وکیپیڈیا
skrwiki
https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA
MediaWiki 1.47.0-wmf.15
first-letter
میڈیا
خاص
ڳالھ مہاڑ
ورتݨ آلا
ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ
وکیپیڈیا
وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ
فائل
فائل ڳالھ مہاڑ
میڈیا وکی
میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ
سانچہ
سانچہ ڳالھ مہاڑ
مدد
مدد ڳالھ مہاڑ
ونکی
ونکی ڳالھ مہاڑ
TimedText
TimedText talk
ماڈیول
ماڈیول ڳالھ مہاڑ
Event
Event talk
سرائیکستان
0
1556
71876
71612
2026-08-19T11:16:09Z
Sraiki
12
71876
wikitext
text/x-wiki
{| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px"
| style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;">سرائیکستان (خودمختار انتظامی اکائی)</span>'''
|-
|-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2"
|- align="center"
| colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" |
[[File:Map-of-saraikistan.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ]]
|-|- align="center"
|-
| '''انتظامی مرکز''': || [[ملتان]]
|-
| '''دیگر اہم شہر''': || [[بہاولپور]]، [[ڈیرہ غازی خان]]، [[ڈیرہ اسماعیل خان]]، [[رحیم یار خان]]، [[میانوالی]]، [[جھنگ]]
|-
| '''مقامی تے اکثریتی زبان''': || [[سرائیکی]]
|-
| '''اقلیتی زباناں''': || [[پشتو]]، [[پنجابی]]، [[بلوچی]]، [[مارواڑی]]، [[میواتی]]، [[ہریاݨوی]]، [[اردو]]، [[ہندکو]]
|-
| '''آبادی''': || 50,000,849
|-
| '''رقبہ''': || 1,13,416 مربع [[کلومیٹر]]
|-
| '''انتظامی سربراہ''': || [[فواد ہاشم ربانی]]، [[ایڈیشنل چیف سیکریٹری، سرائیکستان]]
|-
| '''[[ایڈیشنل آئی جی پولیس، سرائیکی وسیب]]''': || [[محمد کامران خان]]
|-
| '''حیثیت''': || خودمختار [[انتظامی اکائی]] از یکم جولائی 2020ء
|-
| '''[[سرکاری ٹی وی چینل]]''': || [[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]
|-
| '''نظام حکومت''': || انتظامی [[سول سیکرٹریٹ]] (13 ضلعے)
|-
|'''علاقے''' : || بہاولپور، ملتان، ڈیرہ غازی خان، [[سرڳودھا]] (ݙو ضلعے) تے [[ڈیرہ اسماعیل خان]] ڈویژن
|-
|'''سرکاری ویب سائٹ'''||[https://www.facebook.com/ACSSouthPunjab?mibextid=JRoKGi]، ایڈیشنل چیف سیکریٹری جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ
|}
[[فائل:Distribution of Pakistanis speaking Saraiki as a first language in 1998.png|Distribution of Pakistanis who spoke Saraiki as their mother tongue at the time of the [[1998 Pakistan Census]]|thumb]]
سرائیکستان توں مراد پاکستان دا او سرائیکی علاقہ ہے جیہڑا زیادہ تر صوبہ پنجاب دے ماتحت اے جزوی طور تے صوبہ خیبرپختونخوا دے ماتحت وی ہے مگر ایندا زیادہ حصہ انتظامی طور تے خودمختار اے جتھاں انتظامی سول سیکرٹریٹ قائم کیتا ڳیا ہے۔ <ref>{{Cite web |url=https://waseb.org/about/%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%A8 |title=Archive copy |access-date=2022-05-30 |تاريخ-الأرشيف=2024-11-26 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241126132749/https://waseb.org/about/%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%A8 |url-status=dead }}</ref>
سرائیکستان ملتان، بہاولپور، رحیم یارخان، دیرہ غازی، دیرہ اسماعیل خان تے میان٘والی تے مشتمل ہے۔
==تاریخ==
[[فائل:مغلیہ دور وچ ہندوستانی صوبے.jpg|thumb|Map of India during Mughal empireمغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)]]
کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔قلعہ ملتان دی قدامت بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ہے ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ہے، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ہے، افسوس دا مقام ایہ ہے۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 600 قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن.
==سرائیکستان دا جغرافیہ تے محل وقوع==
سرائیکستان وچ کوہ سلیمان، [[روہی]]، [[تھل]] ،دامان، نیلی، راوی تے گومل وادی شامل ہن۔ ایں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ ستارھاں ضلعیاں تے مشتمل وادی سندھ دا اُتلا میدان ہک ڄغرافیائی خطہ ہے۔ ایں کوں سرائیکستان اہدے ہن۔ پاکستان دے جغرافیائی خطے، پہاڑ، سطوح مرتفع، وادی سندھ دا زیریں میدان تے وادی سندھ دا بالائی میدان ہن۔ ہیں چھیکڑی خطے کوں سرائیکستان وی آہدے ہن۔ سرائیکستان ہک جغرافیائی خطہ ہے۔ سرائیکستان دے انہاں سارے علاقیاں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان، دیرہ غازی خان، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ سرائیکستان دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔
===سرائیکستان دے ضلعے تے تحصیلاں===
خطہ سرائیکستان وسیع و عریض رقبے تے پھیلا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے.
{| class="wikitable"
|+'''سرائیکستان دے ضلعے بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار
!ضلع/تحصیل
!سرائیکی زبان %
!رقبہ (KM²)
!کل آبادی
! سرائیکی آبادی
!تبصرہ
|-
|'''(1)'''
|ضلع '''ملتان'''
|64.41
|3,720
|4,746,166
|3,057,098
|
|-
|i
|تحصیل ملتان سٹی
|47.13
|304
|2,259,115
|1,064,944
|
|-
|ii
|تحصیل ملتان صدر
|73.88
|1,632
|1,323,076
|977,543
|
|-
|iii
|تحصیل شجاع آباد
|81.05
|806
|609,004
|493,615
|
|-
|iv
|تحصیل جلالپور پیروالہ
|93.87
|978
|554,971
|520,996
|
|-
|'''(2)'''
|ضلع لودھراں
|74.23
|2,778
|1,699,693
|1,261,752
|
|-
|i
|تحصیل لودھراں
|80.4
|1,111
|703,513
|565,672
|
|-
|ii
|تحصیل دنیا پور
|58.61
|889
|495,217
|290,255
|
|-
|iii
|تحصیل کہروڑ پکا
|81.0
|778
|500,963
|405,825
|
|-
|'''(3)'''
|ضلع وہاڑی
|19.17
|4,364
|2,902,081
|556,619
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل وہاڑی
|1.45
|1,430
|928,812
|13,508
|ڄٹکی تحصیل
|-
|ii
|تحصیل بوریوالہ
|0.13
|1,295
|1,019,659
|1,317
|ڄٹکی تحصیل
|-
|iii
|تحصیل میلسی
|56.81
|1,639
|953,610
|541,794
|سرائیکی تحصیل
|-
|'''(4)'''
|ضلع خانیوال
|18.55
|4,349
|2,920,233
|541,818
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خانیوال
|9.8
|784
|856,257
|83,710
|ڄٹکی تحصیل
|-
|ii
|تحصیل میاں چنوں
|0.94
|1,212
|761,955
|7,191
|ڄٹکی تحصیل
|-
|iii
|تحصیل کبیروالہ
|33.3
|1,804
|958,596
|319,316
|سرائیکی تے ڄٹکی تحصیل
|-
|iv
|تحصیل جہانیاں
|38.32
|549
|343,425
|131,601
|سرائیکی تحصیل
|-
|'''(5)'''
|ضلع '''بہاولپور'''
|67.06
|24,830
|3,669,176
|2,460,606
|
|-
|i
|تحصیل بہاولپور سٹی
|58.97
|1,490
|682,116
|402,246
|
|-
|ii
|تحصیل بہاولپور صدر
|73.34
|745
|575,886
|422,363
|
|-
|iii
|تحصیل احمدپور شرقیہ
|91.3
|1,738
|1,078,586
|984,808
|
|-
|iv
|تحصیل خیرپور ٹامیوالی
|88.56
|993
|262,923
|232,854
|
|-
|v
|تحصیل حاصل پور
|41.46
|1,490
|456,360
|189,209
|ڄٹکی تے سرائیکی تحصیل
|-
|vi
|تحصیل منڈی یزمان
|37.35
|18,374
|613,305
|229,126
|
|-
|'''(6)'''
|ضلع رحیم یار خان
|64.9
|11,880
|4,807,762
|3,120,662
|
|-
|i
|تحصیل رحیم یار خان
|57.54
|2,464
|1,530,183
|880,521
|
|-
|ii
|تحصیل صادق آباد
|56.71
|2,964
|1,261,588
|715,548
|
|-
|iii
|تحصیل خان پور
|70.36
|3,190
|982,085
|691,020
|
|-
|iv
|تحصیل لیاقت پور
|80.62
|3,262
|1,033,906
|833,573
|
|-
|'''(7)'''
|ضلع جھنگ
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل جھنگ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل منڈی شاہ جیوݨہ
|
|
|
|
|
|-
|iií
|تحصیل اٹھارہ ہزاری
|
|
|
|
|
|-
|iv
|تحصیل احمد پور سیال
|
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل شور کوٹ
|
|
|
|
|
|-
|'''(8)'''
|ضلع '''ڈیرہ غازی خان'''
|80.99
|11,922
|2,872,631
|2,326,793
|
|-
|i
|تحصیل ڈیرہ غازی خان
|84.34
|2,012
|1,224,964
|1,033,190
|
|-
|ii
|تحصیل کوٹ چھٹہ
|90.1
|1,802
|757,230
|682,634
|
|-
|iii
|تحصیل کوہ سلیمان
|2.1
|5,339
|212,652
|4,595
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|'''(9)'''
|ضلع راجن پور
|74.6
|12,318
|1,996,039
|1,489,157
|
|-
|i
|تحصیل راجن پور
|82.81
|2,078
|706,770
|585,335
|
|-
|ii
|تحصیل ڄام پور
|86.15
|2,322
|849,369
|731,733
|
|-
|iii
|تحصیل روجھاݨ مزاری
|42.36
|2,905
|405,689
|171,887
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|iv
|ڈی ایکسکلیوڈڈ ایریا
|0.6
|5,013
|34,191
|202
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|'''(10)'''
|ضلع مظفرڳڑھ
|92.37
|4,778
|2,981,048
|2,753,811
|
|-
|i
|تحصیل مظفرڳڑھ
|90.87
|2,377
|1,625,487
|1,477,174
|
|-
|ii
|تحصیل علی پور
|93.79
|1,391
|640,384
|600,633
|
|-
|iii
|تحصیل جتوئی
|94.52
|1,010
|715,177
|676,004
|
|-
|'''(11)'''
|ضلع کوٹ ادو
|79.05
|3,471
|1,347,501
|1,065,249
|
|-
|ii
|تحصیل کوٹ ادو
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|ii
|تحصیل چوک سرور شہید
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|'''(12)'''
|ضلع لیہ
|66.67
|6,289
|1,823,995
|1,216,058
|
|-
|i
|تحصیل لیہ
|72.50
|1,712
|977,088
|708,457
|
|-
|ii
|تحصیل کروڑ لعل عیسݨ
|58.63
|1,823
|594,367
|348,482
|
|-
|iii
|تحصیل چوٻارہ
|63.0
|2,754
|252,540
|159,119
|
|-
|'''(13)'''
|ضلع تونسہ
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل تونسہ
|89.46
|2,769
|677,785
|606,374
|
|-
|ii
|تحصیل وہوا
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|ii
|تحصیل کوہ سلیمان
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|'''(14)'''
|ضلع میانوالی
|76.05
|5,840
|1,542,601
|1,173,213
|
|-
|i
|تحصیل میانوالی
|84.37
|2,689
|766,357
|646,579
|
|-
|ii
|تحصیل پپلاں
|74.04
|1,288
|402,050
|297,710
|
|-
|iii
|تحصیل عیسیٰ خیل
|61.11
|1,863
|374,194
|228,924
|
|-
|'''(15)'''
|ضلع بکھر
|79.97
|8,153
|1,647,852
|1,317,859
|
|-
|i
|تحصیل بکھر
|78.87
|2,427
|683,939
|539,469
|
|-
|ii
|تحصیل منکیرہ
|81.48
|1,768
|256,895
|209,319
|
|-
|iii
|تحصیل کلورکوٹ
|78.0
|2,239
|346,591
|270,395
|
|-
|iv
|تحصیل دریا خان
|82.86
|1,719
|360,427
|298,676
|
|-
|'''(16)'''
|ضلع خوشاب
|1.72
|6,511
|1,280,372
|22,025
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خوشاب
|0.43
|2,115
|690,157
|2,970
|ڄٹکی علاقہ
|-
|ii
|تحصیل نورپور تھل
|4.37
|2,500
|242,831
|10,632
|سرائیکی تحصیل، غیر مصدقہ اعداد
|-
|iii
|تحصیل قائد آباد
|3.54
|1,080
|230,028
|8,156
|جزوی سرائیکی علاقہ، غیر مصدقہ اعداد
|-
|iv
|تحصیل نوشہرہ
|0.22
|816
|117,356
|267
|ڄٹکی علاقہ
|-
|'''(17)'''
|ضلع '''ڈیرہ اسماعیل خان'''
|64.23
|9,334
|1,625,088
|1,043,818
|
|-
|i
|تحصیل ڈیرہ اسماعیل خان
|59.23
|1,167
|725,449
|429,754
|
|-
|ii
|تحصیل پرووا
|71.63
|1,733
|292,343
|209,413
|
|-
|iii
|تحصیل دراٻݨ کلاں
|76.86
|1,540
|124,318
|95,555
|
|-
|iv
|تحصیل کلاچی
|59.27
|1,229
|101,892
|60,393
|
|-
|v
|تحصیل پہاڑ پور
|65.26
|1,657
|381,086
|248,703
|
|-
|vi
|تحصیل درازندہ
|NA
|2,008
|68,556
|NA
|پشتون تحصیل
|-
|'''(18)'''
|ضلع ٹانک
|16.05
|1,679
|390,626
|62,705
|غیر مصدقہ اعداد
|-
|i
|تحصیل ٹانک
|16.05
|1,679
|390,626
|62,705
|غیر مصدقہ اعداد
|-
|}
[[فائل:India1760 1905.jpg|thumb|ہندوستان تے مرہٹہ راج دے دوران خطہ سرائیکستان دا نقشہ جیہڑا صوبہ ملتان دے طور تے ݙٹھا ونج سڳدائے]]
===اہم سرائیکی شہر تے قصبے===
سرائیکی وسیب وسیع و عریض علاقے تے پھیلا ہویا اے جیندے اہم تے مشہور شہر اے ہن:
{| class="wikitable"
|+'''سرائیکستان دے اہم شہر بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار
!شہر
!کل آبادی
!شرح خواندگی
!سطح سمندر توں اچائی (فٹ)
!حیثیت
!تبصرہ
|-
|1
|'''ملتان'''
|1,871,843
|
|
|مرکزِ سرائیکستان، انتظامی مرکز سول سیکرٹریٹ و ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|2
|بہاولپور
|76,2111
|
|
|انتظامی مرکز سول سیکرٹریٹ و ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|3
|ڈیرہ غازی خان
|399,064
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|4
|ڈیرہ اسماعیل خان
|217,457
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|5
|میانوالی
|220,010
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|6
|رحیم یار خان
|477,100
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|7
|بکھر
|113,018
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|8
|ٹانک
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|9
|مظفرڳڑھ
|209,902
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|10
|راجن پور
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|11
|لیہ
|126,055
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|12
|کوٹ ادو
|129,859
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|13
|لودھراں
|117,862
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|14
|تونسہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|15
|کبیروالہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|16
|جہانیاں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|17
|میلسی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|18
|یزمان
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|19
|احمدپور شرقیہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|20
|خیرپور ٹامیوالی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|21
|حاصل پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|22
|صادق آباد
|238,311
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|23
|خان پور کٹورہ
|184,374
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|24
|لیاقت پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|25
|فورٹ عباس
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|26
|کوٹ چھٹہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|27
|فورٹ منرو
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|28
|فاضل پور
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|29
|ڄام پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|30
|روجھاݨ مزاری
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|31
|علی پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|32
|جتوئی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|33
|کروڑ لعل عیسݨ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|34
|چوٻارہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|35
|پپلاں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|36
|عیسیٰ خیل
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|37
|منکیرہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|38
|کلورکوٹ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|39
|دریا خان
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|40
|خانسر
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|41
|وہوا
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|42
|نورپور تھل
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|43
|خانقاہ شریف
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|44
|بھونگ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|45
|دیراوڑ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|46
|اوچ شریف
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|47
|پرووا
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|48
|کالاباغ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|49
|کلاچی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|50
|روکھڑی
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|51
|کندیاں
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|52
|کمرمشانی
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|53
|قطب پور
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|54
|جھنگ
|
|
|
|ضلعی صدر مقام
|
|-
|55
|شورکوٹ
|
|
|
|تحصیل صدر مقام
|
|-
|56
|منڈی شاہ جیوݨہ
|
|
|
|تحصیل صدر مقام
|
|-
|57
|احمد پور سیال
|
|
|
|تحصیل صدر مقام
|
|-
|}
==مقامی سیاست دا انداز تے روایات==
سرائیکی خطے دی سیاست اُنھاں دے ہتھ وچ ھِے جو نہیں چاہندے سرائیکی اِنھاں دی غلامی کِنوں نجات حاصل کرن نکل سڳن جسطرح ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار پنجاپی ھِے اے طبقہ جیندے ہتھ وچ سرائیکی سیاست ھِے اے وی پنجاپی دا مددگار طبقہ ھِے پنجاپی دے نال نال گدی نشین تے جاگیردار وی ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار ھِے اینجھا کائنی اساں سارا ملبہ پنجاپی اُتے رکھ تے استین دے ناگاں کِنوں غافل تھی ونجو تے ایں خوف وچ رہو جو ایں کیتا ڳیا تاں اوں تھی ویسے فلاں تھی ویسے اِے لوک ساڈی سادگی دا ناجائز فائدہ اٹھا تے اساکوں لٹیندے رہسِن، گدی نشین تے جاگیردار ھک ڈوجھے کوں سپورٹ کریندن تے سرائیکی خطے کوں پسماندہ رکھی بیٹھن ۔۔۔۔ سرائیکی خطے دے مسائل اوں صورت وچ حل تھیسِن جڈا تل وطنی سیاست وچ دلچسبی گھنسِن سیاست ایں وقت تَل وطنیاں کِنے کائنی بلکہ اُنھاں کِنے ھِے جو درپردہ سرائیکی کوں کم زات تے نیچ سمجھدن اِنھاں لوکاں تے پنجاپیاں وچ کوئی فرق کائنی پنجاپی اگر سرائیکی نال شدید نفرت کریندن تے اے 0.5 فیصد طبقہ وی جو پیچھلے چالھیں سالیں کِنوں سرائیکی اُتے سیاست کریندا پئے سرائیکی نال گھٹ نفرت کائنی کریندا اِنھاں دی نفرت پنجاپیاں کِنوں ودھ ھِے ایں مسئلے دے حل کیتے سرائیکی نینگر سیاست وچ عملی حصہ گھنن تے ڈوھا نفرت دے سودگراں اُتے کڑی نظر رکھی ونجے ۔۔۔۔ اے نفرت دے سوداگر کینہ پرور تے لالچی وی ھِن تے سرائیکی نال بغض وی رکھیندن ۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔اِنھاں ڈوھا کِنوں نجات ھی سرائیکی کیتے ترقی دے راستے کھول سڳدی ھِے ۔۔۔۔۔ ھک طبقہ کِنوں نجات دے نال نال ڈوجھے طبقے تے کڑی نظر رکھڑ نال سرائیکی اپڑا بچاؤ کر سڳدن تے اُتے آ سڳدن اِنھاں اُتے بھروسہ کررڑ ممکن کائنی ورنہ نسل پرست کڈھائی وی نہ چاہسِن سرائیکی کوں پنجاپی کِنوں نجات ملے۔۔۔ھتوں اے نسل پرست پنجاپی دے مدد گار بڑ تے سرائیکی کوں نقصان پہنچیندن۔
===سرائیکی قومیتی جماعتاں===
*[[سرائیکستان قومی کونسل]]، ظہور دھریجہ
*[[سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی]]، راݨا فراز نون
*[[پاکستان سرائیکی پارٹی]]، نخبہ تاج لنگاہ
*[[پاکستان سرائیکی قومی اتحاد]]، کرنل (ر) عبدالجبار عباسی
*[[سرائیکستان قومی اتحاد]]، خواجہ غلام فرید کوریجہ
*[[سرائیکی فاونڈیشن پاکستان]]، ڄام اظہر مراد لاڑ
*[[عوامی سرائیکی پارٹی]]، سجاد اکبر ملکانی
*[[سرائیکی ایکشن کمیٹی]]، راشد عزیز بھٹی
*[[سرائیکی ملت پارٹی]]، اصغر خان ناہڑ
*[[وسیب نیشنل تحریک]]، آصف خان
*[[سرائیکی نیشنل پارٹی]]، عبدالمجید کانجو
*[[سرائیکستان قومی موومنٹ]]، بانی حمید اصغر شاہین مرحوم
*[[وسیب اتحاد]]، شہباز خان
===وفاقی جماعتاں===
*[[پاکستان تحریک انصاف]]، [[عون عباس بپی]]، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان پیپلز پارٹی]]، مخدوم سید احمد محمود، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان مسلم لیگ (ن)]]، کوئی نی
*[[پاکستان عوامی تحریک]]، چوہدری فیاض احمد وڑائچ، صدر سرائیکی وسیب
*[[جماعت اسلامی پاکستان]]، راؤ محمد ظفر، صدر سرائیکی وسیب<ref>{{Cite web |url=http://jisp.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-28 |archive-date=2020-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210212121/http://jisp.pk/ |url-status=dead }}</ref>
*[[مجلس وحدت المسلمین]]، علامہ اقتدار حسین نقوی، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان مسلم لیگ (ق)]]، کوئی نی
*[[عوامی نیشنل پارٹی]]، کوئی نی
===سرائیکی وسیب دے حکمران خاندان===
*عباسی، نواب صلاح الدین عباسی، احمد پور شرقیہ
*چنڑ، ملک محمد اقبال چنڑ، بہاولپور
*للو، ملک حبیب للو، اوچ
*گیلانی، یوسف رضا گیلانی (ملتان)، افتخار الحسن گیلانی (اوچ)
*پیرزادہ، میاں ریاض حسین پیرزادہ، خیرپور ٹامیوالی
*گردیزی، سید عرفان گردیزی، حاصل پور
*وارݨ، سردار عامر یار وارݨ، دھوڑکوٹ
*پنوہاں، ملک حاصل محمد پنوہاں، علی پور
*سہروردی سادات، مخدوم سید احمد محمود، رحیم یار خان
*متیاݨہ، میاں ممتاز متیاݨہ، چشتیاں
*لالیکا، میاں عبدالستار لالیکا مرحوم، چشتیاں
*خاکوانی، اعظم خان خاکوانی، وہاڑی
*کھچی، ممتاز خان کھچی، وہاڑی
*بھابھہ، نور خان بھابھہ، میلسی
*ݙاہا، خانیوال
*ہراج، مہر اللہ یار ہراج، خانیوال
*ٻوسݨ، حاجی سکندر حیات ٻوسݨ، ملتان
*بھٹہ، شہزاد مقبول بھٹہ، ملتان
*راں، مظہر عباس راں، ملتان
*لانگ، نغمہ مشتاق لانگ، جلالپور پیروالہ
*کانجو، عبدالرحمان کانجو، لودھراں
*کھر، غلام مصطفٰی کھر، مظفر ڳڑھ
*بخاری، باسط سلطان بخاری، مظفر ڳڑھ
*نیازی، عمران خان نیازی، امجد علی خان، میانوالی
*اعواݨ، عائلہ ملک، کالاباغ
*روکھڑی، گل حمید خان روکھڑی، میانوالی
*شادی خیل، الحاج عبیداللہ خان شادی خیل، میانوالی
*ڈھانڈلہ، ملک افضل ڈھانڈلہ، بھکر
*اولکھ، احمد علی اولکھ، لیہ
*لغاری، جمال خان لغاری، ڈیرہ غازی خان
*مزاری، میر بلخ شیر مزاری، روجھان
*کھوسہ، سردار ذوالفقار علی خان کھوسہ، ڈیرہ غازی خان
*دریشک، سردار نصراللہ خان دریشک، راجن پور
*قیصراݨی، میر بادشاہ خان قیصراݨی، تونسہ
*گورچاݨی، سردار شیر علی گورچاݨی، راجن پور
*لونڈ، سردار جاوید اختر لونڈ، ڈیرہ غازی خان
*نواݨی، رشید اکبر نواݨی، بھکر
*جتوئی، قیوم جتوئی، جتوئی
==ثقافت تے روایات==
پٹکا سرائیکی ٹریڈیشن دا اہم جُز ہے ۔پٹکے کوں بدھݨ دے ڈھیر طریقے ھِن ۔سادہ طریقے نال وی پٹکا بدھا ویندے تے پٹکے کوں وَل ڈے تے ھک پاند مُونڈھے تے وی رکھیاں ویندے ڈوجھا پاند سَر وچ لُکیاں ھویا ھوندے ۔کجھ شوقین مزاج نینگر رنگین پَٹکا بدھ تے اپݨی خوبصورتی وچ اضافے دا سبب بݨݨ سانڳے رنگین پٹکے دا استعمال کریندن مقصد صرف خوبصورت نظر آنوݨ تے سرائیکی ٹریڈیشن کوں نشابر کرݨا ھوندے ۔جناب استاد ملک سونا خان بے وس دا پٹکا اسٹائل ھک عام سرائیکی پٹکا اسٹائل ہے ۔جو سرائیکی وسیب وچ عام ہے ۔<ref>https://www.saraikiliterature.com/en/language/history-of-saraiki-language</ref>
گھیرولی شلوار :گھیر والی شلوار سرائیکی علاقہ دا کلچر ہے کجھ علاقاں اچ ایکوں ولیں آلی شلوار وی آکھا ویندے ایں علاقہ توں اے کلچر باہر نختے ۔ھُݨ اے گھیر والی شلوار بلوچ وی استعمال کریندن تے پاکستان دے ڈوجھے خطے دے لوک ایکوں استعمال کریندن گھیرولی شلوار سرائیکی ٹریڈشن دا حصہ ھے ایکوں سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور دے سابق نواب استعمال کریندے رہے ڳئین ھُݨ اے گھیرولی شلوار والا کلچر متروک تھیندا پئے ضرورت ایں ڳالھ دی ھِ سرائیکی ٹریڈیشن اُبھارݨ سانڳے ایندا استعمال نینگر کرن ۔۔لیکن بلوچستان وچ ھالی وی ایندا استعمال تھیندے ۔شوقین مزاج نوجوان نسل ایندا استعمال کریندی ھِ ۔سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور نواب صبح صادق خان عباسی گھیرولی شلوار دے نال تصویر سرائیکی کلچر کوں نشابر کریندی پئی ہے ۔<ref>{{Cite web |url=https://seraikigeet.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528103855/https://seraikigeet.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://saraikimusic.blogspot.com/?m=1</ref>
===سرائیکی زبان تے ایندے لہجے===
[[ملتان]]، مظفرگڑھ , بہاولپور، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان، میاںوالی،خوشاب، صحبت پور، ضلع بار خان تے درگ وچ سرائیکی دا معیاری لہجہ الایا ویندے۔ سرائیکی زبان دے ویہہ ہزار کنوں ودھ شاعر ہن۔
رحیم یار خان، [[راجن پور]]، کشمور تے [[گھوٹکی]] دے اضلاع وچ سرائیکی دا لمے آلا لہجہ ٻولا ویندے. سندھی دے گہرے اثرات دی وجہ توں اے لہجہ معیاری ملتانی سرائیکی توں قدرے مختلف اے.
ابھیچڑی سرائیکی وچ "ب" کوں "ٻ" ، "ج" کوں "ڄ" تے "گ" کوں ہمشہ "ڳ" ٻولیندے ہِن۔ سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض،عابد تمیمی ایں لہجے دے شاعر ہن۔ ایں لہجے دے مزید ست لہجے ہن۔ ہر تحصیل دا لہجہ کُجھ نہ کُجھ وکھرا ہے.
