Wikipedia smnwiki https://smn.wikipedia.org/wiki/Ovd%C3%A2sij%C4%91o MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Media Tooimah Savâstâllâm Kevttee Savâstâllâm kevttest Wikipedia Savâstâllâm Wikipedia Tiätuvuárkká Savâstâllâm tiätuvuárhást Systeemviestâ Savâstâllâm systeemviestâst Myenster Savâstâllâm myensterist Raavâ Savâstâllâm ravvust Luokka Savâstâllâm luokkaast TimedText TimedText talk Mooduul Savâstâllâm modulist Event Event talk 0 646 152712 152696 2026-04-14T15:23:43Z Yupik 23 /* Juŋŋâ eres sämikieláid */ ёӈӈ 152712 wikitext text/x-wiki {{Taksonomia/šadoh | nommâ = Juŋŋâ | tieđâlâš nommâ = Vaccinium vitis-idaea<br> | kove = Vaccinium vitis-idaea 20060824 003.jpg | tile = '''LC''' (eellimvuáimálâš)<ref>[https://www.iucnredlist.org/species/18748884/78457217 IUCN Red List] Čujottum 22.11.2022 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> | tile Suomâst = '''LC''' (eellimvuáimálâš)<ref>{{Nettikäldee | Čujottâs = https://laji.fi/taxon/MX.38620 | Nommâ = Juŋŋâ – ''Vaccinium vitis-idaea'' | Tahhee = Mikko Piirainen | Almostittem = [[Suomen Lajitietokeskus]] | Äigimuddo = 2019 | Čujottum = 2022-11-22 | Kielâ = {{fi}} }}</ref> | kove_tile = Status iucn3.1 LC smn.svg | kove_tile_Suomâst = | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Šadoh]] ''Plantae'' | vyelikodde = | pajetävgi = | tävgi = [[Pocceešadoh]] ''Tracheophyta'' | vyelitävgi = [[Kukkee šadoh]] ''Angiospermae'' | pajeluokka = | luokka = [[Kyevtalgâlostâsiih]] ''Magnoliopsida'' | vyeliluokka = | uásiluokka = | lahko = ''Ericales'' | vyelilahko = | pajehiäimu = | hiäimu = [[Toŋâsšadoh]] ''Ericaceae'' | vyelihiäimu = ''Vaccinioideae'' | suuhâ = [[Juuŋah]] ''Vaccinium'' | šlaajâ = ''vitis-idaea'' | vyelišlaajâ = }} '''Juŋŋâ''' (''Vaccinium vitis-idaea'') lii koškes já vorâs [[kuolbâmecci|kuolbâmeecij]], [[tuodâr|tuoddârij]], [[jeggimecci|jeggimeecij]] já [[källee|källei]] myerji.<ref name="jultika.oulu.fi">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://jultika.oulu.fi/files/nbnfioulu-201706012358.pdf | Nommâ = ANARŠKIEL ŠADDONOOMAH - Noomâi etymologia já šadoi kiävttu purrâmâššân já tiervâsvuođâ naanoodmist | Tahhee = Ukkonen, Kirsi | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2017 | Almostittee = Oulu ollâopâttâh | Arkkâdâh = | Vyerkkejum = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Čielgiittâs = Pro gradu -tuuđhâlm | Luoihâttem = | Čujottum = 17.5.2021 | Kielâ = }}</ref> ==Levânem== Juŋŋâ šadda [[Tave-Amerik]]ist já [[Euraasia]]st. Tot šadda vijđáht koškes já vorâs kuolbâmeecijn, tuoddârist, jeggimeecijn já källei alne. Tot killáá koškesvuođâ pyereest já lijkkoo čuovvâd soojijd. Suoivâsoojijn myerjih iä veltihánnáá šoodâ ollágin.<ref name="jultika.oulu.fi"/> ==Kiävttu sämmilij kulttuurist== Talhâsin juuŋâst láá ärbivuáválávt kevttum loostah. Loostah čuággojeh liäđđumääigi maŋa. Juŋŋâlostâteejáin tipšuu kužžâpocceevááduid, kudduumijd, leesmi já čirgottâs. Myerjih nanosmitteh vuoptâsuonâid. Sämmiliih láá puurrâm juuŋâid nuhtán, mutâ sij vyerkkejii taid täälvi várás.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Juuŋâid puáhtá kevttiđ maaŋgânáál: piärgu- teikkâ kyelipurrâmâšâiguin, suohâdân, kiisselân, juhâmuššáid, liäibumân já pajalâssáid.<ref name="jultika.oulu.fi"/> == Juŋŋâ eres sämikieláid== * [[maadâsämikielâ]]n: jugŋe<ref name="jultika.oulu.fi"/> * [[ummeesämikielâ]]n: jåg´ŋa<ref name="jultika.oulu.fi"/> * [[pittáámsämikielâ]]n: jågŋå<ref name="jultika.oulu.fi"/> * [[juulevsämikielâ]]n: jågŋå<ref name="jultika.oulu.fi"/> * [[orjâlâškielâ]]n: jogŋâ<ref name="jultika.oulu.fi"/> * [[nuorttâlâškielâ]]n: joŋŋ<ref name="jultika.oulu.fi"/> * [[kieldâsämikielâ]]n: ёӈӈ ==Kovegalleria== <gallery> Tyttebær.jpg| Vaccinium vitis-idaea var minus Denali AK.jpg| Vaccinium vitisidaea flower.jpg| </gallery> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Myerjih]] o01eqwx88i7i8mxhrdci4pskiw7niiu 0 786 152746 151715 2026-04-15T09:12:07Z Seipinne 19 152746 wikitext text/x-wiki {{Juuhâ | nommâ = Lemmee | kove = Lemmenjoki Autumn.JPG | staatah = [[Suomâ]] | kieldah = [[Aanaar]] | algâsaje = Návgosjeggi, [[Lemmee aalmuglâšmecci]] | loppâsaje = [[Pááđáár]] | kukkodâh = 80 | algâsaje alodâh = suulân 300 | koskâmiärálâš čäcimeeri = | kulgâmvijđodâh = 687 | kárttá = }} '''Lemmee''' lii juuhâ [[Aanaar|Anarist]], [[Suomâ]]st. Tot lii tubdum [[kolle]]toidemist já [[Lemmee aalmuglâšmecci|siämmáánommâsâš aalmuglâšmeecist]]. == Eennâmtieđâ já luándu == Lemmee kukkodâh lii 80&nbsp;km já kulgâmvijđodâh 687&nbsp;km². Tot álgá Návgosjeegist já virded kezzin ovdil ko kobdo kollehaammân alda. Lemmeest láá čiččâm jävrid já toi kooskâst kezibeh sajeh, moh láá táválávt kuoškah. Jäävrih láá Morgâmjävri, Rovâdâsjävri, Ergijävri, Čuáđgijävri, Sieptâgâšjävri, Muáđhádjävri sehe Äivihjävri. Juuvâ nuorttâriddo lii stuárráámus uásild ciägus já tobbeen láá ollâ tuoddâreh, nuuvt ko Juuvâkielâs, Rovâdâsuáivi sehe [[Viibuštuoddâreh]]. Viestârriddo vuod lii täsivub, já tobbeen láá aalmuglâšmeeci väzzimpálgáh. Lemmee sijđojuuvah láá Puškojuuhâ, Vaijuuhâ, Suohpášávži, Rovâdâsjuuhâ sehe Lággujuuhâ.<ref>[https://asiointi.maanmittauslaitos.fi/karttapaikka/ maanmittauslaitos.fi] <small>(suomâkielân)</small></ref> Lemmee lii meid pivnohis kuálástemsaje. Juuvâ kyelišlaajah láá [[kuávžur]], [[puško]], [[suávvil]], [[šapšâ]] sehe&nbsp;[[vuásku]].<ref>[https://www.eraluvat.fi/kalastus/kalastusmaksut-ja-luvat/vapalupa/alueet/lemmenjoen-kansallispuisto.html eraluvat.fi] <small>(suomâkielân)</small></ref> == Kollekuáivum == [[Avveeljuuhâ|Avveeljuuvâ]] [[1870-loho|1870-lovo]] kollekavnumij tiet kollekuáivooh irâttii kavnâđ kole meid Lemmeest, mut iä luhostum. Kole kavnui iäskán [[1940-loho|1940-lovvoost]] Suohpášávžist, mon maŋa Lemmee alda lii lamaš ain kollekuáivum.<ref>[https://www.kultahippu.fi/tarinat-2/lemmenjoki/] <small>(suomâkielân)</small></ref> == Keejâ meid == * [[Morgâmjävri]] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Aanaar juuvah]] [[Luokka:Paččvei čácádâh]] le9o01fxr4f0kg4eeqkc6xz43zl0669 14 2253 152740 34506 2026-04-14T15:55:03Z Yupik 23 +cc 152740 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Šadoh]] 0g5bbnduyh3gi8pgof3pee1gvp6rjem 0 5022 152745 152251 2026-04-14T19:02:59Z Yupik 23 /* Juoigâm- já lávlumuásih */ 152745 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Sami Grand Prix.jpg|thumb|right|Sámi Grand Prix ive 2010.]] '''Sámi Grand Prix''' lii sämmilâš {{nowrap|juoigâm- já}} lávlumkišto, mon [[Säämi muusikfestivaal]] {{nowrap|-servi}} ({{k-se|Sámi musihkkafestivála}}, {{k-no|Samisk Musikkfestival}}) uárnee jyehi ive [[Kuovdâkiäinu]]st Taažâ peln pessijâšmarkkânij ääigi pessijâšlávurduv. Sámi Grand Prix artisteh puátih enâmustáá [[Taažâ]]st, [[Ruotâ]]st já [[Suomâ]]st.<ref name="nrk-1.2147094"/> ==Historjá== Vuossâmuš Grand Prix uárnejui ive 1990.<ref name="nrk-1.2147094"/><ref name="oktavuohta"/> Grand Prix uárnejui jyehi ive tastmaŋa eereeb ive 2020, ko ubâ Säämi pessijâšfestivaal ij uárnejum koronaviruspandemia tiet.<ref name="sbf2020"/> Sámi Grand Prix lii uárnejum jyehi pessijâšlávurduv [[Báktehárji]]-maaŋgâtoimâhaalâst ton maŋa ko hallâ lekkui [[skammâmáánu 27.]] peeivi [[1992]]. [[Sámi Grand Prix 1991|Ive 1991 Sámi Grand Prix]] uárnejui [[Kuovdâkiäinu]] [[Plastikhalli|Plastikhaalist]].<ref name="sá-gg-bm-1991>{{Lostâkäldee|Almostittem=Sámi Áigi|Äigimuddo=1991-03-25|Paječaalâ=Guovdageainnu beassášmárkanat 1991|Ihe=1991|Ihekerdi=13|Nummeer=12|Siijđoh=11|www=https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digavis_samiaigi_null_null_19910325_13_12_1?page=9|Čujottum=2023-02-18|Kielâ={{se}}}}</ref> ==Juoigâm- já lávlumuásih== Kištoost láá kyehti uási: [[Juáigus|juoigâmuási]] já lávlumuási.<ref name="nrk-1.2147094"/> Jyehi ive juoigâmuásist láá 6 uásálisted já lávlumuásist 6 uásálistee, kiäh jyeigih já lávluh jiešrahtum, almostitmettum muusikpittáid.<ref name="nrk-1.2147094"/><ref name="avvir2018"/> Ovdil juoigâmuásist lijjii eenâb uásálisteeh, mut tääl lii vuáhádum 6. Juoigâmuásán puáhtá uásálistiđ ärbivuáválij juáigusijguin, [[livđe|livđijguin]], [[leuʹdd]]ijguin, [[vuolle]]iguin teikkâ [[vuelie]]iguin čuojâldittemttáá. Laavlâ puáhtá leđe mii peri muusikšlaajâid, mut pitá säänih ferttejeh leđe monnii [[sämikielah|sämikielân]].<ref name="avvir2018"/> Lávlumuási vyeittee piäsá uásálistiđ [[Liet-Lávlut]]-kiišton.<ref name="nrk-1.15389184"/> == Vyeitteeh == [[Tiätuvuárkká:Ella Marie Hætta Isaksen, 2018.jpg|thumb|right|[[Ella Marie Hætta Isaksen]] ive 2018. Sun vuoitij Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási ive 2016.]] [[Tiätuvuárkká:Hans Ole Eira, sámediggeráđđi sametingsråd (49467550527).jpg|thumb|right|[[Hans Ole Eira]] ive 2017. Sun vuoitij Sámi Grand Prix -kišto juoigâmuási ive 2018.]] [[Tiätuvuárkká:Niko_Valkeapää.jpg|thumb|right|[[Niko Valkeapää]] ive 2008. Sun vuoitij Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási ive 1994 oovtâst Inger Marie Gaino Nilutáin já ohtuu ive 1995.]] [[Tiätuvuárkká:2010 Sofia Jannok, Göteborg (32713236513) (cropped).jpg|thumb|right|[[Sofia Jannok]] ive 2010. Sun vuoitij Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási ive 2001 oovtâst Anna Kärrstedtáin já ohtuu ive 2003.]] === Juoigâmuási vyeitteeh === {| align="center" class="wikitable sortable" |- ! Ihe !! Staatâ teikkâ eennâm !! Vyeittee(h) !! Juáigus |- | [[Sámi Grand Prix 1990|1990]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Johan Anders Eira]] || ''Báktevári searat '' |- | [[Sámi Grand Prix 1991|1991]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Anders Nils J. Eira]] || ''Anders Nils Eira'' |- | [[Sámi Grand Prix 1992|1992]] || {{Lippu|Taažâ}} || Anders Nils J. Eira || ''Johan M. Kemi'' |- | [[Sámi Grand Prix 1993|1993]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Marit Gaup Eira]] || ''Mihkkal Juhán'' |- | [[Sámi Grand Prix 1994|1994]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Anders Aslak N. Eira]] || ''Mathis Rasmus'' |- | [[Sámi Grand Prix 1995|1995]] || {{Lippu|Taažâ}} || Anders Aslak N. Eira || ''Nils Lars'' |- | [[Sámi Grand Prix 1996|1996]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Anders P. Bongo]] || ''Mikkel Ánná'' |- | [[Sámi Grand Prix 1997|1997]] || {{Lippu|Taažâ}} || Marit Gaup Eira || ''Hilbon Májjáš'' |- | [[Sámi Grand Prix 1998|1998]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Nils Jørgen Utsi]] || ''John Máhtte'' |- | [[Sámi Grand Prix 1999|1999]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Berit Anne Oskal