Wikipedia smnwiki https://smn.wikipedia.org/wiki/Ovd%C3%A2sij%C4%91o MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Media Tooimah Savâstâllâm Kevttee Savâstâllâm kevttest Wikipedia Savâstâllâm Wikipedia Tiätuvuárkká Savâstâllâm tiätuvuárhást Systeemviestâ Savâstâllâm systeemviestâst Myenster Savâstâllâm myensterist Raavâ Savâstâllâm ravvust Luokka Savâstâllâm luokkaast TimedText TimedText talk Mooduul Savâstâllâm modulist Event Event talk 0 270 154971 153105 2026-06-16T18:33:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154971 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1991''' ('''MCMXCI''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[majebargâ]]. Tot lâi [[1990-loho|1990-lovo]] nubbe ihe. ==Tábáhtusah== <!--=== Uđđâivemáánu ===--> ===Kuovâmáánu=== * [[kuovâmáánu 5.]] peeivi – [[Aulikki Oksanen]] vuoitij [[Runeberg-palhâšume]] kirjestis ''Henkivartija''.<ref name="hs-2000003045269"/> * [[kuovâmáánu 25.]] peeivi – [[Aalmugregisterkuávdáš|Aalmugregisterkuávdáá]] mield [[Suomâ]] olmoošloho šoodâi paijeel 5 miljovnân. <!-- === Njuhčâmáánu === === Cuáŋuimáánu === === Vyesimáánu === --> ===Kesimáánu=== * [[kesimáánu 17.]] peeivi – [[Maadâ-Afrik]] jaska [[apartheid]]. ===Syeinimáánu=== * [[syeinimáánu 1.]] peeivi – [[Varsova litto]] lopâttui virgálávt [[Praha]]st. ===Porgemáánu=== * [[porgemáánu 20.]] peeivi – [[Eestieennâm]] šoodâi jiečânâssân [[Sovjetlitto]]ost. * [[porgemáánu 21.]] peeivi – [[Latvia]] šoodâi jiečânâssân [[Sovjetlitto]]ost. * [[porgemáánu 24.]] peeivi – [[Ukraina]] šoodâi jiečânâssân [[Sovjetlitto]]ost. * [[porgemáánu 26.]] peeivi – [[Simpsoneh]] oinui vuosmuu tove [[Suomâ]]st [[Kolmoskanava]]st. <!-- === Čohčâmáánu === === Roovvâdmáánu === === Skammâmáánu === === Juovlâmáánu === --> ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Pierre-Gilles de Gennes]]<ref name="np-phys-1991"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Richard R. Ernst]]<ref name="np-chem-1991"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Nadine Gordimer]]<ref name="np-lit-1991"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Aung San Suu Kyi]]<ref name="np-peace-1991"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Erwin Neher]] já [[Bert Sakmann]]<ref name="np-med-1991"/> === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 1991 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1991]] * [[Videospellâihe 1991|Videospeelah ive 1991]] ==Šoddâmeh== * [[roovvâdmáánu 19.]] peeivi – [[Samantha Robinson]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[skammâmáánu 6.]] peeivi – [[John André Eira]], orjâlâš musikkár já jyeigee ==Jämimeh== * [[uđđâivemáánu 17.]] peeivi – [[Olav V]], [[Taažâ]] kunâgâs iivij [[1957]]–1991 (š. [[1903]]) * [[uđđâivemáánu 30.]] peeivi – [[John Bardeen]], ive [[1972]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár já šleđgâinsner (š. [[1908]])<ref name="np-bardeen-1972">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1972/bardeen/facts/ | Nommâ = John Bardeen | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-07-17 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 6.]] peeivi – [[Salvador Luria]], ive [[1969]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim italialâš-ovtâstumstaatâlâš mikrobiolog (š. [[1912]])<ref name="np-luria-1969">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1969/luria/facts/ | Nommâ = Salvador E. Luria | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 3.]] peeivi – [[Frank Capra]], italialâš-ovtâstumstaatâlâš stivrejeijee, čällee já pyevtitteijee (š. [[1897]]) * [[čohčâmáánu 7.]] peeivi – [[Edwin McMillan]], ive [[1951]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1907]])<ref name="nobel-mcmillan-1951">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1951/mcmillan/facts/ | Nommâ = Edwin M. McMillan | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 14.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[skammâmáánu 24.]] peeivi – [[Freddie Mercury]], eŋlandlii rock-juávhu [[Queen]] lávloo, laavlârähtee já pianist (š. [[1946]]) ==Kalender== {{Kalender ihe|1991}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <ref name="hs-2000003045269">[https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000003045269.html Kirjallisuuspalkintojen välille ei tarvita työnjakoa Aulikki Oksanen sai viidennen Runeberg-palkinnon]. Helsingin Sanomat. 6.2.1991. Čujottum 10.2.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1991">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1991/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1991]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1991">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1991/summary/ The Nobel Prize in Literature 1991]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1991">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1991/summary/ The Nobel Peace Prize 1991]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1991">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1991/summary/ The Nobel Prize in Physics 1991]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1991">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1991/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1991]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1991|*]] rwiw0lqtzvtbyeaahqibjvmji85rqgk 4 347 154948 154726 2026-06-16T18:08:38Z Yupik 23 * [[Teänupakti]] 154948 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) * [[Teänupakti]] == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] * [[Niillas A. Somby]] * [[Veli-Pekka Lehtola]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== * [[Kirsten Svineng]] ađai [[Mamma Karasjok]] ([[:no:Kirsten Svineng]], [[:de:Kirsten Svineng]]) ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Politikkáreh === * [[Valentina Sovkina]][https://yle.fi/a/74-20226492][https://yle.fi/a/74-20226493] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] === Historjá === * [[Kárášjuv čokkimleirâ]] ([[:no:Karasjok fangeleir]]) ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] qwyp85x6m04zrwuxtnoj511f8b26ruo 154949 154948 2026-06-16T18:09:39Z Yupik 23 (Ucjuuvâst iivij 1963–1970) 154949 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) * [[Teänupakti]] (Ucjuuvâst iivij 1963–1970) {{Col div end}} == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] * [[Niillas A. Somby]] * [[Veli-Pekka Lehtola]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== * [[Kirsten Svineng]] ađai [[Mamma Karasjok]] ([[:no:Kirsten Svineng]], [[:de:Kirsten Svineng]]) ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Politikkáreh === * [[Valentina Sovkina]][https://yle.fi/a/74-20226492][https://yle.fi/a/74-20226493] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] === Historjá === * [[Kárášjuv čokkimleirâ]] ([[:no:Karasjok fangeleir]]) ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] o4r3v1v2ta1wf51podphvpq6h8iexmz 154950 154949 2026-06-16T18:10:36Z Yupik 23 /* Säämi seervih */ 154950 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) * [[Teänupakti]] (Ucjuuvâst iivij 1963–1970) {{Col div end}} == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] * [[Niillas A. Somby]] * [[Veli-Pekka Lehtola]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== * [[Kirsten Svineng]] ađai [[Mamma Karasjok]] ([[:no:Kirsten Svineng]], [[:de:Kirsten Svineng]]) ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Politikkáreh === * [[Valentina Sovkina]][https://yle.fi/a/74-20226492][https://yle.fi/a/74-20226493] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] === Historjá === * [[Kárášjuv čokkimleirâ]] ([[:no:Karasjok fangeleir]]) ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] k1dhz7v12i6rxmchpl52uviyvd2qaay 154951 154950 2026-06-16T18:11:39Z Yupik 23 /* Säämi seervih */ +käldee 154951 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] ==Säämi seervih== {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) * [[Teänupakti]] (Ucjuuvâst iivij 1963–1970)[https://www.samimuseum.fi/anaras/anaraskiela/tutkimus/mmorottaja.html] {{Col div end}} == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] * [[Niillas A. Somby]] * [[Veli-Pekka Lehtola]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== * [[Kirsten Svineng]] ađai [[Mamma Karasjok]] ([[:no:Kirsten Svineng]], [[:de:Kirsten Svineng]]) ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Politikkáreh === * [[Valentina Sovkina]][https://yle.fi/a/74-20226492][https://yle.fi/a/74-20226493] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] === Historjá === * [[Kárášjuv čokkimleirâ]] ([[:no:Karasjok fangeleir]]) ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] fhvnec55sc3c4q4u7nzkqo7xpn2jbpu 154955 154951 2026-06-16T18:17:18Z Yupik 23 /* Eres */ 154955 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] * [[Säämi ristâlâš nuorâiškovlâ]], maŋeláá [[Aanaar opâttâh]], maŋeláá seervâi eres opâttuvâigijn (Saamelaisalueen ammatillinen koulutuskeskus já Ivalon koti- ja laitostalouden oppilaitos) [[Säämi máttááttâskuávdáš|Säämi máttááttâskuávdážin]] * [[Kemijäävri máttáátteijeeseminaar]] ==Säämi seervih== {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) * [[Teänupakti]] (Ucjuuvâst iivij 1963–1970)[https://www.samimuseum.fi/anaras/anaraskiela/tutkimus/mmorottaja.html] {{Col div end}} == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] * [[Niillas A. Somby]] * [[Veli-Pekka Lehtola]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== * [[Kirsten Svineng]] ađai [[Mamma Karasjok]] ([[:no:Kirsten Svineng]], [[:de:Kirsten Svineng]]) ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Politikkáreh === * [[Valentina Sovkina]][https://yle.fi/a/74-20226492][https://yle.fi/a/74-20226493] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] === Historjá === * [[Kárášjuv čokkimleirâ]] ([[:no:Karasjok fangeleir]]) ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] 5dtkkpjgk9rnppf76bqpdz7pmv5gnw3 154956 154955 2026-06-16T18:18:32Z Yupik 23 /* Säämi seervih */ 154956 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] * [[Säämi ristâlâš nuorâiškovlâ]], maŋeláá [[Aanaar opâttâh]], maŋeláá seervâi eres opâttuvâigijn (Saamelaisalueen ammatillinen koulutuskeskus já Ivalon koti- ja laitostalouden oppilaitos) [[Säämi máttááttâskuávdáš|Säämi máttááttâskuávdážin]] * [[Kemijäävri máttáátteijeeseminaar]] ==Säämi seervih== {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) * [[Teänupakti]] (Ucjuuvâst iivij 1963–1970)[https://www.samimuseum.fi/anaras/anaraskiela/tutkimus/mmorottaja.html][https://saamelaisensyklopedia.fi/wiki/Paikalliset_j%C3%A4rjest%C3%B6t.html] {{Col div end}} == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] * [[Niillas A. Somby]] * [[Veli-Pekka Lehtola]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== * [[Kirsten Svineng]] ađai [[Mamma Karasjok]] ([[:no:Kirsten Svineng]], [[:de:Kirsten Svineng]]) ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Politikkáreh === * [[Valentina Sovkina]][https://yle.fi/a/74-20226492][https://yle.fi/a/74-20226493] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] === Historjá === * [[Kárášjuv čokkimleirâ]] ([[:no:Karasjok fangeleir]]) ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] jzu1epx10gaic6bmncc1hbu08ncrgl6 154957 154956 2026-06-16T18:20:26Z Yupik 23 /* Eres */ +käldee 154957 wikitext text/x-wiki '''Artikkâlvuávám''' siskeeld tehálij artikkâlij listo. ==Ohtsâškodde== * [[Ohtsâškodde]] === Säämi ohtsâškodde=== * [[Säämi kieldah]] * [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitigge]] * [[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ sämitigge]] * [[Ole Henrik Magga]] * [[Pekka Aikio]] * [[Tiina Sanila-Aikio]] * [[Säämi lippu]] * [[Sämmilij lippupeeivih]] * [[Jussi Isokoski]] * [[Tuupa Records]] * [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] * [[Säämi Pride]] * [[Matti Kuuva]][https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister] * [[Kuuva kanava]], ?[[Pišter-kanava]] ([[:fi:Kuuvan kanava]] já [https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/09/04/matti-kuuva-eellimpargo-lai-kuaivud-karbisjotteem-vaavli-pisternjaargan-pister]) * [[Yle Säämi]] * [[Sämitige kirjerááju (Taažâ)]] ([[:sv:Sametingets bibliotek]]) * [[Sämmilij kirjerááju (Ruotâ)]] ([[:sv:Samernas bibliotek]]) * [[Ájtte]] ([[:sv:Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum]]) ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2020–2023==== #[[Tuomas Aslak Juuso]], Saavâjođetteijee #[[Anni Koivisto]], 1. värisaavâjođetteijee #[[Leo Aikio]], 2. värisaavâjođetteijee #[[Juha-Petteri Alakorva]] #[[Veikko Feodoroff]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värijeessân #[[Anne Nuorgam]] #[[Magreta Sara]], Säämi kielârääđi, jeessân #[[Anu Avaskari]] #[[Karen-Anni Hetta]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee, Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, jeessân #[[Inka Kangasniemi]] #[[Pigga Keskitalo]] #[[Kari Kyrö]] #[[Tauno Ljetoff]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, saavâjođetteijee, Säämi kielârääđi, saavâjođetteijee #[[Asko Länsman]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Ulla-Maarit Magga]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värisaavâjođetteijee, Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Pirita Näkkäläjärvi]], Kulttuurlävdikodde, saavâjođetteijee #[[Aslak Pekkala]], Sosiaal- já tiervâsvuođâlävdikodde, jeessân #[[Veikko Porsanger]], Iäláttâs- já vuoigâdvuođâlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Tanja Sanila]], Kulttuurlävdikodde, värisaavâjođetteijee #[[Irja Seurujärvi-Kari]], Säämi kielârääđi, värisaavâjođetteijee #[[Jouni Äärelä]], Kulttuurlävdikodde, jeessân =====Värijesâneh===== #[[Matti Aikio]], Kulttuurlävdikodde, jeessân, Škovlim- já oppâmateriaallävdikodde, jeessân, Säämi kielârääđi, jeessân #[[Teija Linnanmäki]] #[[Sammol Lukkari]], Škovlim já oppâmateriaallävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, värijeessân #[[Niko-Mihkal Valkeapää]], Kulttuurlävdikodde, värijeessân, Säämi kielârääđi, jeessân ====[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ sämitigge]] čuákkim 2024–2027==== {{Col div|colwidth=16em}} * [[Tuomas Aslak Juuso]], 122 * [[Ulla-Maarit Magga]], 87 * [[Niko-Mihkal Valkeapää]], 58 * [[Kari Kyrö]], 217 * [[Pirita Näkkäläjärvi]], 188 * [[Anni Koivisto]], 184 * [[Karen-Anni Hetta]], 64 * [[Juha Alakorva]], 43 * [[Armi Palonoja]], 39 * [[Asko Länsman]], 125 * [[Anne Nuorgam]], 120 * [[Leena Niittyvuopio-Jämsä]], 120 * [[Inka Kangasniemi]], 180 * [[Inka Musta]], 129 * [[Anu Avaskari]], 121 * [[Leo Aikio]], 113 * [[Janne Hirvasvuopio]], 109 * [[Tauno Ljetoff]], 104 * [[Nilla Tapiola]], 87 * [[Veikko Feodoroff]], 78 * [[Aslak Pekkala]], 77 {{Col div end}} =====Värijesâneh===== * [[Pigga Keskitalo]], 52 * [[Marjaana Aikio]], 36 * [[Matti Aikio]], 35 * [[Antti Sujala]], 56 === Suomâ ohtsâškodde === * [[Suomâ ovdâskodde]] * [[Suomâ vuáđulaahâ]] * [[Suomâ haldâttâs]] * [[Suomâ alemusriehti]] * [[Suomâ paŋkki]] * [[Suomâ piäluštâs]] * [[Suomâ lippu]] * [[Suomâ piäláduvah]] * [[Aalmugiäláttâhlájádâs]] (AIL) === Vaaljah === * [[jienâstem]] ** [[munejienâstem]] ** [[päikkijienâstem]] * [[jienâvuoigâdvuotâ]] * [[jienâstemlippu]] * [[jienâstemčiehâ]]/[[jienâstemkoppi]] * [[iävtukkâs]] * [[valjâlävdikodde]] * [[valjâpirrâdâh]] * [[valjâsyeligâsvuotâ]] * [[vaaljâmaašin]] === Vaaluut === * [[Argentiina peso]] * [[Bolivia boliviano]] * [[Brasilia real]] * [[Chile peso]] * [[Falkland pudde]] * [[Guyana dollar]] * [[Kolumbia peso]] * [[Ovtâstum staatâi dollar]] * [[Paraguay guaraní]] * [[Peru sol]] * [[Suriname dollar]] * [[Uruguay peso]] * [[Venezuela bolívar]] === Eres === * [[Škovlim]] * [[Peerâ]] * [[Pärni]] * [[Almai]] * [[Nissoon]] * [[Säämi ristâlâš nuorâiškovlâ]], maŋeláá [[Aanaar opâttâh]], maŋeláá seervâi eres opâttuvâigijn (Saamelaisalueen ammatillinen koulutuskeskus já Ivalon koti- ja laitostalouden oppilaitos) [[Säämi máttááttâskuávdáš|Säämi máttááttâskuávdážin]][https://www.finlex.fi/fi/hallituksen-esitykset/1992/357#OT0] * [[Kemijäävri máttáátteijeeseminaar]] ==Säämi seervih== {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâškielâ servi]] * [[Anarâšah rs]] * [[City-Sámit]] * [[Suomâ säminuorah]] * [[Noereh!]] * [[Jakt- och Fiskesamerna|Jakt- og Fiskesamerna]] * [[Sáminuorra]] * [[Sämirääđi]] * [[Puásuiomâsteijei ohtâvuotâ]] (BEO) * [[Kuáláduv säämi servi]] (GSS) * [[Murmansk kuávlu sämiservi]] (OOSMO) * [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi]] (NBR) * [[Taažâ sämmilij riijkâservi]] (NSR) * [[Riijkâservi Same Ätnam]] (RSÄ) * [[Sämmilij aalmuglitto]] (SÁL) * [[Sämmilij riijkâservi]] (SSR) * [[Suomâ sämmilij kuávdášservi]] (SSG) * [[Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]] ([[:sv:Tjállegoahte – Författarcentrum Sápmi]]) * [[Teänupakti]] (Ucjuuvâst iivij 1963–1970)[https://www.samimuseum.fi/anaras/anaraskiela/tutkimus/mmorottaja.html][https://saamelaisensyklopedia.fi/wiki/Paikalliset_j%C3%A4rjest%C3%B6t.html] {{Col div end}} == Säämi já sämikielâg media == === Säämi aaviseh, loostah já äigipajeloostah === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Anarâš-lostâ]] * [[Loostâš]] * [[Kierâš]] * [[Ávvir]] * [[Sápmelaš]] * [[Nuorttanaste]] * [[Áššu]] * [[Min Áigi]] * [[Muitalægje]] * [[Saǥai Muittalægje]] * [[Sámi Áigi]] * [[Daerpies Dierie]] * [[Snåsningen]] * [[Sääʹmođđâz]] * [[Ságat]] * [[Waren Sardne]] * [[Dieđut]] * [[Gába]] * [[Š (äigipajelostâ)|Š]] * [[Sámi Dieđalaš Áigečála]] * [[Sámi magasiidna]] * [[Sami Usteb]] * [[Samealbmug]] * [[Bårjås]] * [[Árran]] * [[Báiki]] * [[Samefolket]] {{Col div end}} === Radio === * [[Sameradion]] * [[Yle Sámi Radio]] * [[Guovdageainnu Lagasradio]] * [[Kola Sámi Radio]] * [[Kathrine Johnsen]] === TV-ohjelmeh === * [[Ođđasat]] === Eres fáádáh === * [[SVT Sápmi]] * [[NRK Sápmi]] * [[Yle Säämi]] ==Säämi kielâtutkâmuš jna.== * [[Säämi kielâhistorjá]] * [[Säämi kielâteknologia]] * [[Täsimolsom]] === Ulmuuh === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Frans Äimä]] * [[A.V. Koskimies]] * [[Björn Collinder]] * [[Gustav Hasselbrink]] * [[Erkki Itkonen]] * [[Lauri Itkonen]] * [[Elias Lönnrot]] * [[E.W. Borg]] * [[Heikki Mattus]] * [[Uula Morottaja]] * [[Pekka Sammallahti]] * [[Israel Ruong]] * [[Knut Bergsland]] * [[Konrad Nielsen]] * [[Mikko Korhonen]] * [[Eliel Lagercrantz]] * [[Lea Laitinen]] * [[Ida Toivonen]] * [[Petter Morottaja]][https://642.davvi.no/?b=036] * [[Taarna Valtonen]] * [[Márjá-Liisá Olthuis]] * [[T. I. Itkonen]] * [[Annika Pasanen]] * [[Mervi Skopets]] * [[Patrik Bye]] {{Col div end}} === Čäällimvyevih === {{Col div|colwidth=13em}} * [[Kieldâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Pajekielâ čäällimvyehi]] * [[Pittáámsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Umesämikielâ čäällimvyehi]] * [[Aanaarkielâ čäällimvyehi]] * [[Juulevsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Maadâsämikielâ čäällimvyehi]] * [[Nuorttâlâškielâ čäällimvyehi]] {{Col div end}} ==Kulttuur== ===Säämi ärbivuáválâš kulttuur=== * [[kuálástem]] ** [[vuoggâkuálástem]] ** [[juoŋâstem]] ** [[koldem]] *** [[nyetti]] ===Kulttuurtábáhtusah=== * [[Euroviisuh]]-lávlumkišto ** [[Euroviisuh 2021]] *** [[Blind Channel]] ====Säämi kulttuurtábáhtusah==== * [[Sámi Grand Prix]] ** [[Sámi Grand Prix 2025]] * [[Riddu Riđđu]] * [[Márkomeannu]] * [[Ijâttes ijjâ]] * [[Skammâkoveh]] === Säämi kirječälleeh === * [[Kirsti Paltto]] * [[Matti Aikio]] * [[Ella Holm Bull]] * [[Josef Ekgren]] * [[Ailo Gaup]] * [[Ailo Mikkelsen Gaup]] * [[John Gustavsen]] * [[Marry Ailonieida Somby]] * [[Sigbjørn Skåden]] * [[Rauni Magga Lukkari]] * [[Jovnna-Ánde Vest]] * [[Anni Kitti]] * [[Signe Iversen]] * [[Sissel Horndal]] * [[Máret Ánne Sara]] * [[Veikko Holmberg]] * [[Inger-Mari Aikio]] * [[Niillas A. Somby]] * [[Veli-Pekka Lehtola]] === Säämi muusik, muusikjuávhuh já musikkáreh === * [[Indigenous Bastards]] * [[Koškepuško]] * [[Heli Aikio]] * [[Ima já Heli párnááh]] === Säämi taidâreh === * [[Tomas Colbengtson]] ([[:sv:Tomas Colbengtson]]) * [[Alfhild Vekterli]] ([[:no:Alfhild Vekterli]]) * [[Meerke Vekterli]] ([[:no:Meerke Vekterli]]) * [[Marja Helander]] * [[Outi Pieski]] === Säämi tuáijáreh === * [[Aili Mattus (tuáijár)|Nili–Aili]] * [[Ella Sarre]] * [[Veikko Paltto]] == Maailmärbi Suomâst == * [[Puáris Rauma]] * [[Suomenlinna]] * [[Merenkurkku]] * [[Petäjävesi puáris kirkko]] * [[Sammallahdenmäen pronssikautinen röykkiöalue]] * [[Struven ketju]] * [[Verlan puuhiomo ja pahvitehdas]] ==Luándu== ===Elleeh=== * [[Kozzâsäplig]] * [[Iilvâs]] * [[Ketki]] * [[Kuobžâ]] ===Kyeleh=== * [[Šapšâ]] * [[Torske]] * [[Luosâ]] * [[Säiđi]] * [[Pääldis]] * [[Fiindâr]] * [[Muikku]] ===[[Lodeh]]=== * [[Varbusâš]] * [[Vuorâččâs]] * [[Kuáskim]] * [[Tidde]] * [[Rástágâš]] * [[Kaijuu]] * [[Päiski]] ===Myerjih=== * [[Etimâs]] * [[Juŋŋâ]] * [[Lyeme]] * [[Sare]] * [[Stuorrâjeggijuŋŋâ]] * [[Uccâjeggijuŋŋâ]] * [[Vuorâččâsmyerji]] ==Ulmuuh== * [[Kirsten Svineng]] ađai [[Mamma Karasjok]] ([[:no:Kirsten Svineng]], [[:de:Kirsten Svineng]]) ===Čaittâleijeeh=== * [[Charlie Chaplin]] * [[Marlon Brando]] * [[Humphrey Bogart]] * [[James Stewart]] * [[Cary Grant]] * [[Marlene Dietrich]] * [[Marilyn Monroe]] * [[Audrey Hepburn]] * [[Hedy Lamarr]] ===Taidâreh, arkkitehteh=== * [[Le Corbusier]] * [[Salvador Dalí]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Franciso Goya]] * [[Frida Kahlo]] * [[Henri Matisse]] * [[Leonardo da Vinci]] * [[Michelangelo]] * [[Pablo Picasso]] * [[Rembrandt]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Diego Velázquez]] * [[Andy Warhol]] * [[Frank Lloyd Wright]] ===Kirječälleeh=== * [[Miguel de Cervantes]] * [[Geoffrey Chaucer]] * [[Dante Alighieri]] * [[Charles Dickens]] * [[Fjodor Dostojevskij]] * [[Gabriel García Márquez]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[Homer]] * [[Victor Hugo]] * [[James Joyce]] * [[Franz Kafka]] * [[Vladimir Nabokov]] * [[Marcel Proust]] * [[William Shakespeare]] * [[Agatha Christie]] * [[Leo Tolstoj]] ===Nuotâsteijeeh=== * [[Louis Armstrong]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[The Beatles]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Johannes Brahms]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Pjotr Tšaikovskij]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Antonio Vivaldi]] * [[Franz Liszt]] * [[Niccolò Paganini]] ===Astronauteh=== * [[Jurij Gagarin]] * [[Neil Armstrong]] * [[André Kuipers]] * [[Christer Fuglesang]] ===Tutkâmušmađhâšeijeeh=== * [[Roald Amundsen]] * [[Marco Polo]] ===Stivrejeijeeh=== * [[Ingmar Bergman]] * [[Walt Disney]] * [[Sergej Eisenstein]] * [[Alfred Hitchcock]] * [[Stanley Kubrick]] * [[Steven Spielberg]] * [[Akira Kurosawa]] * [[Federico Fellini]] === Politikkáreh === * [[Valentina Sovkina]][https://yle.fi/a/74-20226492][https://yle.fi/a/74-20226493] === Suomâ presidenteh === * [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] * [[Lauri Kristian Relander]] * [[Pehr Evind Svinhufvud]] * [[Kyösti Kallio]] * [[Risto Ryti]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Mauno Koivisto]] * [[Martti Ahtisaari]] * [[Tarja Halonen]] * [[Sauli Niinistö]] * [[Alexander Stubb]] === Suomâ uáiviministereh ive 1945 maŋa === {{Col div|colwidth=14em}} * [[Juho Kusti Paasikivi]] * [[Mauno Pekkala]] * [[Karl-August Fagerholm]] * [[Urho Kekkonen]] * [[Ralf Törngren]] * [[V. J. Sukselainen]] * [[Rainer von Fieandt]] * [[Reino Kuuskoski]] * [[Martti Miettunen]] * [[Ahti Karjalainen]] * [[Reino Ragnar Lehto]] * [[Johannes Virolainen]] * [[Rafael Paasio]] * [[Teuvo Aura]] * [[Rafael Paasio]] * [[Kalevi Sorsa]] * [[Keijo Liinamaa]] * [[Harri Holkeri]] * [[Esko Aho]] * [[Paavo Lipponen]] * [[Anneli Jäätteenmäki]] * [[Matti Vanhanen]] * [[Mari Kiviniemi]] * [[Alexander Stubb]] * [[Juha Sipilä]] * [[Antti Rinne]] * [[Sanna Marin]] {{Col div end}} == Osko == * [[Immeel]] * [[Siälu]] * [[Osko]] * [[Ristâosko]] * [[Islam]] * [[Aanaar servikodde]] * [[kirkko]] ==Jurduuh== * [[Juurdâ]] * [[Tobdo]] * [[Rähisvuotâ]] ==[[Äigi]]== * [[gregoriaanlâš kalender]] * [[juliaanlâš kalender]] * [[kárgámihe]] * [[ihelohe]] * [[čyeti-ihe]] * [[ihetuhháát]] * [[iveäigi]] * [[kiđđâ]] * [[kiđđâkeesi]] * [[keesi]] * [[čohčâkeesi]] * [[čohčâ]] * [[čohčâtälvi]] * [[tälvi]] * [[kiđđâtälvi]] === Historjá === * [[Kárášjuv čokkimleirâ]] ([[:no:Karasjok fangeleir]]) ==Politiik== * [[Politiik]] * [[Anarkism]] * [[Kommunism]] * [[Konservatism]] * [[Imperialism]] * [[Marxism]] * [[staatâhäämi]] * [[littotäsiväldi]] * [[täsiväldi]] ==Kielâoppâ já -tieđâ== * [[kielâ]] ** [[kuávlukielâ]] ** [[vuáđukielâ]] ** [[hyelkkikielâ]]/[[suhâkielâ]] *** [[kaaidâs hyelkkikielâ]] *** [[aldemuš hyelkkikielâ]] ** [[kirjekielâ]] ** [[kielâpeerâ]]/[[kielâčerdâ]] ** [[eenâblovokielâ]] ** [[ucceeblovokielâ]] ** [[virgálâš kielâ]] ** [[aalmugkielâ]] ** [[päikkikielâ]] ([[:wikidata:Q10521848]]) ** [[eenikielâ]] ([[:wikidata:Q36870]]) * [[täsimolsom]] * [[suárgus]] * [[sääni]] * [[ceelhâ]] ** [[válduceelhâ]] ** [[uálgiceelhâ]] ** [[koččâmušceelhâ]] *** [[epinjuolgâ koččâmušceelhâ]] *** [[njuolgâ koččâmušceelhâ]] ** [[konjunktioceelhâ]] ** [[relativceelhâ]] * [[ceelhâráiđu]] * [[konjunktio]] ** [[paldâlistemkonjunktio]] ** [[vuáládistemkonjunktio]] * [[sujâttemoppâ]] ** [[sujâttem]] * [[hämioppâ]] * [[ceelhâoppâ]] * [[jienâdâhoppâ]] ===Koskâmeerhah=== * [[koskâmerkkâ]] ** [[cekki]] , ** [[čuogâstâh]] . *** [[peličuogâstâh]] ; *** [[tublečuogâstâh]] : ** [[säärgis|säärgismeerhah]] *** [[staavvâlsäärgis]] - *** [[juurdâsäärgis]] – — *** [[vinesäärgis]] / *** [[monnjâvinesäärgis]] \ ** [[čuorvimmerkkâ]] ! ** [[koččâmušmerkkâ]] ? ** [[luoihâttemmerkkâ]] " ** [[suoppimmerkkâ]] ’ ** [[topâlduvah]] ( ) ** [[kulmâ čuogâstuv]] ... ** [[koskâspokkâlem]] ===Säniluokah=== * [[säniluokka]] ** [[substantiiv]] ** [[verbâ]] ** [[pronomin]] ===Uđđâ säänih=== * [[suorgiittemoppâ]] ** [[suorgiittem]] ** [[suárgus]] ** [[syergis]] * [[lovnâsääni]] * [[jurgâluslovnâ]] ==Speelah== * [[spellâ]] ** [[tiätturspellâ]] ** [[pittáspellâ]] ** [[korttâspellâ]] ** [[moobiilspellâ]] ** [[muštospellâ]][https://kuati.fi/ak/matemaattinen_ajatte/muistipeli/] ** [[pálluspellâ]] ** [[roolâspellâ]] ** [[lyevdispellâ]] *** [[spellâmlyevdi]] *** [[spellâmpuálu]] *** [[pircco]]/?[[pirccospellâ]] *** [[Alias]][https://www.samediggi.fi/tuote/alias/?lang=an] **** [[säničielgimspellâ]] *** [[Suhâspellâ]][https://www.samediggi.fi/tuote/sohkaspeallu-sookksspeall-suhaspella/?lang=an] *** [[TIÄTU TÁIĐU & UTKE]] -spellâ[https://www.samediggi.fi/tuote/tiatu-taidu-utke/?lang=an] ** [[toimâmfiäráánspellâ]] ** [[ohtuuspellâ]] ** [[videospellâ]] ** [[nettispellâ]] * [[spellâmoottor]] * [[spellâkonsol]] * [[konsolspellâ]] *?[[mailaspellâ]] *?[[šlanttispellâ]] == Valastâllâm == * [[FA Sápmi]] ==Komovuotâ== ===Planetteh=== * [[eksoplaaneet]] * [[keđgiplaaneet]] * [[čäciplaaneet]] == Staatah já uáivikaavpugeh == === Uáivikaavpugeh === {{Col div|colwidth=12em}} * [[Abu Dhabi]] * [[Al Kuwait]] * [[Amsterdam]] * [[Ankara]] * [[Apia]] * [[Aşgabat]] * [[Asunción]] * [[Ateena]] * [[Bandar Seri Begawan]] * [[Bangkok]] * [[Basseterre]] * [[Belgrad]] * [[Belmopan]] * [[Bern]] * [[Biškek]] * [[Bogotá]] * [[Brasília]] * [[Bridgetown]] * [[Buenos Aires]] * [[Bukarest]] * [[Caracas]] * [[Castries]] * [[Cayenne]] * [[Chișinău]] * [[Chuqichaka]] * [[Damaskos]] * [[Dili]] * [[Doha]] * [[Dušanbe]] * [[Funafuti]] * [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] * [[Hanoi]] * [[Havanna]] * [[Honiara]] * [[Islamabad]] * [[Jerevan]] * [[Katmandu]] * [[King Edward Point]] * [[Kingston]] * [[Kingstown]] * [[Kööbenhaammân]] * [[Kuala Lumpur]] * [[Lima]] * [[Lissabon]] * [[Luxemburg (kaavpug)|Luxemburg]] * [[Madrid]] * [[Majuro]] * [[Manama]] * [[Masqat]] * [[México]] * [[Minsk]] * [[Monaco (kieldâ)|Monaco]] * [[Montevideo]] * [[Nassau]] * [[Naypyidaw]] * [[New Delhi]] * [[Ngerulmud]] * [[Nikosia]] * [[Nukuʻalofa]] * [[Nur-Sultan]] * [[Ottawa]] * [[Palikir]] * [[Panamá]] * [[Paramaribo]] * [[Phnom Penh]] * [[Pjongjang]] * [[Podgorica]] * [[Port Moresby]] * [[Port of Spain]] * [[Port Stanley]] * [[Port Vila]] * [[Port-au-Prince]] * [[Praha]] * [[Pristina]] * [[Quito]] * [[Ramallah]] * [[Reykjavík]] * [[Riad]] * [[Roseau]] * [[San José]] * [[San Salvador]] * [[Sana'a]] * [[Santiago de Chile]] * [[Santo Domingo]] * [[Sarajevo]] * [[Skopje]] * [[Sofia]] * [[Soul (kaavpug)|Soul]] * [[South Tarawa]] * [[Sri Jayawardenepura Kotte]] * [[St. George's]] * [[St. John's]] * [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] * [[Suva]] * [[Taipei]] * [[Taškent]] * [[Tegucigalpa]] * [[Thimphu]] * [[Ulan Bator]] * [[Valletta]] * [[Varsova]] * [[Wien]] * [[Yaren]] {{Col div end}} === Epijiečânâsah já eres kuávluh === * [[Falklandsuolluuh]] * [[Ranskalâš tovnbeln meerâ kuávlu]] * [[Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu]] == Kielah == * [[aimarakielâ]] * [[guaraníkielâ]] * [[hollandkielâ]] [[Luokka:Eres siijđoh]] mqigdw1nqn0khswzi4f6wuctzlhbcck 0 992 155030 152512 2026-06-16T18:43:37Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155030 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:NilsGaup.jpg|thumb|Nils Gaup]] [[Tiätuvuárkká:Mikkel Gaup and Nils Gaup at the 1988 Oscar ceremony 1.jpg|thumb|Mikkel Gaup já Nils Gaup ive [[1988]] Oscar-juhleest]] '''Nils Gaup''' (š. [[cuáŋuimáánu 12.]] peeivi [[1955]], [[Kuovdâkiäinu]], [[Taažâ]]) lii orjâlâš elleekovestivrejeijee já čaittâleijee. Suu tobdeh pyeremustáá stivrejeijen elleekuuvijn [[Ofelaš]] ([[1987]]), [[Hodet over vannet]] ([[1993]]) já [[Kautokeino-opprøret]] ([[2008]]).<ref>[https://www.imdb.com/name/nm0310168/ Nils Gaup] IMDb. Čujottum 05.08.2020</ref> Ofelaš lâi maailm vuosmuš kuhes sämmilâš já sämikielâlâš elleekove.<ref>[https://web.archive.org/web/20210214113120/https://www.skabmagovat.fi/samifilm/persons/person.php?id=1 Nils Gaup] Sámi Film - tietokanta saamelaiselokuvista. Čujottum 05.08.2020</ref> == Filmografia == === Stivrejeijen === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- ! Ihe ! Nommâ |- | [[1987]] || ''[[Ofelaš]]'' |- | [[1990]] || ''[[Håkon Håkonsen]]'' |- | [[1993]] || ''[[Hodet over vannet]]'' |- | [[1994]] || ''[[Just Do It]]'' |- | [[1996]] || ''[[Tashunga]]'' |- | [[1999]] || ''[[Misery Harbour]]'' |- | [[2001]] || ''[[Nini - den stille uke]]'' <small>(TV-ráiđu)</small> |- | [[2005]] || ''[[Deadline Torp]]'' <small>(TV-ráiđu)</small> |- | [[2008]] || ''[[Kautokeino-opprøret]]'' |- | [[2012]] || ''[[Reisen til julestjernen]]'' |- | [[2013]] || ''[[Hjerterått]]'' <small>(TV-ráiđu)</small> |- | [[2014]] || ''[[Glassdukkene]]'' |- | [[2016]] || ''[[Birkebeinerne]]'' |} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Gaup, Nils}} [[Luokka:Ive 1955 šoddâmeh]] [[Luokka:Sämmiliih čaittâleijeeh]] [[Luokka:Sämmiliih elleekovestivrejeijeeh]] [[Luokka:Taažah elleekovestivrejeijeeh]] ejhdgbgrpfexr4c8txihyqko1s4dg59 14 1164 155117 8985 2026-06-17T10:41:17Z Yupik 23 +cc 155117 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Laapi eennâmkode kieldah|Suáđigil]] sylbhntybx1z908jx2v3d040svjdr63 14 2384 155093 31908 2026-06-17T10:32:25Z Yupik 23 +cc 155093 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Suomâ eennâmkodeh]] els8psw2qju9k7yyqe7lsncg4npmw4k 14 2621 155118 30645 2026-06-17T10:41:36Z Yupik 23 +cc 155118 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Laapi eennâmkodde|Kieldah]] [[Luokka:Suomâ kieldah]] bn7v3w7y3hdp1ko5xzca7qcptjdqdg2 0 2748 155037 146456 2026-06-16T18:44:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155037 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Kobe Bryant 2014.jpg|thumb|right|Ovtâstumstaatâlâš [[kooripállu|kooripálluspellee]] [[Kobe Bryant]] ive 2014]] '''Porgemáánu 23.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 235. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 236. peivi). Ive loopân láá 130 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Siŋne *syemmilâš kalender: Varma, Signe ==Tábáhtusah== * [[1311]] – [[Marino Zorzi]] šoodâi [[Venetsia täsiväldi|Venetsia]] [[Listo Venetsia dogein|50. dogen]].<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Da Mosto, Andrea|Nommâ=I dogi di Venezia|Ihe=2003|Almostittemsaje=Firenze|Almostittee=Giunti Editore|Isbn=88-09-02881-3}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/marino-zorzi_res-5386bf31-54b7-11eb-aba9-00271042e8d9_(Dizionario-Biografico)/|nommâ=ZORZI, Marino|almostittem=Treccani|čujottum=2023-12-31|ietf-kielâkoodi=it}}</ref> ==Šoddâmeh== * [[1931]] – [[Hamilton O. Smith]], ive [[1978]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš mikrobiolog (j. [[2025]])<ref name="np-smith-1978">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1978/smith/facts/ | Nommâ = Hamilton O. Smith| Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="jcvi-smith">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.jcvi.org/media-center/remembering-hamilton-o-smith | Nommâ = Remembering Hamilton O. Smith | Almostittem = J. Craig Venter instituut | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1933]] – [[Robert Curl]], ive [[1996]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš kemist (j. [[2022]])<ref name="np-curl-1996">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1996/curl/facts/ | Nommâ = Robert F. Curl Jr. | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 26.12.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1974]] – [[Konstantin Novoselov]], ive [[2010]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ryeššilâš-brittilâš fysikkár<ref name="np-novoselov-2010">{{Nettikäldee| Čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2010/novoselov/facts/| Nommâ= Konstantin Novoselov | Almostittem=nobelprize.org| Čujottum=2024-05-08| Kielâ={{en}}}}</ref> * [[1978]] – [[Kobe Bryant]], ovtâstumstaatâlâš [[kooripállu|kooripálluspellee]] (j. [[2020]]) ==Jämimeh== * [[1542]] – [[Girolamo Benivieni]], italialâš tivtâsteijee (š. [[1453]]) * [[1982]] – [[Stanford Moore]], ive [[1972]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist (š. [[1913]])<ref name="np-moore-1972">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1972/moore/facts/ | Nommâ = Stanford Moore | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[2014]] – [[Inga Juuso]], orjâlâš jyeigee, čaittâleijee já toimâtteijee (š. [[1945]]) * [[2019]] – [[Leo Gauriloff]], nuorttâlâš lávloo, kitarist já šuoŋârähtee (š. [[1956]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Porgemáánu|23]] iqiyf16r14zobfxwsvzw7y3bfzzj9ih 0 2769 155048 146461 2026-06-16T18:46:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155048 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Nils-Aslak-Valkeapaa.jpg|thumb|[[Nils-Aslak Valkeapää]] 1960-lovvoost]] '''Skammâmáánu 27.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 331. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 332. peivi). Ive loopân láá 34 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Hilkká *syemmilâš kalender: Hilkka ==Tábáhtusah== * [[1461]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[L'Aquila eennâmkodde]]est [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 6,4 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já X [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-21|kielâ={{it}}}}</ref> ==Šoddâmeh== * [[1870]] – [[J. K. Paasikivi]], syemmilâš paŋkkihovdâ, politikkár, diplomaat já [[Suomâ täsivääldi president|Suomâ täsivääldi 7. president]] (j. [[1956]]) ==Jämimeh== * [[1026]] – [[Adalbold II (Utrecht)|Adalbold II]], Utrecht pispe iivij 1010–1026 (šoddâmihe ij tiäđust)<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.manfred-hiebl.de/mittelalter-genealogie/mittelalter/bistuemer/utrecht/adalbold_2_bischof_von_utrecht_+_1026.html|nommâ=Adalbold II|almostittem=www.manfred-hiebl.de|čujottum=2024-01-06|ietf-kielâkoodi=de}}</ref> * [[2001]] – [[Nils-Aslak Valkeapää]], orjâlâš taaidâr, tivtâsteijee já jyeigee (š. [[1943]]) * [[2014]] – [[P. D. James]], eŋlandlâš kirječällee (š. [[1920]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Skammâmáánu|27]] jss61ofkg8qrh079e1j3abyg3fr4jd0 0 2777 154970 153399 2026-06-16T18:33:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154970 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1989''' ('''MCMLXXXIX''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[pasepeivi]]. Tot lâi [[1980-loho|1980-lovo]] majemuš ihe. ==Tábáhtusah== ===Kuovâmáánu=== * [[kuovâmáánu 5.]] peeivi – [[Timo Pusa]] vuoitij [[Runeberg-palhâšume]] kirjestis ''Tatuoitu sydän''.<ref name="hs-2000003560672">[https://www.hs.fi/ihmiset/art-2000003560672.html Kirjailija Timo Pusa Suolan maun, meren ja Kotkan kuvaaja]. Helsingin Sanomat. 14.9.1996. Čujottum 10.2.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> ===Cuáŋuimáánu=== * [[cuáŋuimáánu 2.]] peeivi – [[Asus|Asus Computer Inc.]] vuáđudui. ===Roovvâdmáánu=== * [[roovvâdmáánu 9.]] peeivi – [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ Sämitigge]] vuáđudui. ===Juovlâmáánu=== * [[juovlâmáánu 17.]] peeivi – [[Simpsoneh|Simpsonij]] vuosmuu uási ''Simpsons Roasting on an Open Fire'' čaittii [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâin]]. ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Norman F. Ramsey]], [[Hans G. Dehmelt]] já [[Wolfgang Paul]]<ref name="np-phys-1989"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Sidney Altman]] já [[Thomas Cech|Thomas R. Cech]]<ref name="np-chem-1989"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Camilo José Cela]]<ref name="np-lit-1989"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[14. Dalai Lama (Tenzin Gyatso)]]<ref name="np-peace-1989"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[J. Michael Bishop]] já [[Harold E. Varmus]]<ref name="np-med-1989"/> === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 1989 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1989]] * [[Videospellâihe 1989|Videospeelah ive 1989]] ==Šoddâmeh== * [[kuovâmáánu 21.]] peeivi – [[Corbin Bleu]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[cuáŋuimáánu 9.]] peeivi – [[Caroline Johansson Kuhmunen]], sämmilâš musikkár já čaittâleijee * [[vyesimáánu 15.]] peeivi – [[Johan Ivvár Gaup]], orjâlâš pajeolmooš, moottorkiälkkávyeijee já jyeigee * [[syeinimáánu 23.]] peeivi – [[Daniel Radcliffe]], eŋlandlâš čaittâleijee ("[[Harry Potter]]") * [[čohčâmáánu 19.]] peeivi – [[Lorenza Izzo]], chilelâš čaittâleijee já malli ==Jämimeh== * [[uđđâivemáánu 23.]] peeivi – [[Salvador Dalí]], espanjalâš máálájeijee, koveverree já elleekovekietâčällee (š. [[1904]]) * [[njuhčâmáánu 19.]] peeivi – [[Daphne du Maurier]], eŋlandlâš kirječällee (š. [[1907]]) * [[cuáŋuimáánu 30.]] peeivi – [[Sergio Leone]], italialâš elleekovestivrejeijee (š. [[1929]]) * [[syeinimáánu 9.]] peeivi – [[Erich von Ungern-Sternberg]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1910]])<ref name="mfafi-ungern-sternberg">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/erich-ungern-sternberg/ | Nommâ = Erich Ungern-Sternberg | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 21.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 6.]] peeivi – [[Bette Davis]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. [[1908]]) * [[juovlâmáánu 22.]] peeivi – [[Samuel Beckett]], ive [[1969]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim irlandlâš kirječällee (š. [[1906]])<ref name="np-beckett-1969">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1969/beckett/facts/ | Nommâ = Samuel Beckett | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 28.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Kalender== {{Kalender ihe|1989}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1989">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1989/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1989]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1989">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1989/summary/ The Nobel Prize in Literature 1989]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1989">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1989/summary/ The Nobel Peace Prize 1989]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1989">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1989/summary/ The Nobel Prize in Physics 1989]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1989">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1989/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1989]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1989|*]] tpbsutg6pck4a0gt0ypfrasairywn6g 0 2785 154964 150945 2026-06-16T18:32:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154964 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1961''' ('''MCMLXI''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[pasepeivi]]. Tot lâi [[1960-loho|1960-lovo]] nubbe ihe. ==Tábáhtusah== ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Robert Hofstadter]] já [[Rudolf Mössbauer]]<ref name="np-phys-1961"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Melvin Calvin]]<ref name="np-chem-1961"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Ivo Andrić]]<ref name="np-lit-1961"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Dag Hammarskjöld]]<ref name="np-peace-1961"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Georg von Békésy]]<ref name="np-med-1961"/> ==Šoddâmeh== * [[uđđâivemáánu 24.]] peeivi – [[Nikolai Abramov]], vepsálâš tihtâčällee (j. [[2016]]) * [[uđđâivemáánu 26.]] peeivi – [[Wayne Gretzky]], [[kanada]]lâš jieŋâskiärruspellee * [[kuovâmáánu 2.]] peeivi – [[Abraham Iyambo]], [[namibia]]lâš politikkár já minister (j. [[2013]]) * [[kuovâmáánu 20.]] peeivi – [[Jan Skoglund Paltto]], orjâlâš áámmátgolfspellee, toimâtteijee, pedagog já finnodâholmooš (ABC-Company E-skuvla AS) * [[kuovâmáánu 26.]] peeivi – [[Monika Fagerholm]], suomâruátálâš kirječällee * [[syeinimáánu 1.]] peeivi – [[Diana Spencer]], Wales prinses (j. [[1997]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Diana-princess-of-Wales|nommâ=Diana, princess of Wales|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2023-04-20|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[syeinimáánu 23.]] peeivi – [[Martin Gore]], eŋlandlâš musikkár ([[Depeche Mode]]) * syeinimáánu 23. peeivi – [[Woody Harrelson]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[porgemáánu 4.]] peeivi – [[Barack Obama]], ovtâstumstaatâlâš politikkár, [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 44. president]] já ive [[2009]] Nobel-ráávhupalhâšume vyeittee * [[roovvâdmáánu 28.]] peeivi – [[Aino Lepik von Wirén]], eestilâš juuriist, staatâolmooš já diplomaat * [[roovvâdmáánu 31.]] peeivi – [[Peter Jackson]], [[Uđđâ-Seeland|uđđâseelandlâš]] stivrejeijee, pyevtitteijee já čällee * [[juovlâmáánu 19.]] peeivi – [[Eric Allin Cornell]], ive [[2001]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár<ref name="np-cornell-2001">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2001/cornell/facts/ | Nommâ = Eric Cornell | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-02 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 24.]] peeivi – [[İlham Əliyev]], [[azerbaidžan]]lâš politikkár já [[Azerbaidžan president|Azerbaidžan täsivääldi 4. president]] ==Jämimeh== * [[uđđâivemáánu 4.]] peeivi – [[Erwin Schrödinger]], ive [[1933]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim nuorttâriijkâlâš fysikkár (š. [[1887]])<ref name="np-schrodinger-1933">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1933/schrodinger/facts/ | Nommâ = Erwin Schrödinger | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 28.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 9.]] peeivi – [[Emily Greene Balch]], ive [[1946]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš kirječällee já pasifist (š. [[1867]])<ref name="np-balch-1946">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1946/balch/facts/ | Nommâ = Emily Greene Balch | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 2.]] peeivi – [[Ernest Hemingway]], ive [[1954]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš kirječällee (š. [[1899]])<ref name="np-hemingway-1954">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1954/hemingway/facts/ | Nommâ = Ernest Hemingway | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 1.]] peeivi – [[Eero Saarinen]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1910]])<ref name="mfafi-eero-saarinen">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/eero-saarinen/ | Nommâ = Eero Saarinen | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 16.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 18.]] peeivi – [[Dag Hammarskjöld]], ruátálâš diplomaat, [[Ovtâstum aalmugij uáivičällee|Ovtâstum aalmugij 2. uáivičällee]] já ive 1961 [[Nobel-ráávhupalhâšume]] vyeittee<ref name="np-peace-1961"/> (š. [[1905]]) ==Kalender== {{Kalender ihe|1961}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1961">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1961/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1961]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1961">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1961/summary/ The Nobel Prize in Literature 1961]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1961">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1961/summary/ The Nobel Peace Prize 1961]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1961">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1961/summary/ The Nobel Prize in Physics 1961]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1961">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1961/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1961]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1961|*]] fzbedt24pi9pk69yxxju1kleovvrdhy 0 2798 155032 146472 2026-06-16T18:43:57Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155032 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Nils-Aslak-Valkeapaa.jpg|thumb|[[Nils-Aslak Valkeapää]] 1960-lovvoost]] '''Njuhčâmáánu 23.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 82. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 83. peivi). Ive loopân láá 283 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Aksel *syemmilâš kalender: Akseli, Selina ==Tábáhtusah== * [[1938]] – [[Yrjö Väisälä]] kaavnâi asteroid [[1492 Oppolzer]]. * [[2024]] – [[Ive 2024 Slovakia presidentvaaljah|Slovakia presidentvaaljâi vuossâmuš jienâstemkerdi]] uárnejui. [[Ivan Korčok]] finnij 42,5&nbsp;% jienâin já [[Peter Pellegrini]] 37&nbsp;%. Suoi peesáin jootkân. ==Šoddâmeh== * [[1813]] – [[Stephen Douglas]], ovtâstumstaatâlâš politikkár (j. [[1861]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Stephen-A-Douglas|nommâ=Stephen A. Douglas {{!}} Biography, Politics, Debates, & Facts {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2022-06-13|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1910]] – [[Akira Kurosawa]], [[jaapaan]]lâš elleekovestivrejeijee (j. [[1998]]) * [[1943]] – [[Nils-Aslak Valkeapää]], sämmilâš taaidâr, tivtâsteijee já jyeigee (j. [[2001]]) * [[1956]] – [[Karen Marie Eira Buljo]], orjâlâš kirječällee já politikkár<ref name="stortinget-buljo">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.stortinget.no/nn/representantar-og-komitear/representantane/representant/?perid=KMEB|nommâ=Buljo, Karen Marie Eira (1956-)|almostittem=Taažâ stuorrâtigge|čujottum=2022-12-31|kielâ={{nn}}}}</ref> * [[1957]] – [[Amanda Plummer]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[1995]] – [[Victoria Pedretti]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee ==Jämimeh== * [[851]] – [[Zhou Chi]], Tang-dynastia kansler (š. [[793]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E8%88%8A%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7176|nommâ=Old Book of Tang, vol. 176.|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2022-07-11|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E6%96%B0%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7182|nommâ=New Book of Tang, vol. 182.|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2022-07-11|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref> * [[1022]] – [[Zhenzong (kiäisár)|Zhenzong]], Song-dynastia kiäisár (š. [[968]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Zhenzong|nommâ=Zhenzong|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2023-02-06|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1352]] – [[Chungjeong (Goryeo)|Chungjeong]], [[Goryeo]] kunâgâs iivij 1348–1351 ([[Korea]]) (š. [[1338]]) * [[1801]] – [[Paavvâl I]], [[Ruoššâ|Ruošâ]] kiäisár iivij [[1796]]–[[1801]] (š. [[1754]]) * [[2022]] – [[Madeleine Albright]], ovtâstumstaatâlâš diplomaat já Ovtâstum staatâi 64. olgominister iivij 1997–2000 (š. [[1937]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Njuhčâmáánu|23]] nk4cuyp0pxjm6ozwcs3hu2dl2par1xz 0 2801 154972 153514 2026-06-16T18:33:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154972 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=20}} '''2001''' ('''MMI''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[vuossargâ]]. Tot lâi [[kuálmád ihetuhháát]] vuossâmuš ihe já [[2000-loho (ihelohe)|2000-ihelove]] nubbe ihe. ==Tábáhtusah== <!--=== Uđđâivemáánu ===--> ===Kuovâmáánu=== * [[kuovâmáánu 5.]] peeivi – [[Juha Seppälä]] vuoitij [[Runeberg-palhâšume]] [[nooveelčuágáldâh|nooveelčuágálduvâstis]] ''Suuret kertomukset''.<ref name="hs-2000003945396"/> <!-- === Njuhčâmáánu === === Cuáŋuimáánu === === Vyesimáánu === === Kesimáánu === === Syeinimáánu === === Porgemáánu === === Čohčâmáánu === === Roovvâdmáánu === === Skammâmáánu === === Juovlâmáánu === --> ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === *[[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Eric Cornell]], [[Wolfgang Ketterle]] já [[Carl Wieman]]<ref name="np-phys-2001"/> *[[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[William S. Knowles]], [[Ryoji Noyori]] já [[Barry Sharpless]]<ref name="np-chem-2001"/> *[[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[V. S. Naipaul]]<ref name="np-lit-2001"/> *[[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Kofi Annan]]<ref name="np-peace-2001"/> *[[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Leland Hartwell]], [[Timothy Hunt]] já [[Paul Nurse]]<ref name="np-med-2001"/> === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 2001 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2001]] * [[Videospellâihe 2001|Videospeelah ive 2001]] ==Šoddâmeh== * [[porgemáánu 1.]] peeivi – [[Johannes Vang]], orjâlâš-kveeni stivrejeijee já kietâčällee * [[uđđâivemáánu 3.]] peeivi – [[Tuure Boelius]], syemmilâš tubetteijee, lávloo já čaittâleijee * [[juovlâmáánu 18.]] peeivi – [[Billie Eilish]], ovtâstumstaatâlâš lávloo-laavlârähtee ==Jämimeh== * [[njuhčâmáánu 31.]] peeivi – [[Clifford Shull]], ive [[1994]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1915]])<ref name="np-shull-1994">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1994/shull/facts/ | Nommâ = Clifford G. Shull | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-07-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 25.]] peeivi – [[Erika Aland-Vernik]], eestilâš čaaitâlmčällee, tihtâčällee, proosačällee já tekstiiltaaidâr (š. [[1913]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.geni.com/people/Erika-Margareta-Vernik/6000000002112333394|nommâ=Erika Margareta Vernik|almostittem=geni_family_tree|čujottum=2022-10-01|ietf-kielâkoodi=en-US}}</ref> * [[kesimáánu 27.]] peeivi – [[Tove Jansson]], suomâruátálâš kirječällee já kovetaaidâr (š. [[1914]]) * [[porgemáánu 6.]] peeivi – [[Jorge Amado]], brasilialâš kirječällee (š. [[1912]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Jorge-Amado|nommâ=Jorge Amado {{!