===سرائیکی زبان دی تعلیمی حیثیت===
==تعلیمی نظام==
===تعلیمی ادارے===
*[[اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور]]
*[[بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان]]
*[[غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازی خان]]
*[[گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان]]
*[[نمل یونیورسٹی میانوالی]]
*[[یونیورسٹی آف میانوالی]]، میانوالی
*[[تھل یونیورسٹی بھکر]]
*[[صادق گرلز کالج یونیورسٹی بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ ایس ای کالج، بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ صادق عباس کالج، احمد پور شرقیہ]]
*[[یونیورسٹی آف ساؤدرن پنجاب]] ملتان<ref>https://www.isp.edu.pk/</ref>
===پیشہ ورانہ تعلیمی ادارے===
*[[کیڈٹ کالج عیسیٰ خیل]]، میانوالی<ref>{{Cite web |url=http://ccek.edu.pk/page.php?slug=academic |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055650/http://ccek.edu.pk/page.php?slug=academic |url-status=dead }}</ref>
*[[پولیس ٹریننگ اسکول، ملتان]]<ref>https://www.punjabpolice.gov.pk/trainingbranch</ref>
*[[قائداعظم میڈیکل کالج، بہاولپور]]
*[[نشتر میڈیکل یونیورسٹی ملتان]]
*[[شیخ زید میڈیکل کالج، رحیم یار خان]]
*[[چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز، بہاولپور]]
*[[خواجہ فرید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ انفارمیشن ٹیکنالوجی، رحیم یار خان]]
*[[میاں نواز شریف انجینئرنگ یونیورسٹی، ملتان]]
*[[محمد شہباز شریف زرعی یونیورسٹی، ملتان]]
*[[میر چاکراعظم رند یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی، ڈیرہ غازی خان]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، ملتان]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، لیہ]]
*[[گورنمنٹ کالج آف کامرس، بہاولپور]]
*[[پاپولیشن ویلفیئر ٹریننگ انسٹیٹیوٹ، ملتان]] <ref>{{Cite web |url=https://pwd.punjab.gov.pk/regional_training_institutes_address |title=Archive copy |access-date=2022-05-19 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-19 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220519120154/https://pwd.punjab.gov.pk/regional_training_institutes_address |url-status=dead }}</ref>
*[[زرعی یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان]]
==شخصیات تے مشاہیر==
*[[شاہ شمس سبزواری]]
*[[ڄلم بن شبان]]
*[[شیخ حمید]]
*[[داؤد بن نصر]]
*[[بہاؤالدین زکریا ملتانی]]
*[[رفعت عباس]]
*[[خواجہ غلام فرید]]
*[[ابوالفضل فیضی مبارکپوری]]
*[[چندر گپت موریا]]
*[[نواب صادق محمد خان پنجم عباسی]]
*[[ملک امیر محمد خان]]
*[[عطاءاللہ خان عیسیٰ خیلوی]]
*[[عمران خان]]
==وسائل تے معدنیات==
==صنعت تے تجارت==
==آبی وسائل==
==ذرائع نقل و حمل تے آمد و رفت==
*[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان
==زراعت تے فصلاں==
==مواصلات==
*[[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]
*[[ریڈیو پاکستان بہاولپور]]
*[[ریڈیو پاکستان ملتان]]
*[[ریڈیو پاکستان ڈیرہ اسماعیل خان]]
*[[ریڈیو میانوالی]]
*[[وسیب ٹی وی]]
*[[روہی ٹی وی]]
==طبی سہولتاں==
*[[بہاول وکٹوریہ ہسپتال بہاولپور]]
*[[نواب صادق ہسپتال بہاولپور]]
*[[نشتر ہسپتال ملتان]]
*[[شیخ زید ہسپتال رحیم یار خان]]
*[[ساؤتھ پنجاب ہسپتال ملتان]] ملتان<ref>https://southpunjabhospital.com/</ref>
*[[ملتان انسٹیٹیوٹ آف کڈنی ذیزیزز]]
==قومی تے مقامی کھیݙاں==
*[[سرائیکستان (جنوبی پنجاب) کرکٹ ٹیم]]<ref>https://www.pcb.com.pk/domestic-squads.html</ref>
*[[ملتان سلطانز کرکٹ ٹیم]]
==علمی، سیاحتی، تاریخی تے روحانی مقامات==
فورٹ منرو ضلع ڈیرہ غازی خان، ماڑی ضلع راجن پور، قلعہ ڈیراور ضلع بہاولپور، قلعہ کہنہ قاسم باغ ملتان، باغ لانگے خان عوامی لائبریری ملتان، جناح پارک ملتان، مزار شاہ یوسف گردیز ملتان، مزار حضرت بہاؤالدین زکریا ملتان، مزار شاہ شمس سبزواری ملتان، مزار حضرت شاہ رکن عالم ملتان، عیدگاہ ملتان، سینٹرل لائبریری بہاولپور، نور محل بہاولپور، دربار محل بہاولپور، نشاط محل بہاولپور، گلزار محل بہاولپور، صادق ڳڑھ محل ڈیرہ نواب صاحب، مزار حضرت ملوک شاہ بہاولپور، گلزار صادق پارک بہاولپور، گیریژن پارک بہاولپور، لال سہانرا نیشنل پارک بہاولپور، مزار حضرت سلطان احمد قتال جلالپور پیروالہ، مزار حضرت جلال الدین سرخپوش بخاری اوچشریف، چنݨ پیر ضلع بہاولپور، ہیڈ پنجند بیراج، مزار حضرت خواجہ سلیمان تونسوی ضلع تونسہ، مزار حضرت سخی سرور ڈیرہ غازی خان، مزار حضرت میاں علی ضلع میانوالی، کالا باغ ضلع میانوالی، چشمہ بیراج ضلع میانوالی، تونسہ بیراج، وادی نمل ضلع میانوالی، بھونگ مسجد صادق آباد، پتݨ منارا ضلع رحیم یار خان، جامع مسجد الصادق بہاولپور، دربار خواجہ غلام فرید کوٹ مٹھݨ شریف، مزار نواب مظفر خان سدوزئی احاطہ حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی، عباسی مسجد ڈیراور، بہاولپور میوزیم، ملتان میوزیم، [[ملتان ٹی ہاؤس]]، شیر باغ بہاولپور
==سرائیکی وسیب دے سوغاتاں تے کھاݨے==
[[ݙولی]]، [[ڈھوڈا]]، [[چلڑا]]، [[سوہن حلوہ]]، [[تل شکری]]، [[پتے آلی دال]]، [[سوہانجݨہ]]، [[ساڳ]]، [[مکئی دی روٹی]]، [[کوکی]]، [[مرونڈا]], [[دابڑ دال]]، [[گجک]]، [[ثوبت]]، [[لسی]]، [[امب]]، [[کھمبی]]، [[دشاڳ]]، [[ماکھی]]، [[کھیر سوڈا]]، [[ٹانگر]]، [[مکھڈی حلوہ]]، [[کٹوہ گوشت]]، [[پیٹھے دا حلوہ]]، [[چٗوری]]، [[ککو]]، [[ڈڈے]]، [[ڳنے دی رؤ]]، [[مکھݨ]]، [[پنجیری]]، [[گھڑے آلے سیویاں]]، [[جَوڑے]]، [[ڳڑ دا شربت]]، [[ستو]]، [[پنڈ دے کھیلونھ]]، [[پیلو]]، [[کڑویلو]]، [[مکھݨ]]، [[دیسی گھیؤ]]، [[کھوئے دے پیڑے]]، [[کھیرنی]]، [[حلوہ پوری]]، [[سری پاوے]]، [[متنجݨ]]
==انتظامی خودمختاری==
سرائیکی وسیب انتظامی طور تے ہک خودمختار علاقہ ہے جیہڑا کہ ہک صوبائی سول سیکرٹریٹ تے کئی وفاقی اداریاں دے زیر انتظام ہے۔ یکم جولائی 2020ء خطہ سرائیکستان دا او تاریخی ݙینہہ اے جݙݨ پاکستان تحریک انصاف دی حکومت ولوں بالخصوص وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں دے کاوشاں نال اتھاں سول بیوروکریسی تے پولیس بیوروکریسی دے انتظامی سیکرٹریٹ دا قیام عمل اچ آیا۔ 30 جون 2020ء کوں جناب زاہد اختر زمان دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل چیف سیکریٹری تے جناب انعام غنی دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل دے کیتی ڳئی۔ وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں نے انہاں ݙوہاں انتظامی سربراہان نال خصوصی ملاقات اچ نیک تمناواں دے بعد سرائیکی خطے دے معاملات تے مسائل بارے تبادلہ خیال کیتا ۔ انہاں ݙوہاں سربراہان نے ݙو جولائی 2020ء کوں سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ (سرکاری ناں جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ) کیتے باقاعدہ طور تے اپݨے ذمہ داریاں سنبھال گھدے۔<ref>{{Cite web |url=https://www.punjab.gov.pk/node/4018 |title=Archive copy |access-date=2022-04-02 |archive-date=2021-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422155554/https://www.punjab.gov.pk/node/4018 |url-status=dead }}</ref>
===خودمختار صوبائی سیکرٹریٹ (صوبائی محکمے)===
سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ اچ ابتدائی طور تے مندرجہ ذیل محمکہ جات شامل کیتے ڳئے ہن جنہاں وچوں کجھ دے سیکرٹریاں دی تعیناتی تھیوݨی باقی ہے۔
<ref>{{Cite web |url=https://urdu.siasat.pk/news/2020-08-18/news-47139 |title=Archive copy |access-date=2022-04-02 |تاريخ-الأرشيف=2021-09-13 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210913092659/https://urdu.siasat.pk/news/2020-08-18/news-47139 |url-status=dead }}</ref>
#سروسز اینڈ جنرل ایڈمنسٹریشن ڈیپارٹمنٹ
#داخلہ
#صحت
#اسپیشلائزڈ ہیلتھ کئیر اینڈ میڈیکل ایجوکیشن
#اعلیٰ تعلیم<ref>{{Cite web |url=https://highereducation.southpunjab.gov.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609125454/http://highereducation.southpunjab.gov.pk/ |url-status=dead }}</ref>
#سکول ایجوکیشن<ref>{{Cite web |url=https://schooleducation.southpunjab.gov.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130065531/https://schooleducation.southpunjab.gov.pk/ |url-status=dead }}</ref>
#زراعت
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#لائیو سٹاک اینڈ ڈیری ڈیویلپمنٹ
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری لوکل گورنمنٹ اینڈ کمیونٹی ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری ہاؤسنگ، اربن ڈیویلپمنٹ اینڈ پبلک ہیلتھ انجینئرنگ
#آبپاشی
#جنگلات
#کمیونیکیشن اینڈ ورکس
#محکمہ مال (ریونیو)
#محکمہ بیت المال
#ڈائریکٹوریٹ پبلک ریلیشنز، حکومت پنجاب <ref>https://www.facebook.com/DPRMultan/</ref>
#جنوبی پنجاب پولیس آفس برائے ایڈیشنل آئی جی، ملتان
#میٹرو بس سسٹم ملتان<ref>{{Cite web |url=https://pma.punjab.gov.pk/mmbs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2020-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201123164331/https://pma.punjab.gov.pk/mmbs |url-status=dead }}</ref>
#ممبر انفراسٹرکچر ڈویلپمنٹ اتھارٹی ملتان<ref>https://www.idap.pk/details/board-of-authority</ref>
#ڈائریکٹر سپیشل برانچ پولیس، جنوبی پنجاب، ملتان<ref>https://thepakistandaily.com/usman-buzdar-appoints-controversial-uncle-as-special-branch-director-south-punjab/</ref>
#دفتر ڈائریکٹر پبلک انسٹرکشنز ایجوکیشن جنوبی پنجاب، ملتان
#پنجاب ایجوکیشن فاونڈیشن، ریجنل آفس ملتان<ref>{{Cite web |url=http://www.pef.edu.pk/Contact/index.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-07-01 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922063353/http://www.pef.edu.pk/Contact/index.aspx |url-status=dead }}</ref>
#پنجاب فوڈ اتھارٹی، ساؤتھ ونگ ملتان<ref>https://www.facebook.com/PFARESOURCEANSLICENSINGSOUTH</ref>
#ڈی آئی جی جیل خانہ جات ملتان ریجن <ref>https://prisons.punjab.gov.pk/regional_digs_contact_numbers</ref>
#ڈائریکٹوریٹ زرعی انجینئرنگ ملتان،<ref>{{Cite web |url=https://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701052204/http://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |url-status=dead }}</ref>
#ڈائریکٹوریٹ زرعی میکنائزیشن ریسرچ ادارہ ملتان ،<ref>{{Cite web |url=https://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701052204/http://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |url-status=dead }}</ref>
#ایڈیشنل آئی جی ڈسپلن جنوبی پنجاب، <ref>https://punjabpolice.gov.pk/PIO_OTHER_UNIT</ref>
===وفاقی محکمے تے نیم خودمختار ادارے===
#واپڈا (میپکو ملتان)<ref>{{Cite web |url=http://www.mepco.com.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2021-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212171629/http://mepco.com.pk/ |url-status=dead }}</ref>
#پاکستان پوسٹ (پوسٹ ماسٹر جنرل آفس جنوبی پنجاب سرکل)<ref>https://www.pakpost.gov.pk/contact_us.php#top</ref>
#پاکستان ٹیلی ویژن، ملتان مرکز<ref>{{Cite web |url=https://ptv.com.pk/Contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-24 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220624061259/https://ptv.com.pk/Contact |url-status=dead }}</ref>
#[[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]، <ref>https://youtube.com/@ptvnationalmultan</ref>
#ریلوے کنسٹرکشن پاکستان (ریجنل آفس ملتان)<ref>{{Cite web |url=http://www.railcop-pk.com/reg-offices.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415221644/http://railcop-pk.com/reg-offices.htm |url-status=dead }}</ref>
#دی انسٹی ٹیوشن آف انجینئرز پاکستان، ملتان سنٹر<ref>http://iepislamabad.org/iep-centres.php</ref>
#پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس ملتان <ref>https://pec.org.pk/branch_laision_offices.aspx، پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس، شاہ رکن عالم کالونی ملتان </ref>
#ایف آئی اے، ملتان<ref>https://www.fia.gov.pk/contact</ref>
#اے ٹی آئی آر، ملتان آفس <ref>https://atir.gov.pk/?page=admin</ref>
#نیشنل ہائی وے اتھارٹی، جی ایم کنسٹرکشن ، پنجاب ساؤتھ، ملتان <ref>https://nha.gov.pk/contact-us</ref>
#ساؤدرن پنجاب ایمبرائیڈری انڈسٹریز (پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ)<ref>http://spei.com.pk/</ref>
#نیشنل ہائی وے اینڈ موٹروے پولیس، ڈی آئی جی سینٹرل 2، ملتان <ref>https://nhmp.pitb.gov.pk/telephone_directory</ref>
#پوسٹل لائف انشورنس کمپنی لمیٹڈ، ریجنل ڈائریکٹر ملتان<ref>{{Cite web |url=https://plic.com.pk/contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-10 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220610192654/https://plic.com.pk/contact |url-status=dead }}</ref>
#پاکستان ٹیلی کمیونیکیشن اتھارٹی، ریجنل آفس ملتان<ref>https://www.pta.gov.pk/en/multan</ref>
#پاکستان کونسل فار ریسرچ ان واٹر ریسورسز، ریجنل آفس بہاولپور<ref>{{Cite web |url=https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512093540/https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |url-status=dead }}</ref>
#پاکستان سائنس فاونڈیشن، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان<ref>{{Cite web |url=http://www.psf.gov.pk/contact.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-18 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220618141606/https://psf.gov.pk/contact.aspx |url-status=dead }}</ref>
#پی ایس کیو سی اے، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان زون<ref>{{Cite web |url=http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517141128/http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |url-status=dead }}</ref>
#ڈائریکٹوریٹ آف حج، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512061212/https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |url-status=dead }}</ref>
#وفاقی شرعی عدالت، جنوبی پنجاب، ملتان <ref>{{Cite web |url=https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705222651/https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |url-status=dead }}</ref>
#ریجنل نیب ملتان<ref>https://nab.gov.pk/contacts.asp#mul</ref>
#ایس ایم ای بی ایف سی ساؤتھ پنجاب، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://www.smebfcmultan.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520105718/https://www.smebfcmultan.com/ |url-status=dead }}</ref>
#نادرا ریجنل ہیڈکوارٹر ملتان<ref>https://www.nadra.gov.pk/operational-management/</ref>
#دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، بہاولپور تے ملتان<ref>دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، ملتان و بہاولپور بنچ https://advocategeneral.punjab.gov.pk/law_officer</ref>
#قومی امن کمیٹی برائے بین المذاہب ہم آہنگی، حکومت پاکستان<ref>https://www.facebook.com/npcpbwp/</ref>
#ڈائریکٹر ٹریڈ ڈیویلپمنٹ اتھارٹی پاکستان، ملتان<ref>https://tdap.gov.pk/</ref>
#ڈی جی آڈٹ، جنوبی پنجاب، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://agp.gov.pk/Jobs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2022-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607185507/https://agp.gov.pk/Jobs |url-status=dead }}</ref>
#پریس انفارمیشن ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان<ref>http://pid.gov.pk/contact_regional</ref>
#ڈپٹی جنرل مینیجر پیمرا، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://pemra.gov.pk/contact.php |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |archive-date=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617094824/https://pemra.gov.pk/contact.php |url-status=dead }}</ref>
#ریجنل دفتر نیشنل ٹیلی کمیونیکیشن کارپوریشن، ملتان<ref>https://ntc.net.pk/ContactCentral.html</ref>
#پاکستان ریلوے پولیس ملتان ڈویژن <ref>http://www.pakistanjobsbank.com/Jobs/47667/Pakistan-Railway-Police-Jobs-2017-Constables-ASI-NTS-Application-Form-Download-Latest-New/</ref>
#پاکستان ریلوے، ڈویزنل سپرنٹنڈنٹ ملتان <ref>{{Cite web |url=https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-09-13 |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130101320/https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |url-status=dead }}</ref>
#پاکستان پریس ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان <ref>{{Cite web |url=http://pid.gov.pk/contact_regional |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220617155631/http://pid.gov.pk/contact_regional |url-status=dead }}</ref>
#اسٹیٹ لائف انشورنس کارپوریشن آف پاکستان، ملتان ریجن <ref>{{Cite web |url=https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |title=Archive copy |access-date=2022-10-31 |archive-date=2022-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031062935/https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |url-status=dead }}</ref>
#این ایل سی، ریجنل آفس ملتان
#[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان
#ایف ڈبلیو او، ڈیرہ اسماعیل خان
#فوجی فاؤنڈیشن، دفاتر ملتان، میانوالی
#مراکز قومی بچت پاکستان، ملتان، بہاولپور
#اکادمی ادبیات پاکستان، برانچ آفس ملتان، <ref>{{Cite web |url=https://pal.gov.pk/directory.aspx |title=Archive copy |access-date=2023-11-19 |archive-date=2023-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119101912/https://pal.gov.pk/directory.aspx |url-status=dead }}</ref>
#پولیس ٹریننگ اسکول ملتان، <ref>https://www.punjabpolice.gov.pk/PPOContacts</ref>
===این جی اوز تے فلاحی، مذہبی تے تحقیقاتی ادارے===
#عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت، ملتان<ref>{{Cite web |url=http://laulak.info/old/MLAULAK/laulak.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924001303/http://laulak.info/old/MLAULAK/laulak.htm |url-status=dead }}</ref>
#الخدمت فاونڈیشن ساؤتھ پنجاب<ref>{{Cite web |url=https://alkhidmat.org/contact.html |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525003246/https://alkhidmat.org/contact.html |url-status=dead }}</ref>
#جنوبی پنجاب سنٹر برائے ریسرچ اینڈ ڈیویلپمنٹ ملتان<ref>{{Cite web |url=https://spcrd.org/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220517215418/http://spcrd.org/ |url-status=dead }}</ref>
#سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://sasc.bzu.edu.pk/website/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419042949/https://sasc.bzu.edu.pk/website/ |url-status=dead }}</ref>
#پاکستان جرنلسٹ ایسوسی ایشن، جنوبی پنجاب<ref>https://pja.org.pk/south-punjab/</ref>
#پاکستان یو ایس ایلومنی نیٹ ورک ، جنوبی پنجاب چیپٹر <ref>https://puan.pk/chapters/south-punjab/</ref>
===بین الاقوامی ادارے تے ملٹی نیشنل کمپنیاں===
*اقوام متحدہ دے وفود برائے سرائیکی وسیب یا جنوبی پنجاب
*یاماہا پاکستان، ملتان آفس<ref>{{Cite web |url=https://www.yamaha-motor.com.pk/offices/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-25 |تاريخ-الأرشيف=2022-09-25 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220925181944/https://www.yamaha-motor.com.pk/offices/ |url-status=dead }}</ref>
*سوزوکی جنوبی پنجاب، ملتان <ref>//https://suzukisouthpunjab.com//</ref>
*خانہ فرہنگ ایران، ملتان
===انتظامی تقسیم===
1.جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ
*[[بہاولپور ڈویژن]]، [[ملتان ڈویژن]] تے [[ڈیرہ غازی خان ڈویژن]] (تیرہاں اضلاع) تے مشتمل وسیب دا علاقہ ایڈیشنل چیف سیکریٹری دے ماتحت بذریعہ سول سیکرٹریٹ زیر انتظام
*ضلع ڈیرہ غازی خان دے ذیلی انتظام دے طور تے کوہ سلیمان دے قبائلی علاقے بذریعہ پولیٹیکل اسسٹنٹ
2.ضلع میانوالی، بھکر تے ضلع خوشاب دا جزوی علاقہ، کمشنر [[سرڳودھا ڈویژن]] (پنجاب) دے زیر انتظام
3.ضلع ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک دے ضلعے، صوبہ خیبرپختونخواہ، کمشنر [[ڈیرہ اسماعیل خان ڈویژن]] دے زیر انتظام<ref>تحقیق و ترتیب، اسماعیل بھٹہ</ref>
==مزید ݙیکھو==
*[[سرائیکی زبان]]
*[[سرائیکستان سول سیکرٹریٹ]]
*[[تاریخ سرائیکستان]]
*[[ملتان]]
*[[سرائیکی]]
*[[سرائیکی لوک]]
*[[سرائیکی اکھاݨ]]
*[[سرائیکی زبان دا نثری ادب]]
*[[سرائیکی ادب]]
*[[سرائیکی میڈیا]]
*[[سرائیکی قومیتی تحریک]]
*[[سرائیک ڳوتھاں]]
*[[سرائیکی شخصیات]]
*[[سرائیکی وسیب]]
==حوالے==
gfzder0e4biaayk5d9z8neen8z0l5sz
71877
71876
2026-08-19T11:21:26Z
Sraiki
12
71877
wikitext
text/x-wiki
{| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px"
| style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;">سرائیکستان (خودمختار انتظامی اکائی)</span>'''
|-
|-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2"
|- align="center"
| colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" |
[[File:Map-of-saraikistan.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ]]
|-|- align="center"
|-
| '''انتظامی مرکز''': || [[ملتان]]
|-
| '''دیگر اہم شہر''': || [[بہاولپور]]، [[ڈیرہ غازی خان]]، [[ڈیرہ اسماعیل خان]]، [[رحیم یار خان]]، [[میانوالی]]، [[جھنگ]]
|-
| '''مقامی تے اکثریتی زبان''': || [[سرائیکی]]
|-
| '''اقلیتی زباناں''': || [[پشتو]]، [[پنجابی]]، [[بلوچی]]، [[مارواڑی]]، [[میواتی]]، [[ہریاݨوی]]، [[اردو]]، [[ہندکو]]
|-
| '''آبادی''': || 50,000,849
|-
| '''رقبہ''': || 1,13,416 مربع [[کلومیٹر]]
|-
| '''انتظامی سربراہ''': || [[فواد ہاشم ربانی]]، [[ایڈیشنل چیف سیکریٹری، سرائیکستان]]
|-
| '''[[ایڈیشنل آئی جی پولیس، سرائیکی وسیب]]''': || [[محمد کامران خان]]
|-
| '''حیثیت''': || خودمختار [[انتظامی اکائی]] از یکم جولائی 2020ء
|-
| '''[[سرکاری ٹی وی چینل]]''': || [[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]
|-
| '''نظام حکومت''': || انتظامی [[سول سیکرٹریٹ]] (13 ضلعے)
|-
|'''علاقے''' : || بہاولپور، ملتان، ڈیرہ غازی خان، [[سرڳودھا]] (ݙو ضلعے) تے [[ڈیرہ اسماعیل خان]] ڈویژن
|-
|'''سرکاری ویب سائٹ'''||[https://www.facebook.com/ACSSouthPunjab?mibextid=JRoKGi]، ایڈیشنل چیف سیکریٹری جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ
|}
[[فائل:Distribution of Pakistanis speaking Saraiki as a first language in 1998.png|Distribution of Pakistanis who spoke Saraiki as their mother tongue at the time of the [[1998 Pakistan Census]]|thumb]]
سرائیکستان توں مراد پاکستان دا او سرائیکی علاقہ ہے جیہڑا زیادہ تر صوبہ پنجاب دے ماتحت اے جزوی طور تے صوبہ خیبرپختونخوا دے ماتحت وی ہے مگر ایندا زیادہ حصہ انتظامی طور تے خودمختار اے جتھاں انتظامی سول سیکرٹریٹ قائم کیتا ڳیا ہے۔ <ref>{{Cite web |url=https://waseb.org/about/%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%A8 |title=Archive copy |access-date=2022-05-30 |تاريخ-الأرشيف=2024-11-26 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241126132749/https://waseb.org/about/%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%A8 |url-status=dead }}</ref>
سرائیکستان ملتان، بہاولپور، رحیم یارخان، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان تے میان٘والی تے مشتمل جغرافیائی ثقافتی خطہ ہے۔
==تاریخ==
[[فائل:مغلیہ دور وچ ہندوستانی صوبے.jpg|thumb|Map of India during Mughal empireمغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)]]
کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔قلعہ ملتان دی قدامت بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ہے ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ہے، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ہے، افسوس دا مقام ایہ ہے۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 600 قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن.
==سرائیکستان دا جغرافیہ تے محل وقوع==
سرائیکستان وچ کوہ سلیمان، [[روہی]]، [[تھل]] ،دامان، نیلی، راوی تے گومل وادی شامل ہن۔ ایں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ ستارھاں ضلعیاں تے مشتمل وادی سندھ دا اُتلا میدان ہک ڄغرافیائی خطہ ہے۔ ایں کوں سرائیکستان اہدے ہن۔ پاکستان دے جغرافیائی خطے، پہاڑ، سطوح مرتفع، وادی سندھ دا زیریں میدان تے وادی سندھ دا بالائی میدان ہن۔ ہیں چھیکڑی خطے کوں سرائیکستان وی آہدے ہن۔ سرائیکستان ہک جغرافیائی خطہ ہے۔ سرائیکستان دے انہاں سارے علاقیاں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان، دیرہ غازی خان، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ سرائیکستان دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔
===سرائیکستان دے ضلعے تے تحصیلاں===
خطہ سرائیکستان وسیع و عریض رقبے تے پھیلا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے.