Kemi]] || ''Dovnnas luohtái'' |- | [[Sámi Grand Prix 2000|2000]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Lars-Ánte Kuhmunen]] || ''Gabna duottar'' |- | [[Sámi Grand Prix 2001|2001]] || {{Lippu|Ruoššâ}} || [[Anfissa Agueva]] || ''Meleš'' |- | [[Sámi Grand Prix 2002|2002]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Ellen Oskal]] || ''Ellen Sara Oskal Gaup'' |- | [[Sámi Grand Prix 2003|2003]] || {{Lippu|Taažâ}} || Marit Gaup Eira || ''John Martin'' |- | [[Sámi Grand Prix 2004|2004]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[John Mathis Utsi]] || ''Issát Ánte'' |- | [[Sámi Grand Prix 2005|2005]] || {{Lippu|Taažâ}}|| [[Anne Berit Peltoperä]] já [[Solveig Skum Solbakken]] || ''Áinnut'' |- | [[Sámi Grand Prix 2006|2006]] || {{Lippu|Suomâ}} || [[Anna-Reetta Niemelä]] || ''Golleeatnama mánná'' |- | [[Sámi Grand Prix 2007|2007]] || {{Lippu|Taažâ}} || Anne Berit Peltoperä || ''Helene'' |- | [[Sámi Grand Prix 2008|2008]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Ánte Niillas N. Bongo]] || ''Sara Inga'' |- | [[Sámi Grand Prix 2009|2009]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Inga Biret Márjá Triumf]] já [[Ann Caroline Eira]]<ref name="ávvir-2009-04-15-triumf-eira">{{Lostâkäldee|Tahhee=Utsi, Johan Ante|Paječaalâ=Girdileamen|Almostittem=Ávvir|Äigimuddo=2009-04-15|Ihe=2009|Ihekerdi=2|Nummeer=69|Siijđoh=11|www=https://www.nb.no/items/b017c20fb96c74229199dbff8f17d98a?page=9|Čujottum=2023-04-29|Kielâ={{se}}}}</ref> || ''Johan Martin Eira'' |- | [[Sámi Grand Prix 2010|2010]] || {{Lippu|Taažâ}} || John Mathis A. Utsi || ''Rásttoš Jovnna'' |- | [[Sámi Grand Prix 2011|2011]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Jan Ole Hermansen]] || ''Inga Karita'' |- | [[Sámi Grand Prix 2012|2012]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Marit Kristine H Sara]] || ''Máhtte Ánte'' |- | [[Sámi Grand Prix 2013|2013]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Per Bueng]] || ''Kate Heidi'' |- | [[Sámi Grand Prix 2014|2014]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Jörgen Stenberg]]<ref name="yle-7198348"/> || ''Nejla'' |- | [[Sámi Grand Prix 2015|2015]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Johan Anders Bær]] || ''Skomáhkár Ánde'' |- | [[Sámi Grand Prix 2016|2016]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Johan Ivvár Gaup]]<ref name="yle-8771874"/> || ''Mikkel Andreas'' |- | [[Sámi Grand Prix 2017|2017]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[John-André Eira]]<ref name="lk-77000"/> || ''Svein Egil Hætta'' |- | [[Sámi Grand Prix 2018|2018]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Hans Ole Eira]]<ref name="nrk-1.2147094"/><ref name="sr-6922347"/> || ''Mina Helene'' |- | [[Sámi Grand Prix 2019|2019]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Kim Hallgeir Berg]] || ''John Heandarat'' |- | [[Sámi Grand Prix 2020|2020]] || || ij kihheen || |- | [[Sámi Grand Prix 2021|2021]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Máhtte Ánte J. Sara]]<ref name="nrk-15442768"/> || ''Karen Marianne'' |- | [[Sámi Grand Prix 2022|2022]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Jörgen Stenberg]]<ref name="nrk-1.15933988">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/inga-maret--vant-sangdelen-i-arets-sami-grand-prix-1.15933988 | Nommâ = Sámi Grand Prix: Mektige stemmer seiret| Tahhee = Larsen, Dan Robert | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 16.4.2022 | Almostittee = | Čujottum = 16.4.2022 | Kielâ = {{no}}}}</ref> || ''Skilgget'' |- | [[Sámi Grand Prix 2023|2023]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Saara Hermansson]]<ref name="1.16368307">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/geah_a-buot-lu_iid-ja-lavlagiid-sami-grand-prix-2023-1.16368307|nommâ=Geahča buot Sámi Grand Prix lávlagiid ja luđiid dás|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2023-04-11|tahhee=Nystad, Marie Elise, Gaup, Berit Solveig já Utsi, Johan Ante|äigimuddo=2023-04-09|kielâ={{se}}}}</ref> || ''Goeksege'' |- | [[Sámi Grand Prix 2024|2024]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Nils Ove Kuorak]]<ref name="nrk-1.16825138"/> || ''Njealječalmmat'' |- | [[Sámi Grand Prix 2025|2025]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[OSCAAL]]<ref name="nrk-1.17381618">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/oscaal_-piera-eira-og-maija-er-vinnerne-av-sami-grand-prix-2025-1.17381618 |nommâ= OSCAAL, Piera Eira og Máijá vant årets Sámi Grand Prix |almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-04-12|tahhee=[[Ellinor Halvari|Halvari, Ellinor]] já Grønnli, Alf Anders Berg|äigimuddo=2025-04-12 |kielâ={{nb}}}}</ref> || ''Sávrrimus'' |- | [[Sámi Grand Prix 2026|2026]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Ánte Niillas Bongo]]<ref name="yle-74-20217672">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20217672 |nommâ= Saamenmaan isoimmassa musiikki­kilpailussa valittiin paras joiku ja laulu |almostittem=Yle |čujottum=2026-03-29 |tahhee=Aikio, Piibe |äigimuddo=2026-03-28 |kielâ={{fi}}}}</ref> || ''Nášša álddut'' |} === Lávlumuási vyeitteeh === {| align="center" class="wikitable sortable" |- ! Ihe !! Staatâ teikkâ eennâm !! Vyeittee(h) !! Laavlâ |- | [[Sámi Grand Prix 1990|1990]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Sáve]] || ''Muital midjiide'' |- | [[Sámi Grand Prix 1991|1991]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Marit Elisabeth Hætta Øverli]] || ''Jáddá go beaivi?'' |- | [[Sámi Grand Prix 1992|1992]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Audhild Valkeinen]] || ''Máná eallinmokta'' |- | [[Sámi Grand Prix 1993|1993]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Ann-Mari Andersen]]<ref name="yt-oHszYlHUUpg"/>|| ''Ráhkisvuohta seamma lea'' |- | [[Sámi Grand Prix 1994|1994]] || {{Lippu|Taažâ}} / {{Lippu|Suomâ}} || [[Inger Marie Gaino Nilut]] já [[Niko Valkeapää]]<ref name="oktavuohta"/> || ''Duinna gávnnadit'' |- | [[Sámi Grand Prix 1995|1995]] || {{Lippu|Suomâ}} || Niko Valkeapää<ref name="oktavuohta"/> || ''Vádjolus'' |- | [[Sámi Grand Prix 1996|1996]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Nils Henrik Buljo]] || ''Go beaivváš badjána'' |- | [[Sámi Grand Prix 199 |1997]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Anne Inger Eira]] já [[Marit Elisabeth Eira]] || ''Don" |- | 1997 || {{Lippu|Taažâ}} || [[Berit Sara]] || ''Min duoddarat" |- | [[Sámi Grand Prix 1998|1998]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Anja Vesterheim]] || ''Guorus váibmu'' |- | [[Sámi Grand Prix 1999|1999]] || {{Lippu|Taažâ}} || Anja Vesterheim || ''Boares muitu'' |- | [[Sámi Grand Prix 2000|2000]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Marit Susanne Utsi]] || ''Duinna'' |- | [[Sámi Grand Prix 2001|2001]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Sofia och Anna]] || ''Meahci mánná'' |- | [[Sámi Grand Prix 2002|2002]] || {{Lippu|Ruoššâ}} || [[Elvira Galkina]] || ''Immel agk'' |- | [[Sámi Grand Prix 2003|2003]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Sofia Jannok]] || ''Liekkas'' |- | [[Sámi Grand Prix 2004|2004]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Johan Kitti]] || ''Eŋgelat lávllodit'' |- | [[Sámi Grand Prix 2005|2005]] || {{Lippu|Suomâ}} || [[Poppoo]]<ref name="oktavuohta"/> || ''Giella ii leat jáddan'' |- | [[Sámi Grand Prix 2006|2006]] || {{Lippu|Taažâ}} / {{Lippu|Ruotâ}} || Johan Kitti já [[Ellen Sara Bæhr]] || ''Luđiin muitalan'' |- | [[Sámi Grand Prix 2007|2007]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Ola Stinnerbom]]<ref name="ávvir-281530816549556"/> || ''Snowflow'' |- | [[Sámi Grand Prix 2008|2008]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Elin Kåven]]<ref name="nrk-1.2147094"/> || ''Áibbas jaska'' |- | [[Sámi Grand Prix 2009|2009]] || {{Lippu|Suomâ}} || [[SomBy]]<ref name="nrk-1.2147094"/><ref name="oktavuohta"/><ref name="ávvir-2009-04-15-somby">{{Lostâkäldee|Tahhee=Utsi, Johan Ante|Paječaalâ=SomBy rockii njunnošii|Almostittem=Ávvir|Äigimuddo=2009-04-15|Ihe=2009|Ihekerdi=2|Nummeer=69|Siijđoh=11|www=https://www.nb.no/items/b017c20fb96c74229199dbff8f17d98a?page=9|Čujottum=2023-04-29|Kielâ={{se}}}}</ref> || ''Ii iđida'' |- | [[Sámi Grand Prix 2010|2010]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Pia-Maria Holmgren]]<ref name="nrk-1.2147094"/> || ''Geaidnu'' |- | [[Sámi Grand Prix 2011|2011]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[rOlfFa]]<ref name="nrk-1.2147094"/> || ''Gulat go?'' |- | [[Sámi Grand Prix 2012|2012]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Inger Karoline Gaup]]<ref name="nrk-1.2147094"/> || ''Oainnát go?'' |- | [[Sámi Grand Prix 2013|2013]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Melina Kuhmunen]]<ref name="nrk-10968658"/> || ''Árran'' |- | [[Sámi Grand Prix 2014|2014]] || {{Lippu|Suomâ}} || [[Aila-duo]]<ref name="oktavuohta"/><ref name="nrk-11674483"/><ref name="yle-7198348"/> || ''Naharij kandâ'' |- | [[Sámi Grand Prix 2015|2015]] || {{Lippu|Taažâ}} || Nils Henrik Buljo || ''1+1''<ref name="nrk-1.2147094"/> |- | [[Sámi Grand Prix 2016|2016]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Ella Marie H. Isaksen]] || ''Luoddaearru''<ref name="nrk-1.2147094"/> |- | [[Sámi Grand Prix 2017|2017]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Inger Marie Gaino Nilut]]<ref name="lk-77000"/> || ''Min duovdagat''<ref name="nrk-1.2147094"/> |- | [[Sámi Grand Prix 2018|2018]] || {{Lippu|Taažâ}} || Inger Karoline Gaup || ''Oahppan lean''<ref name="nrk-1.2147094"/> |- | [[Sámi Grand Prix 2019|2019]] || {{Lippu|Ruotâ}} || [[Saara Hermansson]]|| ''Mov laavlome''<ref name="nrk-1.2147094"/><ref name="sbm-sh"/><ref name="yle-10751054"/> |- | [[Sámi Grand Prix 2020|2020]] || || ij kihheen || |- | [[Sámi Grand Prix 2021|2021]] || {{Lippu|Taažâ}} / {{Lippu|Suomâ}} || [[Lávre Johan Eira|Lávre]]&[[Hildá Länsman|Hilda]] || ''Jođi''<ref name="nrk-15442768"/> |- | [[Sámi Grand Prix 2022|2022]] || {{Lippu|Suomâ}} || [[Ingá-Máret Gaup-Juuso]]<ref name="nrk-1.15933988"/> || ''Dovdameahttumii'' |- | [[Sámi Grand Prix 2023|2023]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Mihka Helander|Mihka]] já [[Andreas Gundersen|Andreas]]<ref name="nrk-1.16367911">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/vuittiba-sami-grand-prix-1.16367911 |nommâ=Vuittiiga Sámi Grand Prix |äigimuddo=8.4.2023|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=8.4.2023|kielâ={{se}}}}</ref> || ''Ále guođe mu'' |- | [[Sámi Grand Prix 2024|2024]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Cecilia Dyrøy|Bycecilia]]<ref name="nrk-1.16825138">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/vinnerne-av-sami-grand-prix-2024-er-nils-ove-kuorak-og-cecilia-dyroy-1.16825138|nommâ=Nils-Ove Kuorak og Bycecilia vant Sámi Grand Prix|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2024-04-01|tahhee=Nystad, Marie Elise, Utsi, Iŋgá Káre Márjá I., Gaup, Berit Solveig, Eira, Karen já Utsi, Johan Ante|äigimuddo=2024-03-30|kielâ={{nb}}}}</ref> || ''Mannem åajaldahteme'' |- | [[Sámi Grand Prix 2025|2025]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Piera Eira]] (fáárust [[MÁIJÁ]])<ref name="nrk-1.17381618"/> || ''Dálkkiid čađa'' |- | [[Sámi Grand Prix 2026|2026]] || {{Lippu|Taažâ}} || [[Ellinor Halvari|ELLINOR]]<ref name="yle-74-20217672"/>|| ''Du Dušši'' |} ==Áillohaš-muusikpalhâšume== [[Áillohaš-muusikpalhâšume]] lii [[sämimuusik]] palhâšume, mon [[Taažâ sämmilij riijkâservi]], [[Kuovdâkiäinu kieldâ]] já [[Kuovdâkiäinu Sämmilij servi]] jyehih jyehi ive [[joskis lávárdâh|pessijâšlávurduv]] Sámi Grand Prix -kišto ääigi ulmui teikkâ ulmuid, kiäh ovdedeh sämimuusik.