}} Biography, Books, Tent of Miracles, & Facts {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2022-11-30|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[skammâmáánu 27.]] peeivi – [[Nils-Aslak Valkeapää]], sämmilâš taaidâr, tivtâsteijee já jyeigee (š. [[1943]]) ==Kalender== {{Kalender ihe|2001}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <ref name="hs-2000003945396">Ylänen, Helena. [https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000003945396.html Juha Seppälä sai Runeberg- palkinnon]. Helsingin Sanomat. 6.2.2001. Čujottum 10.2.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-2001">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2001/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 2001]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-2001">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2001/summary/ The Nobel Prize in Literature 2001]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-2001">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2001/summary/ The Nobel Peace Prize 2001]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-2001">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2001/summary/ The Nobel Prize in Physics 2001]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-2001">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2001/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2001]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:2001|*]] ptg7z169dx149syodp3qi9nypvdjqhb 0 2823 154966 151460 2026-06-16T18:32:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154966 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1968''' ('''MCMLXVIII''') lâi [[kárgámihe]], mii [[gregoriaanlâš kalender]] mield aalgij [[vuossargâ|vuossaargâ]] já nuuvâi [[majebargâ|majebaargâ]]. Tot lâi [[1960-loho|1960-lovo]] oovcád ihe. ==Tábáhtusah== ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Luis Alvarez]]<ref name="np-phys-1968"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Lars Onsager]]<ref name="np-chem-1968"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Yasunari Kawabata]]<ref name="np-lit-1968"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[René Cassin]]<ref name="np-peace-1968"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Robert W. Holley]], [[Har Gobind Khorana]] já [[Marshall Nirenberg]]<ref name="np-med-1968"/> === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 1968 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1968]] ==Šoddâmeh== * [[uđđâivemáánu 17.]] peeivi – [[Antonio Molero]], [[espanja]]lâš čaittâleijee * [[kuovâmáánu 1.]] peeivi – [[Lisa Marie Presley]], ovtâstumstaatâlâš lávloo já laavlârähtee (j. [[2023]])<ref name="nyt-presley">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nytimes.com/2023/01/12/arts/music/lisa-marie-presley-dead.html|nommâ=Lisa Marie Presley, Singer-Songwriter and Daughter of Elvis, Dies at 54|almostittem=The New York Times|čujottum=2023-01-14|tahhee=Medina, Eduardo, Rubin, April já Genzlinger, Neil|äigimuddo=2023-01-12|kielâ={{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 3.]] peeivi – [[Mary Onyali]], [[nigeria]]lâš [[huáppukaččâm|huáppukäččee]] já iivij 1992 já 1996 olympialâš pronssimiitaalvyeittee * [[cuáŋuimáánu 1.]] peeivi – [[Alexander Stubb]], Suomâ täsivääldi 13. president * [[cuáŋuimáánu 15.]] peeivi – [[Vano Merabišvili]], [[georgia]]lâš politikkár já [[Georgia uáiviminister|Georgia 9. uáiviminister]] * [[cuáŋuimáánu 19.]] peeivi – [[Mswati III]], [[Eswatini ngwenyama]] ive 1982 rääjist * [[vyesimáánu 7.]] peeivi – [[Traci Lords]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[vyesimáánu 26.]] peeivi – [[Frederik X]], Tanska kunâgâs<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Frederik-X|nommâ=Frederik X|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2024-06-17|čujottum=2024-07-01|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[vyesimáánu 28.]] peeivi – [[Kylie Minogue]], [[australia]]lâš lávloo-laavlârähtee, pyevtitteijee já čaittâleijee * [[syeinimáánu 30.]] peeivi – [[Sofie Gråbøl]], tanskalâš čaittâleijee* [[juovlâmáánu 2.]] peeivi – [[Lucy Liu]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[čohčâmáánu 28.]] peeivi – [[Naomi Watts]], eŋlandlâš čaittâleijee * [[roovvâdmáánu 11.]] peeivi – [[Halla Tómasdóttir]], [[island]]lâš finnodâholmooš já politikkár sehe [[Island president|Island 7. president]]<ref name="forseti-halla">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.forseti.is/en/the-president/halla-tomasdottir/|nommâ=Halla Tomasdottir|almostittem=Island president|čujottum=2025-10-27|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="kjarninn-2016-05-13">{{Nettikäldee|Čujottâs = https://kjarninn.is/folk/2016-05-13-bessastadir-thurfa-fyrirlida-og-modur/|Nommâ = Bessastaðir þurfa fyrirliða og móður|Almostittem = Kjarninn|Äigimuddo = 2016-05-16|Čujottum = 2025-10-27|Kielâ = {{is}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 2.]] peeivi – [[Lucy Liu]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, taaidâr já pyevtitteijee * [[juovlâmáánu 6.]] peeivi – [[Sadyr Japarov]], [[kirgisia]]lâš politikkár, kiäst šoodâi [[Kirgisia uáiviminister]] já v.t. [[Kirgisia president|president]] ive [[2020]] * [[juovlâmáánu 11.]] peeivi – [[Emmanuelle Charpentier]], ive [[2020]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim [[ranska]]lâš biokemist já mikrobiolog<ref name="np-charpentier-2020">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2020/charpentier/facts/ | Nommâ = Emmanuelle Charpentier | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 14.]] peeivi – [[C.J. Hunter]], ovtâstumstaatâlâš kuulašlivgejeijee já välmejeijee (j. [[2021]]) * [[juovlâmáánu 30.]] peeivi – [[Niko Valkeapää]], orjâlâš musikkár, lávloo, jyeigee, politikkár, máttáátteijee já čaittâleijee ==Jämimeh== * [[cuáŋuimáánu 4.]] peeivi – [[Martin Luther King Jr.]], ovtâstumstaatâlâš baptistpappâ já aalmuglâšriehtiaktivist (š. [[1929]]) * [[vyesimáánu 6.]] peeivi – [[Esko K. Mäkelä]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1926]])<ref name="mfafi-mäkelä">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/esko-k-makela/ | Nommâ = Esko K. Mäkelä | Tahhee = Pihkanen, Ronja | Äigimuddo = 8.4.2021 | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 21.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[vyesimáánu 12.]] peeivi – [[T. I. Itkonen‎]], syemmilâš kielâ- já aalmugtiettuu totkee (š. [[1891]]) * [[syeinimáánu 23.]] peeivi – [[Henry Hallett Dale]], ive [[1936]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim eŋlandlâš vuoiŋâštotkee (š. [[1875]])<ref name="np-dale-1936">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1936/dale/facts/ | Nommâ = Sir Henry Dale | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 12.]] peeivi – [[Tallulah Bankhead]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. [[1902]]) * [[juovlâmáánu 20.]] peeivi – [[John Steinbeck]], ive [[1962]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš kirječällee (š. [[1902]])<ref name="np-steinbeck-1962">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1962/steinbeck/facts/ | Nommâ = John Steinbeck | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 18.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Kalender== {{Kalender ihe|1968}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1968">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1968/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1968]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1968">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1968/summary/ The Nobel Prize in Literature 1968]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1968">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1968/summary/ The Nobel Peace Prize 1968]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1968">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1968/summary/ The Nobel Prize in Physics 1968]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1968">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1968/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1968]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1968|*]] d769g433ctdofhq9a2f9aua74yzzpa2 0 2834 154965 151006 2026-06-16T18:32:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154965 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1967''' ('''MCMLXVII''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[pasepeivi]]. Tot lâi [[1960-loho|1960-lovo]] káávcád ihe. ==Tábáhtusah== ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Hans Bethe]]<ref name="np-phys-1967"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Manfred Eigen]], [[Ronald Norrish]] já [[George Porter]]<ref name="np-chem-1967"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Miguel Ángel Asturias]]<ref name="np-lit-1967"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – ij kihheen<ref name="np-peace-1967"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Ragnar Granit]], [[Haldan Keffer Hartline]] já [[George Wald]]<ref name="np-med-1967"/> ==Šoddâmeh== * [[uđđâivemáánu 23.]] peeivi – [[Magdalena Andersson]], ruátálâš politikkár * [[uđđâivemáánu 23.]] peeivi – [[Robert Golob]], slovenialâš šleđgâinsner, finnodâholmooš já politikkár * [[uđđâivemáánu 24.]] peeivi – [[Phil LaMarr]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[kuovâmáánu 10.]] peeivi – [[Laura Dern]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[kuovâmáánu 21.]] peeivi – [[Sari Essayah]], syemmilâš politikkár<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Paavilainen, Ulla (uáivitoim.)|Nommâ=Kuka kukin on: Henkilötietoja nykypolven suomalaisista 2015|Ihe=2014|Sijđo=109|Almostittemsaje=Helsinki|Almostittee=Otava|Tubdâldâs=ISBN 978-951-1-28228-0}}</ref> * [[kuovâmáánu 24.]] peeivi – [[Brian Schmidt]], ive [[2011]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim australialâš-ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár<ref name="np-schmidt-2011">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2011/schmidt/facts/ | Nommâ = Brian P. Schmidt | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-03 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 9.]] peeivi – [[Siri Broch Johansen]], orjâlâš-taažâ kirječällee, lávloo, čaittâleijee já kielâpargee<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/Siri_Broch_Johansen|nommâ=Siri Broch Johansen|almostittem=Store norske leksikon|čujottum=2024-03-26|tahhee=[[Sigbjørn Skåden|Skåden, Sigbjørn]] já [[Lill Tove Fredriksen|Fredriksen, Lill Tove]]|äigimuddo=2024-02-28|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[kesimáánu 20.]] peeivi – [[Nicole Kidman]], australialâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Nicole-Kidman|nommâ=Nicole Kidman {{!}} Biography, Movies, TV Shows, & Facts {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2023-02-05|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[syeinimáánu 20.]] peeivi – [[Giorgi Kvirikašvili]], [[georgia]]lâš politikkár já [[Georgia uáiviminister|Georgia 12. uáiviminister]] * [[syeinimáánu 25.]] peeivi – [[Jaakko Saariluoma]], syemmilâš stand up&nbsp;-komikkár, jođetteijee, čaittâleijee, kietâčällee já stivrejeijee * [[syeinimáánu 30.]] peeivi – [[A. W. Yrjänä]], syemmilâš tihtâčällee já lávloo (''[[CMX]]'') * [[porgemáánu 9.]] peeivi – [[Márjá-Liisá Olthuis]], anarâš kielâtieđâldeijee já kielâtotkee * [[roovvâdmáánu 7.]] peeivi – [[Toni Braxton]], ovtâstumstaatâlâš lávloo * [[roovvâdmáánu 10.]] peeivi – [[Gavin Newsom]], ovtâstumstaatâlâš politikkár * [[roovvâdmáánu 28.]] peeivi – [[Julia Roberts]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[juovlâmáánu 21.]] peeivi – [[Mikheil Saakašvili]], [[georgia]]lâš äššivyeijee, politikkár já [[Georgia president|Georgia 3. president]] iivij 2004&ndash;2007 já 2008&ndash;2013 ==Jämimeh== * [[njuhčâmáánu 27.]] peeivi – [[Jaroslav Heyrovský]], ive [[1959]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim [[čekki]]lâš kemist (š. [[1890]])<ref name="np-heyrovsky-1959">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1959/heyrovsky/facts/ | Nommâ = Jaroslav Heyrovsky | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 18.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 6.]] peeivi – [[Zhou Zuoren]], [[kiina]]lâš kirječällee, esseečällee já jurgâleijee (š. [[1885]]) * [[kesimáánu 12.]] peeivi – [[Elias Paalanen]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1884]])<ref name="mfafi-paalanen">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/elias-paalanen/ | Nommâ = Elias Paalanen | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 21.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[syeinimáánu 8.]] peeivi – [[Vivien Leigh]], brittilâš čaittâleijee (š. [[1913]]) * [[syeinimáánu 21.]] peeivi – [[Albert Luthuli]], ive [[1960]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim maadâafriklâš politikkár (š. [[1898]])<ref name="np-luthuli-1960">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1960/lutuli/facts/ | Nommâ = Albert Lutuli | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 18.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 22.]] peeivi – [[Carl Sandburg]], ovtâstumstaatâlâš tihtâčällee já historjistee (š. [[1878]]) * [[roovvâdmáánu 7.]] peeivi – [[Norman Angell]], ive [[1933]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim [[eŋland]]lâš kirječällee já oovdiš aalmugovdâsteijee (š. [[1872]])<ref name="np-angell-1933">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1933/angell/facts/ | Nommâ = Sir Norman Angell | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 18.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Kalender== {{Kalender ihe|1967}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1967">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1967/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1967]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1967">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1967/summary/ The Nobel Prize in Literature 1967]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1967">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1967/summary/ The Nobel Peace Prize 1967]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1967">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1967/summary/ The Nobel Prize in Physics 1967]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1967">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1967/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1967|*]] lq6lovwxmbqunp9tzi3loobum01k1tc 0 2837 154958 146484 2026-06-16T18:31:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154958 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=18}} '''1875''' ('''MDCCCLXXV''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[vástuppeivi]]. Tot lâi [[1870-loho|1870-lovo]] kuuđâd ihe. ==Tábáhtusah== ===Tärhis peivimeeri ij tiäđust=== * [[Jyväskylä kaavpugservikodde]] šoodâi. ==Šoddâmeh== * [[uđđâivemáánu 4.]] peeivi – [[Anni Swan]], syemmilâš kirječällee (j. [[1958]]) * [[uđđâivemáánu 14.]] peeivi – [[Albert Schweitzer]], ive [[1952]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim saksalâš-ranskalâš teolog, musikkár, filosof já tuáhtár (j. [[1965]])<ref name="np-schweitzer-1952">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/schweitzer/facts/ | Nommâ = Albert Schweitzer | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 9.]] peeivi – [[Henry Hallett Dale]], ive [[1936]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim eŋlandlâš vuoiŋâštotkee (j. [[1968]])<ref name="np-dale-1936">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1936/dale/facts/ | Nommâ = Sir Henry Dale | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[porgemáánu 27.]] peeivi – [[Frans Äimä]], syemmilâš kielâtotkee (j. [[1936]]) * [[skammâmáánu 15.]] peeivi – [[Isak Saba]], orjâlâš máttáátteijee, [[Taažâ Stuorrâtigge|Taažâ Stuorrâtige]] vuossâmuš sämmilâš riijkâpeivialmai já [[Säämi suuvâ laavlâ]] -tiivtâ čallee (j. [[1921]]) * [[juovlâmáánu 4.]] peeivi – [[Kaarlo Sallinen]], [[Kuopio]] vuossâmuš kaavpughovdâ (j. [[1936]]) ==Jämimeh== * [[porgemáánu 4.]] peeivi – [[Hans Christian Andersen]], [[tanska]]lâš kirječällee (š. [[1805]]) ==Kalender== {{Kalender ihe|1875}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:1875|*]] hgi6fbw46w9rsr90ysvt4nkgzxe8fiv 0 2843 155015 146486 2026-06-16T18:41:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155015 wikitext text/x-wiki '''Kesimáánu 1.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 152. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 153. peivi). Ive loopân láá 213 peivid. == Nommâpeeivih == * anarâš kalender: Tiämu * syemmilâš kalender: Teemu, Nikodemus ==Tábáhtusah== * [[1231]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Cassino]]st, [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 5,1 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VII [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-14|kielâ={{it}}}}</ref> * [[1792]] – [[Kentucky]]st šoodâi [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâi]] 15. [[Ovtâstum staatâi uásistaatah|uásistaatâ]]. * [[2019]] – [[Vááijuvváldálâšvuotâ|Vuálá 18-ihásiih]] iä innig pyevti vihkâđ Suomâst ubâ spiekâstâhluuvijn. * [[2022]] – [[Robert Golob]] algâttij [[Slovenia uáiviminister]] virgeest. * [[2024]] – [[Ive 2024 Island presidentvaaljah|Island presidentvaaljah]] uárnejuvvojii. Islandlâš finnodâholmooš [[Halla Tómasdóttir]] finnij 34,30 % jienâin, já te sun väljejui [[Island president]]in.<ref name=""rúv-414495">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2024-06-01-kosningavakan-halla-tomasdottir-verdur-forseti-islands-414495|nommâ=Kosningavakan: Halla Tómasdóttir verður forseti Íslands|almostittem=RÚV|čujottum=2024-06-03|äigimuddo=2024-06-01|kielâ={{is}}}}</ref> * [[2024]] – [[Espanja]]lâš jyelgipállujuávkku [[Real Madrid]] vuoitij [[saksa]]lii juávhu [[Borussia Dortmund]] UEFA [[Miäštárij liiga]] finalist 2–0. Taat lâi 15. vuáittu Real Madridân, mii lâi talle eenâb ko mihheen eres juávhuid.<ref name="anarâš-aavis-2024-06-06">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2024/06/06/real-madrid-lii-vuaittam-miastarij-liiga/|nommâ=Real Madrid lii vuáittám Miäštárij liiga|almostittem=Anarâš aavis|čujottum=2024-06-07|tahhee=Gahmberg, Emma|äigimuddo=2024-06-06}}</ref> ==Šoddâmeh== * [[1796]] – [[Sadi Carnot]], ranskalâš insner já fysikkár (j. [[1832]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Sadi-Carnot-French-scientist|nommâ=Sadi Carnot {{!}} French engineer and physicist {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2022-06-19|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1926]] – [[Marilyn Monroe]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, lávloo já malli (j. [[1962]]) * [[1985]] – [[Léa Seydoux]], ranskalâš čaittâleijee já malli ==Jämimeh== * [[1815]] – [[Louis Alexandre Berthier]], ranskalâš kenraal (š. [[1753]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Louis-Alexandre-Berthier-prince-de-Wagram|nommâ=Louis-Alexandre Berthier, prince de Wagram {{!}} marshal of France {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2022-06-30|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1823]] – [[Louis Nicolas Davout]], ranskalâš kenraal (š. [[1770]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Louis-Nicolas-Davout-duc-dAuerstedt-prince-dEckmuhl|nommâ=Louis-Nicolas Davout, duke of Auerstedt {{!}} French general {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2022-06-23|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1921]] – [[Isak Saba]], orjâlâš máttáátteijee, [[Taažâ Stuorrâtigge|Taažâ Stuorrâtige]] vuossâmuš sämmilâš riijkâpeivialmai já [[Säämi suuvâ laavlâ]] -tiivtâ čallee (š. [[1875]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Kesimáánu|1]] d2afjougnlfj37ik88g3qdl75rhpykt 0 2901 155051 146519 2026-06-16T18:47:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155051 wikitext text/x-wiki '''Syeinimáánu 12.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 193. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 194. peivi). Ive loopân láá 172 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Herman, Hiärkku *syemmilâš kalender: Hermanni, Herman, Herkko ==Tábáhtusah== * [[1806]] – [[Liechtenstein]] šoodâi jiečânâssân. ==Šoddâmeh== * [[1813]] – [[Claude Bernard]], [[ranska]]lâš fysiolog (j. [[1878]]) * [[1925]] – [[Ellen-Sylvia Blind]], orjâlâš kirječällee, tihtâčällee já lávloo (j. [[2009]])<ref name="gravar.se">{{Nettikäldee|čujottâs=https://gravar.se/forsamling/arjeplog-arvidsjaurs-pastorat/arjeplogs-kyrkogard/g/ellen-sylvia-blind-b9dc5|nommâ=Ellen Sylvia Blind|almostittem=gravar.se|čujottum=2022-11-27|kielâ={{sv}}}}</ref> * [[1997]] – [[Malala Yousafzai]], ive [[2014]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim [[pakistan]]lâš ráávhuaktivist<ref name="np-yousafzai-2014">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2014/yousafzai/facts/ | Nommâ = Malala Yousafzai | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Jämimeh== * [[900]] – [[Wang Tuan]], Tang-dynastia kansler (šoddâmihe ij tiäđust)<ref name="Zizhi262">{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7262|nommâ=Zizhi Tongjian, vol. 262|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2022-12-06|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref> * [[965]] – [[Meng Chang]], kiinalâš kiäisár (š. [[919]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E7%BA%8C%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7004|nommâ=Xu Zizhi Tongjian, vol. 4|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2023-01-10|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref><ref name="vol49">{{Nettikäldee|čujottâs=https://archive.org/details/06080954.cn/page/n72/mode/2up?view=theater|nommâ=Spring and Autumn Annals of the Ten Kingdoms, vol. 49|čujottum=10.1.2023|kielâ={{zh}}}}</ref> * [[1931]] – [[Nathan Söderblom]], ive [[1930]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim ruátálâš teolog já arkkâpispe (š. [[1866]])<ref name="np-söderblom-1930">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1930/soderblom/facts/ | Nommâ = Nathan Söderblom | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 27.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1947]] – [[Heikki Kaartinen]], syemmilâš huksimmiäštár (š. [[1872]])<ref name="mfafi-kaartinen">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/heikki-kaartinen/ | Nommâ = Heikki Kaartinen | Tahhee = Parviainen, Teemu | Äigimuddo = 17.8.2021 | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 21.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[2012]] – [[Alf Haugland]], taažâ tihtâčällee (š. [[1924]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Syeinimáánu|12]] 3gmp64fijqz6rzfiwh9kd9oh6j570ji 0 2946 155031 146545 2026-06-16T18:43:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155031 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Ruth_Bader_Ginsburg_2016_portrait.jpg|thumb|right|300px|[[Ovtâstum staatâi alemus riehti|Ovtâstum staatâi alemuu rievti]] tuámmár [[Ruth Bader Ginsburg]] ive [[2016]]]] '''Njuhčâmáánu 15.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 74. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 75. peivi). Ive loopân láá 291 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Peeivihsarree *syemmilâš kalender: Risto ==Tábáhtusah== * [[1820]] &ndash; [[Maine]]st šoodâi [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâi]] 23. [[Ovtâstum staatâi uásistaatah|uásistaatâ]]. ==Šoddâmeh== * [[1830]] – [[Paul Heyse]], ive [[1910]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim [[saksa]]lâš kirječällee (j. [[1914]])<ref name="nobel-heyse-1910">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1910/heyse/facts/ | Nommâ = Paul Heyse | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 21.3.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1930]] – [[Zhores Alferov]], ive [[2000]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim sovjetlittolâš-ryeššilâš fysikkár (j. [[2019]])<ref name="np-alferov-2000">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2000/alferov/facts/ | Nommâ = Zhores Alferov | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1933]] – [[Ruth Bader Ginsburg]], ovtâstumstaatâlâš juuriist já [[Ovtâstum staatâi alemus riehti|Ovtâstum staatâi alemuu rievti]] tuámmár (j. [[2020]])<ref name="bader-ginsburg-dob-dod">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/ruth-bader-ginsburg|nommâ=Ruth Bader Ginsburg|almostittem=National Women's History Museum|čujottum=2025-06-10|kielâ={{en}}}}</ref> * [[1943]] – [[Sylvester Stewart]], ovtâstumstaatâlâš musikkár, pyevtitteijee já laavlârähtee (j. [[2025]])<ref name="guardian-stone">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/music/2025/jun/10/sly-stone-obituary | Nommâ = Sly Stone obituary | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Cartwright, Garth | Äigimuddo = 2025-06-10 | Čujottum = 2025-06-10 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1959]] – [[Mattis Hætta]], orjâlâš jyeigee já čaittâleijee (j. [[2022]])<ref name="snl-hætta">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/Mattis_Hætta|nommâ=Mattis Hætta|almostittem=snl.no|čujottum=2022-11-13|tahhee=Jernsletten, Kristin|äigimuddo=2022-11-11|kielâ={{no}}}}</ref> ==Jämimeh== * [[1842]] – [[Luigi Cherubini]], italialâš šuoŋârähtee (š. [[1760]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Luigi-Cherubini|nommâ=Luigi Cherubini {{!}} Biography, Compositions, & Facts {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2022-06-16|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1880]] – [[Pericle Mazzoleni]], italialâš politikkár (š. [[1814]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/pericle-mazzoleni_(Dizionario-Biografico)|nommâ=MAZZOLENI, Pericle in "Dizionario Biografico"|almostittem=www.treccani.it|čujottum=2022-10-30|ietf-kielâkoodi=it-IT}}</ref> * [[1941]] – [[Gunnar Taucher]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1886]])<ref name="mfafi-taucher">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/gunnar-taucher/ | Nommâ = Gunnar Taucher | Tahhee = Parviainen, Teemu | Äigimuddo = 17.8.2021 | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 21.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Njuhčâmáánu|15]] 8u1v0c4u0pnilvzmhg7qhmbctrb8qvr 0 2952 154961 151317 2026-06-16T18:32:06Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154961 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1947''' ('''MCMXLVII''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[koskokko]]. Tot lâi [[1940-loho|1940-lovo]] káávcád ihe. ==Tábáhtusah== ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Edward Victor Appleton|Edvard Appleton]]<ref name="np-phys-1947"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – Sir [[Robert Robinson]]<ref name="np-chem-1947"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[André Gide]]<ref name="np-lit-1947"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Kveekariih]]<ref name="np-peace-1947"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Carl Ferdinand Cori]], [[Gerty Cori]] já [[Bernardo Alberto Houssay]]<ref name="np-med-1947"/> ==Šoddâmeh== [[Tiätuvuárkká:Linda hogan chickasaw.jpg|thumb|right|Linda Hogan ive [[2007]]]] * [[uđđâivemáánu 8.]] peeivi – [[David Bowie]], eŋlandlâš musikkár já čaittâleijee (j. [[2016]]) * [[uđđâivemáánu 15.]] peeivi – [[Martin Chalfie]], ive [[2008]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš neurobiolog<ref name="np-chalfie-2008">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2008/chalfie/facts/ | Nommâ = Martin Chalfie | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 18.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 2.]] peeivi – [[Farrah Fawcett]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já pyevtitteijee (j. [[2009]]) * [[kuovâmáánu 11.]] peeivi – [[Kirste Paltto]], sämmilâš kirječällee * [[kesimáánu 15.]] peeivi – [[Alain Aspect]], ive [[2022]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ranskalâš fysikkár<ref name="np-aspect-2022">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2022/aspect/facts/ | Nommâ = Alain Aspect | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-07-11 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 16.]] peeivi – [[Linda Hogan]], ovtâstumstaatâlâš tivtâsteijee, čällee já aktivist * [[syeinimáánu 20.]] peeivi – [[Gerd Binnig]], ive [[1986]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim saksalâš fysikkár<ref name="np-binnig-1986">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1986/binnig/facts/ | Nommâ = Gerd Binnig | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2021-07-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 22.]] peeivi – [[Danny Glover]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já elleekovestivrejeijee * [[syeinimáánu 30.]] peeivi – [[Françoise Barré-Sinoussi]], ive [[2008]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim ranskalâš virolog * [[čohčâmáánu 11.]] peeivi – [[Máret Sárá]], orjâlâš máttáátteijee, toimâtteijee, kirječällee, aktivist, totkee já šaddoäššitobdee * [[čohčâmáánu 21.]] peeivi – [[Stephen King]], ovtâstumstaatâlâš kirječällee * [[roovvâdmáánu 1.]] peeivi – [[Aaron Ciechanover]], ive [[2004]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim [[israel]]lâš biolog * [[juovlâmáánu 8.]] peeivi – [[Kati-Claudia Fofonoff]], nuorttâlâš kirječällee (j. [[2011]]) * juovlâmáánu 8. peeivi – [[Thomas Cech]], ive [[1989]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist<ref name="np-cech-1989">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1989/cech/facts/ | Nommâ = Thomas R. Cech | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 18.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 28.]] peeivi – [[Hans Pauli Strøm]], färsuolluulâš sosiolog já politikkár (j. [[2025]])<ref name="info-strøm">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://in.fo/news-detail/vit-hava-mist-ein-av-teimum-storu | Nommâ = Vit hava mist ein av teimum stóru | Almostittem = in.fo | Äigimuddo = 2025-10-20 | Čujottum = 2025-10-20 | Kielâ = {{fo}}}}</ref> ==Jämimeh== * [[kuovâmáánu 22.]] peeivi – [[Lydia Lyytikäinen]], syemmilâš tivtâsteijee já kirječällee (š. [[1869]]) * [[syeinimáánu 12.]] peeivi – [[Heikki Kaartinen]], syemmilâš huksimmiäštár (š. [[1872]])<ref name="mfafi-kaartinen">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/heikki-kaartinen/ | Nommâ = Heikki Kaartinen | Tahhee = Parviainen, Teemu | Äigimuddo = 17.8.2021 | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 21.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 4.]] peeivi – [[Max Planck]], ive [[1918]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim [[saksa]]lâš fysikkár (š. [[1858]])<ref name="np-planck-1918">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1918/planck/facts/ | Nommâ = Max Planck | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-24 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 7.]] peeivi – [[Nicholas Murray Butler]], ive [[1931]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš filosof, diplomaat já ráávhuaktivist (š. [[1862]])<ref name="np-butler-1931">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1931/butler/facts/ | Nommâ = Nicholas Murray Butler| Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-24 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 22.]] peeivi – [[David Frölander-Ulf]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1874]])<ref name="mfafi-Frölander-Ulf">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/david-frolander-ulf/ | Nommâ = David Frölander-Ulf | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 16.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 28.]] peeivi – [[Viktor Emanuel III]], [[Italia]] kuálmád kunâgâs (š. [[1869]]) ==Kalender== {{Kalender ihe|1947}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1947">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1947/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1947]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1947">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1947/summary/ The Nobel Prize in Literature 1947]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1947">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1947/summary/ The Nobel Peace Prize 1947]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1947">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1947/summary/ The Nobel Prize in Physics 1947]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1947">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1947/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1947|*]] 5qaqskotk6wu0q73vqhjyh67ogtrbp9 0 3028 155019 146575 2026-06-16T18:41:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155019 wikitext text/x-wiki '''Kuovâmáánu 6.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 37. peivi. Ive loopân láá 328 peivid ([[kárgámihe|kárgámive]] 329 peivid). == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Ákkun, Tijjá, Terhik *syemmilâš kalender: Terhi, Terhikki, Tea, Teija, Tiia ==Tábáhtusah== [[Tiätuvuárkká:Sami flag.svg|25px|Sämilippu]] [[Säämi liputtempeivi]]: ''[[Säämi aalmugpeivi]]''<ref name="sd">[https://www.samediggi.fi/saami-aalmugpeivi/?lang=an Säämi aalmugpeivi 6.2.]</ref> (ive [[1917]] toollum [[Ruándim]]-čuákkim mield) * [[1455]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Reno]]-juuvâ leevist Tave-[[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 5,6 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VIII [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-20|kielâ={{it}}}}</ref> * [[1788]] &ndash; [[Massachusetts]]ist šoodâi [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâi]] 6. [[Ovtâstum staatâi uásistaatah|uásistaatâ]]. * [[1938]] – [[Yrjö Väisälä]] kaavnâi asteroidijd [[1462 Zamenhof]], [[1463 Nordenmarkia]], [[1477 Bonsdorffia]] já [[1478 Vihuri]]. * [[1942]] – [[Yrjö Väisälä]] kaavnâi asteroid [[2479 Sodankylä]]. * [[1994]] – [[Martti Ahtisaari]] väljejui [[Suomâ täsivääldi president]]in. * [[1999]] – Sämmilâš kirjálâšvuođâ totkee [[Vuokko Hirvonen]] nágáttâlâi tuáhtárin [[Oulu ollâopâttâh|Oulu ollâopâttuvvâst]]. * [[2000]] – [[Tarja Halonen]] väljejui [[Suomâ täsivääldi president]]in. * [[2007]] – [[Amoc]] vuossâmuš album [[Amok-kaččâm]] almostui. * [[2008]] – [[Ávvir]], uđđâ [[orjâlâškielâ]]lâš aavis vuossâmuš nummeer almostui. * [[2025]] – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] kuálmád jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 180 jiennâd.<ref name="tovima-2025-02-06">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.tovima.com/politics/tasoulas-falls-short-again-final-presidential-vote-set-for-february-12/ | Nommâ = Tasoulas Falls Short Again; Final Presidential Vote Set for February 12 | Äigimuddo = 2025-02-06 | Almostittem = Tovima | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Šoddâmeh== [[Tiätuvuárkká:Kajsa_Balto_Oslos_19.11.2022.jpg|thumb|right|[[Kajsa Balto]] juovlâkonsert [[Riijkâlävdi|Riijkâläävdi]] váldusali läävdi alne [[Oslo]]st skammâmáánu 19. peeivi 2022. Kooveest čižetpeln: Karoline Bjørhei, David Aleksander Sjølie já Kajsa Balto.]] * [[885]] – [[Daigo (kiäisár)|Daigo]], [[Jaapaan]] kiäisár iivij 897–930 (j. [[930]])<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Brown, Delmer M. & Ishida, Ichirō|Nommâ=Gukanshō: The Future and the Past|Ihe=1979|Siijđoh=290–293|Almostittemsaje=Berkeley|Almostittee=University of California Press}}</ref><ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Varley, H. Paul|Nommâ=Jinnō Shōtōki: A Chronicle of Gods and Sovereigns|Ihe=1980|Siijđoh=179–181|Almostittemsaje=New York|Almostittee=Columbia University Press}}</ref><ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Titsingh, Isaac|Nommâ=Annales des empereurs du Japon|Ihe=1834|Siijđoh=129–134|Almostittemsaje=Pariisi|Almostittee=Royal Asiatic Society, Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland}}</ref> * [[1453]] – [[Girolamo Benivieni]], italialâš tivtâsteijee (j. [[1542]]) * [[1753]] – [[Évariste de Parny]], ranskalâš tivtâsteijee (j. [[1814]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.academie-francaise.fr/les-immortels/evariste-de-forges-de-parny|nommâ=Évariste de FORGES de PARNY {{!}} Académie française|almostittem=www.academie-francaise.fr|čujottum=2022-07-01|ietf-kielâkoodi=fr}}</ref> * [[1833]] – [[J. E. B. Stuart]], ovtâstumstaatâlâš kenraal (j. [[1864]]) * [[1911]] – [[Ronald Reagan]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 40. president]] (j. [[2004]]) * [[1962]] – [[Axl Rose]], ovtâstumstaatâlâš lávloo * [[1988]] – [[Kajsa Balto]], orjâlâš musikkár, jyeigee já lávloo * [[1988]] – [[Anna Diop]], senegallâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já malli * [[1993]] – [[Axel Åhman]], suomâruátálâš kirječällee, musikkár já komikkár ==Jämimeh== * [[797]] – [[Donnchad Midi mac Domnaill]], Irland ollâkunâgâs (š. [[733]]) * [[822]] – [[Tian Bu]], Tang-dynastia kenraal (š. [[785]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://web.archive.org/web/20081029214844/http://www.sidneyluo.net/a/a16/141.htm|nommâ=Old Book of Tang, vol. 141|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2008-10-29|čujottum=2022-06-29|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref> * [[1636]] – [[Cesare Rinaldi]], italialâš tivtâsteijee (š. [[1559]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/cesare-rinaldi_(Dizionario-Biografico)/|nommâ=RINALDI, Cesare|almostittem=|čujottum=2025-08-31|ietf-kielâkoodi=it}}</ref> * [[1991]] – [[Salvador Luria]], ive [[1969]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim italialâš-ovtâstumstaatâlâš mikrobiolog (š. [[1912]])<ref name="np-luria-1969">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1969/luria/facts/ | Nommâ = Salvador E. Luria | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1998]] – [[Falco|Johann Hölzel]] (”Falco”), [[nuorttâriijkâ]]lâš lávloo (š. [[1957]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Kuovâmáánu|6]] lit98sbsu8feqxj4eypd719geyarz0y 0 3058 154960 150986 2026-06-16T18:31:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154960 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1946''' ('''MCMXLVI''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[majebargâ]]. Tot lâi [[1940-loho|1940-lovo]] čiččâd ihe. ==Tábáhtusah== ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Percy Bridgman]]<ref name="np-phys-1946"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[James Sumner]], [[John Northrop]] já [[Wendell Stanley]]<ref name="np-chem-1946"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Hermann Hesse]]<ref name="np-lit-1946"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Emily Balch]] já [[John R. Mott]]<ref name="np-peace-1946"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Hermann Joseph Muller]]<ref name="np-med-1946"/> ==Šoddâmeh== [[Tiätuvuárkká:Steven Spielberg by Gage Skidmore.jpg|thumb|left|Steven Spielberg ive [[2017]]]] * [[uđđâivemáánu 5.]] peeivi – [[Diane Keaton]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. [[2025]]) * [[uđđâivemáánu 16.]] peeivi – [[Kabir Bedi]], [[india]]lâš čaittâleijee * [[uđđâivemáánu 19.]] peeivi – [[Dolly Parton]], ovtâstumstaatâlâš countrylávloo, laavlârähtee já čaittâleijee * [[uđđâivemáánu 20.]] peeivi – [[David Lynch]], ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, -kietâčällee, -pyevtitteijee sehe kovetaaidâr já čuovâkovvejeijee (j. [[2025]]) * [[kuovâmáánu 2.]] peeivi – [[Isaias Afewerki]], [[eritrea]]lâš politikkár já [[Eritrea president|Eritrea 1. president]] * [[kuovâmáánu 26.]] peeivi – [[Ahmed Zewail]], ive [[1999]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim egyptlâš-ovtâstumstaatâlâš kemist (j. [[2016]])<ref name="np-windaus-1928">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1999/zewail/facts/ | Nommâ = Ahmed Zewail | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 27.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 19.]] peeivi – [[Steve Halliwell]], eŋlandlâš čaittâleijee (j. [[2023]]) * [[cuáŋuimáánu 22.]] peeivi – [[Lea Laitinen]], syemmilâš filosofia tuáhtár já [[Helsig ollâopâttâh|Helsig ollâopâttuv]] [[suomâkielâ]] professor emerita * [[vyesimáánu 16.]] peeivi – [[Robert Fripp]], eŋlandlâš musikkár já kitarist * [[kesimáánu 2.]] peeivi – [[Lasse Hallström]], ruátálâš elleekovestivrejeijee * [[kesimáánu 14.]] peeivi – [[Donald Trump]], ovtâstumstaatâlâš finnodâholmooš já politikkár, [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 45. president]] * [[porgemáánu 2.]] peeivi – [[Liana Isakadze]], [[georgia]]lâš vivlučuojâtteijee (j. [[2024]])<ref name="bio-isakadze">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00003475/ | Nommâ = ლიანა ისაკაძე | Almostittem = Georgia biograafisâš sänikirje | Čujottum = 2024-07-07 | Kielâ = {{ka}}}}</ref> * [[porgemáánu 7.]] peeivi – [[John C. Mather]], ive [[2006]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár já kosmolog<ref name="np-mather-2006">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2006/mather/facts/ | Nommâ = John C. Mather | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-09-27 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[porgemáánu 14.]] peeivi – [[Maila-Katriina Tuominen]], syemmilâš kulttuurtoimâtteijee (j. [[2023]])<ref name="hs-2000009855352">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000009855352.html|nommâ=Kulttuuritoimittaja Maila-Katriina Tuominen on kuollut|almostittem=Helsingin Sanomat|čujottum=2023-09-15|tahhee=Määttänen, Markus|äigimuddo=2023-09-14|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[porgemáánu 19.]] peeivi – [[Bill Clinton]], ovtâstumstaatâlâš politikkár, juuriist já [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 42. president]] * [[čohčâmáánu 1.]] peeivi – [[Barry Gibb]], brittilâš musikkár (''[[Bee Gees]]'') * [[čohčâmáánu 5.]] peeivi – [[Freddie Mercury]], eŋlandlii rock-juávhu [[Queen]] lávloo, laavlârähtee já pianist (j. [[1991]]) * [[čohčâmáánu 26.]] peeivi – [[Bryan Ferry]], [[eŋland]]lâš lávloo já [[Roxy Music]] -rockjuávhu vuáđudeijeejeessân * [[roovvâdmáánu 14.]] peeivi – [[Dan McCafferty]], skotlandlâš lávloo (j. [[2022]])<ref name="mccafferty-tg">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/13/dan-mccafferty-obituary|nommâ=Dan McCafferty obituary|almostittem=The Guardian|čujottum=2022-11-14|tahhee=Sweeting, Adam|äigimuddo=2022-11-13|kielâ={{en}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 12.]] peeivi – [[Boŋggu Ánte]], orjâlâš puásuiolmooš já jyeigee (j. [[2025]])<ref name="nrk-1.17479195">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195|nommâ=Bonggu Ánte lea eretvádjolan|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-07-03| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250703091105/https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195 | Vyerkkejum = 2025-07-03 |čujottum=2025-07-03|kielâ={{se}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 18.]] peeivi – [[Steven Spielberg]], ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee ==Jämimeh== * [[uđđâivemáánu 23.]] peeivi – [[Helene Schjerfbeck]], suomâruátálâš máálájeijee (š. [[1862]]) * [[vyesimáánu 12.]] peeivi – [[Bertel Jung]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1872]])<ref name="blf-jung">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.blf.fi/artikel.php?id=3410 | Nommâ = Jung, Bertel | Tahhee = Wäre, Ritva | Almostittem = Biografiskt lexikon för Finland | Čujottum = 16.6.2022 | Kielâ = {{sv}}}}</ref><ref name="digi-kk-jung">{{Lostâkäldee | Paječaalâ = Henkilötietoja | Almostittem = Aamulehti | Äigimuddo =12.07.1932 | Ihekerdi = 51 | Nummeer = 185 | Siijđoh = 4 | www = https://digi.kansalliskirjasto.fi/sanomalehti/binding/1721124?page=4 | Čujottum = 17.06.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[kesimáánu 4.]] peeivi – [[Ernst Lindelöf]], syemmilâš matematikkár (š. [[1870]]) * [[porgemáánu 13.]] peeivi – [[H. G. Wells]], [[eŋland]]lâš kirječällee (š. [[1866]]) * [[porgemáánu 19.]] peeivi – [[Albert Petrelius]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1865]])<ref name="mfafi-petrelius">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/albert-petrelius/ | Nommâ = Albert Petrelius | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 16.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> ==Kalender== {{Kalender ihe|1946}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1946">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1946/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1946]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1946">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1946/summary/ The Nobel Prize in Literature 1946]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1946">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1946/summary/ The Nobel Peace Prize 1946]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1946">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1946/summary/ The Nobel Prize in Physics 1946]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1946">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1946/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1946]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1946|*]] pgtziv1hn6rcnoayypeqdc7v39s2hjn 0 3068 154968 152805 2026-06-16T18:33:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154968 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1980''' ('''MCMLXXX''') lâi [[kárgámihe]], mii [[gregoriaanlâš kalender]] mield aalgij [[majebargâ|majebaargâ]] já nuuvâi [[koskokko|koskoho]]. Tot lâi [[1980-loho|1980-lovo]] vuossâmuš ihe. ==Tábáhtusah== ===Vyesimáánu=== * [[vyesimáánu 22.]] peeivi – [[Namco]] almostitij ''[[Pac-Man]]''-šlanttispeelâ [[Jaapaan|Japanist]]. ===Syeinimáánu=== * [[syeinimáánu 30.]] peeivi – [[Vanuatu]] šoodâi jiečânâssân. ===Roovvâdmáánu=== * [[roovvâdmáánu 8.]] peeivi – [[Nichibutsu]] almostitij ''[[Crazy Climber]]'' -šlanttispeelâ [[Jaapaan|Japanist]]. ===Skammâmáánu=== * ''[[Battlezone]]'' almostui.<ref name="atari1980">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://www.atarigames.com/atarinumbers90s.pdf | Nommâ = "Production Numbers" | Äigimuddo = 31.8.1999 | Almostittee = Atari | Čujottum = 9.1.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ===Juovlâmáánu=== * [[Namco]] almostitij ''[[Pac-Man]]''-šlanttispeelâ maailmvijđosávt. * [[Nichibutsu]] almostitij ''[[Crazy Climber]]'' -šlanttispeelâ maailmvijđosávt. ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[James Watson Cronin]] já [[Val Logsdon Fitch]]<ref name="np-phys-1980"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Paul Berg]], [[Walter Gilbert]] já [[Frederick Sanger]]<ref name="np-chem-1980"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Czeslaw Milosz]]<ref name="np-lit-1980"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Adolfo Pérez Esquivel]]<ref name="np-peace-1980"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Baruj Benacerraf]], [[Jean Dausset]] já [[George D. Snell]]<ref name="np-med-1980"/> === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 1980 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1980]] * [[Videospellâihe 1980|Videospeelah ive 1980]] ==Šoddâmeh== * [[njuhčâmáánu 14.]] peeivi – [[Mercedes McNab]], kanadalâš oovdiš čaittâleijee * [[vyesimáánu 24.]] peeivi – [[Fredrik Prost]], orjâlâš tuáijár já kirječällee * [[syeinimáánu 26.]] peeivi – [[Jacinda Ardern]], uđđâseelandlâš politikkár já [[Uđđâ-Seeland uáiviminister|Uđđâ-Seeland 40. uáiviminister]] * [[porgemáánu 20.]] peeivi – [[Eriikka Maalismaa]], syemmilâš vivlučuojâtteijee (j. [[2024]])<ref name="hs-2000010915467">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000010915467.html | Nommâ = Viulisti Eriikka Maalismaa, 44, on kuollut| Tahhee = Tiikkaja, Samuli | Almostittem = Helsingin Sanomat | Äigimuddo = 2024-12-19 | Čujottum = 2024-12-30 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 9.]] peeivi – [[Michelle Williams]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[čohčâmáánu 24.]] peeivi – [[Akaki Minašvili]], georgialâš politikkár * [[skammâmáánu 5.]] peeivi – [[Luke Hemsworth]], [[australia]]lâš čaittâleijee * [[skammâmáánu 12.]] peeivi – [[Ryan Gosling]], [[kanada]]lâš čaittâleijee já musikkár * [[skammâmáánu 23.]] peeivi – [[Malin Haawind]], ruátálâš kirječällee, toimâtteijee já etnolog * [[skammâmáánu 30.]] peeivi – [[Elin Anna Labba]], sämmilâš kirječällee já toimâtteijee * [[juovlâmáánu 19.]] peeivi – [[Jake Gyllenhaal]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já pyevtitteijee ==Jämimeh== [[Tiätuvuárkká:Steve-McQueen-1968 (cropped).jpg|thumb|right|Steve McQueen ive [[1968]]]] * [[kuovâmáánu 2.]] peeivi – [[William Howard Stein]], ive [[1972]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist (š. [[1911]])<ref name="np-stein-1972">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1972/stein/facts/ | Nommâ = William H. Stein | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 25.]] peeivi – [[Vladimir Vysotski]], sovjetlittolâš trubaduur, tihtâčällee já čaittâleijee (š. [[1938]]) * [[čohčâmáánu 8.]] peeivi – [[Willard Libby]], ive [[1960]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikaallâš kemist (š. [[1908]])<ref name="nobel-libby-1960">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1960/libby/facts/ | Nommâ = Willard F. Libby | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 17.12.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 12.]] peeivi – [[Lillian Randolph]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, lávloo já radiopersovn (š. [[1898]]) * [[skammâmáánu 7.]] peeivi – [[Steve McQueen]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. [[1930]]) * [[juovlâmáánu 8.]] peeivi – [[John Lennon]], brittilâš musikkár (''[[The Beatles]]'') (š. [[1940]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/John-Lennon|nommâ=John Lennon|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2024-06-01|čujottum=2024-06-18|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> ==Kalender== {{Kalender ihe|1980}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1980">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1980/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1980]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1980">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1980/summary/ The Nobel Prize in Literature 1980]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1980">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1980/summary/ The Nobel Peace Prize 1980]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1980">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1980/summary/ The Nobel Prize in Physics 1980]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1980">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1980/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1980]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1980|*]] cru6s9deta47mepuegxbiq8bldfofgo 0 3075 155059 146592 2026-06-16T18:48:26Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155059 wikitext text/x-wiki '''Uđđâivemáánu 14.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 14. peivi. Ive loopân láá 351 peivid ([[kárgámihe|kárgámive]] 352 peivid). == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Saakaar *syemmilâš kalender: Sakari, Saku, Sasu ==Tábáhtusah== * [[1972]] – [[Tanska prinses Margrethe]] šoodâi [[Listo Tanska haldâšeijein|Tanska roonnigin]].