد عزیز بھٹی
*[[سرائیکی ملت پارٹی]]، اصغر خان ناہڑ
*[[وسیب نیشنل تحریک]]، آصف خان
*[[سرائیکی نیشنل پارٹی]]، عبدالمجید کانجو
*[[سرائیکستان قومی موومنٹ]]، بانی حمید اصغر شاہین مرحوم
*[[وسیب اتحاد]]، شہباز خان

===وفاقی جماعتاں===  
*[[پاکستان تحریک انصاف]]، [[عون عباس بپی]]، صدر سرائیکی وسیب 
*[[پاکستان پیپلز پارٹی]]، مخدوم سید احمد محمود، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان مسلم لیگ (ن)]]، کوئی نی 
*[[پاکستان عوامی تحریک]]، چوہدری فیاض احمد وڑائچ، صدر سرائیکی وسیب
*[[جماعت اسلامی پاکستان]]، راؤ محمد ظفر، صدر سرائیکی وسیب&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://jisp.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-28 |archive-date=2020-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210212121/http://jisp.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[مجلس وحدت المسلمین]]، علامہ اقتدار حسین نقوی، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان مسلم لیگ (ق)]]، کوئی نی
*[[عوامی نیشنل پارٹی]]، کوئی نی

===سرائیکی وسیب دے حکمران خاندان===
*عباسی، نواب صلاح الدین عباسی، احمد پور شرقیہ
*چنڑ، ملک محمد اقبال چنڑ، بہاولپور
*للو، ملک حبیب للو، اوچ
*گیلانی، یوسف رضا گیلانی (ملتان)، افتخار الحسن گیلانی (اوچ)
*پیرزادہ، میاں ریاض حسین پیرزادہ، خیرپور ٹامیوالی
*گردیزی، سید عرفان گردیزی، حاصل پور
*وارݨ، سردار عامر یار وارݨ، دھوڑکوٹ
*پنوہاں، ملک حاصل محمد پنوہاں، علی پور
*سہروردی سادات، مخدوم سید احمد محمود، رحیم یار خان
*متیاݨہ، میاں ممتاز متیاݨہ، چشتیاں
*لالیکا، میاں عبدالستار لالیکا مرحوم، چشتیاں
*خاکوانی، اعظم خان خاکوانی، وہاڑی
*کھچی، ممتاز خان کھچی، وہاڑی
*بھابھہ، نور خان بھابھہ، میلسی
*ݙاہا، خانیوال
*ہراج، مہر اللہ یار ہراج، خانیوال
*ٻوسݨ، حاجی سکندر حیات ٻوسݨ، ملتان
*بھٹہ، شہزاد مقبول بھٹہ، ملتان
*راں، مظہر عباس راں، ملتان
*لانگ، نغمہ مشتاق لانگ، جلالپور پیروالہ
*کانجو، عبدالرحمان کانجو، لودھراں
*کھر، غلام مصطفٰی کھر، مظفر ڳڑھ
*بخاری، باسط سلطان بخاری، مظفر ڳڑھ
*نیازی، عمران خان نیازی، امجد علی خان، میانوالی
*اعواݨ، عائلہ ملک، کالاباغ
*روکھڑی، گل حمید خان روکھڑی، میانوالی
*شادی خیل، الحاج عبیداللہ خان شادی خیل، میانوالی
*ڈھانڈلہ، ملک افضل ڈھانڈلہ، بھکر
*اولکھ، احمد علی اولکھ، لیہ
*لغاری، جمال خان لغاری، ڈیرہ غازی خان
*مزاری، میر بلخ شیر مزاری، روجھان
*کھوسہ، سردار ذوالفقار علی خان کھوسہ، ڈیرہ غازی خان
*دریشک، سردار نصراللہ خان دریشک، راجن پور
*قیصراݨی، میر بادشاہ خان قیصراݨی، تونسہ
*گورچاݨی، سردار شیر علی گورچاݨی، راجن پور
*لونڈ، سردار جاوید اختر لونڈ، ڈیرہ غازی خان
*نواݨی، رشید اکبر نواݨی، بھکر
*جتوئی، قیوم جتوئی، جتوئی

==ثقافت تے روایات==

پٹکا سرائیکی ٹریڈیشن دا اہم جُز ہے ۔پٹکے کوں بدھݨ دے ڈھیر طریقے ھِن ۔سادہ طریقے نال وی پٹکا بدھا ویندے تے پٹکے کوں وَل ڈے تے ھک پاند مُونڈھے تے وی رکھیاں ویندے ڈوجھا پاند سَر وچ لُکیاں ھویا ھوندے ۔کجھ شوقین مزاج نینگر رنگین پَٹکا بدھ تے اپݨی خوبصورتی وچ اضافے دا سبب بݨݨ سانڳے رنگین پٹکے دا استعمال کریندن مقصد صرف خوبصورت نظر آنوݨ تے سرائیکی ٹریڈیشن کوں نشابر کرݨا ھوندے ۔جناب استاد ملک سونا خان بے وس دا پٹکا اسٹائل ھک عام سرائیکی پٹکا اسٹائل ہے ۔جو سرائیکی وسیب وچ عام ہے ۔&lt;ref&gt;https://www.saraikiliterature.com/en/language/history-of-saraiki-language&lt;/ref&gt;

گھیرولی شلوار :گھیر والی شلوار سرائیکی علاقہ دا کلچر ہے کجھ علاقاں اچ ایکوں ولیں آلی شلوار وی آکھا ویندے ایں علاقہ توں اے کلچر باہر نختے ۔ھُݨ اے گھیر والی شلوار بلوچ وی استعمال کریندن تے پاکستان دے ڈوجھے خطے دے لوک ایکوں استعمال کریندن گھیرولی شلوار سرائیکی ٹریڈشن دا حصہ ھے ایکوں سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور دے سابق نواب استعمال کریندے رہے ڳئین ھُݨ اے گھیرولی شلوار والا کلچر متروک تھیندا پئے ضرورت ایں ڳالھ دی ھِ سرائیکی ٹریڈیشن اُبھارݨ سانڳے ایندا استعمال نینگر کرن ۔۔لیکن بلوچستان وچ ھالی وی ایندا استعمال تھیندے ۔شوقین مزاج نوجوان نسل ایندا استعمال کریندی ھِ ۔سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور نواب صبح صادق خان عباسی گھیرولی شلوار دے نال تصویر سرائیکی کلچر کوں نشابر کریندی پئی ہے ۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://seraikigeet.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528103855/https://seraikigeet.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://saraikimusic.blogspot.com/?m=1&lt;/ref&gt;
===سرائیکی زبان تے ایندے لہجے===
[[ملتان]]، مظفرگڑھ , بہاولپور، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان، میاںوالی،خوشاب، صحبت پور، ضلع بار خان تے درگ وچ سرائیکی دا معیاری لہجہ الایا ویندے۔ سرائیکی زبان دے ویہہ ہزار کنوں ودھ شاعر ہن۔

رحیم یار خان، [[راجن پور]]، کشمور تے [[گھوٹکی]] دے اضلاع وچ سرائیکی دا لمے آلا لہجہ ٻولا ویندے. سندھی دے گہرے اثرات دی وجہ توں اے لہجہ معیاری ملتانی سرائیکی توں قدرے مختلف اے.

ابھیچڑی سرائیکی وچ &quot;ب&quot; کوں &quot;ٻ&quot; ، &quot;ج&quot; کوں &quot;ڄ&quot;   تے &quot;گ&quot; کوں ہمشہ &quot;ڳ&quot; ٻولیندے ہِن۔ سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض،عابد تمیمی ایں لہجے دے شاعر ہن۔ ایں لہجے دے مزید ست لہجے ہن۔ ہر تحصیل دا لہجہ کُجھ نہ کُجھ وکھرا ہے.

===سرائیکی زبان دی تعلیمی حیثیت===

==تعلیمی نظام==
===تعلیمی ادارے===
*[[اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور]]
*[[بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان]]
*[[غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازی خان]]
*[[گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان]]
*[[نمل یونیورسٹی میانوالی]]
*[[یونیورسٹی آف میانوالی]]، میانوالی 
*[[تھل یونیورسٹی بھکر]]
*[[صادق گرلز کالج یونیورسٹی بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ ایس ای کالج، بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ صادق عباس کالج، احمد پور شرقیہ]]
*[[یونیورسٹی آف ساؤدرن پنجاب]] ملتان&lt;ref&gt;https://www.isp.edu.pk/&lt;/ref&gt;

===پیشہ ورانہ تعلیمی ادارے===
*[[کیڈٹ کالج عیسیٰ خیل]]، میانوالی&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ccek.edu.pk/page.php?slug=academic |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055650/http://ccek.edu.pk/page.php?slug=academic |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[پولیس ٹریننگ اسکول، ملتان]]&lt;ref&gt;https://www.punjabpolice.gov.pk/trainingbranch&lt;/ref&gt;
*[[قائداعظم میڈیکل کالج، بہاولپور]]
*[[نشتر میڈیکل یونیورسٹی ملتان]]
*[[شیخ زید میڈیکل کالج، رحیم یار خان]]
*[[چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز، بہاولپور]]
*[[خواجہ فرید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ انفارمیشن ٹیکنالوجی، رحیم یار خان]]
*[[میاں نواز شریف انجینئرنگ یونیورسٹی، ملتان]]
*[[محمد شہباز شریف زرعی یونیورسٹی، ملتان]]
*[[میر چاکراعظم رند یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی، ڈیرہ غازی خان]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، ملتان]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، لیہ]]
*[[گورنمنٹ کالج آف کامرس، بہاولپور]]
*[[پاپولیشن ویلفیئر ٹریننگ انسٹیٹیوٹ، ملتان]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pwd.punjab.gov.pk/regional_training_institutes_address |title=Archive copy |access-date=2022-05-19 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-19 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220519120154/https://pwd.punjab.gov.pk/regional_training_institutes_address |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[زرعی یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان]]

==شخصیات تے مشاہیر==
*[[شاہ شمس سبزواری]]
*[[ڄلم بن شبان]]
*[[شیخ حمید]]
*[[داؤد بن نصر]]
*[[بہاؤالدین زکریا ملتانی]]
*[[رفعت عباس]]
*[[خواجہ غلام فرید]]
*[[ابوالفضل فیضی مبارکپوری]]
*[[چندر گپت موریا]]
*[[نواب صادق محمد خان پنجم عباسی]]
*[[ملک امیر محمد خان]]
*[[عطاءاللہ خان عیسیٰ خیلوی]]
*[[عمران خان]]

==وسائل تے معدنیات==
==صنعت تے تجارت==
==آبی وسائل==
==ذرائع نقل و حمل تے آمد و رفت==
*[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان

==زراعت تے فصلاں==
==مواصلات==
*[[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]
*[[ریڈیو پاکستان بہاولپور]]
*[[ریڈیو پاکستان ملتان]]
*[[ریڈیو پاکستان ڈیرہ اسماعیل خان]]
*[[ریڈیو میانوالی]]
*[[وسیب ٹی وی]]
*[[روہی ٹی وی]]

==طبی سہولتاں==
*[[بہاول وکٹوریہ ہسپتال بہاولپور]]
*[[نواب صادق ہسپتال بہاولپور]]
*[[نشتر ہسپتال ملتان]]
*[[شیخ زید ہسپتال رحیم یار خان]]
*[[ساؤتھ پنجاب ہسپتال ملتان]] ملتان&lt;ref&gt;https://southpunjabhospital.com/&lt;/ref&gt;
*[[ملتان انسٹیٹیوٹ آف کڈنی ذیزیزز]]

==قومی تے مقامی کھیݙاں==
*[[سرائیکستان (جنوبی پنجاب) کرکٹ ٹیم]]&lt;ref&gt;https://www.pcb.com.pk/domestic-squads.html&lt;/ref&gt;
*[[ملتان سلطانز کرکٹ ٹیم]]

==علمی، سیاحتی، تاریخی تے روحانی مقامات==
فورٹ منرو ضلع ڈیرہ غازی خان، ماڑی ضلع راجن پور، قلعہ ڈیراور ضلع بہاولپور، قلعہ کہنہ قاسم باغ ملتان، باغ لانگے خان عوامی لائبریری ملتان، جناح پارک ملتان، مزار شاہ یوسف گردیز ملتان، مزار حضرت بہاؤالدین زکریا ملتان، مزار شاہ شمس سبزواری ملتان، مزار حضرت شاہ رکن عالم ملتان، عیدگاہ ملتان، سینٹرل لائبریری بہاولپور، نور محل بہاولپور، دربار محل بہاولپور، نشاط محل بہاولپور، گلزار محل بہاولپور، صادق ڳڑھ محل ڈیرہ نواب صاحب، مزار حضرت ملوک شاہ بہاولپور، گلزار صادق پارک بہاولپور، گیریژن پارک بہاولپور، لال سہانرا نیشنل پارک بہاولپور، مزار حضرت سلطان احمد قتال جلالپور پیروالہ، مزار حضرت جلال الدین سرخپوش بخاری اوچشریف، چنݨ پیر ضلع بہاولپور، ہیڈ پنجند بیراج، مزار حضرت خواجہ سلیمان تونسوی ضلع تونسہ، مزار حضرت سخی سرور ڈیرہ غازی خان، مزار حضرت میاں علی ضلع میانوالی، کالا باغ ضلع میانوالی، چشمہ بیراج ضلع میانوالی، تونسہ بیراج، وادی نمل ضلع میانوالی، بھونگ مسجد صادق آباد، پتݨ منارا ضلع رحیم یار خان، جامع مسجد الصادق بہاولپور، دربار خواجہ غلام فرید کوٹ مٹھݨ شریف، مزار نواب مظفر خان سدوزئی احاطہ حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی، عباسی مسجد ڈیراور، بہاولپور میوزیم، ملتان میوزیم، [[ملتان ٹی ہاؤس]]، شیر باغ بہاولپور

==سرائیکی وسیب دے سوغاتاں تے کھاݨے==
[[ݙولی]]، [[ڈھوڈا]]، [[چلڑا]]، [[سوہن حلوہ]]، [[تل شکری]]، [[پتے آلی دال]]، [[سوہانجݨہ]]، [[ساڳ]]، [[مکئی دی روٹی]]، [[کوکی]]، [[مرونڈا]], [[دابڑ دال]]، [[گجک]]، [[ثوبت]]، [[لسی]]، [[امب]]، [[کھمبی]]، [[دشاڳ]]، [[ماکھی]]، [[کھیر سوڈا]]، [[ٹانگر]]، [[مکھڈی حلوہ]]، [[کٹوہ گوشت]]، [[پیٹھے دا حلوہ]]، [[چٗوری]]، [[ککو]]، [[ڈڈے]]، [[ڳنے دی رؤ]]، [[مکھݨ]]، [[پنجیری]]، [[گھڑے آلے سیویاں]]، [[جَوڑے]]، [[ڳڑ دا شربت]]، [[ستو]]، [[پنڈ دے کھیلونھ]]، [[پیلو]]، [[کڑویلو]]، [[مکھݨ]]، [[دیسی گھیؤ]]، [[کھوئے دے پیڑے]]، [[کھیرنی]]، [[حلوہ پوری]]، [[سری پاوے]]، [[متنجݨ]]