<ref name="nrk-1.12295371"/> Vyeittee finnee 20&nbsp;000 ruvnâd, diplom já kyevti oho paje [[Lásságámmi]]st.<ref name="yle-10751054"/><ref name="unjarga"/> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <ref name="avvir2018">Bals, Inger Marita. [https://web.archive.org/web/20210802205935/https://www.avvir.no/sami-grand-prix-2018/ Sámi Grand Prix 2018]. Ávvir. 15.1.2018. Čujottum 11.1.2021 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> <ref name="sbf2020">[https://web.archive.org/web/20210112113938/https://samieasterfestival.com/sami-beassasfestivala-2020-sluhttejuvvo/ Sámi beassášfestivála 2020 šluhttejuvvo]. Sámi beassášmárkanat. Čujottum 11.1.2021 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> <ref name="oktavuohta">[https://web.archive.org/web/20210126112657/https://www.oktavuohta.com/aikajana-vanha Oktavuohta: Aikajana]. Sämitigge. Čujottum 11.1.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> <ref name="yle-8771874">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/gajanas-joavku_boii_nubbin_sami_grand_prix_-lavlungilvvus/8771874 | Nommâ =Gájanas-joavku bođii nubbin Sámi Grand Prix -lávlungilvvus| Tahhee = Alajärvi, Martta| Almostittem = Yle Säämi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 29.3.2016 | Almostittee = | Čujottum = 11.1.2021 | Kielâ = {{se}}}}</ref> <ref name="unjarga">Rasmus, Sini. [https://web.archive.org/web/20220129202727/https://www.nesseby.kommune.no/johan-andreas-andersen-oaui-ailloha-balkkaumi.5860991-27796.html Johan Andreas Andersen oaččui Áillohaš bálkkašumi]. Uunjaargâ kieldâ. Čujottum 6.1.2021 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> <ref name="nrk-1.12295371">Ballovara, Mette já Somby, Liv Inger. [https://www.nrk.no/sapmi/o__a-sami-musihkain-bargamin-1.12295371 Ođđa sámi musihkain bargamin]. NRK Sápmi. 5.4.2015. Čujottum 6.1.2021 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> <ref name="sbm-sh">[https://web.archive.org/web/20210112083527/https://samieasterfestival.com/artisttat/saara-hermansson/ Saara Hermansson]. Sámi Beassášmárkanat. Čujottum 10.1.2021 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> <ref name="yle-10751054">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/oanehaccat_anne_nuorgam_on_bissovas_foruma_sagadoallin_berg_ja_hermansson_vuittiiga_sgp-gilvvu_aillohas-balkkasupmi_domna_khomjukii_ja_europarlamentarihkkar_evttoha_sapmelaccaide_iezas_doaimmahaga_brusselii/10751054|nommâ=Oanehaččat: Anne Nuorgam ON bissovaš foruma ságadoallin, Berg ja Hermansson vuittiiga SGP-gilvvu, Áillohaš-bálkkašupmi Domna Khomjukii ja europarlamentarihkkár evttoha sápmelaččaide iežas doaimmahaga Brusselii|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2021-01-10|tahhee=Rasmus, Linnea|äigimuddo=2019-04-23|kielâ={{se}}}}</ref> <ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix - 2018| Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 29.3.2007 | Čujottum = 10.1.2021 | Kielâ = {{no}}}}</ref> <ref name="nrk-11674483">Sara, Oddbjørg Hætta já Somby, Liv Inger. [https://www.nrk.no/sapmi/vinnerne-i-sami-grand-prix-1.11674483 Spesielt å vinne Sámi Grand Prix]. NRK Sápmi. Čujottum 11.1.2021 <small>(tárukielân)</small></ref> <ref name="yle-7198348">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/heli_aikio_aila-duo_vuittii_sgp-lavlunoasi/7198348 | Nommâ = Heli Aikio Aila-duo vuittii SGP-lávlunoasi | Tahhee = Varsi, Marja-Elina B. | Almostittem = Yle Säämi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 19.4.2014 | Almostittee = | Čujottum = 11.1.2021 | Kielâ = {{se}}}}</ref> <ref name="nrk-10968658">Larsson, Carl-Gøran. [http://nrk.no/kanal/nrk_sapmi/1.10968658 Kjærligheten seiret under Sámi Grand Prix]. NRK Sápmi. 30.3.2013. Čujottum 10.1.2021 <small>(tárukielân)</small></ref> <ref name="yt-oHszYlHUUpg">[http://www.youtube.com/watch?v=oHszYlHUUpg "Ráhkisvuohta seamma lea" by Ann-Mari Andersen. A tribute to MAMA SARA]</ref> <ref name="lk-77000">Labba, Elle Máret. [https://www.lapinkansa.fi/inger-marja-nilut-ja-john-andre-eira-vuittiiga-sam/77000 Inger Márjá Nilut ja John-André Eira vuit­tii­ga Sámi Grand Prix –gilvvu]. Lapin Kansa Ságat. 16.4.2017. Čujottum 11.1.2021 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> <ref name="sr-6922347">[https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2327&artikel=6922347 Hans Ole Eira Vinnaren Av joikdelen av Sámi Grand Prix]. Sameradion & SVT Sápmi. 31.3.2018. Čujottum 12.1.2021 <small>(ruotâkielân)</small></ref> <ref name="ávvir-281530816549556">Sara, Anne Maret. [https://www.pressreader.com/norway/avvir/20180316/281530816549556 Hábmen musihka luohtái]. Ávvir. 16.3.2018. Čujottum 12.1.2021 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> <ref name="nrk-1.15389184">Larsen, Dan Robert. [https://www.nrk.no/sapmi/na-_adda-sami-grand-prix-2021-_-nrk-mielde-lagideame-1.15389184 Ná šaddá Sámi Grand Prix 2021]. NRK Sápmi. 25.2.2021. Čujottum 27.2.2021 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> <ref name="nrk-15442768">Utsi, Johan Ante já Norvang, Kolbjørn. [https://www.nrk.no/sapmi/dette-er-vinnere-av-sami-grand-prix-2021-1.15442768 Vant Sámi Grand Prix – Barndomsdrøm som har gått i oppfyllelse]. NRK Sápmi. 3.4.2021. Čujottum 4.4.2021 <small>(tárukielân)</small></ref> }} {{Sámi Grand Prix -kištoh}} [[Luokka:Sámi Grand Prix|*]] 07vfplz270osxors2omtiv0j1pggjnf 0 7355 152733 147287 2026-04-14T15:46:29Z Yupik 23 152733 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Rowan tree 20081002b.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia on Y Garn.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] [[Tiätuvuárkká:Rowanberries in late August 2004 in Helsinki.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia RF.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] '''Pihlejâš''' teikâ '''pihlájâš''' (''Sorbus aucuparia'') lii muorâ, mii šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. Pihlejâš kulâ tuomâ náálá [[ruusušaddo]]id, moh láá maailmist paijeel 2 000 šlaaijâd. Tothân uáivild tom, et pihlejááh myerjejeh. ==Levânem== Pihlejâš šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. <gallery mode=nolines widths="270px" heights="180px"> Sorbus aucuparia range.svg|{{center|Pihlejáá levânem [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st}} </gallery> ===Levânem Suomâst=== Pihlejâš lii almolâš muorâ ubâ Suomâst eereeb tuodârjolgâdâsâin. Tot šadda masa maggaar enâmist peri, mutâ jis raavvâdamnâseh iä lah ennuv, tot páácá uánihâžžân. Pyereeb enâmist tast šadda stuorrâ muorâ. Pihlejâš liäđu tuše čuovviis soojijn. Kukáh já myerjih láá ennuv táválávt jyehi nube ive.<ref name="jultika.oulu.fi">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://jultika.oulu.fi/files/nbnfioulu-201706012358.pdf | Nommâ = ANARŠKIEL ŠADDONOOMAH - Noomâi etymologia já šadoi kiävttu purrâmâššân já tiervâsvuođâ naanoodmist | Tahhee = Ukkonen, Kirsi | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2017 | Almostittee = Oulu ollâopâttâh | Arkkâdâh = | Vyerkkejum = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Čielgiittâs = Pro gradu -tuuđhâlm | Luoihâttem = | Čujottum = 23.4.2021 | Kielâ = }}</ref> [[Säämi]]st pihlejâš šadda olesšaddolâžžân suulân 10-ihásâžžân já talle tot vuossâmuu keerdi lieđđee já myerjee olmânáál. [[Suomâ]]st láá kyehti vyelišlaajâ, táválub päikkipihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. aucuparia'') já vyeligub tavepihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. glabrata''), mii noomâs mield šadda tavveen.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.arktisetaromit.fi/sitenews/view/-/nid/607/ngid/1|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|čujottum=17.2.2025|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Myerjih== Muorjijd puáhtá čuággiđ porge-čohčâmáánust. Vuossâmuuh puolâšiijah mutteh muorjij smaakâ njálgásubbon.<ref name="martat2025-01-14">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ajankohtaista/vuoden-2025-luonnontuotteet-ovat-pihlaja-lampaankaapa-ja-nokkonen/|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|tahhee=|almostittem=|äigimuddo=2025-01-14|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ruoka/ruoanvalmistus/ruoka-aineet/marjat/pihlaja/|nommâ=Pihlaja|almostittem=|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Pihlejâšmyerjih láá šiev C-vitamiin käldee. C-vitamiin lasseen toh siskeldeh [[foolaat]], karotenoidijd, [[E-vitamiin|E-]] já [[K-vitamiin]], [[kalium]], [[ryevdi]] sehe sááiguid. Tondiet ko pihlejâšmuorjijn lii pektiin, toh láá pyeri aamnâs ovdâmerkkân hilloid. Myerjih kiävttojeh meid pajalijn, liäibumist sehe saapij já viinij rähtimist. Muorjij suvroduv tiet toh távjá siävuttuvvojeh eres muorjijguin já heđâlmijguin.<ref name="martat2025-01-14"/> Muorjijd puáhtá meid kalmaattiđ tâi kuškâdiđ. Kuškâdum myerjih heivejeh ovdâmerkkân juhâmuššáid já liäibumân, já tain puáhtá rähtiđ meid myerjipulver. Pihlejáást kiävttojeh meid kukáh, urbeh sehe loostah njaddon já tejâamnâsin.<ref name="martat2025-01-14"/> ===Kiävttu sämikulttuurist=== Eromâšávt sämmilij kevttimärbivuovijn ij kavnuu tiätu. Mudoi pihlejâš lii kal lamaš almugij taalhâs- já purrâmuškiävtust. Loostâid puáhtá kevttiđ teejân já puoh pyeremus äigi toi nurâmân lii algâ- teikkâ koskâkeesi. Meiddei kukkáin šadda pyeri teejâ, mast lii pyeri mandel haajâ. Ärbitiäđu mield pihlejâšmuorjigijn láá tipšom leesmi já kepisvaaivijd. Myerjih lasetteh kužžâvuáčuttem sehe išedeh činehumtaavdâst já manemušvaaivijn.