{| class="wikitable"
|+'''سرائیکستان دے ضلعے بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار
!ضلع/تحصیل
!سرائیکی زبان %
!رقبہ (KM²)
!کل آبادی
! سرائیکی آبادی
!تبصرہ
|-
|'''(1)'''
|ضلع '''ملتان'''
|64.41
|3,720
|4,746,166
|3,057,098
|
|-
|i
|تحصیل ملتان سٹی
|47.13
|304
|2,259,115
|1,064,944
|
|-
|ii
|تحصیل ملتان صدر
|73.88
|1,632
|1,323,076
|977,543
|
|-
|iii
|تحصیل شجاع آباد
|81.05
|806
|609,004
|493,615
|
|-
|iv
|تحصیل جلالپور پیروالہ
|93.87
|978
|554,971
|520,996
|
|-
|'''(2)'''
|ضلع لودھراں
|74.23
|2,778
|1,699,693
|1,261,752
|
|-
|i
|تحصیل لودھراں
|80.4
|1,111
|703,513
|565,672
|
|-
|ii
|تحصیل دنیا پور
|58.61
|889
|495,217
|290,255
|
|-
|iii
|تحصیل کہروڑ پکا
|81.0
|778
|500,963
|405,825
|
|-
|'''(3)'''
|ضلع وہاڑی
|19.17
|4,364
|2,902,081
|556,619
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل وہاڑی
|1.45
|1,430
|928,812
|13,508
|ڄٹکی تحصیل
|-
|ii
|تحصیل بوریوالہ
|0.13
|1,295
|1,019,659
|1,317
|ڄٹکی تحصیل
|-
|iii
|تحصیل میلسی
|56.81
|1,639
|953,610
|541,794
|سرائیکی تحصیل
|-
|'''(4)'''
|ضلع خانیوال
|18.55
|4,349
|2,920,233
|541,818
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خانیوال
|9.8
|784
|856,257
|83,710
|ڄٹکی تحصیل
|-
|ii
|تحصیل میاں چنوں
|0.94
|1,212
|761,955
|7,191
|ڄٹکی تحصیل
|-
|iii
|تحصیل کبیروالہ
|33.3
|1,804
|958,596
|319,316
|سرائیکی تے ڄٹکی تحصیل
|-
|iv
|تحصیل جہانیاں
|38.32
|549
|343,425
|131,601
|سرائیکی تحصیل
|-
|'''(5)'''
|ضلع '''بہاولپور'''
|67.06
|24,830
|3,669,176
|2,460,606
|
|-
|i
|تحصیل بہاولپور سٹی
|58.97
|1,490
|682,116
|402,246
|
|-
|ii
|تحصیل بہاولپور صدر
|73.34
|745
|575,886
|422,363
|
|-
|iii
|تحصیل احمدپور شرقیہ
|91.3
|1,738
|1,078,586
|984,808
|
|-
|iv
|تحصیل خیرپور ٹامیوالی
|88.56
|993
|262,923
|232,854
|
|-
|v
|تحصیل حاصل پور
|41.46
|1,490
|456,360
|189,209
|ڄٹکی تے سرائیکی تحصیل
|-
|vi
|تحصیل منڈی یزمان
|37.35
|18,374
|613,305
|229,126
|
|-
|'''(6)'''
|ضلع رحیم یار خان
|64.9
|11,880
|4,807,762
|3,120,662
|
|-
|i
|تحصیل رحیم یار خان
|57.54
|2,464
|1,530,183
|880,521
|
|-
|ii
|تحصیل صادق آباد
|56.71
|2,964
|1,261,588
|715,548
|
|-
|iii
|تحصیل خان پور
|70.36
|3,190
|982,085
|691,020
|
|-
|iv
|تحصیل لیاقت پور
|80.62
|3,262
|1,033,906
|833,573
|
|-
|'''(7)'''
|ضلع جھنگ
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل جھنگ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل منڈی شاہ جیوݨہ
|
|
|
|
|
|-
|iií
|تحصیل اٹھارہ ہزاری
|
|
|
|
|
|-
|iv
|تحصیل احمد پور سیال
|
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل شور کوٹ
|
|
|
|
|
|-
|'''(8)'''
|ضلع '''ڈیرہ غازی خان'''
|80.99
|11,922
|2,872,631
|2,326,793
|
|-
|i
|تحصیل ڈیرہ غازی خان
|84.34
|2,012
|1,224,964
|1,033,190
|
|-
|ii
|تحصیل کوٹ چھٹہ
|90.1
|1,802
|757,230
|682,634
|
|-
|iii
|تحصیل کوہ سلیمان
|2.1
|5,339
|212,652
|4,595
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|'''(9)'''
|ضلع راجن پور
|74.6
|12,318
|1,996,039
|1,489,157
|
|-
|i
|تحصیل راجن پور
|82.81
|2,078
|706,770
|585,335
|
|-
|ii
|تحصیل ڄام پور
|86.15
|2,322
|849,369
|731,733
|
|-
|iii
|تحصیل روجھاݨ مزاری
|42.36
|2,905
|405,689
|171,887
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|iv
|ڈی ایکسکلیوڈڈ ایریا
|0.6
|5,013
|34,191
|202
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|'''(10)'''
|ضلع مظفرڳڑھ
|92.37
|4,778
|2,981,048
|2,753,811
|
|-
|i
|تحصیل مظفرڳڑھ
|90.87
|2,377
|1,625,487
|1,477,174
|
|-
|ii
|تحصیل علی پور
|93.79
|1,391
|640,384
|600,633
|
|-
|iii
|تحصیل جتوئی
|94.52
|1,010
|715,177
|676,004
|
|-
|'''(11)'''
|ضلع کوٹ ادو
|79.05
|3,471
|1,347,501
|1,065,249
|
|-
|ii
|تحصیل کوٹ ادو
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|ii
|تحصیل چوک سرور شہید
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|'''(12)'''
|ضلع لیہ
|66.67
|6,289
|1,823,995
|1,216,058
|
|-
|i
|تحصیل لیہ
|72.50
|1,712
|977,088
|708,457
|
|-
|ii
|تحصیل کروڑ لعل عیسݨ
|58.63
|1,823
|594,367
|348,482
|
|-
|iii
|تحصیل چوٻارہ
|63.0
|2,754
|252,540
|159,119
|
|-
|'''(13)'''
|ضلع تونسہ
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل تونسہ
|89.46
|2,769
|677,785
|606,374
|
|-
|ii
|تحصیل وہوا
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|ii
|تحصیل کوہ سلیمان
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|'''(14)'''
|ضلع میانوالی
|76.05
|5,840
|1,542,601
|1,173,213
|
|-
|i
|تحصیل میانوالی
|84.37
|2,689
|766,357
|646,579
|
|-
|ii
|تحصیل پپلاں
|74.04
|1,288
|402,050
|297,710
|
|-
|iii
|تحصیل عیسیٰ خیل
|61.11
|1,863
|374,194
|228,924
|
|-
|'''(15)'''
|ضلع بکھر
|79.97
|8,153
|1,647,852
|1,317,859
|
|-
|i
|تحصیل بکھر
|78.87
|2,427
|683,939
|539,469
|
|-
|ii
|تحصیل منکیرہ
|81.48
|1,768
|256,895
|209,319
|
|-
|iii
|تحصیل کلورکوٹ
|78.0
|2,239
|346,591
|270,395
|
|-
|iv
|تحصیل دریا خان
|82.86
|1,719
|360,427
|298,676
|
|-
|'''(16)'''
|ضلع خوشاب
|1.72
|6,511
|1,280,372
|22,025
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خوشاب
|0.43
|2,115
|690,157
|2,970
|ڄٹکی علاقہ
|-
|ii
|تحصیل نورپور تھل
|4.37
|2,500
|242,831
|10,632
|سرائیکی تحصیل، غیر مصدقہ اعداد
|-
|iii
|تحصیل قائد آباد
|3.54
|1,080
|230,028
|8,156
|جزوی سرائیکی علاقہ، غیر مصدقہ اعداد
|-
|iv
|تحصیل نوشہرہ
|0.22
|816
|117,356
|267
|ڄٹکی علاقہ
|-
|'''(17)'''
|ضلع '''ڈیرہ اسماعیل خان'''
|64.23
|9,334
|1,625,088
|1,043,818
|
|-
|i
|تحصیل ڈیرہ اسماعیل خان
|59.23
|1,167
|725,449
|429,754
|
|-
|ii
|تحصیل پرووا
|71.63
|1,733
|292,343
|209,413
|
|-
|iii
|تحصیل دراٻݨ کلاں
|76.86
|1,540
|124,318
|95,555
|
|-
|iv
|تحصیل کلاچی
|59.27
|1,229
|101,892
|60,393
|
|-
|v
|تحصیل پہاڑ پور
|65.26
|1,657
|381,086
|248,703
|
|-
|vi
|تحصیل درازندہ
|NA
|2,008
|68,556
|NA
|پشتون تحصیل
|-
|'''(18)'''
|ضلع ٹانک
|16.05
|1,679
|390,626
|62,705
|غیر مصدقہ اعداد
|-
|i
|تحصیل ٹانک
|16.05
|1,679
|390,626
|62,705
|غیر مصدقہ اعداد
|-
|}
[[فائل:India1760 1905.jpg|thumb|ہندوستان تے مرہٹہ راج دے دوران خطہ سرائیکستان دا نقشہ جیہڑا صوبہ ملتان دے طور تے ݙٹھا ونج سڳدائے]]
===اہم سرائیکی شہر تے قصبے===
سرائیکی وسیب وسیع و عریض علاقے تے پھیلا ہویا اے جیندے اہم تے مشہور شہر اے ہن:
{| class="wikitable"
|+'''سرائیکستان دے اہم شہر بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار
!شہر
!کل آبادی
!شرح خواندگی
!سطح سمندر توں اچائی (فٹ)
!حیثیت
!تبصرہ
|-
|1
|'''ملتان'''
|1,871,843
|
|
|مرکزِ سرائیکستان، انتظامی مرکز سول سیکرٹریٹ و ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|2
|بہاولپور
|76,2111
|
|
|انتظامی مرکز سول سیکرٹریٹ و ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|3
|ڈیرہ غازی خان
|399,064
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|4
|ڈیرہ اسماعیل خان
|217,457
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|5
|میانوالی
|220,010
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|6
|رحیم یار خان
|477,100
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|7
|بکھر
|113,018
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|8
|ٹانک
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|9
|مظفرڳڑھ
|209,902
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|10
|راجن پور
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|11
|لیہ
|126,055
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|12
|کوٹ ادو
|129,859
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|13
|لودھراں
|117,862
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|14
|تونسہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|15
|کبیروالہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|16
|جہانیاں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|17
|میلسی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|18
|یزمان
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|19
|احمدپور شرقیہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|20
|خیرپور ٹامیوالی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|21
|حاصل پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|22
|صادق آباد
|238,311
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|23
|خان پور کٹورہ
|184,374
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|24
|لیاقت پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|25
|فورٹ عباس
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|26
|کوٹ چھٹہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|27
|فورٹ منرو
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|28
|فاضل پور
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|29
|ڄام پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|30
|روجھاݨ مزاری
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|31
|علی پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|32
|جتوئی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|33
|کروڑ لعل عیسݨ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|34
|چوٻارہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|35
|پپلاں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|36
|عیسیٰ خیل
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|37
|منکیرہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|38
|کلورکوٹ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|39
|دریا خان
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|40
|خانسر
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|41
|وہوا
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|42
|نورپور تھل
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|43
|خانقاہ شریف
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|44
|بھونگ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|45
|دیراوڑ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|46
|اوچ شریف
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|47
|پرووا
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|48
|کالاباغ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|49
|کلاچی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|50
|روکھڑی
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|51
|کندیاں
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|52
|کمرمشانی
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|53
|قطب پور
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|54
|جھنگ
|
|
|
|ضلعی صدر مقام
|
|-
|55
|شورکوٹ
|
|
|
|تحصیل صدر مقام
|
|-
|56
|منڈی شاہ جیوݨہ
|
|
|
|تحصیل صدر مقام
|
|-
|57
|احمد پور سیال
|
|
|
|تحصیل صدر مقام
|
|-
|}
==مقامی سیاست دا انداز تے روایات==
سرائیکی خطے دی سیاست اُنھاں دے ہتھ وچ ھِے جو نہیں چاہندے سرائیکی اِنھاں دی غلامی کِنوں نجات حاصل کرن نکل سڳن جسطرح ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار پنجاپی ھِے اے طبقہ جیندے ہتھ وچ سرائیکی سیاست ھِے اے وی پنجاپی دا مددگار طبقہ ھِے پنجاپی دے نال نال گدی نشین تے جاگیردار وی ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار ھِے اینجھا کائنی اساں سارا ملبہ پنجاپی اُتے رکھ تے استین دے ناگاں کِنوں غافل تھی ونجو تے ایں خوف وچ رہو جو ایں کیتا ڳیا تاں اوں تھی ویسے فلاں تھی ویسے اِے لوک ساڈی سادگی دا ناجائز فائدہ اٹھا تے اساکوں لٹیندے رہسِن، گدی نشین تے جاگیردار ھک ڈوجھے کوں سپورٹ کریندن تے سرائیکی خطے کوں پسماندہ رکھی بیٹھن ۔۔۔۔ سرائیکی خطے دے مسائل اوں صورت وچ حل تھیسِن جڈا تل وطنی سیاست وچ دلچسبی گھنسِن سیاست ایں وقت تَل وطنیاں کِنے کائنی بلکہ اُنھاں کِنے ھِے جو درپردہ سرائیکی کوں کم زات تے نیچ سمجھدن اِنھاں لوکاں تے پنجاپیاں وچ کوئی فرق کائنی پنجاپی اگر سرائیکی نال شدید نفرت کریندن تے اے 0.5 فیصد طبقہ وی جو پیچھلے چالھیں سالیں کِنوں سرائیکی اُتے سیاست کریندا پئے سرائیکی نال گھٹ نفرت کائنی کریندا اِنھاں دی نفرت پنجاپیاں کِنوں ودھ ھِے ایں مسئلے دے حل کیتے سرائیکی نینگر سیاست وچ عملی حصہ گھنن تے ڈوھا نفرت دے سودگراں اُتے کڑی نظر رکھی ونجے ۔۔۔۔ اے نفرت دے سوداگر کینہ پرور تے لالچی وی ھِن تے سرائیکی نال بغض وی رکھیندن ۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔اِنھاں ڈوھا کِنوں نجات ھی سرائیکی کیتے ترقی دے راستے کھول سڳدی ھِے ۔۔۔۔۔ ھک طبقہ کِنوں نجات دے نال نال ڈوجھے طبقے تے کڑی نظر رکھڑ نال سرائیکی اپڑا بچاؤ کر سڳدن تے اُتے آ سڳدن اِنھاں اُتے بھروسہ کررڑ ممکن کائنی ورنہ نسل پرست کڈھائی وی نہ چاہسِن سرائیکی کوں پنجاپی کِنوں نجات ملے۔۔۔ھتوں اے نسل پرست پنجاپی دے مدد گار بڑ تے سرائیکی کوں نقصان پہنچیندن۔
===سرائیکی قومیتی جماعتاں===
*[[سرائیکستان قومی کونسل]]، ظہور دھریجہ
*[[سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی]]، راݨا فراز نون
*[[پاکستان سرائیکی پارٹی]]، نخبہ تاج لنگاہ
*[[پاکستان سرائیکی قومی اتحاد]]، کرنل (ر) عبدالجبار عباسی
*[[سرائیکستان قومی اتحاد]]، خواجہ غلام فرید کوریجہ
*[[سرائیکی فاونڈیشن پاکستان]]، ڄام اظہر مراد لاڑ
*[[عوامی سرائیکی پارٹی]]، سجاد اکبر ملکانی
*[[سرائیکی ایکشن کمیٹی]]، راشد عزیز بھٹی
*[[سرائیکی ملت پارٹی]]، اصغر خان ناہڑ
*[[وسیب نیشنل تحریک]]، آصف خان
*[[سرائیکی نیشنل پارٹی]]، عبدالمجید کانجو
*[[سرائیکستان قومی موومنٹ]]، بانی حمید اصغر شاہین مرحوم
*[[وسیب اتحاد]]، شہباز خان
===وفاقی جماعتاں===
*[[پاکستان تحریک انصاف]]، [[عون عباس بپی]]، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان پیپلز پارٹی]]، مخدوم سید احمد محمود، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان مسلم لیگ (ن)]]، کوئی نی
*[[پاکستان عوامی تحریک]]، چوہدری فیاض احمد وڑائچ، صدر سرائیکی وسیب
*[[جماعت اسلامی پاکستان]]، راؤ محمد ظفر، صدر سرائیکی وسیب<ref>{{Cite web |url=http://jisp.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-28 |archive-date=2020-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210212121/http://jisp.pk/ |url-status=dead }}</ref>
*[[مجلس وحدت المسلمین]]، علامہ اقتدار حسین نقوی، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان مسلم لیگ (ق)]]، کوئی نی
*[[عوامی نیشنل پارٹی]]، کوئی نی
===سرائیکی وسیب دے حکمران خاندان===
*عباسی، نواب صلاح الدین عباسی، احمد پور شرقیہ
*چنڑ، ملک محمد اقبال چنڑ، بہاولپور
*للو، ملک حبیب للو، اوچ
*گیلانی، یوسف رضا گیلانی (ملتان)، افتخار الحسن گیلانی (اوچ)
*پیرزادہ، میاں ریاض حسین پیرزادہ، خیرپور ٹامیوالی
*گردیزی، سید عرفان گردیزی، حاصل پور
*وارݨ، سردار عامر یار وارݨ، دھوڑکوٹ
*پنوہاں، ملک حاصل محمد پنوہاں، علی پور
*سہروردی سادات، مخدوم سید احمد محمود، رحیم یار خان
*متیاݨہ، میاں ممتاز متیاݨہ، چشتیاں
*لالیکا، میاں عبدالستار لالیکا مرحوم، چشتیاں
*خاکوانی، اعظم خان خاکوانی، وہاڑی
*کھچی، ممتاز خان کھچی، وہاڑی
*بھابھہ، نور خان بھابھہ، میلسی
*ݙاہا، خانیوال
*ہراج، مہر اللہ یار ہراج، خانیوال
*ٻوسݨ، حاجی سکندر حیات ٻوسݨ، ملتان
*بھٹہ، شہزاد مقبول بھٹہ، ملتان
*راں، مظہر عباس راں، ملتان
*لانگ، نغمہ مشتاق لانگ، جلالپور پیروالہ
*کانجو، عبدالرحمان کانجو، لودھراں
*کھر، غلام مصطفٰی کھر، مظفر ڳڑھ
*بخاری، باسط سلطان بخاری، مظفر ڳڑھ
*نیازی، عمران خان نیازی، امجد علی خان، میانوالی
*اعواݨ، عائلہ ملک، کالاباغ
*روکھڑی، گل حمید خان روکھڑی، میانوالی
*شادی خیل، الحاج عبیداللہ خان شادی خیل، میانوالی
*ڈھانڈلہ، ملک افضل ڈھانڈلہ، بھکر
*اولکھ، احمد علی اولکھ، لیہ
*لغاری، جمال خان لغاری، ڈیرہ غازی خان
*مزاری، میر بلخ شیر مزاری، روجھان
*کھوسہ، سردار ذوالفقار علی خان کھوسہ، ڈیرہ غازی خان
*دریشک، سردار نصراللہ خان دریشک، راجن پور
*قیصراݨی، میر بادشاہ خان قیصراݨی، تونسہ
*گورچاݨی، سردار شیر علی گورچاݨی، راجن پور
*لونڈ، سردار جاوید اختر لونڈ، ڈیرہ غازی خان
*نواݨی، رشید اکبر نواݨی، بھکر
*جتوئی، قیوم جتوئی، جتوئی
==ثقافت تے روایات==
پٹکا سرائیکی ٹریڈیشن دا اہم جُز ہے ۔پٹکے کوں بدھݨ دے ڈھیر طریقے ھِن ۔سادہ طریقے نال وی پٹکا بدھا ویندے تے پٹکے کوں وَل ڈے تے ھک پاند مُونڈھے تے وی رکھیاں ویندے ڈوجھا پاند سَر وچ لُکیاں ھویا ھوندے ۔کجھ شوقین مزاج نینگر رنگین پَٹکا بدھ تے اپݨی خوبصورتی وچ اضافے دا سبب بݨݨ سانڳے رنگین پٹکے دا استعمال کریندن مقصد صرف خوبصورت نظر آنوݨ تے سرائیکی ٹریڈیشن کوں نشابر کرݨا ھوندے ۔جناب استاد ملک سونا خان بے وس دا پٹکا اسٹائل ھک عام سرائیکی پٹکا اسٹائل ہے ۔جو سرائیکی وسیب وچ عام ہے ۔<ref>https://www.saraikiliterature.com/en/language/history-of-saraiki-language</ref>
گھیرولی شلوار :گھیر والی شلوار سرائیکی علاقہ دا کلچر ہے کجھ علاقاں اچ ایکوں ولیں آلی شلوار وی آکھا ویندے ایں علاقہ توں اے کلچر باہر نختے ۔ھُݨ اے گھیر والی شلوار بلوچ وی استعمال کریندن تے پاکستان دے ڈوجھے خطے دے لوک ایکوں استعمال کریندن گھیرولی شلوار سرائیکی ٹریڈشن دا حصہ ھے ایکوں سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور دے سابق نواب استعمال کریندے رہے ڳئین ھُݨ اے گھیرولی شلوار والا کلچر متروک تھیندا پئے ضرورت ایں ڳالھ دی ھِ سرائیکی ٹریڈیشن اُبھارݨ سانڳے ایندا استعمال نینگر کرن ۔۔لیکن بلوچستان وچ ھالی وی ایندا استعمال تھیندے ۔شوقین مزاج نوجوان نسل ایندا استعمال کریندی ھِ ۔سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور نواب صبح صادق خان عباسی گھیرولی شلوار دے نال تصویر سرائیکی کلچر کوں نشابر کریندی پئی ہے ۔<ref>{{Cite web |url=https://seraikigeet.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528103855/https://seraikigeet.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://saraikimusic.blogspot.com/?m=1</ref>
===سرائیکی زبان تے ایندے لہجے===
[[ملتان]]، مظفرگڑھ , بہاولپور، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان، میاںوالی،خوشاب، صحبت پور، ضلع بار خان تے درگ وچ سرائیکی دا معیاری لہجہ الایا ویندے۔ سرائیکی زبان دے ویہہ ہزار کنوں ودھ شاعر ہن۔
رحیم یار خان، [[راجن پور]]، کشمور تے [[گھوٹکی]] دے اضلاع وچ سرائیکی دا لمے آلا لہجہ ٻولا ویندے. سندھی دے گہرے اثرات دی وجہ توں اے لہجہ معیاری ملتانی سرائیکی توں قدرے مختلف اے.
ابھیچڑی سرائیکی وچ "ب" کوں "ٻ" ، "ج" کوں "ڄ" تے "گ" کوں ہمشہ "ڳ" ٻولیندے ہِن۔ سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض،عابد تمیمی ایں لہجے دے شاعر ہن۔ ایں لہجے دے مزید ست لہجے ہن۔ ہر تحصیل دا لہجہ کُجھ نہ کُجھ وکھرا ہے.