==انتظامی خودمختاری==
سرائیکی وسیب انتظامی طور تے ہک خودمختار علاقہ ہے جیہڑا کہ ہک صوبائی سول سیکرٹریٹ تے کئی وفاقی اداریاں دے زیر انتظام ہے۔ یکم جولائی 2020ء خطہ سرائیکستان دا او تاریخی ݙینہہ اے جݙݨ پاکستان تحریک انصاف دی حکومت ولوں بالخصوص وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں دے کاوشاں نال اتھاں سول بیوروکریسی تے پولیس بیوروکریسی دے انتظامی سیکرٹریٹ دا قیام عمل اچ آیا۔ 30 جون 2020ء کوں جناب زاہد اختر زمان دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل چیف سیکریٹری تے جناب انعام غنی دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل دے کیتی ڳئی۔ وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں نے انہاں ݙوہاں انتظامی سربراہان نال خصوصی ملاقات اچ نیک تمناواں دے بعد سرائیکی خطے دے معاملات تے مسائل بارے تبادلہ خیال کیتا ۔ انہاں ݙوہاں سربراہان نے ݙو جولائی 2020ء کوں سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ (سرکاری ناں جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ) کیتے باقاعدہ طور تے اپݨے ذمہ داریاں سنبھال گھدے۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.punjab.gov.pk/node/4018 |title=Archive copy |access-date=2022-04-02 |archive-date=2021-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422155554/https://www.punjab.gov.pk/node/4018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
===خودمختار صوبائی سیکرٹریٹ (صوبائی محکمے)===
سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ اچ ابتدائی طور تے مندرجہ ذیل محمکہ جات شامل کیتے ڳئے ہن جنہاں وچوں کجھ دے سیکرٹریاں دی تعیناتی تھیوݨی باقی ہے۔
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://urdu.siasat.pk/news/2020-08-18/news-47139 |title=Archive copy |access-date=2022-04-02 |تاريخ-الأرشيف=2021-09-13 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210913092659/https://urdu.siasat.pk/news/2020-08-18/news-47139 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#سروسز اینڈ جنرل ایڈمنسٹریشن ڈیپارٹمنٹ
#داخلہ
#صحت
#اسپیشلائزڈ ہیلتھ کئیر اینڈ میڈیکل ایجوکیشن 
#اعلیٰ تعلیم&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://highereducation.southpunjab.gov.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609125454/http://highereducation.southpunjab.gov.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#سکول ایجوکیشن&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://schooleducation.southpunjab.gov.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130065531/https://schooleducation.southpunjab.gov.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#زراعت
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#لائیو سٹاک اینڈ ڈیری ڈیویلپمنٹ
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری لوکل گورنمنٹ اینڈ کمیونٹی ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری ہاؤسنگ، اربن ڈیویلپمنٹ اینڈ پبلک ہیلتھ انجینئرنگ
#آبپاشی
#جنگلات
#کمیونیکیشن اینڈ ورکس
#محکمہ مال (ریونیو)
#محکمہ بیت المال
#ڈائریکٹوریٹ پبلک ریلیشنز، حکومت پنجاب &lt;ref&gt;https://www.facebook.com/DPRMultan/&lt;/ref&gt;
#جنوبی پنجاب پولیس آفس برائے ایڈیشنل آئی جی، ملتان 
#میٹرو بس سسٹم ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pma.punjab.gov.pk/mmbs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2020-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201123164331/https://pma.punjab.gov.pk/mmbs |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ممبر انفراسٹرکچر ڈویلپمنٹ اتھارٹی ملتان&lt;ref&gt;https://www.idap.pk/details/board-of-authority&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹر سپیشل برانچ پولیس، جنوبی پنجاب، ملتان&lt;ref&gt;https://thepakistandaily.com/usman-buzdar-appoints-controversial-uncle-as-special-branch-director-south-punjab/&lt;/ref&gt;
#دفتر ڈائریکٹر پبلک انسٹرکشنز ایجوکیشن جنوبی پنجاب، ملتان
#پنجاب ایجوکیشن فاونڈیشن، ریجنل آفس ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pef.edu.pk/Contact/index.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-07-01 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922063353/http://www.pef.edu.pk/Contact/index.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پنجاب فوڈ اتھارٹی، ساؤتھ ونگ ملتان&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/PFARESOURCEANSLICENSINGSOUTH&lt;/ref&gt;
#ڈی آئی جی جیل خانہ جات ملتان ریجن &lt;ref&gt;https://prisons.punjab.gov.pk/regional_digs_contact_numbers&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹوریٹ زرعی انجینئرنگ ملتان،&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701052204/http://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹوریٹ زرعی میکنائزیشن ریسرچ ادارہ ملتان ،&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701052204/http://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ایڈیشنل آئی جی ڈسپلن جنوبی پنجاب، &lt;ref&gt;https://punjabpolice.gov.pk/PIO_OTHER_UNIT&lt;/ref&gt;

===وفاقی محکمے تے نیم خودمختار ادارے===
#واپڈا (میپکو ملتان)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mepco.com.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2021-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212171629/http://mepco.com.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان پوسٹ (پوسٹ ماسٹر جنرل آفس جنوبی پنجاب سرکل)&lt;ref&gt;https://www.pakpost.gov.pk/contact_us.php#top&lt;/ref&gt;
#پاکستان ٹیلی ویژن، ملتان مرکز&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ptv.com.pk/Contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-24 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220624061259/https://ptv.com.pk/Contact |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#[[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]، &lt;ref&gt;https://youtube.com/@ptvnationalmultan&lt;/ref&gt;
#ریلوے کنسٹرکشن پاکستان (ریجنل آفس ملتان)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.railcop-pk.com/reg-offices.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415221644/http://railcop-pk.com/reg-offices.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#دی انسٹی ٹیوشن آف انجینئرز پاکستان، ملتان سنٹر&lt;ref&gt;http://iepislamabad.org/iep-centres.php&lt;/ref&gt;
#پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس ملتان &lt;ref&gt;https://pec.org.pk/branch_laision_offices.aspx، پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس، شاہ رکن عالم کالونی ملتان &lt;/ref&gt;
#ایف آئی اے، ملتان&lt;ref&gt;https://www.fia.gov.pk/contact&lt;/ref&gt;
#اے ٹی آئی آر، ملتان آفس &lt;ref&gt;https://atir.gov.pk/?page=admin&lt;/ref&gt;
#نیشنل ہائی وے اتھارٹی، جی ایم کنسٹرکشن ، پنجاب ساؤتھ، ملتان &lt;ref&gt;https://nha.gov.pk/contact-us&lt;/ref&gt;
#ساؤدرن پنجاب ایمبرائیڈری انڈسٹریز (پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ)&lt;ref&gt;http://spei.com.pk/&lt;/ref&gt;
#نیشنل ہائی وے اینڈ موٹروے پولیس، ڈی آئی جی سینٹرل 2، ملتان &lt;ref&gt;https://nhmp.pitb.gov.pk/telephone_directory&lt;/ref&gt;
#پوسٹل لائف انشورنس کمپنی لمیٹڈ، ریجنل ڈائریکٹر ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://plic.com.pk/contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-10 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220610192654/https://plic.com.pk/contact |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان ٹیلی کمیونیکیشن اتھارٹی، ریجنل آفس ملتان&lt;ref&gt;https://www.pta.gov.pk/en/multan&lt;/ref&gt;
#پاکستان کونسل فار ریسرچ ان واٹر ریسورسز، ریجنل آفس بہاولپور&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512093540/https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان سائنس فاونڈیشن، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.psf.gov.pk/contact.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-18 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220618141606/https://psf.gov.pk/contact.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پی ایس کیو سی اے، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان زون&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517141128/http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹوریٹ آف حج، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512061212/https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#وفاقی شرعی عدالت، جنوبی پنجاب، ملتان &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705222651/https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ریجنل نیب ملتان&lt;ref&gt;https://nab.gov.pk/contacts.asp#mul&lt;/ref&gt;
#ایس ایم ای بی ایف سی ساؤتھ پنجاب، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.smebfcmultan.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520105718/https://www.smebfcmultan.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#نادرا ریجنل ہیڈکوارٹر ملتان&lt;ref&gt;https://www.nadra.gov.pk/operational-management/&lt;/ref&gt;
#دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، بہاولپور تے ملتان&lt;ref&gt;دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، ملتان و بہاولپور بنچ https://advocategeneral.punjab.gov.pk/law_officer&lt;/ref&gt;
#قومی امن کمیٹی برائے بین المذاہب ہم آہنگی، حکومت پاکستان&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/npcpbwp/&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹر ٹریڈ ڈیویلپمنٹ اتھارٹی پاکستان، ملتان&lt;ref&gt;https://tdap.gov.pk/&lt;/ref&gt;
#ڈی جی آڈٹ، جنوبی پنجاب، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://agp.gov.pk/Jobs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2022-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607185507/https://agp.gov.pk/Jobs |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پریس انفارمیشن ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان&lt;ref&gt;http://pid.gov.pk/contact_regional&lt;/ref&gt;
#ڈپٹی جنرل مینیجر پیمرا، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pemra.gov.pk/contact.php |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |archive-date=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617094824/https://pemra.gov.pk/contact.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ریجنل دفتر نیشنل ٹیلی کمیونیکیشن کارپوریشن، ملتان&lt;ref&gt;https://ntc.net.pk/ContactCentral.html&lt;/ref&gt;
#پاکستان ریلوے پولیس ملتان ڈویژن &lt;ref&gt;http://www.pakistanjobsbank.com/Jobs/47667/Pakistan-Railway-Police-Jobs-2017-Constables-ASI-NTS-Application-Form-Download-Latest-New/&lt;/ref&gt;
#پاکستان ریلوے، ڈویزنل سپرنٹنڈنٹ ملتان &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-09-13 |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130101320/https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان پریس ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pid.gov.pk/contact_regional |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220617155631/http://pid.gov.pk/contact_regional |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#اسٹیٹ لائف انشورنس کارپوریشن آف پاکستان، ملتان ریجن &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |title=Archive copy |access-date=2022-10-31 |archive-date=2022-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031062935/https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#این ایل سی، ریجنل آفس ملتان
#[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان
#ایف ڈبلیو او، ڈیرہ اسماعیل خان
#فوجی فاؤنڈیشن، دفاتر ملتان، میانوالی
#مراکز قومی بچت پاکستان، ملتان، بہاولپور
#اکادمی ادبیات پاکستان، برانچ آفس ملتان، &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pal.gov.pk/directory.aspx |title=Archive copy |access-date=2023-11-19 |archive-date=2023-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119101912/https://pal.gov.pk/directory.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پولیس ٹریننگ اسکول ملتان، &lt;ref&gt;https://www.punjabpolice.gov.pk/PPOContacts&lt;/ref&gt;

===این جی اوز تے فلاحی، مذہبی تے تحقیقاتی ادارے===
#عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://laulak.info/old/MLAULAK/laulak.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924001303/http://laulak.info/old/MLAULAK/laulak.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#الخدمت فاونڈیشن ساؤتھ پنجاب&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://alkhidmat.org/contact.html |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525003246/https://alkhidmat.org/contact.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#جنوبی پنجاب سنٹر برائے ریسرچ اینڈ ڈیویلپمنٹ ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://spcrd.org/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220517215418/http://spcrd.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sasc.bzu.edu.pk/website/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419042949/https://sasc.bzu.edu.pk/website/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان جرنلسٹ ایسوسی ایشن، جنوبی پنجاب&lt;ref&gt;https://pja.org.pk/south-punjab/&lt;/ref&gt;
#پاکستان یو ایس ایلومنی نیٹ ورک ، جنوبی پنجاب چیپٹر &lt;ref&gt;https://puan.pk/chapters/south-punjab/&lt;/ref&gt;

===بین الاقوامی ادارے تے ملٹی نیشنل کمپنیاں===
*اقوام متحدہ دے وفود برائے سرائیکی وسیب یا جنوبی پنجاب
*یاماہا پاکستان، ملتان آفس&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yamaha-motor.com.pk/offices/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-25 |تاريخ-الأرشيف=2022-09-25 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220925181944/https://www.yamaha-motor.com.pk/offices/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*سوزوکی جنوبی پنجاب، ملتان &lt;ref&gt;//https://suzukisouthpunjab.com//&lt;/ref&gt;
*خانہ فرہنگ ایران، ملتان

===انتظامی تقسیم===
1.جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ
*[[بہاولپور ڈویژن]]، [[ملتان ڈویژن]] تے [[ڈیرہ غازی خان ڈویژن]] (تیرہاں اضلاع) تے مشتمل وسیب دا علاقہ ایڈیشنل چیف سیکریٹری دے ماتحت بذریعہ سول سیکرٹریٹ زیر انتظام
*ضلع ڈیرہ غازی خان دے ذیلی انتظام دے طور تے کوہ سلیمان دے قبائلی علاقے بذریعہ پولیٹیکل اسسٹنٹ 

2.ضلع میانوالی، بھکر تے ضلع خوشاب دا جزوی علاقہ، کمشنر [[سرڳودھا ڈویژن]] (پنجاب) دے زیر انتظام

3.ضلع ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک دے ضلعے، صوبہ خیبرپختونخواہ، کمشنر [[ڈیرہ اسماعیل خان ڈویژن]] دے زیر انتظام&lt;ref&gt;تحقیق و ترتیب، اسماعیل بھٹہ&lt;/ref&gt;

==مزید ݙیکھو==
*[[سرائیکی زبان]]
*[[سرائیکستان سول سیکرٹریٹ]]
*[[تاریخ سرائیکستان]]
*[[ملتان]]
*[[سرائیکی]]
*[[سرائیکی لوک]]
*[[سرائیکی اکھاݨ]]
*[[سرائیکی زبان دا نثری ادب]]
*[[سرائیکی ادب]]
*[[سرائیکی میڈیا]]
*[[سرائیکی قومیتی تحریک]]
*[[سرائیک ڳوتھاں]]
*[[سرائیکی شخصیات]]
*[[سرائیکی وسیب]]

==حوالے==</text>
      <sha1>1o0kwkc9l9e19f05mtqwzeuvdquuu39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فاطمہ البطيحيہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4881</id>
    <revision>
      <id>71508</id>
      <parentid>33088</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T07:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>564</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>71508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3792" sha1="473at83tpk7svuqolshfceynbjvhsnb" xml:space="preserve">[[فائل:Fatima al-Batayahiyyah.png|thumb|فاطمہ البطیحیہ دے ناں دی [[خطاطی]]]]


فاطمہ بنت ابراہیم بن محمود رحمہ بطیحیہ کُوں فاطمہ البطیحیہ دے ناں نال وی سُنڄاݨا وین٘دا ہِے۔ آپ اٹھویں صدی دی مہان٘دری محدثّہ ہَن۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.youngmuslimdigest.com/study/02/2015/great-women-islamic-history-forgotten-legacy/ |title=Archive copy |access-date=2022-03-02 |archive-date=2020-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814130204/https://www.youngmuslimdigest.com/study/02/2015/great-women-islamic-history-forgotten-legacy/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Women In Islam- Exploring New Paradigms۔ آئی ایس بی این: 978-9384878030&lt;/ref&gt;