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijn lii ennuv [[C-vitamiin]] já raavvâdamnâseh. Muorij smakkâ lii suvráá, mutâ tot varijist muorâst nuubán já muorjijd kannat-uv smakkiistiđ ovdil nuurrâm, et selvân mon muorâ myerjih láá pyereh. Čohčâtälvi, vuosmui puolâšij maŋa, lii pyeremus äigi nuurrâđ muorjijd, tastko talle suvrodâh láivu.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijd puáhtá valmâštiđ maaŋgânáál purrâmâššân. Kuškâdum teikkâ jiäŋŋum muorjijd lii älkkee kevttiđ leeibiliäibumân, määllin, juhâmuššâid, hillon teikkâ suohâdân. Muorjijn šaddeh pyereh hiloh, lihcâseh, sääpih já njuvdoseh sehe marmelaadih. Pihlejâšmuorjijd puáhtá meiddei siävuttiđ veikkâ porkkanáid já eres muorjijguin. Kááhván puáhtá pihteđ muorjijd teikkâ sääpi čarvumpasâttâs oovtâst puohlágánij ruottâsijgin.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Tááláá ääigi pihlejâš lii muččâdumos čiŋŋâmuorâ meiddei sämmilij šiljoost. == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Pihlejááh]] [[Luokka:Viljâlum raavâdšadoh]] dut5cucg4cbb52psjrz1jsmslfc6rdd 152734 152733 2026-04-14T15:47:38Z Yupik 23 [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia range.svg|thumb|left||Pihlejáá levânem [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st]] 152734 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Rowan tree 20081002b.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia on Y Garn.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] [[Tiätuvuárkká:Rowanberries in late August 2004 in Helsinki.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia RF.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] '''Pihlejâš''' teikâ '''pihlájâš''' (''Sorbus aucuparia'') lii muorâ, mii šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. Pihlejâš kulâ tuomâ náálá [[ruusušaddo]]id, moh láá maailmist paijeel 2 000 šlaaijâd. Tothân uáivild tom, et pihlejááh myerjejeh. ==Levânem== [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia range.svg|thumb|left||Pihlejáá levânem [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st]] Pihlejâš šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. ===Levânem Suomâst=== Pihlejâš lii almolâš muorâ ubâ Suomâst eereeb tuodârjolgâdâsâin. Tot šadda masa maggaar enâmist peri, mutâ jis raavvâdamnâseh iä lah ennuv, tot páácá uánihâžžân. Pyereeb enâmist tast šadda stuorrâ muorâ. Pihlejâš liäđu tuše čuovviis soojijn. Kukáh já myerjih láá ennuv táválávt jyehi nube ive.<ref name="jultika.oulu.fi">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://jultika.oulu.fi/files/nbnfioulu-201706012358.pdf | Nommâ = ANARŠKIEL ŠADDONOOMAH - Noomâi etymologia já šadoi kiävttu purrâmâššân já tiervâsvuođâ naanoodmist | Tahhee = Ukkonen, Kirsi | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2017 | Almostittee = Oulu ollâopâttâh | Arkkâdâh = | Vyerkkejum = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Čielgiittâs = Pro gradu -tuuđhâlm | Luoihâttem = | Čujottum = 23.4.2021 | Kielâ = }}</ref> [[Säämi]]st pihlejâš šadda olesšaddolâžžân suulân 10-ihásâžžân já talle tot vuossâmuu keerdi lieđđee já myerjee olmânáál. [[Suomâ]]st láá kyehti vyelišlaajâ, táválub päikkipihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. aucuparia'') já vyeligub tavepihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. glabrata''), mii noomâs mield šadda tavveen.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.arktisetaromit.fi/sitenews/view/-/nid/607/ngid/1|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|čujottum=17.2.2025|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Myerjih== Muorjijd puáhtá čuággiđ porge-čohčâmáánust. Vuossâmuuh puolâšiijah mutteh muorjij smaakâ njálgásubbon.<ref name="martat2025-01-14">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ajankohtaista/vuoden-2025-luonnontuotteet-ovat-pihlaja-lampaankaapa-ja-nokkonen/|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|tahhee=|almostittem=|äigimuddo=2025-01-14|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ruoka/ruoanvalmistus/ruoka-aineet/marjat/pihlaja/|nommâ=Pihlaja|almostittem=|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Pihlejâšmyerjih láá šiev C-vitamiin käldee. C-vitamiin lasseen toh siskeldeh [[foolaat]], karotenoidijd, [[E-vitamiin|E-]] já [[K-vitamiin]], [[kalium]], [[ryevdi]] sehe sááiguid. Tondiet ko pihlejâšmuorjijn lii pektiin, toh láá pyeri aamnâs ovdâmerkkân hilloid. Myerjih kiävttojeh meid pajalijn, liäibumist sehe saapij já viinij rähtimist. Muorjij suvroduv tiet toh távjá siävuttuvvojeh eres muorjijguin já heđâlmijguin.<ref name="martat2025-01-14"/> Muorjijd puáhtá meid kalmaattiđ tâi kuškâdiđ. Kuškâdum myerjih heivejeh ovdâmerkkân juhâmuššáid já liäibumân, já tain puáhtá rähtiđ meid myerjipulver. Pihlejáást kiävttojeh meid kukáh, urbeh sehe loostah njaddon já tejâamnâsin.<ref name="martat2025-01-14"/> ===Kiävttu sämikulttuurist=== Eromâšávt sämmilij kevttimärbivuovijn ij kavnuu tiätu. Mudoi pihlejâš lii kal lamaš almugij taalhâs- já purrâmuškiävtust. Loostâid puáhtá kevttiđ teejân já puoh pyeremus äigi toi nurâmân lii algâ- teikkâ koskâkeesi. Meiddei kukkáin šadda pyeri teejâ, mast lii pyeri mandel haajâ. Ärbitiäđu mield pihlejâšmuorjigijn láá tipšom leesmi já kepisvaaivijd. Myerjih lasetteh kužžâvuáčuttem sehe išedeh činehumtaavdâst já manemušvaaivijn.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijn lii ennuv [[C-vitamiin]] já raavvâdamnâseh. Muorij smakkâ lii suvráá, mutâ tot varijist muorâst nuubán já muorjijd kannat-uv smakkiistiđ ovdil nuurrâm, et selvân mon muorâ myerjih láá pyereh. Čohčâtälvi, vuosmui puolâšij maŋa, lii pyeremus äigi nuurrâđ muorjijd, tastko talle suvrodâh láivu.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijd puáhtá valmâštiđ maaŋgânáál purrâmâššân. Kuškâdum teikkâ jiäŋŋum muorjijd lii älkkee kevttiđ leeibiliäibumân, määllin, juhâmuššâid, hillon teikkâ suohâdân. Muorjijn šaddeh pyereh hiloh, lihcâseh, sääpih já njuvdoseh sehe marmelaadih. Pihlejâšmuorjijd puáhtá meiddei siävuttiđ veikkâ porkkanáid já eres muorjijguin. Kááhván puáhtá pihteđ muorjijd teikkâ sääpi čarvumpasâttâs oovtâst puohlágánij ruottâsijgin.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Tááláá ääigi pihlejâš lii muččâdumos čiŋŋâmuorâ meiddei sämmilij šiljoost. == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Pihlejááh]] [[Luokka:Viljâlum raavâdšadoh]] aihdqymyisaq5vwwkcbdpjbrwflvq4v 152735 152734 2026-04-14T15:51:27Z Yupik 23 152735 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia on Y Garn.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] '''Pihlejâš''' teikâ '''pihlájâš''' (''Sorbus aucuparia'') lii muorâ, mii šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. Pihlejâš kulâ tuomâ náálá [[ruusušaddo]]id, moh láá maailmist paijeel 2 000 šlaaijâd. Tothân uáivild tom, et pihlejááh myerjejeh. ==Levânem== [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia range.svg|thumb|left||Pihlejáá levânem [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st]] Pihlejáá šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. ===Levânem Suomâst=== Pihlejâš lii almolâš muorâ ubâ Suomâst eereeb tuodârjolgâdâsâin. Tot šadda masa maggaar enâmist peri, mutâ jis raavvâdamnâseh iä lah ennuv, tot páácá uánihâžžân. Pyereeb enâmist tast šadda stuorrâ muorâ. Pihlejâš liäđu tuše čuovviis soojijn. Kukáh já myerjih láá ennuv táválávt jyehi nube ive.<ref name="jultika.oulu.fi">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://jultika.oulu.fi/files/nbnfioulu-201706012358.pdf | Nommâ = ANARŠKIEL ŠADDONOOMAH - Noomâi etymologia já šadoi kiävttu purrâmâššân já tiervâsvuođâ naanoodmist | Tahhee = Ukkonen, Kirsi | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2017 | Almostittee = Oulu ollâopâttâh | Arkkâdâh = | Vyerkkejum = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Čielgiittâs = Pro gradu -tuuđhâlm | Luoihâttem = | Čujottum = 23.4.2021 | Kielâ = }}</ref> [[Säämi]]st pihlejâš šadda olesšaddolâžžân suulân 10-ihásâžžân já talle tot vuossâmuu keerdi lieđđee já myerjee olmânáál. [[Suomâ]]st láá kyehti vyelišlaajâ, táválub päikkipihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. aucuparia'') já vyeligub tavepihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. glabrata''), mii noomâs mield šadda tavveen.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.arktisetaromit.fi/sitenews/view/-/nid/607/ngid/1|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|čujottum=17.2.2025|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Myerjih== Muorjijd puáhtá čuággiđ porge-čohčâmáánust. Vuossâmuuh puolâšiijah mutteh muorjij smaakâ njálgásubbon.<ref name="martat2025-01-14">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ajankohtaista/vuoden-2025-luonnontuotteet-ovat-pihlaja-lampaankaapa-ja-nokkonen/|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|tahhee=|almostittem=|äigimuddo=2025-01-14|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ruoka/ruoanvalmistus/ruoka-aineet/marjat/pihlaja/|nommâ=Pihlaja|almostittem=|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Pihlejâšmyerjih láá šiev C-vitamiin käldee. C-vitamiin lasseen toh siskeldeh [[foolaat]], karotenoidijd, [[E-vitamiin|E-]] já [[K-vitamiin]], [[kalium]], [[ryevdi]] sehe sááiguid. Tondiet ko pihlejâšmuorjijn lii pektiin, toh láá pyeri aamnâs ovdâmerkkân hilloid. Myerjih kiävttojeh meid pajalijn, liäibumist sehe saapij já viinij rähtimist. Muorjij suvroduv tiet toh távjá siävuttuvvojeh eres muorjijguin já heđâlmijguin.<ref name="martat2025-01-14"/> Muorjijd puáhtá meid kalmaattiđ tâi kuškâdiđ. Kuškâdum myerjih heivejeh ovdâmerkkân juhâmuššáid já liäibumân, já tain puáhtá rähtiđ meid myerjipulver. Pihlejáást kiävttojeh meid kukáh, urbeh sehe loostah njaddon já tejâamnâsin.<ref name="martat2025-01-14"/> ===Kiävttu sämikulttuurist=== Eromâšávt sämmilij kevttimärbivuovijn ij kavnuu tiätu. Mudoi pihlejâš lii kal lamaš almugij taalhâs- já purrâmuškiävtust. Loostâid puáhtá kevttiđ teejân já puoh pyeremus äigi toi nurâmân lii algâ- teikkâ koskâkeesi. Meiddei kukkáin šadda pyeri teejâ, mast lii pyeri mandel haajâ. Ärbitiäđu mield pihlejâšmuorjigijn láá tipšom leesmi já kepisvaaivijd. Myerjih lasetteh kužžâvuáčuttem sehe išedeh činehumtaavdâst já manemušvaaivijn.