===سرائیکی زبان دی تعلیمی حیثیت===
==تعلیمی نظام==
===تعلیمی ادارے===
*[[اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور]]
*[[بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان]]
*[[غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازی خان]]
*[[گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان]]
*[[نمل یونیورسٹی میانوالی]]
*[[یونیورسٹی آف میانوالی]]، میانوالی
*[[تھل یونیورسٹی بھکر]]
*[[صادق گرلز کالج یونیورسٹی بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ ایس ای کالج، بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ صادق عباس کالج، احمد پور شرقیہ]]
*[[یونیورسٹی آف ساؤدرن پنجاب]] ملتان<ref>https://www.isp.edu.pk/</ref>
===پیشہ ورانہ تعلیمی ادارے===
*[[کیڈٹ کالج عیسیٰ خیل]]، میانوالی<ref>{{Cite web |url=http://ccek.edu.pk/page.php?slug=academic |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055650/http://ccek.edu.pk/page.php?slug=academic |url-status=dead }}</ref>
*[[پولیس ٹریننگ اسکول، ملتان]]<ref>https://www.punjabpolice.gov.pk/trainingbranch</ref>
*[[قائداعظم میڈیکل کالج، بہاولپور]]
*[[نشتر میڈیکل یونیورسٹی ملتان]]
*[[شیخ زید میڈیکل کالج، رحیم یار خان]]
*[[چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز، بہاولپور]]
*[[خواجہ فرید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ انفارمیشن ٹیکنالوجی، رحیم یار خان]]
*[[میاں نواز شریف انجینئرنگ یونیورسٹی، ملتان]]
*[[محمد شہباز شریف زرعی یونیورسٹی، ملتان]]
*[[میر چاکراعظم رند یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی، ڈیرہ غازی خان]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، ملتان]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، لیہ]]
*[[گورنمنٹ کالج آف کامرس، بہاولپور]]
*[[پاپولیشن ویلفیئر ٹریننگ انسٹیٹیوٹ، ملتان]] <ref>{{Cite web |url=https://pwd.punjab.gov.pk/regional_training_institutes_address |title=Archive copy |access-date=2022-05-19 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-19 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220519120154/https://pwd.punjab.gov.pk/regional_training_institutes_address |url-status=dead }}</ref>
*[[زرعی یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان]]
==شخصیات تے مشاہیر==
*[[شاہ شمس سبزواری]]
*[[ڄلم بن شبان]]
*[[شیخ حمید]]
*[[داؤد بن نصر]]
*[[بہاؤالدین زکریا ملتانی]]
*[[رفعت عباس]]
*[[خواجہ غلام فرید]]
*[[ابوالفضل فیضی مبارکپوری]]
*[[چندر گپت موریا]]
*[[نواب صادق محمد خان پنجم عباسی]]
*[[ملک امیر محمد خان]]
*[[عطاءاللہ خان عیسیٰ خیلوی]]
*[[عمران خان]]
==وسائل تے معدنیات==
==صنعت تے تجارت==
==آبی وسائل==
==ذرائع نقل و حمل تے آمد و رفت==
*[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان
==زراعت تے فصلاں==
==مواصلات==
*[[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]
*[[ریڈیو پاکستان بہاولپور]]
*[[ریڈیو پاکستان ملتان]]
*[[ریڈیو پاکستان ڈیرہ اسماعیل خان]]
*[[ریڈیو میانوالی]]
*[[وسیب ٹی وی]]
*[[روہی ٹی وی]]
==طبی سہولتاں==
*[[بہاول وکٹوریہ ہسپتال بہاولپور]]
*[[نواب صادق ہسپتال بہاولپور]]
*[[نشتر ہسپتال ملتان]]
*[[شیخ زید ہسپتال رحیم یار خان]]
*[[ساؤتھ پنجاب ہسپتال ملتان]] ملتان<ref>https://southpunjabhospital.com/</ref>
*[[ملتان انسٹیٹیوٹ آف کڈنی ذیزیزز]]
==قومی تے مقامی کھیݙاں==
*[[سرائیکستان (جنوبی پنجاب) کرکٹ ٹیم]]<ref>https://www.pcb.com.pk/domestic-squads.html</ref>
*[[ملتان سلطانز کرکٹ ٹیم]]
==علمی، سیاحتی، تاریخی تے روحانی مقامات==
فورٹ منرو ضلع ڈیرہ غازی خان، ماڑی ضلع راجن پور، قلعہ ڈیراور ضلع بہاولپور، قلعہ کہنہ قاسم باغ ملتان، باغ لانگے خان عوامی لائبریری ملتان، جناح پارک ملتان، مزار شاہ یوسف گردیز ملتان، مزار حضرت بہاؤالدین زکریا ملتان، مزار شاہ شمس سبزواری ملتان، مزار حضرت شاہ رکن عالم ملتان، عیدگاہ ملتان، سینٹرل لائبریری بہاولپور، نور محل بہاولپور، دربار محل بہاولپور، نشاط محل بہاولپور، گلزار محل بہاولپور، صادق ڳڑھ محل ڈیرہ نواب صاحب، مزار حضرت ملوک شاہ بہاولپور، گلزار صادق پارک بہاولپور، گیریژن پارک بہاولپور، لال سہانرا نیشنل پارک بہاولپور، مزار حضرت سلطان احمد قتال جلالپور پیروالہ، مزار حضرت جلال الدین سرخپوش بخاری اوچشریف، چنݨ پیر ضلع بہاولپور، ہیڈ پنجند بیراج، مزار حضرت خواجہ سلیمان تونسوی ضلع تونسہ، مزار حضرت سخی سرور ڈیرہ غازی خان، مزار حضرت میاں علی ضلع میانوالی، کالا باغ ضلع میانوالی، چشمہ بیراج ضلع میانوالی، تونسہ بیراج، وادی نمل ضلع میانوالی، بھونگ مسجد صادق آباد، پتݨ منارا ضلع رحیم یار خان، جامع مسجد الصادق بہاولپور، دربار خواجہ غلام فرید کوٹ مٹھݨ شریف، مزار نواب مظفر خان سدوزئی احاطہ حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی، عباسی مسجد ڈیراور، بہاولپور میوزیم، ملتان میوزیم، [[ملتان ٹی ہاؤس]]، شیر باغ بہاولپور
==سرائیکی وسیب دے سوغاتاں تے کھاݨے==
[[ݙولی]]، [[ڈھوڈا]]، [[چلڑا]]، [[سوہن حلوہ]]، [[تل شکری]]، [[پتے آلی دال]]، [[سوہانجݨہ]]، [[ساڳ]]، [[مکئی دی روٹی]]، [[کوکی]]، [[مرونڈا]], [[دابڑ دال]]، [[گجک]]، [[ثوبت]]، [[لسی]]، [[امب]]، [[کھمبی]]، [[دشاڳ]]، [[ماکھی]]، [[کھیر سوڈا]]، [[ٹانگر]]، [[مکھڈی حلوہ]]، [[کٹوہ گوشت]]، [[پیٹھے دا حلوہ]]، [[چٗوری]]، [[ککو]]، [[ڈڈے]]، [[ڳنے دی رؤ]]، [[مکھݨ]]، [[پنجیری]]، [[گھڑے آلے سیویاں]]، [[جَوڑے]]، [[ڳڑ دا شربت]]، [[ستو]]، [[پنڈ دے کھیلونھ]]، [[پیلو]]، [[کڑویلو]]، [[مکھݨ]]، [[دیسی گھیؤ]]، [[کھوئے دے پیڑے]]، [[کھیرنی]]، [[حلوہ پوری]]، [[سری پاوے]]، [[متنجݨ]]
==انتظامی خودمختاری==
سرائیکی وسیب انتظامی طور تے ہک خودمختار علاقہ ہے جیہڑا کہ ہک صوبائی سول سیکرٹریٹ تے کئی وفاقی اداریاں دے زیر انتظام ہے۔ یکم جولائی 2020ء خطہ سرائیکستان دا او تاریخی ݙینہہ اے جݙݨ پاکستان تحریک انصاف دی حکومت ولوں بالخصوص وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں دے کاوشاں نال اتھاں سول بیوروکریسی تے پولیس بیوروکریسی دے انتظامی سیکرٹریٹ دا قیام عمل اچ آیا۔ 30 جون 2020ء کوں جناب زاہد اختر زمان دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل چیف سیکریٹری تے جناب انعام غنی دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل دے کیتی ڳئی۔ وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں نے انہاں ݙوہاں انتظامی سربراہان نال خصوصی ملاقات اچ نیک تمناواں دے بعد سرائیکی خطے دے معاملات تے مسائل بارے تبادلہ خیال کیتا ۔ انہاں ݙوہاں سربراہان نے ݙو جولائی 2020ء کوں سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ (سرکاری ناں جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ) کیتے باقاعدہ طور تے اپݨے ذمہ داریاں سنبھال گھدے۔<ref>{{Cite web |url=https://www.punjab.gov.pk/node/4018 |title=Archive copy |access-date=2022-04-02 |archive-date=2021-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422155554/https://www.punjab.gov.pk/node/4018 |url-status=dead }}</ref>
===خودمختار صوبائی سیکرٹریٹ (صوبائی محکمے)===
سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ اچ ابتدائی طور تے مندرجہ ذیل محمکہ جات شامل کیتے ڳئے ہن جنہاں وچوں کجھ دے سیکرٹریاں دی تعیناتی تھیوݨی باقی ہے۔
<ref>{{Cite web |url=https://urdu.siasat.pk/news/2020-08-18/news-47139 |title=Archive copy |access-date=2022-04-02 |تاريخ-الأرشيف=2021-09-13 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210913092659/https://urdu.siasat.pk/news/2020-08-18/news-47139 |url-status=dead }}</ref>
#سروسز اینڈ جنرل ایڈمنسٹریشن ڈیپارٹمنٹ
#داخلہ
#صحت
#اسپیشلائزڈ ہیلتھ کئیر اینڈ میڈیکل ایجوکیشن
#اعلیٰ تعلیم<ref>{{Cite web |url=https://highereducation.southpunjab.gov.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609125454/http://highereducation.southpunjab.gov.pk/ |url-status=dead }}</ref>
#سکول ایجوکیشن<ref>{{Cite web |url=https://schooleducation.southpunjab.gov.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130065531/https://schooleducation.southpunjab.gov.pk/ |url-status=dead }}</ref>
#زراعت
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#لائیو سٹاک اینڈ ڈیری ڈیویلپمنٹ
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری لوکل گورنمنٹ اینڈ کمیونٹی ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری ہاؤسنگ، اربن ڈیویلپمنٹ اینڈ پبلک ہیلتھ انجینئرنگ
#آبپاشی
#جنگلات
#کمیونیکیشن اینڈ ورکس
#محکمہ مال (ریونیو)
#محکمہ بیت المال
#ڈائریکٹوریٹ پبلک ریلیشنز، حکومت پنجاب <ref>https://www.facebook.com/DPRMultan/</ref>
#جنوبی پنجاب پولیس آفس برائے ایڈیشنل آئی جی، ملتان
#میٹرو بس سسٹم ملتان<ref>{{Cite web |url=https://pma.punjab.gov.pk/mmbs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2020-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201123164331/https://pma.punjab.gov.pk/mmbs |url-status=dead }}</ref>
#ممبر انفراسٹرکچر ڈویلپمنٹ اتھارٹی ملتان<ref>https://www.idap.pk/details/board-of-authority</ref>
#ڈائریکٹر سپیشل برانچ پولیس، جنوبی پنجاب، ملتان<ref>https://thepakistandaily.com/usman-buzdar-appoints-controversial-uncle-as-special-branch-director-south-punjab/</ref>
#دفتر ڈائریکٹر پبلک انسٹرکشنز ایجوکیشن جنوبی پنجاب، ملتان
#پنجاب ایجوکیشن فاونڈیشن، ریجنل آفس ملتان<ref>{{Cite web |url=http://www.pef.edu.pk/Contact/index.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-07-01 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922063353/http://www.pef.edu.pk/Contact/index.aspx |url-status=dead }}</ref>
#پنجاب فوڈ اتھارٹی، ساؤتھ ونگ ملتان<ref>https://www.facebook.com/PFARESOURCEANSLICENSINGSOUTH</ref>
#ڈی آئی جی جیل خانہ جات ملتان ریجن <ref>https://prisons.punjab.gov.pk/regional_digs_contact_numbers</ref>
#ڈائریکٹوریٹ زرعی انجینئرنگ ملتان،<ref>{{Cite web |url=https://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701052204/http://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |url-status=dead }}</ref>
#ڈائریکٹوریٹ زرعی میکنائزیشن ریسرچ ادارہ ملتان ،<ref>{{Cite web |url=https://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701052204/http://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |url-status=dead }}</ref>
#ایڈیشنل آئی جی ڈسپلن جنوبی پنجاب، <ref>https://punjabpolice.gov.pk/PIO_OTHER_UNIT</ref>
===وفاقی محکمے تے نیم خودمختار ادارے===
#واپڈا (میپکو ملتان)<ref>{{Cite web |url=http://www.mepco.com.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2021-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212171629/http://mepco.com.pk/ |url-status=dead }}</ref>
#پاکستان پوسٹ (پوسٹ ماسٹر جنرل آفس جنوبی پنجاب سرکل)<ref>https://www.pakpost.gov.pk/contact_us.php#top</ref>
#پاکستان ٹیلی ویژن، ملتان مرکز<ref>{{Cite web |url=https://ptv.com.pk/Contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-24 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220624061259/https://ptv.com.pk/Contact |url-status=dead }}</ref>
#[[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]، <ref>https://youtube.com/@ptvnationalmultan</ref>
#ریلوے کنسٹرکشن پاکستان (ریجنل آفس ملتان)<ref>{{Cite web |url=http://www.railcop-pk.com/reg-offices.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415221644/http://railcop-pk.com/reg-offices.htm |url-status=dead }}</ref>
#دی انسٹی ٹیوشن آف انجینئرز پاکستان، ملتان سنٹر<ref>http://iepislamabad.org/iep-centres.php</ref>
#پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس ملتان <ref>https://pec.org.pk/branch_laision_offices.aspx، پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس، شاہ رکن عالم کالونی ملتان </ref>
#ایف آئی اے، ملتان<ref>https://www.fia.gov.pk/contact</ref>
#اے ٹی آئی آر، ملتان آفس <ref>https://atir.gov.pk/?page=admin</ref>
#نیشنل ہائی وے اتھارٹی، جی ایم کنسٹرکشن ، پنجاب ساؤتھ، ملتان <ref>https://nha.gov.pk/contact-us</ref>
#ساؤدرن پنجاب ایمبرائیڈری انڈسٹریز (پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ)<ref>http://spei.com.pk/</ref>
#نیشنل ہائی وے اینڈ موٹروے پولیس، ڈی آئی جی سینٹرل 2، ملتان <ref>https://nhmp.pitb.gov.pk/telephone_directory</ref>
#پوسٹل لائف انشورنس کمپنی لمیٹڈ، ریجنل ڈائریکٹر ملتان<ref>{{Cite web |url=https://plic.com.pk/contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-10 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220610192654/https://plic.com.pk/contact |url-status=dead }}</ref>
#پاکستان ٹیلی کمیونیکیشن اتھارٹی، ریجنل آفس ملتان<ref>https://www.pta.gov.pk/en/multan</ref>
#پاکستان کونسل فار ریسرچ ان واٹر ریسورسز، ریجنل آفس بہاولپور<ref>{{Cite web |url=https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512093540/https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |url-status=dead }}</ref>
#پاکستان سائنس فاونڈیشن، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان<ref>{{Cite web |url=http://www.psf.gov.pk/contact.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-18 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220618141606/https://psf.gov.pk/contact.aspx |url-status=dead }}</ref>
#پی ایس کیو سی اے، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان زون<ref>{{Cite web |url=http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517141128/http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |url-status=dead }}</ref>
#ڈائریکٹوریٹ آف حج، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512061212/https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |url-status=dead }}</ref>
#وفاقی شرعی عدالت، جنوبی پنجاب، ملتان <ref>{{Cite web |url=https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705222651/https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |url-status=dead }}</ref>
#ریجنل نیب ملتان<ref>https://nab.gov.pk/contacts.asp#mul</ref>
#ایس ایم ای بی ایف سی ساؤتھ پنجاب، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://www.smebfcmultan.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520105718/https://www.smebfcmultan.com/ |url-status=dead }}</ref>
#نادرا ریجنل ہیڈکوارٹر ملتان<ref>https://www.nadra.gov.pk/operational-management/</ref>
#دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، بہاولپور تے ملتان<ref>دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، ملتان و بہاولپور بنچ https://advocategeneral.punjab.gov.pk/law_officer</ref>
#قومی امن کمیٹی برائے بین المذاہب ہم آہنگی، حکومت پاکستان<ref>https://www.facebook.com/npcpbwp/</ref>
#ڈائریکٹر ٹریڈ ڈیویلپمنٹ اتھارٹی پاکستان، ملتان<ref>https://tdap.gov.pk/</ref>
#ڈی جی آڈٹ، جنوبی پنجاب، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://agp.gov.pk/Jobs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2022-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607185507/https://agp.gov.pk/Jobs |url-status=dead }}</ref>
#پریس انفارمیشن ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان<ref>http://pid.gov.pk/contact_regional</ref>
#ڈپٹی جنرل مینیجر پیمرا، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://pemra.gov.pk/contact.php |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |archive-date=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617094824/https://pemra.gov.pk/contact.php |url-status=dead }}</ref>
#ریجنل دفتر نیشنل ٹیلی کمیونیکیشن کارپوریشن، ملتان<ref>https://ntc.net.pk/ContactCentral.html</ref>
#پاکستان ریلوے پولیس ملتان ڈویژن <ref>http://www.pakistanjobsbank.com/Jobs/47667/Pakistan-Railway-Police-Jobs-2017-Constables-ASI-NTS-Application-Form-Download-Latest-New/</ref>
#پاکستان ریلوے، ڈویزنل سپرنٹنڈنٹ ملتان <ref>{{Cite web |url=https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-09-13 |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130101320/https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |url-status=dead }}</ref>
#پاکستان پریس ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان <ref>{{Cite web |url=http://pid.gov.pk/contact_regional |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220617155631/http://pid.gov.pk/contact_regional |url-status=dead }}</ref>
#اسٹیٹ لائف انشورنس کارپوریشن آف پاکستان، ملتان ریجن <ref>{{Cite web |url=https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |title=Archive copy |access-date=2022-10-31 |archive-date=2022-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031062935/https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |url-status=dead }}</ref>
#این ایل سی، ریجنل آفس ملتان
#[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان
#ایف ڈبلیو او، ڈیرہ اسماعیل خان
#فوجی فاؤنڈیشن، دفاتر ملتان، میانوالی
#مراکز قومی بچت پاکستان، ملتان، بہاولپور
#اکادمی ادبیات پاکستان، برانچ آفس ملتان، <ref>{{Cite web |url=https://pal.gov.pk/directory.aspx |title=Archive copy |access-date=2023-11-19 |archive-date=2023-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119101912/https://pal.gov.pk/directory.aspx |url-status=dead }}</ref>
#پولیس ٹریننگ اسکول ملتان، <ref>https://www.punjabpolice.gov.pk/PPOContacts</ref>
===این جی اوز تے فلاحی، مذہبی تے تحقیقاتی ادارے===
#عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت، ملتان<ref>{{Cite web |url=http://laulak.info/old/MLAULAK/laulak.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924001303/http://laulak.info/old/MLAULAK/laulak.htm |url-status=dead }}</ref>
#الخدمت فاونڈیشن ساؤتھ پنجاب<ref>{{Cite web |url=https://alkhidmat.org/contact.html |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525003246/https://alkhidmat.org/contact.html |url-status=dead }}</ref>
#جنوبی پنجاب سنٹر برائے ریسرچ اینڈ ڈیویلپمنٹ ملتان<ref>{{Cite web |url=https://spcrd.org/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220517215418/http://spcrd.org/ |url-status=dead }}</ref>
#سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://sasc.bzu.edu.pk/website/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419042949/https://sasc.bzu.edu.pk/website/ |url-status=dead }}</ref>
#پاکستان جرنلسٹ ایسوسی ایشن، جنوبی پنجاب<ref>https://pja.org.pk/south-punjab/</ref>
#پاکستان یو ایس ایلومنی نیٹ ورک ، جنوبی پنجاب چیپٹر <ref>https://puan.pk/chapters/south-punjab/</ref>
===بین الاقوامی ادارے تے ملٹی نیشنل کمپنیاں===
*اقوام متحدہ دے وفود برائے سرائیکی وسیب یا جنوبی پنجاب
*یاماہا پاکستان، ملتان آفس<ref>{{Cite web |url=https://www.yamaha-motor.com.pk/offices/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-25 |تاريخ-الأرشيف=2022-09-25 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220925181944/https://www.yamaha-motor.com.pk/offices/ |url-status=dead }}</ref>
*سوزوکی جنوبی پنجاب، ملتان <ref>//https://suzukisouthpunjab.com//</ref>
*خانہ فرہنگ ایران، ملتان
===انتظامی تقسیم===
1.جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ
*[[بہاولپور ڈویژن]]، [[ملتان ڈویژن]] تے [[ڈیرہ غازی خان ڈویژن]] (تیرہاں اضلاع) تے مشتمل وسیب دا علاقہ ایڈیشنل چیف سیکریٹری دے ماتحت بذریعہ سول سیکرٹریٹ زیر انتظام
*ضلع ڈیرہ غازی خان دے ذیلی انتظام دے طور تے کوہ سلیمان دے قبائلی علاقے بذریعہ پولیٹیکل اسسٹنٹ
2.ضلع میانوالی، بھکر تے ضلع خوشاب دا جزوی علاقہ، کمشنر [[سرڳودھا ڈویژن]] (پنجاب) دے زیر انتظام
3.ضلع ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک دے ضلعے، صوبہ خیبرپختونخواہ، کمشنر [[ڈیرہ اسماعیل خان ڈویژن]] دے زیر انتظام<ref>تحقیق و ترتیب، اسماعیل بھٹہ</ref>
==مزید ݙیکھو==
*[[سرائیکی زبان]]
*[[سرائیکستان سول سیکرٹریٹ]]
*[[تاریخ سرائیکستان]]
*[[ملتان]]
*[[سرائیکی]]
*[[سرائیکی لوک]]
*[[سرائیکی اکھاݨ]]
*[[سرائیکی زبان دا نثری ادب]]
*[[سرائیکی ادب]]
*[[سرائیکی میڈیا]]
*[[سرائیکی قومیتی تحریک]]
*[[سرائیک ڳوتھاں]]
*[[سرائیکی شخصیات]]
*[[سرائیکی وسیب]]
==حوالے==
4pgshclnxy9y6tji89rpoviub2cqi0e
ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ:Max
3
8021
71873
71677
2026-08-19T00:18:38Z
JJPMaster
3006
JJPMaster ٹوریا ڳیا ورقہ [[ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ:DreamRimmer]] توں [[ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ:Max]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" to "[[Special:CentralAuth/Max|Max]]"
31516
wikitext
text/x-wiki
== ست بسم اللہ! ==
<div style="text-align:center;"><span style="font-size:1.1em;">ساݙے نال سماجی روابط دی ویب سائٹ تے رَلو: [[File:F icon.svg|15x15px|link=https://www.facebook.com/UrduWikipedia]] اتے <span class="link">[[File:G 2014-04-24 22-48.png|18x18px|link=https://twitter.com/UrduWikipedia]]
</span> </div>
</div>
-----
<div style="padding:5px;font-size:medium"><div class="center" style="word-spacing:1ex">[[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|Welcome!]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|Bienvenue!]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|Willkommen!]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|Benvenuti]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|¡Bienvenido!]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|ようこそ]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|Dobrodosli]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|환영합니다]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|Добро пожаловать]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|Bem-vindo!]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|欢迎]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|Bonvenon]] [[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|Welkom]]</div></div>
{| bgcolor="#CCFFFF" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;"
|<span style="font-family:Segoe UI;float:left">'''[[وکیپیڈیا:سفارت خانہ|سفارت خانہ]]'''</span>
<div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;">
<div class="tabbertab" title="‌ست بسم اللہ‌">
[[فائل:ست_بسم_اللہ.png|thumb|center|'''<big>سڄـݨ آون اکھـیں ٹھـرِن</big>''']]
{{-}}
[[فائل:Wikipedia_laurier_wp.png|left|185x185px]]
جناب <big>{{PAGENAME}}</big>! <br> تہاݙی خدمت وچ '''بھُوم ڳوجھی''' دی طرفوں سلام عرض ہے! <br>
اساں امید کریندے ہیں جو تساں سرائیکی وکی پیڈیا وچ سوہݨا ودھارا ثابت تھیسو۔<br>
'''←''' وکی پیڈیا ہک آزاد بین اللسانی بھُوم ڳوجھی ہے جیندے وچ اساں سارے رل مل تے لکھدے ہیں اتے رل مل تے ایں کوں سن٘وریندے ہیں۔ منصوبۂ وکیپیڈیا دا آغاز جنوری سنہ 2001ء وچ تھیا، سرائیکی وکیپیڈیا دا اجرا ٢٠٠٨ء وچ تھیا۔ تے بھُوم ڳوجھی ٢٠٢٠ء وچ باقائدہ طور تے منظور تھئی۔ فی الحال سرائیکی وکیپیڈیا وچ کل '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضامین]] موجود ہن۔ <br />
'''←'''ایں بھُوم ڳوجھی وچ تساں مضمون نویسی تے تبدیلی کرݨ کنوں پہلے انہاں ورقیاں تے ضرور دید بھن٘وا گھنو۔
* وکیپیڈیا دے انٹرفیس دا سرائیکی ترجمہ کرݨ کیتے تہاݙے تعاون دی ساکوں ݙاڈھی لوڑ ہے۔ تساں ایں کیتے تعاون کرو، [[translatewiki:|Translatewiki.net]] ݙیکھو تے [[translatewiki:Special:FirstSteps|'''ہدایات تے عمل کرو''']]۔
* بھُوم ڳوجھی دے مزید تعارف کیتے '''[[وکیپیڈیا| تعارف ورقہ]]''' ملاحظہ فرماؤ
* بھُوم ڳوجھی دے انٹرفیس کوں سمجھݨ کیتے '''[[معاونت:وکی پیمائی دا تعارف|وکی پیمائی دا تعارف]]''' ملاحظہ فرماؤ
* بھُوم ڳوجھی وچ مزید معاونت کیتے '''[[معاونت:مندرجات|صفحۂ معاونت]]''' ملاحظہ فرماؤ
* مضامین دے اسلوب نگارش دے متعلق مختصر پر مفید معلومات کیتے '''[[معاونت:تعارف اسلوب نامہ/1|تعارف اسلوب نامہ]]''' ملاحظہ فرماؤ
* ورقیاں دی ظاہریت دی تبدیلی تے طریقۂ کار کیتے '''[[خاص:ترجیحات|ترجیحات]] ملاحظہ فرماؤ
* مضامین دی تحریر و ترمیم تے مشق کیتے '''[[معاونت:ترمیم|صفحۂ معاونت برائے تحریر و اصلاح مضامین]]''' ملاحظہ فرماؤ
* مضامین دی فارمیٹنگ، ترتیب و تدوین دے تعارف تے ایں دے مفصل طریقہ کار کیتے [[معاونت:ترمیم کاری کا تعارف|ترمیم کاری دا تعارف]] ملاحظہ فرماؤ
</div>
<div class="tabbertab" title="‌اصول و قواعد‌">
<br/>
بہتر ہوسی جو تساں شروع وچ ہی انہاں ورقیاں تے دید بھن٘وا گھنو:
<span style="float:left">[[file:WikiVote.png|link=|60px]]</span>
* '''[[معاونت:ہدایات اور پالیسیوں کا تعارف|ہدایات تے پالیسیاں دا تعارف]]
* '''[[وکیپیڈیا:پانچ ارکان|ویکیپیڈیا دے پنج ستون]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:ویکیپیڈیا کیا نہیں ہے|وکیپیڈیا کیا کائنی]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:معتدل نقطہ نظر|معتدل نقطۂ نظر]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:حوالہ درکار|حوالہ جات دی فراہمی]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:حقوق نسخہ|کاپی رائٹ]]'''
</div>
<div class="tabbertab" title="‌تہاݙا ورتݨ ورقہ‌">
<br/>
<span style="float:left">[[file:Samarbetare.svg|link=|60px]]</span>