== حیاتی دا احوال ==
فاطمہ البطیحیہ [[دمشق]] وِچ [[صحیح بخاری]] دی تعلیم ݙِین٘دی ہون٘دی ہَن۔ آپ اُوں ویلے دی سبھ تُوں وݙّی عالمہ دے طور تے سُنڄاݨی وین٘دی ہَن۔ خاص طور تے [[حج]] دے وِچالے وِچ اُوں ویلے مظاہرہ کرین٘دی ہَن جِہڑیلے اِیں دور دے مہان٘درے مرد اسکالر شخصی طور تے اِنّھاں دی تقریر سُݨݨ کِیتے ٻہوں ٻہوں پن٘دھ کر تے آن٘دے ہون٘دے ہَن۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

جِہڑیلے آپ دی عُمر زیادہ تِھیوݨ لڳّی تاں آپ [[مدینہ منورہ]] چلی ڳئیں&lt;ref&gt;Al Muhaddithat: the women scholars in Islam۔ ندوی محمد اکرم&lt;/ref&gt; اَتے [[مسجدِ نبوی]] صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم وِچ اپݨے طالبِ علماں کُوں کُجھ ݙیہاڑے پڑھین٘دی رہ ڳئی ہَن۔ جِہڑیلے وی آپ تھک وین٘دی ہَن تاں  [[حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم]] دی قبر اُتے سِر رکھین٘دی ہَن اَتے اپݨے شگِرداں کُوں پڑھین٘دی رہن٘دی ہَن۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.emel.com/article?id&amp;a_id=828 |title=Archive copy |access-date=2022-03-02 |تاريخ-الأرشيف=2010-12-20 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20101220023646/http://www.emel.com/article?id&amp;a_id=828 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; اِیہ روایت اَڄ دے طرزِ عمل تُوں متصادم ہِے جِتّھاں لوکاں کُوں نبی کریم  [[حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم]] دے ٹِکاݨے دی جاء ݙیکھݨ دی اجازت کائے نِھیں۔

== ٻِیا ݙیکھو ==

* [[اسلام دیاں عالمہ زنانیاں دی تن٘دِیر]]
* [[رابعہ بصری]]
* [[سیدہ نفیسہ]]

== حوالہ جات ==
&lt;references /&gt;
[[ونکی:مہان٘درے زنانیاں]]
[[ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں]]
[[ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام]]
[[ونکی:تِریمت]]
[[ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر]]
[[ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات]]
[[ونکی:زنانیاں]]
[[ونکی:زنانی]]
[[ونکی:اُستانیاں]]
[[ونکی:عالمہ]]
[[ونکی:عالم زنانیاں]]
[[ونکی:اسلام اتے زنانی]]
[[ونکی:اٹھویں صدی دے اسلامی مسلم علماء]]
[[ونکی:عرب مسلم شخصیّتاں]]
[[ونکی:دمشق دے شخصیّتاں]]
[[ونکی:صحیح بخاری دے عالم]]
[[ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں]]
[[ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں]]
[[ونکی:اسلامی تاریخ]]
[[ونکی:اسلام]]
[[ونکی:اسلام دیاں عالمہ زنانیاں]]</text>
      <sha1>473at83tpk7svuqolshfceynbjvhsnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڄٹکی زبان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6258</id>
    <revision>
      <id>71496</id>
      <parentid>69206</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>71496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5723" sha1="77kexgkmtcfml54p8eby8dquk8xurd3" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ڄٹکی، जटकी ،Jatki
|nativename = 
|imagecaption='''ڄٹکی''' [[ڄٹکی]] رسم الخط وچ لکھا ہویا
|states= پاکستان
|region = صوبہ پنجاب دا [[ڄٹکا وسیب]] یا [[بار ریجن]]
|speakers = 
|date = 2017
|نامعلوم 
|familycolor=ہند یورپی زباناں
|fam2=[[ہند ایرانی زباناں]]
|fam3=[[ہند آریائی زباناں]]
|fam4=[[شمال مغربی خطہ]]
|fam5=[[لہندا زباناں|لہندا]]
|fam6=[[سرائیکی]]
|dia1= ابھیچڑی، ہٹھاڑوی، شاہپوری، رچناوی 
|script=[[شاہ مکھی]]، [[دیوناگری]]، [[ملتانی رسم الخظ]]
| glotto           = jatk1238
| glottorefname    = Jatki
| glottofoot       = no
|notice=Indic
|notice2=IPA
}}
جٹکی (Jatki, जटकी) لہجہ سرائیکی دا ہک لہجہ ہے۔ [[حضرت بابا فریدالدین مسعود گنج شکر رحمتہ اللہ علیہ]] تے حضرت سلطان باہو رحمتہ اللہ علیہ ایں زبان دے مشہور صوفی شاعر تے بزرگ ہن۔ اے زبان بہاولنگر، وہاڑی، خانیوال، ساہیوال، اوکاڑہ، پاکپتݨ، سرڳودھا، جھنگ، چنیوٹ تے خوشاب دے ضلعیاں وچ ٻولی ویندی اے۔
[[فائل:Saraiki.svg|thumb|سرائیکی، Saraiki]]

جٹکی  سرائیکی زبان دے ترائے لہجیاں وچوں ہک اہم لہجہ ہے۔

ایہ سرائیکی دا مشرقی لہجہ ہے، اینکوں ٻُچکار صوتاں دی وجہ کنوں ٻُچکاری  وی اہدن۔

== علاقے ==
جھنگ، چنیوٹ، بہاولنگر, حاصل پور, ٹوبہ، ساہیوال، پاک پتنڑ،. اوکاڑہ،. پنڈی بھٹیاں، منڈی بہاؤالدین دی زبان دا ناں جٹکی ہے۔ ایہ بار دی زبان ہے۔بار وچ  نیلی بار ، گنجی بار ، ساندل بار، کِراݨا بار، چج دوآبہ تے رچنا دوآبہ شامل ہن۔ ایں  علاقے دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ نیلی بار، گنجی بار، ساندل بار،  کرانہ بار تے گوندل بار دی نسبت نال ایں کوں ٻاری سرائیکی وی آہدے ہن۔
ایں لہجے وچ &quot;ب&quot; کوں &quot;ٻ&quot; ، &quot;ج&quot; کوں &quot;ڄ&quot; ، &quot;د&quot; کوں &quot;ڊ&quot; تے &quot;گ&quot; کوں &quot;ڳ&quot; ہمیشہ ٻولیندے ہِن۔ ایں لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ڊ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن، سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض تے عابد تمیمی ایں لہجے دے شاعر ہن۔ اُبھّا مشرق کوں آہدے ہن۔ ایں نسبت نال ایں کوں اُبھیچڑی وی آہدے ہن۔

منڈھ قدیم کنوں ایں زبان کوں ڄاٹکی وی اہدے آندن۔

== ناں ==

* ڄاٹکی
* ٻار دی ٻولی
*ریاستی (بہاول پور ڈویژن وچ ریاستی اہدن)
*لوکل
* ابھیچڑی
* ٻُچکاری
*ملتانی
* متفقہ ناں ١٩٦٢ء کنوں سرائیکی ہے۔

== خاص صوتاں ==
ایں لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ڊ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن ، ایں سانگے ایں لہجے کوں ٻُچکاری سرائیکی وی اہدن۔ ٻُچکار صوتاں کوں انگریزی وچ implosive  اہدے ہن۔ ٻُچکار صوت وچ ہوا ٻاہروں اندر آلے پاسے مُن٘ہ وچ چھک تے گھن ویندن۔ سُرکݨ ، چوپݨ تے چُوسݨ دا عمل وی این٘ویں ہوندے۔ ٻیا ، ڊوا، شئے کوں آپݨے پاسے چھک ونڄݨ نال مماثلت رکھیندن۔ ݙوجھی ڳالھ ایہ ہے جو ہوا مُن٘ہ وچ گھن ون٘ڄݨ کیتے پہلے مُن٘ہ کھُلدا ہے۔ ول اندر ساہ آلی نالی  جھٹکے نال بند تھی ویندی ہے۔ ایں جھٹکے دی وجہ کنوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔

ڊ دا تعلق جٹکی نال ہے، صرف جٹکی آلے ایہ لفظ الیندے ہن۔ ایہ اواز صرف جھنگ سرڳودھا تے ساہیوال وغیرہ دے لوک الیندن۔ ایں کوں [[ڄٹکی زبان]] دا خاص حرف وی آکھیا ویندے۔ سرائیکی ماہرین ایں حرف کوں وکھرا حرف شمار کائنی کریندے۔

مثالاں: ڊوں۔ ڊہ، ڊُدھ، ڊوا، ڊاند، ڊیپال پور، ڳڊیں، کڊݨ، کڊّے، اُڊّے

== خاص لفظ ==
گھن کوں لے اہدن۔ وت کوں مُڑ اہدن۔ کوں کوں نوں اہدن۔ جھیکڑی حرف تے پیش ورتیندن۔ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+سرائیکی تے ڄٹکی وچ فرق
!سرائیکی 
!ڄٹکی
!سرائیکی 
!ڄٹکی
|-
|گھن
|لے
|ول
|مُڑ
|-
|تیݙا
|تیرا
|کوں
|نوں
|-
|میݙا
|میرا
|تیکوں
|تینوں
|-
|مسات
|مسیر
|بُوآ
|پھُپھی
|-
|ݙاݙا
|ڊاڊا
|ݙاݙی
|ڊاڊی
|-
|ݙو
|ڊو
|ݙوجھا
|ڊُوآ
|-
|بیج
|ٻی
|کھڑیج
|کھڑیء
|-
|لالہ
|بھاؤٗ
|بھیْݨ
|بھَیݨ
|}

== شاعر ==
عابد تمیمی، درد، سلطان ٻاہو  جٹکی دے وݙے شاعر ہن،، کجھ شاعر ایہ ہن۔
* [[خضر حیات گُل]]
* [[محسن علی محسن]]
* [[شمس تبریز چدھڑ]]
* [[محمد یوسف تارڑ]]
* [[ریاض سیال]]
* [[ریاض حسین ارم]]
* [[غلام محمد درد]]

==مزید ݙیکھو==
*[[ڄٹکی وکیپیڈیا (ڄٹکی زبان دا انسائیکلوپیڈیا)]]
*[[ڄٹکا وسیب]]
==حوالے==</text>
      <sha1>77kexgkmtcfml54p8eby8dquk8xurd3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>71497</id>
      <parentid>71496</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* علاقے */</comment>
      <origin>71497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5712" sha1="ju4p1024rbg0npacctg7i6mhxz8bu4z" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ڄٹکی، जटकी ،Jatki
|nativename = 
|imagecaption='''ڄٹکی''' [[ڄٹکی]] رسم الخط وچ لکھا ہویا
|states= پاکستان
|region = صوبہ پنجاب دا [[ڄٹکا وسیب]] یا [[بار ریجن]]
|speakers = 
|date = 2017
|نامعلوم 
|familycolor=ہند یورپی زباناں
|fam2=[[ہند ایرانی زباناں]]
|fam3=[[ہند آریائی زباناں]]
|fam4=[[شمال مغربی خطہ]]
|fam5=[[لہندا زباناں|لہندا]]
|fam6=[[سرائیکی]]
|dia1= ابھیچڑی، ہٹھاڑوی، شاہپوری، رچناوی 
|script=[[شاہ مکھی]]، [[دیوناگری]]، [[ملتانی رسم الخظ]]
| glotto           = jatk1238
| glottorefname    = Jatki
| glottofoot       = no
|notice=Indic
|notice2=IPA
}}
جٹکی (Jatki, जटकी) لہجہ سرائیکی دا ہک لہجہ ہے۔ [[حضرت بابا فریدالدین مسعود گنج شکر رحمتہ اللہ علیہ]] تے حضرت سلطان باہو رحمتہ اللہ علیہ ایں زبان دے مشہور صوفی شاعر تے بزرگ ہن۔ اے زبان بہاولنگر، وہاڑی، خانیوال، ساہیوال، اوکاڑہ، پاکپتݨ، سرڳودھا، جھنگ، چنیوٹ تے خوشاب دے ضلعیاں وچ ٻولی ویندی اے۔
[[فائل:Saraiki.svg|thumb|سرائیکی، Saraiki]]

جٹکی  سرائیکی زبان دے ترائے لہجیاں وچوں ہک اہم لہجہ ہے۔

ایہ سرائیکی دا مشرقی لہجہ ہے، اینکوں ٻُچکار صوتاں دی وجہ کنوں ٻُچکاری  وی اہدن۔

== علاقے ==
چنیوٹ، بہاولنگر, حاصل پور, ٹوبہ، ساہیوال، پاک پتنڑ،. اوکاڑہ،. پنڈی بھٹیاں، منڈی بہاؤالدین دی زبان دا ناں جٹکی ہے۔ ایہ بار دی زبان ہے۔بار وچ  نیلی بار ، گنجی بار ، ساندل بار، کِراݨا بار، چج دوآبہ تے رچنا دوآبہ شامل ہن۔ ایں  علاقے دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ نیلی بار، گنجی بار، ساندل بار،  کرانہ بار تے گوندل بار دی نسبت نال ایں کوں ٻاری سرائیکی وی آہدے ہن۔
ایں لہجے وچ &quot;ب&quot; کوں &quot;ٻ&quot; ، &quot;ج&quot; کوں &quot;ڄ&quot; ، &quot;د&quot; کوں &quot;ڊ&quot; تے &quot;گ&quot; کوں &quot;ڳ&quot; ہمیشہ ٻولیندے ہِن۔ ایں لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ڊ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن، سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض تے عابد تمیمی ایں لہجے دے شاعر ہن۔ اُبھّا مشرق کوں آہدے ہن۔ ایں نسبت نال ایں کوں اُبھیچڑی وی آہدے ہن۔

منڈھ قدیم کنوں ایں زبان کوں ڄاٹکی وی اہدے آندن۔

== ناں ==

* ڄاٹکی
* ٻار دی ٻولی
*ریاستی (بہاول پور ڈویژن وچ ریاستی اہدن)
*لوکل
* ابھیچڑی
* ٻُچکاری
*ملتانی
* متفقہ ناں ١٩٦٢ء کنوں سرائیکی ہے۔

== خاص صوتاں ==
ایں لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ڊ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن ، ایں سانگے ایں لہجے کوں ٻُچکاری سرائیکی وی اہدن۔ ٻُچکار صوتاں کوں انگریزی وچ implosive  اہدے ہن۔ ٻُچکار صوت وچ ہوا ٻاہروں اندر آلے پاسے مُن٘ہ وچ چھک تے گھن ویندن۔ سُرکݨ ، چوپݨ تے چُوسݨ دا عمل وی این٘ویں ہوندے۔ ٻیا ، ڊوا، شئے کوں آپݨے پاسے چھک ونڄݨ نال مماثلت رکھیندن۔ ݙوجھی ڳالھ ایہ ہے جو ہوا مُن٘ہ وچ گھن ون٘ڄݨ کیتے پہلے مُن٘ہ کھُلدا ہے۔ ول اندر ساہ آلی نالی  جھٹکے نال بند تھی ویندی ہے۔ ایں جھٹکے دی وجہ کنوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔