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijn lii ennuv [[C-vitamiin]] já raavvâdamnâseh. Muorij smakkâ lii suvráá, mutâ tot varijist muorâst nuubán já muorjijd kannat-uv smakkiistiđ ovdil nuurrâm, et selvân mon muorâ myerjih láá pyereh. Čohčâtälvi, vuosmui puolâšij maŋa, lii pyeremus äigi nuurrâđ muorjijd, tastko talle suvrodâh láivu.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijd puáhtá valmâštiđ maaŋgânáál purrâmâššân. Kuškâdum teikkâ jiäŋŋum muorjijd lii älkkee kevttiđ leeibiliäibumân, määllin, juhâmuššâid, hillon teikkâ suohâdân. Muorjijn šaddeh pyereh hiloh, lihcâseh, sääpih já njuvdoseh sehe marmelaadih. Pihlejâšmuorjijd puáhtá meiddei siävuttiđ veikkâ porkkanáid já eres muorjijguin. Kááhván puáhtá pihteđ muorjijd teikkâ sääpi čarvumpasâttâs oovtâst puohlágánij ruottâsijgin.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Tááláá ääigi pihlejâš lii muččâdumos čiŋŋâmuorâ meiddei sämmilij šiljoost. == Kovegalleria == <gallery mode="packed"> Rowan tree 20081002b.jpg|Pihlejâš Irlandist Rowanberries in late August 2004 in Helsinki.jpg|Pihlejáá loostah já myerjih Helsigist Sorbus aucuparia RF.jpg|thumb|Pihlejáá kukáh </gallery> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Pihlejááh]] [[Luokka:Viljâlum raavâdšadoh]] n3zqz2bkprflzetjadewqq55iaiqh01 152736 152735 2026-04-14T15:51:38Z Yupik 23 /* Levânem */ 152736 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia on Y Garn.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] '''Pihlejâš''' teikâ '''pihlájâš''' (''Sorbus aucuparia'') lii muorâ, mii šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. Pihlejâš kulâ tuomâ náálá [[ruusušaddo]]id, moh láá maailmist paijeel 2 000 šlaaijâd. Tothân uáivild tom, et pihlejááh myerjejeh. ==Levânem== [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia range.svg|thumb||Pihlejáá levânem [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st]] Pihlejáá šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. ===Levânem Suomâst=== Pihlejâš lii almolâš muorâ ubâ Suomâst eereeb tuodârjolgâdâsâin. Tot šadda masa maggaar enâmist peri, mutâ jis raavvâdamnâseh iä lah ennuv, tot páácá uánihâžžân. Pyereeb enâmist tast šadda stuorrâ muorâ. Pihlejâš liäđu tuše čuovviis soojijn. Kukáh já myerjih láá ennuv táválávt jyehi nube ive.<ref name="jultika.oulu.fi">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://jultika.oulu.fi/files/nbnfioulu-201706012358.pdf | Nommâ = ANARŠKIEL ŠADDONOOMAH - Noomâi etymologia já šadoi kiävttu purrâmâššân já tiervâsvuođâ naanoodmist | Tahhee = Ukkonen, Kirsi | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2017 | Almostittee = Oulu ollâopâttâh | Arkkâdâh = | Vyerkkejum = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Čielgiittâs = Pro gradu -tuuđhâlm | Luoihâttem = | Čujottum = 23.4.2021 | Kielâ = }}</ref> [[Säämi]]st pihlejâš šadda olesšaddolâžžân suulân 10-ihásâžžân já talle tot vuossâmuu keerdi lieđđee já myerjee olmânáál. [[Suomâ]]st láá kyehti vyelišlaajâ, táválub päikkipihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. aucuparia'') já vyeligub tavepihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. glabrata''), mii noomâs mield šadda tavveen.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.arktisetaromit.fi/sitenews/view/-/nid/607/ngid/1|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|čujottum=17.2.2025|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Myerjih== Muorjijd puáhtá čuággiđ porge-čohčâmáánust. Vuossâmuuh puolâšiijah mutteh muorjij smaakâ njálgásubbon.<ref name="martat2025-01-14">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ajankohtaista/vuoden-2025-luonnontuotteet-ovat-pihlaja-lampaankaapa-ja-nokkonen/|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|tahhee=|almostittem=|äigimuddo=2025-01-14|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ruoka/ruoanvalmistus/ruoka-aineet/marjat/pihlaja/|nommâ=Pihlaja|almostittem=|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Pihlejâšmyerjih láá šiev C-vitamiin käldee. C-vitamiin lasseen toh siskeldeh [[foolaat]], karotenoidijd, [[E-vitamiin|E-]] já [[K-vitamiin]], [[kalium]], [[ryevdi]] sehe sááiguid. Tondiet ko pihlejâšmuorjijn lii pektiin, toh láá pyeri aamnâs ovdâmerkkân hilloid. Myerjih kiävttojeh meid pajalijn, liäibumist sehe saapij já viinij rähtimist. Muorjij suvroduv tiet toh távjá siävuttuvvojeh eres muorjijguin já heđâlmijguin.<ref name="martat2025-01-14"/> Muorjijd puáhtá meid kalmaattiđ tâi kuškâdiđ. Kuškâdum myerjih heivejeh ovdâmerkkân juhâmuššáid já liäibumân, já tain puáhtá rähtiđ meid myerjipulver. Pihlejáást kiävttojeh meid kukáh, urbeh sehe loostah njaddon já tejâamnâsin.<ref name="martat2025-01-14"/> ===Kiävttu sämikulttuurist=== Eromâšávt sämmilij kevttimärbivuovijn ij kavnuu tiätu. Mudoi pihlejâš lii kal lamaš almugij taalhâs- já purrâmuškiävtust. Loostâid puáhtá kevttiđ teejân já puoh pyeremus äigi toi nurâmân lii algâ- teikkâ koskâkeesi. Meiddei kukkáin šadda pyeri teejâ, mast lii pyeri mandel haajâ. Ärbitiäđu mield pihlejâšmuorjigijn láá tipšom leesmi já kepisvaaivijd. Myerjih lasetteh kužžâvuáčuttem sehe išedeh činehumtaavdâst já manemušvaaivijn.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijn lii ennuv [[C-vitamiin]] já raavvâdamnâseh. Muorij smakkâ lii suvráá, mutâ tot varijist muorâst nuubán já muorjijd kannat-uv smakkiistiđ ovdil nuurrâm, et selvân mon muorâ myerjih láá pyereh. Čohčâtälvi, vuosmui puolâšij maŋa, lii pyeremus äigi nuurrâđ muorjijd, tastko talle suvrodâh láivu.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijd puáhtá valmâštiđ maaŋgânáál purrâmâššân. Kuškâdum teikkâ jiäŋŋum muorjijd lii älkkee kevttiđ leeibiliäibumân, määllin, juhâmuššâid, hillon teikkâ suohâdân. Muorjijn šaddeh pyereh hiloh, lihcâseh, sääpih já njuvdoseh sehe marmelaadih. Pihlejâšmuorjijd puáhtá meiddei siävuttiđ veikkâ porkkanáid já eres muorjijguin. Kááhván puáhtá pihteđ muorjijd teikkâ sääpi čarvumpasâttâs oovtâst puohlágánij ruottâsijgin.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Tááláá ääigi pihlejâš lii muččâdumos čiŋŋâmuorâ meiddei sämmilij šiljoost. == Kovegalleria == <gallery mode="packed"> Rowan tree 20081002b.jpg|Pihlejâš Irlandist Rowanberries in late August 2004 in Helsinki.jpg|Pihlejáá loostah já myerjih Helsigist Sorbus aucuparia RF.jpg|thumb|Pihlejáá kukáh </gallery> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Pihlejááh]] [[Luokka:Viljâlum raavâdšadoh]] d7d6dz02m4cqi0ssh8nzxo79tbdnhtr 152737 152736 2026-04-14T15:52:17Z Yupik 23 /* Levânem */ 152737 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia on Y Garn.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] '''Pihlejâš''' teikâ '''pihlájâš''' (''Sorbus aucuparia'') lii muorâ, mii šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. Pihlejâš kulâ tuomâ náálá [[ruusušaddo]]id, moh láá maailmist paijeel 2 000 šlaaijâd. Tothân uáivild tom, et pihlejááh myerjejeh. ==Levânem== [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia range.svg|thumb||Pihlejáá levânem [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st]] Pihlejâš šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. ===Levânem Suomâst=== Pihlejâš lii almolâš muorâ ubâ Suomâst eereeb tuodârjolgâdâsâin. Tot šadda masa maggaar enâmist peri, mutâ jis raavvâdamnâseh iä lah ennuv, tot páácá uánihâžžân. Pyereeb enâmist tast šadda stuorrâ muorâ. Pihlejâš liäđu tuše čuovviis soojijn. Kukáh já myerjih láá ennuv táválávt jyehi nube ive.<ref name="jultika.oulu.fi">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://jultika.oulu.fi/files/nbnfioulu-201706012358.pdf | Nommâ = ANARŠKIEL ŠADDONOOMAH - Noomâi etymologia já šadoi kiävttu purrâmâššân já tiervâsvuođâ naanoodmist | Tahhee = Ukkonen, Kirsi | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2017 | Almostittee = Oulu ollâopâttâh | Arkkâdâh = | Vyerkkejum = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Čielgiittâs = Pro gradu -tuuđhâlm | Luoihâttem = | Čujottum = 23.4.2021 | Kielâ = }}</ref> [[Säämi]]st pihlejâš šadda olesšaddolâžžân suulân 10-ihásâžžân já talle tot vuossâmuu keerdi lieđđee já myerjee olmânáál. [[Suomâ]]st láá kyehti vyelišlaajâ, táválub päikkipihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. aucuparia'') já vyeligub tavepihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. glabrata''), mii noomâs mield šadda tavveen.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.arktisetaromit.fi/sitenews/view/-/nid/607/ngid/1|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|čujottum=17.2.2025|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Myerjih== Muorjijd puáhtá čuággiđ porge-čohčâmáánust. Vuossâmuuh puolâšiijah mutteh muorjij smaakâ njálgásubbon.<ref name="martat2025-01-14">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ajankohtaista/vuoden-2025-luonnontuotteet-ovat-pihlaja-lampaankaapa-ja-nokkonen/|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|tahhee=|almostittem=|äigimuddo=2025-01-14|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ruoka/ruoanvalmistus/ruoka-aineet/marjat/pihlaja/|nommâ=Pihlaja|almostittem=|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Pihlejâšmyerjih láá šiev C-vitamiin käldee. C-vitamiin lasseen toh siskeldeh [[foolaat]], karotenoidijd, [[E-vitamiin|E-]] já [[K-vitamiin]], [[kalium]], [[ryevdi]] sehe sááiguid. Tondiet ko pihlejâšmuorjijn lii pektiin, toh láá pyeri aamnâs ovdâmerkkân hilloid. Myerjih kiävttojeh meid pajalijn, liäibumist sehe saapij já viinij rähtimist. Muorjij suvroduv tiet toh távjá siävuttuvvojeh eres muorjijguin já heđâlmijguin.<ref name="martat2025-01-14"/> Muorjijd puáhtá meid kalmaattiđ tâi kuškâdiđ. Kuškâdum myerjih heivejeh ovdâmerkkân juhâmuššáid já liäibumân, já tain puáhtá rähtiđ meid myerjipulver. Pihlejáást kiävttojeh meid kukáh, urbeh sehe loostah njaddon já tejâamnâsin.<ref name="martat2025-01-14"/> ===Kiävttu sämikulttuurist=== Eromâšávt sämmilij kevttimärbivuovijn ij kavnuu tiätu. Mudoi pihlejâš lii kal lamaš almugij taalhâs- já purrâmuškiävtust. Loostâid puáhtá kevttiđ teejân já puoh pyeremus äigi toi nurâmân lii algâ- teikkâ koskâkeesi. Meiddei kukkáin šadda pyeri teejâ, mast lii pyeri mandel haajâ. Ärbitiäđu mield pihlejâšmuorjigijn láá tipšom leesmi já kepisvaaivijd. Myerjih lasetteh kužžâvuáčuttem sehe išedeh činehumtaavdâst já manemušvaaivijn.