<ref name="bbc-67854395">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/world-europe-67854395|nommâ=Queen Margrethe II: Danish monarch announces abdication live on TV|almostittem=BBC News|čujottum=2023-12-31|tahhee=Howard, Jacqueline já Slow, Oliver|äigimuddo=2023-12-31|kielâ={{en}}}}</ref> * [[2024]] – [[Tanska roonnig Margrethe II]] luovâi ruuvnâst, já suu alge [[Tanska ruuvnâprinssâ Frederik|ruuvnâprinssâ Frederik]] šoodâi [[Tanska kunâgâs]]sân noomáin [[Frederik X]].<ref name="bbc-67854395">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/world-europe-67854395|nommâ=Queen Margrethe II: Danish monarch announces abdication live on TV|almostittem=BBC News|čujottum=2023-12-31|tahhee=Howard, Jacqueline já Slow, Oliver|äigimuddo=2023-12-31|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="stm-abdicerer">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.stm.dk/presse/pressemeddelelser/hendes-majestaet-dronningen-abdicerer/|nommâ=Hendes Majestæt Dronningen abdicerer|almostittem=Tanska staatâministeriö|čujottum=2024-01-01|äigimuddo=2023-12-31|kielâ={{da}}|sitaat=Samtidig vil Hans Kongelige Højhed Kronprins Frederik overtage tronen som Hans Majestæt Kong Frederik 10.}}</ref><ref name="is-2000010116108">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.is.fi/kuninkaalliset/art-2000010116108.html|nommâ=Suora lähetys: Kuningas Frederik X suuteli kuningatarta – yleisö vihelteli innoissaan|almostittem=Ilta-Sanomat|čujottum=2024-01-14|tahhee=Nousiainen, Jaana|äigimuddo=2024-01-14|kielâ={{fi}}}}</ref> ==Šoddâmeh== * [[1875]] – [[Albert Schweitzer]], ive [[1952]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim saksalâš-ranskalâš teolog, musikkár, filosof já tuáhtár (j. [[1965]])<ref name="np-schweitzer-1952">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1952/schweitzer/facts/ | Nommâ = Albert Schweitzer | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1943]] – [[Holland Taylor]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[1945]] – [[Liv Køltzow]], taažâ kirječällee (j. [[2025]])<ref name="snl-køltzow">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://snl.no/Liv_Køltzow | Nommâ = Liv Køltzow | Tahhee = Drangsholt, Janne Stigen | Almostittem = snl.no | Čujottum = 2025-10-14 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> * [[1982]] – [[Suvi West]], orjâlâš dokumentelleekovestivrejeijee já kietâčällee ==Jämimeh== [[Tiätuvuárkká:Humphrey Bogart in Invisible Stripes trailer.jpg|thumb|[[Humphrey Bogart]] ''Invisible Stripes'' -elleekovemáinusist]] * [[769]] – [[Cui Huan]], Tang-dynastia kansler (šoddâmihe ij tiäđust)<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://web.archive.org/web/20080621210529/http://www.sidneyluo.net/a/a16/108.htm|nommâ=Old Book of Tang, vol. 108|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2008-06-21|čujottum=2022-11-10|ietf-kielâkoodi=en}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://web.archive.org/web/20090202173016/http://sidneyluo.net/a/a17/120.htm|nommâ=New Book of Tang, vol. 120|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2009-02-02|čujottum=2022-11-10}}</ref> * [[1957]] – [[Humphrey Bogart]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. [[1899]]) * [[1986]] – [[Donna Reed]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. [[1921]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Uđđâivemáánu|14]] 72uj81gl758yo8igg3hkp5wpedwn7gf 0 3159 154967 151009 2026-06-16T18:33:06Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154967 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1971''' ('''MCMLXXI''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[vástuppeivi]]. Tot lâi [[1970-loho|1970-lovo]] nubbe ihe. ==Tábáhtusah== === Kesimáánu === * [[kesimáánu 6.]] peeivi – [[Mielâtiervâsvuođâ kuávdášlitto]] vuáđudui [[Koljonvirta pyecceiviäsu]]st [[Iisalmi]]st.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.mtkl.fi/toimintamme/tarinamme/|nommâ=Näin alkoi tarinamme|almostittem=Mielâtiervâsvuođâ kuávdášlitto|almostittee=Mielenterveyden keskusliitto|čujottum=2024-11-19|kielâ={{fi}}}}</ref> === Syeinimáánu === * [[syeinimáánu 30.]] peeivi – [[Apollo 15]] siäivui [[Mánudâš|Mánudáá]] asan. ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Dennis Gabor]]<ref name="np-phys-1971"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Gerhard Herzberg]]<ref name="np-chem-1971"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Pablo Neruda]]<ref name="np-lit-1971"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Willy Brandt]]<ref name="np-peace-1971"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Earl W. Sutherland]]<ref name="np-med-1971"/> === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 1971 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1971]] * [[Videospellâihe 1971|Videospeelah ive 1971]] ==Šoddâmeh== * [[uđđâivemáánu 22.]] peeivi – [[G. Yunupingu]], australialâš folkmusikkár (j. [[2017]]) * [[kuovâmáánu 4.]] peeivi – [[Eric Garcetti]], ovtâstumstaatâlâš politikkár * [[cuáŋuimáánu 12.]] peeivi – [[Shannen Doherty]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. [[2024]])<ref name="guardian-doherty">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2024/jul/14/shannen-doherty-obituary|nommâ=Shannen Doherty obituary|Tahhee= Gilbey, Ryan |Almostittem=The Guardian|Čujottum=2024-07-14|Äigimuddo=2024-07-14|Kielâ={{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 20.]] peeivi – [[Sandra Oh]], [[kanada]]lâš čaittâleijee * [[syeinimáánu 23.]] peeivi – [[Alison Krauss]], ovtâstumstaatâlâš bluegrass-lávloo já musikkár * [[čohčâmáánu 6.]] peeivi – [[Dolores O'Riordan]], [[irland]]lâš lávloo-laavlârähtee (j. [[2018]]) * [[skammâmáánu 13.]] peeivi – [[Ulla Pirttijärvi-Länsman]], sämmilâš lávloo, jyeigee já šuoŋârähtee * [[juovlâmáánu 3.]] peeivi – [[Ann-Helén Laestadius]], orjâlâš kirječällee já toimâtteijee<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.ratsit.se/19711203-Monika_Ulrika_Ann_Helen_Laestadius_Solna/0EUM-v9MDhX9ip0bq1Q4PKgzvr0zWpkfrBWHHWd1p2A|nommâ=Ann-Helen Laestadius|almostittem=www.ratsit.se|čujottum=2023-12-01|ietf-kielâkoodi=sv-se}}</ref> ==Jämimeh== * [[uđđâivemáánu 10.]] peeivi – [[Coco Chanel]], ranskalâš muotisyergi pälgisliäkkoo (š. [[1883]]) * [[syeinimáánu 1.]] peeivi – [[William Lawrence Bragg]], ive [[1915]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim australialâš-brittilâš fysikkár (š. [[1890]])<ref name="np-wl-bragg-1915">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1915/wl-bragg/facts/ | Nommâ = Lawrence Bragg | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 6.]] peeivi – [[Louis Armstrong]] (”Satchmo”), ovtâstumstaatâlâš jazz-musikkár (š. [[1901]]) * [[syeinimáánu 21.]] peeivi – [[Yrjö Väisälä‎]], syemmilâš geodeet, täsnitiettee já fysikkár (š. [[1891]]) * [[čohčâmáánu 21.]] peeivi – [[Bernardo Alberto Houssay]], ive [[1947]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim [[argentiina]]lâš fysiolog (š. [[1887]])<ref name="np-houssay-1947">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1947/houssay/facts/ | Nommâ = Bernardo Houssay | Almostittem = nobelprize.org | Almostittemsaje = | Äigimuddo = | Almostittee = | Čujottum = 7.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 20.]] peeivi – [[Roy O. Disney]], ovtâstumstaatâlâš finnodâholmooš, [[Disney Brothers Cartoon Studio]] nubbe vuáđudeijee já [[The Walt Disney Company]] toimâttâshovdâ iivij 1929–1971 (š. [[1893]]) ==Kalender== {{Kalender ihe|1971}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1971">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1971/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1971]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1971">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1971/summary/ The Nobel Prize in Literature 1971]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1971">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1971/summary/ The Nobel Peace Prize 1971]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1971">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1971/summary/ The Nobel Prize in Physics 1971]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1971">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1971/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1971]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1971|*]] 5yq4g8eqa90t7vu2dn77prsrchqrb5i 0 3185 154959 153101 2026-06-16T18:31:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154959 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1925''' ('''MCMXXV''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[tuorâstâh]]. Tot lâi [[1920-loho|1920-lovo]] kuuđâd ihe. ==Tábáhtusah== ===Syeinimáánu=== * [[syeinimáánu 27.]] peeivi – [[Aldâkkâs]] čooskij [[Taivalkoski kirkko|Taivalkoski vuossâmuu kiirkon]], mii te puállái. Muádi tiijmest kirkko lâi puállám kunnân.<ref name="kirjastovirma"/> ===Porgemáánu=== * [[porgemáánu 14.]] peeivi – [[Čokkevaarij sopâmuš]] poođij vuáimán.<ref name="lovdata">{{Nettikäldee|čujottâs=https://lovdata.no/dokument/TRAKTATEN/traktat/1920-02-09-1|nommâ=Traktat angående Spitsbergen|almostittem=lovdata.no|čujottum=2024-07-25|ietf-kielâkoodi=no}}</ref> ===Roovvâdmáánu=== * [[roovvâdmáánu 28.]] peeivi – [[Tallinna]] vuossâmuš šleđgâlâš ráiđuvávnulinjá valdui kiävtun Narva maađijist. ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[James Franck]] já [[Gustav Hertz]]<ref name="np-phys-1925"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Richard Zsigmondy]]<ref name="np-chem-1925"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[George Bernard Shaw]]<ref name="np-lit-1925"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – Sir [[Austen Chamberlain]] já [[Charles Dawes]]<ref name="np-peace-1925"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – ij kihheen<ref name="np-med-1925"/> ==Šoddâmeh== * [[uđđâivemáánu 8.]] peeivi – [[Mohan Rakesh]], [[india]]lâš kirječällee já čaaitâlmčällee (j. [[1972]]) * [[njuhčâmáánu 12.]] peeivi – [[Leo Esaki]], ive [[1973]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim [[jaapaan]]lâš fysikkár<ref name="np-esaki-1973">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1973/esaki/facts/ | Nommâ = Leo Esaki | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-07-03 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 14.]] peeivi – [[Reidar Särestöniemi]], syemmilâš kovetaaidâr (š. [[1981]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://kansallisbiografia.fi/kansallisbiografia/henkilo/1302|nommâ=Reidar Särestöniemi|čujottum=24.6.2024|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> * [[syeinimáánu 12.]] peeivi – [[Ellen-Sylvia Blind]], orjâlâš kirječällee, tihtâčällee já lávloo (j. [[2009]])<ref name="gravar.se">{{Nettikäldee|čujottâs=https://gravar.se/forsamling/arjeplog-arvidsjaurs-pastorat/arjeplogs-kyrkogard/g/ellen-sylvia-blind-b9dc5|nommâ=Ellen Sylvia Blind|almostittem=gravar.se|čujottum=2022-11-27|kielâ={{sv}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 16.]] peeivi – [[Angela Lansbury]], brittilâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. [[2022]]) * [[juovlâmáánu 12.]] peeivi – [[Ahmad Shamlou]], [[iran]]lâš tihtâčällee (j. [[2000]]) ==Jämimeh== * [[kuovâmáánu 24.]] peeivi – [[Hjalmar Branting]], ive [[1921]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim ruátálâš politikkár (š. [[1860]])<ref name="nobel-branting-1921">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1921/branting/facts/ | Nommâ = Hjalmar Branting | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2021-03-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 3.]] peeivi – [[Lauri Itkonen]], syemmilâš kirkkohiärrá já teologia kunneetuáhtár (š. [[1865]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://ylioppilasmatrikkeli.helsinki.fi/1853-1899/henkilo.php?id=21121|nommâ=ITKONEN Lauri Arvid|almostittem=ylioppilasmatrikkeli.helsinki.fi|čielgiittâs=Ylioppilasmatrikkeli 1853–1899|čujottum=2023-03-30|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.vihti.fi/wp-content/uploads/Itkonen-Lauri.pdf|nommâ=Itkonen Lauri|tahhee=Itkonen-Kaila, Marja|čujottum=30.3.2023|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Kalender== {{Kalender ihe|1925}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <ref name="kirjastovirma">[https://web.archive.org/web/20150524115126/http://www.kirjastovirma.fi/kirkot/taivalkoski/ Taivalkosken kirkko]. Kirjastovirma. Čujottum 22.7.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1925">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1925/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1925]. The Nobel Prize. Čujottum 20.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1925">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1925/summary/ The Nobel Prize in Literature 1925]. The Nobel Prize. Čujottum 20.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1925">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1925/summary/ The Nobel Peace Prize 1925]. The Nobel Prize. Čujottum 20.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1925">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1925/summary/ The Nobel Prize in Physics 1925]. The Nobel Prize. Čujottum 20.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1925">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1925/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1925]. The Nobel Prize. Čujottum 20.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1925|*]] dns15oe47t1cu6jvtfcgyddm56assv5 0 3217 154963 150999 2026-06-16T18:32:27Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154963 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1959''' ('''MCMLIX''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[tuorâstâh]]. Tot lâi [[1950-loho|1950-lovo]] majemuš ihe. ==Tábáhtusah== ===Uđđâivemáánu=== * [[uđđâivemáánu 3.]] peeivi – [[Alaska]]st šoodâi [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâi]] 49. [[Ovtâstum staatâi uásistaatah|uásistaatâ]]. * [[uđđâivemáánu 29.]] peeivi – Vuossâmuš [[Melodifestivalen]] uárnejui [[Tukholma]]st. Melodifestivalen vyeittee [[Siw Malmkvist]] ovdâstij [[Ruotâ]] [[Euroviisuh-lávlumkišto 1959|Euroviisuin siämmáá ive]] [[Cannes]]ist, [[Ranska]]ast. ===Njuhčâmáánu=== * [[njuhčâmáánu 11.]] peeivi – 4. [[Euroviisuh-lávlumkišto 1959|Euroviisuh]] uárnejuvvojii [[Cannes]]ist, [[Ranska]]ast, tastko Ranska ovdâsteijee [[André Claveau]] lâi vuáittám [[Euroviisuh-lávlumkišto 1958|ive 1958 Euroviisuh-lávlumkišto]] pitáinis ''Dors, mon amour''. ===Porgemáánu=== * [[porgemáánu 21.]] peeivi – [[Havaiji]]st šoodâi Ovtâstum staatâi 50. uásistaatâ. ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Emilio Segrè]] já [[Owen Chamberlain]]<ref name="np-phys-1959"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Jaroslav Heyrovský]]<ref name="np-chem-1959"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Salvatore Quasimodo]]<ref name="np-lit-1959"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Philip Noel-Baker]]<ref name="np-peace-1959"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Severo Ochoa]] já [[Arthur Kornberg]]<ref name="np-med-1959"/> ==Šoddâmeh== * [[uđđâivemáánu 9.]] peeivi – [[Rigoberta Menchú Tum]], ive [[1992]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim [[kʼicheʼ]]lâš kirječällee já olmoošvuoigâdvuotâpiälušteijee<ref name="np-tum-1992">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1992/tum/facts/ | Nommâ = Rigoberta Menchú Tum| Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 9.]] peeivi – [[Takaaki Kajita]], ive [[2015]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim [[jaapaan]]lâš fysikkár<ref name="np-kajita-2015">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2015/kajita/facts/ | Nommâ = Takaaki Kajita | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-02 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 15.]] peeivi – [[Mattis Hætta]], orjâlâš jyeigee já čaittâleijee (j. [[2022]])<ref name="snl-hætta">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/Mattis_Hætta|nommâ=Mattis Hætta|almostittem=snl.no|čujottum=2022-11-13|tahhee=Jernsletten, Kristin|äigimuddo=2022-11-11|kielâ={{no}}}}</ref> * [[syeinimáánu 5.]] peeivi – [[Manana Šalikašvili]], georgialâš kirječällee * [[syeinimáánu 27.]] peeivi – [[Carlos Vila Nova]], sãotomépríncipelâš politikkár já [[São Tomé já Príncipe]] 5. president * [[čohčâmáánu 22.]] peeivi – [[Saul Perlmutter]], ive [[2011]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár * [[juovlâmáánu 21.]] peeivi – [[Florence Griffith Joyner]], ovtâstumstaatâlâš almosvalastâllee (j. [[1998]]) ==Jämimeh== * [[uđđâivemáánu 3.]] peeivi – [[Edwin Muir]], [[skotland]]lâš tihtâčällee, kirječällee já jurgâleijee (š. [[1887]]) * [[kuovâmáánu 15.]] peeivi – [[Owen Willans Richardson]], ive [[1928]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim brittilâš fysikkár (š. [[1879]])<ref name="np-richardson-1928">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1928/richardson/facts/ | Nommâ = Owen Willans Richardson | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 26.]] peeivi – [[Raymond Chandler]], irlandlâš-ovtâstumstaatâlâš rikoskirječällee (š. [[1888]]) * [[cuáŋuimáánu 9.]] peeivi – [[Frank Lloyd Wright]], ovtâstumstaatâlâš arkkiteht (š. [[1867]]) * [[kesimáánu 9.]] peeivi – [[Adolf Windaus]], ive [[1928]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim saksalâš kemist (š. [[1876]])<ref name="np-windaus-1928">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1928/windaus/facts/ | Nommâ = Adolf Windaus | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 27.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 17.]] peeivi – [[Billie Holiday]], ovtâstumstaatâlâš lávloo (š. [[1915]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Billie-Holiday|nommâ=Billie Holiday|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2024-05-30|čujottum=2024-06-24|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[skammâmáánu 15.]] peeivi – [[Charles Thomson Rees Wilson]], ive [[1927]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim skotlandlâš meteorolog já fysikkár (š. [[1869]])<ref name="np-wilson-1927">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1927/wilson/facts/ | Nommâ = C.T.R. Wilson | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Kalender== {{Kalender ihe|1959}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1959">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1959/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1959]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1959">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1959/summary/ The Nobel Prize in Literature 1959]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1959">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1959/summary/ The Nobel Peace Prize 1959]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1959">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1959/summary/ The Nobel Prize in Physics 1959]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1959">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1959/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1959|*]] 85253u6hmakjije15xmixnjz8419jln 0 3218 154962 150996 2026-06-16T18:32:17Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154962 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1956''' ('''MCMLVI''') lâi [[kárgámihe]], mii [[gregoriaanlâš kalender]] mield aalgij [[pasepeivi|pasepeeivi]] já nuuvâi [[vuossargâ|vuossaargâ]]. Tot lâi [[1950-loho|1950-lovo]] čiččâd ihe. ==Tábáhtusah== ===Porgemáánu=== * [[porgemáánu 10.]] peeivi – [[Nihon Hidankyō]] vuáđudui.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/about/about2-01.html|nommâ=History|almostittem=www.ne.jp|čujottum=2024-10-11|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[porgemáánu 18.]] peeivi – [[Sämirääđi]] vuáđudui [[Sämmilij 2. tave-eennâmlâš konferens|sämmilij 2. tave-eennâmlâš konferensist]] [[Kárášjuuhâ|Kárášjuuvâst]]. ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[William Shockley]], [[John Bardeen]] já [[Walter Brattain]]<ref name="np-phys-1956"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Cyril Hinshelwood]] já [[Nikolai Semjonov]]<ref name="np-chem-1956"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Juan Ramón Jiménez]]<ref name="np-lit-1956"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – ij kihheen<ref name="np-peace-1956"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[André Cournand]], [[Werner Forssmann]] já [[Dickinson W. Richards]]<ref name="np-med-1956"/> ==Šoddâmeh== * [[kuovâmáánu 19.]] peeivi – [[Roderick MacKinnon]], ive [[2003]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš biolog<ref name="np-mackinnon-2003">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/mackinnon/facts/ | Nommâ = Roderick MacKinnon | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 12.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 23.]] peeivi – [[Karen Marie Eira Buljo]], orjâlâš kirječällee já politikkár<ref name="stortinget-buljo">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.stortinget.no/nn/representantar-og-komitear/representantane/representant/?perid=KMEB|nommâ=Buljo, Karen Marie Eira (1956-)|almostittem=Taažâ stuorrâtigge|čujottum=2022-12-31|kielâ={{nn}}}}</ref> * [[vyesimáánu 20.]] peeivi – [[Tyrone Downie]], jamaikalâš urgur, pianist já kuoskâttâsčuojâtteijee (j. [[2022]])<ref name="downie-2022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://variety.com/2022/music/news/bob-marley-keyboardist-tyrone-downie-dies-remembered-reggae-musicians-1235428543/|nommâ=Bob Marley Keyboardist Tyrone Downie Remembered by Musicians Who Knew Him|almostittem=Variety|čujottum=2022-11-18|tahhee=Jobson, "Native Wayne"|äigimuddo=2022-11-09|kielâ={{en}}}}</ref> * [[porgemáánu 10.]] peeivi – [[Lars Martin Myhre]], taažâ kitarist já šuoŋârähtee (j. [[2024]])<ref name="snl-myhre">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://snl.no/Lars_Martin_Myhre | Nommâ = Lars Martin Myhre | Tahhee = Bergan, Jon Vidar já Hammerø, Tor | Almostittem = Store norske leksikon | Äigimuddo = 2024-12-28 | Čujottum = 2024-12-31 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> * [[skammâmáánu 8.]] peeivi – [[Mari Boine]], taažâsämmilâš musikkár ==Jämimeh== * [[uđđâivemáánu 31.]] peeivi – [[A. A. Milne]], [[eŋland]]lâš kirječällee (š. [[1882]]) * [[čohčâmáánu 22.]] peeivi – [[Frederick Soddy]], ive [[1921]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim brittilâš radiokemist (š. [[1877]])<ref name="np-soddy-1921">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1921/soddy/facts/ | Nommâ = Frederick Soddy | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 12.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 25.]] peeivi – [[Risto Ryti]], syemmilâš politikkár já [[Suomâ täsivääldi president|Suomâ täsivääldi 5. president]] (š. [[1889]]) * [[skammâmáánu 4.]] peeivi – [[Georg Jägerroos]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1901]])<ref name="mfafi-jägerroos">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/georg-jagerroos/ | Nommâ = Georg Jägerroos | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 21.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[skammâmáánu 17.]] peeivi – [[Erkki Huttunen]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1901]])<ref name="mfafi-huttunen">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/erkki-huttunen/ | Nommâ = Erkki Huttunen | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 21.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 14.]] peeivi – [[J. K. Paasikivi]], syemmilâš paŋkkihovdâ, politikkár, diplomaat já [[Suomâ täsivääldi president|Suomâ täsivääldi 7. president]] (š. [[1870]]) * [[juovlâmáánu 23.]] peeivi – [[Josep Puig i Cadafalch]], [[katalonia]]lâš arkkiteht, arkeolog já politikkár (š. [[1867]]) ==Kalender== {{Kalender ihe|1956}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1956">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1956/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1956]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1956">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1956/summary/ The Nobel Prize in Literature 1956]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1956">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1956/summary/ The Nobel Peace Prize 1956]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1956">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1956/summary/ The Nobel Prize in Physics 1956]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1956">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1956/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1956]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1956|*]] 2rqez167shpre5kojm0u4nvlqi45rlu 0 3245 154969 151020 2026-06-16T18:33:26Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154969 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=19}} '''1988''' ('''MCMLXXXVIII''') lâi [[kárgámihe]], mii [[gregoriaanlâš kalender]] mield aalgij [[vástuppeivi|vástuppeeivi]] já nuuvâi [[lávurdâh|lávurduv]]. Tot lâi [[1980-loho|1980-lovo]] oovcád ihe. ==Tábáhtusah== ===Kuovâmáánu=== * [[kuovâmáánu 5.]] peeivi – [[Sinikka Tirkkonen]] vuoitij [[Runeberg-palhâšume]] [[nooveelčuágáldâh|nooveelčuágálduvâstis]] ''Luvaton elämä''.<ref name="otava-tirkkonen"/> ===Njuhčâmáánu=== * [[njuhčâmáánu 1.]] peeivi – [[Mauno Koivisto]] algâttij nube paje [[Suomâ täsivääldi president]]in. ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === * [[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Leon M. Lederman]], [[Melvin Schwartz]] já [[Jack Steinberger]]<ref name="np-phys-1988"/> * [[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Johann Deisenhofer]], [[Robert Huber]] já [[Hartmut Michel]]<ref name="np-chem-1988"/> * [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Naguib Mahfouz]]<ref name="np-lit-1988"/> * [[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[OA-ráávhuturvimjuávhuh]]<ref name="np-peace-1988"/> * [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Sir James W. Black]], [[Gertrude B. Elion]] já [[George H. Hitchings]]<ref name="np-med-1988"/> === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 1988 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1988]] * [[Videospellâihe 1988|Videospeelah ive 1988]] ==Šoddâmeh== * [[kuovâmáánu 6.]] peeivi – [[Kajsa Balto]], orjâlâš musikkár, jyeigee já lávloo * [[kuovâmáánu 6.]] peeivi – [[Anna Diop]], senegallâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já malli * [[vyesimáánu 5.]] peeivi – [[Adele]], eŋlandlâš lávloo-laavlârähtee * [[vyesimáánu 14.]] peeivi – [[Mark Zuckerberg]], [[Facebook]] vuáđudeijee * [[juovlâmáánu 22.]] peeivi – [[Basshunter|Jonas Erik Altberg]] (Basshunter), ruátálâš lávloo, pyevtitteijee já DJ * peivimeeri ij tiäđust – [[Heidi Gauriloff]], nuorttâlâš musikkár, čaittâleijee, taaidâr já tuájár. ==Jämimeh== * [[uđđâivemáánu 15.]] peeivi – [[Seán MacBride]], ive [[1974]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim [[irland]]lâš politikkár (š. [[1904]])<ref name="np-macbride-1974">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1974/macbride/facts/ | Nommâ = Seán MacBride | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 27.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 8.]] peeivi – [[Robert A. Heinlein]], ovtâstumstaatâlâš ''science fiction'' -kirječällee (š. [[1907]]) * [[vyesimáánu 27.]] peeivi – [[Ernst Ruska]], ive [[1986]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim saksalâš fysikkár (š. [[1906]])<ref name="np-ruska-1986">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1986/ruska/facts/ | Nommâ = Ernst Ruska | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 28.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 21.]] peeivi – [[Simon Grany]], ranskalâš almosvalastâllee (š. [[1899]]) * [[skammâmáánu 29.]] peeivi – [[Elof Lindström]], ruátálâš almosvalastâllee (š. [[1897]]) * [[juovlâmáánu 21.]] peeivi – [[Nikolaas Tinbergen]], ive [[1973]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim vuáládâheennâmlâš biolog já ornitolog (š. [[1907]])<ref name="np-tinbergen-1973">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1973/tinbergen/facts/ | Nommâ = Nikolaas Tinbergen | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 23.7.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Kalender== {{Kalender ihe|1988}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <ref name="otava-tirkkonen">[https://otava.fi/kirjailijat/sinikka-tirkkonen/ Sinikka Tirkkonen]. Otava. Čujottum 10.2.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-1988">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1988/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1988]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-1988">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1988/summary/ The Nobel Prize in Literature 1988]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-1988">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1988/summary/ The Nobel Peace Prize 1988]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-1988">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1988/summary/ The Nobel Prize in Physics 1988]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-1988">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1988/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988]. The Nobel Prize. Čujottum 19.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:1988|*]] inqknb54xzwypfyqv326h9y874jjs7w 0 3271 155018 146657 2026-06-16T18:41:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155018 wikitext text/x-wiki '''Kuovâmáánu 20.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 51. peivi. Ive loopân láá 314 peivid ([[kárgámihe|kárgámive]] 315 peivid). == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Hiälá *syemmilâš kalender: Heli, Heljä, Helinä, Hely ==Tábáhtusah== * [[1938]] – [[Yrjö Väisälä]] kaavnâi asteroidijd [[1449 Virtanen]], [[1450 Raimonda]] já [[2898 Neuvo]]. * [[2022]] – [[Tälviolympialiih 2022|Peking olympialiih]] nuhhii. ==Šoddâmeh== * [[1945]] – [[George F. Smoot]], ive [[2006]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár, täsnitiettee já kosmolog (j. [[2025]])<ref name="np-smoot-2006">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2006/smoot/facts/ | Nommâ = George F. Smoot | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-09-27 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1961]] – [[Jan Skoglund Paltto]], orjâlâš áámmátgolfspellee, toimâtteijee, pedagog já finnodâholmooš (ABC-Company E-skuvla AS) * [[1993]] – [[Erika Vikman]], syemmilâš lávloo já ive 2016 tangoroonnig ==Jämimeh== * [[1097]] – [[Minamoto no Tsunenobu]], jaapaanlâš aatellâš (š. [[1016]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://kotobank.jp/word/%E6%BA%90%E7%B5%8C%E4%BF%A1-139215|nommâ=Minamoto no Tsunenobu|tahhee=|almostittem=kotobank.jp|čujottum=2023-08-20|ietf-kielâkoodi=ja}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.asahi-net.or.jp/~sg2h-ymst/yamatouta/sennin/tunenobu.html|nommâ=Minamoto no Tsunenobu|almostittem=www.asahi-net.or.jp|čujottum=2023-08-20|ietf-kielâkoodi=jp}}</ref> * [[1920]] – [[Robert Peary]], ovtâstumstaatâlâš tutkâmmađhâšeijee (š. [[1856]]) * [[1972]] – [[Maria Goeppert-Mayer]], ive [[1963]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim saksalâš-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1906]])<ref name="np-mayer-1963">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1963/mayer/facts/ | Nommâ = Maria Goeppert Mayer | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 23.7.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[2024]] – [[Andreas Brehme]], saksalâš jyelgipálluspellee já jyelgipálluvälmejeijee (š. [[1960]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.trauer.de/traueranzeige/andreas-brehme-20-02-2024-8ba8398d-88b5-4d80-8605-40bd7fb2ba83|nommâ=Traueranzeigen von Andreas Brehme|almostittem=www.trauer.de|čujottum=2024-02-23|ietf-kielâkoodi=de-DE}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Kuovâmáánu|20]] buk29ir21ivp4wt9mr3ucpch72df6kh 0 3282 154973 151034 2026-06-16T18:34:06Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154973 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=20}} '''2009''' ('''MMIX''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[tuorâstâh]]. Tot lâi [[2000-loho (ihelohe)|2000-ihelove]] majemuš ihe. ==Tábáhtusah== [[Tiätuvuárkká:Jyväskylä.kuntaliitokset.svg|thumb|left|Ive 2009 [[Jyväskylä táálunkieldâ]] já [[Korpilahti]] lahtojii [[Jyväskylä]]n.]] ===Uđđâivemáánu=== * [[uđđâivemáánu 1.]] peeivi – [[Jyväskylä táálunkieldâ]] já [[Korpilahti]] lahtojii [[Jyväskylä]]n. * [[uđđâivemáánu 20.]] peeivi – [[Barack Obama]] algâttij [[Ovtâstum staatâi president]] virgeest vuossâmuu keerdi. ===Kuovâmáánu=== * [[kuovâmáánu 5.]] peeivi – [[Sofi Oksanen]] vuoitij [[Runeberg-palhâšume]] kirjestis ''Puhdistus''.<ref name="yle-5767562"/> <!-- === Njuhčâmáánu === === Cuáŋuimáánu === === Vyesimáánu === === Kesimáánu === === Syeinimáánu === === Porgemáánu === === Čohčâmáánu === --> === Roovvâdmáánu === * [[roovvâdmáánu 9.]] peeivi – [[Barack Obama]] vuoitij [[Nobel-ráávhupalhâšume]].<ref name="np-peace-2009-announcement">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/prize-announcement/|nommâ=Prize announcement|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2025-10-09|kielâ={{en}}}}</ref> <!-- === Skammâmáánu === === Juovlâmáánu === --> ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === *[[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Charles K. Kao]], [[Willard S. Boyle]] já [[George E. Smith]]<ref name="np-phys-2009"/> *[[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Venkatraman Ramakrishnan]], [[Thomas A. Steitz]] já [[Ada E. Yonath]]<ref name="np-chem-2009"/> *[[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Herta Müller]]<ref name="np-lit-2009"/> *[[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Barack Obama]]<ref name="np-peace-2009"/> *[[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Elizabeth H. Blackburn]], [[Carol W. Greider]] já [[Jack W. Szostak]]<ref name="np-med-2009"/> {{clear}} === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 2009 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2009]] * [[Videospellâihe 2009|Videospeelah ive 2009]] ==Šoddâmeh== * [[cuáŋuimáánu 15.]] peeivi – [[Julia Butters]], ovtâstumstaatâlâš pärničaittâleijee * [[vyesimáánu 4.]] peeivi – [[Henrik (Tanska prinssâ, š. 2009)|Henrik Carl Joachim Alain]], Tanska prinssâ [[Joakim (Tanska prinssâ)|Joakim]] kuálmad já prinses [[Marie (Tanska prinses)|Marie]] vuossâmuš alge<ref name="kungahuset">{{Nettikäldee | Čujottâs = http://kongehuset.dk/publish.php?id=21147 | Nommâ = A Prince is born | Almostittem = Tanska kunâgâsviäsu | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20090505185234/http://kongehuset.dk/publish.php?id=21147 | Vyerkkejum = 2009-05-05 | Čujottum = 2025-10-09 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Jämimeh== * [[uđđâivemáánu 13.]] peeivi – [[Erik Kråkström]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1919]])<ref name="mfafi-kråkström">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/erik-krakstrom/ | Nommâ = Erik Kråkström | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 21.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[vyesimáánu 5.]] peeivi – [[Ellen-Sylvia Blind]], orjâlâš kirječällee, tihtâčällee já lávloo (š. [[1925]])<ref name="gravar.se">{{Nettikäldee|čujottâs=https://gravar.se/forsamling/arjeplog-arvidsjaurs-pastorat/arjeplogs-kyrkogard/g/ellen-sylvia-blind-b9dc5|nommâ=Ellen Sylvia Blind|almostittem=gravar.se|čujottum=2022-11-27|kielâ={{sv}}}}</ref> * [[kesimáánu 8.]] peeivi – [[Omar Bongo]], gabonlâš politikkár já [[Gabon täsivääldi president|Gabon täsivääldi 2. president]] iivij 1967–2009 (š. [[1935]])<ref name="guardian-bongo">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/09/obituary-omar-bongo|nommâ=Omar Bongo|almostittem=The Guardian|čujottum=2009-06-09|äigimuddo=2024-12-31|kielâ={{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 25.]] peeivi – [[Farrah Fawcett]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já pyevtitteijee (š. [[1947]]) * [[čohčâmáánu 8.]] peeivi – [[Aage Niels Bohr]], ive [[1975]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim tanskalâš váimusfysikkár (š. [[1922]])<ref name="np-bohr-1975">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1975/bohr/facts/ | Nommâ = Aage N. Bohr | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 26.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Kalender== {{Kalender ihe|2009}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah|käldeeh <ref name="yle-5767562">[https://yle.fi/uutiset/3-5767562 Kirjallisuuden Runeberg-palkinto Oksaselle]. Yle. 5.2.2009. Čujottum 10.2.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> <!--Nobeleh--> <ref name="np-chem-2009">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 2009]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-lit-2009">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2009/summary/ The Nobel Prize in Literature 2009]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-peace-2009">[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2009/summary/ The Nobel Peace Prize 2009]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-phys-2009">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2009/summary/ The Nobel Prize in Physics 2009]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> <ref name="np-med-2009">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2009/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2009]. The Nobel Prize. Čujottum 17.3.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> }} [[Luokka:2009|*]] 75ivl12r3trrd2qmb9aj17pjza4gmc6 0 3397 155047 146705 2026-06-16T18:46:27Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155047 wikitext text/x-wiki '''Skammâmáánu 15.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 319. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 320. peivi). Ive loopân láá 46 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Jaaniit, Jaaniin, Jaaneet *syemmilâš kalender: Janika, Janita, Janina, Janette ==Tábáhtusah== [[Tiätuvuárkká:Sami flag.svg|40px|Sämilippu]] [[Säämi liputtempeivi]]: ''[[Isak Saba]] šoddâmpeivi''<ref name="kuati">[http://www.kuati.fi/smn/peera-ja-juhleh/juhlepeeivih-ja-paseh.php?material_id=1140&lang=SMN Säämi liputtempeeivih] Čujottum 17.11.2020</ref><ref name="sd">[https://www.samediggi.fi/samit-suomas/sami-leavgga-leavgabeaivvit/?lang=dav Sámi leavgga leavgabeaivvit] Čujottum 17.11.2020 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> * [[1409]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Parma]]st, [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 5,1 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VII [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-20|kielâ={{it}}}}</ref> * [[2020]] – [[Aotearoa]], [[Australia]], [[Brunei]], [[Filippiineh]], [[Indonesia]], [[Jaapaan]], [[Kambodža]], [[Kiina]], [[Laos]], [[Maadâ-Korea]], [[Malesia]], [[Myanmar]], [[Singapore]], [[Thaieennâm]] já [[Vietnam]] vuáláčallii [[Hanoi]]st maailm stuárráámuu [[rijjâkävppi]]sopâmuš [[RCEP]]. * 2020 – [[Maia Sandu]] väljejui [[Moldova president]]in. ==Šoddâmeh== * [[1772]] – [[Antonio Diedo]], italialâš arkkiteht (j. [[1847]]) * [[1875]] – [[Isak Saba]], orjâlâš máttáátteijee, [[Taažâ Stuorrâtigge|Taažâ Stuorrâtige]] vuossâmuš sämmilâš riijkâpeivialmai já [[Säämi suuvâ laavlâ]] -tiivtâ čallee (j. [[1921]]) * [[1951]] – [[Tuula Mai Salmela]], syemmilâš kirječällee ==Jämimeh== * [[1919]] – [[Alfred Werner]], ive [[1913]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim [[sveicci]]lâš [[kemia|kemist]] (š. [[1866]])<ref name="np-werner-1913">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1913/werner/facts/ | Nommâ = Alfred Werner | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2021-03-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1959]] – [[Charles Thomson Rees Wilson]], ive [[1927]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim skotlandlâš meteorolog já fysikkár (š. [[1869]])<ref name="np-wilson-1927">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1927/wilson/facts/ | Nommâ = C.T.R. Wilson | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1998]] – [[Ludvík Daněk]], [[čekkoslovakia]]lâš skiärruleggisteijee (š. [[1937]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Skammâmáánu|15]] lanezcbp65qgkllo5w0gjv8pgm22cxk 0 3415 155033 146715 2026-06-16T18:44:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155033 wikitext text/x-wiki '''Njuhčâmáánu 9.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 68. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 69. peivi). Ive loopân láá 297 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Áávu *syemmilâš kalender: Auvo, Edvin ==Tábáhtusah== * [[2023]] – [[Petr Pavel]] algâttij [[Čeeki president]] virgeest.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.irozhlas.cz/volby/petr-pavel-inaugurace-slib-snemovna-pekarova-adamova-senat-prezident-volby_2301281549_pat|nommâ=Inaugurace nově zvoleného prezidenta Petra Pavla proběhne 9. března, oznámila předsedkyně Sněmovny|almostittem=iRozhlas|čujottum=2023-01-29|äigimuddo=2023-01-28|kielâ={{cs}}}}</ref> * [[2025]] – [[Čuoigâm maailmmiäštárkištoh 2025|Čuoigâm maailmmiäštárkištoh]] nuhhii [[Ruándim]]ist.<ref name="ruándim2025">{{Nettikäldee|Čujottâs =https://portal.trondheim2025.no/no/program/|Nommâ =Onsdag 26. februar|Almostittem =Trondheim 2025 |Čujottum=2025-05-24|Kielâ={{nb}}}}</ref> ==Šoddâmeh== * [[1345]] – [[Gongyang (Goryeo)|Gongyang]], [[Goryeo]] kunâgâs iivij 1389–1392 ([[Korea]]) (j. [[1394]]) * [[1814]] – [[Taras Ševtšenko]], ukrainalâš tivtâsteijee já taaiđâmáálár (j. [[1861]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Taras-Hryhorovych-Shevchenko|nommâ=Taras Hryhorovych Shevchenko {{!}} Ukrainian poet {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2023-03-01|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1959]] – [[Takaaki Kajita]], ive [[2015]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim [[jaapaan]]lâš fysikkár<ref name="np-kajita-2015">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2015/kajita/facts/ | Nommâ = Takaaki Kajita | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-02 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1967]] – [[Siri Broch Johansen]], orjâlâš-taažâ kirječällee, lávloo, čaittâleijee já kielâpargee<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/Siri_Broch_Johansen|nommâ=Siri Broch Johansen|almostittem=Store norske leksikon|čujottum=2024-03-26|tahhee=[[Sigbjørn Skåden|Skåden, Sigbjørn]] já [[Lill Tove Fredriksen|Fredriksen, Lill Tove]]|äigimuddo=2024-02-28|kielâ={{nb}}}}</ref> ==Jämimeh== * [[886]] – [[Abu Ma'shar al-Balkhi]], persialâš matematikkár já täsnitiettee (š. [[787]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/abu-ma|nommâ=Abū Ma|almostittem=www.encyclopedia.com|čujottum=2022-06-01|kielâ={{en}}}}</ref> * [[1974]] – [[Earl Wilbur Sutherland Jr.]], ive [[1971]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist já farmakolog (š. [[1915]])<ref name="np-sutherland-1971">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1971/sutherland/facts/ | Nommâ = Earl Wilbur Sutherland Jr. | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-05-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1981]] – [[Max Delbrück]], ive [[1969]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim saksalâš-ovtâstumstaatâlâš biofysikkár (š. [[1906]])<ref name="np-delbruck-1969">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1969/delbruck/facts/ | Nommâ = Max Delbrück | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 23.7.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Njuhčâmáánu|9]] e8l2noh9ajq1iak4hqz1wzgurm9mhcs 0 3460 155064 146754 2026-06-16T18:49:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155064 wikitext text/x-wiki '''Vyesimáánu 5.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 125. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 126. peivi). Ive loopân láá 240 peivid. == Nommâpeeivih == * anarâš kalender: Mainâ * syemmilâš kalender: Maini, Melina, Melissa ==Tábáhtusah== * [[1276]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Orvieto]]st, [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 5,6 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VIII [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-15|kielâ={{it}}}}</ref> * [[1622]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Slovenia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 5,4 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VII–VIII [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv"/> ==Šoddâmeh== * [[1988]] – [[Adele]], eŋlandlâš lávloo-laavlârähtee ==Jämimeh== * [[1237]] – [[Fujiwara no Ietaka]], jaapaanlâš tivtâsteijee (š. [[1158]]) * [[2009]] – [[Ellen-Sylvia Blind]], orjâlâš kirječällee, tihtâčällee já lávloo (š. [[1925]])<ref name="gravar.se">{{Nettikäldee|čujottâs=https://gravar.se/forsamling/arjeplog-arvidsjaurs-pastorat/arjeplogs-kyrkogard/g/ellen-sylvia-blind-b9dc5|nommâ=Ellen Sylvia Blind|almostittem=gravar.se|čujottum=2022-11-27|kielâ={{sv}}}}</ref> * [[2010]] – [[Friða Á. Sigurðardóttir]], islandlâš kirječällee, jurgâleijee já filolog (š. [[1940]])<ref name="skáld-is">{{Nettikäldee|čujottâs=https://skald.is/skaldatal/97-frida-a-sigurdardottir|nommâ=Fríða Á. Sigurðardóttir|almostittem=Skáld.is|čujottum=2024-03-02|kielâ={{is}}}}</ref> * [[2023]] – [[Siiri Rantanen]], syemmilâš čyeigee já olympiavyeittee (š. [[1924]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/urheilu/art-2000009566232.html|nommâ=Hiihtäjälegenda Siiri ”Äitee” Rantanen on kuollut|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2023-05-05|čujottum=2023-05-07|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Vyesimáánu|5]] td7jiuxfww9q4dt35lob7snakxjfd75 0 3462 155065 146756 2026-06-16T18:49:27Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155065 wikitext text/x-wiki '''Vyesimáánu 8.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 128. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 129. peivi). Ive loopân láá 237 peivid. == Nommâpeeivih == * anarâš kalender: Hiäinu * syemmilâš kalender: Heino ==Tábáhtusah== * [[2002]] – vuosmuš [[Binna Bánna]] uási kullui radiost<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.oktavuohta.com/binna-banna|nommâ=Binna Bánna lasten radio|almostittem=oktavuohta|čujottum=2024-10-11|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> ==Šoddâmeh== * [[1975]] – [[Tuuni Partti]], orjâlâš lávloo já musikkár ==Jämimeh== * [[997]] – [[Taizong (kiäisár)|Taizong]], Song-dynastia kiäisár (š. [[939]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7004|nommâ=Song Shi, vol. 4|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2023-01-23|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7005|nommâ=Song Shi, vol. 5|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2023-01-23|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref> * [[1988]] – [[Robert A. Heinlein]], ovtâstumstaatâlâš ''science fiction'' -kirječällee (š. [[1907]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Vyesimáánu|8]] 71yjuq4n36n1x5sfpabwjk2tx8krryn 0 3465 155062 146759 2026-06-16T18:48:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155062 wikitext text/x-wiki '''Vyesimáánu 15.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 135. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 136. peivi). Ive loopân láá 230 peivid. == Nommâpeeivih == * anarâš kalender: Sohvi, Soofi, Sonnjá * syemmilâš kalender: Sofia, Sohvi, Sonja ==Tábáhtusah== * [[2022]] – [[Hassan Sheikh Mohamud]] algâttij [[Somalia]] president virgeest.<ref name="bbc-61438047">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.bbc.com/news/world-africa-61438047 | Nommâ = Somalia's new president elected by 327 people | Tahhee = Ali, Mohamud | Almostittem = BBC News | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 15.5.2022 | Čujottum = 16.5.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Šoddâmeh== * [[1337]] – [[Chungmok (Goryeo)|Chungmok]], [[Goryeo]] kunâgâs iivij 1344–1348 ([[Korea]]) (j. [[1348]]) * [[1825]] – [[Erik Johan Löfgren]], syemmilâš taaiđâmáálár (j. [[1884]]) * [[1887]] – [[Edwin Muir]], skotlandlâš tihtâčällee, kirječällee já jurgâleijee (j. [[1959]]) * [[1937]] – [[Madeleine Albright]], ovtâstumstaatâlâš diplomaat já Ovtâstum staatâi 64. olgominister iivij 1997–2000 (j. [[2022]]) * [[1948]] – [[Brian Eno]], eŋlandlâš musikkár * [[1989]] – [[Johan Ivvár Gaup]], orjâlâš pajeolmooš, moottorkiälkkávyeijee já jyeigee ==Jämimeh== * [[1036]] – [[Go-Ichijō (kiäisár)|Go-Ichijō]], [[Jaapaan]] kiäisár iivij 1016–1036 (š. [[1008]])<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Brown, Delmer M. & Ishida, Ichirō|Nommâ=Gukanshō: The Future and the Past|Ihe=1979|Siijđoh=307–310|Almostittemsaje=Berkeley|Almostittee=University of California Press}}</ref><ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Varley, H. Paul|Nommâ=Jinnō Shōtōki: A Chronicle of Gods and Sovereigns|Ihe=1980|Siijđoh=195–196|Almostittemsaje=New York|Almostittee=Columbia University Press}}</ref><ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Titsingh, Isaac|Nommâ=Annales des empereurs du Japon|Ihe=1834|Siijđoh=156–160|Almostittemsaje=Pariisi|Almostittee=Royal Asiatic Society, Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland}}</ref> * [[1122]] – [[Yejong (Goryeo)|Yejong]], [[Goryeo]] kunâgâs iivij 1105–1122 ([[Korea]]) (š. [[1079]]) * [[1886]] – [[Emily Dickinson]], ovtâstumstaatâlâš tivtâsteijee (š. [[1830]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Emily-Dickinson|nommâ=Emily Dickinson {{!}} Biography, Poems, Death, & Facts {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2023-01-12|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1924]] – [[Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant]], ive [[1909]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim [[ranska]]lâš diplomaat (š. [[1852]])<ref name="np-balluet-1909">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1909/balluet/facts/ | Nommâ = Paul Henri d'Estournelles de Constant | Almostittem = nobelprize.org | Almostittemsaje = | Äigimuddo = | Almostittee = | Čujottum = 2024-05-14 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1978]] – [[Kiku Amino]], [[jaapaan]]lâš kirječällee já jurgâleijee (š. [[1900]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Vyesimáánu|15]] 7a7k6b5be2sbn262afjjq1fpd65s69k 0 3472 155063 146766 2026-06-16T18:49:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155063 wikitext text/x-wiki '''Vyesimáánu 24.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 144. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 145. peivi). Ive loopân láá 221 peivid. == Nommâpeeivih == * anarâš kalender: Tuvkkâ * syemmilâš kalender: Tuukka, Touko ==Tábáhtusah== * [[1184]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Calabria]] taveoosijn, [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 6,7 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já IX [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-14|kielâ={{it}}}}</ref> * [[1086]] – [[Victor III]] väljejui katolilii kirho 158. paavin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/vittore-iii-papa-beato_(Dizionario-Biografico)/,%20https://www.treccani.it/enciclopedia/vittore-iii-papa-beato_(Dizionario-Biografico)/|nommâ=VITTORE III|almostittem=Treccani|čujottum=2024-01-07|ietf-kielâkoodi=it}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Blessed-Victor-III|nommâ=Blessed Victor III|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2024-01-01|čujottum=2024-01-07|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[2024]] – [[Säämimuseo Siida]] [[Aanaar|Anarist]] väljejui [[Ive syemmilâš museo|ive syemmilâžžân museon]].<ref name="yle-64-3-229693">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20011940/64-3-229693|nommâ=Siida válljejuvvon Suoma jagi musean|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2024-05-24|tahhee=Torikka, Xia|äigimuddo=2024-05-24|kielâ={{se}}}}</ref> ==Šoddâmeh== * [[1929]] – [[Tiina Rinne]], syemmilâš čaittâleijee (j. [[2021]]) * [[1936]] – [[Anna Joma Granefjell]], maadâsämmilâš pyecceitipšoo, radiotoimâtteijee já jurgâleijee (j. [[2025]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://roob.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4529607&set_site_id=846&cat=ads&sign=7478b5df139e561a964c6581b24e9773|nommâ=Anna Nilsine Joma Granefjell|almostittem=Arbeidets Rett|äigimuddo=2025-12-30|čujottum=2025-01-01|kielâ={{nb}} já {{sma}}}}</ref> * [[1980]] – [[Fredrik Prost]], orjâlâš tuáijár já kirječällee ==Jämimeh== * [[1153]] – [[David I (Skotland)|David I]], [[Skotland kunâgâskodde|Skotland]] kunâgâs iivij 1124–1153 (šoddâmihe ij tiäđust)<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.royal.uk/david-i-r-1124-1153|nommâ=David I (r. 1124-1153)|almostittem=www.royal.uk|čujottum=24.3.3023|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1201]] – [[Thibaut III (Champagne)|Thibaut III]], [[Champagne]] kreivâ (š. [[1179]]) * [[2019]] – [[Murray Gell-Mann]], ive [[1969]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš teoreetlâš fysikkár (š. [[1929]])<ref name="np-gell-mann-1969">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1969/gell-mann/facts/ | Nommâ = Murray Gell-Mann | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-07-17 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Vyesimáánu|24]] oggbx3ydctnahh8dav69zn1eagr0cmz 0 3487 155016 146781 2026-06-16T18:41:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155016 wikitext text/x-wiki '''Kesimáánu 14.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 165. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 166. peivi). Ive loopân láá 200 peivid. == Nommâpeeivih == * anarâš kalender: Kiälu * syemmilâš kalender: Kielo, Pihla ==Tábáhtusah== * [[2024]] – [[Jyelgipáálu euroopmiäštárkištoh 2024‎|Jyelgipáálu euroopmiäštárkištoh]] algii. ==Šoddâmeh== * [[1741]] – [[Antonio Foschini]], italialâš arkkiteht (j. [[1813]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/antonio-foschini_(Dizionario-Biografico)|nommâ=FOSCHINI, Antonio in "Dizionario Biografico"|almostittem=www.treccani.it|čujottum=2022-07-02|ietf-kielâkoodi=it-IT}}</ref> * [[1831]] – [[Georg Wilenius]], syemmilâš arkkiteht (j. [[1892]]) * [[1946]] – [[Donald Trump]], ovtâstumstaatâlâš finnodâholmooš já politikkár, [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 45. president]] * [[1948]] – [[Jovnna-Ánde Vest]], orjâlâš kirječällee já jurgâleijee * [[1954]] – [[Gianna Nannini]], italialâš lávloo-laavlârähtee ==Jämimeh== * [[957]] – [[Guadamir]], [[Vic]] pispe ([[Espanja]]) (šoddâmihe ij tiäđust)<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Alturo i Perucho, Jesús|Nommâ=Studia in codicum fragmenta|Ihe=1999|Sijđo=99|Almostittee=Universitat Autònoma de Barcelona}}</ref> * [[1892]] – [[Augusta Lundahl]], syemmilâš tivtâsteijee (š. [[1811]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Kesimáánu|14]] l9uj86lo34tmry8qdnlwwf4talnb5jw 0 3495 155017 146789 2026-06-16T18:41:26Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155017 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Wham! circa 1984-1985 (editing).jpg|thumb|right|[[George Michael]] já [[Andrew Ridgeley]] ađai [[Wham!]] suullân 1984&ndash;1985]] '''Kesimáánu 25.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 176. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 177. peivi). Ive loopân láá 189 peivid. == Nommâpeeivih == * anarâš kalender: Peeivih, Uvno * syemmilâš kalender: Uuno ==Tábáhtusah== * [[1788]] – [[Virginia]]st šoodâi [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâi]] 10. [[Ovtâstum staatâi uásistaatah|uásistaatâ]]. * [[1975]] – [[Mosambik]] šoodâi jiečânâssân [[Portugal]]ist.<ref name="cia-mosambik">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mozambique/|nommâ=Mozambique|almostittem=The World Factbook|čujottum=2025-06-25|kielâ={{en}}}}</ref> ==Šoddâmeh== * [[1789]] – [[Silvio Pellico]], italialâš kirječallee (j. [[1854]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Silvio-Pellico|nommâ=Silvio Pellico {{!}} Italian author {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2022-06-14|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1864]] – [[Walther Nernst]], ive [[1920]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim saksalâš kemist (j. [[1941]])<ref name="np-nernst-1920">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1920/nernst/facts/ | Nommâ = Walther Nernst | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1903]] – [[George Orwell]], [[eŋland]]lâš kirječällee já toimâtteijee (j. [[1950]]) * [[1907]] – [[J. Hans D. Jensen]], ive [[1963]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim saksalâš fysikkár (j. [[1973]])<ref name="np-jensen-1963">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1963/jensen/facts/ | Nommâ = J. Hans D. Jensen | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1911]] – [[William Howard Stein]], ive [[1972]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist (j. [[1980]])<ref name="np-stein-1972">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1972/stein/facts/ | Nommâ = William H. Stein | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1963]] – [[George Michael]], [[eŋland]]lâš poplávloo, laavlârähtee, pyevtitteijee já filantropist (''[[Wham!]]'') (j. [[2016]]) ==Jämimeh== * [[2009]] – [[Farrah Fawcett]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já pyevtitteijee (š. [[1947]]) * [[2025]] – [[Boŋggu Ánte]], orjâlâš puásuiolmooš já jyeigee (š. [[1946]])<ref name="nrk-1.17479195">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195|nommâ=Bonggu Ánte lea eretvádjolan|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-07-03| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250703091105/https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195 | Vyerkkejum = 2025-07-03 |čujottum=2025-07-03|kielâ={{se}}}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Kesimáánu|25]] 8p9ym8qee6f66ne7upcrozvtb2q139z 0 3516 155035 153513 2026-06-16T18:44:27Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155035 wikitext text/x-wiki '''Porgemáánu 1.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 213. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 214. peivi). Ive loopân láá 152 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Mäiree *syemmilâš kalender: Maire ==Tábáhtusah== * [[772]] – [[Stefanus III]] väljejui katolilii kirho 94. paavin.<ref name="britannica">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Stephen-III-or-IV|nommâ=Stephen III (or IV)|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2024-01-05|ietf-kielâkoodi=en}}</ref><ref name="treccani">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/papa-stefano-iii_(Dizionario-Biografico)/,%20https://www.treccani.it/enciclopedia/papa-stefano-iii_(Dizionario-Biografico)/|nommâ=STEFANO III, papa|almostittem=Treccani|čujottum=2024-01-05|ietf-kielâkoodi=it}}</ref><ref name="ch">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bstefiii.html|nommâ=Pope Stephen III (Stefano)|almostittem=www.catholic-hierarchy.org|čujottum=2024-01-05}}</ref> * [[1876]] – [[Colorado]]st šoodâi [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâi]] 38. [[Ovtâstum staatâi uásistaatah|uásistaatâ]]. * [[2024]] – Islandlâš finnodâholmooš [[Halla Tómasdóttir]] algâttij [[Island president]] virgeest.<ref name="hs-2000010601862">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/maailma/art-2000010601862.html|nommâ=Uusi presidentti Halla Tómasdóttir vannoo virka­valansa|tahhee=Ilkka, Ilmo|almostittem=Helsingin Sanomat|čujottum=2024-08-01|äigimuddo=2024-08-01|kielâ={{fi}}}}</ref> ==Šoddâmeh== * [[845]] – [[Sugawara no Michizane]], jaapaanlâš politikkár já tivtâsteijee (j. [[903]]) * [[992]] – [[Hyeonjong (Goryeo)|Hyeonjong]], [[Goryeo]] kunâgâs iivij 1009–1031 ([[Korea]]) (j. [[1031]]) * [[1084]] – [[Heonjong (Goryeo)|Heonjong]], [[Goryeo]] kunâgâs iivij 1094–1095 ([[Korea]]) (j. [[1097]]) * [[1819]] – [[Herman Melville]], ovtâstumstaatâlâš kirječällee (j. [[1891]]) * [[1945]] – [[Douglas Dean Osheroff]], ive [[1996]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš [[fyysiik|fysikkár]]<ref name="np-osheroff-1996">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1996/osheroff/facts/ | Nommâ = Douglas D. Osheroff | Almostittem = nobelprize.org | Almostittemsaje = | Äigimuddo = | Almostittee = | Čujottum = 18.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1963]] – [[Coolio]], ovtâstumstaatâlâš ráppájeijee (j. [[2022]]) * [[2001]] – [[Johannes Vang]], orjâlâš-kveeni stivrejeijee já kietâčällee * [[2002]] – [[Yungmiqu]], sämmilâš pyevtitteijee já ráppájeijee ==Jämimeh== ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Porgemáánu|1]] btz34nyqi8h42o4v6y4ynd4hv93lynf 0 3522 155036 146816 2026-06-16T18:44:37Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155036 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Elle_Marja_Vars.jpg|thumb|Sämmilâš kirječällee [[Elle Márjá Vars]] ive [[2016]]]] [[Tiätuvuárkká:Penicillin Past, Present and Future- the Development and Production of Penicillin, England, 1944 D17806.jpg|thumb|Ive [[1945]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim brittilâš biokemist já bakteriolog [[Ernst Boris Chain]] ive [[1944]]]] '''Porgemáánu 12.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 224. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 225. peivi). Ive loopân láá 141 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Šelgee *syemmilâš kalender: Kiira, Klaara ==Tábáhtusah== * [[2012]] – [[Kesiolympialiih 2012|Ive 2012 kesiolympialiih]] nuhhii. ==Šoddâmeh== * [[1887]] – [[Erwin Schrödinger]], ive [[1933]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim nuorttâriijkâlâš fysikkár (j. [[1961]])<ref name="np-schrodinger-1933">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1933/schrodinger/facts/ | Nommâ = Erwin Schrödinger | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 28.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1954]] – [[François Hollande]], ranskalâš politikkár já [[Ranska täsivääldi president|Ranska täsivääldi 24. president]] iivij [[2012]]–[[2017]] * [[1957]] – [[Elle Márjá Vars]], orjâlâš kirječällee ==Jämimeh== * [[960]] – [[Li Gu (kansler)|Li Gu]], kiinalâš kansler (š. [[903]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%AE%8B%E5%8F%B2/%E5%8D%B7262|nommâ=History of Song, vol. 262|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2022-12-06|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E7%BA%8C%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7001|nommâ=Xu Zizhi Tongjian, vol. 1|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2022-12-06|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref> * [[961]] – [[Li Jing (kiäisár)|Yuan Zong]], kiinalâš kiäisár (š. [[916]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E8%88%8A%E4%BA%94%E4%BB%A3%E5%8F%B2/%E5%8D%B7134|nommâ=Old History of the Five Dynasties, vol. 134|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2023-01-07|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E7%BA%8C%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7002|nommâ=Xu Zizhi Tongjian, vol. 2|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2023-01-07|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref> * [[1979]] – [[Ernst Boris Chain]], ive [[1945]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim brittilâš biokemist já bakteriolog (š. [[1906]])<ref name="np-chain-1945">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1945/chain/facts/ | Nommâ = Ernst B. Chain | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 23.7.2021 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1999]] – [[Giuseppe Beviacqua]], italialâš almosvalastâllee (š. [[1914]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Porgemáánu|12]] 3sgqpap037yatq14uhf86aov24agkod 0 3538 155069 151316 2026-06-16T18:50:06Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155069 wikitext text/x-wiki '''Čohčâmáánu 11.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 254. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 255. peivi). Ive loopân láá 111 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Sander, Aleksander *syemmilâš kalender: Santeri, Santtu, Aleksanteri, Ali, Sandra, Aleksandra ==Tábáhtusah== * [[1703]] – [[Petroskoi]] vuáđudui. * [[1881]] – [[Elm]]ist tábáhtui stuorrâ luándukatastrof. Väärist luovânii ennuv eennâm já keeđgih. Ubâ rihte koočâi. Tot peeitij vuálá maaŋgâid tááluid já ulmuid. Maaŋgah loveh ulmuuh jammii.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://web.archive.org/web/20161011145502/http://www.elm.ch/sommer/nav-main/region/geschichte/bergsturz-elm.html|nommâ=Der Bergsturz von Elm|almostittem=web.archive.org|äigimuddo=2016-10-11|almostittee=Elm Ferienregion|čujottum=2025-03-23|ietf-kielâkoodi=de}}</ref> * [[1981]] – [[Suomâ täsivääldi president]] [[Urho Kekkonen]] paasij puoccâmluámun. Uáiviminister [[Mauno Koivisto]]st šoodâi virgetahhee president já sisašijminister [[Eino Uusitalo]]st virgetahhee uáiviminister. ==Šoddâmeh== * [[1802]] – [[Claes Albert Tulindberg]], syemmilâš matematikkár (j. [[1865]]) * [[1944]] – [[Serge Haroche]], ive [[2012]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ranskalâš fysikkár<ref name="np-haroche-2012">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2012/haroche/facts/ | Nommâ = Serge Haroche | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-03 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1947]] – [[Máret Sárá]], orjâlâš máttáátteijee, toimâtteijee, kirječällee, aktivist, totkee já šaddoäššitobdee * [[1960]] – [[Hiroshi Amano]], ive [[2014]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim [[jaapaan]]lâš fysikkár, insner já utkee<ref name="np-amano-2014">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2014/amano/facts/ | Nommâ = Hiroshi Amano | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-03 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Jämimeh== * [[1973]] – [[Salvador Allende]], [[chile]]lâš tuáhtár, politikkár já [[Chile president|Chile 29. president]] (š. [[1908]]) * [[1987]] – [[Peter Tosh|Winston Hubert McIntosh]] (''Peter Tosh''), [[jamaika]]lâš musikkár (š. [[1944]]) * [[2018]] – [[Kalle Könkkölä]], syemmilâš politikkár já oovdiš aalmugovdâsteijee (š. [[1950]]) * [[2021]] – [[Minna Aaltonen]], syemmilâš čaittâleijee (š. [[1966]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Čohčâmáánu|11]] bunggc45ekwyigrhkw5qx6nvjc3yqpd 0 3544 155070 146838 2026-06-16T18:50:17Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155070 wikitext text/x-wiki '''Čohčâmáánu 23.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 266. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 267. peivi). Ive loopân láá 99 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Mielâ, Mielâh *syemmilâš kalender: Mielikki, Minja, Miisa ==Tábáhtusah== ==Šoddâmeh== * [[1915]] – [[Clifford Shull]], ive [[1994]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. [[2001]])<ref name="np-shull-1994">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1994/shull/facts/ | Nommâ = Clifford G. Shull | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-07-12 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1952]] – [[Nils Henrik Måsø]], orjâlâš toimâtteijee já politikkár (j. [[2022]])<ref name="nrk-1.15807130">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/journalista-nils-henrik-maso-lea-japman-1.15807130 | Nommâ = Journalista Nils Henrik Måsø lea jápmán | Tahhee = Larsen, Dan Robert | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 12.1.2022 | Almostittee = NRK Sápmi | Čujottum = 14.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> * [[1973]] – [[Miika Nousiainen]], syemmilâš toimâtteijee, kirječällee já kietâčällee ==Jämimeh== * [[788]] – [[Ælfwald I (Northumbria kunâgâs)|Ælfwald I]], [[Northumbria]] kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://pase.ac.uk/jsp/persons/CreatePersonFrames.jsp?personKey=7250|nommâ=Ælfwald 7 (Male)|almostittem=pase.ac.uk|čujottum=2023-05-29|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[965]] – [[Al-Mutanabbi]], muslimlâš tivtâsteijee (š. [[915]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/al-Mutanabbi|nommâ=al-Mutanabbī {{!}} Muslim poet {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2022-12-31|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Čohčâmáánu|23]] 37j3wpanb0n4sxl75h8k37d5kcqdi4w 0 3561 155040 146855 2026-06-16T18:45:17Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155040 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Kamala Harris official photo (cropped).jpg|thumb|right|[[Kamala Harris]] ive [[2017]]]] [[Tiätuvuárkká:SlinCraze_at_Riddu_Riđđu_2019_01.jpg|thumb|right|[[SlinCraze]] [[Riddu Riđđu]] -festivaalist ive [[2019]]]] '''Roovvâdmáánu 20.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 293. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 294. peivi). Ive loopân láá 72 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Kuttoor, Kasper *syemmilâš kalender: Kauno, Kasper, Kasperi, Jasper, Jesper ==Tábáhtusah== * [[2023]] – Maailm vuossâmuu [[Nuorttâlâškielâ|nuorttâlâškielâg]] kuhes elleekove [[Jeʹvida]] vuosâeehid uárnejui [[Suomâ]]st.<ref name="yle-20056156">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20056156|nommâ=Je'vida tuo pakkosuomalaistamisen traumat valkokankaalle – Eeva Nykänen: ”Se itketti eniten, miten lapsia silloin käsiteltiin”|almostittem=Yle Uutiset|čujottum=2023-10-20|tahhee=Kelemeny, Sara|äigimuddo=2023-10-20|kielâ={{fi}}}}</ref> ==Šoddâmeh== * [[1275]] – [[Chungseon (Goryeo)|Chungseon]], [[Goryeo]] kunâgâs ive 1298 já iivij 1308–1313 ([[Korea]]) (j. [[1325]]) * [[1891]] – [[James Chadwick]], ive [[1935]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim brittilâš fysikkár (j. [[1974]])<ref name="np-phys-1935">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1935/chadwick/facts/|nommâ= James Chadwick |almostittem=nobelprize.org|čujottum=2024-05-08|kielâ={{en}}}}</ref> * [[1901]] – [[Aarne Hytönen]], syemmilâš arkkiteht (j. [[1972]])<ref name="mfafi-hytönen">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/aarne-hytonen/ | Nommâ = Aarne Hytönen | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 16.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[1964]] – [[Kamala Harris]], ovtâstumstaatâlâš äššivyeijee, politikkár já [[Ovtâstum staatâi väripresident|Ovtâstum staatâi 49. väripresident]] * [[1990]] – [[SlinCraze]], orjâlâš ráppájeijee [[Taažâ]] peln ==Jämimeh== * [[1892]] – [[Georg Wilenius]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1831]]) * [[1984]] – [[Carl Ferdinand Cori]], ive [[1947]] [[Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim [[Nuorttâriijkâ-Uŋgar|nuorttâriijkâ-uŋgarlâš]]-[[Ovtâstum staatah|ovtâstumstaatâlâš]] biokemist (š. [[1896]])<ref name="np-cori-cf-1947">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1947/cori-cf/facts/ | Nommâ = Carl Cori | Almostittem = nobelprize.org | Almostittemsaje = | Äigimuddo = | Almostittee = | Čujottum = 11.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[2025]] – [[Hans Pauli Strøm]], färsuolluulâš sosiolog já politikkár (š. [[1947]])<ref name="info-strøm">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://in.fo/news-detail/vit-hava-mist-ein-av-teimum-storu | Nommâ = Vit hava mist ein av teimum stóru | Almostittem = in.fo | Äigimuddo = 2025-10-20 | Čujottum = 2025-10-20 | Kielâ = {{fo}}}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Roovvâdmáánu|20]] i47is1jylx9v5trduynynmrqq7mdvtl 0 3577 155049 146871 2026-06-16T18:46:47Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155049 wikitext text/x-wiki '''Skammâmáánu 6.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 310. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 311. peivi). Ive loopân láá 55 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Mimosa *syemmilâš kalender: Mimosa ==Tábáhtusah== [[Tiätuvuárkká:Flag of Finland.svg|25px|Suomâ lippu]] [[Suomâ liputtempeivi|Suomâ vuáhádum liputtempeivi]]: ''[[ruátálâšvuođâ peivi]]'' ađai [[Kustaa II Aadolf|Kustaa Adolf -peivi]] * [[1599]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Nera (juuhâ)|Nera]]-juuvâ leevist Koskâ-[[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 6,0 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já IX [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-22|kielâ={{it}}}}</ref> * [[1887]] – [[Celtic FC]] vuáđudui. ==Šoddâmeh== * [[1841]] – [[Armand Fallières]], ranskalâš politikkár já [[Ranska täsivääldi president|Ranska president]] iivij [[1906]]–[[1913]] (j. [[1931]]) * [[1991]] – [[John André Eira]], orjâlâš musikkár já jyeigee ==Jämimeh== * [[838]] – [[Li Yong (prinssâ)|Li Yong]], [[Tang-dynastia]] prinssâ (šoddâmihe ij tiäđust)<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E8%88%8A%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7175|nommâ=Old Book of Tang, vol. 175|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2022-10-21|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref> * [[907]] – [[Heribert I (Vermandois)|Heribert I]], frankkilâš aatellâš (šoddâmihe ij tiäđust)<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://fmg.ac/Projects/MedLands/FRANKISH%20NOBILITY.htm#HeribertIdied900907A|nommâ=CAROLINGIAN NOBILITY – Heribert I|almostittem=fmg.ac|čujottum=2022-12-17|ietf-kielâkoodi=en}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://fmg.ac/Projects/MedLands/nfravalver.htm#HeribertIdied900907|nommâ=NORTHERN FRANCE – VALOIS, VERMANDOIS – Heribert|almostittem=fmg.ac|čujottum=2022-12-17|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1097]] – [[Heonjong (Goryeo)|Heonjong]], [[Goryeo]] kunâgâs iivij 1094–1095 ([[Korea]]) (š. [[1084]]) * [[2012]] – [[Trygve Lund Guttormsen]], sämmilâš kovetaaidâr já politikkár (š. [[1933]]) * [[2025]] – [[James D. Watson]], ive [[1962]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš molekyylbiolog já genetikkár (š. [[1928]])<ref name="nyt-watson">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html | Nommâ = James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 | Tahhee = Dean, Cornelia | Almostittem = The New York Times | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20251107194922/https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html | Vyerkkejum = 2025-11-07 |Äigimuddo = 2025-11-07 | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Skammâmáánu|6]] 2tlpjgrpc472tx5xatet9ct3dhnjbxx 0 3579 155050 146873 2026-06-16T18:46:57Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155050 wikitext text/x-wiki '''Skammâmáánu 9.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 313. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 314. peivi). Ive loopân láá 52 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Särree, Sarree *syemmilâš kalender: Teuvo ==Tábáhtusah== [[Tiätuvuárkká:Sami flag.svg|25px|Sämilippu]] [[Säämi liputtempeivi]]: ''[[Suomâ]] [[Säämi Parlament]] vuáđudempeivi''<ref name="kuati">[http://www.kuati.fi/smn/peera-ja-juhleh/juhlepeeivih-ja-paseh.php?material_id=1140&lang=SMN Säämi liputtempeeivih] Čujottum 17.11.2020</ref><ref name="sd">[https://www.samediggi.fi/samit-suomas/sami-leavgga-leavgabeaivvit/?lang=dav Sámi leavgga leavgabeaivvit] Čujottum 17.11.2020 <small>(orjâlâškielân)</small></ref> * [[1046]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Adige]]-juuvâ leevist Tave-[[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 6,0 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já IX [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-13|kielâ={{it}}}}</ref> * [[1973]] – [[Suomâ]] [[Säämi Parlament]] vuáđudui. * [[1981]] – [[Uárjivuotâ]] kieldui [[Mauritania]]st majemužžân staattân maailmist. Ton maŋa uárjivuotâ lii lamaš kieldum ubâ maailmist. Kiäldust peerusthánnáá uárjivuotâ ij kuittâg lamaš rikos Mauritaniast ovdil ive 2007. ==Šoddâmeh== * [[955]] – [[Gyeongjong (Goryeo)|Gyeongjong]], [[Goryeo]] kunâgâs iivij 975–981 ([[Korea]]) (j. [[981]]) * [[1914]] – [[Hedy Lamarr]], nuorttâriijkâlâš čaittâleijee já utkee (j. [[2000]]) * [[1960]] – [[Andreas Brehme]], saksalâš jyelgipálluspellee já jyelgipálluvälmejeijee (j. [[2024]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.trauer.de/traueranzeige/andreas-brehme-20-02-2024-8ba8398d-88b5-4d80-8605-40bd7fb2ba83|nommâ=Traueranzeigen von Andreas Brehme|almostittem=www.trauer.de|čujottum=2024-02-23|ietf-kielâkoodi=de-DE}}</ref> ==Jämimeh== * [[2022]] – [[Gal Costa]], brasilialâš lávloo (š. [[1945]])<ref name="costa-tg">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/09/gal-costa-brazilian-singer-dies-at-77|nommâ=Gal Costa, influential Brazilian singer, dies aged 77|almostittem=The Guardian|čujottum=2022-11-13|tahhee=Horton, Adrian|äigimuddo=2022-11-09|kielâ={{en}}}}</ref> * [[2022]] – [[Mattis Hætta]], orjâlâš jyeigee já čaittâleijee (š. [[1959]])<ref name="nrk-1.16172845">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/simmona-mahtte_-ovdde_-melodi-grand-prix-vuoiti-lea-eret-vadjolan-1.16172845|nommâ=Máilmmi dovdoseamos luođi juoigi lea vádjolan|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2022-11-13|tahhee=Pulk, Ronald já Myrskog, Lena Marja|äigimuddo=2022-11-10|kielâ={{se}}}}</ref><ref name="snl-hætta">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/Mattis_Hætta|nommâ=Mattis Hætta|almostittem=snl.no|čujottum=2022-11-13|tahhee=Jernsletten, Kristin|äigimuddo=2022-11-11|kielâ={{no}}}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Skammâmáánu|9]] 9d7u9qbmy3nag4cz82exuc43vogz0c7 0 3595 155011 146889 2026-06-16T18:40:27Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155011 wikitext text/x-wiki '''Juovlâmáánu 3.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 337. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 338. peivi). Ive loopân láá 28 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Meerâ *syemmilâš kalender: Meri, Vellamo ==Tábáhtusah== * [[1315]] – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[L'Aquila eennâmkodde]]est [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 5,8 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VIII–IX [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-16|kielâ={{it}}}}</ref> * [[1818]] – [[Illinois]]ist šoodâi [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâi]] 21. [[Ovtâstum staatâi uásistaatah|uásistaatâ]]. * [[1881]] – ''[[Aamulehti]]''-lostâ vuossâmuš nummeer almostui. ==Šoddâmeh== * [[1752]] – [[Pasquale Belli]], italialâš arkkiteht (j. [[1833]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/pasquale-belli_(Dizionario-Biografico)|nommâ=BELLI, Pasquale in "Dizionario Biografico"|almostittem=www.treccani.it|čujottum=2022-06-19|ietf-kielâkoodi=it-IT}}</ref> * [[1800]] – [[France Prešeren]], slovenialâš tivtâsteijee (j. [[1849]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/France-Preseren|nommâ=France Prešeren {{!}} Slovene poet {{!}} Britannica|almostittem=www.britannica.com|čujottum=2022-06-15|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[1948]] – [[Ozzy Osbourne]], eŋlandlâš lávloo já laavlârähtee (j. [[2025]])<ref name="guardian-osbourne">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/music/2025/jul/22/ozzy-osbourne-black-sabbath-frontman-and-icon-of-british-heavy-metal-dies-aged-76 | nommâ = Ozzy Osbourne, Black Sabbath frontman and icon of British heavy metal, dies aged 76 | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Beaumont-Thomas, Ben | Äigimuddo = 2025-07-22 | Čujottum = 2025-07-22 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1960]] – [[Daryl Hannah]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee * [[1971]] – [[Ann-Helén Laestadius]], orjâlâš kirječällee já toimâtteijee<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.ratsit.se/19711203-Monika_Ulrika_Ann_Helen_Laestadius_Solna/0EUM-v9MDhX9ip0bq1Q4PKgzvr0zWpkfrBWHHWd1p2A|nommâ=Ann-Helen Laestadius|almostittem=www.ratsit.se|čujottum=2023-12-01|ietf-kielâkoodi=sv-se}}</ref> ==Jämimeh== * [[1202]] – [[Myeongjong (Goryeo)|Myeongjong]], [[Goryeo]] kunâgâs iivij 1170–1197 ([[Korea]]) (š. [[1131]]) ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Juovlâmáánu|3]] 62pa2quq5tuihs40809cx8y2pbcs13v 0 3602 155010 146896 2026-06-16T18:40:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155010 wikitext text/x-wiki '''Juovlâmáánu 12.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 346. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 347. peivi). Ive loopân láá 19 peivid. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Tuovâ *syemmilâš kalender: Tuovi ==Tábáhtusah== * [[1787]] – [[Pennsylvania]]st šoodâi [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâi]] nubbe [[Ovtâstum staatâi uásistaatah|uásistaatâ]]. * [[1964]] – [[Jomo Kenyatta]] algâttij [[Kenia president]] virgeest. * [[2002]] – Eŋgâlâskielâlâš [[Wikisänikirje]] algâttij tooimâs. ==Šoddâmeh== * [[1559]] – [[Cesare Rinaldi]], italialâš tivtâsteijee (j. [[1636]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/cesare-rinaldi_(Dizionario-Biografico)/|nommâ=RINALDI, Cesare|almostittem=|čujottum=2025-08-31|ietf-kielâkoodi=it}}</ref> * [[1786]] – [[William L. Marcy]], ovtâstumstaatâlâš politikkár (j. [[1857]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://bioguide.congress.gov/search/bio/M000127|nommâ=Bioguide Search|almostittem=bioguide.congress.gov|čujottum=2022-06-14|kielâ={{en}}}}</ref> * [[1863]] – [[Edvard Munch]], [[taažâ]] máálájeijee (''[[Čuárvus]]'') (j. [[1944]]) * [[1866]] – [[Alfred Werner]], ive [[1913]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim [[sveicci]]lâš kemist (j. [[1919]])<ref name="np-werner-1913">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1913/werner/facts/ | Nommâ = Alfred Werner | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2021-03-21 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1903]] – [[Yasujirō Ozu]], [[jaapaan]]lâš elleekovestivrejeijee já kietâčällee (j. [[1963]]) * [[1915]] – [[Frank Sinatra]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já lávloo (j. [[1998]]) * [[1925]] – [[Ahmad Shamlou]], [[iran]]lâš tihtâčällee (j. [[2000]]) * [[1932]] – [[Viktor Sukhodrev]], [[sovjetlitto]]lâš já ryeššilâš jurgâleijee já tulkkâ (j. [[2014]]) * [[1937]] – [[Connie Francis]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já lávloo * [[1940]] – [[Dionne Warwick]], ovtâstumstaatâlâš lávloo * [[1946]] – [[Boŋggu Ánte]], orjâlâš puásuiolmooš já jyeigee (j. [[2025]])<ref name="nrk-1.17479195">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195|nommâ=Bonggu Ánte lea eretvádjolan|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-07-03| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250703091105/https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195 | Vyerkkejum = 2025-07-03 |čujottum=2025-07-03|kielâ={{se}}}}</ref> * [[1960]] – [[Martina Hellmann]], [[saksa]]lâš [[skiärruleggistem|skiärruleggisteijee]] * [[1963]] – [[Julduz Usmonova]], [[uzbekistan]]lâš lávloo já čaittâleijee * [[1969]] – [[Michael Möllenbeck]], [[saksa]]lâš [[skiärruleggistem|skiärruleggisteijee]] * [[1985]] – [[Ekow]], [[Liberia]]st šoddâm syemmilâš ráppájeijee<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/kuka-on-jesse-markin-6-vuotiaana-suomeen-muuttaneen-rapparin-harteilla-on-seuraavan-kansainvalisen-menestyjan-viitta-nuorena-mukulana-egopaissani-mietin-etta-kylla-ma-tuon-pystyn-tekemaan/7916952|nommâ=Kuka on Jesse Markin?|almostittem=mtvuutiset.fi|äigimuddo=2020-09-05|čujottum=2022-10-17|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[1993]] – [[Kevin Holmström]], suomâruátálâš musikkár, čaittâleijee já komikkár ==Jämimeh== * [[817]] – [[Wu Yuanji]], Tang-dynastia kenraal (šoddâmihe ij tiäđust)<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E8%88%8A%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7145|nommâ=Old Book of Tang, vol. 145|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2022-08-14|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E6%96%B0%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7214|nommâ=New Book of Tang, vol. 214|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2022-08-14|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref> * [[1807]] – [[Giuseppe Antonio Maria Michele Mainoni]], italialâš kenraal (š. [[1754]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-antonio-majnoni_(Dizionario-Biografico)|nommâ=MAJNONI, Giuseppe Antonio in "Dizionario Biografico"|almostittem=www.treccani.it|čujottum=2022-07-05|ietf-kielâkoodi=it-IT}}</ref> * [[1963]] – [[Yasujirō Ozu]], [[jaapaan]]lâš elleekovestivrejeijee já kietâčällee (š. [[1903]]) * [[1968]] – [[Tallulah Bankhead]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. [[1902]]) * [[2003]] – [[Heydər Əliyev]], [[azerbaidžan]]lâš politikkár já [[Azerbaidžan president|Azerbaidžan täsivääldi 3. president]] iivij [[1993]]–[[2003]] (š. [[1923]]) * [[2020]] – [[Jack Steinberger]], ive [[1988]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1921]])<ref name="np-steinberger-1988">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1988/steinberger/facts/ | Nommâ = Jack Steinberger | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-05-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Juovlâmáánu|12]] 3umjzdb67scjfbhl1n0m84r0c89xul3 0 3613 155012 146907 2026-06-16T18:40:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155012 wikitext text/x-wiki '''Juovlâmáánu 30.''' peivi lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield ive 364. peivi ([[kárgámihe|kárgámive]] 365. peivi). Ive loopân lii 1 peivi. == Nommâpeeivih == *anarâš kalender: Taavvid *syemmilâš kalender: Taavi, Daavid, Taavetti ==Tábáhtusah== * [[1456]] – Eennâm tuárgistij [[Napoli eennâmkodde]]est [[Italia]]st. [[Eennâmtuárgástâs]] intensiteet lâi 4,7 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield já VI [[Mercalli ciäkkádâh|Mercalli ciäkkáduv]] mield.<ref name="ingv">{{Nettikäldee|čujottâs=http://storing.ingv.it/cfti/cfti5/|nommâ=CFTI5Med|almostittem=storing.ingv.it|čujottum=2022-06-20|kielâ={{it}}}}</ref> * [[1940]] – [[Yrjö Väisälä]] kaavnâi asteroid [[2750 Loviisa]]. * [[2002]] – [[Mwai Kibaki]] algâttij [[Kenia president]] virgeest vuossâmuu keerdi. ==Šoddâmeh== * [[1865]] – [[Rudyard Kipling]], ive [[1907]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim brittilâš kirječällee, tihtâčällee já brittilâš imperium rämideijee (j. [[1936]])<ref name="np-kipling-1907">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1907/kipling/facts/ | Nommâ = Rudyard Kipling | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 27.10.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[1884]] – [[Hideki Tōjō]], jaapaanlâš politikkár, [[Jaapaan suátiviehâminister]] já [[Jaapaan uáiviminister|Jaapaan 40. uáiviminister]] (j. [[1948]]) * [[1915]] – [[Valter Nyström]], ruátálâš almosvalastâllee (j. [[2011]]) * [[1968]] – [[Niko Valkeapää]], orjâlâš musikkár, lávloo, jyeigee, politikkár, máttáátteijee já čaittâleijee ==Jämimeh== * [[903]] – [[Tian Jun]], kiinalâš suátihiärrá (š. [[858]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E6%96%B0%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7189|nommâ=New Book of Tang, vol. 189|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2022-10-22|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://zh.wikisource.org/wiki/%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7264|nommâ=Zizhi Tongjian, vol. 264|almostittem=zh.wikisource.org|čujottum=2022-10-22|ietf-kielâkoodi=zh}}</ref> * [[1072]] – [[Al-Qushayri]], persialâš teolog (š. [[986]])<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Bosworth, C.E.; van Donzel, E.; Lewis, B. & Pellat, Ch.|Nommâ=Encyclopaedia of Islam|Ihe=1986|Loho=|Sijđo=526|Čielgiittâs=Vol. V (Khe-Mahi)|Almostittemsaje=Leiden, Holland|Almostittee=Brill|Isbn=9004057455|Kielâ={{en}}}}</ref> * [[1917]] – [[Gustaf Nyström]], syemmilâš arkkiteht, rehtor já arkkitehtuur professor (š. [[1856]])<ref name="mfafi">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/gustaf-nystrom/ | Nommâ = Gustaf Nyström | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 16.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[1958]] – [[Elsi Borg]], syemmilâš arkkiteht (š. [[1893]])<ref name="mfafi-borg">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mfa.fi/kokoelmat/arkkitehdit/elsi-borg/ | Nommâ = Elsi Borg | Almostittem = Arkkitehtuurmuseo | Čujottum = 21.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[2022]] – [[Barbara Walters]], ovtâstumstaatâlâš toimâtteijee (š. [[1929]])<ref name="variety-walters">{{Nettikäldee|čujottâs=https://variety.com/2022/tv/news/barbara-walters-dead-journalist-celebrity-interviewer-abc-news-1235476703/|nommâ=Barbara Walters, Pioneering Journalist and Queen of Celebrity Interviews, Dies at 93|almostittem=Variety|čujottum=2023-01-01|tahhee=Dagan, Carmel|äigimuddo=2022-12-30|kielâ={{fi}}}}</ref> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Kalender}} [[Luokka:Juovlâmáánu|30]] k3fhukidckbtm4blg8ulmb6dmowv838 0 7314 155022 147276 2026-06-16T18:42:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155022 wikitext text/x-wiki {{Musikkár | nommâ = Mari Boine<br/>Jovssat Ovllá Jovssat Mari<ref name="lehtola-322-327">{{Kirjekäldee | Tahhee = Lehtola, Jorma | Ihe = 2007 | Nommâ = Laulujen Lappi: tarinoita haavemaasta | Almostittee = Kustannus-Puntsi | Almostittemsaje = Jyväskylä | Siijđoh = 322–327 | Čujottum = 2021-04-21 | Kielâ = {{fi}}}}</ref><br/>Reista-Biret-Ristena Mari<ref name="hirvasvuopio-tuni-63"/> | kove = Riddu_Riđđu_18_Mari_Boine-9633_(42694423734)_crop_oaivi.jpg | šoddâmäigi = {{Šoddâmäigi já ahe|8|11|1956}} | šoddâmsaje = [[Kárášjuuhâ]], [[Taažâ]] | jáámmám = | hävdi = | aalmugjeessânvuotâ = [[Taažâ]] | artistnommâ = Mari Boine<br/>Mari Boine Persen | lávlumkielah = | aktiivlâžžân = [[1985]]– | genreh = [[juáigus]], [[jazz]], [[R&B]], [[urban contemporary]] | čuojânâsah = jienâ, rumbu | muusikjuávhuh = | skiärrufinnodâh = [[Real World Records]] | palhâšumeh = el.<br/>* [[Sämirääđi kunneepalhâšume]] (1992)<br/>* [[Áillohaš-muusikpalhâšume]] (1993)<br/>* [[Tave-enâmij rääđi muusikpalhâšume]] (2003)<br/>* [[Spellemann-palhâšume]] (4 keerdi)<br/>* [[Spellemann-kunneepalhâšume]] (2018) | vaanhimeh = Josef Boine Olsen (1922–1990)<br/>Kirsten Vuolab (1924–1991) | pelikyeimi = | párnááh = | päikkisijđo = https://www.mariboine.no/ }} [[Tiätuvuárkká:Mari Boine Riddu.jpg|thumb|Mari Boine [[Riddu Riđđu]] -festivaalist ive [[2006]]]] '''Mari Brit Randi Boine'''<ref name="nbl-snl-boine">{{Nettikäldee | Tahhee = Nedland, Sigbjørn | Čujottâs = https://nbl.snl.no/Mari_Boine | Nommâ = Musiker og Sanger Mari Boine | Almostittem = Norsk Biografisk Leksikon | Äigimuddo = 2009-02-13 | Čujottum = 2021-04-21| Kielâ = {{nb}}}}</ref> (ovdil '''Boine Persen''', js. '''Olsen''', eeji mield {{k-se|Jovssat Ovllá Jovssat Mari}}<ref name="lehtola-322-327"/> já eeni mield ''Reista-Biret-Ristena Mari''<ref name="hirvasvuopio-tuni-63">{{Kirjekäldee|Nommâ=Gárddi luhtte lávddi ala – Poroaidalta esiintymislavalle: saamelaiset elementit tenonsaamelaisessa musiikissa kolmen sukupolven aikana|Almostittee=Tampere ollâopâttâh|Tahhee=Hirvasvuopio-Laiti, Annukka|Sijđo=63|Ihe=2008|www=https://trepo.tuni.fi/bitstream/handle/10024/79978/gradu03133.pdf|Tiätuvuárkkáhäämi=PDF|Čujottum=2023-02-09|Kielâ={{fi}}}}</ref>; š. [[skammâmáánu 8.]] peeivi [[1956]], [[Kárášjuuhâ]]<ref>[https://yle.fi/uutiset/3-9739454 Saamelaismusiikin mestari Mari Boine Suomeen helmikuussa - yle.fi] Čujottum 21.4.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref>, [[Taažâ]]) lii orjâlâš musikkár. Sun čáálá pitái saanijd oovtâst [[Kerttu Vuolab]]áin.<ref>[https://kansallisbiografia.fi/kansallisbiografia/henkilo/9260 Kerttu Vuolab - kansallisbiografia.fi] Čujottum 21.4.2021 <small>(suomâkielân)</small></ref> ==Eellim== Mari Brit Randi Josefsdatter Boine Olsen šoodâi [[skammâmáánu 8.]] peeivi [[1956]] [[Gámehisnjargâ|Gámehisnjaargâst]], [[Kárášjuuhâ|Kárášjuuvâst]], [[Taažâ]]st uáli oskováá lestadiolii perrui.<ref name="lehtola-322-327"/><ref name="hirvasvuopio-tuni-63"/><ref name="nbl-snl-boine"/><ref name="nrk-2125096">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/kultur/mari-boine-1.2125096|nommâ=Mari Boine|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2021-04-21|tahhee=Johansen Hasselberg, Per Kristian|äigimuddo=2007-03-26|kielâ={{nb}}}}</ref><ref name="boine-bio">[https://www.mariboine.no/bio/ Biography]. Mari Boine. 2021. Čujottum 21.4.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> Suu eeči lâi smavvâtálulâš já snikkár Josef Boine Olsen (1922–1990) já suu enni lâi Kirsten Olsdatter Vuolab (1924–1991).<ref name="nbl-snl-boine"/> Sunnui šoddii ohtsis vittâ párnáá: Ole, Dagny, Mari, Håkon já Anne Kirsten.<ref name="hjemmet-2865035">{{Nettikäldee | Tahhee = Rambøl, Nina M. | Čujottâs = https://www.klikk.no/produkthjemmesider/hjemmet/mari-boine-musikken-reddet-livet-mitt-2865035 | Nommâ = Mari Boine: Musikken reddet livet mitt | Almostittem = Hjemmet | Äigimuddo = 15.10.2012, peividum 3.5.2017. | Čujottum = 2021-04-21| Kielâ = {{nb}}}}</ref><ref name="valkeapää-22725-37">{{Kirjekäldee|Nommâ=Nils-Aslak Valkeapää and Mari Boine: Song lyrics and Themes: thematic study of their song lyrics and the long lines|Almostittee=UiT Taažâ arktâlâš ollâopâttâh|Tahhee=[[Niko-Mihkal Valkeapää|Valkeapää, Niko-Mihkal]] |Sijđo=37|Ihe=2021 |www=https://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/22725/thesis.pdf?sequence=2|Tiätuvuárkkáhäämi=PDF|Čujottum=2023-02-09|Kielâ=}}</ref> ==Palhâšumeh já tubdâstâsah== Ive 1992 [[Sämirääđi]] keigij Boinen [[Sämirääđi kunneepalhâšume|rääđi kunneepalhâšume]].<ref name="leif-s18">{{Nettikäldee | Tahhee=Rantala, Leif | Čujottâs=https://static1.squarespace.com/static/5dfb35a66f00d54ab0729b75/t/5e315399de9c0144fe9689fa/1580290970900/Sa%CC%81mira%CC%81%C4%91i_historja%CC%81_Leif_Rantala.pdf | Nommâ=Sámiráđđi 50 jagi| Almostittem = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Sijđo = 18 |čujottum=2021-02-04| Kielâ = {{se}}}}</ref> Čuávuváá ive Boine vuoitij vuossâmuu [[Áillohaš-muusikpalhâšume]], mon [[Taažâ sämmilij riijkâservi]], [[Kuovdâkiäinu kieldâ]] já [[Kuovdâkiäinu Sämmilij servi]] vuáđudii [[Nils-Aslak Valkeapää]] 50. šoddâmpeeivi kunnen.<ref name="nrk-1.12295371">{{Nettikäldee | Tahhee = Ballovara, Mette já Somby, Liv Inger | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/o__a-sami-musihkain-bargamin-1.12295371 | Nommâ = Ođđa sámi musihkain bargamin | Almostittem = NRK Sápmi | Äigimuddo = 2015-04-05 | Čujottum = 2021-01-06 | Kielâ = {{se}}}}</ref><ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix | Almostittem = NRK Sápmi | Äigimuddo = 2007-03-29 | Čujottum = 2021-01-06 | Kielâ = {{nb}} já {{se}}}}</ref> Ive 2003 sun vuoitij [[Tave-enâmij rääđi muusikpalhâšume]]. Ive 2018 [[Tromsa ollâopâttâh]] meridij nomâttiđ suu [[kunneetuáhtár]]in.<ref name="uit-2018">{{Nettikäldee | Tahhee = Fangel, Lena Glosemeyer | Čujottâs = https://uit.no/nyheter/artikkel?p_document_id=571574&p_dim=88205 | Nommâ = Utnevner fire nye æresdoktorer | Almostittem = Tromsa ollâopâttâh | Äigimuddo = 2018-04-10 | Čujottum = 2021-04-21| Kielâ = {{nb}}}}</ref> ==Diskografia== ===Noomáin Mari Boine Persen=== * [[1985]] – ''[[Jaskatvuođa maŋŋá]]'' * [[1987]] – ''[[Juovllaide]]'', oovtâst [[Áŋŋel nuorat]] -juávhoin<ref name="valkeapää-22725-43">{{Kirjekäldee|Nommâ=Nils-Aslak Valkeapää and Mari Boine: Song lyrics and Themes: thematic study of their song lyrics and the long lines|Almostittee=UiT Taažâ arktâlâš ollâopâttâh|Tahhee=[[Niko-Mihkal Valkeapää|Valkeapää, Niko-Mihkal]] |Sijđo=43|Ihe=2021 |www=https://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/22725/thesis.pdf?sequence=2|Tiätuvuárkkáhäämi=PDF|Čujottum=2023-02-09|Kielâ=}}</ref> * [[1989]] – ''[[Gula Gula]]'' * [[1991]] – ''[[Salmer på Veien Hjem]]'' oovtâst [[Ole Paus]]áin já [[Kari Bremnes]]áin ===Noomáin Mari Boine=== * [[1992]] – ''[[Møte i Moskva]]'' oovtâst [[Allians]]áin * [[1993]] – ''[[Goaskinviellja]]'' * [[1994]] – ''[[Leahkastin]]'' * [[1996]] – ''[[Radiant Warmth]]'' * [[1996]] – ''[[Eallin]]'' * [[1998]] – ''[[Bálvvoslatjna]]'' * [[2001]] – ''[[Remixed/Ođđa Hámis]]'' * [[2002]] – ''[[Gávcci Jahkejuogu]] – [[Eight Seasons]]'' * [[2006]] – ''[[Idjagieđas]] – [[In the hand of the night]]'' * [[2008]] – ''[[It Ain’t Necessarily Evil]] – [[Bodeš bat gal buot biros]]: Mari Boine Remixed Vol II'' * [[2009]] – ''[[Čuovgga áirras]] – [[Sterna Paradisea]]'' (fáárust ei. [[Madosini Latozi Mpahleni]] já [[Abaqondisi Brothers]]) * [[2011]] – ''[[Áiggi askkis]] – [[An introduction to Mari Boine]]'' * [[2013]] – ''[[Gilvve gollát]] – [[Sow Your Gold]]'' oovtâst [[Taažâ radio -orkester]]áin * [[2017]] – ''[[See the Woman (Mari Boine muusikalbum)|See the Woman]]'' * [[2023]] – ''[[Amame]]'', oovtâst [[Bugge Wesseltoft]]áin * [[2024]] – ''[[Alva]]'' == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} * [https://yle.fi/t/18-132730 Mari Boine Yle artikkâlijn] ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Boine, Mari}} [[Luokka:Mari Boine|*]] 4owcmh5sl1gunja63k8e1a1w3ybpaf0 0 7360 155058 152200 2026-06-16T18:48:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155058 wikitext text/x-wiki {{Musikkár | nommâ = Ulla Pirttijärvi-Länsman | kove = Solju at Riddu Riđđu 18-9155 (28538043747).jpg | šoddâmäigi = [[skammâmáánu 13.]] peeivi [[1971]] | šoddâmsaje = [[Aanaar]], [[Suomâ]] | jáámmám = | hävdi = | aalmugjeessânvuotâ = | artistnommâ = | lávlumkielah = [[orjâlâškielâ]] | aktiivlâžžân = | genreh = | čuojânâsah = | muusikjuávhuh = [[Áŋŋel nuorat]], [[Ulda]], [[Áššu (muusikjuávkku)|Áššu]] | skiärrufinnodâh = | palhâšumeh = — [[Sämirääđi kirjálâšvuotâpalhâšume]] <small>([[1996]])</small><br/>— [[Áillohaš-muusikpalhâšume]] <small>([[2007]])</small><br/>— [[KEKSI-muusikpalhâšume]] <small>([[2016]])</small> | vaanhimeh = | pelikyeimi = | párnááh = [[Hildá Länsman]] | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} '''Ulla Maarit Pirttijärvi-Länsman''' (š. [[skammâmáánu 13.]] peeivi [[1971]], [[Aanaar]], [[Suomâ]]) lii orjâlâš lávloo, jyeigee já šuoŋârähtee. Sun lii vuálgus [[Aŋŋel]]ist, mii lii uccâ siijdâš [[Aanaar]] kieldâst. Sun lii [[Hildá Länsman]] enni. Onnáá peeivi Ulla áásá perruinis [[Ucjuuhâ|Ucjuuvâst]].<ref name="terve.fi">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.terve.fi/artikkelit/muusikko-ulla-pirttijarvi-kuulun-yhteen-lapin-luonnon-kanssa | Nommâ = Muusikko Ulla Pirttijärvi: Kuulun yhteen Lapin luonnon kanssa | Tahhee = Mustavuori, Jaana-Mirjam | Almostittem = Voi hyvin | Äigimuddo = 2011-12-14 | Čujottum = 2021-04-24 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> ==Karrieer== Ulla Pirttijärvi-Länsman algâttij karrieeris [[1980-loho|1980-lovvoost]] [[Áŋŋel nuorat]] -juávhust oovtâst ereslasseen [[Ursula Länsman]]áin já [[Tuuni Partti]]jn. Sij almostittii [[Juovllaide|juovlâlavlui kasseet]] ive [[1987]] oovtâst [[Mari Boine]]in. Juávkku almostitij vuossâmuu album ive&nbsp;[[1992]]. Tastmaŋa Ulla sirdâšui soolokarrieerân. Suu vuossâmuš sooloalbum almostui ive [[1996]]. Onnáá peeivi Ulla kulá [[Ulda]]-juávkun, mii vuáđudui ive&nbsp;[[2009]]. Suu uđđâsumos juávkku lii&nbsp;[[Áššu (muusikjuávkku)|Áššu]]. Iivij 2004&ndash;2007 sun tooimâi [[Laapi läänitaaiđâr|Laapi läänitaiđârin]].<ref name="yle-6629004">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/ulla_pirttijarvi_ja_ulda_emma-evttohassan/6629004 | Nommâ = Ulla Pirttijärvi ja Ulda Emma-evttohassan | Almostittem = Yle Säämi | Äigimuddo = 2012-12-11 | Čujottum = 2021-04-24 | Kielâ = {{se}}}}</ref> ==Palhâšumeh== Ive [[1996]] Pirttijärvi-Länsman vuoitij kirjeest ''[[Hoŋkoŋ dohkká]]'' [[Sämirääđi kirjálâšvuotâpalhâšume]].<ref name="mg-nrk-2432721">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/manaidlavlagat-o__a-cd-skearrus-1.2432721 | Nommâ = Girji lea šaddan CD-skearrun | Tahhee = Larsen, Dan Robert | Almostittem = NRK Sápmi | Äigimuddo = 2007-05-11 | Čujottum = 2020-12-27 | Kielâ = {{se}}}}</ref> [[2007 |Ohtnubálov ihheed maŋeláá]] sun vuoitij [[Áillohaš-muusikpalhâšume]], mon [[Taažâ sämmilij riijkâservi]], [[Kuovdâkiäinu kieldâ]] já [[Kuovdâkiäinu Sämmilij servi]] vuáđudii [[Nils-Aslak Valkeapää]] 50.&nbsp;šoddâmpeeivi kunnen.<ref name="yle-6629004"/><ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix - 2018| Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2007-03-29 | Čujottum = 2021-01-06 | Kielâ = {{no}} já {{se}}}}</ref> Ive&nbsp;2016 sun vuoitij [[KEKSI-muusikpalhâšume]].<ref name="yle-9430924">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/ulla_pirttijarvi-lansman_vuoitij_keksi-muusikpalhasume/9430924 | Nommâ = Ulla Pirttijärvi-Länsman vuoitij KEKSI-muusikpalhâšume | Tahhee = Niskanen, Eljas | Almostittem = Yle Säämi | Äigimuddo = 2017-01-30 | Čujottum = 2021-04-24 }}</ref> == Diskografia == === Studioalbumeh === ==== Sooloalbumeh ==== * [[1996]] – ''[[Hoŋkoŋ dohkká (muusikalbum)|Hoŋkoŋ dohkká]]'' * [[1998]] – ''[[Ruošša eanan]]'' * [[2002]] – ''[[Máttaráhku askái]]'' * [[2008]] – ''[[Áibbašeabmi]]'' ==== Áŋŋel nuorat ==== * [[1987]] – ''[[Juovllaide]]'', oovtâst [[Mari Boine]]in ==== Angelin tytöt ==== * [[1992]] – ''[[Dolla]]'' ==== Ulla Pirttijärvi & Ulda ==== * [[2012]] – ''[[Ulda (muusikalbum)|Ulda]]'' * [[2016]] – ''[[Roijk]]'' ==== Solju ==== * [[2018]] – ''[[Ođđa áigodat]]'' * [[2020]] – ''[[Ođđa áigodat (Remixed)]]'' * [[2022]] – ''[[Uvjamuohta]]'' === Nurâldâhskiäruh === ==== Áŋŋel nuorat ==== * [[1990]] – ''[[Festivaalikasetti 1990]]: vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä'' (pitáh 10, 12 já 13)<ref name="fono-festivaalikasetti">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.fono.fi/Dokumentti.aspx?esittaja=Angelin-Nuoret&ID=7a2e32ae-36d0-482f-8d27-4da9a138e4b2|nommâ=FESTIVAALIKASETTI 1990. Vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä|almostittem=fono.fi|čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="finna-4440665">{{Nettikäldee|čujottâs= https://kansalliskirjasto.finna.fi/kansalliskirjastofikka/Record/fikka.4440665#componentparts |nommâ= Festivaalikasetti. 1990, Vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä |almostittem=Finna |čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[1991]] – ''[[Lapinlasten lauluja 4]]'' (pitáh 1–8, 17 já 19–20)<ref name="finna-5160038">{{Nettikäldee|čujottâs= https://kansalliskirjasto.finna.fi/kansalliskirjastofikka/Record/fikka.5160038 |nommâ=Lapinlasten lauluja. 