اتھ تہاݙا [[خاص:Mypage|'''مخصوص ورتݨ ورقہ وی ہوسی''']] جتھ تساں [[:ونکی:صارف سانچے|اپنا تعارف لکھ سڳدے ہو]]، تے تہاݙے [[خاص:Mytalk|ڳالھ مہاڑ ورقے]] تے ٻئے صارفین تہاݙے نال رابطہ کر سڳدے ہن تے تہاݙے نال ڳالھ مہاڑ کر سڳدے ہن۔
* کہیں ٻئے ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ کرݨ ویلے انہاں ڳالہیں دا خیال رکھیسو:
** جے ضرورت ہووے تاں سنیہے دا عنوان متعین کرو۔
** سنیہے دے چھیکڑ وچ آپݨے دستخط ضرور پاؤ، ایں کیتے درج کرو ایہ علامت '''--~~~~''' یا ایں آئیکان ([[file:Insert-signature.png|link=]]) تے کلک کرو۔
<span style="float:left">[[file:Signature-guide-ur.png|300px]]</span>
{{clear}}
** [[وکیپیڈیا:اصول تبادلۂ خیال|اظہار خیال دے آداب]] دا خصوصی خیال رکھو۔
</div>
<div class="tabbertab" title="‌معاونت‌">
<br/>
<span style="float:left">[[file:Under construction icon-green.svg|link=|60px]]</span>
وکیپیڈیا دے کہیں وی ورقے تے کھٻے پاسے "ڳولݨ خانہ" نظر آندا ہے۔ جہڑے موضوع تے تساں مضمون بݨاوݨ چاہندے ہو او ڳولݨ خانے لکھو تے ڳولو تے کلک کرو۔
<inputbox>type=search</inputbox>
وت تہاݙے موضوع نال رلدے ملدے ورقے نظر آسن۔ ایہ اطمینان کرݨ دے بعد جو تہاݙے مطلوبہ موضوع تے پہلے کوئی مضمون کائنی، تساں نواں ورقہ بݨا سڳدے ہو۔ واضح راہوے جو ہک موضوع تے ہک کنوں ودھ مضمون بݨاوݨ دی اجازت کائنی۔ نوں ورقہ بݨاوݨ کیتے، ڳولݨ دے نتائج وچ تہاݙی ڳولݨ آلی عبارت رتے رنگ وچ لکھی نظر آسی۔ اتھ کلک کریسو، تاں ہک نواں ورقہ کھل ویسی، جتھ تساں نواں مضمون لکھ سڳدے ہو۔ یا تساں نواں مضمون لکھݨ کیتے ہیٹھلا خانہ وی ورت سڳدے ہو۔ ورقہ بݨاوݨ کیتے عنواں ایں خانے وچ لکھو تے وت ورقہ بݨاؤ تے کلک کرو۔
<inputbox>type=create</inputbox>
* لکھݨ کنوں پہلے اس ڳالھ دا یقین کر گھنو جو جہڑے عنوان تے تساں لکھدے پئے ہو اوں عنوان یا اوں سن٘ویں عنوان تے سرائیکی وکی پیڈیا وچ کوئی مضمون کائنی لکھیا ہویا۔ ایں کیتے تساں ڳولݨ خانے وچ عنوان تے اوندے مترادفات لکھ تے لبھ گھنو۔
* سب کنوں چنگا ایہ ہوسی جو تساں مضمون لکھݨ کیتے [[وکیپیڈیا:ساحر تخلیق مضمون|اتھ]] تشریف گھن ون٘ڄو، ݙادھی سوکھ نال تساں مضمون لکھ گھنسو۔ تے اوکھ پیش کائناں آسی۔
</div>
</center>
</div>
|}
--[[ورتݨ آلا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ:KaleemBot|ڳالھ مُہاڑ]]) ١٨:١٨, ٢٦ دسمبر ٢٠٢٣ (PKT)
kda013kcozzjy2loesc3plxjtb7tt46
سرائیکی قدیم تہذیب
0
9867
71879
70488
2026-08-19T11:25:50Z
Sraiki
12
71879
wikitext
text/x-wiki
سرائیکستان ملتان، بہاولپور، رحیم یارخان، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان تے میان٘والی تے مشتمل جغرافیائی ثقافتی خطہ ہے۔ سرائیکی وسیب ہک قدیم تہذیبی خطے دا ناں ہے۔ ایہ خطہ اڄ دے سارے پاکستان تے مشتمل ہے۔ ایں خطے کوں وادی سندھ وی آکھیا ڳے، جیندی اصل سرائیکی اے، سرائیکی اردو تے پنجابی دی ماء اے، سندھی سرائیکی توں الگ تھئی، پشتو، تے بلوچی ٻاہر دیاں زباناں ہن، جیکر سولہویں صدی عیسوی دے شاعر حضرت شاہ حسین لاہوریؒ تے بابا بلھے شاہؒ دی شاعری دا مطالعہ کروں تاں صاف پتہ لڳدے جو انہاں سرائیکی زیادہ استعمال کیتی اے، کوئی منے تے بھانویںنہ منے، اے ڳالھ سچ اے جو پنجابی سرائیکی دا لہجہ ہے۔ بر صغیر دے معروف محقق ڈاکٹر گوپی چند نارنگ اپݨے ہک مقالے جیڑھا پہلی عالمی سرائیکی کانفرنس 1992 ء نیو دہلی دے موقعے تے پڑھیا ڳیا انہاں ثابت کیتا جو سرائیکی ’’ مادر لینگویج‘‘ اے اتے اے بر صغیر دے اکثر زبانیں جیندے وچ سنسکرت وی شامل اے دی ماء اے۔ ایں واسطے سرائیکی زبان اے،تہذیب کوں کہیں ٻئی زبان نال سلہاڑیا گڈ مڈ کر تے خراب نی کرݨاں چہیدا۔
سرائیکی خطہ دریاویں دی سر زمین اے تے لوظ سندھ دا لغوی معنی وی دریا تھیندے۔ ایندا مطلب اے سرائیکی خطہ جینکوں ست دراویں دی دھرتی آکھیا ویندے اوندا ہک حصہ سندھ وی ہے۔ ایں حساب نال سرائیکستان ست سندھ ز دا مالک اے تے سندھ سرائیکستان ہک اِن۔ ہاکڑہ تہذیب دنیا دی سب توں قدیم تہذیباں وچوںہک ہے۔ سرائیکی وسیب ایں وادی دا مرکزی حصہ رہ ڳئے۔ ایں ڳالھ دا ثبوت اثار قدیمہ دیاں تحقیقاں ہن جیڑھیاں اساکوں اے دݙسیندن جو ایں دھرتی وچ ہاکڑہ تہذیب جہی وݙی تہذیب ہک زمانے اپݨے عروج تے رہی، ایندے نال نال جلیل پور گنویری آلا تے ملتان ساݙے او علاقے ہن جیڑھے ساݙے وسیب بارے گول پھلور کرݨ آلیں کیتے ٻہوں کجھ لُکائی کھڑن۔ملتان کنوں پنجاہ میل دے فاصلے تے پنج سوا پنج ہزار سال پراݨی جلیل پور دے ناں دی وستی ملی اے۔ ایں توں علاوہ ڈاکٹر مغل دے چولستان دے سروے دے مطابق دریائے ہاکڑہ (گھاگرا) دی وادی وچوں حاصل شدہ معلومات سرائیکی وسیب وچ تہذیب دے ارتقاء بارے انقلابی اہمیت رکھدن۔ ڈاکٹر صَیب آکھدن جو ’’ ایویں لڳدے جو وادی سندھ دی تہذیب اصل وچ چولستان وچ جٖمی ہے، کیوںجو اُتھاں ایں تہذیب دیا رتقاء دیاں ساریاں کڑیاں دے ثبوت ملدن۔ چولستان دیسروے دے عبد اے نتیجے سامݨے آئن جو چولستان دا ہاکڑہ تمدن ۳۵۰۰ ق م دا تمدن ہے تے اے جلیل پور دا ہم عمر اے۔ ایں توں علاوہ چولستان وچ کوٹ ڈیجی (سندھ) دیاں ہم عمر وستیاں وی ملین۔ چولستان وچ عروج یافتہ ہڑپائی تہذیب دیاں ہم عمر وستیاں ہک سو چھیاٹھ (۱۶۶) دی تعداد وچ ملین تے ایں تہذیب دے زوال دیاں نشانیاں دی او اتھاہوں لبھن وچ کامیابی تھئی اے۔
ایں تہذیبی ترقی دے زوال دا سبب اے تھیا جا ہاکڑہ (گاگرا) دریا سکݨ لڳ پیا ، تھیندیں تھیندیں اے دریا سُک ڳیا تے وسیب دیاں ساریاں نشانیاں اوندی ریت وچ لک ڳیاں تے ہُݨ آ تے انہاں دی نندر دے زور تُرٹِن۔ سرائیکی خطہ بلا شبہ ایہو جیہا خطہ ہے جتھاں مزید تحقیقات کرایاں ونجٖن تاں ٻہوں سارے قدیم آثار اتھوں ظہار تھی سڳدن۔
[[ملتان]] دا قدیم قلعہ ملتان سرائیکی وسیب دی عظمت دی ہک وݙی نشانی تے دلیل دے طور تے موجود اے۔ ایویں دیرہ غازیخان دا قلعہ ہزند وی کُھریاں چا تے سرائیکی وسیب دی قدامت دیاں بانگاں ݙیندا کھڑے۔
ڈاکٹر مغل دی محنت نال چولستان وچ بتری (۳۲) ایہو جیہاں جاہیں ملین جنہاکوں ۴۰۰۰ توں ۳۰۰۰ سال قبل مسیح دیاں وستیاں وی آکھیا ونجٖ سڳدے۔ انہاں وستیاں وچ ملݨ والے اے تھاں ٻہوں انوکھے ہن۔ ہتھ نال بݨیے ہوئے تھاں رَتے رنگ آلے ہن۔ انہاں وچ کجھ موٹے تے وݙے ہن تے کجھ چھوٹے تے پتلے ہِن تے کجھ تاں ایہوں جہے وی ہن جیڑھے وادی سندھ وچ اڄ تئیں نی ملیے۔
چولستان دیاں انہاں پراݨیاں وستیاں وچوں نکیاں نکیاں ٹنڈیں جٖنگھیں آلے زناوریں دیاں مورتیاں، سیپ تے پکائی ہوئی مٹی آلیاں چوریاں پیہن اے پتھراں دے ٹوٹے تے ٻہوں سارے اوزار مِلین۔ اِتھاں پتھر دی صنعت ترقی کریندی پئی ہئی، ایں واسطے پتھر دے چاقوں، برمے، تیر تے رنبے وی مِلیے ہِن۔ چولستان دیاں انہاں ٻتری (۳۲) وستیاں دے آثار (ملتان اے ) جلیل پور دی پہلی تے ݙوجھی وستی، سرائے کھوں (ٹکسلا نال ) گوملا دی پہلی آبادی تے رحمان ڈھیری (ڈیرہ اسماعیل خان ) توں ملݨ انہاں اوزاراںنال ایندا موازنہ کیتا ونجٖ سڳدے۔
ہاکڑہ دور توں بعد چولستانو چ ابتدائی ہڑپائی دور یا کوٹ ڈیجی دور دیاں اِکتالی (۴۱) وستیاں ملیاں ہِن۔ ایں آکھیا ویسی جو اے او دور ہا جݙاں وادی سندھ دی تہذیب کوئی واضح شکل پئی اختیار کریندی ہئی۔
اساکوں سمجھ نی اَمدی جو ڈاکٹر رفیق مغل دا جیرھا تحقیقی کم جاری رہا، اونکوںکیوں روک ݙتا ڳے۔ کیا لہور والے مارکہ گھبرا تاںنی ڳے جو سرائیکی علاقے دی عظمت ایں طرح ظاہر تھیندی اے تاں اساݙا پَھکا نی بچدا؟۔ کتنے افسوس تے ݙکھ دی ڳالھ اے جو قلعہ لہور جیندی تریخ سرائیکی وسیب دے آثار قدیمہ تے قلعہ جات توں ٻہوں تھولی اے، کروڑاں روپیہ خرچ کیتا ویندا پے۔ اسیݙے علاقے دی لُکی ہوئی تاریخ تے ٻئی مٹی پاتی ویندی اے۔ پر اے زیادتی اوں وقت تک جاری رہسے جݙݨ تک وسیب دے لوک خود اُشاک نہ تھیسن، اتے اپݨی تاریخ کوں آپ بچاوݨ تے اڳوں آ تے اپݨی تاریخ آپ بݨاوِݨ دی کوشش نہ کریسن۔ سرائیکی وسیب دی تہذیب تے ثقافت کوں نشابُر کرݨ سانگے ٻہوں سارے لوکیں کم کیتے پر عملی تحقیقات دے حوالے نال ڈاکٹر رفیق مغل اتے کتابی ریسرچ دے حوالے نال ملتان دے ابن حنیف ٻہوں چنڳا کم کیتے، آپ اپݨی کتاب ’’ سات دریائوں کی سر زمین‘‘ وچ لکھدن : سرائیکی وسیب کوںمختلف زمانیاں وچ تقسم کیتا ونجٖ سڳدے۔ جیندا نقشہ کجھ ایں طرح بݨسے۔
قبل از ہڑپائی دور ۳۵۰۰ ق ۔ م تا ۳۰۰۰ ق۔م
PREHAPPAN PERIOD
ہاکڑہ دور ۳۴۰۰ ق ۔ م تا ۳۰۰۰ ق ۔م
HAKRA PERIOD
کوٹ ڈیجی یا ابتدائی ہڑپہ دور ۳۲۰۰ ق ۔ م تا ۲۵۰۰ ق ۔ م
KOTDIJIAN OR EARLY HARAPPAN PERIOD
عروج یافتہ ہڑپائی دور ۲۵۰۰ ق۔م تا ۲۰۰۰ ق ۔ م
MATURE HARAPPAN PERIOD
متاخر ہڑپائی دور ۱۹۰۰ ق ۔ م تا ۱۵۰۰ ق۔ م
LATE HARAPPAN PERIOD
بعد از ہڑپائی یا غیر ہڑپائی دور ۱۲۰۰۔ م تا ۱۰۰۰ ق۔م
POST OR NON-HARAPPAN PERIOD
ابن حنیف ہوراں اپݨی کتاب وچ لکھیے جو ہاکڑہ تہذیب دے آثار دراصل پاکستان دا قیمتی سرمایہ ہن، انہاں سب کوں محفوظ کرݨ دی تے اڳوں تے مزید تحقیقاں کرݨ دی ضرورت اے، انہاں ہاکڑہ تمدن بارے تفصیلی روشنی پیندے ہوئے لکھے جو سرائیکی وسیب وچ تحقیق تے ریسرچ دا کم سائنسی بنیاداں دے کرݨ دی ضرورت اے۔
== ہاکڑہ تمدن 4000/3000 ق۔ م: ==
ڈاکٹر مغل ۱۹۷۴ء توں گھن تے ۱۹۷۷ ء دے موسم سرما تک چار واری چولستان دا سروے کیتا۔ انہاں اُتھاں جیڑھیاں دریافتاں کیتن، چولستان وچ دریائے ہاکڑہ (گھاگرا) دی وادی وچ ۴۲۴ جیرھایں جو قدیم وستیاں لَبھیِن، انہاں دے نتیجے وچ پاکستان دے پراݨے تہذیبی ارتقاء دے سلسلیوچ انقلابی نوعیت تے اہمیت دے انکشافات تھئے ہن۔ تحقیق دے نویں زاویے سامھے آ ڳئے ہن، ایویں لڳدے جیویں وادی سندھ دی تہذیب دراصل چولستان دی وادی ہاکڑہ وچ جنم گھدا ہا کویں جو اِتھوں ’’ قبل از ہڑپائی دور ‘‘ ۳۰۰۰/۲۵۰۰ ق۔ م یعنی ہاکڑہ دور (۳۰۰۰/۳۵۰۰ ق۔ م) ابتدائی ہڑپہ دور (۲۵۰۰/۳۲۰۰ ق۔ م) ’’ عروج یافتہ ہڑپائی دور ‘‘ (۲۰۰۰/ق۔م) تے وَل ’’ متاخر ہڑپائی دور‘‘ (۱۸۰۰ق۔م) دی وستیاں لَبھیاں ڳن۔ چولستان وچ وادی سندھ دی ہڑپائی تہذیب دے آغاز، ایندیا رتقاء عروج تے وَل زوال دے شواہد دے امین قدیم آثار سامھے آ ڳن۔ ایندا مطلب اے تھیا جو ’’ ہڑپائی تہذیب‘‘ اتھاں پیدا تھی تے عروج کوں پُجٖی تے وَل زوال آشنا وی تھئی۔ ڈاکٹر مغل دے الفاظ وچ ’’…… (چولستان ) دے سروے توں جیڑھے نتائج سامھے آئن او انتہائی حیران کن تے معلومات افزاء ہِن۔ چولستان توں وݙی مقدار وچ تہذیبی و تمدنی باقیات ملیاں ہن۔ انہاں باقیات دے تفصیلی تجزیے تے توضیح دا کم باقی ہے۔ (وادی سندھ دی ) ’’ ہڑپائی تہذیب‘‘ دی ابتداء عروج تے زوال تے پاکستان دے میدانیں وچ اولین انسانی وستیاں دے بارے وچ بنیادی سوال کیتے ویندے ہن۔ ہُݨ تک چولستان توں جیڑھیاں اثری باقیات ملین انہاں دی روشنیو چ اُتے ݙتے ڳئے بنیادی سوالاں دے سلسلے وچ بعض ضروری نتائج اخذ کیتے ونجٖ سڳدن۔
ڈاکٹر مغل چولستان وچ دریائے ہاکڑہ (گھاگرا) دی گزر گاہ دے نال نال جیرھے ۴۲۴ جاہیں دا پتہ لاتے انہاں وچوں ۳۶۳ ڑپائی تہذیبد ے چار مراحل یعنی ’’ قبل از ہڑپائی تمدن ‘‘ عروج یافتہ ہڑپائی تہذیب ‘‘ تے ’’متاخر ہڑپائی تہذیب‘‘ دے آئینہ دار ہن۔ چولستان وچ انہاں دے ہڑپائی تہذیبد ے ابتدائی دور توں وی پہلے یعنی ’’ قبل از ہڑپائی دور‘‘ دی ودھانوے فیصد وستیاں دی نشاندہی کیتی اے۔ ’’ قبل از ہڑپائی دور ‘‘ دے ایں تمدن کوں چولستان دی ’’ ہاکڑہ وادی‘‘ دی نسبت نال ’’ ہاکڑہ تمدن ‘‘ دا علمی ناں ݙتا ڳے۔ ایں ’’ ہاکڑہ تمدن ‘‘ دا تعلق چوتھی ہزاری قبل مسیح دے ݙوجھے نصف (۳۵۰۰ ق۔ م) نال ہا تے اے جلیل پور دا ہم عصر اے۔ ہاکڑہ تمدن دے علاوہ چولستان وچ ’’کوٹ ڈیجی تمدن ‘‘ یعنی ابتدائی ہڑپائی تمدن دی امین وستیاں وی ملین۔ انہیں دی تعداد چالھی (۴۰) اے۔ پاکسان دے ݙوجھے علاقیاں وچ ابتدائی دور دی علم بردار وستیاں جلیل پور سرائے کھولا (پنجاب) تے کوٹ ڈیجی (سندھ) وغیرہ ہِن۔ چالھی جاہیں کوں پاکستان وچ ملݨ آلی (ہم عصر ) وستیاں دی صف وچ رکھ تے ݙٹھا ونجٖے تاں ہک ایجھے (ابتدائی ہڑپائی (ابتدائی شہری) تمدن دا پتہ لڳدے جیڑھا ہڑپہ تے موہنجو دڑو جہے پراݨے شہراں دے ظہور توں پہلے وادی سندھ وچ تشکیل تھیندا پیا ہا۔ چولستان وچ جنہاں قدیم وستیاں دے عروج یافتہ ہڑپائی تہذیب دے شواہ دسامھے آئن انہاں دی تعداد ہک سو چوہتر (۱۷۴) ہے۔ چولستان وچ ڈاکٹر مغل دے اثریاتی سروے دی ہک ٻئی انتہائی اہم خصوصیت اے ہے جو ایندے نتیجے وچ اتھاں ’’ہڑپائی تہذیب‘‘ دے ’’ دور متاکر‘‘ دے تہذیبی ا ٓثار وی ملیے ہِن۔ ایں تمدن دی حامل پراݨیاں وسیتاں دی تعداد پنجاہ (۵۰) اے۔
== ہاکڑہ منھ پھیر ڳے: ==
سرائیکی وسین دا وݙا دریا ہاکڑہ جݙاں منھ پھیر ڳٰا تاں ہاکڑہ تہذیب مِت ڳئی، ہسدے وَسدے شہر ویران تے چولستان بݨ ڳے۔ ہاکڑہ دی ایں پراݨی گزر گاہ تے جیڑھے لوک آباد تھئے او مخصوص ’’منقوش بھورے‘‘ سفالی تھاں بݨیندے ہَن۔ اے تھاں پہلی ہزاری قبل مسیح دے شروع وچ بݨائے ڳئے ہن۔ انہاں تھانواں کوں استعمال کرݨ والے ہُݨ توںکئی ترائے ہزار سال پہلے وی موجود ہَن تے اے او دور ہا جݙاں آریہ پاکسان تے حملہ آور تھی تے اِنہاں پیر دَگھیر گھدے۔ تاں کیا اے تھاں بݨاوݨ آلے آریہ ہن؟ او جیڑھے وی ہوون چولستان وچ انہاں دیاں ݙاہ (۱۰) وستیاں دے آثار ملیے ہِن۔
== آفریں صد آفریں ڈاکٹر رفیق مغل: ==
ڈاکٹر رفیق مغل وسیب دی خدمت تے عظمت ثابت کر ݙتی اے تے عروج یافتہ ہڑپائی تہذیب پاکستان وچ ای ارتقاء پزیر تھی تے انہاندے حق وچ مختلف اثریاتی دلیلاں تے دیگر عوامل تے اپݨی تحریراں وچ سیر حاصل بحث کیتی اے۔ انہاں دے مطابق وادی سندھ ہڑپائی تہذیب دے آغاز وچوں متعلقہ سوال دے ݙو پہلو بند ہِن۔ ہک تاں اے جو تریخی تسلسل دے لحاظ نال عروج یافتہ ہڑپائی تہذیب توں پہلے تمدنی آثار و باقیات دی نشاندہی تے ایں ہڑپائی تہذیب توں پہلے دی تمدن صورت حال دی وضاحت۔ ݙوجھا اے جو ایں ارتقاء پذیر تے تدریجی عمل دا جائزہ جیندے نتیجے وچ بالآخر شہر آباد تھئے۔ ہڑپہ تے موہنجو داڑو دے آثار دی بازیافت دے بعد ہُݨ توں کوئی پنجاہ سال پہلے متعلقہ ضروری مواد دی غیر موجودگی وجہ توں اے فرض کر گھدا ڳیا جو مغرب یعنی عراق توں عروج یافتہ تہذیب گھن تے ‘ یا تاں اُتھاں دیلوک ای تقریباً ساڈھے چار ہزار سال پہلے وجود اوچ آئے ہن یا ول اعلیٰ تہذیب تے شہر وسا تے رَہݨ دا خیال عراق توں وسیب وچ پُجٖا ہا۔ ہُݨ تک دے آثار و شواہد دی روشنی وچ اے آکھیا ویندا رہے جو عراق وچ پاکستان توں پہلے شہر آباد تھیوݨ شروع تھی ڳئے ہن۔ پاکستان دے ’’ہڑپائی دور‘‘ (۲۰۰۰/۲۵۰۰ق۔م) وچ شہر وَسا دے رہن توں پہلے دی تمدنی صورتحال دا جتھاں تک تعلق ہے، کئی پنجوی (۲۵) سال دے دوران ٻہوں پراݨیاں جاہیں تے کھدائیاں نال ٻہوں سارا مواد مِل ڳئے ، جیندی بناء تے جنوبی ایشیاء وچ شہر وَسا تے رہݨ دے عمل دے آغاز بارے وچ نظریاتی تبدیلی ناگزیر ہے۔ ایندے بعد ڈاکٹر مغل اثریائی شواہد تے بحث کریندن۔
۱۹۳۲ء وچ ارنسٹ میکے موہنجو داڑو دی کھدائی دے دوران ایہو جہے تھاں کڈھیے جیڑھے ’’ عروج یافتہ ہڑپائی دور‘‘ پہلے دے ہِن۔ ٻہوں سارے تھاں ہڑپائی دور توں مختلف خصوصیات دے حامل ہن تے انہاں وچوں کجھ تاں دمب سادات نامی مقام وادی کوئٹہ) تے بلوچستان دی وادی لورا لائی تے ژوب وادی دے ٻہوں پراݨے جاہیں توں ملݨ والے ’’کوٹ ڈیجی دور‘‘ دے تھانواں نال مشابہت رکھیندن۔ (دمب سادات توں ملݨ والے ساڈھے چار تے پوݨے پنج ہزار سال پراݨے ٻہوں نفیس تے چنڳے تھاں تے ݙوجھیاں چیزاں کافی تعداد وچ سئیں ابن حنیف دے کول موجو دہن، موہنجوداڑو دے اے تھاں بتالی (۴۲) فٹ جِھکائی توں کڈھیے ڳن۔
سرائیکی و سیب اڄ وی عظیم اے:
سرائیکی وسیب تاریخ دی شکست و ریخت اَتے حملہ آوراں دی زیادتیاں دے باوجود اڄ وی سرائیکی وسیب دنیا دے ݙو ترہائی ملکاں دی آبادی تے رقبے توں زیادہ ہے، اَتے سرائیکی وسیب آبادی، آمدݨی تے پیداوار دے لحاظ نال نہ صرف پاکستان دے سارے علاقیاں بلکہ دنیا دے ادھ توں ودھ ملکاں توں ودھ ہے۔ تاریخی تے جغرافیائی لحاط نال ایندی افادیت اڄ وی مسلمہ ہے۔
سرائیکی تہذیب ایشیا دے ساریاں تہذیباںکنوں جغرافیے دے لحاظ نال سبھ کنوں وݙی تہذیب اے۔ اے تہذیب پنج لکھ مربع میل تے پھیلی ہوئی اے۔ چولستان وچ ملݨ آلا گنویری آلا ہڑپائی تہذیب دا ہم عمر اے۔ چولستان بارے ٹو ڈ لکھدے:
’’ روائتیں کنوں پتہ لڳدے جو اے علاقہ ہمیش کنوں غیر آباد ہَن، انہاں دی بربادی اوں ویلھے شروع تھئی جݙاں دریا ہاکڑہ سُک ڳیا… جیرھا سندھ وچ روہڑی، بکھر تے اُچ دے مقام تے آ مِلدا ہا‘‘۔
کوٹ ڈیجی ، گنویری والا تے جلیل پور دی طرح ملتان وی اپݨی قدامت دی مثال آپ ہے، وادی سندھ دی تہذیب دی واحد مثال شہر دا ہے، ایندے نال دے سارے شہر زمین وچ دفن تھی ڳن، پر سرائیکی لوکاں دی اپݨی دھرتی نال محبت تے بہادری دا اے ثبوت اے جو اے شہر اڄ وی اپݨی مکمل شان و شوکت نال آباد ہے تے اپݨے وسیب د یاں ثقافتی سر گرمیاں دا مرکز بݨیا کھڑے۔
== ٻیا ݙیکھو ==
* [[کلاسیکی سرائیکستان]]
* [[آریائی دور|ویدک دور دا سرائیکستان]]
== حوالہ ==
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
5e6guav66aqwga32naqjkjdebkcgy1d
ویمی
0
16005
71870
46877
2026-08-18T16:48:28Z
InternetArchiveBot
564
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
71870
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox infobox_v2" cellspacing="3px"
! colspan="2" scope="col" class="entete humain" style="line-height:1.5em; background-color:#C0C0C0;color:#000000" |ویمی
|-
| colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |[[فائل:Vimmi._London._1968.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Vimmi._London._1968.jpg|center|297x297px]]
|-
| colspan="2" |
----
|-
! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |معلومات شخصیت
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیدائش
| style=" " |1 جنوری 1943ء <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q7931282#P569|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P569) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
[[:ur:جالندھر|جالندھر]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q7931282#P19|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P19) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |وفات
| style=" " |22 اگست 1977ء (34 سال)<ref name="0efc4ab411f5423f03518c7461dcd47c61b81e6b">انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس آئی ڈی: https://www.imdb.com/name/nm0898482/ — اخذ شدہ بتاریخ: 11 جولائی 2016</ref> <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q7931282#P570|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P570) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
[[:ur:ممبئی|ممبئی]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q7931282#P20|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P20) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |وجہ وفات
| style=" " |[[:ur:تشمع|تشمع]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q7931282#P509|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P509) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |طرز وفات
| style=" " |طبعی موت <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q7931282#P1196|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P1196) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |شہریت
| style=" " |[[فائل:Flag_of_India.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_India.svg|20x20px]] [[:ur:بھارت|بھارت]] <small> (26 جنوری 1950–)</small>
[[فائل:British_Raj_Red_Ensign.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:British_Raj_Red_Ensign.svg|20x20px]] [[:ur:برطانوی_راج|برطانوی ہند]] <small> (–14 اگست 1947)</small>
[[فائل:Flag_of_India.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_India.svg|20x20px]] [[:ur:بھارت_ڈومینین|ڈومنین بھارت]] <small> (15 اگست 1947–26 جنوری 1950)</small> <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q7931282#P27|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P27) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |عملی حیاتی
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |[[:ur:مادر_علمی|مادر علمی]]
| style=" " |صوفیہ کالج، ممبئی <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q7931282#P69|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P69) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیشہ
| style=" " |[[:ur:اداکار|<span lang="ur">اداکارہ</span>]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q7931282#P106|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P106) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیشہ ورانہ زبان
| style=" " |[[:ur:ہندی_زبان|ہندی]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q7931282#P1412|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P1412) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |[[فائل:IMDb_logo.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%B9%D8%B1%D9%86%DB%8C%D9%B9_%D9%85%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%88%DB%8C%D9%B9%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%B3|none|40x40px]]
| style=" " |[http://www.imdb.com/name/nm0898482/ IMDB پر صفحہ] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q7931282#P345|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P345) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
| colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |
|-
| colspan="2" style="text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |
|-
| colspan="2" class="navigation-only" style="border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;" |<span class="plainlinks" style="float:right;">[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%D9%85%DB%8C&action=edit§ion=0 <span style="color:#555;">درستی</span>] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%D9%85%DB%8C&veaction=edit <span style="color:#555;">ترمیم</span>] </span> [[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]]
|}
ویمی ([[اردو]]: ویمی) ہِک [[بھارتی]] فلمی اداکارہ ہَئی جئیں [[بھارتی فلماں]] وِچ اداکاری کِیتی۔ اِین٘دے مرݨ دے بعد جاری کِیتے ون٘ڄݨ آلے ہِک بیان وِچ تفصیل سامھݨے آئی جین٘دے وِچ این٘دے پئے دی طرفوں جسمانی زیادتی دا نشانہ بݨن جہڑا انّھاں دی حتمی علیحدگی دا سوب بݨیا۔<ref name="Showsha">{{cite web|title=Pakeezah actress Geeta Kapoor's case, while heartbreaking, is not an isolated one|url=https://www.firstpost.com/entertainment/pakeezah-actress-geeta-kapoors-case-while-heartbreaking-is-not-an-isolated-one-3508913.html|accessdate=2017-06-03|website=Firstpost}}</ref> علیحدگی دے بعد انّھاں نے [[کلکتہ]] وِچ ٹیکسٹائل دا کاروباری شروع کِیتا پَر اُوہ وی بُری طرح ناکام ریہا۔ آپݨی پیشہ ورانہ اَتے ذاتی حیاتی کنوں مایوس تھی تے ویمی نے شراب پِیوݨ شروع کر ݙِتّی۔<ref name="Probashi2">{{cite web|title=Hindi Cinema’s Fallen Stars|url=http://www.probashionline.com/hindi-cinemas-fallen-stars/|accessdate=2015-05-21|website=Probashi|تاريخ-الأرشيف=2016-04-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160419092941/http://www.probashionline.com/hindi-cinemas-fallen-stars/|url-status=dead}}</ref> جہڑیلے اُون٘دا پیسہ گھٹ تِھیا تاں اُوں نے جسم فروشی شروع کر ݙِتّی<ref name="Probashi">{{cite web|title=Hindi Cinema’s Fallen Stars|url=http://www.probashionline.com/hindi-cinemas-fallen-stars/|accessdate=2015-05-21|website=Probashi|تاريخ-الأرشيف=2016-04-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160419092941/http://www.probashionline.com/hindi-cinemas-fallen-stars/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Tragic Story Of Famous Actress From Super Stardom To Prostitution, Dead Body Was Taken To Graveyard Via Handcart|url=https://www.pagalparrot.com/vimi-bollywood-actress-tragic-story/amp/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129013159/https://www.pagalparrot.com/vimi-bollywood-actress-tragic-story/amp/|archive-date=2018-11-29|accessdate=2017-04-14|website=Pagal Parrot}}</ref>۔ پریشان کن اَتے اندوہناک حیاتی دے بعد، ویمی 22 اگست 1977ء کوں نناوتی ہسپتال دے جنرل وارڈ وِچ جگر دی بیماری دی وجہ کنوں فوت تھی ڳئی۔<ref>{{cite web|title=Tragic Story Of Famous Actress From Super Stardom To Prostitution, Dead Body Was Taken To Graveyard Via Handcart|url=https://www.pagalparrot.com/vimi-bollywood-actress-tragic-story/amp/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129013159/https://www.pagalparrot.com/vimi-bollywood-actress-tragic-story/amp/|archive-date=2018-11-29|accessdate=2017-04-14|website=Pagal Parrot}}</ref>
== فلموگرافی ==
=== فلم ===
{| class="wikitable"
!سال
!فلم
!کردار
!نوٹس
|-
|1967
|ہمراز
|مینا ورما
|پہلی فلم
|-
|1968
|آبرو
|نینا
|
|-
|1969
|نانک نام جہاز ہے
|چنی
|نیشنل ایوارڈ یافتہ پنجابی فلم [12]
|-
|1971
|پتنگا
|رینو
|
|-
|1971
|گُڈّی
|
|مختصر ظہور
|-
|1971
|کہیں اور کہیں پار
|رقاصہ شہزادی
|
|-
|1973
|کہانی ہم سب کی
|
|
|-
|1974
|وچن
|
|
|-
|1978
|پریمی گنگا رام
|
|
|-
|1981
|کرودھی
|مادھون کی محبوبہ
|
|}
=== ڳاوݨیں ===
'''اوہ ڳاوݨیں جہڑے انّھاں اُتے فلمائے گئے:'''
* "تم اگر ساتھ دینے کا وعدہ کرو" - ہمراز (1967)
* "نہ منہ چھپا کے جیو" - ہمراز (1967)
* "نیلے گگن کے تلے" - ہمراز (1967)
* "کسی پتھر کی مورت سے" - ہمراز (1967)
* "آپ سے پیار ہوا" - آبرو (1968)
* "جنہیں ہم بھولنا چاہیں" - آبرو (1968)
* "تھوڑا رک جائے گی تو تیرا کیا جائے گا" - پتنگا (1971)
== حوالے ==
<references />
[[ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ]]
[[ونکی:جالندھر دیاں شخصیتاں]]
[[ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں]]
[[ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں]]
[[ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]]
[[ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون]]
[[ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ]]
1ngzo6zym6u4ms456lrxtt6wlmk7p1g
روزالینڈ کیش
0
20725
71871
52537
2026-08-18T17:40:11Z
CommonsDelinker
48
Removing [[:c:File:Rosalind-cash-trailer.jpg|Rosalind-cash-trailer.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Pymouss|Pymouss]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Rosalind-cash-trailer.jpg|]].