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijn lii ennuv [[C-vitamiin]] já raavvâdamnâseh. Muorij smakkâ lii suvráá, mutâ tot varijist muorâst nuubán já muorjijd kannat-uv smakkiistiđ ovdil nuurrâm, et selvân mon muorâ myerjih láá pyereh. Čohčâtälvi, vuosmui puolâšij maŋa, lii pyeremus äigi nuurrâđ muorjijd, tastko talle suvrodâh láivu.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijd puáhtá valmâštiđ maaŋgânáál purrâmâššân. Kuškâdum teikkâ jiäŋŋum muorjijd lii älkkee kevttiđ leeibiliäibumân, määllin, juhâmuššâid, hillon teikkâ suohâdân. Muorjijn šaddeh pyereh hiloh, lihcâseh, sääpih já njuvdoseh sehe marmelaadih. Pihlejâšmuorjijd puáhtá meiddei siävuttiđ veikkâ porkkanáid já eres muorjijguin. Kááhván puáhtá pihteđ muorjijd teikkâ sääpi čarvumpasâttâs oovtâst puohlágánij ruottâsijgin.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Tááláá ääigi pihlejâš lii muččâdumos čiŋŋâmuorâ meiddei sämmilij šiljoost. == Kovegalleria == <gallery mode="packed"> Rowan tree 20081002b.jpg|Pihlejâš Irlandist Rowanberries in late August 2004 in Helsinki.jpg|Pihlejáá loostah já myerjih Helsigist Sorbus aucuparia RF.jpg|thumb|Pihlejáá kukáh </gallery> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Pihlejááh]] [[Luokka:Viljâlum raavâdšadoh]] 1e7l0934fb78ulm8ay4ulaf1m7lor15 152738 152737 2026-04-14T15:53:28Z Yupik 23 Pihlejáámyerjih 152738 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia on Y Garn.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] '''Pihlejâš''' teikâ '''pihlájâš''' (''Sorbus aucuparia'') lii muorâ, mii šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. Pihlejâš kulâ tuomâ náálá [[ruusušaddo]]id, moh láá maailmist paijeel 2 000 šlaaijâd. Tothân uáivild tom, et pihlejááh myerjejeh. ==Levânem== [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia range.svg|thumb||Pihlejáá levânem [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st]] Pihlejâš šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. ===Levânem Suomâst=== Pihlejâš lii almolâš muorâ ubâ Suomâst eereeb tuodârjolgâdâsâin. Tot šadda masa maggaar enâmist peri, mutâ jis raavvâdamnâseh iä lah ennuv, tot páácá uánihâžžân. Pyereeb enâmist tast šadda stuorrâ muorâ. Pihlejâš liäđu tuše čuovviis soojijn. Kukáh já myerjih láá ennuv táválávt jyehi nube ive.<ref name="jultika.oulu.fi">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://jultika.oulu.fi/files/nbnfioulu-201706012358.pdf | Nommâ = ANARŠKIEL ŠADDONOOMAH - Noomâi etymologia já šadoi kiävttu purrâmâššân já tiervâsvuođâ naanoodmist | Tahhee = Ukkonen, Kirsi | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2017 | Almostittee = Oulu ollâopâttâh | Arkkâdâh = | Vyerkkejum = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Čielgiittâs = Pro gradu -tuuđhâlm | Luoihâttem = | Čujottum = 23.4.2021 | Kielâ = }}</ref> [[Säämi]]st pihlejâš šadda olesšaddolâžžân suulân 10-ihásâžžân já talle tot vuossâmuu keerdi lieđđee já myerjee olmânáál. [[Suomâ]]st láá kyehti vyelišlaajâ, táválub päikkipihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. aucuparia'') já vyeligub tavepihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. glabrata''), mii noomâs mield šadda tavveen.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.arktisetaromit.fi/sitenews/view/-/nid/607/ngid/1|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|čujottum=17.2.2025|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Myerjih== Muorjijd puáhtá čuággiđ porge-čohčâmáánust. Vuossâmuuh puolâšiijah mutteh muorjij smaakâ njálgásubbon.<ref name="martat2025-01-14">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ajankohtaista/vuoden-2025-luonnontuotteet-ovat-pihlaja-lampaankaapa-ja-nokkonen/|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|tahhee=|almostittem=|äigimuddo=2025-01-14|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ruoka/ruoanvalmistus/ruoka-aineet/marjat/pihlaja/|nommâ=Pihlaja|almostittem=|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Pihlejáámyerjih láá šiev C-vitamiin käldee. C-vitamiin lasseen toh siskeldeh [[foolaat]], karotenoidijd, [[E-vitamiin|E-]] já [[K-vitamiin]], [[kalium]], [[ryevdi]] sehe sááiguid. Tondiet ko pihlejâšmuorjijn lii pektiin, toh láá pyeri aamnâs ovdâmerkkân hilloid. Myerjih kiävttojeh meid pajalijn, liäibumist sehe saapij já viinij rähtimist. Muorjij suvroduv tiet toh távjá siävuttuvvojeh eres muorjijguin já heđâlmijguin.<ref name="martat2025-01-14"/> Muorjijd puáhtá meid kalmaattiđ tâi kuškâdiđ. Kuškâdum myerjih heivejeh ovdâmerkkân juhâmuššáid já liäibumân, já tain puáhtá rähtiđ meid myerjipulver. Pihlejáást kiävttojeh meid kukáh, urbeh sehe loostah njaddon já tejâamnâsin.<ref name="martat2025-01-14"/> ===Kiävttu sämikulttuurist=== Eromâšávt sämmilij kevttimärbivuovijn ij kavnuu tiätu. Mudoi pihlejâš lii kal lamaš almugij taalhâs- já purrâmuškiävtust. Loostâid puáhtá kevttiđ teejân já puoh pyeremus äigi toi nurâmân lii algâ- teikkâ koskâkeesi. Meiddei kukkáin šadda pyeri teejâ, mast lii pyeri mandel haajâ. Ärbitiäđu mield pihlejâšmuorjigijn láá tipšom leesmi já kepisvaaivijd. Myerjih lasetteh kužžâvuáčuttem sehe išedeh činehumtaavdâst já manemušvaaivijn.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijn lii ennuv [[C-vitamiin]] já raavvâdamnâseh. Muorij smakkâ lii suvráá, mutâ tot varijist muorâst nuubán já muorjijd kannat-uv smakkiistiđ ovdil nuurrâm, et selvân mon muorâ myerjih láá pyereh. Čohčâtälvi, vuosmui puolâšij maŋa, lii pyeremus äigi nuurrâđ muorjijd, tastko talle suvrodâh láivu.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejâšmuorjijd puáhtá valmâštiđ maaŋgânáál purrâmâššân. Kuškâdum teikkâ jiäŋŋum muorjijd lii älkkee kevttiđ leeibiliäibumân, määllin, juhâmuššâid, hillon teikkâ suohâdân. Muorjijn šaddeh pyereh hiloh, lihcâseh, sääpih já njuvdoseh sehe marmelaadih. Pihlejâšmuorjijd puáhtá meiddei siävuttiđ veikkâ porkkanáid já eres muorjijguin. Kááhván puáhtá pihteđ muorjijd teikkâ sääpi čarvumpasâttâs oovtâst puohlágánij ruottâsijgin.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Tááláá ääigi pihlejâš lii muččâdumos čiŋŋâmuorâ meiddei sämmilij šiljoost. == Kovegalleria == <gallery mode="packed"> Rowan tree 20081002b.jpg|Pihlejâš Irlandist Rowanberries in late August 2004 in Helsinki.jpg|Pihlejáá loostah já myerjih Helsigist Sorbus aucuparia RF.jpg|thumb|Pihlejáá kukáh </gallery> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Pihlejááh]] [[Luokka:Viljâlum raavâdšadoh]] m8b0rlcbhalluntslqpz0jdpskh2rto 152739 152738 2026-04-14T15:54:20Z Yupik 23 /* Myerjih */ âšm -> áám 152739 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia on Y Garn.jpg|thumb|Pihlejâš (''Sorbus aucuparia'')]] '''Pihlejâš''' teikâ '''pihlájâš''' (''Sorbus aucuparia'') lii muorâ, mii šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. Pihlejâš kulâ tuomâ náálá [[ruusušaddo]]id, moh láá maailmist paijeel 2 000 šlaaijâd. Tothân uáivild tom, et pihlejááh myerjejeh. ==Levânem== [[Tiätuvuárkká:Sorbus aucuparia range.svg|thumb||Pihlejáá levânem [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st]] Pihlejâš šadda stuárráámuu uásist [[Euroop]]ist já [[Tave-Aasia]]st. ===Levânem Suomâst=== Pihlejâš lii almolâš muorâ ubâ Suomâst eereeb tuodârjolgâdâsâin. Tot šadda masa maggaar enâmist peri, mutâ jis raavvâdamnâseh iä lah ennuv, tot páácá uánihâžžân. Pyereeb enâmist tast šadda stuorrâ muorâ. Pihlejâš liäđu tuše čuovviis soojijn. Kukáh já myerjih láá ennuv táválávt jyehi nube ive.<ref name="jultika.oulu.fi">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://jultika.oulu.fi/files/nbnfioulu-201706012358.pdf | Nommâ = ANARŠKIEL ŠADDONOOMAH - Noomâi etymologia já šadoi kiävttu purrâmâššân já tiervâsvuođâ naanoodmist | Tahhee = Ukkonen, Kirsi | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2017 | Almostittee = Oulu ollâopâttâh | Arkkâdâh = | Vyerkkejum = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Čielgiittâs = Pro gradu -tuuđhâlm | Luoihâttem = | Čujottum = 23.4.2021 | Kielâ = }}</ref> [[Säämi]]st pihlejâš šadda olesšaddolâžžân suulân 10-ihásâžžân já talle tot vuossâmuu keerdi lieđđee já myerjee olmânáál. [[Suomâ]]st láá kyehti vyelišlaajâ, táválub päikkipihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. aucuparia'') já vyeligub tavepihlejâš (''Sorbus aucuparia ssp. glabrata''), mii noomâs mield šadda tavveen.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.arktisetaromit.fi/sitenews/view/-/nid/607/ngid/1|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|čujottum=17.2.2025|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Myerjih== Muorjijd puáhtá čuággiđ porge-čohčâmáánust. Vuossâmuuh puolâšiijah mutteh muorjij smaakâ njálgásubbon.<ref name="martat2025-01-14">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ajankohtaista/vuoden-2025-luonnontuotteet-ovat-pihlaja-lampaankaapa-ja-nokkonen/|nommâ=Vuoden 2025 luonnontuotteet ovat pihlaja, lampaankääpä ja nokkonen|tahhee=|almostittem=|äigimuddo=2025-01-14|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.martat.fi/ruoka/ruoanvalmistus/ruoka-aineet/marjat/pihlaja/|nommâ=Pihlaja|almostittem=|čujottum=2025-02-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> Pihlejáámyerjih láá šiev C-vitamiin käldee. C-vitamiin lasseen toh siskeldeh [[foolaat]], karotenoidijd, [[E-vitamiin|E-]] já [[K-vitamiin]], [[kalium]], [[ryevdi]] sehe sááiguid. Tondiet ko pihlejáámuorjijn lii pektiin, toh láá pyeri aamnâs ovdâmerkkân hilloid. Myerjih kiävttojeh meid pajalijn, liäibumist sehe saapij já viinij rähtimist. Muorjij suvroduv tiet toh távjá siävuttuvvojeh eres muorjijguin já heđâlmijguin.<ref name="martat2025-01-14"/> Muorjijd puáhtá meid kalmaattiđ tâi kuškâdiđ. Kuškâdum myerjih heivejeh ovdâmerkkân juhâmuššáid já liäibumân, já tain puáhtá rähtiđ meid myerjipulver. Pihlejáást kiävttojeh meid kukáh, urbeh sehe loostah njaddon já tejâamnâsin.<ref name="martat2025-01-14"/> ===Kiävttu sämikulttuurist=== Eromâšávt sämmilij kevttimärbivuovijn ij kavnuu tiätu. Mudoi pihlejâš lii kal lamaš almugij taalhâs- já purrâmuškiävtust. Loostâid puáhtá kevttiđ teejân já puoh pyeremus äigi toi nurâmân lii algâ- teikkâ koskâkeesi. Meiddei kukkáin šadda pyeri teejâ, mast lii pyeri mandel haajâ. Ärbitiäđu mield pihlejáámuorjigijn láá tipšom leesmi já kepisvaaivijd. Myerjih lasetteh kužžâvuáčuttem sehe išedeh činehumtaavdâst já manemušvaaivijn.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejáámuorjijn lii ennuv [[C-vitamiin]] já raavvâdamnâseh. Muorij smakkâ lii suvráá, mutâ tot varijist muorâst nuubán já muorjijd kannat-uv smakkiistiđ ovdil nuurrâm, et selvân mon muorâ myerjih láá pyereh. Čohčâtälvi, vuosmui puolâšij maŋa, lii pyeremus äigi nuurrâđ muorjijd, tastko talle suvrodâh láivu.