ڊ دا تعلق جٹکی نال ہے، صرف جٹکی آلے ایہ لفظ الیندے ہن۔ ایہ اواز صرف جھنگ سرڳودھا تے ساہیوال وغیرہ دے لوک الیندن۔ ایں کوں [[ڄٹکی زبان]] دا خاص حرف وی آکھیا ویندے۔ سرائیکی ماہرین ایں حرف کوں وکھرا حرف شمار کائنی کریندے۔

مثالاں: ڊوں۔ ڊہ، ڊُدھ، ڊوا، ڊاند، ڊیپال پور، ڳڊیں، کڊݨ، کڊّے، اُڊّے

== خاص لفظ ==
گھن کوں لے اہدن۔ وت کوں مُڑ اہدن۔ کوں کوں نوں اہدن۔ جھیکڑی حرف تے پیش ورتیندن۔ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+سرائیکی تے ڄٹکی وچ فرق
!سرائیکی 
!ڄٹکی
!سرائیکی 
!ڄٹکی
|-
|گھن
|لے
|ول
|مُڑ
|-
|تیݙا
|تیرا
|کوں
|نوں
|-
|میݙا
|میرا
|تیکوں
|تینوں
|-
|مسات
|مسیر
|بُوآ
|پھُپھی
|-
|ݙاݙا
|ڊاڊا
|ݙاݙی
|ڊاڊی
|-
|ݙو
|ڊو
|ݙوجھا
|ڊُوآ
|-
|بیج
|ٻی
|کھڑیج
|کھڑیء
|-
|لالہ
|بھاؤٗ
|بھیْݨ
|بھَیݨ
|}

== شاعر ==
عابد تمیمی، درد، سلطان ٻاہو  جٹکی دے وݙے شاعر ہن،، کجھ شاعر ایہ ہن۔
* [[خضر حیات گُل]]
* [[محسن علی محسن]]
* [[شمس تبریز چدھڑ]]
* [[محمد یوسف تارڑ]]
* [[ریاض سیال]]
* [[ریاض حسین ارم]]
* [[غلام محمد درد]]

==مزید ݙیکھو==
*[[ڄٹکی وکیپیڈیا (ڄٹکی زبان دا انسائیکلوپیڈیا)]]
*[[ڄٹکا وسیب]]
==حوالے==</text>
      <sha1>ju4p1024rbg0npacctg7i6mhxz8bu4z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>71498</id>
      <parentid>71497</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>71498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5543" sha1="3ltbark4zy6k3mfkefwtmtg0rhuv9k0" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ڄٹکی، जटकी ،Jatki
|nativename = 
|imagecaption='''ڄٹکی''' [[ڄٹکی]] رسم الخط وچ لکھا ہویا
|states= پاکستان
|region = صوبہ پنجاب دا [[ڄٹکا وسیب]] یا [[بار ریجن]]
|speakers = 
|date = 2017
|نامعلوم 
|familycolor=ہند یورپی زباناں
|fam2=[[ہند ایرانی زباناں]]
|fam3=[[ہند آریائی زباناں]]
|fam4=[[شمال مغربی خطہ]]
|fam5=[[لہندا زباناں|لہندا]]
|fam6=[[سرائیکی]]
|dia1= ابھیچڑی، ہٹھاڑوی، شاہپوری، رچناوی 
|script=[[شاہ مکھی]]، [[دیوناگری]]، [[ملتانی رسم الخظ]]
| glotto           = jatk1238
| glottorefname    = Jatki
| glottofoot       = no
|notice=Indic
|notice2=IPA
}}
جٹکی (Jatki, जटकी) لہجہ سرائیکی دا ہک لہجہ ہے۔ [[حضرت بابا فریدالدین مسعود گنج شکر رحمتہ اللہ علیہ]] تے حضرت سلطان باہو رحمتہ اللہ علیہ ایں زبان دے مشہور صوفی شاعر تے بزرگ ہن۔ اے زبان بہاولنگر، وہاڑی، خانیوال، ساہیوال، اوکاڑہ، پاکپتݨ، سرڳودھا، چنیوٹ تے خوشاب دے ضلعیاں وچ ٻولی ویندی اے۔
ایہ سرائیکی دا مشرقی لہجہ ہے، اینکوں ٻُچکار صوتاں دی وجہ کنوں ٻُچکاری  وی اہدن۔

== علاقے ==
چنیوٹ، بہاولنگر, حاصل پور, ٹوبہ، ساہیوال، پاک پتنڑ،. اوکاڑہ،. پنڈی بھٹیاں، منڈی بہاؤالدین دی زبان دا ناں جٹکی ہے۔ ایہ بار دی زبان ہے۔بار وچ  نیلی بار ، گنجی بار ، ساندل بار، کِراݨا بار، چج دوآبہ تے رچنا دوآبہ شامل ہن۔ ایں  علاقے دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ نیلی بار، گنجی بار، ساندل بار،  کرانہ بار تے گوندل بار دی نسبت نال ایں کوں ٻاری سرائیکی وی آہدے ہن۔
ایں لہجے وچ &quot;ب&quot; کوں &quot;ٻ&quot; ، &quot;ج&quot; کوں &quot;ڄ&quot; ، &quot;د&quot; کوں &quot;ڊ&quot; تے &quot;گ&quot; کوں &quot;ڳ&quot; ہمیشہ ٻولیندے ہِن۔ ایں لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ڊ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن، سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض تے عابد تمیمی ایں لہجے دے شاعر ہن۔ اُبھّا مشرق کوں آہدے ہن۔ ایں نسبت نال ایں کوں اُبھیچڑی وی آہدے ہن۔

منڈھ قدیم کنوں ایں زبان کوں ڄاٹکی وی اہدے آندن۔

== ناں ==

* ڄاٹکی
* ٻار دی ٻولی
*ریاستی (بہاول پور ڈویژن وچ ریاستی اہدن)
*لوکل
* ابھیچڑی
* ٻُچکاری
*ملتانی
* متفقہ ناں ١٩٦٢ء کنوں سرائیکی ہے۔

== خاص صوتاں ==
ایں لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ڊ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن ، ایں سانگے ایں لہجے کوں ٻُچکاری سرائیکی وی اہدن۔ ٻُچکار صوتاں کوں انگریزی وچ implosive  اہدے ہن۔ ٻُچکار صوت وچ ہوا ٻاہروں اندر آلے پاسے مُن٘ہ وچ چھک تے گھن ویندن۔ سُرکݨ ، چوپݨ تے چُوسݨ دا عمل وی این٘ویں ہوندے۔ ٻیا ، ڊوا، شئے کوں آپݨے پاسے چھک ونڄݨ نال مماثلت رکھیندن۔ ݙوجھی ڳالھ ایہ ہے جو ہوا مُن٘ہ وچ گھن ون٘ڄݨ کیتے پہلے مُن٘ہ کھُلدا ہے۔ ول اندر ساہ آلی نالی  جھٹکے نال بند تھی ویندی ہے۔ ایں جھٹکے دی وجہ کنوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔

ڊ دا تعلق جٹکی نال ہے، صرف جٹکی آلے ایہ لفظ الیندے ہن۔ ایہ اواز صرف جھنگ سرڳودھا تے ساہیوال وغیرہ دے لوک الیندن۔ ایں کوں [[ڄٹکی زبان]] دا خاص حرف وی آکھیا ویندے۔ سرائیکی ماہرین ایں حرف کوں وکھرا حرف شمار کائنی کریندے۔

مثالاں: ڊوں۔ ڊہ، ڊُدھ، ڊوا، ڊاند، ڊیپال پور، ڳڊیں، کڊݨ، کڊّے، اُڊّے

== خاص لفظ ==
گھن کوں لے اہدن۔ وت کوں مُڑ اہدن۔ کوں کوں نوں اہدن۔ جھیکڑی حرف تے پیش ورتیندن۔ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+سرائیکی تے ڄٹکی وچ فرق
!سرائیکی 
!ڄٹکی
!سرائیکی 
!ڄٹکی
|-
|گھن
|لے
|ول
|مُڑ
|-
|تیݙا
|تیرا
|کوں
|نوں
|-
|میݙا
|میرا
|تیکوں
|تینوں
|-
|مسات
|مسیر
|بُوآ
|پھُپھی
|-
|ݙاݙا
|ڊاڊا
|ݙاݙی
|ڊاڊی
|-
|ݙو
|ڊو
|ݙوجھا
|ڊُوآ
|-
|بیج
|ٻی
|کھڑیج
|کھڑیء
|-
|لالہ
|بھاؤٗ
|بھیْݨ
|بھَیݨ
|}

== شاعر ==
عابد تمیمی، درد، سلطان ٻاہو  جٹکی دے وݙے شاعر ہن،، کجھ شاعر ایہ ہن۔
* [[خضر حیات گُل]]
* [[محسن علی محسن]]
* [[شمس تبریز چدھڑ]]
* [[محمد یوسف تارڑ]]
* [[ریاض سیال]]
* [[ریاض حسین ارم]]
* [[غلام محمد درد]]

==مزید ݙیکھو==
*[[ڄٹکی وکیپیڈیا (ڄٹکی زبان دا انسائیکلوپیڈیا)]]
*[[ڄٹکا وسیب]]
==حوالے==</text>
      <sha1>3ltbark4zy6k3mfkefwtmtg0rhuv9k0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>71499</id>
      <parentid>71498</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>71499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5583" sha1="aeun00sixt2fyiw6tsas8zq47uctoe2" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ڄٹکی، जटकी ،Jatki
|nativename = 
|imagecaption='''ڄٹکی''' [[ڄٹکی]] رسم الخط وچ لکھا ہویا
|states= پاکستان
|region = صوبہ پنجاب دا [[ڄٹکا وسیب]] یا [[بار ریجن]]، مرکزی شہر [[سرڳودھا]] 
|speakers = 
|date = 2017
|نامعلوم 
|familycolor=ہند یورپی زباناں
|fam2=[[ہند ایرانی زباناں]]
|fam3=[[ہند آریائی زباناں]]
|fam4=[[شمال مغربی خطہ]]
|fam5=[[لہندا زباناں|لہندا]]
|fam6=[[سرائیکی]]
|dia1= ابھیچڑی، ہٹھاڑوی، شاہپوری، رچناوی 
|script=[[شاہ مکھی]]، [[دیوناگری]]، [[ملتانی رسم الخظ]]
| glotto           = jatk1238
| glottorefname    = Jatki
| glottofoot       = no
|notice=Indic
|notice2=IPA
}}
جٹکی (Jatki, जटकी) لہجہ سرائیکی دا ہک لہجہ ہے۔ [[حضرت بابا فریدالدین مسعود گنج شکر رحمتہ اللہ علیہ]] تے حضرت سلطان باہو رحمتہ اللہ علیہ ایں زبان دے مشہور صوفی شاعر تے بزرگ ہن۔ اے زبان بہاولنگر، وہاڑی، خانیوال، ساہیوال، اوکاڑہ، پاکپتݨ، سرڳودھا، چنیوٹ تے خوشاب دے ضلعیاں وچ ٻولی ویندی اے۔
ایہ سرائیکی دا مشرقی لہجہ ہے، اینکوں ٻُچکار صوتاں دی وجہ کنوں ٻُچکاری  وی اہدن۔

== علاقے ==
چنیوٹ، بہاولنگر, حاصل پور, ٹوبہ، ساہیوال، پاک پتنڑ،. اوکاڑہ،. پنڈی بھٹیاں، منڈی بہاؤالدین دی زبان دا ناں جٹکی ہے۔ ایہ بار دی زبان ہے۔بار وچ  نیلی بار ، گنجی بار ، ساندل بار، کِراݨا بار، چج دوآبہ تے رچنا دوآبہ شامل ہن۔ ایں  علاقے دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ نیلی بار، گنجی بار، ساندل بار،  کرانہ بار تے گوندل بار دی نسبت نال ایں کوں ٻاری سرائیکی وی آہدے ہن۔
ایں لہجے وچ &quot;ب&quot; کوں &quot;ٻ&quot; ، &quot;ج&quot; کوں &quot;ڄ&quot; ، &quot;د&quot; کوں &quot;ڊ&quot; تے &quot;گ&quot; کوں &quot;ڳ&quot; ہمیشہ ٻولیندے ہِن۔ ایں لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ڊ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن، سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض تے عابد تمیمی ایں لہجے دے شاعر ہن۔ اُبھّا مشرق کوں آہدے ہن۔ ایں نسبت نال ایں کوں اُبھیچڑی وی آہدے ہن۔

منڈھ قدیم کنوں ایں زبان کوں ڄاٹکی وی اہدے آندن۔

== ناں ==

* ڄاٹکی
* ٻار دی ٻولی
*ریاستی (بہاول پور ڈویژن وچ ریاستی اہدن)
*لوکل
* ابھیچڑی
* ٻُچکاری
*ملتانی
* متفقہ ناں ١٩٦٢ء کنوں سرائیکی ہے۔

== خاص صوتاں ==
ایں لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ڊ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن ، ایں سانگے ایں لہجے کوں ٻُچکاری سرائیکی وی اہدن۔ ٻُچکار صوتاں کوں انگریزی وچ implosive  اہدے ہن۔ ٻُچکار صوت وچ ہوا ٻاہروں اندر آلے پاسے مُن٘ہ وچ چھک تے گھن ویندن۔ سُرکݨ ، چوپݨ تے چُوسݨ دا عمل وی این٘ویں ہوندے۔ ٻیا ، ڊوا، شئے کوں آپݨے پاسے چھک ونڄݨ نال مماثلت رکھیندن۔ ݙوجھی ڳالھ ایہ ہے جو ہوا مُن٘ہ وچ گھن ون٘ڄݨ کیتے پہلے مُن٘ہ کھُلدا ہے۔ ول اندر ساہ آلی نالی  جھٹکے نال بند تھی ویندی ہے۔ ایں جھٹکے دی وجہ کنوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔

ڊ دا تعلق جٹکی نال ہے، صرف جٹکی آلے ایہ لفظ الیندے ہن۔ ایہ اواز صرف جھنگ سرڳودھا تے ساہیوال وغیرہ دے لوک الیندن۔ ایں کوں [[ڄٹکی زبان]] دا خاص حرف وی آکھیا ویندے۔ سرائیکی ماہرین ایں حرف کوں وکھرا حرف شمار کائنی کریندے۔

مثالاں: ڊوں۔ ڊہ، ڊُدھ، ڊوا، ڊاند، ڊیپال پور، ڳڊیں، کڊݨ، کڊّے، اُڊّے

== خاص لفظ ==
گھن کوں لے اہدن۔ وت کوں مُڑ اہدن۔ کوں کوں نوں اہدن۔ جھیکڑی حرف تے پیش ورتیندن۔ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+سرائیکی تے ڄٹکی وچ فرق
!سرائیکی 
!ڄٹکی
!سرائیکی 
!ڄٹکی
|-
|گھن
|لے
|ول
|مُڑ
|-
|تیݙا
|تیرا
|کوں
|نوں
|-
|میݙا
|میرا
|تیکوں
|تینوں
|-
|مسات
|مسیر
|بُوآ
|پھُپھی
|-
|ݙاݙا
|ڊاڊا
|ݙاݙی
|ڊاڊی
|-
|ݙو
|ڊو
|ݙوجھا
|ڊُوآ
|-
|بیج
|ٻی
|کھڑیج
|کھڑیء
|-
|لالہ
|بھاؤٗ
|بھیْݨ
|بھَیݨ
|}