71871
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox infobox_v2" cellspacing="3px"
! colspan="2" class="entete humain" scope="col" style="line-height:1.5em; background-color:#C0C0C0;color:#000000" |روزالینڈ کیش
|-
| colspan="2" align="center" |<div> </div><div><small>Rosalind Cash in trailer for ''The Omega Man'' (1971)</small></div>
|-
| colspan="2" |
----
|-
! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |معلومات شخصیت
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |ڄمݨ
| style=" " |31 دسمبر 1938<span style="display:none">(<span class="bday">1938-12-31</span>)</span>
, [[نیو جرسی]], U.S.
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |وفات
| style=" " |اکتوبر 31، 1995<span style="display:none">(<span class="dday deathdate">1995-10-31</span>)</span> (عمر 56 سال)
[[لاس اینجلس]], [[کیلی فورنیا]], U.S.
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |وجہ وفات
| style=" " |[[سرطان]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q2166559#P509|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P509) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |طرز وفات
| style=" " |طبعی موت <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q2166559#P1196|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P1196) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |شہریت
| style=" " |[[فائل:Flag_of_the_United_States_(1795-1818).svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_the_United_States_(1795-1818).svg|20x20px]] [[امریکہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q2166559#P27|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P27) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |نسل
| style=" " |[[امریکی افریقی]] <ref name="62b43279dc6d9a15f50b5dc80570f2e93a25a87f2">عنوان : Notable Black American Women</ref> <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q2166559#P172|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P172) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |عملی زندگی
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |مادر علمی
| style=" " |نیویارک سٹی کالج <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q2166559#P69|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P69) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |کم
| style=" " |اداکارہ
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |ماء ٻولی
| style=" " |[[انگریزی]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q2166559#P103|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P103) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیشہ ورانہ زبان
| style=" " |[[انگریزی]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q2166559#P1412|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P1412) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |[[فائل:IMDb_logo.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%B9%D8%B1%D9%86%DB%8C%D9%B9_%D9%85%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%88%DB%8C%D9%B9%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%B3|none|40x40px]]
| style=" " |[http://www.imdb.com/name/nm0143614/ IMDB پر صفحہ] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q2166559#P345|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P345) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
| colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |
|-
| colspan="2" style="text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |
|-
| colspan="2" class="navigation-only" style="border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;" |<span class="plainlinks" style="float:right;">[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%88_%DA%A9%DB%8C%D8%B4&action=edit§ion=0 <span style="color:#555;">درستی</span>] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%88_%DA%A9%DB%8C%D8%B4&veaction=edit <span style="color:#555;">ترمیم</span>] </span> [[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]]
|}
روزالینڈ کیش 31 دسمبر 1938 کوں اٹلانٹک سٹی، [[نیو جرسی]] وچ ڄمی ہئی۔ انہاں دقیانوسی سیاہ فام کردار ادا کرݨ توں انکار کر ݙتا۔ انہاں کوں "گو ٹیل اٹ آن دی ماؤنٹین" کِیتے ایمی ایوارڈ کیتے نامزد کیتا ڳیا۔ انہاں 1971 وِچ "دی اومیگا مین" وِچ کم کیتا، جیڑھی [[ہالی وڈ|ہالی ووڈ]] دی پہلی ایکشن فلماں وِچوں ہِک ہئی جیندے وِچ ہِک سیاہ فام زنانی مرکزی کردار وِچ ہئی۔ انہاں "اپ ٹاؤن سیٹرڈے نائٹ" اَتے "دی ایڈونچرز آف بکارو بنزائی اکراس دی 8th ڈائمینشن" وِچ وی کم کیتا۔ انہاں "بارنی ملر" اَتے "ہل اسٹریٹ بلیوز" جیہاں مشہور ٹی وی سیریز وِچ مہمان اداکار دے طور تے شرکت کیتی۔ انہاں اپݨے کیریئر دا آغاز نیگرو اینسمبل کمپنی دے نال کیتا۔ انہاں کوں 1992 وِچ بلیک فلم میکرز ہال آف فیم وِچ شامل کیتا ڳیا۔ کیش دے دقیانوسی کرداراں توں گریز دے اصولی کیریئر دے انتخاب نے میڈیا وِچ سیاہ فام کرداراں دی مستند نمائندگی کِیتے انہاں دی وابستگی کوں اجاگر کیتا، جیڑھی اپݨے وقت کیتے اہم ہئی۔ "دی اومیگا مین" وِچ انہاں دا مرکزی کردار ہک اہم پیش رفت ہئی، جیندے وچ ایکشن فلماں وِچ ودھ متنوع نمائندگی دی راہ ہموار کیتی۔ نیگرو اینسمبل کمپنی وِچ انہاں دی شمولیت سیاہ فام فنکاراں دی حمایت اَتے تھیٹر وِچ سیاہ فام کہانیاں کوں فروغ ݙیوݨ کیتے انہاں دی لگن کوں ظاہر کریندی ہے۔
== ٻیا ݙیکھو ==
* [[امریکی فلمی اداکاراواں دی تندیر|فہرست امریکی فلمی اداکارائیں]]
* امریکی سنیما
== حوالہ ==
{{حوالے}}
[[ونکی:امریکی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں]]
[[ونکی:امریکی فلمی اداکار زنانیاں]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]]
[[ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ]]
tmzv45tcnhpfoo2thul346gpjnxvy7s
مہر پیسٹونجی
0
22932
71869
54931
2026-08-18T14:18:40Z
InternetArchiveBot
564
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
71869
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox infobox_v2" cellspacing="3px"
! colspan="2" scope="col" class="entete humain" style="line-height:1.5em; background-color:#C0C0C0;color:#000000" |مہر پیسٹونجی
|-
! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |معلومات شخصیت
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیدائش
| style=" " |19 ستمبر 1946ء (79 سال) <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q1917235#P569|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P569) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
[[:ur:ممبئی|ممبئی]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q1917235#P19|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P19) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |شہریت
| style=" " |[[فائل:Flag_of_India.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_India.svg|20x20px]] [[:ur:بھارت|بھارت]]
[[فائل:British_Raj_Red_Ensign.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:British_Raj_Red_Ensign.svg|20x20px]] [[:ur:برطانوی_راج|برطانوی ہند]]
[[فائل:Flag_of_India.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_India.svg|20x20px]] [[:ur:بھارت_ڈومینین|ڈومنین بھارت]] <small> (15 اگست 1947–)</small> <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q1917235#P27|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P27) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |عملی زندگی
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیشہ
| style=" " |[[:ur:صحافی|<span lang="ur">صحافی</span>]] ، [[:ur:مصنف|<span lang="ur">مصنفہ</span>]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q1917235#P106|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P106) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
| colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |
|-
| colspan="2" style="text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |
|-
| colspan="2" class="navigation-only" style="border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;" |<span class="plainlinks" style="float:right;">[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%81%D8%B1_%D9%BE%DB%8C%D8%B3%D9%B9%D9%88%D9%86%D8%AC%DB%8C&action=edit§ion=0 <span style="color:#555;">درستی</span>] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%81%D8%B1_%D9%BE%DB%8C%D8%B3%D9%B9%D9%88%D9%86%D8%AC%DB%8C&veaction=edit <span style="color:#555;">ترمیم</span>] </span> [[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]]
|}
مہر پیسٹونجی ہِک [[بھارتی]] زنانی سماجی کارکن، فری لانس صحافی تے مصنفہ ہِن<ref name="PCDS">{{حوالہ ویب|title=Meher Pestonji – Biographical Sketch|url=http://www.pcds.co.in/celeb-author-meher-pestonji.php|access-date=15 November 2016|تاريخ-الأرشيف=8 February 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170208204810/http://www.pcds.co.in/celeb-author-meher-pestonji.php|url-status=dead}}</ref>۔ پیسٹونجی نے 1970ء دی دہائی توں مظلوم تے پسماندہ لوکاں دے حقوق کِیتے جدوجہد کِیتی ہِے۔<ref name="Muse India">{{حوالہ ویب|title=Pervez – Meher Pestonji|url=http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=42&id=3255|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115193620/http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=42&id=3255|archive-date=15 November 2016|access-date=15 November 2016}}</ref>
== ابتدائی تعلیم ==
پیسٹونجی 19 ستمبر 1946ء کوں پیدا تھئِیاں۔ اوہ [[بھارت]] وچ [[پارسی]] برادری توں آندیاں ہِن تے اپݨیاں ݙو ڄایِکیں دے نال [[ممبئی]] وچ رہندیاں ہِن۔ پیسٹونجی دی شادی اُس وقت ٹُٹ ڳئی جݙݨ اُنھاں دے ٻال 4 تے 5 سال دے ہَن۔ اِس دے بعد اُنھاں نے فری لانس صحافت دا انتخاب کِیتا تاکہ اِسنوں اپݨے کم دے شعبےآں کوں وݙّھاوݨ تے آزادانہ طور تے تعاون کرݨ دا موقع ملے۔ پیسٹونجی سائیکالوجی توں فارغ التحصیل ہِن تے اُنھاں نے صحافت دی تعلیم حاصل کِیتی ہِے۔
== کیریئر ==
پیسٹونجی نے 1970ء دی دہائی وچ عصمت دری دے قانون وچ تبدیلی دی مہم وچ وݙّھا چڑھ کر حصہ گِھدّا۔ اُنھاں نے کچی آبادیاں دے رہائشی حقوق، ٻالاں دے حقوق تے فرقہ واریت دے خلاف مہم کِیتے جدوجہد کِیتی<ref name="Book Chums">{{حوالہ ویب|title=BookChums profile|url=http://meherpestonji.bookchums.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219055117/http://meherpestonji.bookchums.com/|archive-date=19 February 2016|access-date=15 November 2016}}</ref>۔ 1992-93ء وچ [[بابری مسجد]] فسادات دے بعد، اُنھاں نے فرقہ پرستی تے فرقہ واریت دے خلاف لڑݨ دا بیڑا چاتا۔ اوہ فرقہ وارانہ ہم آہنگی دے کارکناں دے گروپ دا حصہ ہَن جیڑھے [[ممبئی]] فسادات دے بعد امن دی بحالی کِیتے کم کِیتا جیندے وچ تقریباً 900 افراد ہلاک تھی ڳئے ہَن۔ اُس وقت دے ارد گرد، اُنھاں نے تخلیقی تحریر کوں ہِک کیریئر دے طور تے اپنایا۔ 1980ء دی دہائی دے وسط وچ پیسٹونجی نے گلیاں دے ٻالاں دے نال کم کِیتا تے فلمساز [[آنند پٹوردھن]] دی کچی آبادیاں دی تباہی دے خلاف مہم کِیتے تعاون کوں متحرک کِیتا۔ [[ممبئی]] فسادات دے دوران اُنھاں نے [[دھاراوی]] وچ محلہ کمیٹیاں دے نال کم کِیتا۔<ref name="India Today">{{حوالہ ویب|title=Mixed Marriage – India Today|url=http://indiatoday.intoday.in/story/meher-pestonji-talks-about-her-book-mixed-marriage-and-other-parsi-stories/1/255360.html|access-date=15 November 2016}}</ref> اپݨے کم کِیتے پیسٹونجی نے سائنسدانیں، کاروباری لوکاں تے سماجی کارکناں دا انٹرویو کِیتا۔ [[ٹائمز آف انڈیا]] کوں ہِک انٹرویو وچ اُنھاں نے خود کوں 'حادثاتی پارسی' آکھیا۔ 1992-93ء دے [[ممبئی]] فسادات دے بعد اپݨی برادری دے تئیں پیسٹونجی دا موقف وی بدل ڳیا۔ [[پارسی]] برادری دے تئیں پیسٹونجی دے خیالات کوں چیلنج کرݨ کِیتے تنقید تے ٻئے انٹرویوز وی تھئے ہِن۔ اُنھاں دے انٹرویو دے جواب وچ ایڈیٹر کوں ہِک خط بھیڄا ڳیا جیندے وچ انٹرویو نے [[پارسی]] قارئین کوں تھیوݨ والے خراب ذائقے دے بارے وچ ݙسایا۔<ref>{{حوالہ ویب|title=Reply to "An Accidental Parsi" in the Times of India|url=http://tenets.zoroastrianism.com/toi33c.html}}</ref>
== کتابیات ==
پیسٹونجی دی تحریر اُنھاں دے ذاتی تے صحافتی تجربات دے نال معاشرے دے اِس طبقے نال وی گہرا تعلق رکھدی ہِے جیندے نال اوہ واقف ہِن۔ اِس دی کہانی سݨاوݨ دا انداز اِس دے کم دی خصوصیت توں ظاہر تھیندا ہِے۔ اُنھاں دی کتاباں اِیہ ہِن:<ref name="The Hindu">{{حوالہ ویب|date=2000-01-02|title=Mixed Bag|url=http://www.thehindu.com/2000/01/02/stories/1302017h.htm|access-date=15 November 2016|website=[[دی ہندو]]}}{{مردہ ربط|date=April 2021}}</ref>
* مخلوط شادی تے ٻئے کہانیاں [[پارسی]]، [[ہارپر کولنز]] 1999ء۔
* پرویز ، [[ہارپر کولنز]] 2003ء۔
* سڑک چھاپ ، [[پینگوئن انڈیا]] 2005ء۔
* پیانو برائے فروخت
* کووں کوں کھانا کھلانا
* باہر والا
== حوالے ==
<references />
[[ونکی:بھارتی شخصیّتاں]]
[[ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں]]
[[ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]]
[[ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون]]
q6uftwtsv01mvb8cj6qypcylqtzgb36
کوریٹا سکاٹ کنگ
0
25661
71872
58344
2026-08-18T19:27:10Z
InternetArchiveBot
564
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
71872
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox infobox_v2" cellspacing="3px"
! colspan="2" scope="col" class="entete humain" style="line-height:1.5em; background-color:#C0C0C0;color:#000000" |کوریٹا سکاٹ کنگ
|-
! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |([[:ur:انگریزی_زبان|انگریزی میں]]: <span lang="en">Coretta Scott King</span>) <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P1559|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P1559) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
| colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |[[فائل:Coretta_Scott_King_1964.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Coretta_Scott_King_1964.jpg|center|330x330px]]
|-
| colspan="2" |
----
|-
! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |معلومات شخصیت
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیدائش
| style=" " |27 اپریل 1927ء <ref name="e3f7e60fd57a19a620f403bcf0bc3c7519ed92fc">ربط: https://d-nb.info/gnd/118562207 — اخذ شدہ بتاریخ: 27 اپریل 2014 — اجازت نامہ: CC0</ref><ref name="ccc91f3c9afef610136a4b4306d8e84f10b295a5">مصنف: [[فرانس کا قومی کتب خانہ]] — عنوان : اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم — بی این ایف - آئی ڈی: https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb125393436 — اخذ شدہ بتاریخ: 10 اکتوبر 2015 — اجازت نامہ: آزاد اجازت نامہ</ref><ref name="f0d6a83a60bf557b5603a405774eacb53947f966">ایس این اے سی آرک آئی ڈی: https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6cf9w4p — بنام: Coretta Scott King — اخذ شدہ بتاریخ: 9 اکتوبر 2017</ref><ref name="673cebba3d9887633ffb25ddfed6b0b64c444c11">فائنڈ اے گریو میموریل شناخت کنندہ: https://www.findagrave.com/memorial/13189804 — بنام: Coretta King — اخذ شدہ بتاریخ: 9 اکتوبر 2017</ref><ref name="73246463b75ead1ddab9a8528bc1f8374045aff2">Munzinger person ID: https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000012480 — بنام: Coretta Scott King — اخذ شدہ بتاریخ: 9 اکتوبر 2017</ref> <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P569|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P569) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
[[:ur:ماریون،_الاباما|ماریون]] <ref name="0f0bf9792c322ff65b1bde15dd15329a361dfa90">عنوان : Biographical Dictionary of Afro-American and African Musicians</ref> <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P19|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P19) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |وفات
| style=" " |30 جنوری 2006ء (79 سال)<ref name="5a3fd126f7fa979280622186f1cf9e1d3d799973">اشاعت: [[نیو یارک ٹائمز]] — تاریخ اشاعت: 1 فروری 2006 — [https://www.nytimes.com/2006/02/01/obituaries/coretta-scott-king-a-civil-rights-icon-dies-at-78.html Coretta Scott King, a Civil Rights Icon, Dies at 78] — اخذ شدہ بتاریخ: 10 مارچ 2021</ref><ref name="e3f7e60fd57a19a620f403bcf0bc3c7519ed92fc" /><ref name="f0d6a83a60bf557b5603a405774eacb53947f966" /><ref name="673cebba3d9887633ffb25ddfed6b0b64c444c11" /> <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P570|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P570) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |وجہ وفات
| style=" " |[[:ur:مبیضی_سرطان|مبیضی سرطان]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P509|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P509) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |طرز وفات
| style=" " |طبعی موت <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P1196|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P1196) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |شہریت
| style=" " |[[فائل:Flag_of_the_United_States_(1795-1818).svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_the_United_States_(1795-1818).svg|20x20px]] [[:ur:ریاستہائے_متحدہ_امریکا|ریاستہائے متحدہ امریکا]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P27|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P27) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |نسل
| style=" " |[[:ur:افریقی-امریکی|امریکی افریقی]] <ref name="b4b6292fe708a5384a900de364828dd190a87264">https://aaregistry.org/story/coretta-scott-king-a-passionate-activist/ — اخذ شدہ بتاریخ: 24 اگست 2020</ref><ref name="62b43279dc6d9a15f50b5dc80570f2e93a25a87f">عنوان : Notable Black American Women — https://aaregistry.org/story/coretta-scott-king-a-passionate-activist/</ref><ref name="9bde650f6830856801b69eae34407d98ba25fd54">https://aaregistry.org/story/coretta-scott-king-a-passionate-activist/</ref><ref name="0f0bf9792c322ff65b1bde15dd15329a361dfa90" /> <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P172|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P172) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |رکنیت
| style=" " |ایلفا کاپا ایلفا <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P463|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P463) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |شریک حیات
| style=" " |[[:ur:مارٹن_لوتھر_کنگ_جونیئر|مارٹن لوتھر کنگ جونیئر]] <small> (1953–1968)</small> <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P26|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P26) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |اولاد
| style=" " |[[:ur:برنیس_کنگ|برنیس کنگ]] ، [[:ur:یولینڈا_کنگ|یولینڈا کنگ]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P40|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P40) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |بہن/بھائی
| style=" " |<div style="max-height:180px; overflow: auto; padding: 2px 0 2px 5px; background-color:transparent;vertical-align:top;font-size:100%">[[:ur:ایڈیتھ_سکاٹ_بیگلی|ایڈیتھ سکاٹ بیگلی]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P3373|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P3373) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span></div>
|-
! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |عملی زندگی
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |[[:ur:مادر_علمی|مادر علمی]]
| style=" " |[[:ur:انتیوک_یونیورسٹی|انتیوک یونیورسٹی]]
[[:ur:نیو_انگلینڈ_کنزرویٹوری_آف_میوزک|نیو انگلینڈ کنزرویٹوری آف میوزک]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P69|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P69) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیشہ
| style=" " |[[:ur:مصنف|<span lang="ur">مصنفہ</span>]] ، فعالیت پسند ، [[:ur:سیاست_دان|سیاست دان]] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P106|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P106) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیشہ ورانہ زبان
| style=" " |[[:ur:انگریزی_زبان|انگریزی]] <ref name="ccc91f3c9afef610136a4b4306d8e84f10b295a5" /><ref name="311e15e79e219151c9baff6be3f90a3aee6bc318">کونر آئی ڈی: https://web.archive.org/web/20250214092443/https://plus.cobiss.net/cobiss/si/sl/conor/20952931</ref> <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P1412|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P1412) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |شعبۂ عمل
| style=" " |[[:ur:ادب|ادب]] <ref name="27c4c96f0c8bddded23f891950c9934011e7f074">این کے سی آر - اے یو ٹی شناخت کنندہ: https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=xx0036460 — اخذ شدہ بتاریخ: 14 اپریل 2024</ref>، [[:ur:نظریاتی_صحافت|نظریاتی صحافت]] <ref name="27c4c96f0c8bddded23f891950c9934011e7f074" />، [[:ur:سیاست|سیاست]] <ref name="27c4c96f0c8bddded23f891950c9934011e7f074" /> <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P101|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P101) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |اعزازات
|-
| colspan="2" style="text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |<div style="max-height:180px; overflow: auto; padding: 2px 0 2px 5px; background-color:transparent;vertical-align:top;font-size:100%">[[:ur:نیشنل_ویمنز_ہال_آف_فیم|نیشنل ویمنز ہال آف فیم]] <small> (2011)</small><ref name="88dff04a9c01a9d9bee094939e74961fae8603cc">ناشر: [[نیشنل ویمنز ہال آف فیم]] — [https://www.womenofthehall.org/inductee/coretta-scott-king/ Coretta Scott King]</ref>
گاندھی امن انعام <small> (2004)</small>
کانگریشنل گولڈ میڈل <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P166|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P166) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span></div>
|-
! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |[[فائل:IMDb_logo.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%B9%D8%B1%D9%86%DB%8C%D9%B9_%D9%85%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%88%DB%8C%D9%B9%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%B3|none|40x40px]]
| style=" " |[http://www.imdb.com/name/nm0454604/ IMDB پر صفحہ] <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q230969#P345|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P345) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span>
|-
| colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |
|-
| colspan="2" style="text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |
|-
| colspan="2" class="navigation-only" style="border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;" |<span class="plainlinks" style="float:right;">[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%B9%D8%A7_%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%B9_%DA%A9%D9%86%DA%AF&action=edit§ion=0 <span style="color:#555;">درستی</span>] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%B9%D8%A7_%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%B9_%DA%A9%D9%86%DA%AF&veaction=edit <span style="color:#555;">ترمیم</span>] </span> [[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]]
|}
کوریٹا سکاٹ کنگ (27 اپریل، 1927 - 30 جنوری، 2006ء) ہک [[امریکی]] مصنف، کارکن، شہری حقوق دی رہنما تے [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر]] دی اہلیہ ہن، جو 1953ء توں اپݨی موت تک [[افریقی-امریکی]] مساوات دی وکیل دے طور تے متحرک رہنما ہن۔ اوہ 1960ء دی دہائی وچ [[شہری حقوق دی تحریک]] دی رہنما ہن۔ [[کنگ]] ہک گلوکارہ وی ہن جنہاں نے اپݨے شہری حقوق دے کم وچ موسیقی کوں شامل کیتا۔ [[بوسٹن]] وچ گریجویٹ اسکول وچ تعلیم دے دوران [[کنگ]] دی ملاقات اپݨے شوہر نال تھئی تے اوہ ݙوہاں [[امریکی شہری حقوق دی تحریک]] وچ سرگرم تھی ڳئین۔
[[کنگ]] نے 1968ء وچ اپݨے شوہر دے قتل دے بعد دے سالاں وچ ہک نمایاں کردار ادا کیتا، جݙاں انہاں نے نسلی مساوات کِیتے جدوجہد دی قیادت خود سنبھالی تے [[زنانیاں دی تحریک]] وچ سرگرم تھئین۔ [[کنگ]] نے [[کنگ سینٹر]] دی بنیاد رکھی تے اپݨے خاوند دی سالگرہ کوں قومی تعطیل بݨاوݨ دی کوشش کیتی۔ اوہ آخر کار ایں وقت کامیاب تھئین جݙاں [[رونالڈ ریگن]] نے قانون سازی تے دستخط کیتے جیندے نال 2 نومبر 1983ء کوں [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر ڈے]] قائم تھیا۔ بعد وچ انہاں نے [[ایل جی بی ٹی]] دے حقوق دی وکالت تے نسل پرستی دی مخالفت کوں شامل کرݨ کِیتے اپݨا دائرہ وسیع کیتا۔ [[کنگ]] دی [[مارٹن]] دی موت توں پہلے تے بعد وچ ٻہوں سارے سیاست داناں نال دوستی تھئی، جنہاں وچ [[جان ایف کینیڈی]]، [[لنڈن بی جانسن]] تے [[رابرٹ ایف کینیڈی]] شامل ہن۔ 1960ء دے صدارتی انتخابات دے دوران [[جان ایف کینیڈی]] دے نال انہاں دی ٹیلی فون تے ڳالھ مہاڑ کوں تاریخ داناں نے [[افریقی نژاد امریکی]] ووٹراں کوں متحرک کرݨ دا سہرا ݙتا ہئی۔<ref name=":0">https://www.nbcnews.com/watch/the-grio/jfks-famous-phone-call-to-coretta-scott-king-61133891648</ref>
== بچپن تے تعلیم ==