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Pihlejáámuorjijd puáhtá valmâštiđ maaŋgânáál purrâmâššân. Kuškâdum teikkâ jiäŋŋum muorjijd lii älkkee kevttiđ leeibiliäibumân, määllin, juhâmuššâid, hillon teikkâ suohâdân. Muorjijn šaddeh pyereh hiloh, lihcâseh, sääpih já njuvdoseh sehe marmelaadih. Pihlejáámuorjijd puáhtá meiddei siävuttiđ veikkâ porkkanáid já eres muorjijguin. Kááhván puáhtá pihteđ muorjijd teikkâ sääpi čarvumpasâttâs oovtâst puohlágánij ruottâsijgin.<ref name="jultika.oulu.fi"/> Tááláá ääigi pihlejâš lii muččâdumos čiŋŋâmuorâ meiddei sämmilij šiljoost. == Kovegalleria == <gallery mode="packed"> Rowan tree 20081002b.jpg|Pihlejâš Irlandist Rowanberries in late August 2004 in Helsinki.jpg|Pihlejáá loostah já myerjih Helsigist Sorbus aucuparia RF.jpg|thumb|Pihlejáá kukáh </gallery> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Pihlejááh]] [[Luokka:Viljâlum raavâdšadoh]] h12v44qbtgs8bciq52p04hyh0lpa8g5 0 7650 152720 147357 2026-04-14T15:34:59Z Yupik 23 == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} 152720 wikitext text/x-wiki {{Taksonomia/šadoh | nommâ = Stuorrâjeggijuŋŋâ | tieđâlâš nommâ = Vaccinium oxycoccos<br> | kove = VacciniumOxycoccos.jpg | tile = '''LC''' (eellimvuáimálâš)<ref>[https://www.iucnredlist.org/species/64326221/67731197 IUCN Red List] Čujottum 22.11.2022 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> | tile Suomâst = '''LC''' (eellimvuáimálâš)<ref>{{Nettikäldee | Čujottâs = https://laji.fi/taxon/MX.38618 | Nommâ = Stuorrâjeggijuŋŋâ – ''Vaccinium oxycoccos'' | Tahhee = Mikko Piirainen | Almostittem = [[Suomen Lajitietokeskus]] | Äigimuddo = 2019 | Čujottum = 2022-11-22 | Kielâ = {{fi}} }}</ref> | kove_tile = Status iucn3.1 LC smn.svg | kove_tile_Suomâst = | doomeen = [[Sellâvááimusliih]] ''Eucarya'' | kodde = [[Šadoh]] ''Plantae'' | vyelikodde = | pajetävgi = | tävgi = [[Pocceešadoh]] ''Tracheophyta'' | vyelitävgi = [[Kukkee šadoh]] ''Angiospermae'' | pajeluokka = | luokka = [[Kyevtalgâlostâsiih]] ''Magnoliopsida'' | vyeliluokka = | uásiluokka = | lahko = ''Ericales'' | vyelilahko = | pajehiäimu = | hiäimu = [[Toŋâsšadoh]] ''Ericaceae'' | vyelihiäimu = ''Vaccinioideae'' | suuhâ = [[Juuŋah]] ''Vaccinium'' | šlaajâ = ''oxycoccos'' | vyelišlaajâ = }} '''Stuorrâjeggijuŋŋâ''' (''Vaccinium oxycoccos'') lii myerji, mon šoddâmsajeh láá [[jeggi|jeegih]], tego [[karrii]]h já [[suánju]]h. Nuuvt ko nommâ jo iätá, sehe ubâ šaddo já stuorrâjeggijuuŋâ myerjih láá stuárráábeh ko [[uccâjeggijuŋŋâ|uccâjeggijuuŋâst]], mutâ kuohtuuh láá siämmáá hiärskuliih. Stuorrâjeggijuuŋâ myerjih láá ereslágánijn šoddâmsoojijn eres hámásiih já stuárusiih.<ref name="jultika.oulu.fi">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://jultika.oulu.fi/files/nbnfioulu-201706012358.pdf | Nommâ = ANARŠKIEL ŠADDONOOMAH - Noomâi etymologia já šadoi kiävttu purrâmâššân já tiervâsvuođâ naanoodmist | Tahhee = Ukkonen, Kirsi | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2017 | Almostittee = Oulu ollâopâttâh | Arkkâdâh = | Vyerkkejum = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Čielgiittâs = Pro gradu -tuuđhâlm | Luoihâttem = | Čujottum = 19.5.2021 | Kielâ = }}</ref> ==Levânem Suomâst== Sehe stuorrâ- já [[uccâjeggijuŋŋâ|uccâjeggijuuŋah]] láá kuohtuuh táváliih ubâ [[Suomâ]]st. Stuorrâjeggijuuŋah láá kuittâg tavemuu [[Laapi eennâmkodde|Laapist]] uccáá.<ref name="jultika.oulu.fi"/> ==Kiävttu sämmilij kulttuurist== Tovle sämmiliih láá kiävttám jeggijuuŋâid uccáá, máhđulávt toi suvroduv tiet. Myerjih láá suvrááh, mutâ toh njalgâšuveh tälviv, já pyeri äigi toi nurâmân lii-uv čohčâ já kiđđâ. Jeggijuuŋâid puáhtá vuorkkiđ nuhtán, toh siäluh pyereest toi suvroduv tiet. Jeggijuuŋâin šadda njaalgâ säppi, kiissel teikkâ káđáldâh.<ref name="jultika.oulu.fi"/> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Myerjih]] c8v0safw8h7tesv5ju6mvmz6h7ni128 0 7651 152722 147358 2026-04-14T15:36:38Z Yupik 23 == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} 152722 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:20121015-FS-UNK-0009 (8090982330).jpg|thumb|Uccâjeggijuŋŋâ (''Vaccinium microcarpum'')]] '''Uccâjeggijuŋŋâ''' (''Vaccinium microcarpum'') lii myerji, mon šoddâmsajeh láá [[jeggi|jeegih]], tego [[karrii]]h já [[suánju]]h. Nuuvt ko nommâ jo iätá, sehe ubâ šaddo já uccâjeggijuuŋâ myerjih láá ucebeh ko [[stuorrâjeggijuŋŋâ|stuorrâjeggijuuŋâst]], mutâ kuohtuuh láá siämmáá hiärskuliih. <ref name="jultika.oulu.fi">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://jultika.oulu.fi/files/nbnfioulu-201706012358.pdf | Nommâ = ANARŠKIEL ŠADDONOOMAH - Noomâi etymologia já šadoi kiävttu purrâmâššân já tiervâsvuođâ naanoodmist | Tahhee = Ukkonen, Kirsi | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2017 | Almostittee = Oulu ollâopâttâh | Arkkâdâh = | Vyerkkejum = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Čielgiittâs = Pro gradu -tuuđhâlm | Luoihâttem = | Čujottum = 17.5.2021 | Kielâ = }}</ref> ==Levânem Suomâst== Sehe [[stuorrâjeggijuŋŋâ|stuorrâ-]] já uccâjeggijuuŋah láá kuohtuuh táváliih ubâ [[Suomâ]]st, mutâ uccâjeggijuuŋah šaddeh harvii Suomâ maadâriddoost já merâsuálui alne.<ref name="jultika.oulu.fi"/> ==Kiävttu sämmilij kulttuurist== Tovle sämmiliih láá kiävttám jeggijuuŋâid uccáá, máhđulávt toi suvroduv tiet. Myerjih láá suvrááh, mutâ toh njalgâšuveh tälviv, já pyeri äigi toi nurâmân lii-uv čohčâ já kiđđâ. Jeggijuuŋâid puáhtá vuorkkiđ nuhtán, toh siäluh pyereest toi suvroduv tiet. Jeggijuuŋâin šadda njaalgâ säppi, kiissel teikkâ káđáldâh.<ref name="jultika.oulu.fi"/> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Myerjih]] 7xm93fnr3tvob451bqyghkegfpynz68 0 15825 152715 149199 2026-04-14T15:26:38Z Yupik 23 /* Käldeeh */ 152715 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Arctostaphylos uva-ursi.jpg|thumb|Káránâsjuŋŋâ]] '''Káránâsjuŋŋâ''' (''Arctostaphylos uva-ursi'') lii myerji, mii šadda čunoienâmijn. Nuuvt maht [[káránâsmyerji]]st-uv ton ihešaddokeerdih pyehtih leđe viehâ kuheh.<ref name="kalender">{{Lostâkäldee|Tahhee=Aikio, Jouni|Paječaalâ=Káránâsjuŋŋâ|Almostittem=Anarâš-kalender 2004|Äigimuddo=2004|Almostittee=[[Anarâškielâ servi|Anarâškielâ servi ry]]}}</ref> ==Tobdomeerhah== Loostah sulâstiteh juŋŋâloostâ, mut iä lah vuálus soojeeld nuuvt maht láá [[juŋŋâ|juuŋâst]]. Lieđeh láá vielgâdeh. Myerjih láá šerisruopsâdeh, mut iä lah mirhâliih.<ref name="kalender"/> ==Kevttim já tálhudemamnâseh== Muorjijd ij kale lah riävtui ano, mut loostah láá tađe-uv anoluboh. Loostah láá meiddei tálhudemaamnâs manemuštaavdân já iäránuššâmvädisvuođáid. [[Glukosideh]] tuššâdeh manemušâin bakteerijd já loostâin láá kavnum meiddei [[arbutiin]] já [[metyyliarbutiin]]. Toh láá tommuđušeh amnâseh, et ulmuu roopâst nubástuveh läivis mirkkân. Ton suujâst káránâsjuuŋâ loostâid ij koolgâ kevttiđ ohtânmaanoost. Jis kuittâg ááiguh várugávt iskâđ taam talkkâs, te loostâid lii pyeremus kuškâdiđ keessiv ovdil ko myerjih läddih. Loostâid puáhtá kuškâdiđ suullân 50 ceehist. Lostâjáávuid láá ovdil kozâstâm nuhtán talhâsin. Tain puáhtá meiddei rähtiđ teejâ.<ref name="kalender"/> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Ivnešadoh]] [[Luokka:Myerjih]] [[Luokka:Purrâmâššân kevttum šadoh]] ljpq4b53foa34hchhx3ndxa12yvhhfw 0 30176 152743 152561 2026-04-14T17:35:26Z Yupik 23 /* Almaidâh */ 152743 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|thumb|Artemis II paččui máátkán NASA [[Kennedy Space Center]] [[Florida]]st [[cuáŋuimáánu 1.]] peeivi [[2026]].]] '''Artemis II''' lâi [[Artemis-ohjelm]] nubbe kirdem já vuossâmuš [[Almaidittum komovuotâkirdemeh|almaidittum kirdem]]. Ovdebáá almaidittum kirdem [[Mánudâš|Mánudâžân]] lâi [[Apollo 17]] paijeel 50 ihheed ovdâlist.<ref name="yle-74-20218613">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20218613|nommâ=Artemis 2 ampaisi avaruuteen ensimmäisenä kuulentona yli 50 vuoteen|tahhee=Malminen, Ulla já Niikko, Satu-Maria|äigimuddo=1.4.2026|čujottum=3.4.2026}}</ref> Mánudâšrakkeet paččui suullân love peeivi kukkosii máátkán [[cuáŋuimáánu 1.]] peeivi tijme 18.35.12 [[EDT]] ađai [[cuáŋuimáánu 2.]] peeivi tijme 1.35.12 Suomâ ääigi.<ref name="aa-2026-04-02">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2026/04/02/artemis-ii-manudaskirdem-paccui-cuanuimaanu-1-peeivi-nasa-vuolgattij-historjalii-tabahtus-njualguvuolgattassan/|nommâ=Artemis II ‑mánudâškirdem paččui cuáŋuimáánu 1. peeivi – NASA vuolgâttij historjálii tábáhtus njuálgu­vuolgât­tâssân|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2026-04-02|čujottum=2026-04-07}}</ref> Cuáŋuimáánu 2. peeivi tijme 23.49 [[EDT]] (tijme 6.49 Suomâ ääigi) [[TLI‑moottorpuáldim|TLI‑moottorpuáldimáin]] Orion-komovuotâskiijpâ paččui Eennâm juurrâmraađeest Mánudáá kulij.<ref name="aa-2026-04-06">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2026/04/06/artemis-ii-komovuotaskiijpa-lii-juksam-manudaa-juurramrade/|nommâ=Artemis II ‑komovuotâ­skiijpâ lii juksâm Mánudáá juurrâm­rađe|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2026-04-06|čujottum=2026-04-07}}</ref> Ulmen lâi kirdeđ Mánudáá pirrâ já te maccâđ Enâmân siäivuhánnáá Mánudáá asan.<ref name="aa-2026-04-02"/><ref name="aa-2026-04-06"/><ref name="aa-2024-01-11">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2024/01/11/nasa-almoot-artemis-manudaskirdemij-sirdemist/|nommâ=NASA almoot Artemis-mánudâš­kirdemij sirdemist|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2024-01-11|čujottum=2026-04-07}}</ref> Artemis II lâi vuossâmuš almaidittum kirdem, kost kiävttojii [[Orion (komovuotâskiijpâ)|Orion]]-komovuotâskiijpâtiijpâsâš (skiijpâ 003 ''Integrity)'' já [[Space Launch System|SLS]]-kyeddimrakkeet oovtâst. Tain kuálusáin kevttui kuittâg tuše ohtii ovdil taan määđhi, mut tallaaš [[Artemis I]]&nbsp;-iskoskirdem Mánudáá pirrâ lâi almaiduvttáá. '''Artemis II''' maacâi torvolávt [[Eennâmpállu|Enâmân]] já siäivui [[Kuálhismeerâ|Kuálhis väldimeerân]] tijme 19.07.27 [[CST]] [[cuáŋuimáánu 10.]] peeivi 2026 ađai 3.07.27 Suomâ ääigi [[cuáŋuimáánu 11.]] peeivi. Kirdem piištij ohtsis 9 pirrâmpeivid 1 tijme 32 m minuttid 15 sekuntid. == Almaidâh == Kirdem astronautij noomah almottuvvojii [[cuáŋuimáánu 3.]] peeivi [[2023]].