4. |almostittem=Finna |čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref> ==== Singleh ==== * [[2015]] – ''[[Hold Your Colours]]'' * [[2018]] – ''[[Heargevuoddji]]'' * [[2022]] – ''[[Oassi Mus]]'' ==== Áššu ==== * [[2019]] – ''[[Áššu (Áššu muusikalbum)|Áššu]]'' == Škovlâláid == * [https://kuati.fi/ak/ilmaisu/kolgaccij-uv-tain-poollad/ ''Kolgâččij-uv tain poollâđ''&nbsp;-pittá ''Hoŋkoŋ dohkká''&nbsp;-skiärust]. Säänih já šuoŋâ Ulla Pirttijärvi, jurgâlus anarâškielân [[Heli Aikio]]. Kuáti.fi == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} * [https://web.archive.org/web/20210424084144/http://ulda.fi/home/ Ulda nettisiijđoh] * [http://bafesfactory.fi/solju/ Solju nettisiijđoh] * [http://bafesfactory.fi/assu/ Áššu nettisiijđoh] * [https://yle.fi/t/18-185953 Ulla Pirttijärvi Yle artikkâlijn] == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Pirttijärvi-Länsman, Ulla}} [[Luokka:Ulla Pirttijärvi-Länsman|*]] 1y9az25ut7pntjrxjbxeoqgl58dsgfj 0 7366 155057 147292 2026-06-16T18:48:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155057 wikitext text/x-wiki {{Musikkár | nommâ = Tuuni Partti | kove = | šoddâmäigi = [[vyesimáánu 8.]] peeivi [[1975]] | šoddâmsaje = [[Aanaar]], [[Suomâ]] | jáámmám = | hävdi = | aalmugjeessânvuotâ = | artistnommâ = | lávlumkielah = orjâlâškielâ | aktiivlâžžân = | genreh = juáigus, laavlâ | čuojânâsah = | muusikjuávhuh = [[Áŋŋel nuorat]], [[Angelin tytöt]], [[Angelit]] | skiärrufinnodâh = | palhâšumeh = | vaanhimeh = Jouni Edvard Länsman já Elli Maaret Helander<ref name="kb-9265"/> | pelikyeimi = Heikki Partti<ref name="kb-9265"/> | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} '''Tuuni Monika Partti''' (j.s. '''Länsman'''; š. [[vyesimáánu 8.]] peeivi [[1975]], [[Aanaar]], [[Suomâ]]<ref name="kb-9265">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.kansallisbiografia.fi/kb/artikkeli/9265/|nommâ=Länsman, Ursula ja Tuuni (1971 - ja 1975 - )|almostittem=Kansallisbiografia|čujottum=2023-05-31|tahhee=Järvinen, Minna Riikka|äigimuddo=2010-01-15|kielâ={{fi}}}}</ref>) lii orjâlâš lávloo já musikkár. Sun kuulâi ive [[1982]] vuáđudum [[Angelit]]-juávkun, mast lâi fáárust meiddei suu uábbi [[Ursula Länsman]].<ref name="kb-9265"/><ref name="yle-5069482">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/3-5069482 | Nommâ = Angelin Tytöt 30 vuotta | Almostittem = Yle Lappi | Äigimuddo = 2012-02-16 | Čujottum = 2021-04-21 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> Sunnust šoodâi pegâlmeh jo ive [[1979]], ko [[Elina Karjalainen]] čaalij artikkâl [[Aŋŋel]]ist ässee oobijn [[Suomen Kuvalehti]]n [[Ovtâstum aalmugeh|Ovtâstum aalmugij]] almugijkoskâsâš Päärni ive keežild. Siämmáá ive Länsman uábih uásálistijn meiddei muádi TV-ohjelmân sehe Suomâst já [[Jaapaan|Japanist]]. ==Karrieer== Tuuni Länsman algâttij karrieeris ive&nbsp;[[1982]] [[Áŋŋel nuorat]] -juávhust oovtâst ereslasseen [[Ulla Pirttijärvi]]in já [[Ursula Länsman]]áin. Sij almostittii [[Juovllaide|juovlâlavlui kasseet]] ive&nbsp;[[1987]] oovtâst [[Mari Boine]]in. Juávkku almostitij vuossâmuu album ive&nbsp;[[1992]]. Talle juávhu nommâ lâi [[Angelin tytöt]]. == Diskografia == === Studioalbumeh === ==== Áŋŋel nuorat ==== * [[1987]] – ''[[Juovllaide]]'', oovtâst [[Mari Boine]]in ==== Angelin tytöt ==== * [[1992]] – ''[[Dolla]]'' * [[1993]] – ''[[Giitu]]'' * [[1995]] – ''[[Skeaikit]]'' * [[1998]] – ''[[The New Voice of North]]'' (noomáin Girls of Angeli) ==== Angelit ==== * [[1999]] – ''[[Mannú]]'' * [[2000]] – ''[[Channel Nordica]]'' (oovtâst [[Waltari]]jn) * [[2003]] – ''[[Reasons]]'' ==== Kyessin ==== * [[1993]] – [[Nobuo Uematsu]]: ''Final Fantasy V Dear Friends'' * [[1994]] – [[Waltari]]: ''So Fine!'' * [[1995]] – Waltari: ''Big Bang'' * [[1998]] – [[The Nits]]: ''Alankomaat'' === Nurâldâhskiäruh === ==== Áŋŋel nuorat ==== * [[1990]] – ''[[Festivaalikasetti 1990]]: vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä'' (pitáh 10, 12 já 13)<ref name="fono-festivaalikasetti">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.fono.fi/Dokumentti.aspx?esittaja=Angelin-Nuoret&ID=7a2e32ae-36d0-482f-8d27-4da9a138e4b2|nommâ=FESTIVAALIKASETTI 1990. Vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä|almostittem=fono.fi|čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="finna-4440665">{{Nettikäldee|čujottâs= https://kansalliskirjasto.finna.fi/kansalliskirjastofikka/Record/fikka.4440665#componentparts |nommâ= Festivaalikasetti. 1990, Vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä |almostittem=Finna |čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[1991]] – ''[[Lapinlasten lauluja 4]]'' (pitáh 1–8, 17 já 19–20)<ref name="finna-5160038">{{Nettikäldee|čujottâs= https://kansalliskirjasto.finna.fi/kansalliskirjastofikka/Record/fikka.5160038 |nommâ=Lapinlasten lauluja. 4. |almostittem=Finna |čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{DEFAULTSORT:Partti, Tuuni}} [[Luokka:Ive 1975 šoddâmeh]] [[Luokka:Sämmiliih lávlooh]] [[Luokka:Sämmiliih musikkáreh]] [[Luokka:Syemmiliih lávlooh]] [[Luokka:Syemmiliih musikkáreh]] sqwgh1do8otwd096dtaji3wq8uv2rvx 0 7370 154977 147293 2026-06-16T18:34:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154977 wikitext text/x-wiki '''Ann-Mari Andersen''' (š. [[juovlâmáánu 1.]] peeivi [[1969]], [[Kuovdâkiäinu]], [[Taažâ]]) lii orjâlâš lávloo já musikkár, kii lii vuálgus [[Kuovdâkiäinu]]st. Sun lii kyevtikielâlâš. Suu nanosumos kielâ lii [[tárukielâ]], mon sun sárnu argâelimist. Sun kuittâg lávlu [[orjâlâškielâ]]n.<ref>[https://www.nrk.no/sapmi/3-av-5-velger-bort-samisk-1.8201710 Andersen: – Et sårbart tema - nrk.no] Čujottum 25.4.2021 <small>(tárukielân)</small></ref> == Palhâšumeh == Ive [[1993]] Ann-Mari Andersen vuoitij [[Sámi Grand Prix]] -kišto lávlumuási pittáin "Ráhkisvuohta seamma lea".<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=oHszYlHUUpg "Ráhkisvuohta seamma lea" by Ann-Mari Andersen. A tribute to MAMA SARA] Čujottum 25.4.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref> Ive [[2007]] sun uásálistij [[Melodi Grand Prix]] -kiišton.<ref>[https://www.nrk.no/mgp/ann-mari-andersen-1.4301907 Ann-Mari Andersen - nrk.no] Čujottum 25.4.2021 <small>(tárukielân)</small></ref> == Diskografia == === Albumeh === * [[2003]] – ''[[Ija hearva]]'' * [[2009]] – ''[[Ándagassii]]'' * [[2011]] – ''[[Hosianna!]]'' * [[2019]] – ''[[Buorit Juovllat]]'' === Singleh === * [[2007]] – ''[[Du lahka]]'' === EP:h === * [[2005]] – ''[[Juovlaráfi]]'' ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Ann-Mari Andersen|*]] 5pfqlpyo1lr2swr6plrii4y8vszxi2g 14 7796 155100 151909 2026-06-17T10:36:00Z Yupik 23 +cc 155100 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Eennâmtieđâ eennâmuási mield]] [[Luokka:Euroop|Eennâmtieđâ]] 9owbvkpwsc50o50c2urt0h33qexjbwz 155101 155100 2026-06-17T10:36:13Z Yupik 23 Sihoi [[Luokka:Eennâmtieđâ eennâmuási mield]]; Lasettij [[Luokka:Eennâmtiätu eennâmuási mield]] via [[c:COM:HOTCAT|HotCat]] 155101 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Eennâmtiätu eennâmuási mield]] [[Luokka:Euroop|Eennâmtieđâ]] c618tbrn44l0ulfy868lxn4scar8ag1 10 9117 155081 152478 2026-06-16T18:52:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155081 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''[[Syeinimáánu]]'''</noinclude>__NOTOC__ == Šoddâmeh == * [[Syeinimáánu 2.|2. peeivi ]] ([[1990]]) – [[Niillas Holmberg]], sämmilâš tihtâčällee, musikkár, čaittâleijee já TV-jođetteijee * [[Syeinimáánu 2.|2. peeivi ]] ([[1990]]) – [[Hanne-Sofie Suongir]], orjâlâš kirječällee Taažâ peln * [[Syeinimáánu 5.|5. peeivi ]] ([[1970]]) – [[Sara Margrethe Oskal]], sämmilâš kirječällee, čaittâleijee, stivrejeijee já taaidâr * [[Syeinimáánu 11.|11. peeivi ]] ([[1982]]) – [[Petter Morottaja]], anarâš kielâtieđâldeijee, kielâtotkee, máttáátteijee, kirječällee já toimâtteijee * [[Syeinimáánu 28.|28. peeivi ]] ([[1965]]) – [[Roger Ludvigsen]], sämmilâš kitarist, časkemčuojânâsâi čuojâtteijee já šuoŋârähtee * [[Syeinimáánu 31.|31. peeivi ]] ([[1953]]) – [[Marry Ailonieida Somby]], taažâsämmilâš kirječällee == Jämimeh == * [[Syeinimáánu 4.|4. peeivi]] ([[1954]]) – [[Anders Thomasson]], maadâsämmilâš salmâčällee já pajeolmooš (š. [[1877]]) * [[Syeinimáánu 16.|16. peeivi]] ([[2017]]) – [[Helvi Nuorgam-Poutasuo]], suomâsämmilâš máttáátteijee, jurgâleijee já politikkár (š. [[1943]]) * [[Syeinimáánu 22.|22. peeivi ]] ([[1931]]) – [[Elsa Laula Renberg]], maadâsämmilâš puásuiolmooš, aktivist já politikkár (š. [[1877]]) <noinclude>[[Luokka:Ovdâsijđomyenstereh]]</noinclude> tv83d8pcno58oiq355kjqsuqqce54aj 10 9118 155082 153512 2026-06-16T18:52:17Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155082 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''[[Porgemáánu]]''' </noinclude>__NOTOC__ == [[Tiätuvuárkká:Sami flag.svg|30px|Sämilippu]] [[Säämi lippupeivi|Säämi lippupeeivih]] == * [[Porgemáánu 9.|9. peeivi]] – ''[[Ovtâstum aalmugeh|Ovtâstum aalmugij]] aalmugijkoskâsâš algâaalmugij peivi'' * [[Porgemáánu 15.|15. peeivi]] – ''[[Säämi lippu|Säämi liipu]] tuhhiittempeivi'' * [[Porgemáánu 18.|18. peeivi]] – ''[[Sämirääđi]] vuáđudempeivi'' * [[Porgemáánu 26.|26. peeivi]] – ''[[Sämitigge (Ruotâ)|Ruotâ Sämitige]] vuáđudempeivi'' == Šoddâmeh == * [[Porgemáánu 1.|1. peeivi]] ([[2001]]) – [[Johannes Vang]], orjâlâš-kveeni stivrejeijee já kietâčällee * [[Porgemáánu 1.|1. peeivi]] ([[2002]]) – [[Yungmiqu]], sämmilâš pyevtitteijee já ráppájeijee, kote ráppáá orjâlâškielân já suomâkielân * [[Porgemáánu 9.|9. peeivi]] ([[1967]]) – [[Márjá-Liisá Olthuis]], anarâš kielâtieđâldeijee já kielâtotkee * [[Porgemáánu 12.|12. peeivi]] ([[1957]]) – [[Elle Márjá Vars]], sämmilâš kirječällee * [[Porgemáánu 18.|18. peeivi]] ([[1972]]) – [[Pigga Keskitalo]], sämmilâš máttáátteijee, [[dooseent]] [[Helsig ollâopâttâh|Helsig ollâopâttuvvâst]] sehe totkee [[Laapi ollâopâttâh|Laapi ollâopâttuvvâst]] já [[Säämi ollâopâttâh|Säämi ollâopâttuvvâst]] == Jämimeh == * [[Porgemáánu 8.|8. peeivi]] ([[1916]]) – [[Pedar Jalvi]], sämmilâš kirječällee (š. [[1888]]) * [[Porgemáánu 23.|23. peeivi]] ([[2014]]) – [[Inga Juuso]], orjâlâš toimâtteijee, kulttuurpargee, čaittâleijee já jyeigee (š. [[1945]]) * [[Porgemáánu 23.|23. peeivi]] ([[2019]]) – [[Leo Gauriloff]], nuorttâlâš lávloo, kitarist já nyettejeijee (š. [[1956]]) <noinclude>[[Luokka:Ovdâsijđomyenstereh]]</noinclude> 2fj4zh181vh0115rriu3pwqpwwy56il 10 9120 155083 152497 2026-06-16T18:52:27Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155083 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''[[Čohčâmáánu]]''' </noinclude>__NOTOC__ == Šoddâmeh == * [[Čohčâmáánu 9.|9. peeivi]] ([[1986]]) – [[Amanda Kernell]], ruátálâš-sämmilâš stivrejeijee já kietâčällee * [[Čohčâmáánu 10.|10. peeivi]] ([[1954]]) – [[Domna Khomjuk]], kieldâsämmilâš zooteknikkár, kirječällee já musikkár * [[Čohčâmáánu 11.|11. peeivi]] ([[1947]]) – [[Máret Sárá]], orjâlâš máttáátteijee, toimâtteijee, kirječällee, aktivist, totkee já šaddoäššitobdee * [[Čohčâmáánu 15.|15. peeivi]] ([[1982]]) – [[Sofia Jannok]], sämmilâš lávloo, musikkár, čaittâleijee já mediapargee * [[Čohčâmáánu 30.|30. peeivi]] ([[1943]]) – [[Rauni Magga Lukkari]], sämmilâš tivtâsteijee já jurgâleijee == Jämimeh == * [[Čohčâmáánu 2.|2. peeivi]] ([[1973]]) – [[J. R. R. Tolkien]], eŋlandlâš kirječällee (š. [[1892]]) * [[Čohčâmáánu 3.|3. peeivi]] ([[1991]]) – [[Frank Capra]], italialâš-ameriklâš stivrejeijee, čällee já pyevtitteijee (š. [[1897]]) * [[Čohčâmáánu 18.|18. peeivi]] ([[2020]]) – [[Ruth Bader Ginsburg]], ovtâstumstaatâlâš juuriist já Ovtâstum staatâi alemuu rievti tuámmár (š. [[1933]]) * [[Čohčâmáánu 21.|21. peeivi]] ([[2006]]) – [[Ella Holm Bull]], maadâsämmilâš máttáátteijee já kirječällee (š. [[1929]]) * [[Čohčâmáánu 25.|25. peeivi]] ([[2013]]) – [[Hans Guttorm]], taažâsämmilâš politikkár (š. [[1927]]) <noinclude>[[Luokka:Ovdâsijđomyenstereh]]</noinclude> 90nuy7t0ypmyeznvztjeoa2sdrhvmaf 10 9122 155084 152499 2026-06-16T18:52:37Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155084 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''[[Skammâmáánu]]''' </noinclude>__NOTOC__ == [[Tiätuvuárkká:Sami flag.svg|30px|Sämilippu]] [[Säämi lippupeivi|Säämi lippupeeivih]] == * [[Skammâmáánu 9.|9. peeivi]] – ''[[Suomâ]] [[Säämi Parlament]] vuáđudempeivi'' * [[skammâmáánu 15.|15. peeivi]] – ''[[Isak Saba]] (Sápp Issát) šoddâmpeivi'' * [[skammâmáánu 29.|29. peeivi]] – ''[[Elsa Laula Renberg]] šoddâmpeivi'' == Šoddâmeh == * [[Skammâmáánu 4.|4. peeivi]] ([[1942]]) – [[Lajla Mattsson Magga]], maadâsämmilâš máttáátteijee, kirječällee, kielâtotkee, jurgâleijee já leksikograf * [[Skammâmáánu 6.|6. peeivi]] ([[1991]]) – [[John André Eira]], orjâlâš musikkár já jyeigee, kote lii vuálgus Maasist * [[Skammâmáánu 8.|8. peeivi]] ([[1956]]) – [[Mari Boine]], taažâsämmilâš musikkár * [[Skammâmáánu 13.|13. peeivi]] ([[1971]]) – [[Ulla Pirttijärvi-Länsman]], sämmilâš lávloo, jyeigee já nuotâsteijee * [[Skammâmáánu 30.|30. peeivi]] ([[1980]]) – [[Elin Anna Labba]], sämmilâš kirječällee já toimâtteijee Ruotâ peln == Jämimeh == * [[Skammâmáánu 6.|6. peeivi]] ([[2012]]) – [[Trygve Lund Guttormsen]], sämmilâš taaidâr já politikkár (š. [[1933]]) * [[Skammâmáánu 20.|20. peeivi]] ([[2008]]) – [[Ruth Rye Josefsen]], sämmilâš politikkár já aktivist (š. [[1923]]) * [[Skammâmáánu 24.|24. peeivi]] ([[2022]]) – [[Börje Salming]], ruotâsämmilâš jieŋâskiäruspellee (š. [[1951]]) * [[Skammâmáánu 27.|27. peeivi]] ([[2001]]) – [[Nils-Aslak Valkeapää]], sämmilâš taaidâr, tivtâsteijee já jyeigee (š. [[1943]]) * [[Skammâmáánu 29.|29. peeivi]] ([[2025]]) – [[Inga Anna Olive Karlsen]], juulevsämmilâš kirječällee já salmârähtee Taažâ peln (š. [[1934]]) <noinclude>[[Luokka:Ovdâsijđomyenstereh]]</noinclude> lvtcb9sjl2ajg5911adiyz7xbtkfqmq 10 9123 155085 152501 2026-06-16T18:52:47Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155085 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''[[Juovlâmáánu]]''' </noinclude>__NOTOC__ == Šoddâmeh == * [[Juovlâmáánu 1.|1. peeivi]] ([[1969]]) – [[Ann-Mari Andersen]], taažâsämmilâš lávloo já musikkár * [[Juovlâmáánu 3.|3. peeivi]] ([[1971]]) – [[Ann-Helén Laestadius]], orjâlâš kirječällee já toimâtteijee * [[Juovlâmáánu 4.|4. peeivi]] ([[1965]]) – [[Elvira Galkina]], kieldâsämmilâš tihtâčällee, kirječällee já musikkár * [[Juovlâmáánu 5.|5. peeivi]] ([[1994]]) – [[Katarina Barruk]], umesämmilâš lávloo, jyeigee, pianočuojâtteijee já laavlârähtee * [[Juovlâmáánu 6.|6. peeivi]] ([[1972]]) – [[Katja Gauriloff]], nuorttâlâš dokumentelleekovestivrejeijee já elleekovestivrejeijee * [[Juovlâmáánu 24.|24. peeivi]] ([[1984]]) – [[Amoc]], anarâš ráppájeijee * [[Juovlâmáánu 28.|28. peeivi]] ([[1942]]) – [[Kuobžâ-Saammâl Matti]], [[anarâškielâ]] [[kielâiäláskittem|iäláskittee]] já [[anarâškielâ servi|Anarâškielâ seervi]] kuhesáigásâš saavâjođetteijee. * [[Juovlâmáánu 30.|30. peeivi]] ([[1968]]) – [[Niko Valkeapää]], orjâlâš musikkár, lávloo, jyeigee, politikkár, máttáátteijee já čaittâleijee == Jämimeh == * [[Juovlâmáánu 5.|5. peeivi]] ([[2021]]) – [[Ole Larsen Gaino]], taažâsämmilâš pajeolmooš já jyeigee (š. [[1933]]) * [[Juovlâmáánu 19.|19. peeivi]] ([[1940]]) – [[Kyösti Kallio]], syemmilâš politikkár já [[Suomâ täsivääldi president|Suomâ täsivääldi 4. president]] (š. [[1873]]) * [[Juovlâmáánu 25.|25. peeivi]] ([[2025]]) – [[Anna Joma Granefjell]], maadâsämmilâš pyecceitipšoo, radiotoimâtteijee já jurgâleijee (š. [[1936]]) <noinclude>[[Luokka:Ovdâsijđomyenstereh]]</noinclude> jn09x406bic570pfopnixu7yt2gg5lu 10 9125 155077 152481 2026-06-16T18:51:26Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155077 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''[[Uđđâivemáánu]]''' </noinclude>__NOTOC__ == Šoddâmeh == * [[Uđđâivemáánu 5.|5. peeivi]] ([[1834]]) – [[Lars Jacobsen Hætta]], puásuisämmilâš, [[Ráámmát]] jurgâleijee já tuájár (j. [[1896]]) * [[Uđđâivemáánu 13.|13. peeivi]] ([[1993]]) – [[Saia Stueng]], orjâlâš kirjálâšvuođâ totkee já kirječällee * [[Uđđâivemáánu 14.|14. peeivi]] ([[1961]]) – [[Inger-Mari Aikio]], sämmilâš kirječällee, toimâtteijee já elleekoverähtee * [[Uđđâivemáánu 14.|14. peeivi]] ([[1982]]) – [[Suvi West]], sämmilâš dokumentelleekovestivrejeijee já kietâčällee * [[Uđđâivemáánu 22.|22. peeivi]] ([[1979]]) – [[Ailo Mikkelsen Gaup]], [[taažâ]]-sämmilâš maailmmiäštárkišto vuáittám [[FMX]]-vyeijee * [[Uđđâivemáánu 28.|28. peeivi]] ([[1974]]) – [[Kirsi Paltto]], tavesämmilâs jurgâleijee, máttáátteijee, kirječällee já finnodâholmooš == Jämimeh == * [[Uđđâivemáánu 1.|1. peeivi]] ([[2019]]) – [[Nils Utsi]], taažâsämmilâš čaittâleijee (š. [[1943]]) * [[Uđđâivemáánu 9.|9. peeivi]] ([[2022]]) – [[Nils Henrik Måsø]], sämmilâš toimâtteijee já politikkár Taažâ peln (š. [[1952]]) * [[Uđđâivemáánu 12.|12. peeivi]] ([[1996]]) – [[Aslak Nils Sara]], taažâsämmilâš politikkár já kemist (š. [[1934]]) * [[Uđđâivemáánu 13.|13. peeivi]] ([[2012]]) – [[Pavla Konkova]], kieldâsämmilâš musikkár já tutkâmuškonsult (š. [[1936]]) * [[Uđđâivemáánu 26.|26. peeivi]] ([[2021]]) – [[Berit Oskal Eira]], orjâlâš puásuiolmooš já Taažâ pargeipiäláduv politikkár (š. [[1951]]) <noinclude>[[Luokka:Ovdâsijđomyenstereh]]</noinclude> aisriq15inkbf0hx7dwa9v6jhg04npr 10 9127 155078 152461 2026-06-16T18:51:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155078 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''[[Kuovâmáánu]]''' </noinclude>__NOTOC__ == [[Tiätuvuárkká:Sami flag.svg|30px|Sämilippu]] [[Säämi lippupeivi|Säämi lippupeeivih]] == * [[Kuovâmáánu 6.|6. peeivi]] – ''[[Säämi aalmugpeivi]]'' == Šoddâmeh == * [[Kuovâmáánu 6.|6. peeivi]] ([[1988]]) – [[Kajsa Balto]], orjâlâš musikkár, jyeigee já lávloo * [[Kuovâmáánu 9.|9. peeivi]] ([[1945]]) – [[Uccpárnáá Vuoli Ilmar ]], anarâš kielâpargee, kulttuurvaigutteijee já [[Anarâškielâ servi|Anarâškielâ seervi]] oovdiš kuhesáigásâš čällee. * [[Kuovâmáánu 11.|11. peeivi]] ([[1947]]) – [[Kirste Paltto]], sämmilâš kirječällee * [[Kuovâmáánu 12.|12. peeivi]] ([[1952]]) – [[Anfisa Agejeva]], kieldâsämmilâš kirječällee já musikkár * [[Kuovâmáánu 18.|18. peeivi]] ([[1979]]) – [[Anja Storelv]], sämmilâš musikkár, lávloo já párnáimáttáátteijee * [[Kuovâmáánu 20.|20. peeivi]] ([[1961]]) – [[Jan Skoglund Paltto]], orjâlâš áámmátgolfspellee, toimâtteijee, pedagog já finnodâholmooš == Jämimeh == * [[Kuovâmáánu 9.|9. peeivi]] ([[1942]]) – [[Lauri Kristian Relander]], syemmilâš agronom, politikkár já [[Suomâ täsivääldi president|Suomâ täsivääldi 2. president]] (š. [[1883]]) * [[Kuovâmáánu 22.|22. peeivi]] ([[2022]]) – [[Seija Sivertsen]], nuorttâlâš máttáátteijee, jurgâleijee já lávloo (š. [[1955]]) * [[Kuovâmáánu 29.|29. peeivi]] ([[1944]]) – [[P. E. Svinhufvud]], syemmilâš politikkár já [[Suomâ]] täsivääldi 3. [[Suomâ täsivääldi president|president]] (š. [[1861]]) <noinclude>[[Luokka:Ovdâsijđomyenstereh]]</noinclude> im093z4c0icsyonmo453ade2tt8mke1 10 9129 155079 152494 2026-06-16T18:51:47Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155079 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''[[Njuhčâmáánu]]''' </noinclude>__NOTOC__ == [[Tiätuvuárkká:Sami flag.svg|30px|Sämilippu]] [[Säämi lippupeivi|Säämi lippupeeivih]] == * [[Njuhčâmáánu 2.|2. peeivi]] – ''[[Sämitigge (Suomâ)|Suomâ Sämitige]] vuáđudempeivi'' * [[Njuhčâmáánu 22.|22.]] já [[Njuhčâmáánu 28.|28.]] peeivi koskâsâš pasepeivi – ''[[máárjápeivi]] (sämmilij ärbivuáválâš juhlepeivi)'' == Šoddâmeh == * [[Njuhčâmáánu 5.|5. peeivi]] ([[1995]]) – [[Marja Mortensson]], maadâsämmilâš nuotâsteijee, lávloo, jyeigee já musikkár * [[Njuhčâmáánu 9.|9. peeivi]] ([[1967]]) – [[Siri Broch Johansen]], orjâlâš kirječällee, lávloo, čaittâleijee, máttáátteijee já kielâpargee * [[Njuhčâmáánu 23.|23. peeivi]] ([[1956]]) – [[Karen Marie Eira Buljo]], orjâlâš kirječällee já politikkár * [[Njuhčâmáánu 25.|25. peeivi]] ([[1983]]) – [[Tiina Sanila-Aikio]], nuorttâlâš pajeolmooš, musikkár, máttáátteijee já politikkár * [[Njuhčâmáánu 28.|28. peeivi]] ([[1986]]) – [[Kristin Harila]], taažâsämmilâš kuárŋudeijee já oovdeb čyeigee * tärhis peivimeeri ij tiäđust ([[1939]]) – [[Jaakko Gauriloff]], nuorttâlâš lávloo já ärbitotkee == Jämimeh == * [[Njuhčâmáánu 1.|1. peeivi]] ([[2003]]) – [[Nilla Outakoski]], pappâ já Tave-enâmij vuosmuš sämmilâš teologia tuáhtár (š. [[1919]]) * [[Njuhčâmáánu 9.|9. peeivi]] ([[1968]]) – [[Gustav Park]], sämmilâš pappâ Ruotâst (š. [[1886]]) * [[Njuhčâmáánu 24.|24. peeivi]] ([[2025]]) – [[Petteri Laiti]], aanaarlâš sämituáijár já silbârävdee sehe sämityeje ovdedeijee <noinclude>[[Luokka:Ovdâsijđomyenstereh]]</noinclude> 2nd3zxdybmwdvtudqad8bse6ymzmzky 10 9137 155080 152484 2026-06-16T18:51:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155080 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''[[Vyesimáánu]]''' </noinclude>__NOTOC__ == Šoddâmeh == * [[Vyesimáánu 1.|1. peeivi]] ([[1951]]) – [[Kerttu Vuolab]], sämmilâš kirječällee já jurgâleijee * [[Vyesimáánu 8.|8. peeivi]] ([[1975]]) – [[Tuuni Partti]], sämmilâš lávloo já musikkár * [[Vyesimáánu 15.|15. peeivi]] ([[1989]]) – [[Johan Ivvár Gaup]], orjâlâš pajeolmooš, moottorkiälkkávyeijee já jyeigee * [[Vyesimáánu 24.|24. peeivi]] ([[1980]]) – [[Fredrik Prost]], orjâlâš tuáijár já kirječällee Ruotâ peln * [[Vyesimáánu 29.|29. peeivi]] ([[1943]]) – [[John Gustavsen]], taažâsämmilâš kirječällee já toimâtteijee * [[Vyesimáánu 30.|30. peeivi]] ([[1948]]) – [[Inga Ravna Eira]], taažâsämmilâš kirječällee, tivtâsteijee, jurgâleijee já máttáátteijee == Jämimeh == * [[Vyesimáánu 4.|4. peeivi]] ([[1980]]) – [[Kirsten Svineng]], taažâsämmilâš pyecceitipšoo (š. [[1891]]) * [[Vyesimáánu 4.|4. peeivi]] ([[2013]]) – [[Annok Sarri Nordrå]], ruotâsämmilâš kirječällee, toimâtteijee já jurgâleijee (š. [[1931]]) * [[Vyesimáánu 5.|5. peeivi]] ([[2009]]) – [[Ellen-Sylvia Blind]], orjâlâš kirječällee, tihtâčällee já lávloo (š. [[1925]]) * [[Vyesimáánu 27.|27. peeivi]] ([[1854]]) – [[Kristina Katarina Larsdotter]], sämmilâš nissoon, kiäst lâi tavdâ, mii tovâttij tom ete sun ij kuássin joskâm šoddâmist (š. [[1819]]) <noinclude>[[Luokka:Ovdâsijđomyenstereh]]</noinclude> gs37bq5i4gesqdmii47ng2vxlfek1mk 14 9586 155099 43374 2026-06-17T10:35:46Z Yupik 23 +cc 155099 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Euroop eennâmtiätu|Suolluuh]] [[Luokka:Suolluuh]] n5w1n3m0f5v67nzyws4qxrgcvd27i8g 14 9859 155094 43979 2026-06-17T10:32:48Z Yupik 23 +cc 155094 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Suomâ eennâmkodeh]] els8psw2qju9k7yyqe7lsncg4npmw4k 14 10294 155116 45105 2026-06-17T10:40:58Z Yupik 23 155116 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Aalmuglâšmeecih]] r4yyco60oi7r19wtr1pv16batu5jjhv 14 10295 155115 45259 2026-06-17T10:40:31Z Yupik 23 +cc 155115 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Luándusuojâlemkuávluh]] o2grgt3dvc2knkvxqrrnt5fcxqsu7rz 14 10817 155096 48079 2026-06-17T10:33:31Z Yupik 23 +cc 155096 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Helsig luándu|Suolluuh]] [[Luokka:Suomâluovtâ suolluuh]] [[Luokka:Suomâ merâkuávlui suolluuh]] [[Luokka:Suomâ suolluuh kieldâ mield]] t4rymt8vn7i4ljkghyn6kziy36j1puq 14 10818 155097 105883 2026-06-17T10:33:49Z Yupik 23 155097 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Helsig|Luándu]] [[Luokka:Suomâ luándu kieldâ mield]] k6xl6wcu20k2gwy7cktw8yx3n1ka1ys 14 10826 155098 48088 2026-06-17T10:35:33Z Yupik 23 +cc 155098 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Nuorttâmeerâ suolluuh|* Suomâluovtâ suolluuh]] [[Luokka:Suomâluohtâ|Suolluuh]] mpfvtore6ozm0x4vea3tg5th51iht6y 14 10828 155102 48090 2026-06-17T10:36:33Z Yupik 23 +cc 155102 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Leningrad kuávlu luovtah]] [[Luokka:Nuorttâmeerâ luovtah]] [[Luokka:Suomâ luovtah]] g8u0immyuvds4xuy7zwwrbesigl0ydx 14 10829 155104 48091 2026-06-17T10:37:22Z Yupik 23 +cc 155104 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Atlant väldimeerâ luovtah]] [[Luokka:Nuorttâmeerâ|Luovtah]] qh0ualqdu59szc7ip93lf5vi81urtvb 14 10830 155105 48092 2026-06-17T10:37:34Z Yupik 23 +cc 155105 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Atlant väldimeerâ|Luovtah]] [[Luokka:Luovtah]] sxwtkfyt0fvwrk35pvpiu86xen7eil2 14 10831 155106 151964 2026-06-17T10:37:45Z Yupik 23 +cc 155106 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Eennâmtieđâ]] [[Luokka:Hydrogeografia]] 6jhqj8dbl4bl5o58g1f3qfjwoeyvbos 14 10832 155111 48098 2026-06-17T10:39:06Z Yupik 23 +cc 155111 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Luovtah staatâ mield]] [[Luokka:Suomâ eennâmtiätu|Luovtah]] 8ld5glc8nrgp62tua7r8haux2v465am 14 10833 155107 151965 2026-06-17T10:38:03Z Yupik 23 +cc 155107 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Eennâmtieđâ staatâ mield|*]] [[Luokka:Luovtah|* staatâ mield]] 818yil30c6xmadhqar4l893iaunczcc 14 10834 155109 48096 2026-06-17T10:38:26Z Yupik 23 +cc 155109 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Leningrad kuávlu|Luovtah]] [[Luokka:Ruošâ luovtah]] ng9v79j4t0ba1g53e9nehpbyx7l5z94 14 10835 155108 48097 2026-06-17T10:38:15Z Yupik 23 +cc 155108 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Luovtah staatâ mield]] [[Luokka:Ruošâ eennâmtiätu|Luovtah]] ff7kdr5soxk47bx5ljxk2yc3s3rdjg9 14 10836 155110 48099 2026-06-17T10:38:37Z Yupik 23 +cc 155110 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Ruošâ kuávluh]] gqzccf9wcujwwx56ehkvf6cvz7k7u3b 0 11091 154974 153107 2026-06-16T18:34:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154974 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=20}} '''2022''' ('''MMXXII''') lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lii [[gregoriaanlâš kalender]] mield [[lávurdâh]]. Tot lii [[2020-loho|2020-lovo]] kuálmád ihe. ==Tábáhtusah== <!--===Uđđâivemáánu=== --> ===Kuovâmáánu=== * [[kuovâmáánu 4.]]&ndash;[[kuovâmáánu 20.|20.]] peeivi – [[Tälviolympialiih 2022|Peking olympialiih]] uárnejuvvojii. * [[kuovâmáánu 5.]] peeivi – [[Quynh Tran]] finnij [[Runeberg-palhâšume]] kirjestis ''[[Skugga och svalka]]''.<ref name="hs-2000008583834">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000008583834.html | Nommâ = Vietnamilaissyntyinen, Pietarsaaressa kasvanut ja Malmössä asuva Quynh Tran voitti Runeberg-palkinnon | Tahhee = Majander, Antti | Almostittem = Helsingin Sanomat | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 5.2.2022 | Almostittee = | Čujottum = 5.2.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> <!-- ===Njuhčâmáánu=== ===Cuáŋuimáánu=== --> ===Vyesimáánu=== * [[vyesimáánu 9.]] peeivi – [[Bongbong Marcos]] väljejui [[Filippiineh|Filippiinij]] presidentin. * [[vyesimáánu 10.]] peeivi – [[Katalin Novák]] algâttij [[Uŋgar president]] virgeest. * [[vyesimáánu 10.]]–[[vyesimáánu 14.|14.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2022|Euroviisuh]] uárnejuvvojii [[Torino]]st, [[Italia]]st. ** [[vyesimáánu 10.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2022|Ive 2022 Euroviisuh-lávlumkišto vuossâmuš semifiinaal]] uárnejui. ** [[vyesimáánu 12.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2022|Euroviisuh-lávlumkišto nubbe semifiinaal]] uárnejui. ** [[vyesimáánu 14.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2022|Ive 2022 Euroviisuh-lávlumkišto fiinaal]] uárnejui. * [[vyesimáánu 15.]] peeivi – [[Hassan Sheikh Mohamud]] algâttij [[Somalia]] president virgeest.<ref name="bbc-61438047">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.bbc.com/news/world-africa-61438047 | Nommâ = Somalia's new president elected by 327 people | Tahhee = Ali, Mohamud | Almostittem = BBC News | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 15.5.2022 | Čujottum = 16.5.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 16.]] peeivi – [[Élisabeth Borne]] väljejui [[Ranska uáiviminister]]in. * [[vyesimáánu 18.]] peeivi – [[Suomâ]] já [[Ruotâ]] kuođđii [[Nato]]-[[jeessânucâmuš]]. * [[vyesimáánu 23.]] peeivi – [[Anthony Albanese]] väljejui [[Australia uáiviminister]]in. * [[vyesimáánu 25.]] peeivi – [[Robert Golob]] väljejui [[Slovenia uáiviminister]]in.<ref name="st-golob-vyesi2022">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://sloveniatimes.com/robert-golob-elected-prime-minister/ | Nommâ = Robert Golob elected prime minister | Almostittem = Slovenia Times | Äigimuddo = 25.5.2022 | Čujottum = 24.12.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> ===Kesimáánu=== * [[kesimáánu 1.]] peeivi – [[Robert Golob]] algâttij [[Slovenia uáiviminister]] virgeest. ===Syeinimáánu=== [[Tiätuvuárkká:Droupadi_Murmu_official_portrait,_2022.jpg|thumb|right|[[India]] uđđâ president [[Draupadi Murmu]] ive 2022]] * [[syeinimáánu 21.]] peeivi – [[Draupadi Murmu]] väljejui [[India president]]in. * [[syeinimáánu 25.]] peeivi – [[Draupadi Murmu]] algâttij [[India president]] virgeest. <!-- ===Porgemáánu=== ===Čohčâmáánu=== --> ===Roovvâdmáánu=== * [[roovvâdmáánu 3.]] peeivi – [[Svante Pääbo]] vuoitij [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]].<ref name="np-med-2022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2022/summary/|nommâ=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2022|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2022-10-03|äigimuddo=2022-10-03|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 4.]] peeivi – [[Alain Aspect]], [[John Clauser]] já [[Anton Zeilinger]] vuoittii [[Nobel-fyysiikpalhâšume]].<ref name="np-phys-2022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2022/summary/ |nommâ= The Nobel Prize in Physics 2022 |almostittem=nobelprize.org|čujottum=2022-10-04|äigimuddo=2022-10-05|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 5.]] peeivi – [[Carolyn Bertozzi]], [[Morton Meldal]] já [[Barry Sharpless]] vuoittii [[Nobel-kemiapalhâšume]].<ref name="np-chem-2022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2022/summary/ |nommâ= The Nobel Prize in Chemistry 2022 |almostittem=nobelprize.org|čujottum=2022-10-05|äigimuddo=2022-10-05|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 6.]] peeivi – [[Annie Ernaux]] vuoitij [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]].<ref name="np-lit-2022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2022/summary/ |nommâ=The Nobel Prize in Literature 2022|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2022-10-06|äigimuddo=2022-10-06|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 7.]] peeivi – [[Ales Bjaljatski]], [[Memorial]] já [[Center for Civil Liberties]] vuoittii [[Nobel-ráávhupalhâšume]].<ref name="np-peace-2022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/|nommâ=The Nobel Peace Prize 2022|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2022-10-07|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 15.]] peeivi – [[Leif Lindeman]] vuoitij ''[[Syksyn sävel]]'' -lávlumkišto. * [[roovvâdmáánu 18.]] peeivi – [[Ulf Kristersson]] väljejui Ruotâ uáiviministerin. * [[roovvâdmáánu 22.]] peeivi – [[Giorgia Meloni]] algâttij Italia uáiviminister virgeest.<ref>{{Lostâkäldee|Almostittem=Agenzia Giornalistica Italia|Äigimuddo=2022-10-22|Paječaalâ=Giorgia Meloni ha giurato da presidente del Consiglio|www=https://www.agi.it/politica/news/2022-10-22/governo-meloni-giuramento-quirinale-diretta-18546375/|Čujottum=2022-10-27|Kielâ={{it}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 24.]] peeivi – [[Rishi Sunak]] väljejui [[Ovtâstum kunâgâskodde|Ovtâstum kunâgâskode]] uáiviministerin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/politics/2022/oct/24/sunak-poised-become-uk-pm-mordaunt-johnson-withdraw|nommâ=New Tory leader Rishi Sunak says party facing ‘existential threat’|almostittem=The Guardian|čujottum=2022-10-25|tahhee=Elgot, Jessica, Walker, Peter já Mason, Rowena|äigimuddo=2022-10-24|ietf-kielâkoodi=en-GB}}</ref> * [[roovvâdmáánu 25.]] peeivi – Australialâš [[Martin Green]] finnij [[Millennium-teknologiapalhâšume]]. * [[roovvâdmáánu 30.]] peeivi – [[Luiz Inácio Lula da Silva]] vuoitij [[Brasilia ive 2022 presidentvaaljah|Brasilia presidentvaaljâid]]. ===Skammâmáánu=== * [[skammâmáánu 1.]] peeivi – [[Tanska sosialdemokraatlâš piäládâh|Tanska sosialdemokraateh]] vuoittii [[Tanska ive 2022 aalmugtiggevaaljah|aalmugtiggevaaljâid]]. * [[skammâmáánu 13.]] peeivi – [[Nataša Pirc Musar]] väljejui [[Slovenia]] presidentin. * [[skammâmáánu 30.]] peeivi – Syemmilâš kirječällee [[Iida Rauma]] finnij [[čaabâkirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume]] kirjestis ''[[Hävitys]]''.<ref name="yle-12682545">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/3-12682545 | Nommâ = Kaunokirjallisuuden Finlandia-palkinnon voittanut Iida Rauma: "Lasten kokema väkivalta ei ole mikään pikkujuttu" | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 30.11.2022 | Čujottum = 1.12.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> ===Juovlâmáánu=== * [[juovlâmáánu 7.]] peeivi – [[Dina Boluarte]] algâttij [[Peru president]] virgeest.<ref name="boluarte-jura">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.gob.pe/institucion/presidencia/noticias/678266-dina-boluarte-jura-como-presidenta-de-la-republica-ante-el-congreso|nommâ=Dina Boluarte jura como presidenta de la república ante el Congreso|almostittem=gob.pe|čujottum=2022-12-21|äigimuddo=2022-12-07|kielâ={{es}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 25.]] peeivi – [[Rautjärvi kirkko]] puolij kunnân.<ref name="rautjärvi-kirkko">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.iltalehti.fi/kotimaa/a/0e25c880-84e9-4d3b-86f7-d3ac3daa4f64|nommâ=Rautjärven kirkko on tuhoutunut – syttyi kesken saarnan|almostittem=Iltalehti|čujottum=2022-12-25|tahhee=Vatka, Miia já Nyman, Riikka|äigimuddo=2022-12-25|kielâ={{fi}}}}</ref> ===[[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === *[[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[Alain Aspect]], [[John Clauser]] já [[Anton Zeilinger]]<ref name="np-phys-2022"/> *[[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Carolyn Bertozzi]], [[Morton Meldal]] já [[Barry Sharpless]]<ref name="np-chem-2022"/> *[[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[Annie Ernaux]]<ref name="np-lit-2022"/> *[[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[Ales Bjaljatski]], [[Memorial]] já [[Center for Civil Liberties]]<ref name="np-peace-2022"/> *[[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Svante Pääbo]]<ref name="np-med-2022"/> === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 2022 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2022]] ==Šoddâmeh== ==Jämimeh== * [[uđđâivemáánu 9.]] peeivi – [[Nils Henrik Måsø]], sämmilâš toimâtteijee já politikkár (š. [[1952]])<ref name="nrk-1.15807130">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/journalista-nils-henrik-maso-lea-japman-1.15807130 | Nommâ = Journalista Nils Henrik Måsø lea jápmán | Tahhee = Larsen, Dan Robert | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 12.1.2022 | Almostittee = NRK Sápmi | Čujottum = 14.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 8.]] peeivi – [[Luc Montagnier]], ive [[2008]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Nobel-talhâstieđâpalhâšume]] finnim ranskalâš virolog já [[AIDS]]-totkee (š. [[1932]])<ref name="np-med-2008">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2008/montagnier/facts/ Luc Montagnier Facts]. The Nobel Prize. Čujottum 17.8.2021 <small>(eŋgâlâskielân)</small></ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.liberation.fr/checknews/le-professeur-luc-montagnier-est-mort-20220210_T3AVUEDJGJHVNJLGKPYOGSRQEU/|nommâ=Le professeur Luc Montagnier est mort|tahhee=Service Checknews|almostittem=Libération|čujottum=2022-07-10|ietf-kielâkoodi=fr}}</ref> * [[kuovâmáánu 22.]] peeivi – [[Seija Sivertsen]], nuorttâlâš máttáátteijee, jurgâleijee já lávloo (š. [[1955]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.snowchange.org/2022/02/seija-sivertsen-knowledgeable-speaker-of-one-of-the-worlds-most-endangered-languages-goes-home/|nommâ=Seija Sivertsen, Knowledgeable Speaker of One of the World’s Most Endangered Languages Goes Home|tahhee=Snowchange Cooperative|äigimuddo=2022-02-23|čujottum=2023-04-19|kielâ={{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 23.]] peeivi – [[Madeleine Albright]], ovtâstumstaatâlâš diplomaat já Ovtâstum staatâi 64. olgominister iivij 1997–2000 (š. [[1937]]) * [[cuáŋuimáánu 5.]] peeivi – [[Sidney Altman]], ive [[1989]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim kanadalâš-ovtâstumstaatâlâš [[Molekyylbiologia|molekyylbiolog]] (š. [[1939]])<ref name="np-altman-1989">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1989/altman/facts/ | Nommâ = Sidney Altman | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 18.11.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 13.]] peeivi – [[Ben Roy Mottelson]], ive [[1975]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš-tanskalâš váimusfysikkár (š. [[1926]])<ref name="np-mottelson-1975">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1975/mottelson/facts/ | Nommâ = Ben R. Mottelson | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-07-17 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 3.]] peeivi – [[Robert Curl]], ive [[1996]] [[Nobel-kemiapalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš kemist (š. [[1933]])<ref name="np-curl-1996">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1996/curl/facts/ | Nommâ = Robert F. Curl Jr. | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 26.12.2022 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[porgemáánu 10.]] peeivi – [[Vesa-Matti Loiri]], syemmilâš čaittâleijee, komikkár, lávloo já musikkár (š. [[1945]])<ref name="hs-2000009300028"/> * [[porgemáánu 30.]] peeivi – [[Mihail Gorbatšov]], ive [[1990]] [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim sovjetlittolâš-ryeššilâš politikkár já staatâalmai (š. [[1931]])<ref name="np-gorbachev-1990">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1990/gorbachev/facts/ | Nommâ = Mikhail Gorbachev | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2024-10-24 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 8.]] peeivi – Kunâgâtâr [[Elizabeth II]], [[Ovtâstum kunâgâskodde|Ovtâstum kunâgâskode]] 40. haldâšeijee (š. [[1926]]) * [[čohčâmáánu 28.]] peeivi – [[Coolio]], ovtâstumstaatâlâš ráppájeijee (š. [[1963]])<ref name="hs-2000009300028">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000009300028.html|nommâ=Nämä arvostetut taiteen ja viihteen tekijät kuolivat vuoden 2022 aikana|almostittem=Helsingin Sanomat|čujottum=2022-12-31|tahhee=Riihinen, Eleonoora|äigimuddo=2022-12-31|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 11.]] peeivi – [[Angela Lansbury]], brittilâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. [[1925]]) * [[roovvâdmáánu 14.]] peeivi – [[Robbie Coltrane]], skotlandlâš čaittâleijee, komikkár já čällee (š. [[1950]]) * [[skammâmáánu 5.]] peeivi – [[Tyrone Downie]], jamaikalâš urgur, pianist já kuoskâttâsčuojâtteijee (š. [[1956]])<ref name="downie-2022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://variety.com/2022/music/news/bob-marley-keyboardist-tyrone-downie-dies-remembered-reggae-musicians-1235428543/|nommâ=Bob Marley Keyboardist Tyrone Downie Remembered by Musicians Who Knew Him|almostittem=Variety|čujottum=2022-11-18|tahhee=Jobson, "Native Wayne"|äigimuddo=2022-11-09|kielâ={{en}}}}</ref> * [[skammâmáánu 7.]] peeivi – [[Tor Øyvind Syvertsen]], taažâ kitarist (š. [[1962]]) * [[skammâmáánu 8.]] peeivi – [[Dan McCafferty]], skotlandlâš lávloo (š. [[1946]])<ref name="mccafferty-tg">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/13/dan-mccafferty-obituary|nommâ=Dan McCafferty obituary|almostittem=The Guardian|čujottum=2022-11-14|tahhee=Sweeting, Adam|äigimuddo=2022-11-13|kielâ={{en}}}}</ref> * [[skammâmáánu 9.]] peeivi – [[Gal Costa]], brasilialâš lávloo (š. [[1945]])<ref name="costa-tg">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/09/gal-costa-brazilian-singer-dies-at-77|nommâ=Gal Costa, influential Brazilian singer, dies aged 77|almostittem=The Guardian|čujottum=2022-11-13|tahhee=Horton, Adrian|äigimuddo=2022-11-09|kielâ={{en}}}}</ref> * [[skammâmáánu 9.]] peeivi – [[Mattis Hætta]], orjâlâš jyeigee já čaittâleijee (š. [[1959]])<ref name="snl-hætta">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/Mattis_Hætta|nommâ=Mattis Hætta|almostittem=snl.no|čujottum=2022-11-13|tahhee=Jernsletten, Kristin|äigimuddo=2022-11-11|kielâ={{no}}}}</ref> * [[skammâmáánu 11.]] peeivi – [[Keith Levene]], brittilâš musikkár já šuoŋârähtee (š. [[1957]])<ref name="levene-bbc">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-63611757|nommâ=Keith Levene: The Clash guitarist and founding member dies aged 65|almostittem=BBC News|čujottum=2022-11-13|äigimuddo=2022-11-13|kielâ={{en}}}}</ref> * [[skammâmáánu 11.]] peeivi – [[Sven-Bertil Taube]], ruátálâš lávloo já čaittâleijee (š. [[1934]])<ref name="taube-2022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/6bb58f6d-8171-464e-8b56-979294536eaa|nommâ=Tunnettu ruotsalaislaulaja ja -näyttelijä Sven-Bertil Taube on kuollut|almostittem=Iltalehti|čujottum=2022-11-13|tahhee=Mallat, Sara|äigimuddo=2022-11-12|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[skammâmáánu 24.]] peeivi – [[Börje Salming]], sämmilâš jieŋâskiärruspellee (š. [[1951]])<ref name="nrk-1.16194897">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/beakkan-sapmela_-jiek_askearru-spealli-borje-salming-lea-japman-1.16194897|nommâ=Beakkán sápmelaš jiekŋaskearru spealli Börje Salming lea jápmán|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2022-12-26|äigimuddo=2022-11-25|kielâ={{se}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 10.]] peeivi – [[Kihnu Virve]], eestilâš aalmuglávloo já laavlârähtee (š. [[1928]])<ref name="err-1608816181">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.err.ee/1608816181/suri-rahvalaulik-kihnu-virve|nommâ=Suri rahvalaulik Kihnu Virve|almostittem=Err|čujottum=2022-12-26|äigimuddo=2022-12-10|kielâ={{et}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 22.]] peeivi – [[Mary Mikalsen Trollvik]], sämmilâš politikkár já [[Sämitigge (Taažâ)|sämitiggeaairâs Taažâst]] (š. [[1935]])<ref name="nrk-1.16233475">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/mary-mikalsen-trollvik-lea-japman-1.16233475|nommâ=Mary Mikalsen Trollvik lea jápmán |almostittem=NRK Sápmi |čujottum=2022-12-30|äigimuddo=2022-12-25|kielâ={{se}}}}</ref><ref name="nrk-1.16246540">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/vuostta_-varrepresideanta-havdaduvvo-otne-1.16246540|nommâ=Vuosttaš várrepresideanta hávdáduvvo otne|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2023-01-06|äigimuddo=2023-01-06|kielâ={{se}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 27.]] peeivi – [[Timo Grönlund]], syemmilâš miälloo já olympialij valastâllee (š. [[1954]])<ref name="hs-2000009300273">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/urheilu/art-2000009300273.html|nommâ=Liikenne­onnettomuudessa Pälkäneellä kuollut oli Suomea neljissä olympialaisissa edustanut meloja Timo Grönlund|almostittem=Helsingin Sanomat|čujottum=2023-01-01|tahhee=Kivioja, Olli|äigimuddo=2022-12-31|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 29.]] peeivi – [[Pelé]], brasilialâš [[jyelgipállu|čiehčâmpáálu]] spellee (š. [[1940]])<ref name="hs-2000009244126">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/urheilu/art-2000009244126.html|nommâ=Kuolleet {{!}} Pelé saavutti urallaan lähes kaiken ja juuri siksi yksi asia harmitti vain häntä itseään|tahhee=Uusitupa, Ismo|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2022-12-29|čujottum=2022-12-29|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> * [[juovlâmáánu 29.]] peeivi – [[Shabana Rehman]], taažâ stand up&nbsp;-komikkár já čaaitâlmčällee (š. [[1976]])<ref name="nrk-1.15972827">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/norge/shabana-rehman-er-dod-1.15972827|nommâ=Shabana Rehman er død|almostittem=NRK|čujottum=2022-12-30|tahhee=Alnes, Espen já Khorami, Aida|äigimuddo=2022-12-29|kielâ={{no}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 29.]] peeivi – [[Vivienne Westwood]], brittilâš muotisundáttellee já finnodâholmooš (š. [[1941]]) * [[juovlâmáánu 30.]] peeivi – [[Barbara Walters]], ovtâstumstaatâlâš toimâtteijee (š. [[1929]])<ref name="variety-walters">{{Nettikäldee|čujottâs=https://variety.com/2022/tv/news/barbara-walters-dead-journalist-celebrity-interviewer-abc-news-1235476703/|nommâ=Barbara Walters, Pioneering Journalist and Queen of Celebrity Interviews, Dies at 93|almostittem=Variety|čujottum=2023-01-01|tahhee=Dagan, Carmel|äigimuddo=2022-12-30|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 31.]] peeivi – [[Aniter Pointer]], ovtâstumstaatâlâš lávloo já laavlârähtee ("[[The Pointer Sisters]]") (š. [[1948]])<ref name="cnn-anita-pointer-obit">{{Nettikäldee|čujottâs=https://edition.cnn.com/2023/01/01/entertainment/anita-pointer-obit/index.html|nommâ=Anita Pointer of The Pointer Sisters dies at age 74|almostittem=CNN|čujottum=2023-01-01|tahhee=Burnside, Tina; Salahieh, Nouran|äigimuddo=2023-01-01|kielâ={{en}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 31.]] peeivi – [[Benedictus XVI]], paavi iivij 2005&ndash;2013 (š. [[1927]]) ==Kalender== {{Kalender ihe|2022}} ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:2022|*]] mn2geb5f5349nosqjlbmyptxs3g8r71 0 12157 155054 148336 2026-06-16T18:47:37Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155054 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Hildá Länsman Riddu Riđđu 2019 33.jpg|thumb|Hildá Länsman ive 2019. Sun vuoitij [[Sámi Grand Prix]] -kišto lávlumuási ive 2021 oovtâst [[Lávre Johan Eira|Lávre]]in.]] [[Tiätuvuárkká:Riddu_2021_Photo_Andreas_Kalvig_Anderon_@fotografkalvigDSCF7548_(51317351769).jpg|thumb| [[Lávre Johan Eira|Lávre]] ive 2021. Sun vuoitij [[Sámi Grand Prix]] -kišto lávlumuási ive 2021 oovtâst Hildá Länsmanáin.]] [[Tiätuvuárkká:Marja_Mortensson_Cosmopolite_2019_(191814).jpg|thumb|right|250px|Marja Mortensson ive 2019. Sun vuoitij ive 2021 [[Áillohaš-muusikpalhâšume]].]] '''Sámi Grand Prix 2021''' lâi [[Sámi Grand Prix]] -juoigâm- já lávlumkišto, mon [[Säämi muusikfestivaal]]&nbsp;-servi ornij [[Kuovdâkiäinu]]st [[Taažâ]] peln lávurduv [[cuáŋuimáánu 3.]] peeivi 2021 pessijâšmarkkânij ääigi. Tot lâi 31. tohe, ko kišto uárnejui. Juoigâmuási vuoitij orjâlâš [[Máhtte Ánte J. Sara]] [[juáigus|olmoošjuáigusáin]] ''Karen Marianne'',<ref name="nrk-15442768">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/dette-er-vinnere-av-sami-grand-prix-2021-1.15442768 | Nommâ = Vant Sámi Grand Prix – Barndomsdrøm som har gått i oppfyllelse | Tahhee = Utsi, Johan Ante já Norvang, Kolbjørn | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 3.4.2021| Almostittee = NRK Sápmi | Čujottum = 10.1.2022 | Kielâ = {{no}}}}</ref> já lávlumuási vuoitij orjâlâš lávlumjuávkku [[Lávre Johan Eira|Lávre]]&[[Hildá Länsman|Hilda]].<ref name="nrk-1.15389184">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/na-_adda-sami-grand-prix-2021-_-nrk-mielde-lagideame-1.15389184 | Nommâ = Ná šaddá Sámi Grand Prix 2021 | Tahhee = Larsen, Dan Robert | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 25.2.2021 | Almostittee = NRK Sápmi | Čujottum = 10.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Kišto maŋa [[DAT]] almostitij [[Sámi Grand Prix 2021 (album)|nurâldâhskiäru]], mii siskeeld puoh uásálistei pittáid, njuolgist [[muusikpalvâlus]]sáid neetist. ==Juoigâm- já lávlumuásih== Ovdebij iivij náál kištoost lijjii kyehti uási: juoigâmuási já lávlumuási. ===Juoigâmuási === Juoigâmuásist lijjii 10 uásálisted. Taam uási vuoitij kuovdâkiäinulâš [[Máhtte Ánte J. Sara]], kii uásálistij nube keerdi kiišton.<ref name="avvir-jo2021">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.avvir.no/sami-grand-prix-2021-juoiganoasi-oassevaldit/ | Nommâ = Sámi Grand Prix 2021 juoiganoasi oasseváldit | Tahhee = Eira, Biret Inger | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 3.4.2021 | Almostittee = Ávvir | Čujottum = 10.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Sun juoigâi káálgus pittáin ''Karen Marianne''. Nubben lâi kárášjuvlâš [[Kim Hallgeir Berg]] pittáin ''Anna Mathilde'' já kuálmádin lâi bardulâš [[Johan Anders Oskal]] pittáin ''Per Thomas Oskal''.<ref name="nrk-15442768"/> ====Juoigâmuási uásálisteeh==== {| align="center" class="wikitable sortable" |- ! Staatâ teikkâ eennâm !! Uásálistee !! Juáigus |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Kim Hallgeir Berg]] || ''Anna Mathilde'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Johan Anders Oskal]] || ''Vilba, Per Thomas'' |- | {{Lippu|Ruoššâ}} || [[Domna Khomjuk]] || ''Parrša vigket'' |- | {{Lippu|Ruotâ}} || [[Jörgen Stenberg]] || ''Mathias Larsson'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Máhtte Ánte J. Sara]] || ''Karen Marianne'' |- | {{Lippu|Suomâ}} || [[Hanna-Maaria Kiprianoff]] || ''Mannu maainâs'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Ellen Ravna A. Triumf]] || ''Maikela Lena'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Nils Johan Gaup]] || ''Niillas Elle Sara'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Nils Lars Nilsen Eira]] || ''Jon Andreas Rognerud Eira'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Nils Peder A. Gaup]] || ''Sara Risten Susanna'' |} ===Lávlumuási === Lávlumuásist lijjii 6 uásálistee.<ref name="avvir-lo2021">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.avvir.no/sami-grand-prix-2021-lavlunoassi-oassevaldit/ | Nommâ = Sámi Grand Prix 2021 lávlunoasi oasseváldit | Tahhee = Eira, Biret Inger | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 3.4.2021 | Almostittee = Ávvir | Čujottum = 10.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Uási vuoitij orjâlâš lávlumjuávkku Lávre&Hilda ađai [[Lávre Johan Eira]] já [[Hildá Länsman]] pittáin ''Jođi lea buoret go oru''.<ref name="nrk-15442768"/> Nubben lâi [[EiRA]] pittáin ''Máilmmi nieida'' já kuálmádin láin kieldâsämmiliih [[Roman Yakovlev]] já [[Yarsem Galkin]] pittáin ''Máinnas Sieidejávri birra''.<ref name="nrk-15442768"/> ====Lávlumuási uásálisteeh==== {| align="center" class="wikitable sortable" |- ! Staatâ teikkâ eennâm !! Uásálistee(h) !! Laavlâ |- | {{Lippu|Suomâ}}/{{Lippu|Taažâ}} || [[Ailu Valle]] já [[Ingá Márjá Sarre]] || ''Beassášlihkku'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[EiRA]] || ''Máilmmi nieida'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Bernt Mikkel Haglund]] || ''Stoagadit dolain'' |- | {{Lippu|Taažâ}}/{{Lippu|Suomâ}} || [[Lávre Johan Eira|Lávre]] & [[Hildá Länsman|Hilda]] || ''Jođi lea buoret go oru'' |- | {{Lippu|Ruoššâ}} || [[Roman Yakovlev]] já [[Yarsem Galkin]] || ''Máinnas Sieidejávri birra'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Ingá Máiiá Blind]] || ''Fárrui'' |} ==Áillohaš-muusikpalhâšume== Ive 2021 [[Áillohaš-muusikpalhâšume]] vuoitij [[Marja Helene Fjellheim Mortensson]].<ref name="nrk-1.15442715">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/marja-mortensson-_26_-mottok-arets-ailloha_-pris-1.15442715 | Nommâ = Marja Mortensson fikk årets Áillohaš-pris | Tahhee = Utsi, Johan Ante | Almostittem = | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 3.4.2021 | Almostittee = NRK Sápmi | Čujottum = 10.1.2022 | Kielâ = {{no}}}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Sámi Grand Prix -kištoh}} [[Luokka:Sámi Grand Prix 2021|*]] qf7lecesd0uofh43jsa08zwrp1u2m4k 0 12659 155005 148402 2026-06-16T18:39:26Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155005 wikitext text/x-wiki '''Johan Ivvár Nilsen Gaup''' teikkâ '''Fire-Máhte Niillasa Johan Ivvár'''<ref name="avvir-2632016">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.avvir.no/stuoramus-gudni-galga-mihkkal-ednui/ | Nommâ = – Stuorámus gudni galgá Mihkkal-ednui! | Tahhee = Hermansen, Kari Lisbeth | Almostittem = Ávvir | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 26.3.2016 | Almostittee = | Čujottum = 29.