[[کوریٹا سکاٹ]] [[ہیبرگر]]، [[الاباما]] وچ پیدا تھئین، جو [[اوبادیہ سکاٹ]] (1899–1998) تے [[برنیس میکمری اسکاٹ]] (1904–1996) دے چار ٻالاں وچوں تریجھی ہن۔ انہاں دی پھوپھی پردادی [[ڈیلیا اسکاٹ]]، ہک سابق غلام ہئی جیڑھی دائی دی حیثیت نال نگرانی کریندی ہئی۔ [[کوریٹا]] دی ماں اپݨی موسیقی دی صلاحیتاں تے ڳاوݨ دی آواز کِیتے مشہور تھئین۔ ٻالپݨ وچ، [[برنیس]] نے مقامی [[کراس روڈ اسکول]] وچ تعلیم حاصل کیتی۔ انہاں دی رسمی تعلیم چوتھی جماعت دے نال ختم تھئی۔ تاہم، [[برنیس]] دے وݙے بھیݨ بھرا [[ٹسکیجی انسٹی ٹیوٹ]] وچ داخل تھئین، جیہڑا [[بکر ٹی واشنگٹن]] نے قائم کیتا ہئی۔ سینئر مسز [[سکاٹ]] نے اسکول بس ڈرائیور دے طور تے، چرچ دے پیانوادک دے طور تے تے اپݨے کاروبار وچ اپݨے شوہر کِیتے کم کیتا۔ انہاں نے اپݨے [[ایسٹرن سٹار باب]] کِیتے قابل میٹرن دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں تے مقامی [[لٹریسی فیڈریٹڈ کلب]] دی رکن ہن۔<ref name="Schraff">{{حوالہ کتاب |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=ez47z1Dy-wUC&q=mollie |عنوان=Coretta Scott King: striving for civil rights |آخری=Schraff, Anne E. |ناشر=Enslow Publishers |سال=1997 |آئی_ایس_بی_این=0894908111 |صفحہ=14 |تاریخ رسائی=June 16, 2015 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20151019043605/https://books.google.com/books?ei=9BXlUua2EeGqyAGs3IG4DA&id=ez47z1Dy-wUC&dq=%2B%22coretta+scott+king%22+%2B%22part+native+american%22&focus=searchwithinvolume&q=mollie |آرکائیو تاریخ=October 19, 2015 |یوآرایل کی کیفیت=live}}</ref> <ref name="Bruns">{{حوالہ کتاب |یوآرایل=https://archive.org/details/martinlutherking0000brun |عنوان=Martin Luther King, Jr: A Biography |آخری=Bruns, Roger |ناشر=Greenwood Publishing Group |سال=2006 |آئی_ایس_بی_این=0313336865 |صفحہ=[https://archive.org/details/martinlutherking0000brun/page/25 25] |اقتباس=Bernice McMurray Scott indian. |تاریخ رسائی=March 3, 2020 |یوآرایل رسائی=registration |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20200802065621/https://archive.org/details/martinlutherking0000brun |آرکائیو تاریخ=August 2, 2020 |یوآرایل کی کیفیت=live}}</ref> <ref name="Bagley">{{حوالہ کتاب |یوآرایل=https://archive.org/details/desertroselifele0000bagl |عنوان=Desert Rose: The Life and Legacy of Coretta Scott King |آخری=Bagley, Edyth Scott |ناشر=The University of Alabama Press |سال=2012 |آئی_ایس_بی_این=978-0-8173-1765-2 |مقام=Tuscaloosa, Alabama |صفحات=[https://archive.org/details/desertroselifele0000bagl/page/17 17]–19 |تاریخ رسائی=March 3, 2020 |یوآرایل رسائی=registration |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20200802070639/https://archive.org/details/desertroselifele0000bagl |آرکائیو تاریخ=August 2, 2020 |یوآرایل کی کیفیت=live}}</ref>
== شہری حقوق دی تحریک ==
1 ستمبر 1954ء کوں، [[مارٹن]] [[ڈیکسٹر ایونیو بیپٹسٹ چرچ]] دا کل وقتی پادری بݨ ڳیا۔ اپݨی موسیقی دے عزائم توں دستبردار تھیوݨ دے دوران [[کنگ]] دی ایں مقصد کِیتے لگن تحریک دے دوران [[افریقی نژاد امریکی]] زنانیاں دے اعمال دی علامت بݨ ڳئی۔<ref>Nazel, p. 69.</ref> ایہ جوڑا ایندے فوراً بعد [[ساؤتھ جیکسن اسٹریٹ]] تے واقع چرچ دے پارسنیج وچ چلا ڳیا۔ [[کوریٹا]] کوئر دی رکن بݨ ڳئی تے سنڈے اسکول وچ پڑھائی، دے نال نال [[بپٹسٹ ٹریننگ یونین]] تے [[مشنری سوسائٹی]] وچ وی حصہ گھدا۔ انہاں نے اپݨی پہلی پیشی 6 مارچ 1955ء کوں [[فرسٹ بیپٹسٹ چرچ]] وچ کیتی، جتھاں [[ای پی والیس]] دے مطابق، انہاں نے "اپݨے کنسرٹ دے سامعین کوں موہ گھدا"۔<ref>Bagley, p. 108.</ref>
== پئے دا قتل ==
[[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر]] کوں 4 اپریل 1968ء کوں [[میمفس]]، [[ٹینیسی]] وچ گولی مار کے ہلاک کر ݙتا ڳیا۔ انہاں کوں شوٹنگ دے بارے وچ [[جیس جیکسن]] دے بلاوݨ دے بعد پتہ لڳا جݙاں اوہ اپݨی سب توں وݙی ڄائیں [[یولینڈا]] دے نال خریداری توں واپس آئین۔<ref>{{حوالہ کتاب |یوآرایل=https://archive.org/details/bettyshabazzrema00rick/page/349 |عنوان=Betty Shabazz: A Remarkable Story of Survival and Faith Before and After Malcolm X |آخری=Rickford |پہلا=Russell J. |ناشر=Sourcebooks |سال=2003 |آئی_ایس_بی_این=1-4022-0171-0 |مقام=Naperville, Illinois |صفحہ=[https://archive.org/details/bettyshabazzrema00rick/page/349 349] |ربط مصنف=Russell J. Rickford |تاریخ رسائی=July 27, 2019 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20200802155216/https://archive.org/details/bettyshabazzrema00rick/page/349 |آرکائیو تاریخ=August 2, 2020 |یوآرایل کی کیفیت=live}}</ref> [[کنگ]] کوں ایں خبر دے نال اپݨے ٻالاں کوں تسلی ݙیوݨ وچ دشواری دا سامݨا کرݨا پیا جو انہاں دے والد دا انتقال تھی ڳیا ہئی۔ انہاں کوں وݙی تعداد وچ ٹیلی گرام موصول تھئین، جنہاں وچ [[لی ہاروی اوسوالڈ]] دی ماں دی طرفوں ہک ٹیلیگرام وی شامل ہئی، جیہڑا انہاں نے سب توں زیادہ چھوون والا ٹیلیگرام سمجھا۔<ref>Clarke, p. 124.</ref>اپݨی ڄائیں [[برنیس]] کوں، جو صرف پنج سال دی ہئی، آخری رسومات کِیتے تیار کرݨ دی کوشش وچ، انہاں نے انہاں کوں سمجھاوݨ دی کوشش کیتی جو اڳلی واری جݙاں انہاں نے اپݨے والد کوں ݙیکھسو تاں اوہ تابوت وچ ہوسن تے ڳالھ نہ کریسو۔ جݙاں انہاں دے پتر [[ڈیکسٹر]] نے پچھیا جو انہاں دا پیو کݙاں واپس آسی، [[کنگ]] نے جھوٹھ آکھیا تے انہاں کوں ݙسایا جو انہاں دے والد کوں صرف بری طرح چوٹ لڳی ہئی۔ سینیٹر [[رابرٹ ایف کینیڈی]] نے [[کنگ]] تے انہاں دے خاندان کِیتے [[کنگ]] دی رہائش گاہ وچ ٻئے ترئے ٹیلی فون نصب کرݨ دا حکم ݙتا تاکہ اوہ موصول تھیوݨ والیاں کالاں دا جواب ݙے سڳن تے انہاں کوں [[میمفس]] گھن ونڄݨ کِیتے ہک ہوائی جہاز دی پیشکش کیتی۔<ref name="Gelfand7">Gelfand, p. 7.</ref> [[کوریٹا]] نے قتل دے اڳلے ݙینہ [[کینیڈی]] نال ڳالھ کیتی تے پچھیا جو کیا اوہ [[جیکولین کینیڈی]] کوں اپݨے نال اپݨے شوہر دی آخری رسومات وچ شرکت کِیتے راضی کر سڳسن۔<ref>Heymann, p. 149.</ref>
== بیماری تے موت ==
اپݨے 77ویں سال دے اختتام تک، [[کوریٹا]] نے صحت دے مسائل دا سامݨا کرݨ شروع کر ݙتا۔ انہاں دے شوہر دی سابق سیکرٹری [[ڈورا میکڈونلڈ]] نے ایں عرصے وچ انہاں دی پارٹ ٹائم مدد کیتی۔ [[سیلما ووٹنگ رائٹس موومنٹ]] دی 40ویں سالگرہ دے موقع تے [[سیلما]] وچ تقریر کرݨ دے ہک مہینے بعد اپریل 2005 وچ ہسپتال وچ داخل تھئین، انہاں کوں دل دی بیماری دی تشخیص تھئی تے انہاں دی 78ویں تے آخری سالگرہ تے ڈسچارج کر ݙتا ڳیا۔ بعد وچ، اوہ کئی چھوٹے اسٹروک دا سامݨا کرݨ پئین۔ 16 اگست 2005ء کوں اوہ فالج تے ہلکے دل دے دورے دے بعد ہسپتال وچ داخل تھئین۔ شروع وچ، اوہ ڳالھ کرݨ یا اپݨی سجے پاسے ہلݨ توں قاصر ہن۔ [[کنگ]] دی ڄائیں [[برنیس]] نے اطلاع ݙتی جو اوہ 21 اگست بروز اتوار اپݨی ٹانگ کوں حرکت ݙیوݨ وچ کامیاب تھی ڳئی ہئی جݙان جو انہاں دی ݙوجھی ڄائیں تے سب توں وݙی ڄائیں [[یولینڈا]] نے زور ݙے کے آکھیا جو خاندان کوں امید ہئی جو اوہ مکمل صحت یاب تھی ویسی۔ انہاں کوں 22 ستمبر 2005ء کوں [[اٹلانٹا]] دے [[پیڈمونٹ ہسپتال]] توں ڈسچارج کر ݙتا ڳیا ہئی، انہاں دی گھر وچ فزیو تھراپی جاری رکھی ڳئی۔ مسلسل صحت دے مسائل دی وجہ نال، [[کنگ]] نے 2005ء دے بقیہ حصے وچ متعدد تقریری تے سفری مصروفیات منسوخ کر ݙتیاں۔ 14 جنوری 2006ء کوں، [[کوریٹا]] نے [[اٹلانٹا]] وچ اپݨے شوہر دی یاد دے اعزاز وچ ہک عشائیہ وچ اپݨی آخری عوامی شرکت کیتی۔
== حوالے ==
<references />
[[ونکی:امریکی شخصیتاں]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی]]
[[ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون]]
[[ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ]]
lcwohi27dd6vl2whtmi07jt2yb85i4x
سرائیکستان دے حکمران
0
28448
71878
64693
2026-08-19T11:23:25Z
Sraiki
12
71878
wikitext
text/x-wiki
سرائیکستان ملتان، بہاولپور، رحیم یارخان، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان تے میان٘والی تے مشتمل جغرافیائی ثقافتی خطہ ہے۔
تاریخی معلومات بارے کتاباں خاموش ہوون۔ تاں وت سکے تاریخ ݙسیندن۔ <ref>{{Cite web |url=http://www.chiefacoins.com/Database/Countries/Multan.htm |title=Archive copy |access-date=2025-06-03 |تاريخ-الأرشيف=2023-09-24 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230924142951/http://www.chiefacoins.com/Database/Countries/Multan.htm |url-status=dead }}</ref>
* ملتان
* [[سرائیکستان]] دا ہک ٻہوں پراݨاں شہر اے۔ قدیم زمانے وچ ملتان کوں "سونے دا گھر" آکھیا ویندا ہا اتے اے سورج دیوتا ادتیہ دی پوجا دا ہک وݙا مذہبی مرکز ہا ۔ سکندر اعظم دی دنیا فتح کرݨ دی مہم ملتان وچ مک گئی کیوں جو او اتھاں ہار گیا ہا اتے اپݨیاں فوجاں کوں اڳوں ودھݨ کیتے دوبارہ منظم نہ کر سڳیا۔
* جباون عرب ذرائع وچ جباون کوں ملتان دے مرکزی مندر دا بݨاوݨ آلا ݙسیا ویندے ۔ اونکوں "قدیم دور" دا حکمران بیان کیتا ویندے ۔ ایں توں ودھ اوندا کوئی ذکر کائنی ۔
* موریہ سلطنت........................................316 - c. 250
* بیکٹریا................................................c. 250 - c. 100
* سورین (پارتھیائی تسلط وچ).........................100 - 60
* کوشانی اتے کوشانشاہ...................c. 60 BCE - c. 300 CE
* گپتا................................................300 - 400 دی دہائی دے وچکار
* ہیفتھالائٹس........................................400 دی دہائی - 565
* سندھ.....................................................550 - 712
* ملک بجھارا.............................................641 - ؟
* 641 عیسوی وچ، ملتان اُتے ملک بجھارا دی حکومت ہائی، جیڑھا رائے سہاسی دوم دا رشتہ دار ہا اتے گورنر ہا ۔ چچ، جیڑھا سہاسی دوم دا جانشین ہا، ملک بجھارا دے پتر کوں ہرایا اتے ملتان کوں سندھ نال ملا گھدا، جیڑھا چچ خاندان دے دور وچ سندھ دا حصہ رہیا۔
* ملتان وچ چچ خاندان
* کورسیہ پتر چچ..........................................؟ - 711 اے داہر دا بھرا ہا ۔ کورسیہ کوں محمد بن قاسم ہرایا اتے اوندا کشمیر نس ڳیا ہا ۔
* سری تپنسا...........................................c. 712 - c. 717 سری تپنسا حکمران دا ناں کائنی بلکہ ایندا مطلب اے "سورج دا" ۔ شاید ملتان دے سورج مندر دا حوالہ ہوسی ۔ ایں طرحاں دے ٹکڑے ملتان دے ٹکسال دے اسلام توں پہلے دے انداز دے ہن ۔ تقریباً 0.46 - 0.74 گرام وزن دے چاندی دے دمہ سکے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: گولی دار حد دے اندر سڄے پاسے ہک بھاری انداز دا سر، نرا مَتھا ۔ پچھلا پاسہ: ہک بنیاد دے اُتے ترائے گولیاں / نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، ارد گرد شاردا دی تحریر، نقطیاں دے ہیٹھاں قربان گاہ دی بنیاد اُتے عربی "للہ" (اللہ وچ) ۔
* اموی خلافت.........................................712 - 750
* عباسی خلافت.........................................750 - 892
* ملتان دے امیر (بنو سامہ)
* عبد الملک..............................................717 - c. 720
* عبد الملک شاید صوبہ سندھ دا گورنر (عامل) ہا ۔ بہوں امکانی اے جو عبد الملک سندھ دا اموی فوجی گورنر عبد الملک ابن مصمہ ہوسی، جیڑھا فاتح محمد بن قاسم دے کجھ سال بعد تقریباً 717 توں شاید 720 (یا پہلے) تئیں سندھ اتے ملتان وچ عہدے اُتے رہیا ۔ مؤرخ خلیفہ ابن خیاط دے مطابق، عبد الملک کوں بصرہ دے گورنر ادی ابن ارتا الفزاری تعینات کیتا ہا، لیکن خلیفہ کجھ سال بعد ہی اونکوں برخاست کر ݙتا ۔ اوندا سکے بہوں نایاب ہن ۔ اوندا سکیاں کوں ترائے نقطے آلے ملتانی سکیاں دی ترتیب وچ رکھݨا کجھ مشکلاں آلا ہا ۔ او بھاری ہن، اعلا معیار دی نقاشی اتے خطاطی ݙکھیندے ہن اتے بغیر کسے کوفی عناصر دے مکمل طور اُتے مقامی پچھلے پاسے دا استعمال کریندے ہن ۔ سامݨے دے پاسے اُتے عربی وچ ترائے لائناں ہن: "للہ / عبد / الملک" (اللہ وچ، عبد الملک) ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، ارد گرد شاردا دی تحریر ۔ تقریباً 0.65 گرام وزن دا چاندی دا دمہ (قنہاری درہم) سکہ، حوالہ: فشمین-M25 دیاں قسماں ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔
* قاضی ربیع...............................................c. 720 - c. 730 نال...
* ایں نایاب سکیاں اُتے "قاضی" (مجسٹریٹ یا جج) دا لقب ݙتا ڳئے ۔ شاید ہک مقامی منتظم، محمد بن قاسم یا اوندا جانشیناں دا تعینات کرݨ آلا ہوسی ۔ سندھ صوبہ 720 دی دہائی دے وچکار بہوں افراتفری دا شکار رہیا ۔ شاید سکیاں دی پیداوار وچ ہک وقفہ ہا، ایں کرے ایں مڈھلے مسلیاں دی تاریخ ݙیوݨ مشکلاں آلا ہا ۔ ہو سڳدے جو اندرونی جھڳڑے اتے خانہ جنگی دے دور وچ کوئی سکہ نہ بݨایا ڳیا ہوسی، جیڑھا سندھ اتے ملتان دی فتح دے بعد ہک دہائی تئیں رہیا جڈاں تئیں گورنر جنید (جنید) ابن عبد الرحمن المری (تقریباً 723-726) صوبے وچ نظم و ضبط بحال نہ کیتا ۔ "ربی فنصر" آلے سکے حوالہ: فشمین-M27.1، M27.2 اتے M27.3 اتے "ربی قاد" آلے سکے حوالہ: فشمین-M27.4 اتے M27.5 معلوم ہن ۔ غیر یقینی عبوری قسم وی معلوم ہن جئیں دا حوالہ فشمین-M28.1 اتے M28.2 اے، سامݨے دے پاسے "ربی فتح" دی تحریر اتے پچھلے پاسے "محمد للہ" ۔ M28 دیاں قسماں کوں قاد ربی اتے محمد اول دے مشترکہ حکمرانی دے طور اُتے سمجھیا ویندے ۔
* محمد اول.............................................c. 720 - c. 750
* ایں محمد دی شناخت معلوم کائنی ۔ او سندھی گورنر دا تعینات کرݨ آلا ہو سڳدے، یا او پراݨے ہندو شاہی خاندان توں آیا ہو سڳدے جیڑھا تقریباً 715 وچ تخت دوبارہ حاصل کیتا ہوسی اتے سرکاری شناخت دے بدلے اسلام قبول کیتا ہوسی ۔ اون خود دے ناں اُتے وی سکے جاری کیتے ہن ۔ تقریباً 0.60 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ،
* حوالے: A-4568 / فشمین-M26 دیاں قسماں (بغیر کوفی تحریراں دے) ایں حکمران کیتے پہلے قسم دے طور اُتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: گولی دار حد دے اندر سڄے پاسے ہک بہوں انداز دا وڈا سر، متھے اُتے بگڑی ہوئی شاردا اکشر "سری" ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، نقطیاں دے ہیٹھاں عربی "محمد للہ / و" لکھیا ہویا ۔
* حوالہ فشمین-M29.1 (بغیر کوفی تحریراں دے) سامݨے دا پاسہ: گولی دار حد دے اندر سڄے پاسے ہک بہوں انداز دا وڈا سر، سر اُتے افقی طور اُتے ترائے لائناں وچ "(ف) نصر فتح غازی" (فاتح بہادر جنگجو) لکھیا ہویا ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، ہیٹھاں عربی "محمد للہ"، شاید اوندا ہیٹھاں "و" ۔
* حوالہ فشمین-M30.1 (بغیر کوفی تحریراں دے) سامݨے دا پاسہ: گولی دار حد دے اندر سڄے پاسے ہک بہوں انداز دا وڈا سر، سر اُتے افقی طور اُتے ݙو لائناں وچ "فتح غازی" (فاتح بہادر جنگجو) لکھیا ہویا ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، نقطیاں دے ہیٹھاں عربی "محمد للہ / و" لکھیا ہویا ۔ حوالہ فشمین-M31 دیاں قسماں (کوفی تحریراں دے نال - "امیر" دے لقب دے بغیر) سامݨے دا پاسہ: "للہ / فنصر / فتح غز / د" (اللہ وچ، فاتح بہادر جنگجو کامیاب اے) ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، ارد گرد اضافی نشان، نقطیاں دے ہیٹھاں عربی "محمد للہ" لکھیا ہویا ۔ حوالہ فشمین-M32 دیاں قسماں (کوفی تحریراں دے نال - "امیر" دے لقب دے نال) سامݨے دا پاسہ: "للہ / فنصر / فتح غز / د" (اللہ وچ، فاتح بہادر جنگجو کامیاب اے) ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، ارد گرد اضافی نشان، نقطیاں دے ہیٹھاں عربی "محمد للہ / امیر" [محمد اللہ وچ، امیر (کمانڈر)] لکھیا ہویا ۔ جلم اول.........................................................750 دی دہائی تقریباً 0.65 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ،
* حوالہ: A-4571A / فشمین-M33-37 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ اوندا M35 سکیاں اُتے سب توں ودھ استعمال تھݨ آلی تحریراں وچوں ہک اے:- سامݨے دا پاسہ: عربی "اللہ ولی / جلم و / فنصر" (اللہ جلم دا دوست اے اتے اونکوں کامیاب کریندے) ترائے لائناں وچ لکھیا ہویا ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی "جلم للہ" (اللہ وچ جلم) لکھیا ہویا ۔
* محمد دوم.....................................................اٹھویں صدی دے آخر تقریباً 0.58 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4572 / فشمین-M38-42 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ اوندا M40 سکیاں اُتے سب توں ودھ استعمال تھݨ آلی تحریراں وچوں ہک اے:- سامݨے دا پاسہ: عربی "اللہ ولی / محمد و / فنصر" (اللہ جلم دا دوست اے اتے اونکوں کامیاب کریندے) ترائے لائناں وچ لکھیا ہویا ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی "محمد للہ" (اللہ وچ محمد) لکھیا ہویا ۔
* احمد اول.........................................................تقریباً 800 دی دہائی تقریباً 0.58 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4573 / فشمین-M43-46 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ اوندا M45 سکیاں اُتے سب توں ودھ استعمال تھݨ آلی تحریراں وچوں ہک اے:- سامݨے دا پاسہ: عربی تحریر "اللہ ولی / احمد و / و ناصر" (اللہ احمد دا محافظ اتے اوندا مددگار اے) ترائے لائناں وچ لکھیا ہویا ۔ ہیٹھاں ݙو نقطے ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، ارد گرد اضافی نشان، نقطیاں دے ہیٹھاں عربی "احمد للہ" (اللہ وچ احمد) لکھیا ہویا ۔ M46 دے سامݨے دے پاسے "ناصر" دی بجائے "فنصر" ہا ۔
* حسن اول.......................................................تقریباً 800 دی دہائی
* الربیع................................................c. 826 - c. 827
* جلم دوم...............................................c. 830 - c. 840 تقریباً 0.50 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4576 / فشمین-M51 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: سڄے پاسے ہک انداز دا بسٹ جیندے سر دے اندر ناگری تحریر "سری" لکھی ہوئی ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی تحریر "للہ جلم" لکھی ہوئی ۔ اوندا کجھ سکے اسلام توں پہلے دے گورنر جیسمہ بن داہر کوں منسوب کیتے ڳئے ہن لیکن ہݨ ایہ ثابت تھئی ڳئے ہن جو اے ڳالھ غلط ہائی ۔ ایں حکمران دی ہک ٻئی قسم دی چاندی دی دمہ دے سامݨے دے پاسے ناگری "سری جلما" لکھی ہوئی اے اتے اوندا پچھلا پاسہ اوہو ہے ۔ ایں سکے کوں A-4577 / فشمین-52 دے طور اُتے حوالہ ݙتا ویندے ۔
* شبل..................................................c. 840 - c. 861
* محمد سوم..............................................861 - 864 تقریباً 0.53 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4579 / فشمین-M59 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: ناگری تحریر "سری مہیر دیو" (سورج دیوتا متھرا کوں) ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی تحریر "للہ محمد" لکھی ہوئی ۔
* اسد القرشی.....................................892 - 900 دی دہائی دے شروع وچ اوندی مخالفت کیتی گئی... تقریباً 0.54 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4581 / فشمین-M65/70، ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: ترائے لائناں وچ ناگری تحریر "سریمد وراہا" ۔ پچھلا پاسہ: اُپرلے علاقے وچ ناگری متن ۔ مرکز وچ ترائے مرکزی گولیاں ۔ ہیٹھاں عربی تحریر "للہ اسد" لکھی ہوئی ۔ ایں حکمران دے بارے وچ خیال کیتا ویندے جو اون ہجری 305 (918 عیسوی) وچ حکمرانی کیتی ۔
* حسن دوم.......................................................تقریباً 800 دی دہائی دے آخر
* احمد دوم.........................................تقریباً 800 دی دہائی دے آخر - تقریباً 900 دی دہائی دے شروع
* منبہ اول................................................912 - 913 پہلے اے سمجھیا ویندے ہا جو اون ملتان وچ ہجری 312 (925 عیسوی) وچ حکمرانی کیتی ۔ تقریباً 0.54 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4584 / فشمین-M73/75 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: ناگری تحریر "سری ادیواراھا" (ادیواراھا وشنو دے سور دا اوتار اے) ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی تحریر "للہ منبہ" لکھی ہوئی ۔
* محمد چہارم............................................تقریباً 913 - تقریباً 920
* منبہ دوم............................................تقریباً 920 - تقریباً 930
* فہد..................................................تقریباً 930 - تقریباً 940 تقریباً 0.42 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4587 / فشمین-M78/79، ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: ناگری تحریر "سری امارا / سیاکا" (امر سیاکا دا مطلب اے "امر شیر") ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی تحریر "للہ فہد" لکھی ہوئی ۔
* ہارون..................................................تقریباً 940 - تقریباً 960
* عبد اللہ القرمتی دی قیادت وچ قرامطی فوج......................تقریباً 900
== آزاد عرب حکمران، شاید عباسی اثر دے ماتحت ==
* آزاد عرب حکمران، شاید عباسی اثر دے ماتحت ۔ ایں سارے حکمراناں دے سکے جاری کرݨ دے بارے وچ معلوم اے ۔
* صالح المعمون (ملتان وچ) تقریباً 0.73 گرام وزن دا چاندی دا دمہ ایں حکمران کیتے معلوم اے ۔ سامݨے دا پاسہ: چار لائناں وچ "(الح)اجب / صالح / (ال)معمون" ۔ پچھلا پاسہ: ترائے لائناں وچ "محمد / رسول / اللہ" ۔ اے سکہ بہوں نایاب اے ۔ "الحاجب" دا لقب غیر یقینی اے، کیوں جو صرف آخری ترائے لائناں نظر آندیاں ہن ۔ ناں صاف اے، حالانکہ اونکوں صالح بن المعمون دے طور اُتے سمجھیا ونج سڳدے، نہ کہ خلیفہ المعمون، کیوں جو اوندا کوئی پتر صالح ناں دا نہ ہا ۔ انداز بہوں پہلے دا لگدے، آخری اموی یا مڈھلا عباسی ۔ اے حال ہی وچ دریافت تھیا اے اتے شاید منفرد اے ۔
* منصور ابن علی (ملتان وچ) تقریباً 0.33 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ ایں حکمران کیتے معلوم اے ۔ او ملتان یا منصورہ دے قریب ہک نامعلوم گورنر لگدے، شاید انداز دے لحاظ نال مڈھلے عباسی دور دا ۔ سامݨے دا پاسہ: کلمہ، ہیٹھاں ہک نہ پڑھیا ڳیا لفظ ۔ پچھلا پاسہ: ترائے لائناں وچ "منصور / بن علی ا- / ل-ناصر؟" ۔ اے سکہ بہوں نایاب اے ۔
* ملتان وچ فاطمی گورنر 985 وچ، ہک اسمٰعیلی مہم چلواݨ آلے دی قیادت وچ ہک بغاوت نال ملتان دے آخری سمی امیر کوں ہٹا ݙتا ڳیا ۔ نویں خاندان بہوں شیعہ ہا اتے الموت دے قاتلاں نال اتحاد کر گھدا ہا ۔
* المعز (ملتان وچ)....................................953 - 975 تقریباً 0.44 گرام وزن دے اوندا AR 1/5 درہم (دمہ) سکیاں اُتے اسماعیلی کلمہ معلوم ہن ۔ اے ݙکھیندے جو او فاطمی حکمرانی دے ماتحت ملتان دا گورنر ہا ۔ سامݨے دا پاسہ: اسماعیلی کلمہ ۔ پچھلا پاسہ: مثلث دے ارد گرد تحریر، جئیں دا ہک حصہ بہوں صاف طور اُتے "المعز لیدین / اللہ امیر / المومنین / معاذ" اے، جیندیاں ترائے توں ودھ لائناں نظر آندیاں ہن ۔ بہوں نایاب سکہ ۔ حوالہ: A-A708 / نیکول-510 / لوئک (نیومیسمیٹک ڈائجسٹ #7، صفحہ 64) ۔ فاطمی امام کوں منسوب کرݨ عارضی اے، کیوں جو انداز المعز کیتے بہوں پہلے دا لگدے ۔ ہک متبادل امکانیتا بہوں پہلے دا عباسی خلیفہ المنصور (754-775) اے، لیکن اے بہوں پہلے دا لگدے ۔ شاید منفرد اتے غیر مطبوعہ، لیکن وݙے ڈائیاں نال بݨایا ڳیا، ایں کرے ساریاں تحریراں کوں پڑھݨ کیتے اضافی نمونیاں دی لوڑ ہوسی۔
* العزیز (ملتان وچ).......................................975 - 997 تقریباً 0.56 گرام وزن دا 1/5 چاندی دا درہم (دمہ) سکہ جیندے حوالہ: A-A708 / نیکول-859 / لوئک (نیومیسمیٹک ڈائجسٹ #7، صفحہ 65) ایں حکمران کیتے معلوم اے ۔ سامݨے دا پاسہ: اسماعیلی کلمہ ۔ پچھلا پاسہ: خلافت متن "نزار ابو / منصور / الامام العز / باللہ"، جیندیاں تقریباً ترائے لائناں ہمیشہ نظر آندیاں ہن ۔ بہوں نایاب سکہ ۔ ایں سکے دی قیمت اتے ٹکسال دی جگہ دی تصدیق ہمعصر مؤرخ المقعدسی کیتی ہائی، جیڑھا 375 ہجری (985 عیسوی) وچ ملتان آیا ہا ۔
* الحاکم (ملتان وچ).....................................997 - 1021 تقریباً 0.47 گرام وزن دا 1/5 چاندی دا درہم (دمہ) سکہ جیندے حوالہ: A-A713 ایں حکمران کیتے معلوم اے ۔ سامݨے دا پاسہ: اسماعیلی کلمہ ۔ پچھلا پاسہ: خلافت متن "المنصور / ابو علی الامام / الحاکم با امر / اللہ"، جیندیاں تقریباً ترائے لائناں ہمیشہ نظر آندیاں ہن ۔ الحاکم دے دمہ پہلے دے فاطمی اماماں دے دمہ توں بہوں ودھ نایاب ہن ۔ ملتان اُتے غزنوی قبصہ 1005 وچ ہک مختصر دور کیتے تھیا، اتے پھیر 1010-1011 وچ مکمل طور اُتے فتح کر گھدا ڳیا ۔
* '''سمرا / شیبانی (سندھ دا حوالہ)'''
* جلم ابن شیبان.........................................985 - ؟
* حامد ابن جلم.............................................؟ -
* 997 نصر ابن حامد............................................997 - ؟
* ابو الفتح داؤد ابن نصر....................................؟ - اپریل 1008
* افغانستان دے غزنوی اتے وت غوری.......اپریل 1008 - 1215
* محمود ملتان وچ (1011-1030) تقریباً 0.43 گرام وزن دا چاندی دا دمہ وی جاری کیتا ۔ حوالہ: A-4593 ۔ سامݨے دا پاسہ: سنی کلمہ جیندے ہیٹھاں "حقاً" لکھیا ہویا ۔ پچھلا پاسہ: محمود دے ناں اتے لقب 4 لائناں وچ (یمین الدولہ / و امین الملۃ / محمود بن / ناصر الدین) ۔
* بہوں نایاب سکہ ۔ انداز اتے خطاطی دے لحاظ نال ملتان دے آخری فاطمی سکیاں دے ہک جیڑھا ہا، جیڑھے غزنوی 1005 وچ مختصر طور اُتے قبصہ کیتا، اتے 1011 وچ مستقل طور اُتے ۔ ہک گمنام چاندی دا دمہ، تقریباً 1010-1040، جیندے وزن تقریباً 0.39 گرام ہا، وی معلوم اے ۔ سامݨے دا پاسہ: کلمہ جیندے ہیٹھاں ہک نہ پڑھیا ڳیا لفظ یا ناں لگدے ۔ پچھلا پاسہ: سورۃ اخلاص مرکز وچ ہک خوبصورت گلاب دے پھل دے نال ۔ اے شاید غزنوی حکمران محمود (999 - 1030) دے دور وچ یا اوندا کجھ دیر بعد ملتان یا اوندا قریب دے مقامی گورنراں وچوں ہک دا سکہ ہو سڳدے ۔ بہوں نایاب سکہ ۔
* سکھپال (گورنر).............................اپریل 1008 - ؟
* ملتان دا زوال، ابوالفتح داؤد دا فرار، اوندا اسمٰعیلی حکمران محمود غزنوی نال، اتے سکھپال کوں ملتان دا گورنر مقرر کیتا ڳیا ۔
* ایلی الکرمانی..............................1100 دی دہائی دے آخر - 1200 دی دہائی دے شروع
* دہلی....................................................1215 - 1397
* عین الملک محرو (گورنر)........................1352 - 1365
* تیموری.............................................1397 - 1413
* دہلی (دوبارہ بحال)........................................1397 - 1438
== لنگاہ ==
* ملتان کئی سال توں دہلی سلطنت دا ہک صوبہ ہا، لیکن ایں بادشاہت دے کمزور تھیوݨ اتے دہلی دے حکمران ولوں گورنر دی عدم موجودگی نال، 1438 وچ باشندیاں، شیخ یوسف قریشی کوں اپݨا حکمران چݨیا ۔ او ہک نرم مزاج، لیکن نا تجربہ کار حکمران ہا، اتے جلد ہی سہرہ لانگھا ولوں معزول کر ݙتا ڳیا، جیندے ہک خاندان دی بنیاد رکھی جیڑھا تقریباً 90 سال تئیں رہیا ۔ اون 16 سال حکمرانی کیتی اتے اوندا جانشین اوندا طاقتور پتر سلطان حسین اول ہا جیندے اپݨیاں علاقیاں کوں ودھایا اتے شیخ یوسف کوں دوبارہ بحال کرݨ دی کوششاں دا مقابلہ کیتا، جیڑھا دہلی دے سلطان دے کول پناہ گھدی ہائی ۔ آخر کار حسین دہلی دے سکندر لودی نال امن معاہدہ کیتا، اتے بڈھا ہوݨ پاروں، اپݨے پتر فیروز دے حق وچ تخت چھوڑ ݙتا ۔ فیروز ہک بیکار حکمران ثابت تھیا اتے اونکوں قتل کر ݙتا ڳیا، جیندے بعد حسین دوبارہ اقتدار سنبھالیا اتے اپݨے پوترے محمود کوں اپݨا وارث نامزد کیتا ۔ حسین 1502 وچ فوت تھیا ۔ محمود دی حکمران دے طور اُتے صلاحیتاں مایوس کن ہن اتے بہوں دیر نہ لڳی جو او اپݨے وزیر نال جھڳڑ پیا، اتے ایں جھڳڑے دے نتیجے وچ، علاقہ گنوا ݙتا ۔ بہرحال، او 1527 تئیں حکمرانی کریندا رہیا اتے اوندا جانشین اوندا جوان پتر حسین دوم ہا ۔ ایں ویلے تئیں، ارغون نچلے سندھ وچ اقتدار وچ ہن اتے ملتان اُتے قبصہ کر گھدا ۔ کجھ دیر بعد، ملتان مغل سلطنت دا حصہ بݨ ڳیا ۔
* شیخ یوسف القریشی................................1438 - 1440
* قطب الدین شاہ سہرہ لانگھا............................1440 - 1456
* حسین لانگھا اول پتر سہرہ لانگھا.........................1456 - 1502
* محمود لانگھا............................................1502 - 1527
* حسین لانگھا دوم پتر محمود لانگھا.......................1527 - 1528
* مغل..............................................1528 - 1730 دی دہائی مغل شہنشاہاں ولوں ملتان وچ مختلف سکے تیار کیتے ڳئے ہن ۔ ایں طرحاں دے ݙو پرکشش سکے؛ اکبر (1556-1605) دا فلس اتے احمد شاہ بہادر (1748-1752) دا روپیہ اُپر ݙتی گئی ویب لنک اُتے ݙیکھے ونج سڳدے ہن ۔
* عبد الصمد خان................................................تقریباً 1730 دی دہائی
* مغل (دوبارہ بحال)................................1730 دی دہائی - 1752
* کابل، لیکن مسلسل سکھ خالصہ دے حملیاں دے ماتحت......1752 - 1816
* تیمور شاہ ملتان (1757-1772 عیسوی) وچ نظام (گورنر) دے طور اُتے اپݨے ناں اُتے سکے بݨائے ۔
* علی محمد خاکوانی
* مظفر خان سدوزئی...................................1779 - 1818
* سکھ سلطنت..............................................1818 - 1848
* دیوان مولراج سنگھ.............................................1840 دی دہائی
* برطانیہ...................................................1848
* سردار خان سنگھ...............................................1848 اوندی مخالفت کیتی ڳئی...