== شاعر ==
عابد تمیمی، درد، سلطان ٻاہو  جٹکی دے وݙے شاعر ہن،، کجھ شاعر ایہ ہن۔
* [[خضر حیات گُل]]
* [[محسن علی محسن]]
* [[شمس تبریز چدھڑ]]
* [[محمد یوسف تارڑ]]
* [[ریاض سیال]]
* [[ریاض حسین ارم]]
* [[غلام محمد درد]]

==مزید ݙیکھو==
*[[ڄٹکی وکیپیڈیا (ڄٹکی زبان دا انسائیکلوپیڈیا)]]
*[[ڄٹکا وسیب]]
==حوالے==</text>
      <sha1>aeun00sixt2fyiw6tsas8zq47uctoe2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڄٹکا وسیب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6259</id>
    <revision>
      <id>71500</id>
      <parentid>28930</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>71500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4897" sha1="fa92v3rkhu4ftx7v7lge3n54l9nl8p0" xml:space="preserve">بار ریجن دا علاقہ جتھاں سرائیکی دی ہک وݙی شاخ [[ڄٹکی زبان]] ٻولی ویندی ہے۔ ڄٹکے وسیب دا لسانی، ثقافتی تے سیاسی مرکز سرڳودھا اے۔

==ڄٹکے وسیب دے علاقے== 
ڄٹکی زبان دا خطہ ہک وسیع رقبے تے کھنڈیا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے۔  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''ڄٹکے وسیب دے ضلعے بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!ضلع/تحصیل
!اکثریتی زبان
!رقبہ (KM²)
!کل آبادی
!ڄٹکی آبادی
!تبصرہ
|-
|'''(1)'''
|ضلع '''جھنگ'''
|
|
|
|
|مرکز
|-
|i
|تحصیل جھنگ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل اٹھارہاں ہزاری
|
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل شورکوٹ
|
|
|
|
|
|-
|'''(2)'''
|ضلع چنیوٹ
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل چنیوٹ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل لالیاں
|
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل بھواݨہ
|
|
|
|
|
|-
|'''(3)'''
|ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ  
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل کمالیہ
|
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل گوجرہ
|
|
|
|
|
|-
|'''(4)'''
|ضلع '''ساہیوال''' 
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل ساہیوال 
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل چیچہ وطنی 
|
|
|
|
|
|-
|'''(5)'''
|ضلع اوکاڑہ
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل اوکاڑہ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل دیپال پور
|
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل رینالہ خورد
|
|
|
|
|
|-
|'''(6)'''
|ضلع پاکپتݨ 
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل پاکپتݨ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل عارف والہ
|
|
|
|
|
|-
|'''(7)'''
|ضلع '''سرڳودھا''' 
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل سرڳودھا
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل بھلوال
|
|
|
|
|
|-
|iií
|تحصیل سلانوالی
|
|
|
|
|
|-
|iv
|تحصیل شاہ پور
|
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل ساہیوال (شاہپوری)
|
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل کوٹ مومن
|
|
|
|
|
|-
|'''(8)'''
|ضلع خوشاب
|
|6,511
|1,280,372
|
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خوشاب
|
|
|690,157
|
| 
|-
|ii
|تحصیل نورپور تھل
|
|2,500
|242,831
|
|سرائیکی تحصیل، غیر مصدقہ اعداد
|-
|iii
|تحصیل قائد آباد
|
|1,080
|230,028
|
|جزوی سرائیکی علاقہ، غیر مصدقہ اعداد 
|-
|iv
|تحصیل نوشہرہ
|
|816
|117,356
|
|
|-
|}

===اہم ڄٹکے شہر تے قصبے===
ڄٹکا وسیب وسیع علاقے تے پھیلا ہویا اے جیندے اہم تے مشہور شہر اے ہن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''ڄٹکے وسیب دے اہم شہر بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!شہر
!کل آبادی
!شرح خواندگی 
!سطح سمندر توں اچائی (فٹ)
!حیثیت
!تبصرہ
|-
|1
|'''جھنگ'''
|
|
|
|مرکزِ ڄٹکا وسیب
|
|-
|2
|سرڳودھا
|
|
|
|ڄٹکے وسیب دا سب توں وݙا شہر تے ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|3
|ساہیوال 
|
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|4
|بہاولنگر
|
|
|
|
|
|-
|5
|چنیوٹ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|6
|پاکپتݨ 
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|7
|اوکاڑہ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|8
|خوشاب
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|  
|-
|9
|ٹوبہ ٹیک سنگھ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|10
|عارف والہ
|
|
|
|
|
|-
|11
|چشتیاں
|
|
|
|
|
|-
|12
|وہاڑی 
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|13
|ہارون آباد
|
|
|
|
|
|-
|14
|کمالیہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|15
|بھلوال
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|16
|شاہ پور 
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|17
|بوریوالہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|18
|چیچہ وطنی 
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|19
|میاں چنوں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|20
|خانیوال
|
|
|
|
|
|-
|21 
|شورکوٹ
|
|
|
|
|
|-
|22
|جھال چکیاں
|
|
|
|
|
|-
|23
|تخت ہزارہ
|
|
|
|
|
|-
|24
|سلانوالی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|25
|تلمبہ
|
|
|
|
|
|-
|26
|عبدالحکیم
|
|
|
|
|
|-
|27
|دیپال پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|28
|حویلی لکھا
|
|
|
|
|
|-
|29
|حجرہ شاہ مقیم
|
|
|
|
|
|-
|30
|احمدپور سیال
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|31
|اٹھارہاں ہزاری
|
|
|
|تحصیل صدرمقام 
|
|-
|32
|گوجرہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|33
|لالیاں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|34
|بھواݨہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|35
|خوشاب
|
|
|
|
|
|-
|36
|نوشہرہ
|
|
|
|
|
|-
|37
|جوہر آباد
|
|
|
|
|
|-
|}

==مزید ݙیکھو==
*[[ڄٹکی وکیپیڈیا (ڄٹکی زبان دا انسائیکلوپیڈیا)]]
*[[ڄٹکی زبان]]

==حوالے==</text>
      <sha1>fa92v3rkhu4ftx7v7lge3n54l9nl8p0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>71501</id>
      <parentid>71500</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڄٹکے وسیب دے علاقے */</comment>
      <origin>71501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5038" sha1="snzylzexez832j5h0o0b8w42ah0n3sv" xml:space="preserve">بار ریجن دا علاقہ جتھاں سرائیکی دی ہک وݙی شاخ [[ڄٹکی زبان]] ٻولی ویندی ہے۔ ڄٹکے وسیب دا لسانی، ثقافتی تے سیاسی مرکز سرڳودھا اے۔

==ڄٹکے وسیب دے علاقے== 
ڄٹکی زبان دا خطہ ہک وسیع رقبے تے کھنڈیا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے۔  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''ڄٹکے وسیب دے ضلعے بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!ضلع/تحصیل
!اکثریتی زبان
!رقبہ (KM²)
!کل آبادی
!ڄٹکی آبادی
!تبصرہ
|-
|'''(1)'''
|ضلع '''بہاولنگر'''
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل بہاولنگر
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل چشتیاں
|
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل فورٹ عباس
|
|
|
|
|ڄٹکی تے سرائیکی تحصیل 
|-
|iv
|تحصیل منچن آباد
|
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل ہارون آباد
|
|
|
|
|
|-
|'''(2)'''
|ضلع چنیوٹ
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل چنیوٹ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل لالیاں
|
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل بھواݨہ
|
|
|
|
|
|-
|'''(3)'''
|ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ  
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل کمالیہ
|
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل گوجرہ
|
|
|
|
|
|-
|'''(4)'''
|ضلع '''ساہیوال''' 
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل ساہیوال 
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل چیچہ وطنی 
|
|
|
|
|
|-
|'''(5)'''
|ضلع اوکاڑہ
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل اوکاڑہ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل دیپال پور
|
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل رینالہ خورد
|
|
|
|
|
|-
|'''(6)'''
|ضلع پاکپتݨ 
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل پاکپتݨ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل عارف والہ
|
|
|
|
|
|-
|'''(7)'''
|ضلع '''سرڳودھا''' 
|
|
|
|
|مرکز
|-
|i
|تحصیل سرڳودھا
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل بھلوال
|
|
|
|
|
|-
|iií
|تحصیل سلانوالی
|
|
|
|
|
|-
|iv
|تحصیل شاہ پور
|
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل ساہیوال (شاہپوری)
|
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل کوٹ مومن
|
|
|
|
|
|-
|'''(8)'''
|ضلع خوشاب
|
|6,511
|1,280,372
|
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خوشاب
|
|
|690,157
|
| 
|-
|ii
|تحصیل نورپور تھل
|
|2,500
|242,831
|
|سرائیکی تحصیل، غیر مصدقہ اعداد
|-
|iii
|تحصیل قائد آباد
|
|1,080
|230,028
|
|جزوی سرائیکی علاقہ، غیر مصدقہ اعداد 
|-
|iv
|تحصیل نوشہرہ
|
|816
|117,356
|
|
|-
|}

===اہم ڄٹکے شہر تے قصبے===
ڄٹکا وسیب وسیع علاقے تے پھیلا ہویا اے جیندے اہم تے مشہور شہر اے ہن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''ڄٹکے وسیب دے اہم شہر بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!شہر
!کل آبادی
!شرح خواندگی 
!سطح سمندر توں اچائی (فٹ)
!حیثیت
!تبصرہ
|-
|1
|'''جھنگ'''
|
|
|
|مرکزِ ڄٹکا وسیب
|
|-
|2
|سرڳودھا
|
|
|
|ڄٹکے وسیب دا سب توں وݙا شہر تے ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|3
|ساہیوال 
|
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|4
|بہاولنگر
|
|
|
|
|
|-
|5
|چنیوٹ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|6
|پاکپتݨ 
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|7
|اوکاڑہ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|8
|خوشاب
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|  
|-
|9
|ٹوبہ ٹیک سنگھ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|10
|عارف والہ
|
|
|
|
|
|-
|11
|چشتیاں
|
|
|
|
|
|-
|12
|وہاڑی 
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|13
|ہارون آباد
|
|
|
|
|
|-
|14
|کمالیہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|15
|بھلوال
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|16
|شاہ پور 
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|17
|بوریوالہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|18
|چیچہ وطنی 
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|19
|میاں چنوں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|20
|خانیوال
|
|
|
|
|
|-
|21 
|شورکوٹ
|
|
|
|
|
|-
|22
|جھال چکیاں
|
|
|
|
|
|-
|23
|تخت ہزارہ
|
|
|
|
|
|-
|24
|سلانوالی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|25
|تلمبہ
|
|
|
|
|
|-
|26
|عبدالحکیم
|
|
|
|
|
|-
|27
|دیپال پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|28
|حویلی لکھا
|
|
|
|
|
|-
|29
|حجرہ شاہ مقیم
|
|
|
|
|
|-
|30
|احمدپور سیال
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|31
|اٹھارہاں ہزاری
|
|
|
|تحصیل صدرمقام 
|
|-
|32
|گوجرہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|33
|لالیاں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|34
|بھواݨہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|35
|خوشاب
|
|
|
|
|
|-
|36
|نوشہرہ
|
|
|
|
|
|-
|37
|جوہر آباد
|
|
|
|
|
|-
|}

==مزید ݙیکھو==
*[[ڄٹکی وکیپیڈیا (ڄٹکی زبان دا انسائیکلوپیڈیا)]]
*[[ڄٹکی زبان]]

==حوالے==</text>
      <sha1>snzylzexez832j5h0o0b8w42ah0n3sv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>71502</id>
      <parentid>71501</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڄٹکے وسیب دے علاقے */</comment>
      <origin>71502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5466" sha1="nd08rf1mv42pzkpqj0npnjdv6fwo012" xml:space="preserve">بار ریجن دا علاقہ جتھاں سرائیکی دی ہک وݙی شاخ [[ڄٹکی زبان]] ٻولی ویندی ہے۔ ڄٹکے وسیب دا لسانی، ثقافتی تے سیاسی مرکز سرڳودھا اے۔

==ڄٹکے وسیب دے علاقے== 
ڄٹکی زبان دا خطہ ہک وسیع رقبے تے کھنڈیا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے۔  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''ڄٹکے وسیب دے ضلعے بمطابق مردم شماری 2023ء'''
!نمبرشمار 
!ضلع/تحصیل
!اکثریتی زبان
!رقبہ (KM²)
!کل آبادی
!ڄٹکی آبادی
!تبصرہ
|-
|'''(1)'''
|ضلع '''بہاولنگر'''
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل بہاولنگر
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل چشتیاں
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل فورٹ عباس
|ڄٹکی و سرائیکی 
|
|
|
|
|-
|iv
|تحصیل منچن آباد
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل ہارون آباد
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|'''(2)'''
|ضلع چنیوٹ
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل چنیوٹ
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل لالیاں
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل بھواݨہ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|'''(3)'''
|ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ  
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل کمالیہ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل گوجرہ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|'''(4)'''
|ضلع '''ساہیوال''' 
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل ساہیوال 
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل چیچہ وطنی 
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|'''(5)'''
|ضلع اوکاڑہ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل اوکاڑہ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل دیپال پور
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل رینالہ خورد
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|'''(6)'''
|ضلع پاکپتݨ 
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل پاکپتݨ
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل عارف والہ
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|'''(7)'''
|ضلع '''سرڳودھا''' 
|ڄٹکی
|
|
|
|ڄٹکے وسیب دا مرکزی شہر 
|-
|i
|تحصیل سرڳودھا
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل بھلوال
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|iií
|تحصیل سلانوالی
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|iv
|تحصیل شاہ پور
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل ساہیوال (شاہپوری)
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل کوٹ مومن
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|'''(8)'''
|ضلع خوشاب
|ڄٹکی و سرائیکی 
|6,511
|1,280,372
|
|
|-
|i
|تحصیل خوشاب
|ڄٹکی 
|
|690,157
|
| 
|-
|ii
|تحصیل نورپور تھل
|سرائیکی 
|2,500
|242,831
|
|سرائیکی تحصیل، غیر مصدقہ اعداد
|-
|iii
|تحصیل قائد آباد
|ڄٹکی و سرائیکی 
|1,080
|230,028
|
|جزوی سرائیکی علاقہ، غیر مصدقہ اعداد 
|-
|iv
|تحصیل نوشہرہ
|ڄٹکی 
|816
|117,356
|
|
|-
|}