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> (š. [[vyesimáánu 15.]] peeivi [[1989]]) lii orjâlâš pajeolmooš, moottorkiälkkávyeijee já jyeigee. Gaup lii vuáittám maaŋgâlágán kištoid, el. [[Sámi Grand Prix]] -kišto<ref name="yle-8771874">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/gajanas-joavku_boii_nubbin_sami_grand_prix_-lavlungilvvus/8771874 | Nommâ =Gájanas-joavku bođii nubbin Sámi Grand Prix -lávlungilvvus| Tahhee = Alajärvi, Martta| Almostittem = Yle Säämi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 29.3.2016 | Almostittee = | Čujottum = 11.1.2021 | Kielâ = {{se}}}}</ref> já [[taažâmiäštárvuotâ|taažâmiäštárvuođâ]]. ==Diskografia== ===Jieijâs skiäruh=== * [[2020]] – ''[[Fiellaš]]''<ref name="avvir-8771874">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.avvir.no/skearru-mannonii-ja-mannonii-dal-lea-almmuhuvvon/ | Nommâ = Skearru maŋŋonii ja maŋŋonii, dál lea almmuhuvvon | Tahhee = Olsen, Roy Arthur | Almostittem = Ávvir | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 27.7.2020 | Almostittee = | Čujottum = 29.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> === Nurâldâhskiäruh === * [[2016]] – ''[[Sámi Grand Prix 2016 (album)|Sámi Grand Prix 2016]]'', pittáin ''Mikkel Andreas'' * [[2017]] – ''[[Sámi Grand Prix 2017 (album)|Sámi Grand Prix 2017]]'', pittáin ''Mirja Karita'' * [[2021]] – ''[[21 (album)|21]]'', pittáin ''Ante Issat Bær'' oovtâst [[Bernt Mikkel Haglund]]áin * [[2025]] – ''[[Sámi Grand Prix 2025 (album)|Sámi Grand Prix 2025]]'', pittáin ''Linn Henriette'' ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{DEFAULTSORT:Gaup, Johan Ivvar}} [[Luokka:Ive 1989 šoddâmeh]] [[Luokka:Jyeigeeh]] [[Luokka:Moottorkiälkkávyeijeeh]] [[Luokka:Sámi Grand Prix -kišto juoigâmuási vyeitteeh]] [[Luokka:Sämmiliih musikkáreh]] [[Luokka:Taažah valastâlleeh]] 7q9b1ifd6465i8d1558fk4x74emp9sr 0 12664 155053 148403 2026-06-16T18:47:27Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155053 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Ella Marie Hætta Isaksen, 2018.jpg|thumb|right|[[Ella Marie Hætta Isaksen]] ive 2018. Sun vuoitij ive 2016 Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási.]] '''Sámi Grand Prix 2016''' lâi [[Sámi Grand Prix]] -juoigâm- já lávlumkišto, mon [[Säämi muusikfestivaal]]&nbsp;-servi ornij [[Kuovdâkiäinu]]st [[Taažâ]] peln lávurduv [[njuhčâmáánu 26.]] peeivi 2016 pessijâšmarkkânij ääigi.<ref name="yle-8702001">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/sapmi/3-8702001 | Nommâ = Hildá Länsmana musihkkajoavku beasai Sámi Grand Prixa finálii – Maid juoiganfinalisttat almmustahttojuvvon | Tahhee = Lakkala, Aletta | Almostittem = Yle Säämi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 26.2.2016 | Almostittee = | Čujottum = 29.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Tot lâi 27. tohe, ko kišto uárnejui. Juoigâmuási vuoitij orjâlâš [[Johan Ivvár Gaup]] [[juáigus|olmoošjuáigusáin]] ''Mikkel Andreas'',<ref name="yle-8771874">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/gajanas-joavku_boii_nubbin_sami_grand_prix_-lavlungilvvus/8771874 | Nommâ =Gájanas-joavku bođii nubbin Sámi Grand Prix -lávlungilvvus| Tahhee = Alajärvi, Martta| Almostittem = Yle Säämi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 29.3.2016 | Almostittee = | Čujottum = 11.1.2021 | Kielâ = {{se}}}}</ref> já lávlumuási vuoitij tiänulâš [[Ella Marie H. Isaksen]].<ref name="nrk-1.12872301">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/de-er-arets-vinnere-av-sami-grand-prix-1.12872301 | Nommâ = – I morgen skal jeg på fjellet til reinflokken | Tahhee = Pettersen, Monica Falao | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 26.3.2016 | Almostittee = | Čujottum = 10.1.2022 | Kielâ = {{no}}}}</ref> Ive 2016 anarâš [[livđe]] kullui Sámi Grand Prix -kišto finalist vuossâmuu keerdi, ko [[Neeta Jääskö]] livđui juoigâmuási finalist.<ref name="yle-8657260">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/sapmi/3-8657260 | Nommâ = Anarâš livđe vuossmuu tove Sámi Grand Prix -kišton | Tahhee = Kaarret, Anja já Alajärvi, Martta | Almostittem = Yle Säämi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 9.2.2016 | Almostittee = | Čujottum = 29.1.2022 }}</ref> Kišto maŋa [[SGP]] almostitij [[Sámi Grand Prix 2016 (album)|nurâldâhskiäru]], mii siskeeld puoh uásálistei pittáid, [[CD-skiärru]]n já [[muusikpalvâlus]]sáid neetist. ==Juoigâm- já lávlumuásih== Ovdebij iivij náál kištoost lijjii kyehti uási: juoigâmuási já lávlumuási. ===Juoigâmuási === Juoigâmuásist lijjii 12 uásálisted. Taam uási vuoitij maasilâš [[Johan Ivvár Gaup]], kii uásálistij vuossâmuu keerdi kiišton.<ref name="yle-8771874"/> Sun juoigâi viljâpeeles Hánske-Niillasa Mihkkala Mikkel Andreasa ađai Mikkel Andreas M. Eira pittáin ''Mikkel Andreas''.<ref name="nrk-1.12872301"/><ref name="avvir-2632016">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.avvir.no/stuoramus-gudni-galga-mihkkal-ednui/ | Nommâ = – Stuorámus gudni galgá Mihkkal-ednui! | Tahhee = Hermansen, Kari Lisbeth | Almostittem = Ávvir | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 26.3.2016 | Almostittee = | Čujottum = 29.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Nubben lâi [[Marit Inga Sara Pettersen]] pittáin pärnistis ''Kim Rune'', já kuálmádin lâi [[Nils M. Sara]] pittáin kálgustis ''Oddbjørg Hætta Sara''.<ref name="avvir-2632016"/> ====Juoigâmuási uásálisteeh==== {| align="center" class="wikitable sortable" |- ! Staatâ teikkâ eennâm !! Uásálistee !! Juáigus |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Johan Ivvár Gaup]] || ''Mikkel Andreas'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Marit Inga Sara Pettersen]] || ''Kim Rune'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Nils M. Sara]] || ''Oddbjørg Hætta Sara'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[June Brita Eira]] || ''Else Kristine'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Johan Anders Bær]] || ''Erke'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Nils Lars Eira]] || ''Niillas Risten'' |- | {{Lippu|Suomâ}} || [[Mathis Ole Vars]] || ''Biret Inger Márjá Vars'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Ravna Anti Guttorm]] || ''Áslat Johánas'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Issát Sámmol Heatta]] || ''Siv Kristine'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Per N. Bueng]] || ''Tony'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Johan Mikkel Bueng]] || ''Elle Mágge'' |- | {{Lippu|Suomâ}} || [[Neeta Jääskö]] || ''Oobiš'' |} ===Lávlumuási === Lávlumuásist lijjii 6 uásálistee. Uási vuoitij orjâlâš [[Ella Marie H. Isaksen]] pittáin ''Luoddaearru''.<ref name="yle-8771874"/> Nubben lâi lávlumjuávkku [[Gájanas]] pittáin ''Áiggiid čađa'', já kuálmádin lâi [[Janne Eilen Mienna Guttorm]] pittáin ''Hervejuvvon máilbmi''.<ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix - 2018| Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 29.3.2007 | Čujottum = 10.1.2021 | Kielâ = {{no}}}}</ref> ====Lávlumuási uásálisteeh==== {| align="center" class="wikitable sortable" |- ! Staatâ teikkâ eennâm !! Uásálistee !! Laavlâ |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Ella Marie H. Isaksen]] || ''Luoddaearru'' |- | {{Lippu|Suomâ}} || [[Gájanas]] || ''Áiggiid čađa'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Janne Eilen Mienna Guttorm]] || ''Hervejuvvon máilbmi'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Marit Susanne Utsi]] || ''Vuolgu olggos'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Axel Ánte]] || ''Adriante'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Viddasprince]] || ''Eallin'' |} ==Áillohaš-muusikpalhâšume== Ive 2016 [[Áillohaš-muusikpalhâšume]] vuoitij [[Johan Andreas Andersen]]. ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Sámi Grand Prix -kištoh}} [[Luokka:Sámi Grand Prix 2016|*]] ircrdioeu47qnfsupq1f8hen2l2bs4u 0 12686 155052 148410 2026-06-16T18:47:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155052 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Sofia Jannok @ Stockholm Jazz Fest 05.jpg|thumb|Sofia Jannok ive 2009 [[Stockholm Jazz Fest]] -festivaalist. Sun vuoitij ive 2014 [[Áillohaš-muusikpalhâšume]].]] '''Sámi Grand Prix 2014''' lâi [[Sámi Grand Prix]] -juoigâm- já lávlumkišto, mon [[Säämi muusikfestivaal]]&nbsp;-servi ornij [[Kuovdâkiäinu]]st [[Taažâ]] peln lávurduv [[cuáŋuimáánu 19.]] peeivi 2014 pessijâšmarkkânij ääigi. Tot lâi 25. tohe, ko kišto uárnejui. Juoigâmuási vuoitij orjâlâš [[Jörgen Stenberg]] [[juáigus]]áin ''Nejla'', já lávlumuási vuoitij anarâš lávlumjuávkku [[Aila-duo]].<ref name="yle-7198348">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/heli_aikio_aila-duo_vuittii_sgp-lavlunoasi/7198348 | Nommâ = Heli Aikio Aila-duo vuittii SGP-lávlunoasi | Tahhee = Varsi, Marja-Elina B. | Almostittem = Yle Säämi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 19.4.2014 | Almostittee = | Čujottum = 30.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Ive 2014 [[anarâškielâ]] kullui Sámi Grand Prix -kišto finalist vuossâmuu keerdi, ko [[Heli Aikio]] já [[Jessika Lampi]] lávloin pitá ''Naharij kandâ'', mut kielâ kullui meid oosij kooskâst, ko [[Amoc]] ráppái jieijâs uđđâ pitá.<ref name="yle-7198348"/> Nurâldâhskiäru iä almostittám siämmáá ive nuuvtko ovdebij iivij.<ref name="nrk-12723012">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/ma__onit-cd-skearruin-1.12723012 | Nommâ = Šállošit go CD-skearuin leat maŋŋonan | Tahhee = Varsi, Marja-Elina B. | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 28.12.2015 | Almostittee = | Čujottum = 30.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref><ref name="nrk-12847248">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sgp-artista_-_-mus-ii-leat-jahkku-ahte-sami-grand-prix-cd-oba-boahtage-1.12847248 | Nommâ = SGP-artista: – Mus ii leat jáhkku ahte Sámi Grand Prix-CD oba boahtáge | Tahhee = Pulk, Åse, Gaup, Ole Mahtte H já Boine, Marianne | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 10.3.2016 | Almostittee = | Čujottum = 30.1.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Esken ive 2016 [[SGP]] almostitij ive 2014 já ive 2015 kištoi pittáin [[Sámi Grand Prix 2014 & 2015 (album)|ohtâsii nurâldâhskiäru]] [[CD-skiärru]]n. Nurâldâhskiärru siskeeld puoh ive 2014 já [[Sámi Grand Prix 2015|2015 Sámi Grand Prix]]&nbsp;-kištoi juoigâm- já lávlumoosij uásálistei 32 pittád, moh päddejuvvojii kištoi ääigi. ==Juoigâm- já lávlumuásih== Ovdebij iivij náál kištoost lijjii kyehti uási: juoigâmuási já lávlumuási. ===Juoigâmuási === Juoigâmuásist lijjii 10 uásálisted.<ref name="nrk-1.2147094"/> Taam uási vuoitij [[Jörgen Stenberg]], kii uásálistij jo 3. keerdi kiišton. Sun juoigâi päärnis pittáin ''Nejla''. Nubben lâi [[Marit Kristine Hætta Sara]], kii juoigâi ristnieidâs pittáin ''Mia Alehtta'', já kuálmádin lâi [[Ann Caroline Eira]] pittáin nieidâstis ''Aina Cecilie''.<ref name="nrk-1.2147094"/><ref name="nrk-11674469">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/her-er-terningkastene-1.11674469 | Nommâ = Imponerende nivå på årets artister | Tahhee = Hætta Sara, Oddbjørg | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 19.4.2014 | Almostittee = | Čujottum = 30.1.2022 | Kielâ = {{no}}}}</ref> ====Juoigâmuási uásálisteeh==== {| align="center" class="wikitable sortable" |- ! Staatâ teikkâ eennâm !! Uásálistee !! Juáigus |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Ann-Karoline Eira]] || ''Aina Cecilie'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Isak NP Eira]] || ''Issát Ánte'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Nils Peder A. Gaup]] || ''Beaska-Niillas'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Mathis A. Oskal]] || ''Duollet dálle'' |- | {{Lippu|Suomâ}} || [[Nils-Heikki Paltto]] || ''Aletta'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Per Mathis Skum]] || ''Mathias'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Marit Kristine Hætta Sara]] || ''Mia Alehtta'' |- | {{Lippu|Ruotâ}} || [[Jörgen Stenberg]] || ''Nejla'' |- | {{Lippu|Suomâ}} || [[Petra Biret Katarina Magga-Vars]] || ''Anna Frida'' |- | {{Lippu|Ruoššâ}} || [[Valentina Kirillova]] || ''Piet djirven'' |} ===Lávlumuási === Lávlumuásist lijjii 6 uásálistee.<ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix - 2018| Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 29.3.2007 | Čujottum = 30.1.2022 | Kielâ = {{no}} já {{se}}}}</ref> Uási vuoitij lávlumjuávkku [[Aila-duo]] anarâškielâg pittáin ''Naharij kandâ''. Nubben lâi [[Josef Per Buljo]] pittáin ''Eallin manná viidásit'', já kuálmádin lâi [[Marit Susanne Utsi]] pittáin ''Eatnis''. ====Lávlumuási uásálisteeh==== {| align="center" class="wikitable sortable" |- ! Staatâ teikkâ eennâm !! Uásálistee !! Laavlâ |- | {{Lippu|Suomâ}} || [[Aila-duo]] || ''Naharij kandâ'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Marit Susanne Utsi]] || ''Eatnis'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Josef Per Buljo]] || ''Eallin manná viidáset'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Sunna Maret Gaup Utsi]] || ''Dál mun dan dovddan'' |- | {{Lippu|Taažâ}} || [[Guovssahas]] || ''Gula mu'' |- | {{Lippu|Ruoššâ}} || [[Vasiliy Maminov]] || ''Moai vuite'' |} ==Áillohaš-muusikpalhâšume== Ive 2014 [[Áillohaš-muusikpalhâšume]] vuoitij [[Sofia Jannok]]. ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Sámi Grand Prix -kištoh}} [[Luokka:Sámi Grand Prix 2014|*]] ar5b2cm75pweyzdxk1u2phanuibkdu1 0 13738 155034 148638 2026-06-16T18:44:17Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155034 wikitext text/x-wiki '''Outi Susanna Länsman''' ({{k-se|Májjo Jovnna Ilmár Outi}} eeji mield teikkâ ''Uhca Máhte Kerttu Outi'' eeni mield; š.&nbsp;[[1972]] [[Aŋŋel]], [[Suomâ]]) lii orjâlâš lehtor já puásuiolmooš. Sun vuoitij City-Sámit-seervi vuossâmuu [[Ive sämmilâš]] -palhâšume.<ref name="yle-8348828">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/sapmi/3-8348828 | Nommâ = Outi Länsman lea jagi sápmelaš 2015 | Tahhee = Alajärvi, Martta | Almostittem = Yle Säämi | Äigimuddo = 3.10.2015 | Almostittee = | Čujottum = 30.4.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> ==Eellim== Outi Susanna Länsman šoodâi ive [[1972]] [[Aŋŋel]]ist, [[Suomâ]]st. Suu vaanhimeh lává puásuiulmuuh já sun lâi pygálysâst jo párnážin.<ref name="na-länsman">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.naistenaani.fi/outi-lansman-kaikkien-aikojen-ensimmainen-vuoden-saamelainen/ | Nommâ = Outi Länsman - kaikkien aikojen ensimmäinen vuoden saamelainen | Tahhee = Ilola, Raili | Almostittem = Naisten Ääni | Äigimuddo = | Almostittee = | Čujottum = 30.4.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> Länsman rávásmij Aŋŋelist, mut juuđij vyeliškoovlâ [[Rivdul škovlâ|Rivdul škoovlâst]]<ref name="ea-61768219">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://areena.yle.fi/audio/1-61768219 | Nommâ = Skuvlaradio, Min skuvla 1 - 2, 1984 ja 1985 | Tahhee = Torikka, Ritva (toim.) | Almostittem = Ealli arkiiva | Äigimuddo = | Almostittee = | Čujottum = 30.4.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> já paješkoovlâ [[Aanaar pajetääsi]]st.<ref name="na-länsman"/> Sun čaalij pajeuáppen [[Avveel luvâttâh|Avveel luvâttuvvâst]] kiđđuv&nbsp;1991.<ref name="na-länsman"/> Ive 1995 Länsman luvâškuođij [[orjâlâškielâ]] já -kulttuur [[Oulu ollâopâttâh|Oulu ollâopâttuvvâst]], mast sun valmâštui filosofian maisterin ive&nbsp;2008.<ref name="na-länsman"/> Jo uápui ääigi sun poorgâi orjâlâškielâ lehtorin Oulu ollâopâttuv [[Giellagas-instituut]]ist.<ref name="na-länsman"/> Valmâštum maŋa sun varrij Anarân.<ref name="yle-8348828"/><ref name="hs-2000002890758">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.hs.fi/ura/art-2000002890758.html | Nommâ = Harvalla elämän panevat järjestykseen porot – mutta Outi Länsmanilla ne pistivät | Tahhee = Nieminen, Anna-Sofia | Almostittem = Helsingin Sanomat | Äigimuddo = 13.3.2016 | Almostittee = | Čujottum = 30.4.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> ==Karrieer== Iivij 2004–2009 Länsman poorgâi orjâlâškielâ lehtorin Oulu ollâopâttuv [[Giellagas-instituut]]ist.<ref name="yle-8348828"/><ref name="na-länsman"/> Tast maŋa sun sirdâšui [[Säämi máttááttâskuávdáš|Säämi máttááttâskuávdážân]] máttááttiđ orjâlâškielâ. Máttááttâs lasseen Länsman lii porgâm Tuurku kirjemeesui Säämi-fáádá koordinaattorin<ref name="yle-8348828"/> já jurgâleijen. Länsman väljejui vuossâmuu keerdi [[Sämitigge (Suomâ)|sämitiggeairâsin]] jo ive&nbsp;1996. Sun lâi sämitiggeest sämitiggeairâsin iivij 1996–2002, te väriairâsin iivij 2003–2007. ==Palhâšumeh== Ive [[2015]] [[uáivikaavpugkuávlu]] sämiservi [[City-Sámit ry]] valjij Outi Länsman [[Ive sämmilâš|ive sämmilâžžân]]. Palhašume keigejui [[Tuurku kirjemeesuh|Tuurku kirjemeesuin]].<ref name="yle-8348828"/> ==Pargo== ===Jurgâlusah=== * 2015 – ''Saamelaista nykytaidetta = Dálá Sámi dáidda = Sámi contemporaryNäytä tarkat tiedot'' * 2018 – ''Ihmiselle koulutus kotiseudun mukaan: Saamelaisalueen koulutuskeskuksen historia 1978–2018'' ===Lostâpargo=== * 1998 – ''Ivdnesiida : ođđa hearvás mánáidgirji ivdnás govaiguin'' [[Gába]]-loostâst * 2000 – ''Govahallon ruoktomátki'' Gába-loostâst ===Toimâttâsah=== * 2005 – ''Ja de Giellagas rátkkii sierra : sámegiella ja sámiid kultuvra 35 jagi Oulu universitehtas = 35 years of teaching Saami language and culture at the University of Oulu'' ===Muusik=== ==== Studioalbumeh ==== * [[1987]] – ''[[Juovllaide]]'', oovtâst [[Mari Boine Persen]]áin<ref name="valkeapää-22725-43">{{Kirjekäldee|Nommâ=Nils-Aslak Valkeapää and Mari Boine: Song lyrics and Themes: thematic study of their song lyrics and the long lines|Almostittee=UiT Taažâ arktâlâš ollâopâttâh|Tahhee=[[Niko-Mihkal Valkeapää|Valkeapää, Niko-Mihkal]] |Sijđo=43|Ihe=2021 |www=https://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/22725/thesis.pdf?sequence=2|Tiätuvuárkkáhäämi=PDF|Čujottum=2023-02-09|Kielâ=}}</ref> ==== Nurâldâhskiäruh ==== * [[1990]] – ''[[Festivaalikasetti 1990]]: vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä'' (pitáh 10, 12 já 13)<ref name="fono-festivaalikasetti">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.fono.fi/Dokumentti.aspx?esittaja=Angelin-Nuoret&ID=7a2e32ae-36d0-482f-8d27-4da9a138e4b2|nommâ=FESTIVAALIKASETTI 1990. Vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä|almostittem=fono.fi|čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="finna-4440665">{{Nettikäldee|čujottâs= https://kansalliskirjasto.finna.fi/kansalliskirjastofikka/Record/fikka.4440665#componentparts |nommâ= Festivaalikasetti. 1990, Vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä |almostittem=Finna |čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[1991]] – ''[[Lapinlasten lauluja 4]]'' (pitáh 1–8, 17 já 19–20)<ref name="finna-5160038">{{Nettikäldee|čujottâs= https://kansalliskirjasto.finna.fi/kansalliskirjastofikka/Record/fikka.5160038 |nommâ=Lapinlasten lauluja. 4. |almostittem=Finna |čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Lansman, Outi}} [[Luokka:Ive 1972 šoddâmeh]] [[Luokka:Ive sämmilâš -palhâšume vyeitteeh]] [[Luokka:Sämmiliih politikkáreh]] [[Luokka:Suomâ Sämitige airâseh]] 3cbaopql7723lq4mfibsounuullt5yt 0 13746 155023 148642 2026-06-16T18:42:26Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155023 wikitext text/x-wiki '''Marja Bål Nango''' (š. [[1988]] [[Oslo]], [[Taažâ]]<ref name=":2">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nordicwomeninfilm.com/person/marja-bal-nango/|nommâ=Marja Bål Nango|almostittee=Nordic Women in Film|čujottum=2022-04-29|kielâ={{no}}}}</ref><ref name=":3">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/_halvt-ditt-og-halvt-datt_-1.7958598|nommâ=«Halvt ditt og halvt datt»|tahhee=Schanche, Tor Emil; Somby, Liv Inger; Vuolab, Siv Eli; Myklebust, Mona; Solbakken, Anne Randi|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=18.1.2012|čujottum=2022-04-30|kielâ={{no}}}}</ref>) lii orjâlâš filmârähtee, kietâčällee já elleekovestivrejeijee. == Eellim == Marja Bål Nango šoodâi ive [[1988]] [[Oslo]]st, [[Taažâ|Taažâst]]. Suu uábbi [[Smávut Iŋgir]] teikkâ [[Ingir Bål Nango|Ingir Ane Bål Nango]] lii meid filmârähtee já elleekovestivrejeijee. Sunnuu vaanhimeh lává sämmiliih pajeulmuuh.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://ojaifilmfestival.com/njuokcamat-the-tongues/,%20https://ojaifilmfestival.com/njuokcamat-the-tongues/|nommâ=Ojai Film Festival|tahhee=Ojai Film Festival|äigimuddo=2021-01-18|čujottum=2022-04-29|ietf-kielâkoodi=en-US}}</ref> Oobbiš rávásmáin [[Galgo|Galgost]], [[Skibotn|Skibotnist]], [[Tromsa lääni]]st.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Škoovlâ maŋa Nango luvâškuođij elleekove- já TV-tiettuu [[Lillehammer ollâškovlâ|Lillehammer ollâškoovlâst]] (HiL). Ive 2010 sun algâttij [[Nordland taaiđâ- já elleekoveáámmátškovlâ|Nordland taaiđâ- já elleekoveáámmátškoovlâst]], mast sun valmâštui ive 2012.<ref name=":1">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.talentnorge.no/talentutvikling/fagprogrammer/kvinnesatsingen/utviklingsprogram-for-kvinnelige-filmskapere-up/moet-deltakerne/|nommâ=Talent Norge {{!}} Møt deltakerne|čujottum=2019-04-27}}</ref> Tast maŋa sun luuvâi elleekuuvij rähtim [[Säämi ollâškovlâ|Säämi ollâškoovlâst]] iivij 2012&ndash;2013. == Karrieer == Jo ovdil valmâštum Nango stivrij suu vuossâmuu uánihiselleekove ''Abstrávttahasat'', mii čaittui ive 2011 [[Taažâ elleekoveinstituut]] Cinemateketist [[Oslo]]st.<ref name=":2"/> Čuávuváá ive elleekove čaittui [[Grimstad uánihiselleekovefestivaal]]ist já maŋeláá meid [[Tromsa aalmugijkoskâsâš elleekovefestivaal]]ist (TIFF).<ref name=":2" /> Siämmáá ive valmâštui Nango uánihisdokumentelleekove ''Halvt ditt og halvt datt'', mast kieđâvuššoo, maggaar lii leđe [[Maaŋgâkulttuurlâšvuotâ|maaŋgâkulttuurlâš]]. Elleekooveest sun sahhiittâlâi čiččâm maaŋgâkulttuurlâš nuorrâd. Taat-uv elleekove čaittui TIFFist.<ref name=":2"/><ref name=":3"/> Ive 2012 Nango valmâštui Nordland taaiđâ- já elleekoveáámmátškoovlâst. Suu loppâpargo lâi uánihiselleekove ''Før hun kom, etter han dro''.<ref name=":2"/> Ton lasseen Nango tooimâi el. elleekove kietâčällen já elleekovestivrejeijen.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.imdb.com/title/tt2482710/|nommâ=Før hun kom, etter han dro|almostittee=International Movie Database|čujottum=2019-04-28}}</ref> Taan elleekooveest sun finnij palhâšume [[ive 2013 imagineNATIVE-elleekovefestivaal]]ist [[Toronto]]st.<ref name=":2" /><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/ung-samekvinne-vant-filmpris-1.11309797|nommâ=Ung samekvinne vant filmpris|čujottum=2019-04-28}}</ref> Siämmáá ive lâi uánihiselleekove ''Juletrollet'' vuosâeehid. Nango čaalij elleekove [[Kietâčaalâ|kietâčalluu]] já stivrij tom. Ton lasseen sun uásálistij ennuv monnjâpaargon. Elleekove čuávu uccâ Inger Marja, kii haalijd tievâslâš juovlâkuosâ. Suu eenist iä lamaš tuárvi ruuđah juovlâkuosâ uástimân já Inger Marja tuáivu, ete juovlâstáálu išedičij sunnuu.<ref name=":02">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.imdb.com/title/tt2501470/|nommâ=Juletrollet|almostittee=International Movie Database|čujottum=2019-04-28}}</ref> Ton ive Marja Bål Nango finnij kuulmâihásâš pargostipend Säämi taaidârrääđist.<ref name=":2"/> == Palhâšumeh == Ive 2011 Nango väljejui [[Ive nuorâ taaiđâr|Riddu Riđu ive nuorâ taidârin]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/riddu-ri__u-ohca-nuorra-daiddara-1.7967973|nommâ=Riddu Riđđu ohcá nuorra dáiddára|tahhee=Larsen, Dan Robert|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2012-01-25|čujottum=2022-04-29|kielâ={{no}}}}</ref> Ive 2020 sun finnij [[Rhode Island aalmugijkoskâsâš festivaal]] palhâšume elleekovestis ''Njuokčamat''.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/sapmi/3-11487758|nommâ=Márjá Bål Nango lea vuoitán stuorra filbmabálkkašumi Rhode Island International Film -festiválas|tahhee=Guttorm, Susanna|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2020-08-11|čujottum=2022-04-30|kielâ={{se}}}}</ref> Siämmáá ive já siämmáá elleekooveest oobbiš Marja já Ingir finnijn meid ''Best Live Action Short'' -palhâšume [[imagineNATIVE-elleekovefestivaal]]ist já [[Palm Springs aalmugijkoskâsâš festivaal]] palhâšume.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/tromsogfinnmark/fikk-internasjonal-filmpris--1.15063511|nommâ=Fikk internasjonal filmpris|tahhee=|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2020-06-22|čujottum=2022-04-30|kielâ={{no}}}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/sapmi/3-11613048|nommâ=Marja Helandera ja Márjá ja Ingir Bål Nango filmmat vuite bálkkašumiid ImagineNATIVE-filbmafestiválas|tahhee=Suoninen, Inger-Elle|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2020-10-26|čujottum=2022-04-30|kielâ={{se}}}}</ref> == Filmografia == * 2015: ''Hilbes Biigá'' (teikkâ ''O.M.G. – Oh máigon girl'')<ref name=":2"/> * 2014: ''Halvt ditt og halvt datt''<ref name=":2" /> * 2012: ''Før hun kom, etter han dro''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.imdb.com/title/tt2482710/fullcredits|nommâ=Before She Came, After He Left (2012) - IMDb|čujottum=2019-04-28}}</ref> * 2012: ''Juletrollet''<ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.imdb.com/title/tt2501470/|nommâ=Juletrollet|almostittee=International Movie Database|čujottum=2019-04-28}}</ref> * 2011: ''Abstrávttahasat''<ref name=":2" /> == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT: Nango, Marja Bål}} [[Luokka:Ive 1988 šoddâmeh]] [[Luokka:Sämmiliih elleekovestivrejeijeeh]] [[Luokka:Sämmiliih kietâčälleeh]] i6jcafonkbf0lqo7gz35zl0uwher8uh 0 13938 155003 148694 2026-06-16T18:39:06Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155003 wikitext text/x-wiki '''Jan Freddy Skoglund Paltto''' (š. [[kuovâmáánu 20.]] peeivi [[1961|1961)]] lii orjâlâš áámmátgolfspellee, toimâtteijee, pedagog já finnodâholmooš (ABC-Company E-skuvla AS). == Eellim == Jan Freddy Skoglund Paltto šoodâi [[kuovâmáánu 20.]] peeivi [[1961]]. Suu eeči lâi Hans Skoglund ({{K-se|Erkke Niillas Hánsá}}).<ref>{{Lostâkäldee|Tahhee=Johnskareng, Ámmun|Paječaalâ=Kirsi nahkihii ja vuittii|Almostittem=Min Áigi|Äigimuddo=13.9.2006|Ihekerdi=14|Nummeer=74|Siijđoh=10|www=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_minaigi_null_null_20060913_14_74_1?page=10|Čujottum=28.5.2022|Kielâ={{se}}}}</ref> Sun rávásmij [[Váljuuhâ|Váljuuvâst]], Finnmarkist, [[Taažâ]]st kuuđâ párnáá perrust. Paltto juuđij asâttâhškoovlâ. Škoovlâ maŋa sun varrij Oslon luuhâđ sämikielâ, ekonomia, organisaatioteoria já oppâmateriaalteknologia [[Oslo ollâopâttâh|Oslo ollâopâttuvvâst]]. Sun lii meid čođâldittám kuulmâihásii škovlimohjelm golfvälmejeijeid. == Karrieer == Paltto vuáđudij sämikielâg oppâmateriaalijd rähtee já kielâpalvâlusâid fällee finnoduv ABC-Company E-skuvla AS. Sun lâi meid ohtâ Kárášjuuvâ Golfseervi vuáđudeijein ive 2001. Tobbeen sun poorgâi golfvälmejeijen iivij 2004–2012. == Palhâšumeh == Paltto oovtâst pelikuoimijnis [[Kirsi Paltto]]in já obišáin Ingá-Márja já Máret Steinfjellsáin vuoitij [[Kollekielâ]]-palhâšume.<ref name="yle-102973252">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/sahapittaah_yle_saamist_taal_lii_aigi_iavtutti_kollekiela-palhasume_vyeittee_taaza_pele_aanaarjuuva_aalmugmeeccist_lappum_almai_kavnum/10297325|nommâ=Sahâpittááh Yle Säämist: Tääl lii äigi iävtuttiđ Kollekielâ-palhâšume vyeittee, Taažâ pele Aanaarjuuvâ aalmugmeeccist lappum almai kavnum|tahhee=Alajärvi, Martta|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2018-07-11|čujottum=2022-05-13}}</ref> Palttokyevtis vuoittijn Kollekielâ-palhâšume "sunnuu kuhesáigásii pargoost tave-, maadâ- já juulevsämikielâ pyerrin."<ref name="yle-102973252" /> == Käldeeh == {{Käldeeh}} {{DEFAULTSORT:Paltto, Jan Skoglund}} [[Luokka:Ive 1961 šoddâmeh]] [[Luokka:Kollekielâ vyeitteeh]] [[Luokka:Sämmiliih finnodâhulmuuh]] [[Luokka:Sämmiliih toimâtteijeeh]] [[Luokka:Taažah finnodâhulmuuh]] [[Luokka:Taažah toimâtteijeeh]] k1m6owfhlgfbur45hy0xxoiglh6t6t2 0 13958 155025 148695 2026-06-16T18:42:47Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155025 wikitext text/x-wiki '''Niegadit''' ađai '''Niegadit — Dreaming''' lii orjâlâš lávloo já jyeigee [[Anja Storelv]] nubbe album. Album almostui [[roovvâdmáánu 31.]] peeivi [[2015]]. ==Pittálisto== {{Pittálisto | headline = Pitáh | total_length = 47:52 | all_writing = | title1 = Langas | length1 = 3:44 | title2 = Munnje | length2 = 3:30 | title3 = Ándaras-Anna | length3 = 3:07 | title4 = Niegadit | length4 = 4:55 | title5 = Morik dal | length5 = 3:48 | title6 = Giehtta gavdná gieda | length6 = 5:26 | title7 = Girdilan | length7 = 5:21 | title8 = Duolba | length8 = 2:46 | title9 = Golbma commur cizi mevrus | length9 = 6:13 | title10 = Čuoŋu | length10 = 3:41 | title11 = Jienat | length11 = 5:14 }} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Anja Storelv]] [[Luokka:Ive 2015 muusikalbumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] dhrs29731idq1vr2bec4mxv1ttlc68n 0 13960 155060 148696 2026-06-16T18:48:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155060 wikitext text/x-wiki '''Viervái''' lii orjâlâš lávloo já jyeigee [[Anja Storelv]] vuossâmuš studioalbum. Album almostui [[kuovâmáánu 3.]] peeivi [[2011]]. ==Pittálisto== {{Pittálisto | headline = Pitáh | total_length = 51:44 | all_writing = | title1 = Máná Vuottut | length1 = 3:34 | title2 = Eadni Giehta | length2 = 5:56 | title3 = Beikaláhku | length3 = 3:46 | title4 = Viervái | length4 = 3:25 | title5 = Giihtu | length5 = 4:54 | title6 = Tipa | length6 = 4:59 | title7 = Moderna Museet | length7 = 4:48 | title8 = Guorus Váibmu | length8 = 5:59 | title9 = Engel Nieida | length9 = 4:42 | title10 = Eallá | length10 = 4:15 | title11 = Mikkel Sara | length11 = 5:22 }} ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Anja Storelv]] [[Luokka:Ive 2011 vuosâalbumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] b5ujunp93vwfdw0a9fpmvowu7029306 0 14033 154999 148730 2026-06-16T18:38:26Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154999 wikitext text/x-wiki {{Musikkár | nommâ = Ingá-Máret Gaup-Juuso<br/>Gáijjot Piera Ándde-Ovllá Ingá-Máret | kove = Inga-Máret Gaup-Juuso Sametingsåpning - 51628226970 (cropped).jpg | šoddâmäigi = [[1978]] | šoddâmsaje = [[Käresavvoon]], [[Suomâ]] | jáámmám = | hävdi = | aalmugjeessânvuotâ = Suomâ | artistnommâ = Ingá-Máret Gaup-Juuso | lávlumkielah = orjâlâškielâ | aktiivlâžžân = | genreh = juáigus | čuojânâsah = | muusikjuávhuh = [[Luohtemohkit]], [[Tundra Electro]], | skiärrufinnodâh = | palhâšumeh = | vaanhimeh = | pelikyeimi = | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} [[Tiätuvuárkká:Inga-Máret Gaup-Juuso and Iŋgor Ántte Áilu Gaup in Helsinki Sept 6 2013.JPG|pienoiskuva|[[Piäiváš Säämi Aalmugteatter]] čaittâleijeeh Inga-Máret Gaup-Juuso já [[Iŋgor Ántte Áilu Gaup]] Helsigist [[čohčâmáánu 6.]] peeivi [[2013]].]] '''Ingá-Máret Gaup-Juuso''' (š. [[1978]] [[Käresavvoon]], [[Suomâ]]) lii orjâlâš lávloo, jyeigee, čaittâleijee já puásuiolmooš [[Iänudâh|Iänuduv]] [[Käresavvoon|Käresavonist]] Suomâ peln.<ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.kalottspel.no/event-database-2020/grottekonsert2021|nommâ=Grottekonsert: Valkeapää og Gaup-Juuso|almostittem=Kalottspel|čujottum=2022-05-30|ietf-kielâkoodi=no-NO}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/xl/sami-grand-prix-2022_-her-er-deltakerne-og-programlederne-1.15885115|nommâ=Her er deltakerne og programlederne for Sámi Grand Prix 2022|tahhee=Hætta, Ánne Márjá|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2022-03-19|čujottum=2022-05-30|kielâ={{no}}}}</ref><ref name=":1">{{Nettikäldee|čujottâs=https://kreativenord.no/actor/tundra-electro/|nommâ=Tundra Electro|almostittem=Kreative Nord|čujottum=2022-05-30|kielâ={{no}}}}</ref> Ive 2019 sun poorgâi meid läänijyeigen [[Tromsa lääni|Tromsa läänist]] oovtâst [[Niko Valkeapää]]in.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/nye-fylkesjoikere-1.14794846|nommâ=Nye fylkesjoikere|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2019-11-25|čujottum=2022-06-02|kielâ={{no}}}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.avvir.no/niko-ja-inga-maret-leaba-odda-riikkaoassejuoigit/|nommâ=Niko ja Iŋgá-Máret leaba ođđa riikka­oasse­juoigit|tahhee=Gaup-Kaseka, Inger Kristina|almostittem=Ávvir|äigimuddo=2019-11-25|čujottum=2022-06-02|kielâ={{se}}}}</ref><ref name="yle-11087750">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-11087750|nommâ=Niko Valkeapää ja Iŋgá-Máret Gaup-Juuso leaba Romssa fylkkajuoigit – “Dát lea niehkobargu”|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-02-18|tahhee=Saijets, Maiju|äigimuddo=2019-11-26|kielâ={{se}}}}</ref> == Eellim == Gáijjot Piera Ándde-Ovllá Ingá-Máret šoodâi ive 1978 [[Käresavvoon|Käresavonist]], [[Suomâ|Suomâst]]. Suu eeči Ántte-Ovllá Juuso lii sämmilâš Iänuduvvâst Suomâ peln, já suu enni Kristen Ellen Gaup-Juuso lii sämmilâš [[Kuovdâkiäinu|Kuovdâkiäinust]] Taažâ peln.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Nettikäldee|čujottâs=http://yle.fi/uutiset/oappas_olles_aigge_nana_jahkku_vielja_vuoitui/7632596|nommâ=Oappás olles áigge nana jáhkku vielja vuoitui|tahhee=Länsman, Kaija & Aikio, Áile|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2014-11-17|čujottum=2022-06-02|kielâ={{se}}}}</ref><ref name=":3">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/bb-andte_ahcci_illuda_go_sapmelas_beasai_mielde_maid_suoma_duohta-tvi/7431770|nommâ=BB-Andte áhčči illuda go sápmelaš beasai mielde maid Suoma duohta-tv:i|tahhee=Länsman, Kirsti & Näkkäläjärvi, Pirita|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2014-08-25|čujottum=2022-06-02|kielâ={{se}}}}</ref> Ingá-Máretist láá uábbi, Ellen Margaret, já kyehti viiljâ, Per-Ailu já Andte.<ref name=":2" /> Andte lâi vuossâmuš sämmilâš [[Big Brother Suomâ|Big Brother Suomâ -tuotâ-TV- rááiđust]], ko sun uásálistij ive 2014 kiišton.<ref name=":3" /> Sun meid vuoitij ive 2014 kišto.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://yle.fi/uutiset/oabba_lea_eahpesihkkar_vuoitago_andte_bb-gilvvu/7491930|nommâ=Oabbá lea eahpesihkkar vuoitágo Andte BB-gilvvu|tahhee=Aikio, Anna|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2014-09-27|čujottum=2022-06-02|kielâ={{se}}}}</ref> Gaup-Juuso valmâštui filosofia kandidaatin válduamnâsin sämikielâ já -kulttuur.<ref name=":1" /> Sun lii luuhâm meid ärbitiäđu já šoddâdemtiettuid [[Säämi ollâškovlâ|Säämi ollâškoovlâst]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.kouvolansanomat.fi/paikalliset/3563476|nommâ=Kuusankoskelaisessa omakotitalossa joikattiin elokuvamusiikkia — Palkittu saamelaistaiteilija Ingá-Máret Gaup-Juuso on pororuhtinaan jälkeläinen|tahhee=Aho, Tiina|almostittem=Kouvolan Sanomat|äigimuddo=2018-01-12|čujottum=2022-05-30|kielâ={{fi}}}}</ref> == Karrieer == === Muusik === Kuovâmáánust 2015 Gaup-Juuso vuoitij [[Sámi Grand Prix]] semifiinaal Suomâ peln [[Hiättá|Hiätást]] pittáin ''Elle-Magreda Gaup Juuso''.<ref name=":4">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.avvir.no/juoiganoasi-gilvaleaddjit/|nommâ=Juoiganoasi gilvaleaddjit|tahhee=Hermansen, Kari Lisbeth|almostittem=Ávvir|äigimuddo=2015-04-03|čujottum=2022-06-01|kielâ={{se}}}}</ref> Pittá lii suu uábi vuossâmuš juáigus.<ref name=":4" /> Vuáitu tiet sun peesâi njuolgist cuáŋuimáánu finalân [[Kuovdâkiäinu|Kuovdâkiäinust]]. [[Cuáŋuimáánu 4.|Pessijâšlávurduv]] Gaup-Juuso uásálistij [[Sámi Grand Prix|Sámi Grand Prix -fiinaal]] juoigâmuásán siämmáin pittáin. Sun ij vuáittám, mut lâi nubben.<ref name=":4" /> Siämmáá ive kiđđuv Gaup-Juuso seervâi ''Luohtemohkit''-juávkun.<ref name=":5">{{Nettikäldee|čujottâs=https://sverigesradio.se/artikel/6210746|nommâ=Luohtemohkit|almostittem=Sveriges Radio|äigimuddo=2015-07-13|čujottum=2022-06-01|kielâ={{sv}}}}</ref> Juávhu jyeigeeviiđâs — [[Charlotta Kappfjell]], Gaup-Juuso, [[Berit Alette Mienna]], [[Øystein Nilssen]] já [[Lars-Ánte Kuhmunen]] — lávdástii ive 2015 Riddu Riđđu -muusikfestivaalist.<ref name=":5" /> Ive 2016 Gaup-Juuso oovtâst taažâ musikkár já šuoŋârähtee Patrick Shaw Iversenáin vuáđudij muusikjuávhu [[Tundra Electro]]. Sun lii juávhu lávloo já jyeigee.<ref name=":1" /> Ive 2018 [[Ijâttes ijjâ]] -muusikfestivaalist Gaup-Juuso juoigâi Sajosist ''Juáigus já Suõmmkar -''konsertist ehidispeeivi oovtâst [[Berit Alette Mienna|Berit Alette Miennain]], [[Ingá Elisá Påve Idivuoma|Ingá Elisá Påve Idivuomain]] já [[Hildá Länsman|Hildá Länsmanáin]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/2018/07/02/ijahis-idja-festivala-avvuda-15-jagi-programma-garvvis/?lang=dav|nommâ=Ijahis idja-festivála ávvuda 15 jagi – prográmma gárvvis|almostittem=Sämitigge|äigimuddo=2018-07-02|čujottum=2022-06-02|kielâ={{se}}}}</ref> Maŋeláhháá ehidist sun juoigâi meid olgoläävdi alne jieijâs muusikjuávhoin [[Tundra Electro]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/uutiset/3-10349766|nommâ=Mitä kokea Suomen ainoassa saamelaismusiikkifestivaalissa, Ijahis idjassa? Tässä järjestäjien tärpit|tahhee=Torikka, Ritva & Rasmus, Linnea|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2018-08-16|čujottum=2022-06-02|kielâ={{fi}}}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.avvir.no/ijahis-idja-alga-odne/|nommâ=Ijahis idja álgá odne|almostittem=Ávvir|äigimuddo=2018-08-17|čujottum=2022-06-02|kielâ={{se}}}}</ref> Ive 2022 Gaup-Juuso uásálistij [[Sámi Grand Prix 2022|Sámi Grand Prix -kiišton]], taan keerdi lávlumuásán. Sun peesij lávlumuási kollefinalân pittáin ''Dovdameahttumii''. Finalist sun vuoitij muusikjuávhu SOÁ já te vuoitij ive 2022 Sámi Grand Prix lávlumuási.<ref name="nrk-1.15933988">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/inga-maret--vant-sangdelen-i-arets-sami-grand-prix-1.15933988 | Nommâ = Sámi Grand Prix: Mektige stemmer seiret| Tahhee = Larsen, Dan Robert | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 16.4.2022 | Almostittee = | Čujottum = 16.4.2022 | Kielâ = {{no}}}}</ref> == Palhâšumeh == Ive 2016 sun vuoitij Larin Paraske -kulttuurpalhâšume.<ref name="ts-2961804">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.ts.fi/kulttuuri/2961804 | Nommâ = Larin Paraske -palkinnon sai joikutaiteilija Gaup-Juuso | Almostittem = Turun Sanomat | Almostittemsaje = Turku | Äigimuddo = 15.10.2016 Čujottum = 2.6.2022 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> ==Diskografia== === Studioalbumeh === * [[2020]] – ''[[Eanan Gamáda]]/[[Earth Shaking]]'' muusikjuávhoin [[Tundra Electro]] * [[2026]] – ''[[Davvi Oktavuohta]]/[[Pohjoinen yhteys]]'' muusikjuávhoin [[Oulu All Star Big Band]]áin<ref name="yle-20206473">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20206473|nommâ=Big Band čuovvu nuohtaid vai čuodjá čábbát – Ingá-Máret Gaup-Juuso juoigá sin fárus nuohtaid haga, luonddugovaid vehkiin|tahhee=Länsman, Kaija já Toppari, Vesa|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2026-02-02|čujottum=2026-02-06|kielâ={{se}}}}</ref> === Nurâldâhskiäruh === * [[2005]] – ''[[Davvi Jienat]]'', pitáiguin ''Ellon Elle'', ''Gáijot Ásllat'' já ''Vilgon Iŋgá'' * [[2016]] – ''[[Sámi Grand Prix 2014 & 2015 (album)|Sámi Grand Prix 2014 & 2015]]'', pittáin ''Elle-Magreda Gaup Juuso'' * [[2022]] – ''[[Sámi Grand Prix 2022 (album)|Sámi Grand Prix 2022]]'', pittáin ''Dovdameahttumii'' ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Gaup-Juuso, Ingá-Máret}} [[Luokka:Ingá-Máret Gaup-Juuso|*]] 5vr6tf8d56dyls4yhyb3hi6xp924jpf 0 14543 155043 148924 2026-06-16T18:45:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155043 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee | nommâ = Sara Vuolab | kove = | šoddâm = [[1995]] | jáámmám = | hävdi = | áámmát = tihtâčällee já kirječällee | noomah = Sara Kristine Vuolab | šlaajâ = | kielâ = orjâlâškielâ | vanhimeh = | pelikyeimi = | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} '''Sara Kristine Vuolab''' (š. [[1995]]) lii orjâlâš tihtâ- já kirječällee. ==Palhâšumeh== Ive [[2021]] Vuolab finnij tihtâkirjestis ''[[Gárži]]'' [[Tabupalhâšume]] já čuávuváá ive [[Sämirääđi kirjálâšvuotâpalhâšume]].<ref name="sr-2022">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.saamicouncil.net/sa/girjjalasvuoabalkkasupmi | Nommâ = Sámiráđi girjjálašvuođabálkkašupmi Sara Vuolabii diktačoakkáldagain Gárži | Almostittem = Sämirääđi | Čujottum = 5.8.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Kirje lâi meid iävtukkâssân [[Tave-enâmij rääđi párnái- já nuorâikirjálâšvuotâpalhâšume|ive 2022 Tave-enâmij rääđi párnái- já nuorâikirjálâšvuotâpalhâšumán]], mut ij vuáittám.<ref name="avvir-eai-vuoitán">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.avvir.no/eai-vuoitan-girjebalkkasumi/|nommâ=Eai vuoitán girje­bálkkašumi|almostittem=Ávvir|čujottum=2022-11-03|tahhee=Gavrilov, Sergey|äigimuddo=2022-11-02|kielâ={{se}}}}</ref> ==Pargo== ===Tihtâkirjeh=== * [[Ive 2019 sämikielâliih kirjeh|2019]] – ''[[Gárži]]''<ref name="finna-vuolab-2466785">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helmet.2466785 |nommâ= Gárži|almostittem= Finna |čujottum=2024-10-09|kielâ ={{se}}}}</ref> * [[Ive 2024 sämikielâliih kirjeh|2024]] – ''[[27 (tihtâkirje)|27]]''<ref name="finna-vuolab-1937187">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1937187 |nommâ= 27|almostittem= Finna |čujottum=2024-10-09|kielâ ={{se}}}}</ref> ===Antologiah=== * [[Ive 2019 sämikielâliih kirjeh|2019]] – ''[[Diet almmái ii hála das maidege]]''<ref name="finna-maaŋgah-1828335">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1828335 |nommâ= Diet almmái ii hála das maidege |almostittem= Finna |čujottum=2024-10-09|kielâ ={{se}}}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Vuolab, Sara}} [[Luokka:Ive 1995 šoddâmeh]] [[Luokka:Sämmiliih tivtâsteijeeh]] [[Luokka:Sämmiliih kirječälleeh]] [[Luokka:Sämirääđi kirjálâšvuotâpalhâšume vyeitteeh]] jomgg8q5b96afemwgq6c9auptik3uxa 0 14979 155008 149041 2026-06-16T18:39:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155008 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Joikuja | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Nils-Aslak Valkeapää | almostittum = [[1968]] | formaat = LP-skiärru | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = [[juáigus]], aalmuglâš muusik | minutteh = 24 | sekunteh = 02 | skiärrufinnodâh = [[Otavan Kirjallinen Äänilevy|Otava]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Nils-Aslak Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1968]] | oovdeb = – | iheo = | čuávuvâš = [[Juoigamat]] | iheč = [[1973]] }} '''Joikuja''' lii orjâlâš jyeigee [[Nils-Aslak Valkeapää]] vuossâmuš studioalbum. Tom almostitij [[Otavan Kirjallinen Äänilevy|Otava]] LP-skiärrun (OT-LP 50) ive 1968. Tain albumáin Valkeapää algâttij orjâlâš juoigâm uđđâ pááru, mast [[juáigus]] ovtâstittoo čuojâlditmân.<ref>{{Kirjekäldee|Nommâ=Saamelaisrenessanssin synty ja Nils-Aslak Valkeapään Joikuja-albumi (1968)|Almostittee=|Tahhee=Hirvasvuopio-Laiti, Annukka já Siivikko, Niina|Ihe=2019|www=https://research.utu.fi/converis/getfile?id=42759875&portal=true|Tiätuvuárkkáhäämi=PDF|Čujottum=2022-09-27|Kielâ={{fi}}}}</ref> == Pittálisto suomâkielân == Album pištá 24.02. {{Pittálisto | headline = A-peeli | title1 = Aamupuolen yötä | title2 = Kaksikymmentäyhdeksän lannantyttöä | title3 = Nyt olen nähnyt kauniin tytön | title4 = Ole, ole, ole lämmin | title5 = Huolet ei tunnu | title6 = Sulan kiviä hän laskeskeli | title7 = Oula | title8 = Pieni mies | title9 = Ylpeä Oulahan syöksähti | title10 = Tudda Per Magga }} {{Pittálisto | headline = B-peeli | title1 = Helkerinmoinen kellonkalke | title2 = (sanijttáá) | title3 = Kaijoh-Antte | title4 = Inarin rikkainta | title5 = Koutokeinon ordförande | title6 = Jouni | title7 = Sankevaara | title8 = Menkää pois | title9 = Ja joskus minäkin sen näen | title10 = Inkunan poika | title11 = Hei sitä kaveria | title12 = (sanijttáá) }} == Musikkáreh == * [[Nils-Aslak Valkeapää]] ‎– juoigâm, laavlâ * Martti Niskala ‎– kiitaar == Fáádást eres soojijn == * [http://www.discogs.com/Nils-Aslak-Valkeap%C3%A4%C3%A4-Joikuja/release/2097925 ''Joikuja'' discogs.com -sijđostuvvâst] * [http://www.fono.fi/Dokumentti.aspx?kappale=Joikuja&culture=fi&ID=1a012537-399a-46b9-9667-fc3ab0d31fee Album Fono.fi-tiätuvuáđust] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1968 vuosâalbumeh]] [[Luokka:Nils-Aslak Valkeapää albumeh]] kkafl8icorm7t4gfq4d6e3kyfmop61f 0 15326 155061 149092 2026-06-16T18:48:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155061 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Vuoi Biret-Maaret, vuoi! | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Nils-Aslak Valkeapää | almostittum = [[1974]], [[2009]] | formaat = LP-skiärru, CD-skiärru | pyevtitteijee = Pekka Nurmikallio | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Aillohaš (skiärrumerkkâ)|Aillohaš]], [[DAT]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Nils-Aslak Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1974]] | oovdeb = [[Juoigamat]] | iheo = [[1973]] | čuávuvâš = [[De čábba niegut runiidit]] | iheč = [[1976]] }} '''Vuoi Biret-Maaret, vuoi!''' lii orjâlâš jyeigee [[Nils-Aslak Valkeapää]] kuálmád studioalbum. Tom almostitij [[Aillohaš|Aillohaš]]-skiärrumerkkâ (AILP-1) LP-skiärrun Suomâ peln ive 1974. Ive 1977 [[Jår'galæd'dji]] almostitij [[Vuoi Biret-Maaret, vuoi! (ive 1977 album)|album LP-skiärrun (JLP 404)]] [[Taažâ]] peln já ive 2009 [[DAT (skiärrumerkkâ)|DAT]] [[CD-skiärru]]n (DATCD-50) Taažâ peln. == Pittálisto == Puoh pittáid lii sannim já nuotâstâm Nils-Aslak Valkeapää já heiviittâm [[Seppo Paakkunainen]]. {{Pittálisto | headline = A-peeli | title1 = Vaimostan læ bieg'ga | title2 = Njuvčat nu jui'get | title3 = Čak'ča læi | title4 = Mærrasábmi | title5 = Gåden | title6 = Vuoi, Biret-Maaret, vuoi! }} {{Pittálisto | headline = B-peeli | title1 = Gå læ duoddar, giđđa | title2 = Dat gehč'čet ibmažii | title3 = Vuoi vielljažan | title4 = Æt boarrasat læn | title5 = Ækket - livai áï'gi }} == Musikkáreh == * [[Nils-Aslak Valkeapää]] – laavlâ * [[Paroni Paakkunainen]] – klarinet, sopraanosaksofon, vivlu, huilâ * [[Veli-Pekka Vastapuu]] – 12-sraaŋgâsâš kiitaar * [[Erkki Talja]] – basso * [[Upi Sorvali]] – ruumbuh, časkemčuojânâsah == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/541944-Nils-Aslak-Valkeap%C3%A4%C3%A4-Vuoi-Biret-M%C3%A1ret-Vuoi ''Vuoi Biret-Maaret, vuoi!'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1974 muusikalbumeh]] [[Luokka:Nils-Aslak Valkeapää albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] aot3h6qr4u3749bm872osjcvkyrbccq 0 15406 155004 149114 2026-06-16T18:39:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155004 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Jaskatvuođa maŋŋá | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine Persen | almostittum = [[1985]] | formaat = | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Hot Club Records]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine Persen]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1985]] | oovdeb = | iheo = | čuávuvâš = [[Gula Gula]] | iheč = [[1989]] }} '''Jaskatvuođa maŋŋá''' teikkâ meid '''Jaskatvuođa maŋŋá – Etter stillheten''' lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine Persen]] vuossâmuš studioalbum. Tom almostitij [[Hot Club Records]] ive [[1985]] [[Taažâ]]št. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = A-peeli | title1 = Alla hearrá guhkkin Oslos | length1 = 4:18 | title2 = Oktavuohta | length2 = 3:59 | title3 = Čeavllás galbma gárvvuid sis(te) | length3 = 4:10 | title4 = Mearrasápmelažžii | length4 = 3:04 | title5 = Sii návccahuhttet mu | length5 = 2:52 }} {{Pittálisto | headline = B-peeli | title1 = Idja lea mannan | length1 = 3:53 | title2 = Ánuheapmi | length2 = 2:51 | title3 = Koffor e det så stille | length3 = 4:15 | title4 = Ná darvanii Jáhkku | length4 = 3:19 | title5 = Oainnat go mo čuvggoda dál | length5 = 3:37 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/832423 ''Jaskatvuođa maŋŋá'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1985 vuosâalbumeh]] [[Luokka:Maaŋgâkielâg albumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] 9ump2vpihij1ticbc40ep6dyko0s7h5 0 15409 154991 149115 2026-06-16T18:37:06Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154991 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Gula Gula | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine Persen | almostittum = [[1989]] | formaat = | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = 34 | sekunteh = 35 | skiärrufinnodâh = [[Iđut]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine Persen]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1989]] | oovdeb = [[Jaskatvuođa maŋŋá‎]] | iheo = [[1985]] | čuávuvâš = [[Goaskinviellja]] | iheč = [[1993]] }} '''Gula Gula''' teikkâ meid '''Gula Gula – Hør stammødrenes stemme''' lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine Persen]] nubbe studioalbum. Tom almostitij [[Iđut]] ive [[1989]] [[Taažâ]]st. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | title1 = Gula Gula | length1 = 3:40 | title2 = Vilges Suola | length2 = 4:15 | title3 = Balu Badjel Go Vuoittán | length3 = 4:00 | title4 = Du Lahka | length4 = 5:14 | title5 = It Šat Duolmma Mu | length5 = 3:48 | title6 = Eadnán Bákti | length6 = 3:17 | title7 = Oppskrift For Herrefolk | length7 = 3:54 | title8 = Duinne | length8 = 6:27 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/68109 ''Gula gula'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1989 muusikalbumeh]] [[Luokka:Maaŋgâkielâg albumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] 2eechfw9qq36lfutr6rkmxghg0pbulu 0 15411 154990 149116 2026-06-16T18:36:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154990 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Goaskinviellja | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine | almostittum = [[1993]] | formaat = | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Lean]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1993]] | oovdeb = [[Gula Gula‎]] | iheo = [[1989]] | čuávuvâš = [[Leahkastin]] | iheč = [[1994]] }} '''Goaskinviellja''' lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine]] kuálmád studioalbum. Tom almostitij [[Lean]] ive [[1993]] [[Taažâ]]št. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | title1 = Čuvges Vuovttat, Duođalaš Čalbmi | length1 = 3:52 | title2 = Sámi Eatnan Duoddarat | length2 = 8:35 | title3 = Modjás Kátrin | length3 = 7:22 | title4 = Dás Áiggun Čuožžut | length4 = 5:25 | title5 = Dolgesuorbmagežiiguin | length5 = 5:34 | title6 = Skádja | length6 = 8:30 | title7 = Goaskinviellja | length7 = 4:06 | title8 = Ráhkesvuođain | length8 = 4:38 | title9 = Mu Áhkku | length9 = 5:27 | title10 = Ále Ále Don | length10 = 1:28 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/280374 ''Goaskinviellja'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1993 muusikalbumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] g4a7wedeena17bdb4cgr88i3kfytemv 0 15412 155021 149117 2026-06-16T18:42:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155021 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Leahkastin | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine, Roger Ludvigsen, Helge A. Norbakken, Hege Rimestad, Gjermund Silset já Carlos Z. Quispe | almostittum = [[1994]] | formaat = | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Lean]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine]] & | tärkkitijppâ = | ihet = [[1994]] | oovdeb = [[Goaskinviellja]] | iheo = [[1993]] | čuávuvâš = [[Radiant Warmth]] | iheč = [[1996]] }} '''Leahkastin''' lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine]] niäljád studioalbum. Tom almostitij [[Lean]] ive [[1993]] [[Taažâ]]št. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | title1 = Gumppet Holvot (Ulvene Hyler) | length1 = 6:29 | title2 = Ále Šat (Ikke Mer) | length2 = 1:22 | title3 = Čuovgi Liekkas (Strålende Varme) | length3 = 5:04 | title4 = Áhčai (Til Min Far) | length4 = 6:06 | title5 = Maid Áiggot Muinna Eallin (Hva Vil Du Meg Liv) | length5 = 6:54 | title6 = Mielahisvuohta (Vanvidd Vanvidd) | length6 = 4:58 | title7 = Gilvve Gollát (Så Ditt Gull) | length7 = 5:07 | title8 = Gulan Du (Jeg Hører Deg) | length8 = 4:35 | title9 = Vuolgge Mu Mielde Bassivárrái (Bli Med Meg Til Det Hellige Fjell) | length9 = 6:51 | title10 = Mun Da Han Lean Oaivámuš (Men... Det Er Jo Jeg Som Rår) | length10 = 4:37 | title11 = Dá Lean Mun (Her Er Jeg) | length11 = 6:59 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/380280 ''Leahkastin'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1994 muusikalbumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] cl0sfvyd8q2iwfxzhvo1mr27q7ce2ga 0 15414 155038 149118 2026-06-16T18:44:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155038 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Radiant Warmth | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine | almostittum = [[skammâmáánu 5.]] peeivi [[1996]] | formaat = | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Antilles]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1996]] | oovdeb = [[Leahkastin]] | iheo = [[1994]] | čuávuvâš = [[Eallin]] | iheč = [[1996]] }} '''Radiant Warmth''' lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine]] viiđâd studioalbum. Tom almostitij [[Antilles]] [[skammâmáánu 5.]] peeivi [[1996]] [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâin]]. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | title1 = Eagle Brother (Goaskinviellja) | length1 = 4:05 | title2 = No More (Ále Šat) | length2 = 1:23 | title3 = Radiant Warmth (Čuovgi Liekkas) | length3 = 5:03 | title4 = Reverberation (Skádja) | length4 = 8:29 | title5 = Hair of Light, Solemn Eye (Čuvges Vuovttat, Duođalaš Čalbmi) | length5 = 3:51 | title6 = Katrin Who Smiles (Modjás Kátrin) | length6 = 7:22 | title7 = Lunacy, Lunacy (Mielahisvuohta) | length7 = 4:58 | title8 = Sow Your Gold (Gilvve Gollát) | length8 = 5:07 | title9 = Hearing You (Gulan Du) | length9 = 4:35 | title10 = Come with Me to the Sacred Mountain (Vuolgge Mu Mielde Bassivárrái) | length10 = 6:51 | title11 = Feather the World (Ráhkesvuođain) | length11 = 4:58 | title12 = Grandma (Mu Áhkku) | length12 = 5:29 | title13 = Don't Go... Not You (Ále Ále Don) | length13 = 1:30 }} == Musikkáreh == * Mari Boine, lávloo * Roger Ludvigsen * Helge A. Norbakken * Hege Rimestad, vivlu * Gjermund Silset * Carlos Z. Quispe == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/889532 ''Radiant Warmth'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1996 muusikalbumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] h3vfmx7gsfre4fk32rvujbeweukjtwm 0 15429 154986 149123 2026-06-16T18:36:17Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154986 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Eallin | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine | almostittum = [[1996]] | formaat = CD-skiärru | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Antilles]] (Euroop já USA)<br/>[[Lean]] (Euroop) | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1996]] | oovdeb = [[Radiant Warmth]] | iheo = [[1996]] | čuávuvâš = [[Bálvvoslatjna]] | iheč = [[1998]] }} '''Eallin''' lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine]] kuuđâd studioalbum. Tom almostitij ive [[1996]] [[Antilles]] [[Ovtâstum staatah|Ovtâstum staatâin]]. Siämmáá ive tom almostittii [[Euroop]]ist sehe Antilles já [[Lean]]. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | title1 = Mielahisvuohta | length1 = 6:16 | title2 = Dás áiggun čuožžut | length2 = 8:05 | title3 = Gula Gula | length3 = 6:23 | title4 = Modjás Katrin | length4 = 10:52 | title5 = Eco | length5 = 2:19 | title6 = Skádja | length6 = 8:33 | title7 = Vuolgge mu mielde bassivárrái | length7 = 10:53 | title8 = It šat duolmma mu | length8 = 9:20 | title9 = Dutjne | length9 = 7:29 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/800635 ''Eallin'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1996 muusikalbumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] 9uzou8k0fcacgvsv64efyue6uslv0ti 0 15742 154978 149184 2026-06-16T18:34:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154978 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee | nommâ = Astrid Johnskareng | kove = | šoddâm = [[1939]]<ref name="gaski-ggmm8"/><br/>[[Kárášjuuhâ]] | jáámmám = | hävdi = | áámmát = kirječällee já toimâtteijee | noomah = | šlaajâ = | kielâ = orjâlâškielâ | vanhimeh = | pelikyeimi = | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} '''Astrid Johnskareng''' (š. [[1939]]<ref name="gaski-ggmm8">{{Kirjekäldee | Nommâ = Gielas Gillii, Mielas Millii 8: Čálagovat — Sámi girjjálašvuođahistorjá | Almostittee = Davvi Girji | Ihe = 1998 | Tahhee = Gaski, Harald = | Loho = Eallingearddemuitalusat, oskkoldaga čállosat ja muittašangirjjit | Sijđo = 28 | Siijđoh = | Čielgiittâs = | Almostittemsaje = | Tubdâldâs = | ISBN = 82-7374-352-7 | Čujottum = 23.11.2022 | Kielâ = {{se}}}}</ref> [[Kárášjuuhâ]], [[Taažâ]]) lii orjâlâš kirječällee, jurgâleijee já toimâtteijee.<ref name="fárru-johnskareng"/> ==Palhâšumeh== Ive 1999 Johnskareng finnij [[Kárášjuuvâ kulttuurpalhâšume]].<ref name="kulttuurpalhâsume-1999>{{Lostâkäldee|Almostittem=Min Áigi|Äigimuddo=1999-11-24|Paječaalâ=Kulturbálkášupmi <<STUORA NISSONII>>|Tahhee=Buljo, Ann-Irene|Nummeer=93|Siijđoh=3|www=https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digavis_minaigi_null_null_19991124_7_93_1?page=1|Čujottum=2022-11-23|Kielâ={{se}}}}</ref><ref name="fárru-johnskareng"/> == Pargo == === Kirjeh === * 1990 – ''Mu uhca gáffegievnnás̆: muittut ovddeš Kárášjogas''<ref name="gaski-ggmm8"/> * 2004 – ''Civkkas: muitalusat ja lávlagat'' * 2008 – ''Muohtanásttážat: muitalus- ja lávlagirji'' * 2012 – ''Suoivanat: muitalusat, luodit ja lávlagat'' * 2016 – ''Nugo beaivvit leat'' === Antologiah === * 2016 – ''Behtolaccat ja ipmašat noveallat'' === Jurgâlusah === * 2003 – ''Soahti Billávuonas''<ref name="fárru-johnskareng"/> * 2006 – ''Soaiggus davviguovlluin: gobmemuitalusat'' * 2021 – ''Eallinmokta: ruhkosat''<ref name="worldcat-eallinmokta">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.worldcat.org/title/1251755074 | Nommâ = Eallinmokta : ruhkosat | Almostittem = WorldCat | Sitaat = Authors:Lars Johnsen (Author, Illustrator), Astrid Johnskareng (Translator), Ann Solveig Nystad (Translator), Berit Frøydis Svineng Johnsen (Translator) | Čujottum = 23.11.2022 | Kielâ = {{en}} }}</ref> === Muusik === * 2004 – ''Civkkas: muitalusat ja lávlagat'' (säänih já lávluuh) * 2008 – ''Muohtanásttážat : muitalus- ja lávlagirji'' (CD-skiärru) === TV-rááiđuh === * ''Curbmecuippit''<ref name="fárru-johnskareng">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://642.davvi.no/?a=03&b=015 | Nommâ = Astrid Johnskareng (1939–) | Almostittem = Davvi Girji | Čujottum = 23.11.2022 | Kielâ = {{se}} }}</ref> == Käldeeh == {{Käldeeh}} {{DEFAULTSORT:Johnskareng, Astrid}} [[Luokka:Ive 1939 šoddâmeh]] [[Luokka:Sämmiliih jurgâleijeeh]] [[Luokka:Sämmiliih kirječälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih toimâtteijeeh]] 6ujddmsrp7h0x5mmnh1ea9l4rnqvehm 0 15839 154987 152232 2026-06-16T18:36:26Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154987 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee |nommâ=Ellen-Sylvia Blind<br/>Svonne Juhána Elle<ref name="skaltje"/> |šoddâm= Svonne Juhána Elle<ref name="skaltje"/><br>{{Šoddâmäigi já ahe|12|7|1925||1}} Jukkasjävri |jáámmám= {{Jäämmimäigi já ahe|12|7|1925|5|5|2009|}} Jukkasjävri<ref name="gravar.se"/> |hävdi= Árjepluovve kirkkoeennâm<ref name="gravar.se"/> |áámmát= kirje- já tihtâčällee, lávloo |noomah= Svonne Juhána Elle<ref name="skaltje"/><br/>Elle-Sylve<ref name="ea"/><br/>Ellen-Sylvia Blind<br/>Ellen-Sylvia Svonni<br/> |šlaajâ= muštâččemkirjálâšvuotâ, oskolduvliih já eellimuáinuliih tiivtah |kielâ= orjâlâškielâ |vanhimeh= Lars Johan Olsson Svonni (1897–1955) já Margareta Svonni (j.s. Vasara; 1898–1966) |pelikyeimi= Lars-Johan Blind (1913–2009) |párnááh= 6 }} '''Ellen-Sylvia Blind''', motomin '''Sylvia Blind''', orjâlâškielân '''Svonne Juhána Elle'''<ref name="skaltje">{{Kirjekäldee|Tahhee=Maj-Lis Skaltje|Nommâ=Minsta lilla liv har sin jojk|Ihe=2014|Sijđo=63|Almostittemsaje=Guovdageaidnu [d.i. Kautokeino]|Almostittee=DAT|Kielâ={{sv}}|Čujottum=2022-11-27}}</ref> (j.s. Svonni; [[syeinimáánu 12.]] peeivi [[1925]] [[Jukkasjävri]] – [[vyesimáánu 5.]] peeivi [[2009]] [[Jukkasjävri]])<ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=http://skbl.se/en/article/EllenSylviaBlind|nommâ=Ellen-Sylvia Blind|tahhee=Heith, Anne|almostittem=Svenskt kvinnobiografiskt lexikon|äigimuddo=2018-03-08|čujottum=2022-11-27|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="gravar.se"/> lâi orjâlâš kirječällee, tihtâčällee já lávloo.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.calliidlagadus.org/web/index.php?leksikon=1&olles=22|nommâ=Blind, Ellen Sylvia, r. 1925|almostittem=www.calliidlagadus.org|čujottum=2022-11-27|kielâ={{se}}}}</ref><ref>{{Lostâkäldee|Paječaalâ=Nytt fra Sápmi|Almostittem=Samenes Venn|Äigimuddo=2009|Ihe=2009|Nummeer=5|Siijđoh=14|Almostittee=Norges Samemisjon|www=https://www.yumpu.com/no/document/read/20165867/samenes-venn-norges-samemisjon|Čujottum=2022-11-27|Kielâ={{no}}}}</ref> [[Muštâččemkirjálâšvuotâ|Muštâččemkiirjij]] lasseen sun čaalij oskolduvlijd já eellimuáinulijd tiivtâid jieijâs eenikielân ađai [[Orjâlâškielâ|orjâlâškielân]].<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Samerättsutredningen|Nommâ=Samerätt och samiskt språk|Ihe=1990|Sijđo=85|Almostittemsaje=Stockholm|Almostittee=Allmänna Förl|Isbn=91-38-10680-9|Kielâ={{sv}}|www=https://lagen.nu/sou/1990:91?attachment=index.pdf&repo=soukb&dir=downloaded|Tiätuvuárkkáhäämi=PDF|Čujottum=2022-11-27}}</ref> Uásist tiivtâin láá rahtum muusikpitáh.<ref name=":0" /> == Eellim == Ellen-Sylvia Svonni ađai Elle-Sylve<ref name="ea">{{Nettikäldee|čujottâs=https://areena.yle.fi/podcastit/1-50639834|nommâ=Márfun ja eará málestanrávvagat, Ellen Sylvia Blind, 1981|almostittem=Ealli arkiiva – Yle Areena|äigimuddo=1981|čujottum=2022-11-27|kielâ={{se}}}}</ref> šoodâi [[syeinimáánu 12.]] peeivi [[1925]] [[Jukkasjävri|Jukkasjäävrist]], Ruotâ peln. Suu eeči lâi pajeolmooš Lars Johan Olsson Svonni (1897–1955) já suu enni pajeolmooš já máttáátteijee Margareta Svonni (j.s. Vasara; 1898–1966).<ref name=":0"/><ref>{{Lostâkäldee|Paječaalâ=På fjällvandring|Almostittem=Orsa skoltidning|Äigimuddo=Vyesimáánu 1932|Ihe=1932|Siijđoh=11|Čujottum=2022-11-27|Kielâ={{sv}}}}</ref><ref name=":1">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.findagrave.com/memorial/200537351/margareta-svonni|nommâ=Margareta Svonni (1898-1966)|almostittem=www.findagrave.com|čujottum=2022-11-27|kielâ={{en}}}}</ref> Elle-Sylve lâi perruu puárásumos páárnáš. Suu maŋa šoddii val Olof Tomas (1927–1987), Laila, Bror Anders Erling (1929–2012), Arne Johannes (1934–2004) já Astrid.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Elle-Sylve juuđij kuuđâ luoka [[Noomaadškovlâ|noomaadškoovlâst]] nuuvtko eres tallaah pajeulmui párnááh.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Kirjekäldee|Tahhee=Hirvonen, Vuokko|Nommâ=Sámeeatnama jienat: sápmelaš nissona bálggis girječállin|Ihe=1998|Sijđo=80|Almostittemsaje=Guovdageaidnu|Almostittee=DAT|Isbn=82-90625-35-9|Kielâ={{se}}}}</ref> Já nuuvtko eres noomaadškoovlâ uáppeeh sungin ij máttám čäälliđ jieijâs eenikielâ škoovlâst. === Näimilitto === Ive 1946 Elle-Sylve naajâi pajeolmooš Lars-Johan Blindáin (1913–2009). Jo čuávuváá ive sunnui šoodâi vuossâmuš páárnáš, Rose-Marianne Inga-Lis, kii jaamij siämmáá ive ko nubbe páárnáš Ellen Margareta šoodâi ađai ive 1949. Vuossâmuš alge, Olof-Johan šoodâi ive 1951. Vala kulmâ párnáá lase šoddii Olof-Johan maŋa: Laila Ingegärd ive 1953, Inger Ann-Christine (1957–1959) já Lars Per Göran ive 1960. === Karrieer === 1970-lovvoost Blind juuđij [[Sämmilij aalmugopâttâh|Säämi aalmugopâttuv]] [[Juhâmokke|Juhâmohheest]] já máttái čäälliđ jieijâs eenikielâ.<ref name=":0" /> Tast maŋa sun čäliškuođij kiirjijd já tiivtâid el. ristâoskoost já sämmilij elimist. Blind mielâst tehálâš suijâ taas lâi ristâlij já sämmilij áárvui sirdem puáttee suhâpuolváid.<ref name=":2" /> Juo ive 1975 almostui suu vuossâmuš kirje ''Åccalat gå dån?'', mast láá oskolduvliih já eennâmliih tiivtah.<ref>{{Lostâkäldee|Paječaalâ=Samisk kulturarbeid|Almostittem=Finmarksposten|Äigimuddo=22.7.1975|Ihe=1975|Ihekerdi=109|Nummeer=83|Siijđoh=3|www=https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digavis_finnmarksposten_null_null_19750722_109_83_1?page=1|Kielâ={{no}}}}</ref> Čuávuváá ive almostui muštâččemkirje ''Muitot ja jur’dagat''. Kirjeest sun kuvvij el. škovlâiivijd, sämmilij kuáhtám olgoštem já assimilaatio Ruotâ peln, sehe tom, ete sämmilijn lâi kieldum joba jieijâs eenikielâ sárnum. == Jäämmim == Ellen-Sylvia Blind jaamij [[vyesimáánu 5.]] peeivi [[2009]]. Sun hävdidui Árjepluovve kirkkoenâmân, suu kyevti nuorrân jáámmám nieidâ paaldân.<ref name="gravar.se">{{Nettikäldee|čujottâs=https://gravar.se/forsamling/arjeplog-arvidsjaurs-pastorat/arjeplogs-kyrkogard/g/ellen-sylvia-blind-b9dc5|nommâ=Ellen Sylvia Blind|almostittem=gravar.se|čujottum=2022-11-27|kielâ={{sv}}}}</ref> Maŋeláá siämmáá ive meid Blind leskâ jaamij, já sun hävdidui sii paaldân.<ref name="gravar.se" /> == Palhâšumeh == Ive 1999 [[Sämirääđi (Ruotâ kirkko)|Ruotâ kirho sämirääđi]] mieđettij sunjin [[sämirääđi kulttuurpalhâšume|kulttuurpalhâšume]] tast ko Blind ovtâstitij čeeppiht lavluigijn já tivtâigijn sämmilâšvuođâ já [[ristâosko]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://km.svenskakyrkan.se/km-2000/skrivelser/2000-3/ksskr00-03-original-07.htm|nommâ=Kyrkomötet 2000 - KsSkr 2000:3|almostittem=km.svenskakyrkan.se|čujottum=2022-11-27}}</ref> == Pargo == * 1975 – ''Åccalat gå dån? vuoinalaš ja áigálaš divtat'' * 1976 – ''Muitot ja jur’dagat'' * 1981 – ''Mu osku ja eallin – Min tro och liv'' * 1984 – ''Sogas sohkii – Från släkt till släkt'' * 1989 – ''Oskkus oskui – Av tro till tro'' == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Blind, Ellen-Sylvia}} [[Luokka:Ive 1925 šoddâmeh]] [[Luokka:Ive 2009 jämimeh]] [[Luokka:Ruátáliih kirječälleeh]] [[Luokka:Ruátáliih tivtâsteijeeh]] [[Luokka:Ruotâ kirho sämirääđi kulttuurpalhâšume vyeitteeh]] [[Luokka:Sämmiliih kirječälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih tivtâsteijeeh]] df73qimhkgzifjorl7hlbvfqtrdtem0 0 15844 155013 149201 2026-06-16T18:40:47Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155013 wikitext text/x-wiki {{Musikkár | nommâ = Kajsa Sogn Balto | kove = Kajsa_Balto_Oslos_19.11.2022.jpg | šoddâmäigi = [[kuovâmáánu 6.]] peeivi [[1988]] | šoddâmsaje = [[Oslo]], [[Taažâ]] | jáámmám = | hävdi = | aalmugjeessânvuotâ = | artistnommâ = Kajsa Balto | lávlumkielah = orjâlâškielâ | aktiivlâžžân = | genreh = | čuojânâsah = lávloo | muusikjuávhuh = | skiärrufinnodâh = | palhâšumeh = | vaanhimeh = | pelikyeimi = | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = https://www.kajsabalto.com/ }} '''Kajsa Sogn Balto''' (š. [[kuovâmáánu 6.]] peeivi [[1988]] [[Oslo]], [[Taažâ]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/kajsa-balto-binder-sammen-samisk-og-norsk-musikktradisjon-1.12788632|nommâ=Kajsa Balto binder sammen samisk og norsk musikktradisjon|tahhee=Larsson, Carl-Gøran|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2016-02-05|čujottum=2022-06-13|kielâ={{no}}}}</ref> lii orjâlâš musikkár, jyeigee já lávloo. Suu inspiraatio kälden láá ärbivuáváliih juáiguseh, maid sun kiävttá oovtâst eres muusikšlajâigijn. Čohčâmáánu 2017 Balto vuossâmuš skiärru ''Sámi sohka'' almostui.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Čuávuváá ive sun uásálistij Riijkâläävdi ''Samisk folk sessions'' -mentorohjelmân Oslost.<ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.riksscenen.no/folk-sessions-7-samisk-2018.467158.no.html|nommâ=SAMISK FOLK SESSIONS - RIKSSCENEN - Schous Kulturbryggeri|čujottum=2020-03-16}}</ref> Ive 2020 sun finnij [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitige]] mieđettem já nuorâ taidâráid uáivildum kyevti-ihásii taidârstiipeend.<ref name="samidaiddar">{{Nettikäldee|čujottâs=https://samidaiddar.no/wp-content/uploads/Tildelinger-av-Sametingets-Kunstnerstipend-2020.pdf|nommâ=TILDELINGER–SAMETINGETS KUNSTNERSTIPEND 2020|almostittee=Samisk Kunsterråd|tiätuvuárkkáhäämi=PDF|čujottum=2020-03-16}}</ref> ==Palhâšumeh já tubdâstâsah== Kuovâmáánust 2025 Balto vuoitij [[Sámi Music Awards]]&nbsp;-palhâšume ávus luokkaast.<ref name="nrk-1.17259884">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/disse-vant-arets-sami-music-awards--1.17259884|nommâ=Disse vant årets Sámi Music Awards|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-02-09|čujottum=2025-08-29|kielâ={{no}}}}</ref> == Diskografia == === Albumeh === * [[2017]] – ''[[Sámi sohka]]''<ref name=":1">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.avvir.no/almmuha-vuosttas-skearrus/|nommâ=Almmuha vuosttaš skearrus|tahhee=Anti, Kila|almostittem=Ávvir|äigimuddo=2017-09-15|čujottum=2022-06-13|kielâ={{se}}}}</ref> * [[2020]] – ''[[Buot eallá]]'' * [[2021]] – ''[[Sámi juovllat]]''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.avvir.no/almmuha-juovlaskearru/|nommâ=Almmuha juovla­skearru|tahhee=Anti, Kila|almostittem=Ávvir|äigimuddo=2021-10-26|čujottum=2022-06-13|kielâ={{se}}}}</ref> * [[2024]] – ''[[Rájás]]''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.disharmoni.no/kajsa-balto-ute-med-sterkt-temaalbum-pa-nasjonaldagen/|nommâ=Kajsa Balto ute med sterkt temaalbum på nasjonaldagen|tahhee=Evjen, Ådne|almostittem=disharmoni|äigimuddo=2024-05-16|čujottum=2025-08-29|ietf-kielâkoodi=nb-NO}}</ref> === Singleh === * [[2024]] – ''[[Rájás (single)|Rájás]]'' * [[2024]] – ''[[Jeđđenluohti]]'' * [[2025]] – ''[[Beskán]]'' == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} * [https://www.kajsabalto.com/ Kajsa Balto virgálâš nettisijđo] {{en}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Kajsa Balto|*]] 2ijvhr6eicef5ioeq56i9etol0bez78 0 16237 155009 149274 2026-06-16T18:40:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155009 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Juoigamat | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Nils-Aslak Valkeapää | almostittum = [[1973]] | formaat = LP-skiärru | pyevtitteijee = Nils-Aslak Valkeapää<br>[[Paroni Paakkunainen]] | päddejum = | genre = [[juáigus]] | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Finnlevy]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Nils-Aslak Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1973]] | oovdeb = [[Joikuja]] | iheo = [[1968]] | čuávuvâš = [[Vuoi Biret-Maaret, vuoi!]] | iheč = [[1974]] }} '''Juoigamat''' lii orjâlâš jyeigee [[Nils-Aslak Valkeapää]] nubbe studioalbum. Tom almostitij [[Finnlevy]] LP-skiärrun (SFLP 8531) ive 1973. Valkeapää lasseen albumist láá fáárust meiddei kuttâ nuorâ [[Kuovdâkiäinu]] kuávlust.<ref>{{Lostâkäldee|Tahhee=Korhonen, Jorma|Paječaalâ=Joiun renessanssi|Čielgiittâs=albumárvuštâllâm|Almostittem=Helsingin Sanomat|Äigimuddo=26.5.1973|Siijđoh=26|Kielâ={{fi}}}}</ref> == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = A-peeli | title1 = Nilliggu | length1 = 1.25 | title2 = Ole | length2 = 1.47 | title3 = Hei'ken-Heijá | length3 = 1.33 | title4 = Sedola Káren-Án'ná | length4 = 1.29 | title5 = Lemet-Án'ná | length5 = 1.11 | title6 = Aillohaš | length6 = 1.32 | title7 = Siva-Arttor | length7 = 1.38 | title8 = Mor'tena Ola | length8 = 1.42 | title9 = Mor'tena-Sara | length9 = 1.48 | title10 = Hennonna | length10 = 1.05 | title11 = Jonnan | length11 = 3.59 | title12 = Vil'da-Maš'ko | length12 = 1.43 }} {{Pittálisto | headline = B-peeli | title1 = Vil'da-Maš'ko | length1 = 2.08 | title2 = Oskar-An'te | length2 = 2.17 | title3 = Duvvá | length3 = 1.54 | title4 = Bekká-In'gá | length4 = 0.53 | title5 = Heiánaš-Mikko | length5 = 1.40 | title6 = Mik'kal-Án'te | length6 = 2.02 | title7 = An'te-Sara | length7 = 0.40 | title8 = Val'gon-guoi'ka | length8 = 2.02 | title9 = Nái'ka | length9 = 3.21 | title10 = Bier-Matte | length10 = 1.30 | title11 = Anders Pentha | length11 = 2.38 }} == Fáádást eres soojijn == * [http://www.discogs.com/Nils-Aslak-Valkeap%C3%A4%C3%A4-Su-Juoigan-Doakki-Juoigamat/release/3199587 ''Juoigamat'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1973 muusikalbumeh]] [[Luokka:Nils-Aslak Valkeapää albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] mmnu1dhin5qp1c72ql3l6u7ijov7ntz 0 16242 155056 149276 2026-06-16T18:47:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155056 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Sápmi, vuoi Sápmi! | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Nils-Aslak Valkeapää<br>Ingor Ántte Áilu Gaup | almostittum = [[1982]] | formaat = LP-skiärru | pyevtitteijee = [[Áillohaš]] | päddejum = 1981–1982 IR studio, [[Helsig]] | genre = [[juáigus]], aalmuglâš muusik | minutteh = 43 | sekunteh = 52 | skiärrufinnodâh = [[Indigenous Records]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Nils-Aslak Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1982]] | oovdeb = [[Sámi eatnan duoddariid]] | iheo = [[1978]] | čuávuvâš = [[Davas ja Geassai]] | iheč = [[1982]] }} '''Sápmi, vuoi Sápmi!''' lii orjâlâš jyeigee [[Nils-Aslak Valkeapää]] čiččâd studioalbum. Tom almostitij [[Indigenous Records]] LP-skiärrun (IRLP-6) ive 1982. Valkeapää lasseen albumist lii fáárust meiddei [[Ingor Ántte Áilu Gaup]]. Album päddejui IR studiost [[Helsig]]ist iivij [[1981]]–[[1982]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.discogs.com/release/3201025-%C3%81illoha%C4%8D%C4%8Dat-S%C3%A1pmi-Vuoi-S%C3%A1pmi-S%C3%A1pmi-Lottazan-I|nommâ=Áillohaččat – Sápmi, Vuoi Sápmi! (Sápmi Lottazan I)|almostittee=discogs.com|čujottum=18.12.2022|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = A-peeli | title1 = Sápmi, Vuoi Sápmi! | length1 = 22.20 }} {{Pittálisto | headline = B-peeli | title1 = Báite Fal Beaivi! | length1 = 21.32 }} == Musikkáreh == * [[Nils-Aslak Valkeapää]] – juáigus * Ingor Ántte Áilu Gaup – juáigus == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/3201025-%C3%81illoha%C4%8D%C4%8Dat-S%C3%A1pmi-Vuoi-S%C3%A1pmi-S%C3%A1pmi-Lottazan-I ''Sápmi, vuoi Sápmi!'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1982 muusikalbumeh]] [[Luokka:Nils-Aslak Valkeapää albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] is65qnc8z0rnmj2s0budxapch8hyuk9 0 16275 154984 149282 2026-06-16T18:35:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154984 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Davas ja Geassai | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Nils-Aslak Valkeapää<br>Ingor Ántte Áilu Gaup | almostittum = [[1982]] | formaat = LP-skiärru | pyevtitteijee = [[Áillohaš]] | päddejum = IR studio, [[Helsig]] | genre = [[juáigus]], aalmuglâš muusik | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Indigenous Records]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Nils-Aslak Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1982]] | oovdeb = [[Sápmi, vuoi Sápmi!]] | iheo = [[1982]] | čuávuvâš = [[Beaivi, Áhčážan]] | iheč = [[1988]] }} '''Davas ja Geassai''' lii orjâlâš jyeigee [[Nils-Aslak Valkeapää]] káávcád studioalbum. Tom almostitij [[Indigenous Records]] LP-skiärrun (IRLP-7) ive 1982. Valkeapää lasseen albumist lii fáárust meiddei [[Ingor Ántte Áilu Gaup]]. Album päddejui IR studiost [[Helsig]]ist.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.discogs.com/release/3201692-%C3%81illoha%C4%8D%C4%8Dat-Davas-Ja-Geass%C3%A1i-S%C3%A1pmi-Lottazan-II|nommâ=Áillohaččat – Davas Ja Geassái (Sápmi Lottazan II)|almostittee=discogs.com|čujottum=20.12.2022|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = A-peeli | title1 = Intro To Davas (Máge) | length1 = 1.38 | title2 = Davas | length2 = 9.28 | title3 = Ijaid Beivviidnai | length3 = 4.31 | title4 = Dagan Lávu | length4 = 7.09 }} {{Pittálisto | headline = B-peeli | title1 = Àldobiellu | length1 = 5.39 | title2 = Sápmi Lottazan: Cakča, Gidda, Eallin | length2 = 17.41 }} == Musikkáreh == * [[Nils-Aslak Valkeapää]] – juáigus * Ingor Ántte Áilu Gaup – juáigus * [[Paroni Paakkunainen]] – huilo, saksofon, vivlu * [[Esa Kotilainen]] – syntetisaattor * [[Leo Gauriloff]] – kiitaar * [[Make Lievonen]] – bassokiitaar, kontrabasso, kaddâlâs * Teemu Hauta-aho – sello, časkemčuojânâsah * [[Jouni Kesti]] – ruumbuh, časkemčuojânâsah * [[Tim Ferchen]] – časkemčuojânâsah * [[Jukka Wasama]] – časkemčuojânâsah == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/3201692-%C3%81illoha%C4%8D%C4%8Dat-Davas-Ja-Geass%C3%A1i-S%C3%A1pmi-Lottazan-II ''Davas ja Geassai'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1982 muusikalbumeh]] [[Luokka:Nils-Aslak Valkeapää albumeh]] b536sak3fnsmp0cocwlqiau0ajt2qd1 0 16294 155055 149289 2026-06-16T18:47:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155055 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Sámi eatnan duoddariid | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Nils-Aslak Valkeapää | almostittum = [[1982]] | formaat = LP-skiärru | pyevtitteijee = [[Paroni Paakkunainen]] | päddejum = IR studio, [[Helsig]] | genre = [[juáigus]], aalmuglâš muusik | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Indigenous Records]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Nils-Aslak Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1978]] | oovdeb = [[Duvva, Áilen Niga elle ja Aillohas]] | iheo = [[1976]] | čuávuvâš = [[Sápmi, vuoi Sápmi!]] | iheč = [[1982]] }} '''Sámi eatnan duoddariid''' lii orjâlâš jyeigee [[Nils-Aslak Valkeapää]] kuuđâd studioalbum. Tom almostitij [[Indigenous Records]] LP-skiärrun (IRLP-1) ive 1978. Album päddejui IR studiost [[Helsig]]ist ive 1978.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.discogs.com/release/2455342-Ailloha%C5%9B-S%C3%A1mi-Eatnan-Duoddariid|nommâ=Sámi eatnan duoddariid|almostittee=discogs.com|čujottum=20.12.2022|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = A-peeli | title1 = Sami Eatnan Duoddariid | length1 = 9.12 | title2 = Elle-Marja | length2 = 5.32 | title3 = Juhan | length3 = 6.00 }} {{Pittálisto | headline = B-peeli | title1 = Aillohas | length1 = 11.01 | title2 = Mánga, Mánga | length2 = 7.55 }} == Musikkáreh == * [[Markku Lievonen]] – basso * [[Reiska Laine]] – ruumbuh, časkemčuojânâsah * [[Leo Gauriloff]] – šleđgâkiitaar * [[Esa Kotilainen]] – kuoskâttâhčuojânâsah, syntetisaattor * [[Ari Valtonen]] – časkemčuojânâsah * [[Tim Ferchen]] – časkemčuojânâsah "Elle-Marja" já "Juhan" * [[Paroni Paakkunainen]] – huiloh, saksofoneh, bassoklarinet, časkemčuojânâsah == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/2455342-Ailloha%C5%9B-S%C3%A1mi-Eatnan-Duoddariid ''Sámi eatnan duoddariid'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1978 muusikalbumeh]] [[Luokka:Nils-Aslak Valkeapää albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] 2uf8aphvak3f5h3ohxol3hg15cspkjj 0 16458 155014 149325 2026-06-16T18:40:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155014 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee | nommâ = Karen Marie Eira Buljo<br/>Jusse Juhán Niillasa Gáre Márjá | kove = Karen Marie Eira Buljo.jpg | šoddâm = {{Šoddâmäigi já ahe|23|3|1956}} | jáámmám = | hävdi = | áámmát = kirječällee já politikkár | noomah = Karen Marie Nilsdatter Eira Buljo<br/>Jusse Juhán Niillasa Gáre Márjá | šlaajâ = | kielâ = orjâlâškielâ | vanhimeh = | pelikyeimi = | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} '''Karen Marie Nilsdatter Eira Buljo''' teikkâ '''Jusse Juhán Niillasa Gáre Márjá''' (š. [[njuhčâmáánu 23.]] peeivi [[1956]]<ref name="stortinget-buljo">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.stortinget.no/nn/representantar-og-komitear/representantane/representant/?perid=KMEB|nommâ=Buljo, Karen Marie Eira (1956-)|almostittem=Taažâ stuorrâtigge|čujottum=2022-12-31|kielâ={{nn}}}}</ref>) lii orjâlâš kirječällee já politikkár. == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Buljo, Karen Marie Eira}} [[Luokka:Ive 1956 šoddâmeh]] [[Luokka:Sämmiliih kirječälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih politikkáreh]] aonttrp8n9dpubqbr8qxezi60g84moe 0 16724 154985 149397 2026-06-16T18:36:06Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154985 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = De čábba niegut runiidit | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Nils-Aslak Valkeapää<br>Åsa Blind<br>Jaakko Gauriloff | almostittum = [[1976]] | formaat = LP-skiärru | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = [[juáigus]], aalmuglâš muusik | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Hi-Hat]] (HILP-111)<br>[[Aillohaš]] (AILP-2) | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Nils-Aslak Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1976]] | oovdeb = [[Vuoi Biret-Maaret, vuoi!]] | iheo = [[1974]] | čuávuvâš = [[Duvva, Áilen Niga Elle ja Aillohaš]] | iheč = [[1976]] }} '''De čábba niegut runiidit''' lii orjâlâš jyeigee [[Nils-Aslak Valkeapää]] niäljád studioalbum. Tom almostittii LP-skiärrun [[Hi-Hat]] (HILP 111) já [[Aillohaś]] (AILP-2) ive [[1976]].<ref name="discogs">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.discogs.com/release/3199958-%C3%85sa-Blind-Jaakko-Gauriloff-Nils-Aslak-Valkeap%C3%A4%C3%A4-De-C%C3%A1bba-Niegut-Runiidit|nommâ=De čábba niegut runiidit|almostittee=discogs.com|čujottum=30.1.2023|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> Valkeapää lasseen albumist lává fáárust meiddei [[Åsa Blind]] já [[Jaakko Gauriloff]].<ref name="discogs"/> == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = A-peeli | title1 = Poatsoväzzi (Boazovazzi) | length1 = 2.00 | title2 = Tulvaduvvon eatnamij olmuide (Dulvaduvvon eadramii olbmuide) | length2 = 2.00 | title3 = Liftshen rijdalih hearäiguin (Livcen riidalit hearraiguin) | length3 = 2.15 | title4 = Moots lij nääi't (Möözz lij nääi't) | length4 = 3.25 | title5 = Te tshappa nieguh runijdih (De cabba niegut runiidit) | length5 = 1.50 | title6 = Äkk | length6 = 2.45 | title7 = Säpmelash (Sabmelas) | length7 = 1.40 | title8 = Kiitsham tuodrest aanar (Kiiccam tuöddrest aanar) | length8 = 2.00 }} {{Pittálisto | headline = B-peeli | title1 = Niehku (Niekku) | length1 = 4.15 | title2 = Tsherj nakrest (Ke'rjj nakkrest) | length2 = 2.10 | title3 = Reagganan rähkisvuohta (Reagganan rakkasvuotta) | length3 = 1.30 | title4 = Laaulam tunje (Lääulam tu'nne) | length4 = 2.45 | title5 = Puoh tshäppämus (Buot cabbamus) | length5 = 2.00 | title6 = Nuorrvuod äig (Nuörrvuöd äi'gg) | length6 = 2.30 | title7 = Kuora pälkä (Guora balga) | length7 = 1.20 | title8 = Vuärdäm (Vuardam) | length8 = 1.50 }} == Musikkáreh == * [[Åsa Blind]] – laavlâ * [[Jaakko Gauriloff]] – laavlâ * [[Nils-Aslak Valkeapää]] – laavlâ * [[Klaus Järvinen]] – klarinet, saksofon * [[Eero Lupari]] – kiitaar * [[Jarkko Leivo]] – basso * [[Teppo Hauta-aho]] – kontrabasso * [[Upi Sorvali]] – ruumbuh, časkemčuojânâsah == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/3199958-%C3%85sa-Blind-Jaakko-Gauriloff-Nils-Aslak-Valkeap%C3%A4%C3%A4-De-C%C3%A1bba-Niegut-Runiidit ''De čábba niegut runiidit'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1976 muusikalbumeh]] [[Luokka:Jaakko Gauriloff]] [[Luokka:Maaŋgâkielâg albumeh]] [[Luokka:Nils-Aslak Valkeapää albumeh]] egwpx1hteny3xg9ep2xvu5oiomzxjel 0 16749 154983 149406 2026-06-16T18:35:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154983 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Bálvvoslatjna = Room of Worship | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine Band | almostittum = [[1998]] | formaat = CD-skiärru | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Antilles]] (Euroop)<br/>[[Lean]] (Euroop) | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1998]] | oovdeb = [[Eallin]] | iheo = [[1998]] | čuávuvâš = [[Remixed/Ođđa Hámis]] | iheč = [[2001]] }} '''Bálvvoslatjna — Room of Worship''' lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine]] já suu [[Mari Boine Band|muusikjuávhu]] kuuđâd studioalbum. Tom almostittii ive [[1998]] [[Antilles]] já [[Lean]] [[Euroop]]ist. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | total_length = 48:55 | title1 = Eallin = Life | length1 = 6:16 | title2 = Beaivvi Nieida = Daughter Of Sun | length2 = 5:07 | title3 = Risten | length3 = 5:11 | title4 = Eagle Man/Changing Woman = Girdi Olmmái/Geaidi Nissun | length4 = 5:40 | title5 = Álddagasat Ipmilat = Gods Of Nature (Embody Them) | length5 = 6:24 | title6 = Oarjjabeal Beaivvi Ja Manu = West Of Moon And Sun | length6 = 5:18 | title7 = Mu Vahkar Lasse = My Youngest | length7 = 3:29 | title8 = Alit Go Buot Várit = Higher Than All Mountains | length8 = 1:26 | title9 = Don It Galgan = Thou Shall Not | length9 = 5:12 | title10 = Etno Jenny = Ethno Jenny | length10 = 4:48 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/1485641-Mari-Boine-Band-B%C3%A1lvvoslatjna-Room-Of-Worship ''Bálvvoslatjna — Room of Worship'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 1998 muusikalbumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] 4na1j7v1555hr4hs4bi3n9vsy1fnhis 0 16752 155067 149408 2026-06-16T18:49:47Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155067 wikitext text/x-wiki '''Áŋŋel nuorat''' lâi orjâlâš muusikjuávkku [[Aŋŋel]]ist. == Musikkáreh == * [[Aslak-Mikko Länsman]] * [[Outi Länsman]] * [[Tuuni Länsman]] * [[Ursula Länsman]] * [[Ulla Pirttijärvi]] == Diskografia == === Studioalbumeh === * [[1987]] – ''[[Juovllaide]]'', oovtâst [[Mari Boine Persen]]áin<ref name="valkeapää-22725-43">{{Kirjekäldee|Nommâ=Nils-Aslak Valkeapää and Mari Boine: Song lyrics and Themes: thematic study of their song lyrics and the long lines|Almostittee=UiT Taažâ arktâlâš ollâopâttâh|Tahhee=[[Niko-Mihkal Valkeapää|Valkeapää, Niko-Mihkal]] |Sijđo=43|Ihe=2021 |www=https://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/22725/thesis.pdf?sequence=2|Tiätuvuárkkáhäämi=PDF|Čujottum=2023-02-09|Kielâ=}}</ref> === Nurâldâhskiäruh === * [[1990]] – ''[[Festivaalikasetti 1990]]: vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä'' (pitáh 10, 12 já 13)<ref name="fono-festivaalikasetti">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.fono.fi/Dokumentti.aspx?esittaja=Angelin-Nuoret&ID=7a2e32ae-36d0-482f-8d27-4da9a138e4b2|nommâ=FESTIVAALIKASETTI 1990. Vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä|almostittem=fono.fi|čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="finna-4440665">{{Nettikäldee|čujottâs= https://kansalliskirjasto.finna.fi/kansalliskirjastofikka/Record/fikka.4440665#componentparts |nommâ= Festivaalikasetti. 1990, Vuoden yhtye Halsbrytarna ja kolme juhlayhtyettä |almostittem=Finna |čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[1991]] – ''[[Lapinlasten lauluja 4]]'' (pitáh 1–8, 17 já 19–20)<ref name="finna-5160038">{{Nettikäldee|čujottâs= https://kansalliskirjasto.finna.fi/kansalliskirjastofikka/Record/fikka.5160038 |nommâ=Lapinlasten lauluja. 4. |almostittem=Finna |čujottum=2023-02-09|kielâ={{fi}}}}</ref> == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/artist/8955712-%C3%81%C5%8B%C5%8Bel-Nuorat ''Áŋŋel nuorat'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Áŋŋel nuorat|*]] riryl3kfzaipupbyt01ccwvxg9egkxo 0 16775 155028 153133 2026-06-16T18:43:17Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155028 wikitext text/x-wiki {{Musikkár | nommâ = Niko Valkeapää<br/>Gová-Nils Heaikka Niko<br/>Mihku Ánne Niko | kove = Valkeapää,_Niko_(Foto_Kenneth_Hætta)_(37471002840).jpg | šoddâmäigi = [[juovlâmáánu 30.]] peeivi [[1968]] | šoddâmsaje = [[Iänudâh]] | jáámmám = | hävdi = | aalmugjeessânvuotâ = | artistnommâ = | lávlumkielah = [[orjâlâškielâ]] | aktiivlâžžân = | genreh = [[pop]], [[keččâlâddâmvuálásâš muusik]] | čuojânâsah = | muusikjuávhuh = | skiärrufinnodâh = [[Duippidit]] | palhâšumeh = * [[Spellemann-palhâšume]] (2003)<br/>* [[Áillohaš-muusikpalhâšume]] (2005)<br/>* [[Folkelarm-palhâšume]] (2 keerdi) | vaanhimeh = [[Nils-Henrik Valkeapää]]<br/>[[Helena Valkeapää]] | pelikyeimi = | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} [[Tiätuvuárkká:Niko_Valkeapää.jpg|thumb|right|Niko Valkeapää ive 2008. Sun vuoitij [[Sámi Grand Prix]] -kišto lávlumuási oovtâst [[Inger Marie Gaino Nilut]]áin ive 1994 já ohtuu ive 1995.]] '''Niko-Mihkal Valkeapää''', '''Gová-Nils Heaikka Niko''' teikkâ '''Mihku Ánne Niko''' (š. [[juovlâmáánu 30.]] peeivi [[1968]] [[Iänudâh]]) lii orjâlâš musikkár, lávloo, jyeigee, politikkár, máttáátteijee já čaittâleijee, kote lii vuálgus [[Iänudâh|Iänuduvvâst]]. Ive 2019 sun poorgâi meid läänijyeigen [[Tromsa lääni|Tromsa läänist]] oovtâst [[Ingá-Máret Gaup-Juuso]]in.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/nye-fylkesjoikere-1.14794846|nommâ=Nye fylkesjoikere|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2019-11-25|čujottum=2022-06-02|kielâ={{no}}}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.avvir.no/niko-ja-inga-maret-leaba-odda-riikkaoassejuoigit/|nommâ=Niko ja Iŋgá-Máret leaba ođđa riikka­oasse­juoigit|tahhee=Gaup-Kaseka, Inger Kristina|almostittem=Ávvir|äigimuddo=2019-11-25|čujottum=2022-06-02|kielâ={{se}}}}</ref><ref name="yle-11087750">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-11087750|nommâ=Niko Valkeapää ja Iŋgá-Máret Gaup-Juuso leaba Romssa fylkkajuoigit – “Dát lea niehkobargu”|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-02-18|tahhee=Saijets, Maiju|äigimuddo=2019-11-26|kielâ={{se}}}}</ref> ==Eellim== Niko-Mihkal Valkeapää šoodâi [[juovlâmáánu 30.]] peeivi [[1968]] [[Iänudâh|Iänuduvvâst]]. Suu eeči lii sämmilâš máttáátteijee já politikkár [[Nils-Henrik Valkeapää]] já suu enni sämmilâš máttáátteijee já ráámmátjurgâleijee [[Helena Valkeapää]] (j.s. Laiti). Suu risteeči lâi [[Nils-Aslak Valkeapää]].<ref name="db-60562960">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.dagbladet.no/kultur/anmeldelse-endelig-tor-han-joike/60562960|nommâ=Anmeldelse: Endelig «tør» han joike|almostittem=Dagbladet|čujottum=2023-02-15|tahhee=Rønning, Øyvind|äigimuddo=2015-10-18|kielâ={{no}}}}</ref> Valkeapää rávásmij [[Iänudâh|Iänuduv]] markkânist [[Hiättá|Hiätást]].<ref name="yle-9016980"/> Sun valmâštui maisterin [[Tromsa ollâopâttâh|Tromsa ollâopâttuvvâst]] ive 2021. Suu maistertuđhâstâh kietâdâl [[Nils-Aslak Valkeapää]] já [[Mari Boine]] lavlui saanijd já teemaid.<ref name="valkeapää-22725">{{Kirjekäldee|Nommâ=Nils-Aslak Valkeapää and Mari Boine: Song lyrics and Themes: thematic study of their song lyrics and the long lines|Almostittee=UiT Taažâ arktâlâš ollâopâttâh|Tahhee=[[Niko-Mihkal Valkeapää|Valkeapää, Niko-Mihkal]] |Sijđo=43|Ihe=2021 |www=https://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/22725/thesis.pdf?sequence=2|Tiätuvuárkkáhäämi=PDF|Čujottum=2023-02-09|Kielâ={{en}}}}</ref> == Karrieer == Ive 1990 Valkeapää varrij [[Kuovdâkiäinu]]n máttáátteijen, mut sun lii meid porgâm maaŋgâlágán suorgijn tegu muusikist, čaittâlmist, tihtâvuođâst já politiikist. === Muusik === Valkeapää lávdástij vuossâmuu keerdi jo 7-ihásâžžân.<ref name="yle-9016980">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-9016980|nommâ=Niko Valkeapää Márkomennui Agnete Johnsen sadjái|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-02-18|tahhee=Rasmus, Linnea|äigimuddo=2016-07-11|kielâ={{se}}}}</ref> Valkeapää uásálistij vuossâmuu keerdi [[Sámi Grand Prix 1991|Sámi Grand Prix -kiišton ive 1991]] oovtâst [[Marie Kvernmo]]in pittáin ''Luodda'', mut suoi iävá vuáittám.<ref name="nrk-1.2147094"/> Kulmâ ive maŋeláá Valkeapää uásálistij oppeet [[Sámi Grand Prix 1994|Sámi Grand Prix -kiišton]], taan keerdi oovtâst [[Inger Marie Gaino Nilut]]áin. Suoi vuoittijn lávlumuási pittáin ''Duinna gávnnadit''.<ref name="nrk-1.2147094"/> Čuávuváá ive Valkeapää vuoitij [[Sámi Grand Prix 1995|ive 1995 Sámi Grand Prix]] -kišto ohtuu pittáin ''Vádjolus''.<ref name="yle-9016980"/><ref name="oktavuohta">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.oktavuohta.com/aikajana-vanha|nommâ=Oktavuohta: Aikajana|almostittem=Sämitigge|čujottum=2021-01-11|kielâ={{fi}}}}</ref> Ive 2004 Valkeapää uásálistij [[Liet International]] -kiišton, mon sun vuoitij pittáin ''Rabas mielain''.<ref name="yle-12442177">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-12442177|nommâ=Ingá-Máret Gaup-Juuso fárus Liet-lávlungilvvus bearjadaga eahket Dánmárkkus: “Mus lea stuorra illu ja gudni vuolgit ovddastit olles Sámi”|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-02-18|tahhee=Lappalainen, Anneli|äigimuddo=2022-05-13|kielâ={{se}}}}</ref> Ive 2013 sun lâi [[Ijâttes ijjâ]] uáiviartist.<ref name="">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-6649533|nommâ=Niko Valkeapää Ijahis ija váldonástin|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-02-18|äigimuddo=2013-05-20|kielâ={{se}}}}</ref> Ive 2003 suu [[Niko Valkeapää (ive 2003 album)|vuossâmuš album]] almostui.<ref name="yle-9016980"/> Tast maŋa skiärrufinnodâh [[Duippidit]] lii almostittám maaŋgâid Valkeapää skiäruid. Suu uđđâsumos album lii [[Gáldu]], mii almostui ive 2019. Jieijâs skiärui lasseen Valkeapää lii meid lávlum [[salmâ|saalmâid]] kuulmâ skiärun uássin Hiätá salmâjuávhust, já suu pittá ''Birrat Birra'' lii meid ive 2011 almostum albumist ''[[Beginner's Guide to Scandinavia]]''.<ref name="st-hsj1"/><ref name="st-hsj2-3"/><ref name="st-hsj4-5"/> === Čaittâlem === Ive 2011 Valkeapää uásálistij ruátálâš TV-rááiđu [[Sápmi Sessions]] vuossâmuu pajan.<ref name="yle-7661354">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-7661354|nommâ=Sápmi Sessions vuosttas baji prográmmat oidnogohtet Suomas|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-02-15|tahhee=Lakkala, Aletta|äigimuddo=2014-12-01|kielâ={{se}}}}</ref> Ohjelmist sun ferttij rähtiđ oovtâst ruotâsyemmilâš lávloo [[Kristian Anttila]]in uđđâ lavluu. Sunnust lijjii tuše kulmâ peeivi ton rähtimân.<ref name="yle-7661354"/> Sämitige alguu vuáđuld [[Yle]] já [[Gutsy Animations]] -pyevtittemfinnodâh rähtiškuottii uđđâ [[Muumileehi (animaatioráiđu)|Muumileehi]]-rááiđu [[orjâlâškielâ]]n, [[anarâškielâ]]n já [[nuorttâlâškielâ]]n.<ref name="st-15032019">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/2019/03/15/muumileehi-raidu-rahtoo-samikielan-samitige-alguu-vuaduld/?lang=an|nommâ=Muumileehi-ráiđu ráhtoo sämikielân Sämitige alguu vuáđuld|almostittem=Sämitigge|čujottum=2020-12-21|äigimuddo=2019-03-15}}</ref> Valkeapää lii jienâčaittâlâm [[Noskemudágâš|Noskemudágáá]] roolâ orjâlâškielâg rááiđust.<ref name="yle-11274509">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/fargga_mumenvakkis_samastisgohtet__rappar_ailu_valle_lea_mumenstallu/11274509|nommâ=Fargga Mumenvákkis sámástišgohtet – Ráppár Ailu Valle lea Mumenstállu|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2020-12-21|tahhee=Rinta-Tassi, Minna|äigimuddo=2019-03-30|kielâ={{se}}}}</ref> Valkeapää čaittâlij porttâvaavtâ já Ááná eeji Lemet ''Ovllá''-oopperast.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.inarilainen.fi/artikkeli/saamelaistahdet-ovlla-oopperan-solisteina|nommâ=Saamelaistähdet Ovllá-oopperan solisteina|tahhee=Peltomaa, Jaakko|almostittem=Inarilainen|äigimuddo=2025-08-19|čujottum=2026-04-04|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.maaseuduntulevaisuus.fi/koti/b0c6d79d-abaa-4961-bd01-e22a8fd3fa0a|nommâ=Kyyneleet valuivat vielä narikassakin: Oulun teatterin Ovllá on kokemisen arvoinen|almostittem=Maaseudun Tulevaisuus|äigimuddo=2026-02-02|čujottum=2026-04-04|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> === Tihtâvuotâ === Ive 2017 Valkeapää vuossâmuš tihtâkirje ''Lása duohken — Behind the window'' almostui.<ref name="finna-1734991">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1734991 |nommâ= Lása duohken = Behind the window |almostittem= Finna |čujottum=2023-02-15|kielâ ={{fi}}}}</ref> Tiivtah láá sehe [[Orjâlâškielâ|orjâlâš]]- já [[eŋgâlâskielâ]]n. === Politiik === Valkeapää lii lamaš vuossâmuš sämmilâš iävtukkâs [[Euroop parlament]] vaaljâin, ko sun uásálistij [[Ruánáá litto|Ruánái]] iävtukkâssân [[Ive 1999 Euroop parlament vaaljah|ive 1999 Euroop parlament vaaljáid]].<ref name="má-1999-06-04">{{Lostâkäldee|Almostittem=Min Áigi|Äigimuddo=1999-06-04|Paječaalâ=Eu-parlamentta válggat - Niko Valkeapää vuosttas sápmelaš evttohas|Tahhee=Guttorm, Nilla|Ihe=1999|Ihekerdi=7|Nummeer=43|Siijđoh=4|www-tekstâ=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_minaigi_null_null_19990604_7_43_1?page=2|Čujottum=2023-02-19|Kielâ={{se}}}}</ref> Valkeapää uásálistij meid [[Ive 2004 Euroop parlament vaaljah|ive 2004 Euroop parlament vaaljáid]].<ref name="europarl-2004">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.europarl.europa.eu/elections2004/ep-election/sites/fi/yourvoice/fi/candidates.html|nommâ=Suomi - 12/05/2004|almostittem=Euroop parlament|čujottum=2023-02-19|kielâ={{fi}} já {{fr}}}}</ref> Sun ij kuittâggin peessâm parlamentân. Politikkárin Taažâ peln Valkeapää oovdâst [[Taažâ sämmilij riijkâservi|Taažâ sämmilij riijkâseervi]]. Sun lâi [[Káisá vaaljâpirrâdâh|Káisá vaaljâpirrâduv]] [[Sämitigge (Taažâ)|Taažâ sämitiggeaairâs]] iivij 2017–2021.<ref name="st-taažâ-2017-2021">{{Nettikäldee|čujottâs=https://sametinget.no/politihkka/historja/ovdalas-samediggeairasat/samedikki-airasat-2017-2021-2/?sprak=12|nommâ=Sámedikki áirasat 2017-2021|almostittem=Sämitigge (Taažâ peln)|čujottum=2023-02-15|tahhee=|äigimuddo=|kielâ={{se}}}}</ref> Valkeapää lâi iävtukkâssân [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiggeest Suomâ peln]] ive 2019 Sämitige vaaljâin Iänuduv listoost.<ref name="st-puáđus">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/2019/10/03/samitiggevaljai-puadus/?lang=an|nommâ=Sämitiggevaljâi puáđus |almostittem=Sämitigge (Suomâ peln)|čujottum=2023-02-15}}</ref> Sun finnij 57 jiennâd, mii ij lam tuárvi, ete sun väljejui sämitiggeairâsin Sämitiigán pajan 2020–2023.<ref name="st-puáđus"/> Valkeapääst šoodâi kuittâg Iänuduv värijesânin taan pajan.<ref name="yle-10997762">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-10997762|nommâ=Iävtukkâsah|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-02-19}}</ref> Sun parga meid [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitiggeest Suomâ peln]], kost sun lii [[Sämitige säämi kielârääđi|Säämi kielârääđi]]st.<ref name="st-saami-kielaraadi">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/lavdikodeh/saami-kielaraadi/?lang=an|nommâ= Säämi kielârääđi |almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-02-15}}</ref> Toos lasseen sun lii sehe [[Sämitige kulttuurlävdikodde|kulttuurlävdikode]] já [[Sämitige škovlim já oppâmateriaallävdikodde|škovlim já oppâmateriaallävdikode]] värijeessân iivij 2020–2023.<ref name="st-kulttuurlavdikodde">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/lavdikodeh/kulttuurlavdikodde/?lang=an|nommâ=Kulttuurlävdikodde|almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-02-15}}</ref><ref name="st-škovlim">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/lavdikodeh/skovlim-ja-oppamateriaallavdikodde/?lang=an|nommâ= Škovlim |almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-02-15}}</ref> Valkeapää meid oovdâst Sämitige [[Säämi parlamentaarlâš rääđi]]st iivij 2020–2023.<ref name="st-spr">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/saami-parlamentaarlas-raadi/?lang=an |nommâ=Säämi parlamentaarlâš rääđi|almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-02-15}}</ref> == Palhâšumeh == [[Kuovâmáánu 28.]] peeivi [[2004]] Valkeapää vuoitij [[Spellemann]]-palhâšume ávus luokkaast vuossâmuu [[Niko Valkeapää (ive 2003 album)|albumstis ''Niko Valkeapää'']], mii almostui ive 2003.<ref name="yle-9016980"/><ref name="lehtola-347">{{Kirjekäldee | Nommâ = Laulujen Lappi: tarinoita haavemaasta | Almostittee = Kustannus-Puntsi | Ihe = 2007 | Tahhee = Lehtola, Jorma | Sijđo = 347 | Almostittemsaje = Jyväskylä| ISBN = 978-952-5343-33-5 | Čujottum = 2023-02-15 | Kielâ = {{fi}}}}</ref><ref name="yle-6621666">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-6621666|nommâ=Niko Valkeapää Spellemann-evttohassan|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-02-18|äigimuddo=2013-02-13|kielâ={{se}}}}</ref> Ovdil Valkeapää vuáitu lâi [[Mari Boine]] lamaš áinoo sämmilâš, kii lâi vuáittám [[Spellemann]]-palhâšume.<ref name="lehtola-347"/> [[Njuhčâmáánu 26.|Pessijâšlávurduv]] 2005 sun vuoitij [[Áillohaš-muusikpalhâšume]].<ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix - 2018| Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 29.3.2007 | Čujottum = 10.1.2021 | Kielâ = {{no}}}}</ref><ref name="smf-áillohaš">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samieasterfestival.com/%C3%A1illoha%C5%A1-musihkkab%C3%A1lkka%C5%A1upmi|nommâ=Áillohaš musihkkabálkkašupmi|almostittem=Sámi musihkkafestivála|čujottum=2023-02-15|kielâ={{se}}}}</ref> Ive 2008 sun vuoitij kyehti [[Folkelarm-palhâšume]] kuálmád albumstis ''[[Birrat Birra]]''.<ref name="nrk-1.6238757">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/niko--valkeapaai-balkka_umit-1.6238757|nommâ=Niko Valkeapääi bálkkašumit|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2023-02-18|tahhee=Olli, Anne|äigimuddo=2008-09-29|kielâ={{se}}}}</ref> == Diskografia == === Studioalbumeh === * [[2003]] – ''[[Niko Valkeapää (ive 2003 album)|Niko Valkeapää]]'' * [[2004]] – ''[[Sierra]]'' * [[2008]] – ''[[Birrat Birra]]'' * [[2012]] – ''[[Gusto]]'' * [[2012]] – ''[[ÄÄ]]'' * [[2012]] – ''[[Ráfi]]'' * [[2019]] – ''[[Gáldu]]'' === Singleh já EP-skiäruh === * [[2015]] – ''[[Leatgo friija]]'' * [[2015]] – ''[[Ráfi (single)|Ráfi]]'' * [[2015]] – ''[[Viiddisvuohta]]'' * [[2018]] – ''[[Ale Vuollan]]'' * [[2018]] – ''[[Návdi]]'' * [[2018]] – ''[[Gáldu (single)|Gáldu]]'' === Nurâldâhskiäruh === * [[2007]] – ''[[Ima Ipmašat]]: Mánáidlávlagat'', pittáin ''Sávzačora''<ref name="discogs-10743337">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.discogs.com/release/10743337-Various-Ima-Ipma%C5%A1at-M%C3%A1n%C3%A1idl%C3%A1vlagat|nommâ=Various – Ima Ipmašat - Mánáidlávlagat |almostittem=Discogs|čujottum=2023-05-14|kielâ={{en}}}}</ref> * [[2011]] – ''[[Beginner's Guide to Scandinavia]]'' pittáin ''Birrat Birra''<ref name="discogs-4953807">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.discogs.com/release/4953807-Various-Beginners-Guide-To-Scandinavia|nommâ=Various – Beginner's Guide To Scandinavia|almostittem=Discogs|čujottum=2023-02-15|kielâ={{en}}}}</ref> === Ohtâšâšskiäruh === * [[2008]] – ''[[Heahtá sálbmajoavku 1]]''<ref name="st-hsj1">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/tuote/heahta-salmmat-1/|nommâ=Heahtá sálbmajoavku 1 (CD)|almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-02-15|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[2008]] – ''[[Heahtá sálbmajoavku 2-3]]''<ref name="st-hsj2-3">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/tuote/heahta-salmmat-2-3/|nommâ=Heahtá sálbmajoavku 2-3 (CD)|almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-02-15|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[2008]] – ''[[Heahtá sálbmajoavku 4-5]]''<ref name="st-hsj4-5">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/tuote/heahta-salmmat-4-5/|nommâ=Heahtá sálbmajoavku 4-5 (CD)|almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-02-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Filmografia == === TV-rááiđuh === * [[2011]] – ''[[Sápmi Sessions]]'' * [[2019]] – ''[[Muumileehi (ive 2019 TV-ráiđu)|Muumileehi]]''-ráiđu == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} * [https://www.discogs.com/artist/1033329-Niko-Valkeap%C3%A4%C3%A4 Niko Valkeapää pargo discogs.com -sijđostuvvâst] ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Niko Valkeapää|*]] 6cptl8ocfbktmo4wtugaou0ifbgoksz 0 16779 155029 149420 2026-06-16T18:43:27Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155029 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Niko Valkeapää | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Niko Valkeapää | almostittum = [[2003]] | formaat = CD-skiärru | pyevtitteijee = [[Georg Buljo]] | päddejum = | genre = | minutteh = 51 | sekunteh = 53 | skiärrufinnodâh = [[Duippidit]] <small>(DPP500)</small> | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Niko Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2003]] | oovdeb = | iheo = | čuávuvâš = [[Sierra]] | iheč = [[2004]] }} '''Niko Valkeapää''' lii orjâlâš musikkár [[Niko Valkeapää]] vuossâmuš studioalbum. Tom almostitij [[Duippidit]] ive [[2003]] [[Taažâ]]st. [[Kuovâmáánu 28.]] peeivi [[2004]] Valkeapää vuoitij [[Spellemann]]-palhâšume taan albumist.