* دیوان مولراج سنگھ (دوبارہ بحال)، برطانیہ دے خلاف بغاوت وچ....1848 توں 1849
* برطانیہ............................................1849 - 1947
* پاکستان کوں..............................................1947 - ہݨ تئیں
== حوالے ==
<references />
[[ونکی:تاریخ سرائیکستان]]
buexetkx926wchkhj7lgupv9s9mi5cu
ریاست بہاولپور
0
28666
71875
71106
2026-08-19T03:17:17Z
Sraiki
12
/* ریاست بہاولپور دے خودمختار نواب */
71875
wikitext
text/x-wiki
[[فائل:Flag of State of Bahawalpur.svg|thumb|Flag of State of Bahawalpur]]
[[فائل:Coat of arms of State of Bahawalpur.svg|thumb|Coat of arms of State of Bahawalpur]]
[[فائل:NWIndia 1857 imperial gazeteer.jpg|thumb|NWIndia 1857 imperial gazeteer]]
[[فائل:DARBAR MAHAL BAHAWAL PUR.jpg|alt=|thumb|[[Darbar Mahal]] , a former palace of the Nawabs of Bahawalpur]]
1748ء توں گھن تے 1955ء تک 207 سال کامیابی تے خوشحالی نال قائم راہوݨ آلی پنجاب دی ریاست بہاولپور۔ ایں ریاست دے تمام اہم پہلؤاں دا جائزہ درج ذیل اے.<ref>https://ur.m.wikipedia.org/wiki/ریاست_بہاولپور</ref>
<ref> book|url=https://books.google.com/books?id=5AglDQAAQBAJ&pg=PA22&dq=bahawalpur+sufi&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj68YakwfXYAhUU-mMKHbGEDGkQ6AEIWzAJ#v=onepage&q=bahawalpur%20sufi&f=false|title=Blood and Water: The Indus River Basin in Modern History|last=Gilmartin|first=David|date=2015-06-05|publisher=Univ of California Press|isbn=9780520285293|language=en</ref>
ریاست بہاولپور1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد ایں پاکستان نال الحاق کیتا لیکن 1955ء تک ایندی ریاستی حیثیت برقرار رہی۔ ریاست بہاولپور دریائے ستلج تے دریائے سندھ دے کنارے تے واقع ہئی۔ ریاست ترئے اضلاع بہاولپور، بہاولنگر تے رحیم یار خان تے مشتمل ہئی۔ ریاست وچ مغربی پنجابی زبان دے تمام لہجے الائے ویندے ہن۔
===ریاست بہاولپور دے ڈاک ٹکٹ===
1945ء تک ریاست بہاولپور برطانوی حکومت دے جاری کردہ ڈاک ٹکٹ استعمال کریندی ہئی۔ یکم جنوری 1945ء کوں سرکاری استعمال کیتے اپݨے ٹکٹ جاری کیتے۔ یکم دسمبر 1947ء کوں حکمران خاندان دی حکمرانی دے 200 سال پورے تھیوݨ تے یادگاری ڈاک ٹکٹ جاری کیتا گیا جس تے نواب بہاول خان دی تصویر تے لفظ بہاولپور لکھا ہویا ہئی۔ بعد وچ یکم اپریل 1948ء کوں مختلف نواباں تے عمارات دی تصاویر تے مشتمل ڈاکٹ ٹکٹ جاری کیتے گئے۔ بعد ازاں اکتوبر 1949ء کوں یونیورسل پوسٹل یونین دی 75 ویں سالگرہ تے وی ٹکٹ جاری کیتے گئے۔ اس دے بعد ریاست نے مزید ٹکٹ جاری نی کیتے تے صرف پاکستان دی جاری کردہ ٹکٹاں ہی استعمال کیتیاں۔
===رقبہ تے جغرافیہ===
ریاست بہاولپور دا رقبہ 45,911 مربع کلومیٹر ہئی جیہڑا کہ موجودہ بہاولپور ڈویژن دا رقبہ اے. جغرافیائی طور تے اے خطہ موجودہ پاکستان دے مشرقی علاقے وچ آندے جیندے مشرقی پاسوں بھارتی صوبہ راجستھان، جنوب وچ سندھ، مغرب وچ بلوچستان تے شمال مغرب وچ سرائیکستان دے ملتان تے ڈیرہ جات سمیت تمام اضلاع ہن. اہم شہراں وچ ریاست دا راجڳڑھ بہاولپور، بہاولنگر، منڈی چشتیاں، احمدپور شرقیہ، اوچشریف، خان پور کٹورہ،رحیمیارخان تے صادق آباد شامل ہن. روحانی مقامات وچ خانقاہ شریف، مہار شریف،چاچڑاں شریف، دین پور شریف، اوچشریف تے بھونگ شامل ہن. سیاحتی مقامات وچ اوچ، دیراوڑ، مروٹ، لال سہانرا تے موج ڳڑھ اہم ہن.
ریاست دا راڄڳڑھ، بہاولپور شہر، جغرافیائی اعتبار نال ریاست دے ابھے توں لا لمے تک بالکل درمیان وچ اے تے ݙوہاں پاسوں فاصلہ برابر اے.ایں لحاظ نال اے شہر، ریاست دے تمام مغربی پنجابی لہجیاں دا تے ثقافت دا سوہݨاں امتزاج اے.
===موسم، آب و ہوا تے زمین===
سارے پنجابی خطے دی طرح سابق ریاست بہاولپور دا موسم سخت گرم تے خشک اے. پاݨی دی کمی تے دریاواں دے ویچݨ دے کارݨ اے خاصیت زیادہ ودھ ڳئی اے. باقی پنجابی خطے دی طرح سابق ریاست دی زمین ریتلی اے مگر اتھوں دی ریت سونے دی طرح پیلی اے تے اے روہی دا خطہ پنجاب دا سہݨپ اے.
===دورِ ریاست دا تعلیمی نظام===
ریاست دے حکمراناں نے مختلف ادوار وچ کئی تعلیمی ادارے قائم کیتے جیہڑے درج ذیل ہن:
*[[جامعہ عباسیہ، بہاولپور]]
*[[صادق ایجرٹن کالج بہاولپور]]
*[[صادق ڈین ماڈل ہائی سکول، بہاولپور]]
*[[صادق عباس کالج، احمد پور شرقیہ]]
*[[صادق پبلک سکول، بہاولپور]]
*[[طبیہ کالج بہاولپور]]
===سابق ریاست بہاولپور دی زبان تے ایندے لہجے===
سابق ریاست بہاولپور دی مقامی، ثقافتی، اکثریتی تے سرکاری زبان سرائیکی ہئی. ایندی لمبائی شمالاً جنوباً 480 کلومیٹر اے. صرف ریاست دے ہک ضلع بہاولپور دی وسعت(ضلع دا رقبہ تقریباً 25000 مربع کلومیٹر)، دی وجہ نال ایندے وچ سرائیکی دے ترئے لہجے(ملتانی، ابھیچڑی تے اوچی) ٻولے ویندن. ایندی وجہ اے ہے کہ ملک دے باقی اضلاع دی طرح اینکوں تقسیم کر کے مزید ضلعے نی بݨائے ڳئے۔ سابق ریاست وچ ایں زبان دے جغرافیائی اعتبار نال تے ریاست دی وسعت تے پھیلاؤ دی وجہ نال جیہڑے لہجے ٻولے ویندے ہن انہاں دی تفصیل اے ہے: -
*ریاستی/ بہاولپوری:
اے لہجہ سابق ریاست دے دارالحکومت، بہاولپور شہر، تحصیل بہاولپور صدر، تحصیل خیر پور ٹامیوالی، ضلع بہاولنگر دے جنوبی حصے، خانقاہ شریف تے تحصیل یزمان دے شمال مشرقی حصے وچ تے سرحد پار، بھارتی صوبہ راجستھان دے نزدیکی علاقیاں وچ ٻولا ویندے۔ اے حصہ سابق ریاست دے بالکل درمیان وچ ہووݨ پاروں مقامی لہجے دے اعتبار نال سرائیکی دے باقی لہجیاں دا امتزاج اے۔ بہاولپوری لہجہ صحرائے چولستان دے اثرات دے باوجود معمولی فرق نال خالص ملتانی لہجہ اے، حتٰی کہ سو کلومیٹر دی دوری دے باوجود ݙوہاں شہراں، ملتان تے بہاولپور دی لوکل زبان و لہجہ، الفاظ، شہری ثقافت، لوگاں دے مزاج تے رہݨ سہݨ وچ یکسانیت اے۔ دورِ ریاست وچ ایں لہجے کوں ریاستی تے بہاولپوری آکھا ویندا ہئی ایں واسطے اتھاں ملتانی دی بجائے اوہا اصطلاح استعمال کیتی ڳئی اے جیہڑی اوں وقت وچ رائج ہئی۔
*اُچوی:
تحصل احمد پور شرقیہ، اوچشریف، مبارکپور، کوٹلہ موسٰی خاں، جانو والہ، نوشہرہ جدید، ہتھیجی، دھوڑکوٹ، ترنڈہ محمد پناہ، ضلع مظفر ڳڑھ دی تحصیل علی پور تے ضلع بہاولپور دی تحصل یزمان دے جنوب مغربی حصے مثلاً دیراوڑ تے ہاکڑا دریا دی پراݨی گزرگاہ وغیرہ دی ٻولی ، سرائیکی دا ذیلی لہجہ اُچوی لہجہ سݙیندے۔ اوچشریف دی قدامت دی وجہ توں ایں حصے دی ثقافت دا ہک خاص حسن اے۔ ماہرین ایں لہجے کوں وی ملتانی وچ شامل کریندن۔
*ابھیچڑی سرائیکی :
کھڑی ٻولی دے ایں لہجے کوں وسیب دے ݙوجھے اضلاع وچ جھنگوچی لہجہ آکھا ویندا اے۔ اے سرائیکی زبان دا ڄٹکی لہجہ اے جیہڑا جھنگ دا لہجہ اے۔ اے ضلع بہاولنگر تے تحصیل حاصل پور اچ ٻولا ویندے۔
*لموچڑی سرائیکی:
پنجاب دے ضلع راجن پور نال ملحقہ سابق ریاست دا ضلع رحیم یار خان اے جتھاں ایں ضلعے دے چاراں تحصیلاں (لیاقت پور، خان پور کٹورہ، رحیم یار خان تے صادق آباد) وچ لمے دی ٻولی یا لموچڑی سرائیکی ٻولیندی اے.ایں لہجے وچ سرائیکی دے معیاری ملتانی لہجے دی نسبت، سندھی زبان تے کلچر دا اثر واضح ہے پر واسطے اے لہجہ وی، ملتانی لہجے دا حصہ اے۔
*سندھی سرائیکی/سرولی:
سابق ریاست دے جنوب وچ بالکل آخری علاقیاں، صادق آباد، کوٹ سبزل وچ مقامی ٻولی کوں سندھ دے شمالی اضلاع گھوٹکی، کشمور، سکھر وغیرہ دی مقامی ٻولی دی طرح سرائیکی یا سرولی آکھا ویندے۔ ایں لہجے وچ سندھی دا اثر لموچڑی دی نسبت کئی گنا زیادہ اے۔ لفظ سرائیکی دی خوبصورتی تے ایندی تاریخی حیثیت دی بناء تے 1962ء دے اعلان ملتان دے اجلاس وچ ملتانی، ریاستی، ڈیروی، تھلوچی، تے باقی ناواں سمیت سرائیکی لہجے دے ناں کوں وی فہرست وچ رکھا ڳیا جیہڑا کہ بعد وچ مشترکہ اعلان دی رو نال تے اڳواݨاں دے فیصلے نال سب لہجیاں دا ہکو تے معیاری ناں "سرائیکی" تجویز پایا تے باقی تمام علاقائی ناواں کوں منسوخ قرار ݙتا ڳیا۔
=== تاریخ ===
درانیاں دے زوال تے مرہٹیاں دے عروج دے دور وچ ریاست بہاول پور ١٧٢٩ء <ref>https://rahimyarkhan.net/bahawalpur/</ref>وچ چودری دے علاقے وچ نواب حیات اللہ ترین دی ݙتی ہوئی جاگیر دی صورت وچ بݨی۔ وت ٻنھاں علاقیاں نال جنگاں تھیاں، تے علاقہ ودھایا۔
* ١٧٤٢ء وچ نادر شاہ دی سرپرستی وچ ریاست ولدا بݨی۔
* ١٧٤٨ء وچ بہاول پور شہر بݨا تاں بہاولپور دی آزاد ریاست قائم تھئی. نواب محمد مبارک خان ١٧٧٢ء وچ لاولد فوت تھیا۔ تاں نواب دا بھتریجا نواب محمد بہاول خان دوم(اصل نام جفعر خان) ١٧٧٢ء وچ نواب بݨیا۔ وت درانیاں نال جنگاں تھیاں۔ ١٧٨٥ء وچ درانی خاناں بہاولپور تے قبضہ کرتے نواباں کوں قلعہ ڈراوڑ تے وت راجپوتانہ وچ پناہ گھنݨ تے مجبور کرݙتا۔ نواب بہاول بہاول خان دوم صاحب نے وت درانیاں دی سلطنت ختم تھیوݨ تے بہاول پور تے قبضہ کیتا تاں ١٨٠٢ء وچ باقاعدہ بہاول پور ریاست وجود وچ آئی۔
* ١٨٠٢ء وچ ستارھاں سال بعد بہاولپور تے نواباں ولدا قبضہ کرتے ریاست مکمل فعال کیتی۔
* ٢٢ فروری ١٨٣٣ء کوں انگریزاں دی اتحادی ریاست بݨ ڳئی.<ref>https://rahimyarkhan.net/bahawalpur/</ref> نواب صاحب صادق محمد چہارم دی عمر ساڈھے چار سال ہووݨ پاروں ٢٦ مارچ ١٨٦٦ء کنوں ١٨ نومبر ١٨٧٩ء تائیں "ایجنسی دی حکومت" رہی۔ وت ١٠ مارچ ١٨٩٩ء کنوں ١٢ نومبر ١٩٠٣ء تائیں ایجنسی دی حکومت رہی۔
وت دُولھا سائیں صادق محمد خان پنجم دی عمر چھوٹی ہووݨ پاروں ١٥ فروری ١٩٠٧ء کنوں ٢٤ مارچ ١٩٢٤ء تائیں (١٧ سال) ایجنسی دی حکومت رہی۔
کل ٣٥ سال ایجنسی دی حکومت ہائی۔
١٨٠٩ء دے (انگریزاں نال) معاہدہ امرتسر دے تخت رنجیت سنگھ پابند ہائی جو ستلج دے ݙوجھے پاسے تے حملہ کائناں کریسی۔
ریاست دے وزیراعظم وی اکثر انگریز ہن۔
==== ریاستاں دیاں انگریزاں نال شرطاں: ====
فوج ، برطانوی آفیشل، پیراماؤنٹ پاور، داخلی خارجی حفاظت، خراج نہ ݙیسو تاں علاقہ واپس گھن گھنسی
<br />
===ریاست بہاولپور دے خودمختار نواب===
دور ریاست دے سندھی حکمران تے نوابان ریاست مندرجہ ذیل ہن:
#[[نواب صادق محمد خان اول عباسی]]، 1723ء توں 11 اپریل 1746ء
#[[نواب محمد بہاول خان اول عباسی]]، 11 اپریل 1746ء توں 12جون 1750ء
#[[نواب مبارک خان دوم عباسی]]، 12 جون 1750ء توں 4 جون 1772ء
#[[نواب محمد بہاول خان دوم عباسی]]، 4 جون 1772ء توں 13 اگست 1809ء
#[[نواب صادق محمد خان دوم عباسی]]، 13 اگست 1809ء توں 17 اپریل 1823ء
#[[نواب بہاول خان سوم عباسی]]، 17 اپریل 1823ء 19 اکتوبر 1852ء
#[[نواب صادق محمد خان سوم عباسی]]، 19 اکتوبر 1852ء توں 20 فروری 1853ء
#[[نواب فتح محمد خان عباسی]]، 20 فروری 1853ء توں 3 اکتوبر 1858ء
#[[نواب محمد بہاول خان چہارم عباسی]]، 3 اکتوبر 1858ء توں 25 مارچ 1866ء
#[[نواب صادق محمد خان چہارم عباسی]]، 25 مارچ 1866ء توں 14 فروری 1899ء
#[[نواب محمد بہاول خان پنجم عباسی]]، 14فروری 1899 ء توں 15فروری 1907ء
#[[نواب الحاج، جنرل سرصادق محمد خان پنجم عباسی رحمۃ اللہ علیہ، محسنِ پاکستان|نواب الحاج جنرل سرصادق محمد خان پنجم عباسی رحمۃ اللہ علیہ، محسنِ پاکستان]]، 15 فروری 1907ء توں 14 اکتوبر 1955ء
===بہاولپور دے امیر یا علامتی نواب===
# [[نواب محمد عباس خان عباسی بہادر]]، 24 مئی 1966ء توں 14 اپریل 1988ء ، سابق گورنر پنجاب، امیر آف بہاولپور
# [[نواب صلاح الدین عباسی]]، 14ء اپریل 1988ء توں ہݨ تک، موجودہ امیر آف بہاولپور، سابق رکن قومی اسمبلی
===دورِ ریاست دے صوفیائے کرام===
*[[حضرت خواجہ غلام فرید رحمۃ اللہ علیہ]](پنجابی)
*[[حضرت پیر ملوک شاہ رحمۃ اللہ علیہ]]
*[[حضرت خواجہ محکم الدین سیرانی رحمۃ اللہ علیہ]]
*[[حضرت خواجہ نور محمد مہاروی رحمۃ اللہ علیہ]]
*[[حضرت نور شاہ بخاری رحمۃاللہ علیہ]]
*[[حضرت پیر حامد شاہ رحمۃ اللہ علیہ]]
*[[حضرت خواجہ عاقل محمد رحمۃ اللہ علیہ]]
*[[حضرت باغوچی پیر رحمۃ اللہ علیہ]]
*[[حضرت گلݨ فقیر رحمۃاللہ علیہ]]
*[[حضرت پیر حاجی محمد باقر شاہ رحمۃاللہ علیہ]]
*[[مولوی لطف علی]]
*[[حضرت ڄیٹھہ بھٹہ رحمۃاللہ علیہ]]
*[[حضرت پیر مسکین علی شاہ]]
*[[حضرت چنݨ پیر رحمۃاللہ علیہ]]
*[[حضرت پیر حاجی شاہ رحمۃاللہ علیہ]]
*[[حضرت مخدوم جہانیاں جہانگشت رحمۃاللہ علیہ]]
*[[حضرت خواجہ خدا بخش رحمۃاللہ علیہ]]
*[[مولانا عبیداللہ سندھی رحمۃاللہ علیہ]]
*[[مولانا عبیداللہ بہاولپوری رحمۃاللہ علیہ]]
*[[قاضی عظیم الدین بہاولپوری]]
*[[علامہ فیض احمد اویسی رحمۃاللہ علیہ]]
==مزید ݙیکھو==
* [[قدیم سلطنت ملتان، ایندی تاریخ تے جغرافیہ]]
* [[ریاست جھنگ]]
* [[دیرہ جات]]
* [[سیت پور]]
* [[ریاست بکھر]]
* [[ریاست ٹانک]]
* [[تالپوران سندھ]]
* [[صوبہ ملتان]]
* [[موجودہ خطہ سرائیکستان]]
==ٻاہرلے جوڑ==
==حوالے==
3g8i0un30vbfsx9a0b2b8rxb93vy5ty
ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ:DreamRimmer
3
33800
71874
2026-08-19T00:18:38Z
JJPMaster
3006
JJPMaster ٹوریا ڳیا ورقہ [[ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ:DreamRimmer]] توں [[ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ:Max]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" to "[[Special:CentralAuth/Max|Max]]"
71874
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ:Max]]
sezo68tfzugewv6910iwh8a1pga45sp