===اہم ڄٹکے شہر تے قصبے===
ڄٹکا وسیب وسیع علاقے تے پھیلا ہویا اے جیندے اہم تے مشہور شہر اے ہن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''ڄٹکے وسیب دے اہم شہر بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!شہر
!کل آبادی
!شرح خواندگی 
!سطح سمندر توں اچائی (فٹ)
!حیثیت
!تبصرہ
|-
|1
|'''جھنگ'''
|
|
|
|مرکزِ ڄٹکا وسیب
|
|-
|2
|سرڳودھا
|
|
|
|ڄٹکے وسیب دا سب توں وݙا شہر تے ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|3
|ساہیوال 
|
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|4
|بہاولنگر
|
|
|
|
|
|-
|5
|چنیوٹ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|6
|پاکپتݨ 
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|7
|اوکاڑہ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|8
|خوشاب
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|  
|-
|9
|ٹوبہ ٹیک سنگھ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|10
|عارف والہ
|
|
|
|
|
|-
|11
|چشتیاں
|
|
|
|
|
|-
|12
|وہاڑی 
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|13
|ہارون آباد
|
|
|
|
|
|-
|14
|کمالیہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|15
|بھلوال
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|16
|شاہ پور 
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|17
|بوریوالہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|18
|چیچہ وطنی 
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|19
|میاں چنوں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|20
|خانیوال
|
|
|
|
|
|-
|21 
|شورکوٹ
|
|
|
|
|
|-
|22
|جھال چکیاں
|
|
|
|
|
|-
|23
|تخت ہزارہ
|
|
|
|
|
|-
|24
|سلانوالی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|25
|تلمبہ
|
|
|
|
|
|-
|26
|عبدالحکیم
|
|
|
|
|
|-
|27
|دیپال پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|28
|حویلی لکھا
|
|
|
|
|
|-
|29
|حجرہ شاہ مقیم
|
|
|
|
|
|-
|30
|احمدپور سیال
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|31
|اٹھارہاں ہزاری
|
|
|
|تحصیل صدرمقام 
|
|-
|32
|گوجرہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|33
|لالیاں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|34
|بھواݨہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|35
|خوشاب
|
|
|
|
|
|-
|36
|نوشہرہ
|
|
|
|
|
|-
|37
|جوہر آباد
|
|
|
|
|
|-
|}

==مزید ݙیکھو==
*[[ڄٹکی وکیپیڈیا (ڄٹکی زبان دا انسائیکلوپیڈیا)]]
*[[ڄٹکی زبان]]

==حوالے==</text>
      <sha1>nd08rf1mv42pzkpqj0npnjdv6fwo012</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>71503</id>
      <parentid>71502</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* اہم ڄٹکے شہر تے قصبے */</comment>
      <origin>71503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5385" sha1="qbibt4mgj4mxipl97t90vjd1grlbr7y" xml:space="preserve">بار ریجن دا علاقہ جتھاں سرائیکی دی ہک وݙی شاخ [[ڄٹکی زبان]] ٻولی ویندی ہے۔ ڄٹکے وسیب دا لسانی، ثقافتی تے سیاسی مرکز سرڳودھا اے۔

==ڄٹکے وسیب دے علاقے== 
ڄٹکی زبان دا خطہ ہک وسیع رقبے تے کھنڈیا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے۔  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''ڄٹکے وسیب دے ضلعے بمطابق مردم شماری 2023ء'''
!نمبرشمار 
!ضلع/تحصیل
!اکثریتی زبان
!رقبہ (KM²)
!کل آبادی
!ڄٹکی آبادی
!تبصرہ
|-
|'''(1)'''
|ضلع '''بہاولنگر'''
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل بہاولنگر
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل چشتیاں
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل فورٹ عباس
|ڄٹکی و سرائیکی 
|
|
|
|
|-
|iv
|تحصیل منچن آباد
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل ہارون آباد
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|'''(2)'''
|ضلع چنیوٹ
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل چنیوٹ
|ڄٹکی و پنجابی 
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل لالیاں
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل بھواݨہ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|'''(3)'''
|ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ  
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل کمالیہ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل گوجرہ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|'''(4)'''
|ضلع '''ساہیوال''' 
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل ساہیوال 
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل چیچہ وطنی 
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|'''(5)'''
|ضلع اوکاڑہ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل اوکاڑہ
|ڄٹکی 
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل دیپال پور
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|iii
|تحصیل رینالہ خورد
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|'''(6)'''
|ضلع پاکپتݨ 
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل پاکپتݨ
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل عارف والہ
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|'''(7)'''
|ضلع '''سرڳودھا''' 
|ڄٹکی
|
|
|
|ڄٹکے وسیب دا مرکزی شہر 
|-
|i
|تحصیل سرڳودھا
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل بھلوال
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|iií
|تحصیل سلانوالی
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|iv
|تحصیل شاہ پور
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل ساہیوال (شاہپوری)
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل کوٹ مومن
|ڄٹکی
|
|
|
|
|-
|'''(8)'''
|ضلع خوشاب
|ڄٹکی و سرائیکی 
|6,511
|1,280,372
|
|
|-
|i
|تحصیل خوشاب
|ڄٹکی 
|
|690,157
|
| 
|-
|ii
|تحصیل نورپور تھل
|سرائیکی 
|2,500
|242,831
|
|سرائیکی تحصیل، غیر مصدقہ اعداد
|-
|iii
|تحصیل قائد آباد
|ڄٹکی و سرائیکی 
|1,080
|230,028
|
|جزوی سرائیکی علاقہ، غیر مصدقہ اعداد 
|-
|iv
|تحصیل نوشہرہ
|ڄٹکی 
|816
|117,356
|
|
|-
|}

===اہم ڄٹکے شہر تے قصبے===
ڄٹکا وسیب وسیع علاقے تے پھیلا ہویا اے جیندے اہم تے مشہور شہر اے ہن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''ڄٹکے وسیب دے اہم شہر بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!شہر
!کل آبادی
!شرح خواندگی 
!سطح سمندر توں اچائی (فٹ)
!حیثیت
!تبصرہ
|-
|1
|جوہر آباد
|
|
|
|
|
|-
|2
|سرڳودھا
|
|
|
|ڄٹکے وسیب دا سب توں وݙا تے مرکزی شہر 
|
|-
|3
|ساہیوال 
|
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|4
|بہاولنگر
|
|
|
|
|
|-
|5
|چنیوٹ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|6
|پاکپتݨ 
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|7
|اوکاڑہ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|8
|خوشاب
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|  
|-
|9
|ٹوبہ ٹیک سنگھ
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|10
|عارف والہ
|
|
|
|
|
|-
|11
|چشتیاں
|
|
|
|
|
|-
|12
|وہاڑی 
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|13
|ہارون آباد
|
|
|
|
|
|-
|14
|کمالیہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|15
|بھلوال
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|16
|شاہ پور 
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|17
|بوریوالہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|18
|چیچہ وطنی 
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|19
|میاں چنوں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|20
|خانیوال
|
|
|
|
|
|-
|21 
|شورکوٹ
|
|
|
|
|
|-
|22
|جھال چکیاں
|
|
|
|
|
|-
|23
|تخت ہزارہ
|
|
|
|
|
|-
|24
|سلانوالی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|25
|تلمبہ
|
|
|
|
|
|-
|26
|عبدالحکیم
|
|
|
|
|
|-
|27
|دیپال پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|28
|حویلی لکھا
|
|
|
|
|
|-
|29
|حجرہ شاہ مقیم
|
|
|
|
|
|-
|30
|احمدپور سیال
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|31
|اٹھارہاں ہزاری
|
|
|
|تحصیل صدرمقام 
|
|-
|32
|گوجرہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|33
|لالیاں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|34
|بھواݨہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|35
|خوشاب
|
|
|
|
|
|-
|36
|نوشہرہ
|
|
|
|
|
|-
|}

==مزید ݙیکھو==
*[[ڄٹکی وکیپیڈیا (ڄٹکی زبان دا انسائیکلوپیڈیا)]]
*[[ڄٹکی زبان]]

==حوالے==</text>
      <sha1>qbibt4mgj4mxipl97t90vjd1grlbr7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڄٹکی وکیپیڈیا (ڄٹکی زبان دا انسائیکلوپیڈیا)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6268</id>
    <revision>
      <id>71504</id>
      <parentid>27751</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>71504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="338" sha1="c2d2kd50zn8wmqksjssi6c9hnpk1f6u" xml:space="preserve">[[File:Wikipedia-logo-v2-ks.svg|thumb|'''ڄٹکی وکیپیڈیا (ڄٹکی زبان دا انسائیکلوپیڈیا)''']]
وکیمیڈیا انکوبیٹر دا اے ہک پروجیکٹ ہئی جیہڑا ہݨ بند کر ݙتا ڳئے کیونکہ ایندے تے کم کرݨ کیتے کوئی تیار نہ تھیا۔

==حوالے==</text>
      <sha1>c2d2kd50zn8wmqksjssi6c9hnpk1f6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڄٹکی وکیپیڈیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6283</id>
    <revision>
      <id>71505</id>
      <parentid>27772</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail Saraikistani</username>
        <id>3155</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>71505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14" sha1="rm8pmu5dl7lmy5m8exyei62k0ylcclw" xml:space="preserve">==حوالے==</text>
      <sha1>rm8pmu5dl7lmy5m8exyei62k0ylcclw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تمل رسم الخط</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23144</id>
    <revision>
      <id>71507</id>
      <parentid>71484</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T01:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>564</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>71507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9899" sha1="9rgxzf3c630ibw0smtyion6vgshm8q6" xml:space="preserve">{{Infobox writing system|name=تمل رسم الخط|altname={{lang|ta|தமிழ்}}|type=[[ابوگیدا]]|time=c. 400 CE – present&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|آخری=Rajan |پہلا=K. |عنوان=Territorial Division as Gleaned from Memorial Stones |جے_اسٹور=29757518 |جریدہ=East and West |ناشر=Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente (IsIAO) |تاریخ=دسمبر 2001 |جلد=51 |شمارہ=3/4 |صفحہ=363}} (table showing Tamil in row for the 601–800 period)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|آخری1=Diringer |پہلا1=David |عنوان=Alphabet a key to the history of mankind |یوآرایل=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.57042 |تاریخ=1948 |صفحہ=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.57042/page/n387 385]}}&lt;/ref&gt;|languages=[[تمل زبان]]&lt;br /&gt;[[Kanikkaran language|Kanikkaran]]&lt;br /&gt;[[Badaga language|Badaga]]&lt;br /&gt;[[Irula language|Irula]]&lt;br /&gt;[[Paniya language|Paniya]]&lt;br /&gt;[[Saurashtra language|Saurashtra]]|fam1=[[براہمی رسم الخط]]|fam2=[[Tamil-Brahmi]]|fam3=[[Pallava script]]{{Sfn|Mahadevan|2003|p=209}}{{Sfn|Mahadevan|2003|p=212}}|sisters=[[Grantha script|Grantha]]، [[Old Mon script|Mon]]، [[Khmer alphabet|Khmer]]، [[Kawi script|Kawi]]|unicode={{Unbulleted list|class=nowrap |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0B80.pdf U+0B80–U+0BFF] {{بہت چھوٹا|Tamil}} |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U11FC0.pdf U+11FC0–U+11FFF] {{بہت چھوٹا|Tamil Supplement}}}}|iso15924=Taml|sample=Word Tamil.svg|imagesize=250px}}

[[تمل]] حروف تہجی ([[انگریزی]]: Tamil script) دراصل ہک ابوگیدا رسم الخط ہئی جیڑھا [[بھارت]]، [[سری لنکا]]، [[ملائیشیا]]، [[سنگاپور]] تے دنیا بھر وِچ رہوݨ والے تمل لوک تے تمل زبان دے ٻولݨ والے تمل زبان کوں لکھݨ کِیتے استعمال کریندے ہِن۔&lt;ref&gt;{{Citation|عنوان=The Unicode 5.0 Standard|ایڈیشن=5|ناشر=Addison-Wesley|مقام=Upper Saddle River, NJ|سال=2006|آئی_ایس_بی_این=0-321-48091-0|آخری=Allen|پہلا=Julie}} at p. 324&lt;/ref&gt; ٻئے اقلیتی زباناں جیویں جو [[سوراشٹر زبان]]، [[بداگا زبان]]، [[آئیرولا زبان]] تے [[پانیا زبان]] وی تمل رسم الخط وِچ لکھیاں ویندیاں ہِن۔&lt;ref&gt;{{Citation|مرتب آخری=Lewis|مرتب پہلا=M. Paul|عنوان=Ethnologue: Languages of the World|ایڈیشن=16th|یوآرایل=http://www.ethnologue.com/|ناشر=SIL International|مقام=Dallas, Tex.|سال=2009|تاریخ رسائی=2009-08-28}}&lt;/ref&gt;

== خصوصیات ==
[[فائل:Evolution_of_Vatteluttu_and_Tamil_scripts.gif|thumb|402x402px|Diverging evolution of [[Tamil-Brahmi]] script (center column) into the [[Vatteluttu alphabet]] (leftmost column) and the Tamil script (rightmost column)]]
تمل رسم الخط وِچ 12 مصوتے ہِن جنہاں کوں (உயிரெழுத்து، uyireḻuttu: روحانی حروف) آکھیا ویندا ہئی۔ 18 حرف صحیح (மெய்யெழுத்து، meyyeḻuttu: اصل حروف) تے ہک حرف خاص (ஆய்த எழுத்து) ہئی جیڑھا &quot;اکو&quot; وی آکھیا ویندا ہئی۔ اِیہ نہ تاں حرف صحیح ہئی تے نہ ای حرف علت۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210214081015/https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=tamil-lex&amp;page=148&amp;display=utf8%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81%7B%7B%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%81{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} University of Madras Tamil Lexicon, page 148: &quot;{{lang|ta|அலியெழுத்து}} [ {{کلمہ نویسی|ta|ISO|aliyeḻuttu}}&lt;nowiki&gt; ] n &lt;/nowiki&gt;{{کلمہ نویسی|ta|ISO|ali-y-eḻuttu}}۔ &lt; {{lang|ta|அலி}}¹ +۔ 1. The letter {{lang|ta|ஃ}}، as being regarded as neither a vowel nor a consonant; {{lang|ta|ஆய்தம்}}۔ ({{lang|ta|வெண்பாப்۔ முதன்மொ۔ 6, உரை۔}}) 2. Consonants; {{lang|ta|மெய்யெ ழுத்து۔ (பிங்۔)۔}}&lt;nowiki&gt;&quot;]&lt;/nowiki&gt;{{مردہ ربط|date=October 2022|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; پر اِینکوں حروف علت دے بعد سبھ توں اخیر وِچ لکھیا ویندا ہئی۔ تمل رسم الخط حروف تہجی دی بجائے مقطعی اُتے مبنی ہئی۔ ایں طرح تمل رسم الخط وِچ کل 31 حروف ہِن۔ ٻئے 216 حروف ٻئے حروف نال مِل کے بݨدے ہِن تے کل حروف دی تعداد 247 (12+18+216+1) تھی ویندی ہئی۔