<ref name="aa-2023-04-03">{{Nettikäldee|nommâ=Artemis II -mánudâšmääđhi astronauteh láá väljejum |čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2023/04/03/artemis-ii-manudasmaadhi-astronauteh-laa-valjejum/|äigimuddo=2023-04-03|čujottum=2026-04-07|almostittem=Anarâš aavis|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa}}</ref> Fáárust lijjii komendeijee [[Reid Wiseman]], piiloot [[Victor J. Glover|Victor Glover]] já missiospesialisteh [[Christina Hammock Koch|Christina Koch]] já [[Jeremy Hansen]].<ref name="aa-2023-04-03" /><ref name="yle-74-20218909">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20218909|nommâ=Artemis 2 -miehistö matkalla kohti Kuuta|tahhee=Bono, Susanna|almostittem=Yle Uutiset (yle.fi)|äigimuddo=2026-04-03|almostittee=Yleisradio Oy|čujottum=2026-04-07}}</ref> Hansen lii [[Kanada komovuotâornijdume]] (CSA) astronaut já vuossâmuš ij-ovtâstumstaatâlâš, kote lii kirdám Eennâm juurrâmrađe nubebel já Mánudáá pirra.<ref name="bbc-cy81n289739o">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/cy81n289739o|nommâ=How a chance meeting shaped Canadian Jeremy Hansen's mission to the Moon|tahhee=Murphy, Jessica|almostittem=BBC News|äigimuddo=2026-04-02|almostittee=British Broadcasting Corporation|čujottum=2026-04-07|kielâ={{en}}}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;" |- ! Kove !! Staatâ !! Astronaut !! Komovuotâornijdume !! Pargo |+ Artemis II -almaidâh | [[Tiätuvuárkká:Jsc2023e0016434 alt.jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Reid Wiseman]] | [[NASA]] | Komendeijee |- | [[Tiätuvuárkká:Jsc2023e0016433 alt.jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Victor Glover]] | [[NASA]] | Piiloot |- | [[Tiätuvuárkká:Jsc2023e0016435 alt.jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Christina Koch]] | [[NASA]] | Missiospesialist 1 |- | [[Tiätuvuárkká:Jsc2023e0016436 alt2.jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|Kanada}} | [[Jeremy Hansen]] | [[CSA]] | Missiospesialist 2 |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Artemis-ohjelm}} [[Luokka:Artemis-ohjelm]] qr5xoswb8fwde8s77a6fyk1jgdikcbi 152744 152743 2026-04-14T17:36:33Z Yupik 23 /* Almaidâh */ 152744 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|thumb|Artemis II paččui máátkán NASA [[Kennedy Space Center]] [[Florida]]st [[cuáŋuimáánu 1.]] peeivi [[2026]].]] '''Artemis II''' lâi [[Artemis-ohjelm]] nubbe kirdem já vuossâmuš [[Almaidittum komovuotâkirdemeh|almaidittum kirdem]]. Ovdebáá almaidittum kirdem [[Mánudâš|Mánudâžân]] lâi [[Apollo 17]] paijeel 50 ihheed ovdâlist.<ref name="yle-74-20218613">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20218613|nommâ=Artemis 2 ampaisi avaruuteen ensimmäisenä kuulentona yli 50 vuoteen|tahhee=Malminen, Ulla já Niikko, Satu-Maria|äigimuddo=1.4.2026|čujottum=3.4.2026}}</ref> Mánudâšrakkeet paččui suullân love peeivi kukkosii máátkán [[cuáŋuimáánu 1.]] peeivi tijme 18.35.12 [[EDT]] ađai [[cuáŋuimáánu 2.]] peeivi tijme 1.35.12 Suomâ ääigi.<ref name="aa-2026-04-02">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2026/04/02/artemis-ii-manudaskirdem-paccui-cuanuimaanu-1-peeivi-nasa-vuolgattij-historjalii-tabahtus-njualguvuolgattassan/|nommâ=Artemis II ‑mánudâškirdem paččui cuáŋuimáánu 1. peeivi – NASA vuolgâttij historjálii tábáhtus njuálgu­vuolgât­tâssân|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2026-04-02|čujottum=2026-04-07}}</ref> Cuáŋuimáánu 2. peeivi tijme 23.49 [[EDT]] (tijme 6.49 Suomâ ääigi) [[TLI‑moottorpuáldim|TLI‑moottorpuáldimáin]] Orion-komovuotâskiijpâ paččui Eennâm juurrâmraađeest Mánudáá kulij.<ref name="aa-2026-04-06">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2026/04/06/artemis-ii-komovuotaskiijpa-lii-juksam-manudaa-juurramrade/|nommâ=Artemis II ‑komovuotâ­skiijpâ lii juksâm Mánudáá juurrâm­rađe|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2026-04-06|čujottum=2026-04-07}}</ref> Ulmen lâi kirdeđ Mánudáá pirrâ já te maccâđ Enâmân siäivuhánnáá Mánudáá asan.<ref name="aa-2026-04-02"/><ref name="aa-2026-04-06"/><ref name="aa-2024-01-11">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2024/01/11/nasa-almoot-artemis-manudaskirdemij-sirdemist/|nommâ=NASA almoot Artemis-mánudâš­kirdemij sirdemist|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2024-01-11|čujottum=2026-04-07}}</ref> Artemis II lâi vuossâmuš almaidittum kirdem, kost kiävttojii [[Orion (komovuotâskiijpâ)|Orion]]-komovuotâskiijpâtiijpâsâš (skiijpâ 003 ''Integrity)'' já [[Space Launch System|SLS]]-kyeddimrakkeet oovtâst. Tain kuálusáin kevttui kuittâg tuše ohtii ovdil taan määđhi, mut tallaaš [[Artemis I]]&nbsp;-iskoskirdem Mánudáá pirrâ lâi almaiduvttáá. '''Artemis II''' maacâi torvolávt [[Eennâmpállu|Enâmân]] já siäivui [[Kuálhismeerâ|Kuálhis väldimeerân]] tijme 19.07.27 [[CST]] [[cuáŋuimáánu 10.]] peeivi 2026 ađai 3.07.27 Suomâ ääigi [[cuáŋuimáánu 11.]] peeivi. Kirdem piištij ohtsis 9 pirrâmpeivid 1 tijme 32 m minuttid 15 sekuntid. == Almaidâh == Kirdem astronautij noomah almottuvvojii [[cuáŋuimáánu 3.]] peeivi [[2023]].<ref name="aa-2023-04-03">{{Nettikäldee|nommâ=Artemis II -mánudâšmääđhi astronauteh láá väljejum |čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2023/04/03/artemis-ii-manudasmaadhi-astronauteh-laa-valjejum/|äigimuddo=2023-04-03|čujottum=2026-04-07|almostittem=Anarâš aavis|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa}}</ref> Fáárust lijjii komendeijee [[Reid Wiseman]], piiloot [[Victor J. Glover|Victor Glover]] já missiospesialisteh [[Christina Hammock Koch|Christina Koch]] já [[Jeremy Hansen]].<ref name="aa-2023-04-03" /><ref name="yle-74-20218909">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20218909|nommâ=Artemis 2 -miehistö matkalla kohti Kuuta|tahhee=Bono, Susanna|almostittem=Yle Uutiset (yle.fi)|äigimuddo=2026-04-03|almostittee=Yleisradio Oy|čujottum=2026-04-07}}</ref> Hansen lii [[Kanada komovuotâornijdume]] (CSA) astronaut já vuossâmuš ij-ovtâstumstaatâlâš, kote lii kirdám Eennâm juurrâmrađe nubebel já Mánudáá pirra.<ref name="bbc-cy81n289739o">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/cy81n289739o|nommâ=How a chance meeting shaped Canadian Jeremy Hansen's mission to the Moon|tahhee=Murphy, Jessica|almostittem=BBC News|äigimuddo=2026-04-02|almostittee=British Broadcasting Corporation|čujottum=2026-04-07|kielâ={{en}}}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto; text-align:left;" |- ! Kove !! Staatâ !! Astronaut !! Komovuotâornijdume !! Pargo |+ Artemis II -almaidâh | [[Tiätuvuárkká:Jsc2023e0016434 alt.jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Reid Wiseman]] | [[NASA]] | Komendeijee |- | [[Tiätuvuárkká:Jsc2023e0016433 alt.jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Victor Glover]] | [[NASA]] | Piiloot |- | [[Tiätuvuárkká:Jsc2023e0016435 alt.jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|USA}} | [[Christina Koch]] | [[NASA]] | Missiospesialist 1 |- | [[Tiätuvuárkká:Jsc2023e0016436 alt2.jpg|kehyksetön|100x100px]] | {{Lippu|Kanada}} | [[Jeremy Hansen]] | [[CSA]] | Missiospesialist 2 |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Artemis-ohjelm}} [[Luokka:Artemis-ohjelm]] 6eeana46og6wfwgnlt06nsjr6vu5gp0 0 30201 152713 2026-04-14T15:24:08Z Yupik 23 #REDIRECT[[Juŋŋâ]] 152713 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Juŋŋâ]] 465seesel26w5jtcfv62pviwkbk0thd 0 30202 152714 2026-04-14T15:26:21Z Yupik 23 #REDIRECT[[Kuumpimyerji]] 152714 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Kuumpimyerji]] 014siy9y0bhcv7xrd1eu2wlroxg96ug 0 30203 152716 2026-04-14T15:26:58Z Yupik 23 #REDIRECT[[Káránâsjuŋŋâ]] 152716 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Káránâsjuŋŋâ]] 9mu8e62sgnblqf8u39nainfio5j6dgb 0 30204 152717 2026-04-14T15:33:47Z Yupik 23 #REDIRECT[[Káránâsmyerji]] 152717 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Káránâsmyerji]] csvvb9lrtnell4xgthaa1v74gkvfoij 0 30205 152718 2026-04-14T15:34:08Z Yupik 23 #REDIRECT[[Sare]] 152718 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Sare]] c6mf3z4rq5rdgvprgk3bqea4obo18gr 0 30206 152719 2026-04-14T15:34:33Z Yupik 23 #REDIRECT[[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] 152719 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] i4dwnde24g6h3ke6q5x6dp5rxu6no5z 0 30207 152721 2026-04-14T15:36:05Z Yupik 23 #REDIRECT[[Uccâjeggijuŋŋâ]] 152721 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Uccâjeggijuŋŋâ]] 6ixkxfu6wbjhll0ungpylcmvawsa0g7 0 30208 152723 2026-04-14T15:38:05Z Yupik 23 #REDIRECT[[Vuorâččâsmyerji]] 152723 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Vuorâččâsmyerji]] 68hdcxhsuk4v24uwiwedz4af9j8cdwg 0 30209 152724 2026-04-14T15:38:16Z Yupik 23 #REDIRECT[[Vuorâččâsmyerji]] 152724 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Vuorâččâsmyerji]] 68hdcxhsuk4v24uwiwedz4af9j8cdwg 0 30210 152725 2026-04-14T15:38:29Z Yupik 23 #REDIRECT[[Vuorâččâsmyerji]] 152725 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Vuorâččâsmyerji]] 68hdcxhsuk4v24uwiwedz4af9j8cdwg 152726 152725 2026-04-14T15:38:49Z Yupik 23 Yupik siirdij siijđo [[Čäpismyerji]] siijđon [[Čapismyerji]] rähtihánnáá stivrim: Čäällimfeilâ noomâst 152725 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Vuorâččâsmyerji]] 68hdcxhsuk4v24uwiwedz4af9j8cdwg 0 30211 152727 2026-04-14T15:39:36Z Yupik 23 #REDIRECT[[Jaapaanvađukkâš]] 152727 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Jaapaanvađukkâš]] h2ut3xg5irzhzuuyuhpfq7a5orl87cc 0 30212 152728 2026-04-14T15:40:05Z Yupik 23 #REDIRECT[[Vađukkâš]] 152728 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Vađukkâš]] k25mn1zxmsi04y4z4zqq4xhvkdyb1oe 0 30213 152729 2026-04-14T15:43:10Z Yupik 23 #REDIRECT[[Láávžámyerji]] 152729 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Láávžámyerji]] ay65uyjf20n85riwzriomvxc9f9kl2r 0 30214 152730 2026-04-14T15:43:37Z Yupik 23 #REDIRECT[[Lyeme]] 152730 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Lyeme]] ozw6bxzwc5x9806krfg83vusjqw4vh9 0 30215 152731 2026-04-14T15:45:22Z Yupik 23 #REDIRECT[[Mietâmyerji]] 152731 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Mietâmyerji]] 7d3i5vmjpda4xk0i73zwrkk4pagkca1 0 30216 152732 2026-04-14T15:45:56Z Yupik 23 #REDIRECT[[Tejârääsi]] 152732 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Tejârääsi]] dc6pzdyacccyztd5y7z00c9g278hd3q 0 30217 152741 2026-04-14T17:29:06Z Yupik 23 #REDIRECT[[Victor J. Glover]] 152741 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Victor J. Glover]] ijx3j4mm8czvkyu91quzc7gqeaf63sf 0 30218 152742 2026-04-14T17:29:27Z Yupik 23 #REDIRECT[[Christina Hammock Koch]] 152742 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Christina Hammock Koch]] r2ggkhbkeuitcuznnkpoewt49h7ltkv