== ٻِیا ݙیکھو ==

* [[تمل زبان]]

== حوالے ==
&lt;references /&gt;
[[ونکی:براہمی رسم الخط]]
[[ونکی:تمل زبان]]</text>
      <sha1>9rgxzf3c630ibw0smtyion6vgshm8q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>امیرہ الطویل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26711</id>
    <revision>
      <id>71506</id>
      <parentid>59436</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T01:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>564</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>71506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7766" sha1="33tubcnwm99tpyzu0hrs9m7vmat0j48" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox infobox_v2&quot; cellspacing=&quot;3px&quot;
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; class=&quot;entete humain&quot; style=&quot;line-height:1.5em; background-color:#C0C0C0;color:#000000&quot; |امیرہ الطویل
|-
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |([[:ur:عربی_زبان|عربی میں]]: &lt;span lang=&quot;ar&quot;&gt;أميرة الطويل&lt;/span&gt;)، ([[:ur:عربی_زبان|عربی میں]]: &lt;span lang=&quot;ar&quot;&gt;أميرة بنت عيدان بن نايف الطويل العصيمي العتيبي&lt;/span&gt;)&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4117031#P1559|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P1559) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |معلومات شخصیت
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیدائش
| style=&quot; &quot; |6 نومبر 1987ء   (38 سال)&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4117031#P569|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P569) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
[[:ur:ریاض|ریاض]]  &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4117031#P19|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P19) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |شہریت
| style=&quot; &quot; |[[فائل:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|20x20px]] [[:ur:سعودی_عرب|سعودی عرب]] &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4117031#P27|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P27) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |شریک حیات
| style=&quot; &quot; |[[:ur:ولید_بن_طلال|ولید بن طلال]] &lt;small&gt; (2008–نومبر 2013)&lt;/small&gt;&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4117031#P26|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P26) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |عملی زندگی
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |[[:ur:مادر_علمی|مادر علمی]]
| style=&quot; &quot; |[[:ur:یونیورسٹی_آف_نیو_ہیون|یونیورسٹی آف نیو ہیون]] 
[[:ur:کنگز_کالج_لندن|کنگز کالج لندن]] &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4117031#P69|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P69) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |تعلیمی اسناد
| style=&quot; &quot; |[[:ur:ماسٹرز|ایم اے]] &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4117031#P69|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P69) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیشہ
| style=&quot; &quot; |کاروباری شخصیت ، &amp;nbsp;فعالیت پسند ، &amp;nbsp;انسان دوست &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4117031#P106|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P106) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیشہ ورانہ زبان
| style=&quot; &quot; |جدید انگریزی ، &amp;nbsp;[[:ur:عربی_زبان|عربی]] &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4117031#P1412|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P1412) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:right;&quot;&gt;[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%81_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%88%DB%8C%D9%84&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;درستی&lt;/span&gt;] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%81_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%88%DB%8C%D9%84&amp;veaction=edit &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;ترمیم&lt;/span&gt;]  &lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]]
|}
[[امیرہ بنت عبدان بن نائف بن سحمی الطویل عصیمی عتیبی]] [[سعودی عرب]] دی سابق غیر شاہی ملکہ تے مشہور مخیر شخصیت ہن۔

== حالات ==
6 نومبر 1983ء وِچ [[الرياض]] علاقہ [[دوادمی]] شہر وِچ ہک غیر شاہی خاندان وِچ ڄَمّی ہن۔ [[امیرہ]] نے [[سعودی]] شہزادہ [[ولید بن طلال]] نال 2008ء وِچ شادی کیتی پر ݙوہاں وِچ 2013ء دے اخیر وِچ طلاق تھی ڳئی تے ݙوہاں 5 سال ساتھ رہݨ دے بعد الڳ تھی ڳئے۔ طلاق توں پہلے اے شہزادہ دی نہایت محبوب نظر زال ہئی، سفر تے حضر تے خارجی تے بیرونی اسفار وِچ ساتھ رہݨ وِچ مشہور ہئی۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170804015440/http://www.almustaqbal-a.com/index.php/culture/19354.html طلاق الامير الوليد بن طلال من زوجته اميره الطويل]، جريدة المستقبل العربي، دخل في 17 فبراير 2014 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804015440/http://www.almustaqbal-a.com/index.php/culture/19354.html|date=04 أغسطس 2017}}&lt;/ref&gt;

9 ستمبر 2018ء وِچ [[امیرہ]] نے ہک [[متحدہ عرب امارات]] دے عرب پتی &quot;[[خلیفہ بطی المہیری]]&quot; نال نکاح کر گھِدّا، نکاح دی تقریب [[پیرس]] وِچ منعقد تھئی۔

[[امیرہ الطویل]] [[سعودی عرب]] وِچ زنانیاں دے حقوق دے مطالبہ کرݨ وِچ مشہور زنانی سمجھی ویندی ہن۔ ایں طرح لاڳاتار رفاہی تے خیراتی کمّاں وِچ ٻہوں چڑھ کر حصہ گھِنݨ وِچ مشہور ہن۔ غریباں تے مسکیناں دی مدد کرݨ وِچ کافی فعال ہن، انّھاں دے خیراتی کمّاں دے شکریہ تے اعزاز دے طور تے ٻہوں سارے دیساں نے انّھاں کوں اعزازی تے خصوصی ایوارڈ تے اعزازات نال نوازیا ہئی۔

== حوالے ==
&lt;references /&gt;
[[ونکی:سعودی شخصیتاں]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت]]
[[ونکی:سعودی شہزادیاں]]
[[ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]]
[[ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ]]</text>
      <sha1>33tubcnwm99tpyzu0hrs9m7vmat0j48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ظہرے اسمعیلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27853</id>
    <revision>
      <id>71491</id>
      <parentid>63249</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T12:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Al-Baqsami</username>
        <id>4383</id>
      </contributor>
      <origin>71491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9270" sha1="tgwsg6kh76qd1sptjdyq4esmj181j64" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox infobox_v2&quot; cellspacing=&quot;3px&quot;
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; class=&quot;entete humain&quot; style=&quot;line-height:1.5em; background-color:#C0C0C0;color:#000000&quot; |ظہرے اسمعیلی
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;div&gt;[[فائل:Zohre_Esmaeli_2cropped.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Zohre_Esmaeli_2cropped.jpg|center|280x280px]]&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;small&gt;ظہرے اسمعیلی، نومبر 2011&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
----
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |معلومات شخصیت
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیدائش
| style=&quot; &quot; |1985 (عمر&amp;nbsp;39&amp;#x2013;40 سال)
[[:ur:کابل|کابل]]، افغانستان
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |شہریت
| style=&quot; &quot; |[[فائل:Flag_of_the_Taliban.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_the_Taliban.svg|20x20px]] [[:ur:افغانستان|افغانستان]] &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P27|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P27) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |دیگر نام
| style=&quot; &quot; |سارہ اسمعیلی
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |آنکھوں کا رنگ
| style=&quot; &quot; |بھورا &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P1340|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P1340) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |عملی زندگی
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیشہ
| style=&quot; &quot; |ماڈل، ڈیزائنر، ادیبہ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیشہ ورانہ زبان
| style=&quot; &quot; |[[:ur:جرمن_زبان|جرمن]] &lt;ref name=&quot;9194aaf9e83f1bfa86c27d679d6bd320580551b9&quot;&gt;این کے سی آر - اے یو ٹی شناخت کنندہ: https://web.archive.org/web/20250603164127/https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&amp;local_base=aut&amp;ccl_term=ica=xx0199736 — اخذ شدہ بتاریخ: 1 مارچ 2022&lt;/ref&gt;&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P1412|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P1412) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |دور فعالیت
| style=&quot; &quot; |2001–اب تک
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |شعبۂ عمل
| style=&quot; &quot; |[[:ur:ادب|ادب]] &lt;ref name=&quot;ecee5f525bb4671a9e786faca98b0bb1f36f6fcc&quot;&gt;این کے سی آر - اے یو ٹی شناخت کنندہ: https://web.archive.org/web/20250603164127/https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&amp;local_base=aut&amp;ccl_term=ica=xx0199736 — اخذ شدہ بتاریخ: 7 نومبر 2022&lt;/ref&gt;، &amp;nbsp;[[:ur:فن|فن]] &lt;ref name=&quot;ecee5f525bb4671a9e786faca98b0bb1f36f6fcc&quot; /&gt;&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P101|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P101) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |ویب سائٹ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |ویب سائٹ
| style=&quot; &quot; |[http://www.zohre.de/ باضابطہ ویب سائٹ]&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P856|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P856) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:right;&quot;&gt;[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B8%DB%81%D8%B1%DB%92_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%84%DB%8C&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;درستی&lt;/span&gt;] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B8%DB%81%D8%B1%DB%92_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%84%DB%8C&amp;veaction=edit &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;ترمیم&lt;/span&gt;]  &lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]]
|}
ظہرے اسمعیلی (ڄمݨ دی تاریخ: 1 جولائی 1985ء)، کابل [[افغانستان]] وچ پیدا تھیوݨ آلی ماڈل، فیشن ڈیزائنر اتے مصنفہ ہن۔ اونکوں [[2014ء]] توں [[افغانستان]] دی پہلی بین الاقوامی سطح تے شہرت حاصل کرݨ آلی ماڈل ہووݨ دا اعزاز حاصل ہے اتے اڄ تک اے اعزاز ایں دے کول ہے۔

ظہرے اسمعیلی [[1985ء]] وچ [[کابل]]، [[افغانستان]] وچ پیدا تھئی، ایندی ماء دا انتقال ٹریفک حادثہ دی وجہ توں تھیا اوں عیلے ایں دی عمر ݙو سال ہئی۔ ایندے چار بھرا اتے ݙو بھیݨیں ہن، اپݨیاں ٻیاں بھیݨاں دی طرح اوں نے وی اسکول دی شکل تک نہیں ݙٹھی لیکن اوں نے اپݨے پیو صاحب کوں ایں ڳال تے قائل کروایا کہ او اپݨے ہی گھر وچ پرائیویٹ ٹیوٹر دے ذریعے تعلیم حاصل کرے۔ جݙݨ ظہرے دی عمر 13 سال ہئی تاں ایندے والدین نے طالبان دے [[افغانستان]] تے قبضے دی وجہ توں اپݨا گھربار سب کجھ ویچ کر [[افغانستان]] توں فرار تھی کر [[جرمنی]] چلے ڳئے اتے [[افغانستان]] دے حالات ٹھیک تھیوݨ تک سیاسی پناہ ڳھدی۔ ظہرے اسمعیلی نے کمپریہنسیو اسکول وچ انٹرن شپ وی حاصل کیتی ایں دی ائرلائن وچ ملازمت دی خواہش ہئی اتے ائر ہوسٹس بݨݨ دا شوق وی ہئی لیکن ایندی اے خواہش [[جرمنی]] ونجݨ دے بعد ختم تھی ڳئی اتے اوں نے پرائیویٹ ملازمت شروع کیتی، ظہرے اسمعیلی کوں چار زباناں [[دری]]، [[فارسی]]، [[انگریزی]] اتے جرمن تے عبور حاصل ہئی۔&lt;ref name=&quot;swrint2&quot;&gt;{{cite interview|url=http://swrmediathek.de/player.htm?show=83d01750-5086-11e4-9e2d-0026b975f2e6|title=SWR1 Leute|publisher=[[Südwestrundfunk]]|language=German|date=10 اکتوبر 2014|access-date=25 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210936/https://swrmediathek.de/player.htm?show=83d01750-5086-11e4-9e2d-0026b975f2e6|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;elstner12&quot;&gt;{{cite interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=_hkMQUSsiew|title=Frank Elstner: Menschen der Woche (Teil 1)|publisher=[[Südwestrundfunk]]|language=German|date=11 فروری 2012|access-date=25 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210908/https://www.youtube.com/watch?v=_hkMQUSsiew|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Zohre_Esmaeli_1.jpg|thumb|ظہرے اسمعیلی ]]
[[فائل:London 2024.jpg|thumb|لندن]]
[[فائل:Logo_CultureCoaches.jpg|right|72x72px]]

=== ٹیلی ویژن اور ریڈیو پروگرام ===

* ''Guten Abend''، [[RTL Television|RTL]] (TV, 12.2011)
* ''[[Frank Elstner|Frank Elstner: Menschen der Woche]]''، [[Südwestrundfunk|SWR]] (TV, 11. فروری 2012)
* ''Couchgespräche''، SWR-RP (TV, 19. نومبر 2012)
* ''glanz &amp; gloria''، [[Schweizer Radio und Fernsehen|SRF]] (TV, 22. مئی 2013)
* ''WDR Lokalzeit''، [[Westdeutscher Rundfunk|WDR]] (TV, 21. اگست 2013
* ''[[Markus Lanz]]''، [[ZDF]] (TV, 20. فروری 2014)
* ''mittagsmagazin''، ZDF (TV, 21. فروری 2014)
* ''Eins zu Eins. Der Talk''، [[Bayerischer Rundfunk|BR]] Bayern 2 (Radio, 30. مارچ 2014)
* ''SWR1 Leute''، SWR (Radio, 10. اکتوبر 2014)
* ''hallo deutschland''، ZDF (TV, 12. نومبر 2014)
* ''Hart aber fair''، [[Das Erste|ARD]] (TV, 23. فروری 2015)
* ''So gesehen – Talk am Sonntag''، [[Sat.1]] (TV, 12. اپریل 2015)

=== نمائش ===

* ''ظہرے کی فراری'' (2013) 6.4.-14.4.2013 Pfaffenhofen, photos by Richard Kienberger

== حوالہ جات ==
{{حوالے|30em}}
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت]]
[[ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی]]</text>
      <sha1>tgwsg6kh76qd1sptjdyq4esmj181j64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>71492</id>
      <parentid>71491</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T12:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Al-Baqsami</username>
        <id>4383</id>
      </contributor>
      <origin>71492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9274" sha1="4egbgpihntaxsoesrzp636x989681kn" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox infobox_v2&quot; cellspacing=&quot;3px&quot;
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; class=&quot;entete humain&quot; style=&quot;line-height:1.5em; background-color:#C0C0C0;color:#000000&quot; |ظہرے اسمعیلی
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;div&gt;[[فائل:Zohre_Esmaeli_2cropped.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Zohre_Esmaeli_2cropped.jpg|center|280x280px]]&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;small&gt;ظہرے اسمعیلی، نومبر 2011&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
----
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |معلومات شخصیت
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیدائش
| style=&quot; &quot; |1985 (عمر&amp;nbsp;39&amp;#x2013;40 سال)
[[:ur:کابل|کابل]]، افغانستان
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |شہریت
| style=&quot; &quot; |[[فائل:Flag_of_the_Taliban.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_the_Taliban.svg|20x20px]] [[:ur:افغانستان|افغانستان]] &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P27|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P27) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |دیگر نام
| style=&quot; &quot; |سارہ اسمعیلی
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |آنکھوں کا رنگ
| style=&quot; &quot; |بھورا &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P1340|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P1340) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |عملی زندگی
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیشہ
| style=&quot; &quot; |ماڈل، ڈیزائنر، ادیبہ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیشہ ورانہ زبان
| style=&quot; &quot; |[[:ur:جرمن_زبان|جرمن]] &lt;ref name=&quot;9194aaf9e83f1bfa86c27d679d6bd320580551b9&quot;&gt;این کے سی آر - اے یو ٹی شناخت کنندہ: https://web.archive.org/web/20250603164127/https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&amp;local_base=aut&amp;ccl_term=ica=xx0199736 — اخذ شدہ بتاریخ: 1 مارچ 2022&lt;/ref&gt;&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P1412|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P1412) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |دور فعالیت
| style=&quot; &quot; |2001–اب تک
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |شعبۂ عمل
| style=&quot; &quot; |[[:ur:ادب|ادب]] &lt;ref name=&quot;ecee5f525bb4671a9e786faca98b0bb1f36f6fcc&quot;&gt;این کے سی آر - اے یو ٹی شناخت کنندہ: https://web.archive.org/web/20250603164127/https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&amp;local_base=aut&amp;ccl_term=ica=xx0199736 — اخذ شدہ بتاریخ: 7 نومبر 2022&lt;/ref&gt;، &amp;nbsp;[[:ur:فن|فن]] &lt;ref name=&quot;ecee5f525bb4671a9e786faca98b0bb1f36f6fcc&quot; /&gt;&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P101|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P101) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |ویب سائٹ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |ویب سائٹ
| style=&quot; &quot; |[http://www.zohre.de/ باضابطہ ویب سائٹ]&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P856|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P856) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:right;&quot;&gt;[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B8%DB%81%D8%B1%DB%92_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%84%DB%8C&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;درستی&lt;/span&gt;] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B8%DB%81%D8%B1%DB%92_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%84%DB%8C&amp;veaction=edit &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;ترمیم&lt;/span&gt;]  &lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]]
|}
ظہرے اسمعیلی (ڄمݨ دی تاریخ: 1 جولائی 1985ء)، کابل [[افغانستان]] وچ پیدا تھیوݨ آلی ماڈل، فیشن ڈیزائنر اتے مصنفہ ہن۔ اونکوں [[2014ء]] توں [[افغانستان]] دی پہلی بین الاقوامی سطح تے شہرت حاصل کرݨ آلی ماڈل ہووݨ دا اعزاز حاصل ہے اتے اڄ تک اے اعزاز ایں دے کول ہے۔

ظہرے اسمعیلی [[1985ء]] وچ [[کابل]]، [[افغانستان]] وچ پیدا تھئی، ایندی ماء دا انتقال ٹریفک حادثہ دی وجہ توں تھیا اوں عیلے ایں دی عمر ݙو سال ہئی۔ ایندے چار بھرا اتے ݙو بھیݨیں ہن، اپݨیاں ٻیاں بھیݨاں دی طرح اوں نے وی اسکول دی شکل تک نہیں ݙٹھی لیکن اوں نے اپݨے پیو صاحب کوں ایں ڳال تے قائل کروایا کہ او اپݨے ہی گھر وچ پرائیویٹ ٹیوٹر دے ذریعے تعلیم حاصل کرے۔ جݙݨ ظہرے دی عمر 13 سال ہئی تاں ایندے والدین نے طالبان دے [[افغانستان]] تے قبضے دی وجہ توں اپݨا گھربار سب کجھ ویچ کر [[افغانستان]] توں فرار تھی کر [[جرمنی]] چلے ڳئے اتے [[افغانستان]] دے حالات ٹھیک تھیوݨ تک سیاسی پناہ ڳھدی۔ ظہرے اسمعیلی نے کمپریہنسیو اسکول وچ انٹرن شپ وی حاصل کیتی ایں دی ائرلائن وچ ملازمت دی خواہش ہئی اتے ائر ہوسٹس بݨݨ دا شوق وی ہئی لیکن ایندی اے خواہش [[جرمنی]] ونجݨ دے بعد ختم تھی ڳئی اتے اوں نے پرائیویٹ ملازمت شروع کیتی، ظہرے اسمعیلی کوں چار زباناں [[دری]]، [[فارسی]]، [[انگریزی]] اتے جرمن تے عبور حاصل ہئی۔&lt;ref name=&quot;swrint2&quot;&gt;{{cite interview|url=http://swrmediathek.de/player.htm?show=83d01750-5086-11e4-9e2d-0026b975f2e6|title=SWR1 Leute|publisher=[[Südwestrundfunk]]|language=German|date=10 اکتوبر 2014|access-date=25 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210936/https://swrmediathek.de/player.htm?show=83d01750-5086-11e4-9e2d-0026b975f2e6|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;elstner12&quot;&gt;{{cite interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=_hkMQUSsiew|title=Frank Elstner: Menschen der Woche (Teil 1)|publisher=[[Südwestrundfunk]]|language=German|date=11 فروری 2012|access-date=25 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210908/https://www.youtube.com/watch?v=_hkMQUSsiew|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Zohre_Esmaeli_1.jpg|thumb|ظہرے اسمعیلی ]]
[[فائل:London 2024.jpg|thumb|لندن2024]]
[[فائل:Logo_CultureCoaches.jpg|right|72x72px]]

=== ٹیلی ویژن اور ریڈیو پروگرام ===

* ''Guten Abend''، [[RTL Television|RTL]] (TV, 12.2011)
* ''[[Frank Elstner|Frank Elstner: Menschen der Woche]]''، [[Südwestrundfunk|SWR]] (TV, 11. فروری 2012)
* ''Couchgespräche''، SWR-RP (TV, 19. نومبر 2012)
* ''glanz &amp; gloria''، [[Schweizer Radio und Fernsehen|SRF]] (TV, 22. مئی 2013)
* ''WDR Lokalzeit''، [[Westdeutscher Rundfunk|WDR]] (TV, 21. اگست 2013
* ''[[Markus Lanz]]''، [[ZDF]] (TV, 20. فروری 2014)
* ''mittagsmagazin''، ZDF (TV, 21. فروری 2014)
* ''Eins zu Eins. Der Talk''، [[Bayerischer Rundfunk|BR]] Bayern 2 (Radio, 30. مارچ 2014)
* ''SWR1 Leute''، SWR (Radio, 10. اکتوبر 2014)
* ''hallo deutschland''، ZDF (TV, 12. نومبر 2014)
* ''Hart aber fair''، [[Das Erste|ARD]] (TV, 23. فروری 2015)
* ''So gesehen – Talk am Sonntag''، [[Sat.1]] (TV, 12. اپریل 2015)

=== نمائش ===

* ''ظہرے کی فراری'' (2013) 6.4.-14.4.2013 Pfaffenhofen, photos by Richard Kienberger

== حوالہ جات ==
{{حوالے|30em}}
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت]]
[[ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی]]</text>
      <sha1>4egbgpihntaxsoesrzp636x989681kn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>71509</id>
      <parentid>71492</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>48</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:London_2024.jpg|London_2024.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Lymantria|Lymantria]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://www.tagesspiegel.de/berlin/als-teenager-entkam-sie-selbst-den-taliban-model-und-un</comment>
      <origin>71509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9226" sha1="qq6zin0m2uirgp82f357o5mhx0ijavs" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox infobox_v2&quot; cellspacing=&quot;3px&quot;
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; class=&quot;entete humain&quot; style=&quot;line-height:1.5em; background-color:#C0C0C0;color:#000000&quot; |ظہرے اسمعیلی
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |&lt;div&gt;[[فائل:Zohre_Esmaeli_2cropped.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Zohre_Esmaeli_2cropped.jpg|center|280x280px]]&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;small&gt;ظہرے اسمعیلی، نومبر 2011&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
----
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |معلومات شخصیت
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیدائش
| style=&quot; &quot; |1985 (عمر&amp;nbsp;39&amp;#x2013;40 سال)
[[:ur:کابل|کابل]]، افغانستان
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |شہریت
| style=&quot; &quot; |[[فائل:Flag_of_the_Taliban.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_the_Taliban.svg|20x20px]] [[:ur:افغانستان|افغانستان]] &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P27|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P27) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |دیگر نام
| style=&quot; &quot; |سارہ اسمعیلی
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |آنکھوں کا رنگ
| style=&quot; &quot; |بھورا &amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P1340|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P1340) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |عملی زندگی
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیشہ
| style=&quot; &quot; |ماڈل، ڈیزائنر، ادیبہ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |پیشہ ورانہ زبان
| style=&quot; &quot; |[[:ur:جرمن_زبان|جرمن]] &lt;ref name=&quot;9194aaf9e83f1bfa86c27d679d6bd320580551b9&quot;&gt;این کے سی آر - اے یو ٹی شناخت کنندہ: https://web.archive.org/web/20250603164127/https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&amp;local_base=aut&amp;ccl_term=ica=xx0199736 — اخذ شدہ بتاریخ: 1 مارچ 2022&lt;/ref&gt;&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P1412|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P1412) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |دور فعالیت
| style=&quot; &quot; |2001–اب تک
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |شعبۂ عمل
| style=&quot; &quot; |[[:ur:ادب|ادب]] &lt;ref name=&quot;ecee5f525bb4671a9e786faca98b0bb1f36f6fcc&quot;&gt;این کے سی آر - اے یو ٹی شناخت کنندہ: https://web.archive.org/web/20250603164127/https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&amp;local_base=aut&amp;ccl_term=ica=xx0199736 — اخذ شدہ بتاریخ: 7 نومبر 2022&lt;/ref&gt;، &amp;nbsp;[[:ur:فن|فن]] &lt;ref name=&quot;ecee5f525bb4671a9e786faca98b0bb1f36f6fcc&quot; /&gt;&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P101|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P101) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000&quot; |ویب سائٹ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align: right; background-color:#F3F3F3; &quot; |ویب سائٹ
| style=&quot; &quot; |[http://www.zohre.de/ باضابطہ ویب سائٹ]&amp;nbsp; &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt; [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q15855780#P856|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر  (P856) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;navigation-only&quot; style=&quot;border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float:right;&quot;&gt;[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B8%DB%81%D8%B1%DB%92_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%84%DB%8C&amp;action=edit&amp;section=0 &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;درستی&lt;/span&gt;] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B8%DB%81%D8%B1%DB%92_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%84%DB%8C&amp;veaction=edit &lt;span style=&quot;color:#555;&quot;&gt;ترمیم&lt;/span&gt;]  &lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]]
|}
ظہرے اسمعیلی (ڄمݨ دی تاریخ: 1 جولائی 1985ء)، کابل [[افغانستان]] وچ پیدا تھیوݨ آلی ماڈل، فیشن ڈیزائنر اتے مصنفہ ہن۔ اونکوں [[2014ء]] توں [[افغانستان]] دی پہلی بین الاقوامی سطح تے شہرت حاصل کرݨ آلی ماڈل ہووݨ دا اعزاز حاصل ہے اتے اڄ تک اے اعزاز ایں دے کول ہے۔

ظہرے اسمعیلی [[1985ء]] وچ [[کابل]]، [[افغانستان]] وچ پیدا تھئی، ایندی ماء دا انتقال ٹریفک حادثہ دی وجہ توں تھیا اوں عیلے ایں دی عمر ݙو سال ہئی۔ ایندے چار بھرا اتے ݙو بھیݨیں ہن، اپݨیاں ٻیاں بھیݨاں دی طرح اوں نے وی اسکول دی شکل تک نہیں ݙٹھی لیکن اوں نے اپݨے پیو صاحب کوں ایں ڳال تے قائل کروایا کہ او اپݨے ہی گھر وچ پرائیویٹ ٹیوٹر دے ذریعے تعلیم حاصل کرے۔ جݙݨ ظہرے دی عمر 13 سال ہئی تاں ایندے والدین نے طالبان دے [[افغانستان]] تے قبضے دی وجہ توں اپݨا گھربار سب کجھ ویچ کر [[افغانستان]] توں فرار تھی کر [[جرمنی]] چلے ڳئے اتے [[افغانستان]] دے حالات ٹھیک تھیوݨ تک سیاسی پناہ ڳھدی۔ ظہرے اسمعیلی نے کمپریہنسیو اسکول وچ انٹرن شپ وی حاصل کیتی ایں دی ائرلائن وچ ملازمت دی خواہش ہئی اتے ائر ہوسٹس بݨݨ دا شوق وی ہئی لیکن ایندی اے خواہش [[جرمنی]] ونجݨ دے بعد ختم تھی ڳئی اتے اوں نے پرائیویٹ ملازمت شروع کیتی، ظہرے اسمعیلی کوں چار زباناں [[دری]]، [[فارسی]]، [[انگریزی]] اتے جرمن تے عبور حاصل ہئی۔&lt;ref name=&quot;swrint2&quot;&gt;{{cite interview|url=http://swrmediathek.de/player.htm?show=83d01750-5086-11e4-9e2d-0026b975f2e6|title=SWR1 Leute|publisher=[[Südwestrundfunk]]|language=German|date=10 اکتوبر 2014|access-date=25 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210936/https://swrmediathek.de/player.htm?show=83d01750-5086-11e4-9e2d-0026b975f2e6|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;elstner12&quot;&gt;{{cite interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=_hkMQUSsiew|title=Frank Elstner: Menschen der Woche (Teil 1)|publisher=[[Südwestrundfunk]]|language=German|date=11 فروری 2012|access-date=25 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210908/https://www.youtube.com/watch?v=_hkMQUSsiew|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Zohre_Esmaeli_1.jpg|thumb|ظہرے اسمعیلی ]]
[[فائل:Logo_CultureCoaches.jpg|right|72x72px]]

=== ٹیلی ویژن اور ریڈیو پروگرام ===

* ''Guten Abend''، [[RTL Television|RTL]] (TV, 12.2011)
* ''[[Frank Elstner|Frank Elstner: Menschen der Woche]]''، [[Südwestrundfunk|SWR]] (TV, 11. فروری 2012)
* ''Couchgespräche''، SWR-RP (TV, 19. نومبر 2012)
* ''glanz &amp; gloria''، [[Schweizer Radio und Fernsehen|SRF]] (TV, 22. مئی 2013)
* ''WDR Lokalzeit''، [[Westdeutscher Rundfunk|WDR]] (TV, 21. اگست 2013
* ''[[Markus Lanz]]''، [[ZDF]] (TV, 20. فروری 2014)
* ''mittagsmagazin''، ZDF (TV, 21. فروری 2014)
* ''Eins zu Eins. Der Talk''، [[Bayerischer Rundfunk|BR]] Bayern 2 (Radio, 30. مارچ 2014)
* ''SWR1 Leute''، SWR (Radio, 10. اکتوبر 2014)
* ''hallo deutschland''، ZDF (TV, 12. نومبر 2014)
* ''Hart aber fair''، [[Das Erste|ARD]] (TV, 23. فروری 2015)
* ''So gesehen – Talk am Sonntag''، [[Sat.1]] (TV, 12. اپریل 2015)

=== نمائش ===

* ''ظہرے کی فراری'' (2013) 6.4.-14.4.2013 Pfaffenhofen, photos by Richard Kienberger

== حوالہ جات ==
{{حوالے|30em}}
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت]]
[[ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی]]</text>
      <sha1>qq6zin0m2uirgp82f357o5mhx0ijavs</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>