<ref name="lehtola-347">{{Kirjekäldee | Nommâ = Laulujen Lappi: tarinoita haavemaasta | Almostittee = Kustannus-Puntsi | Ihe = 2007 | Tahhee = Lehtola, Jorma | Sijđo = 347 | Almostittemsaje = Jyväskylä| ISBN = 978-952-5343-33-5 | Čujottum = 2023-02-15 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | extra_column = Säänih | total_length = 51:53 | title1 = Čakčii | lyrics1 = [[Georg Buljo]] já [[Niko Valkeapää]] | length1 = 3:07 | title2 = Gávpot | lyrics2 = [[Niko Valkeapää]] | length2 = 4:43 | title3 = Eallima čuovggasnai | lyrics3 = [[Nils-Aslak Valkeapää]] | length3 = 5:40 | title4 = Ruoktu váimmus | lyrics4 = [[Nils-Aslak Valkeapää]] | length4 = 3:23 | title5 = Stirdon | lyrics5 = [[Georg Buljo]] já [[Niko Valkeapää]] | length5 = 4:36 | title6 = Alit gierdu | lyrics6 = [[Niko Valkeapää]] | length6 = 3:56 | title7 = Vádjolus | lyrics7 = [[Niko Valkeapää]] | length7 = 3:21 | title8 = Čuoika | lyrics8 = [[Georg Buljo]] já [[Niko Valkeapää]] | length8 = 4:09 | title9 = Váiban | lyrics9 = [[Niko Valkeapää]] | length9 = 3:07 | title10 = Beaivváš ligge litnásit | lyrics10 = [[Niko Valkeapää]] | length10 = 3:32 | title11 = Rabas Mielain | lyrics11 = [[Niko Valkeapää]] | length11 = 7:29 | title12 = Gierdu | lyrics12 = [[Niko Valkeapää]] | length12 = 4:50 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/3145159-Niko-Valkeap%C3%A4%C3%A4-Niko-Valkeap%C3%A4%C3%A4 ''Niko Valkeapää'' discogs.com -sijđostuvvâst] {{en}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2003 vuosâalbumeh]] [[Luokka:Niko Valkeapää albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] 6ruwtndya3imlmyfp5lnsiuwcwm06tv 0 16787 155045 149422 2026-06-16T18:46:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155045 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Sierra | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Niko Valkeapää | almostittum = [[2004]] | formaat = CD-skiärru | pyevtitteijee = [[Georg Buljo]] | päddejum = | genre = | minutteh = 45 | sekunteh = 42 | skiärrufinnodâh = [[Duippidit]] <small>(DPP502)</small> | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Niko Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2003]] | oovdeb = [[Niko Valkeapää (ive 2003 album)|Niko Valkeapää]] | iheo = [[2003]] | čuávuvâš = [[Birrat Birra]] | iheč = [[2008]] }} '''Sierra''' lii orjâlâš musikkár [[Niko Valkeapää]] nubbe studioalbum. Tom almostitij [[Duippidit]] ive [[2004]] [[Taažâ]]st. Lavlui noomâi kyevtkielâlâšvuođâst peerusthánnáá ubâ album lii [[orjâlâškielâ]]n. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | extra_column = Säänih | total_length = 45:42 | title1 = Soajit: Wings | lyrics1 = [[Nils-Aslak Valkeapää]] | length1 = 3:07 | title2 = Son dajai: She Said | lyrics2 = [[Georg Buljo]] | length2 = 3:47 | title3 = Guokkardit: Crawl | lyrics3 = [[Georg Buljo]] já [[Niko Valkeapää]] | length3 = 4:18 | title4 = Sátni: Word | lyrics4 = [[Niko Valkeapää]] | length4 = 3:15 | title5 = Govva: Picture | lyrics5 = [[Niko Valkeapää]] | length5 = 4:38 | title6 = Geassebeaivi: Summerday | lyrics6 = [[Niko Valkeapää]] | length6 = 4:22 | title7 = Biegga: Wind | lyrics7 = [[Niko Valkeapää]] | length7 = 3:10 | title8 = Julggiidhaga: Without Feet | lyrics8 = [[Rauni Magga Lukkari]] | length8 = 5:14 | title9 = Ruvdorássi: Cassiope Tetragona | lyrics9 = [[Niko Valkeapää]] | length9 = 5:03 | title10 = Sierra: Solitary | lyrics10 = [[Niko Valkeapää]] | length10 = 3:29 | title11 = Arvi: Rain | lyrics11 = [[Niko Valkeapää]] | length11 = 5:16 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/1882209-Niko-Valkeap%C3%A4%C3%A4-Sierra ''Sierra'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2004 muusikalbumeh]] [[Luokka:Niko Valkeapää albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] b33kddi4xulyxjzmaj00kyjx5rs9icj 0 16788 154981 149423 2026-06-16T18:35:26Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154981 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Birrat Birra | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Niko Valkeapää | almostittum = [[2008]] | formaat = 2xCD | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = 80 | sekunteh = 00 | skiärrufinnodâh = [[Duippidit]] <small>(DPP506)</small> | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Niko Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2008]] | oovdeb = [[Sierra]] | iheo = [[2004]] | čuávuvâš = [[Gusto]] | iheč = [[2012]] }} [[Tiätuvuárkká:Niko_Valkeapää.jpg|thumb|right|Niko Valkeapää ive 2008, siämmáá ive ko ''Birrat Birra'' almostui.]] '''Sierra''' lii orjâlâš musikkár [[Niko Valkeapää]] kuálmád studioalbum já vuossâmuš tuble-CD. Tom almostitij [[Duippidit]] ive [[2008]] [[Taažâ]]st. Lavlui noomâi kyevtkielâlâšvuođâst peerusthánnáá ubâ album lii [[orjâlâškielâ]]n. Valkeapää vuoitij kyehti [[Folkelarm-palhâšume]] taan albumist. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = CD1 | title1 = Muitu (Wiping Out Memory) | length1 = 5:20 | title2 = Galggango? (Where Do I Lay My Flowers?) | length2 = 3:36 | title3 = Geahčan Du (I See You) | length3 = 4:45 | title4 = Okta Ráhkisvuohta (One Love) | length4 = 3:51 | title5 = Oaidnaletne (See You On The Other Side Of The World) | length5 = 4:44 | title6 = Gorži (Waterfall) | length6 = 3:55 | title7 = Gula Sámi (The Sami Anthem) | length7 = 3:54 | title8 = Birrat Birra (Round And Round) | length8 = 7:20 }} {{Pittálisto | headline = CD2 | title1 = Moddját (Smile) | length1 = 3:22 | title2 = Albma (From Place To Place) | length2 = 5:43 | title3 = Suddon (Snow-Blind) | length3 = 4:45 | title4 = Doiddán Čalmmiid (I Rinse My Eyes In Beauty) | length4 = 9:57 | title5 = Álki (It's Easy To Say) | length5 = 7:25 | title6 = Ceavccegeađgi | length6 = 3:36 | title7 = Mearra (The Sea) | length7 = 9:45 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/3145140-Niko-Valkeap%C3%A4%C3%A4-Birrat-Birra-Round-And-Round ''Birrat Birra'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2008 muusikalbumeh]] [[Luokka:Niko Valkeapää albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] 37ret9w2d96zqkr0fu1skrkoxi1j23q 0 16789 154992 149424 2026-06-16T18:37:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154992 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Gusto | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Niko Valkeapää | almostittum = [[2012]] | formaat = CD-skiärru | pyevtitteijee = [[Georg Buljo]] | päddejum = Duippidit Audio Laboratorium, Oslo | genre = | minutteh = 36 | sekunteh = 34 | skiärrufinnodâh = [[Duippidit]] <small>(DPP512)</small> | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Niko Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2012]] | oovdeb = [[Birrat Birra]] | iheo = [[2008]] | čuávuvâš = [[ÄÄ]] | iheč = [[2012]] }} '''Gusto''' lii orjâlâš musikkár [[Niko Valkeapää]] niäljád studioalbum. Tom almostitij [[Duippidit]] ive [[2012]] [[Taažâ]]st. Siämmáá ive Duippidit almostitij nube-uv [[Niko Valkeapää]] studioalbum: [[ÄÄ]]. Lavlui noomâi kyevtkielâlâšvuođâst peerusthánnáá ubâ album lii [[orjâlâškielâ]]n. Album lâi iävtukkâssân [[Spellemann]]-palhâšumán aalmugmuusik/ärbivuáválâš muusik -luokkaast.<ref name="yle-6621666">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-6621666|nommâ=Niko Valkeapää Spellemann-evttohassan|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-02-18|äigimuddo=2013-02-13|kielâ={{se}}}}</ref> == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | extra_column = Säänih | total_length = 36:34 | title1 = Ođđa bálggis / New Path | lyrics1 = [[Niko Valkeapää]] | length1 = 4:17 | title2 = Dat livččen galgan / It Should Have Been | lyrics2 = [[Niko Valkeapää]] | length2 = 3:10 | title3 = Inhan mun dál šat / I Didn't Have Time | lyrics3 = [[Niko Valkeapää]] | length3 = 3:18 | title4 = Gosa / Where | lyrics4 = [[Niko Valkeapää]] | length4 = 3:06 | title5 = Munnje / To Me | lyrics5 = [[Niko Valkeapää]] | length5 = 3:48 | title6 = Mánnu ja mun / The Moon And Me | lyrics6 = [[Niko Valkeapää]] | length6 = 2:46 | title7 = Mánu muitalus / Moon's Tale | lyrics7 = [[Niko Valkeapää]] | length7 = 2:43 | title8 = Idat / Strange | lyrics8 = [[Niko Valkeapää]] | length8 = 4:25 | title9 = Fáhkkestaga / Suddenly | lyrics9 = [[Niko Valkeapää]] | length9 = 4:17 | title10 = Áigi lea boahtán | lyrics10 = [[Niko Valkeapää]] | length10 = 4:39 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/3846704-Niko-Valkeap%C3%A4%C3%A4-Gusto ''Gusto'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2012 muusikalbumeh]] [[Luokka:Niko Valkeapää albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] pjed1hyhj51l2g9hjtpzqt0t68bq8mj 0 16797 155068 149431 2026-06-16T18:49:57Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155068 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = ÄÄ | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Niko Valkeapää | almostittum = [[2012]] | formaat = CD-skiärru | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = synth-pop<ref name="yle-6628385">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-6628385|nommâ=Niko Valkeapääs juo nubbi skearru dán jagi|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-02-18|äigimuddo=2012-08-24|kielâ={{se}}}}</ref> | minutteh = 45 | sekunteh = 38 | skiärrufinnodâh = [[Duippidit]] <small>(DPP514)</small> | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Niko Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2012]] | oovdeb = [[Gusto]] | iheo = [[2012]] | čuávuvâš = [[Ráfi]] | iheč = [[2015]] }} '''ÄÄ''' lii orjâlâš musikkár [[Niko Valkeapää]] viiđâd studioalbum. Tom almostitij [[Duippidit]] ive [[2012]] [[Taažâ]]st. Siämmáá ive Duippidit almostitij nube-uv [[Niko Valkeapää]] studioalbum: [[Gusto]].<ref name="yle-6628385"/> == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | total_length = 45:38 | title1 = Amas ámadadju | length1 = 5:05 | title2 = Nahkáriid sis | length2 = 5:19 | title3 = Ale ipmir boastut | length3 = 6:50 | title4 = Vieris olbmot | length4 = 6:14 | title5 = Jaskatvuohta | length5 = 5:45 | title6 = Galbma gieđat | length6 = 5:00 | title7 = Vuoján ja vuoján | length7 = 6:02 | title8 = Vielgat | length8 = 5:14 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/4247098-Niko-Valkeap%C3%A4%C3%A4-%C3%84%C3%84 ''ÄÄ'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2012 muusikalbumeh]] [[Luokka:Niko Valkeapää albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] 6bjpgsddplv0d6kt6r3453jyo6u8b1j 0 16798 155041 149432 2026-06-16T18:45:27Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155041 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Ráfi | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Niko Valkeapää | almostittum = [[2015]] | formaat = CD-skiärru | pyevtitteijee = [[Georg Buljo]] | päddejum = | genre = | minutteh = 45 | sekunteh = 34 | skiärrufinnodâh = [[Duippidit]] <small>(DPP522)</small> | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Niko Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2015]] | oovdeb = [[ÄÄ]] | iheo = [[2012]] | čuávuvâš = [[Gáldu]] | iheč = [[2019]] }} '''Ráfi''' lii orjâlâš musikkár [[Niko Valkeapää]] kuuđâd studioalbum.<ref name="yle-9016980">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-9016980|nommâ=Niko Valkeapää Márkomennui Agnete Johnsen sadjái|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-02-18|tahhee=Rasmus, Linnea|äigimuddo=2016-07-11|kielâ={{se}}}}</ref> Tom almostitij [[Duippidit]] ive [[2015]] [[Taažâ]]st. Lavlui noomâi kyevtkielâlâšvuođâst peerusthánnáá ubâ album lii [[orjâlâškielâ]]n. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | extra_column = Säänih | total_length = 45:34 | title1 = Ráfi – Tranquility | lyrics1 = [[Niko Valkeapää]] | length1 = 3:17 | title2 = Máilmmi biekkat – Winds of the world | lyrics2 = [[Niko Valkeapää]] | length2 = 7:43 | title3 = Eará Sadji – A different place | lyrics3 = [[Niko Valkeapää]] | length3 = 5:28 | title4 = Vuordámušat – Expectations | lyrics4 = [[Niko Valkeapää]] | length4 = 5:44 | title5 = Leatgo friija? – Are you free? | lyrics5 = [[Niko Valkeapää]] | length5 = 3:59 | title6 = Sahara | lyrics6 = [[Niko Valkeapää]] | length6 = 6:15 | title7 = Kolibri – Hummingbird | lyrics7 = [[Niko Valkeapää]] | length7 = 5:01 | title8 = San | lyrics8 = [[Niko Valkeapää]] | length8 = 4:22 | title9 = Viiddisvuohta – Vastness | lyrics9 = [[Niko Valkeapää]] | length9 = 3:41 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/8348818-Niko-Valkeap%C3%A4%C3%A4-R%C3%A1fi-Tranquility ''Ráfi'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2015 muusikalbumeh]] [[Luokka:Niko Valkeapää albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] 3zexztb9bubkqsncn3a9a06s90qacte 0 16810 154993 149436 2026-06-16T18:37:26Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154993 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Gáldu | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Niko Valkeapää | almostittum = [[2019]] | formaat = CD-skiärru, LP-skiärru | pyevtitteijee = [[Georg Buljo]] | päddejum = | genre = | minutteh = 42 | sekunteh = 9 | skiärrufinnodâh = [[Duippidit]] <small>(CD: DPP522, LP: DPP541)</small> | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Niko Valkeapää]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2019]] | oovdeb = [[Ráfi]] | iheo = [[2015]] | čuávuvâš = | iheč = }} '''Gáldu''' lii orjâlâš musikkár [[Niko Valkeapää]] čiččâd studioalbum. Tom almostitij [[Duippidit]] ive [[2019]] [[Taažâ]]st sehe CD-skiärrun já LP-skiärrun. Lavlui noomâi kyevtkielâlâšvuođâst peerusthánnáá ubâ album lii [[orjâlâškielâ]]n. == Pittálisto == LP-skiärust pitáh 1–4 láá skiäru A-peeleest já 5–8 B-peeleest. {{Pittálisto | headline = Pitáh | extra_column = Säänih | total_length = 42:09 | title1 = Gáldu | lyrics1 = [[Niko Valkeapää]] | length1 = 4:33 | title2 = Ale Vuollán | lyrics2 = [[Niko Valkeapää]] | length2 = 3:45 | title3 = Háliidan | lyrics3 = [[Niko Valkeapää]] | length3 = 7:07 | title4 = Guovtti Ilmmis | lyrics4 = [[Niko Valkeapää]] | length4 = 5:03 | title5 = Návdi | lyrics5 = [[Niko Valkeapää]] | length5 = 3:53 | title6 = Jorggit | lyrics6 = [[Niko Valkeapää]] | length6 = 4:51 | title7 = Muittut | lyrics7 = [[Niko Valkeapää]] | length7 = 6:00 | title8 = Miellagovva | lyrics8 = [[Niko Valkeapää]] | length8 = 6:59 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/1882206-Niko-Valkeap%C3%A4%C3%A4-G%C3%A1ldu ''Gáldu'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2019 muusikalbumeh]] [[Luokka:Niko Valkeapää albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] q6gis81byk5ka3bzgle9afz5it0vhrb 0 16882 154989 149453 2026-06-16T18:36:47Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154989 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Gilvve gollát – Sow Your Gold | tijppâ = live | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine já Taažâ radio -orkester | almostittum = [[2013]] | formaat = CD-skiärru | pyevtitteijee = | päddejum = [[Báktehárji]], [[Kuovdâkiäinu]] | genre = | minutteh = 62 | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Universal Music Group]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2013]] | oovdeb = | iheo = | čuávuvâš = | iheč = }} '''Gilvve gollát – Sow Your Gold''' lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine]] já Taažâ radio -orkester livealbum, mii päddejui [[Báktehárji]]st, [[Kuovdâkiäinu]]st siämmáánommâsii konsert ääigi. CD-skiäru almostitij [[Universal Music Group]] ive [[2013]]. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | extra_column = Heiviittâm | total_length = 62:00 | title1 = Trilobihta lávlla<br/>Songs from a trilobite | lyrics1 = [[Mari Boine]] | music1 = Mari Boine | extra1 = [[Per Ekdahl]] | length1 = 4:07 | title2 = Gula gula<br/>Hear the voices of the foremothers | lyrics2 = Mari Boine | music2 = Mari Boine | extra2 = [[Frode Fjellheim]] | length2 = 6:05 | title3 = Goaskinviellja<br/>Eaglebrother | lyrics3 = Mari Boine | music3 = Mari Boine | extra3 = Frode Fjellheim | length3 = 6:55 | title4 = Dutnje<br/>To you | lyrics4 = Mari Boine | music4 = Mari Boine | extra4 = [[Øivind Westby]] | length4 = 6:51 | title5 = Jearrat biekkas<br/>To ask the wind | lyrics5 = [[Nils-Aslak Valkeapää]] | music5 = Mari Boine | extra5 = Frode Fjellheim | length5 = 6:51 | title6 = Boađán nuppi bealde<br/>I come from the other side | lyrics6 = [[Svein Schultz]] já Mari Boine | music6 = Svein Schultz já Mari Boine | extra6 = Per Ekdahl | length6 = 6:06 | title7 = Butterfly<br/>Beaivelottáš | lyrics7 = [[Merle Collins]] | music7 = Mari Boine já [[Roger Ludvigsen]] | extra7 = Frode Fjellheim já Roger Ludvigsen | length7 = 4:55 | title8 = Elle | lyrics8 = [[Rawdna Carita Eira]] | music8 = Mari Boine | extra8 = Frode Fjellheim | length8 = 5:49 | title9 = Mu váibmu vádjul doppe<br/>Hymn | lyrics9 = Brorson | music9 = ärbivuáválâš ruátálâš šuoŋâ | extra9 = heiv. Frode Fjellheim | length9 = 5:00 | title10 = Gilvve gollát<br/>Sow your gold | lyrics10 = Mari Boine | music10 = Mari Boine, Roger Ludvigsen já [[Helge A. Norbakken]] | extra10 = heiv. Øivind Westby | length10 = 5:07 | title11 = Alla hearrá guhkkin Osllos<br/>Hey, Mr. Almighty down there in Oslo | lyrics11 = Mari Boine | music11 = [[Arnold Strals]] | extra11 = Øivind Westby | length11 = 4:51 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/4947545-Mari-Boine-featuring-Norwegian-Radio-Orchestra-Gilvve-Goll%C3%A1t-Sow-Your-Gold ''Gilvve gollát – Sow Your Gold'' discogs.com -sijđostuvvâst] * [https://tv.nrk.no/program/SAPR69005112 ''Gilvve gollát'' -konsert] NRK TV:st == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2013 muusikalbumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] t4d9hn4bbociu0t25ai4fikv30npu0l 0 17078 155044 149496 2026-06-16T18:45:57Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155044 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Tre_vinnere_av_Gollegiella_prisen_(Foto_Anne_Britt_K._Hætta)_(15656047900).jpg|pienoiskuva|Kooveest čižetpeln: Suomâ riehtiminister [[Anna-Maja Henriksson]] já ive 2014 [[Kollekielâ]] vyeitteeh Seija Sivertsen, [[Kerttu Vuolab]] já [[Mikael Svonni]].]] '''Seija Anneli Sivertsen''' (j.s. Feodoroff, [[juovlâmáánu 10.]] peeivi [[1955]] [[Čevetjävri]], [[Aanaar]] – [[kuovâmáánu 22.]] peeivi [[2022]]<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.snowchange.org/2022/02/seija-sivertsen-knowledgeable-speaker-of-one-of-the-worlds-most-endangered-languages-goes-home/|nommâ=Seija Sivertsen, Knowledgeable Speaker of One of the World’s Most Endangered Languages Goes Home|tahhee=Snowchange Cooperative|äigimuddo=2022-02-23|čujottum=2023-04-19|kielâ={{en}}}}</ref>) lâi nuorttâlâš máttáátteijee, jurgâleijee já lávloo. Sivertsen poorgâi iäljárávt merhâšittee já tehálii pargo, vâi [[nuorttâlâškielâ]] ovdedičij já sirduuččij čuávuváid suhâpuolváid. Ton lasseen sun poorgâi nuorttâlii kulttuur siäiluttem oovdân. == Karrieer == Sivertsen poorgâi uáli maaŋgânáál: máttáátteijen, jurgâleijen já lávlon. Sun poorgâi nuorttâlâškielâ máttáátteijen [[Čevetjäävri škovlâ|Čevetjäävri škoovlâst]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/vil-redde-et-utdoende-sprak-1.11209131|nommâ=Vil redde et utdøende språk|tahhee=Ballovara, Mette|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2013-08-29|čujottum=2023-04-22|kielâ={{nb}}}}</ref> Tobbeen sun meid raahtij maaŋgâlágánijd nuorttâlâškielâg oppâmaterialijd, ko toh iä lamaš. Sivertsen lâi meid pargojuávhust, mii raahtij vuossâmuu luoka eenikielâ oppâkirje [[Jääkk-njaal AABBÂS|''Jääkk-njaal AABBÂS'']].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/2021/12/14/kuhhaa-vuordum-nuorttalaskiela-aabis-almostum/?lang=an|nommâ=Kuhháá vuordum nuorttâlâškielâ aabis almostum|almostittem=Sämitigge|äigimuddo=2021-12-14|čujottum=2023-04-22}}</ref> Máttááttâspargo já oppâmaterialij rähtim lasseen Sivertsen tooimâi [[Sämitigge (Suomâ)|Sämitige]] škovlim- já oppâmateriaallävdikoddeest sehe eidusâš jesânin já värijesânin. Eidusâš jesânin sun tooimâi iivij 1998–1999, 2004–2007 já 2012–2015<ref>{{Kirjekäldee|Nommâ=Saamelaiskäräjien toimintakertomus vuodelta 1999|Sijđo=[5]|Almostittee=Sämitigge|Kielâ={{fi}}|www=https://www.samediggi.fi/wp-content/uploads/materiaalit/kertomukset/toimintakertomus1999.pdf|Tiätuvuárkkáhäämi=PDF|Čujottum=2023-04-23}}</ref><ref>{{Kirjekäldee|Nommâ=Saamelaiskäräjien toimintakertomus vuodelta 2007|Ihe=2008|Sijđo=8|Almostittee=Sämitigge|Kielâ={{fi}}|www=https://www.samediggi.fi/wp-content/uploads/materiaalit/kertomukset/toimintakertomus2007.pdf|Tiätuvuárkkáhäämi=PDF|Čujottum=2023-04-23}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/wp-content/uploads/2016/07/saka%CC%88_12012.pdf|nommâ=Saamelaiskäräjien järjestäytymiskokous (1/2012)|almostittem=Sämitigge|äigimuddo=2012-02-15|tiätuvuárkkáhäämi=PDF|čielgiittâs=s. 15|čujottum=2023-04-23|kielâ={{fi}}}}</ref> já värijesânin iivij 2000–2003 já 2016–2019.<ref>{{Kirjekäldee|Nommâ=Saamelaiskäräjien toimintakertomus vuodelta 2002|Ihe=2003|Sijđo=8|Almostittee=Sämitigge|Kielâ={{fi}}|www=https://www.samediggi.fi/wp-content/uploads/materiaalit/kertomukset/toimintakertomus2002.pdf|Tiätuvuárkkáhäämi=PDF|Čujottum=2023-04-23}}</ref><ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/wp-content/uploads/2016/07/sakaptk12016.pdf|nommâ=Saamelaiskäräjien järjestäytymiskokous 1/2016|almostittem=Sämitigge|äigimuddo=kuovâmáánu 23.–24. peeivi 2016|tiätuvuárkkáhäämi=PDF|čujottum=2023-04-23|kielâ={{fi}}}}</ref> Škovlâ- já lävdikode lasseen Sivertsen tooimâi sämmilij škovlimaašij oovtâstpargo-orgaan jesânin iivij 2016–2019 já [[Säämi kielâkäldee]] nuorttâlâškielâ kielâjuáhus jesânin iivij 2013–2019.<ref name=":0" /> Sivertsen iäljárâšâi párnái- já škovlâkiirjij jurgâleijen já poorgâi iivij 1978–1986 almostum nuorttâlâškielâg ''Sääʹmođđâz''-loostâ toimâttâskoddeest. [[Saaʹmi Nueʹtt rs.]] algâiivij ääigi Sivertsen tooimâi meid stiivrâ jesânin.<ref>{{Lostâkäldee|Tahhee=Pieski, Pentti|Paječaalâ=Saaʹmi Nueʹtt searvi čohkke nuortalaččaid|Almostittem=Min Áigi|Äigimuddo=2006-12-06|Ihe=2006|Nummeer=98|Siijđoh=24|www=https://www.nb.no/items/17885d8c687debdf9bfc81a89795822e?page=23|Čujottum=2022-04-22|Kielâ={{se}}}}</ref> == Palhâšumeh == Sivertsen finnij [[Kollekielâ]]-kielâpalhâšume ive 2014 "eellimpargostis [[nuorttâlâškielâ]] já nuorttâlii kulttuur sehe nuorttâlâšsiärváduv pyerrin".<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/tave-eennamlas-samikiela-kielapalhasume/?lang=an|nommâ=Tave-eennâmlâš sämikielâ kielâpalhâšume|almostittem=Samediggi|čujottum=2023-04-22}}</ref> Siämmáá ive Kollekielâ-kielâpalhâšume finnijn meid orjâlâš kirječällee [[Kerttu Vuolab]] já [[orjâlâškielâ]] totkee já professor [[Mikael Svonni]]. == Pargo == === Čäällimpargoh === * [[Ive 1996 sämikielâliih kirjeh|1996]] – ''[[Pieʹljšoora päärnaž]]''<ref name="saamjiellem-julk-2008">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.samimuseum.fi/saamjiellem/Koltankiel_julk_2008.pdf|nommâ=Koltankielinen julkaisutoiminta / Publications in Skolt Sámi language|almostittem=Siida|tiätuvuárkkáhäämi=PDF|čujottum=2023-01-27|kielâ={{fi}} já {{en}}}}</ref> * [[Ive 2007 sämikielâliih kirjeh|2007]] – ''[[Maaddârääʹjji leeuʹd = Esivanhempien leuddit = The leuʹdds of the ancestors]]'', oovtâst [[Marko Jouste|Marko Joustein]] já [[Elias Mosnikoff|Elias Mosnikoffáin]] * [[Ive 2008 sämikielâliih kirjeh|2008]] – ''[[Sääʹmǩiõll (ive 2008 kirje)|Sääʹmǩiõll]]'' (1. riäntus) * [[Ive 2010 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[[Sääʹmǩiõll (ive 2010 kirje)|Sääʹmǩiõll]]'' (2. riäntus)<ref name="finna-sääʹmǩiõll">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.finna.fi/Record/helka.9924204703506253|nommâ=Sää ́mǩiõll : koltankielen oppikirja|almostittem=Finna|čujottum=2023-04-22|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2019 sämikielâliih kirjeh|2019]] – ''[[Sääʹmǩiõl mättǩeʹrjj]]''<ref name="finna-mättǩeʹrjj">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.finna.fi/Record/eepos.2780988?sid=2941269987|nommâ=Sää′mǩiõl mättǩe′rjj : koltansaamen kielen oppikirj|almostittem=Finna|čujottum=2023-04-22|kielâ={{fi}}}}</ref> === Jurgâlâmpargoh === * [[Ive 1981 sämikielâliih kirjeh|1981]] – ''[[Jiäʹnnǩiõll 3]]: lookkamǩeʹrjj III-IV klassa'', noomáin Seija Feodoroff. Sun jurgâlij kirje mainâsijd oovtâst Vassi Semenojain.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.finna.fi/Record/vaari.966446|nommâ=Jiä'nnǩiõll. 3: Lookkamǩe'rjj III-IV klassa|almostittem=Finna|čujottum=2023-04-22|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 1991 sämikielâliih kirjeh|1991]] – ''[[Puõlâš peiʹvv]]<ref name="saamjiellem-julk-2008" />'' * [[Ive 1996 sämikielâliih kirjeh|1996]] – ''[[Tuʹrrvueiʹvv dååma]]<ref name="saamjiellem-julk-2008" />'' * [[Ive 1997 sämikielâliih kirjeh|1997]] – ''[[Tuʹrrvueiʹvv da puõccuvuâzzaž]]<ref name="saamjiellem-julk-2008" />'' * [[2000]] – ''[[Luâttǩeʹrjj]]''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/tuote/luattkerjj/?lang=nuo|nommâ=Luâttǩeʹrjj|almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-04-22|kielâ={{sms}}}}</ref> * [[Ive 2007 sämikielâliih kirjeh|2007]] – ''[[Peâtt Piõjjna taaurõš]]''<ref name="saamjiellem-julk-2008" /><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/tuote/peatt-piojjna-taauros/?lang=nuo|nommâ=Peâtt Piõjjna taaurõš|almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-04-22|kielâ={{sms}}}}</ref> * [[2012]] – ''[[Ortodookslaž åskkmättǩeʹrjj. Muu ceerkav: tuejjõsǩeʹrjj 5. klaʹsse]]''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/tuote/muu-ceerkav-tuejjoskerjj/?lang=nuo|nommâ=Muu ceerkav Tuejjõsǩeʹrjj|almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-04-22|kielâ={{sms}}}}</ref> * [[Ive 2017 sämikielâliih kirjeh|2017]] – ''[[Ortodookslaž åskkmättǩeʹrjj. Muu ceerkav: mättǩeʹrjj 5. klaʹsse]],'' oovtâst [[Merja Fofonoff]]áin<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/tuote/muu-ceerkav-mattkerjj-5-klasse/?lang=nuo|nommâ=Muu ceerkav Mäʹttǩeʹrjj 5. klaʹsse|almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-04-22|kielâ={{sms}}}}</ref> === Muusik === ==== CD-skiäruh ==== * [[2007]] – ''[[Maaddârääʹjji leeuʹd = Esivanhempien leuddit = The leuʹdds of the ancestors (ive 2007 album)|Maaddârääʹjji leeuʹd = Esivanhempien leuddit = The leuʹdds of the ancestors]]'', oovtâst [[Marko Jouste]]in já [[Elias Mosnikoff]]áin * [[2015]] – ''[[Sääʹm ceerkavlaulli]]'', oovtâst [[Erkki Lumisalmi]]jn, [[Aulikki Lumisalmi]]jn, [[Anna Lumikivi|Anna Lumisalmijn]], [[Kati Jefremoff]]áin já [[Kirsti Näveri-Bogdanoff]]áin<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.samediggi.fi/tuote/saam-ceerkavlaulli/?lang=nuo|nommâ=Sääʹm ceerkavlaulli|almostittem=Sämitigge|čujottum=2023-04-22|kielâ={{sms}}}}</ref> == Fáádást eres soojijn == * {{Nettikäldee|čujottâs=https://voima.fi/arkisto-voima/kolttien-sisukas-suku/|nommâ=Kolttien sisukas suku|tahhee=Hannele Huhtala|almostittem=Voima 9/2011, voima.fi|äigimuddo=8.11.2011|čujottum=7.3.2020|kielâ={{fi}}}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Sivertsen, Seija}} [[Luokka:Kollekielâ vyeitteeh]] [[Luokka:Nuorttâliih]] [[Luokka:Sämmiliih jurgâleijeeh]] [[Luokka:Sämmiliih máttáátteijeeh]] [[Luokka:Sämmiliih oppâkirječälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih párnái- já nuorâikirječälleeh‎]] [[Luokka:Sämmiliih tiätukirječälleeh‎]] 09s73a456b7coespc660fjduh3byv7e 0 17113 155007 149502 2026-06-16T18:39:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155007 wikitext text/x-wiki '''John André Eira''' teikkâ '''Mihkkala Jovnna Johan Mihkkala John André''' (š. [[skammâmáánu 6.]] peeivi [[1991]]) lii orjâlâš musikkár já jyeigee, kote lii vuálgus [[Maasi]]st.<ref name="nrk-1.16372606">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/juoigi-john-andre-eira-_uovvu-ie_as-mannavuo_a-haliidusa-1.16372606|nommâ=Mánnán juo diđii ahte fargga lea čuojaheamen čeahpimusaiguin|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2023-05-07|tahhee=Gaup-Johansen, Elle|äigimuddo=2023-05-07|kielâ={{se}}}}</ref> == Karrieer == Eira uásálistij ive 2014 ''GolleJietna''-juoigâmkiišton já poođij nubben.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-7200163|nommâ=Nils Lars Eira šattai GolleJietnan|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-05-08|tahhee=Aikio, Áile|äigimuddo=2014-04-22|kielâ={{se}}}}</ref> Ive 2017 sun uásálistij vuossâmuu tove [[Sámi Grand Prix 2017|Sámi Grand Prix]]&nbsp;-kišto juoigâmuásán, mon sun vuoitij.<ref name="lk-77000">Labba, Elle Máret. [https://www.lapinkansa.fi/inger-marja-nilut-ja-john-andre-eira-vuittiiga-sam/77000 Inger Márjá Nilut ja John-André Eira vuit­tii­ga Sámi Grand Prix –gilvvu]. Lapin Kansa Ságat. 16.4.2017. Čujottum 11.1.2021 <small>(orjâlâškielân)</small></ref><ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix - 2018| Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 29.3.2007 | Čujottum = 10.1.2021 | Kielâ = {{no}}}}</ref> Čuávuváá ive sun uásálistij siämmáá uásán, mut taan tove sun ij vuáittám.<ref name="nrk-1.2147094"/> Eira lii jyeigee [[Gabba]]-juávhust, mast sun meid čuojât [[Syntetisaattor|syntetisaattor]] já časkemčuojânâsâid. Oovtâst Gabba-juávhoin sun vuoitij [[ive 2022 ''Spellemann''-palhâšume|ive 2022 Spellemann-palhâšume]] ärbivuáválii muusik luokkaast albumijnis ''[[Gabba (ive 2022 album)|Gabba]]''.<ref name="nrk-1.16372771">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/sami-joavku-vuittii-spellemann-balkka_umi-1.16372771|nommâ=Sámi joavku vuittii Spellemann-bálkkašumi|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2023-05-07|tahhee=Gaup-Johansen, Elle|äigimuddo=2023-04-15|kielâ={{se}}}}</ref> == Diskografia == === Studioalbumeh === * [[2014]] – ''[[Buolvvas bulvii]]'' * [[2022]] – ''[[Gabba (ive 2022 album)|Gabba]]'' === Nurâldâhskiäruh === * [[2017]] – ''[[Sámi Grand Prix 2017 (album)|Sámi Grand Prix 2017]]'', pittáin ''Svein Egil Hætta'' * [[2018]] – ''[[Sámi Grand Prix 2018 (album)|Sámi Grand Prix 2018]]'', pittáin ''Joakim'' == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Eira, John André}} [[Luokka:Jyeigeeh]] [[Luokka:Sámi Grand Prix -kišto juoigâmuási vyeitteeh]] [[Luokka:Sämmiliih musikkáreh]] [[Luokka:Ive 1991 šoddâmeh]] 3gvfxtmdnqqjvew3ph45qf03pbum351 4 18733 155075 88402 2026-06-16T18:51:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155075 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Riddu_Riđđu_18_Mari_Boine-9633_(42694423734)_crop_oaivi.jpg|left|160px|Mari Boine ive 2018 Riddu Riđđust]] '''[[Mari Boine|Mari Brit Randi Boine]]''' (ovdâlist '''Boine Persen''', js. '''Olsen''', eeji mield {{k-se|Jovssat Ovllá Jovssat Mari}} já eeni mield ''Reista-Biret-Ristena Mari''; š. [[skammâmáánu 8.]] peeivi [[1956]], [[Kárášjuuhâ]], [[Taažâ]]) lii orjâlâš musikkár. Sun čáálá pitái saanijd oovtâst [[Kerttu Vuolab]]áin. Ive 1992 [[Sämirääđi]] keigij Boinen [[Sämirääđi kunneepalhâšume|rääđi kunneepalhâšume]]. Čuávuváá ive Boine vuoitij vuossâmuu [[Áillohaš-muusikpalhâšume]], mon [[Taažâ sämmilij riijkâservi]], [[Kuovdâkiäinu kieldâ]] já [[Kuovdâkiäinu Sämmilij servi]] vuáđudii [[Nils-Aslak Valkeapää]] 50. šoddâmpeeivi kunnen. Ive 2003 sun vuoitij [[Tave-enâmij rääđi muusikpalhâšume]]. Ive 2018 [[Tromsa ollâopâttâh]] meridij nomâttiđ suu [[kunneetuáhtár]]in. 3rb0vrztffruegqu12366uu7izrhylf 0 18747 155000 149761 2026-06-16T18:38:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155000 wikitext text/x-wiki '''Issát Sámmol Hætta''', meid '''Issát Sámmol Heatta''' ({{k-se|Biŋges-Lemeha Issát Sámmol}} já {{k-nb|Isak Samuel Hætta}}; š. [[1952]]<ref name="ssh3">{{Kirjekäldee|Nommâ=Sámi skuvlahistorjá 3|Almostittee=Davvi Girji|Tahhee=Issát Sámmol Heatta|Ihe=2009|Pittá=Skuvla – min dološ ja dálá boahtteáigi|www=http://skuvla.info/skolehist/issat-s.htm|Čujottum=2023-09-24|Kielâ={{se}}}}</ref>) lii orjâlâš kirječällee, tivtâsteijee, jurgâleijee, máttáátteijee já musikkár.<ref name="nrk-1.7610260">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/issat-sammol-heatta-1.7610260|nommâ=Issát Sámmol Heatta|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2023-09-24|äigimuddo=2011-05-02|kielâ={{se}}}}</ref><ref name="yle-3-6670887">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-6670887|nommâ=Sámediggi bálkkašii nuorra diktačálliid|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2023-09-24|äigimuddo=2013-06-03|kielâ={{se}}}}</ref> ==Palhâšumeh== [[Cuáŋuimáánu 3.|Pessijâšlávurduv]] [[2010]] sun vuoitij [[Áillohaš-muusikpalhâšume]].<ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix - 2018| Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 29.3.2007 | Čujottum = 30.1.2022 | Kielâ = {{no}} já {{se}}}}</ref> ==Diskografia== ===Noomáin ''Issát Sámmol''=== * 2017 – ''[[Biggevuopmi čuorvu]]''<ref name="biggevuopmi">{{Nettikäldee|čujottâs=https://samiskbibliotektjeneste.tromsfylke.no/2017/09/14/issat-sammol-biggevuopmi-cuorvu-cd/|nommâ=Issát Sámmol: Biggevuopmi čuorvu (CD)|almostittem= Säämi kirjerájupalvâlus |čujottum=2023-09-24|tahhee=Olsen, Edel|äigimuddo=2017-09-14|kielâ={{nb}}}}</ref> ===Nurâldâhskiäruh=== Hættast láá pitáh čuávuváin nurâldâhskiäruin: * 2008 – [[Sámi Grand Prix '08 (album)|Sámi Grand Prix '08]], pittáin ''Junnána Ole Máhtte'' * 2010 – [[Sámi Grand Prix '09 (album)|Sámi Grand Prix '09]], pittáin ''Per Ole'' * 2016 – [[Sámi Grand Prix 2014 & 2015 (album)|Sámi Grand Prix 2014 & 2015]], pittáin ''Amás niidii'' * 2018 – [[Sámi Grand Prix 2016 (album)|Sámi Grand Prix 2016]], pittáin ''Siv Kristine'' ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Hætta, Issát Sámmol}} [[Luokka:Issát Sámmol Hætta|*]] be2ibcmvh0myccwhja38y7fx9qv19xf 0 18756 154980 149762 2026-06-16T18:35:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154980 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Biggevuopmi čuorvu | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Issát Sámmol | almostittum = [[2017]] | formaat = CD-skiärru | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Rieban]] CD-032<ref name="biggevuopmi">{{Nettikäldee|čujottâs=https://samiskbibliotektjeneste.tromsfylke.no/2017/09/14/issat-sammol-biggevuopmi-cuorvu-cd/|nommâ=Issát Sámmol: Biggevuopmi čuorvu (CD)|almostittem=Säämi kirjerájupalvâlus|čujottum=2023-09-24|tahhee=Olsen, Edel|äigimuddo=2017-09-14|kielâ={{nb}}}}</ref> | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = 1 | artista = | tärkkitijppâ = | ihet = | oovdeb = | iheo = | čuávuvâš = | iheč = }} '''''Biggevuopmi čuorvu''''' lii orjâlâš musikkár [[Issát Sámmol Hætta]] vuossâmuš studioalbum. Tom almostitij ive [[2017]] sämmilâš skiärrumerkkâ [[Rieban]]. Skiärust láá 27 laavlâd já juáigusid.<ref name="ovttas-biggevuopmi">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/jietna_biggevuopmi-cuorvu|nommâ=Biggevuopmi čuorvu|almostittem=Ovttas.no|čujottum=2023-09-24|äigimuddo=2019-12-19|kielâ={{se}}}}</ref> == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | total_length = 56:46 | title1 = Izabánni | length1 = 0:38 | title2 = Ánte-Eanu | length2 = 1:29 | title3 = Dálveluohti | length3 = 3:57 | title4 = Biŋges-Lemeha | length4 = 2:07 | title5 = Biggevuopmi | length5 = 1:45 | title6 = Gaskanjár-Iskku | length6 = 1:37 | title7 = Su Ruoktu | length7 = 4:10 | title8 = Astrid | length8 = 1:18 | title9 = Lemet Ánte | length9 = 1:50 | title10 = Sive | length10 = 2:10 | title11 = Ivan Aleksandera | length11 = 1:57 | title12 = Daga Dola | length12 = 3:47 | title13 = Kirste Paltto | length13 = 2:10 | title14 = Máret Susánná | length14 = 1:29 | title15 = Niillasa Elle | length15 = 2:03 | title16 = Ásllat Ánte Vilba | length16 = 1:56 | title17 = Johtime | length17 = 2:03 | title18 = Oarján-Nieiddat | length18 = 1:32 | title19 = Sárá Ristiinna | length19 = 1:18 | title20 = Mázelaččat | length20 = 1:41 | title21 = Nilána | length21 = 1:48 | title22 = Dure Iŋggá Dure | length22 = 2:10 | title23 = Per Ole | length23 = 1:52 | title24 = Máret Helene | length24 = 1:32 | title25 = Siebe Niillas | length25 = 2:32 | title26 = Vuotnabivdit | length26 = 2:24 | title27 = Hearvabalva | length27 = 4:07 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/15074446-Iss%C3%A1t-S%C3%A1mmol-Biggevuopmi-%C4%8Cuorvu ''Biggevuopmi čuorvu'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Issát Sámmol Hætta]] [[Luokka:Ive 2017 muusikalbumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] 2hkbvwdw009nx5l2p38qassjz7z61lh 0 19132 154976 149820 2026-06-16T18:34:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154976 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee | nommâ = Ann-Helén Laestadius | kove = Ann-Helén Laestadius Nominerade till Augustpriset 2016 (2 av 8) (crop nro 2).jpg | šoddâm = {{Šoddâmäigi já ahe|3|12|1971}}<br>[[Kiärun]], [[Ruotâ]] | jáámmám = | hävdi = | áámmát = kirječällee, toimâtteijee | noomah = | šlaajâ = roomaan, nooveel | kielâ = ruotâkielâ | vanhimeh = Jan-Erik Laestadius<br>Ellen Laestadius | pelikyeimi = Mikael Hägg | párnááh = 1 | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} [[Tiätuvuárkká:Ann-Helen Laestadius.jpg|thumb|Laestadius ive 2011 [[Göteborg kirjemeesuh|Göteborg kirjemeesuin]]]] '''Monika Ulrika Ann-Helén Laestadius''' (š. [[juovlâmáánu 3.]] peeivi [[1971]] [[Kiärun]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.ratsit.se/19711203-Monika_Ulrika_Ann_Helen_Laestadius_Solna/0EUM-v9MDhX9ip0bq1Q4PKgzvr0zWpkfrBWHHWd1p2A|nommâ=Ann-Helen Laestadius|almostittem=www.ratsit.se|čujottum=2023-12-01|ietf-kielâkoodi=sv-se}}</ref><ref name="bbk-ahl">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bonniersbokklubb.se/aktuellt/forfattarportratt/ann-helen-leastadius/|nommâ=Lär känna Ann-Helén Laestadius|almostittem=Bonnier kirjekerho|čujottum=2023-12-03|äigimuddo=2022-09-01|kielâ={{sv}}}}</ref> lii orjâlâš kirječällee já toimâtteijee. Sun lii finnim maaŋgâid stuorrâ kirjálâšvuotâpalhâšuumijd sehe párnái- já nuorâikirjijnis já rävisolmooškirjijnis. Laestadius čáálá jieijâs eenikielân ađai ruotâkielân. Suu kirjeh láá jurgâlum maŋgáid kieláid já eromâšávt maŋgáid sämikieláid tegu [[maadâsämikielâ]]n, [[juulevsämikielâ]]n, [[orjâlâškielâ]]n já [[anarâškielâ]]n.<ref name="unric-2022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://unric.org/sv/hon-skriver-med-hjartat-i-sapmi/ |nommâ=Hon skriver med hjärtat i Sápmi|almostittem=[[Ovtâstum aalmugij kuávlulâš tieđettemkuávdáš]]|äigimuddo=2022-8-10|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref> == Eellim == Monika Ulrika Ann-Helén Laestadius šoodâi [[juovlâmáánu 3.]] peeivi [[1971]] [[Kiärun]]ist, kost sun meid rávásmij. Suu eeči lii tuárnusleehilâš Ivar Jan-Erik Laestadius, kiän madâreeji Carl Eric Laestadius (1775–1817) peliviljâ lâi [[Lars Levi Laestadius]] (1800–1861).<ref name="lf-Carl">{{Nettikäldee|čujottâs=http://www.laestadiusfriends.se/LMV-sv/SlaktLs-sv/0002/317.htm|nommâ=Laestadius, Carl 1746-1832|almostittem=laestadiusfriends.se|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref> Suu enni lii sämmilâš Ellen Sara Kristina Laestadius (j.s. Marainen), kote šoodâi pajesämmilii perrust [[Vyeli-Suppâr]]ist, [[Kiärun]] kieldâst.<ref name="bbk-ahl"/> Laestadius enni juuđij [[noomaadškovlâ|noomaadškoovlâ]] tegu puoh pajesämmiliih párnááh Ruotâ peln. Tobbeen párnááh iä uážžum sárnuđ sämikielâ, já sij šoddii hepânâššâđ jieijâs sämmilâšvuođâ keežild. Maaŋgâs monâttii jieijâs kielâ teikâ iä mudoi halijdâm sámástiđ jieijâs párnáiguin. Nuuvt keevâi meiddei Laestadius perrui. Ann-Helén ij oppâm sämikielâ párnážin, tastko suu enni ij sárnum tom suin.<ref name="bbk-ahl"/> Luvâttuv ääigi sun kuittâg luvâškuođij orjâlâškielâ eehidkuursâin.<ref name="vi-lärare"/> 19-ihásâžžân Laestadius uusâi [[Kalix aalmugopâttâh]]ân luuhâđ toimâtteijen, mut sun ij peessâm siisâ.<ref name="vi-lärare"/> Sun ááigui uuccâđ uđđâsist, mut halijdij finniđ vistig pargohárjánem, já te sun uusâi toimâtteijen páihálâš [[Fagersta-Posten]]- já [[Norrländska Socialdemokraten]] -aavisáid.<ref name="vi-lärare"/> Muáddi ive maŋeláá sun uusâi aalmugopâttâhân uđđâsist já peesâi siisâ.<ref name="vi-lärare"/> Ive 1999 Laestadius varrij [[Tukholma]]n luuhâđ [[Staatâoppâ|staatâoopâ]] já [[kriminologia]] [[Tukholma ollâopâttâh|Tukholma ollâopâttuvvâst]].<ref name="vi-lärare">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.vilarare.se/folkhogskolan/litteratur/vann-augustpriset-med-barnbok--nu-skriver-hon-om-illegal-renjakt/|nommâ=Vann Augustpriset med barnbok – nu skriver hon om illegal renjakt|almostittem=Vi lärare|čujottum=2023-12-06|tahhee=Spångberg, Amanda|äigimuddo=2021-11-10|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="Författaren-ansvar">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.forfattaren.se/intervju/jag-kan-inte-ta-ansvar-for-att-folk-ar-dumma-i-huvudet|nommâ=”Jag kan inte ta ansvar för att folk är dumma i huvudet”|almostittem=Författaren|čujottum=2023-12-06|tahhee=Rydell, Anders|äigimuddo=2020-10-05|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="sr-5638885">{{Nettikäldee|čujottâs=https://sverigesradio.se/artikel/5638885|nommâ=Drömmen är att bli skådespelare|almostittem=Radio Sápmi/Sveriges Radio|čujottum=2023-12-06|äigimuddo=2013-09-06|kielâ={{sv}}}}</ref> Ulmen lâi vistig luuhâđ täid já talle maccâđ Kiärunân, mut ko sun finnij kuhesáigásâš toimâtteijee sajasâšvuođâ uápui ääigi, te sun paasij-uv Ruotâ uáivikaavpugân.<ref name="vi-lärare"/> == Karrieer == Ovdil ko sun varrij máádás, Laestadius lâi jo porgâm toimâtteijen [[Norrländska Socialdemokraten]] -aavisist.<ref name="Författaren-ansvar"/> Uápui ääigi Tukholmast sun porgâškuođij sajasâžžân [[Aftonbladet]]ist, mondiet sun maacâi Tukholman aassâđ.<ref name="vi-lärare"/><ref name="Författaren-ansvar"/> Tast maŋa sun poorgâi [[Expressen]]ist já uánihávt [[Svenska Dagbladet]]ist ovdil ko sun tooimâtškuođij [[Bonnier]] uđđâ [[Stockholm City]] -aavisist.<ref name="Författaren-ansvar"/> Laestadius lii porgâm meid [[Fagersta-Posten]]-aavisist já freelancer-toimâtteijen.<ref name="vi-lärare"/><ref name="i-dag-vet-jag">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.minoritet.se/1719|nommâ=«I dag vet jag att man kan vara same utan språket»|almostittem=Minoritet.se|čujottum=2023-12-06|tahhee=Junkka, Malin Andersson|äigimuddo=2015-05-22|kielâ={{sv}}}}</ref> == Laestadius kirjeh sämikieláid== Laestadius kirjeh láá tassaažân almostum neelji sämikielân: [[juulevsämikielâ]]n, [[maadâsämikielâ]]n, [[orjâlâškielâ]]n já [[Ive 2023 sämikielâliih kirjeh|ive 2023]] [[anarâškielâ]]n-uv. Suu vuossâmuu kirje, ive 2007 almostum ''SMS från Soppero'', lii [[ruotâkielâ]]st [[juulevsämikielâ]]n jurgâlâm [[Britt Inger Sikku]] noomáin ''Sms<nowiki>:</nowiki>a Sohpparis'', [[maadâsämikielâ]]n [[Ajlin Jonassen Kråik]] noomáin ''Sms Sopperoste'' já [[orjâlâškielâ]]n [[Kristina Labba]] noomáin ''Sms<nowiki>:</nowiki>at Sohpparis''.<ref name="kb-sms-juulev">{{Nettikäldee|čujottâs=http://libris.kb.se/bib/11780046 |nommâ=Sms<nowiki>:</nowiki>a Sohpparis|almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="kb-sms-maadâ">{{Nettikäldee|čujottâs=http://libris.kb.se/bib/11780045|nommâ=SMS Sopperoste |almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="kb-sms-tave">{{Nettikäldee|čujottâs=http://libris.kb.se/bib/11781426 |nommâ=Sms<nowiki>:</nowiki>at Sohpparis|almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref> Orjâlâškielâg kirje ij lamaš kielâlávt oornigist, já uđđâ kielâtipšoo tivoi tom.<ref name="nrk-1.7055300">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/_-elendig-oversettelse-til-samisk-1.7055300 | Nommâ = Hard kritikk for samisk oversettelse | Tahhee = Larsen, Dan Robert | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 25.3.2010 | Almostittee = NRK Sápmi | Čujottum = 3.12.2023 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> Kirje almostui uđđâsist tivvum version čuávuváá ive.<ref name="saamentutkimus-tänään-s313">{{Kirjekäldee | Nommâ = Saamentutkimus tänään (Tietolipas 234) | Almostittee = [[Suomâ Kirjálâšvuođâ Servi]] | Ihe = 2011 | Tahhee = [[Irja Seurujärvi-Kari|Seurujärvi-Kari, Irja]], Halinen, Petri, já Pulkkinen, Risto | Loho = Kirjallisuus ja taiteet – sulautumisen uhasta kohti sisäistä elämää | Sijđo = 313 | Almostittemsaje = [[Helsig]] | ISBN = 978-952-222-836-9 | www = https://library.oapen.org/bitstream/id/bf367053-47ab-4f0a-bd32-db4c0c01ddd2/641499.pdf | www-tekstâ = | Tiätuvuárkkáhäämi = PDF | Čujottum = 2023-12-03| Kielâ = {{fi}}}}</ref><ref name="nrk-1.7322827">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sms-fran-soppero-i-nytt-opplag-1.7322827 | Nommâ = Suksessbok i revidert oversettelse | Tahhee = Larsen, Dan Robert | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 5.10.2010 | Almostittee = NRK Sápmi | Čujottum = 3.12.2023 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> Anarâškielân láá jurgâlum kyehti kirje. ''[[Ij lah ko vyelgiđ]]'' (algâalgâlâš nommâ ''Bara dra'', 2018) almostui ive 2023, já tom lii jurgâlâm [[Neeta Jääskö]].<ref name="aavis">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2023/11/28/ann-helen-laestadius-nuorairoomaan-ij-lah-ko-vyelgid-lii-almostum-anaraskielan/|nommâ=Ann-Helén Laestadius nuorâiroomaan Ij lah ko vyelgiđ lii almostum anarâškielân|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|äigimuddo=2023-11-28|čujottum=2023-12-01}}</ref><ref>{{Lostâkäldee|Tahhee=Brecciaroli, Fabrizio|Paječaalâ=Ive 2024 kuástidemtoimâ|Almostittem=[[Anarâš-lostâ]]|Äigimuddo=2023|Ihekerdi=36|Siijđoh=7|Almostittee=[[Anarâškielâ servi]]}}</ref> ''[[Hei fávru]]'' (algâalgâlâš nommâ ''Hej vacker'', 2010) almostui ive 2024, já tom lii jurgâlâm [[Sáárákáisá Seurujärvi]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2024/09/06/ann-helen-laestadius-nuorairoomaan-hei-favru-lii-almostum-anaraskielan/|nommâ=Ann-Helén Laestadius nuorâiroomaan Hei fávru lii almostum anarâškielân|tahhee=Brecciaroli, Fabrizio|äigimuddo=2024-09-06|čujottum=2024-09-06}}</ref> [[Tiervuođah Sopperost]] (algâalgâlâš nommâ ''SMS från Soppero'', 2007) almostui ive 2025, já tom lii jurgâlâm [[Tuula Ylänne]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/05/16/ann-helen-laestadius-nuorairoomaan-tiervuodah-sopperost-lii-almostum-anaraskielan/|nommâ=Ann-Helén Laestadius nuorâiroomaan Tiervuođah Sopperost lii almostum anarâškielân|tahhee=Brecciaroli, Fabrizio|äigimuddo=2025-05-16|čujottum=2025-05-20}}</ref> ''Ij lah ko vyelgiđ'' ađai ''Bara dra'' almostui [[Ive 2018 sämikielâliih kirjeh|ive 2018]] kuulmâ eres sämikielân: [[juulevsämikielâ]]n tom lii jurgâlâm [[Barbro Lundholm]] noomáin ''Ber vuolgget'', [[maadâsämikielâ]]n [[Ellen Bull Jonassen]] noomáin ''Ajve vuelkedh'' já [[orjâlâškielâ]]n [[John E. Utsi]] noomáin ''Dušše bijadit''.<ref name="kb-ber">{{Nettikäldee|čujottâs=http://libris.kb.se/bib/4dn09bht2nkwjglt |nommâ=Ber vuolgget|almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="kb-ajve">{{Nettikäldee|čujottâs=http://libris.kb.se/bib/8h5nwwdx67x4p5w1 |nommâ=Ajve vuelkedh|almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="kb-dušše">{{Nettikäldee|čujottâs=http://libris.kb.se/bib/v3r8hhhvsdhn182k |nommâ=Dušše bijadit|almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref> === Digikirjen === [[Ive 2021 sämikielâliih kirjeh|Ive 2021]] sehe ''SMS från Soppero'' já ''Bara dra'' almostuvvii [[juulevsämikielâ]]n, [[maadâsämikielâ]]n já [[orjâlâškielâ]]n meid [[digikirje]]n.<ref name="kb-sms-juulev-digikirje">{{Nettikäldee|čujottâs=http://libris.kb.se/bib/hv98lgzwfrv4dqcp |nommâ=Sms:a Sohpparis [e-bok]|almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="kb-ber-digikirje">{{Nettikäldee|čujottâs=https://libris.kb.se/bib/zbrpn5nvwcznf2xs |nommâ=Ber vuolgget [e-bok]|almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="kb-sms-maadâ-digikirje">{{Nettikäldee|čujottâs=http://libris.kb.se/bib/0csr26n6x1g6snnz |nommâ=Sms Sopperoste [e-bok]|almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="kb-ajve-digikirje">{{Nettikäldee|čujottâs=http://libris.kb.se/bib/3gwttmnw1swj0ktt |nommâ=Ajve vuelkedh [e-bok]|almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="kb-sms-tave-digikirje">{{Nettikäldee|čujottâs=http://libris.kb.se/bib/s5lkwhlzqf4qxzmh |nommâ=Sms:at Sohpparis [e-bok]|almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="kb-dušše-digikirje">{{Nettikäldee|čujottâs=http://libris.kb.se/bib/cq5323rn9nrgnzm8 |nommâ=Dušše bijadit [e-bok]|almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref> Digiversioid puáhtá luuhâđ [[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]] [[Bläddra]]-app peht.<ref name="kb-digikirjeh-bläddra">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.kb.se/hitta-och-bestall/hitta-i-samlingarna/bladdra.html |nommâ= Blädd­ra |almostittem=[[Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju]]|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref> === Jienâkirjen === [[Jienâkirje]]n kávnojeh aainâs-uv kyehti kirje, mut tuše orjâlâškielân já maadâsämikielân. Tavesämikielâg kiirjijn [[Raili Pirinen]] lii luuhâm páádán ''Sms<nowiki>:</nowiki>at Sohpparis'' já [[Magne Ove Varsi]] ''Dušše bijadit''.<ref name="nlb-sms-tave-jienâkirje">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/ungdom/vaere-ung/sms-at-sohpparis |nommâ=Sms<nowiki>:</nowiki>at Sohpparis|almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2023-12-03|kielâ={{nb}} já {{se}}}}</ref><ref name="finna-sms-tave-jienâkirje">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1289430?sid=3463149154 |nommâ=Sms<nowiki>:</nowiki>at Sohpparis : Daisy-äänikirja vain lukemisesteisille |almostittem=Finna|čujottum=2023-12-03|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="nlb-dušše-jienâkirje">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/ungdom/vaere-ung/dusse-bijadit|nommâ=Dušše bijadit|almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB|čujottum=2023-12-03|kielâ={{nb}} já {{se}}}}</ref><ref name="sbt-dušše-jienâkirje">{{Nettikäldee|čujottâs=https://samiskbibliotektjeneste.tromsfylke.no/2018/11/21/ann-helen-laestadius-dusse-bijadit-mp3/ |nommâ=Ann-Helen Laestadius: Dušše bijadit (MP3)|almostittem=[[Sämmilâš kirjerájupalvâlus]]|tahhee=Olsen,Edel|äigimuddo=2018-11-21|čujottum=2023-12-03|kielâ={{nb}} já {{se}}}}</ref> Maadâsämikielâg ''Ajve vuelkedh'' lii luuhâm páádán [[Gunilla Wilks]].<ref name="nlb-ajve-jienâkirje">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/ungdom/vaere-ung/ajve-vuelkedh|nommâ=SMS Sopperoste |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2023-12-03|kielâ={{nb}} já {{sma}}}}</ref> == Palhâšumeh já tubdâstâsah == * [[2008]] – ''[[Rubus arcticus (stiipeend)|Rubus arcticus]]'' -stiipeend<ref name="rubus-2008">{{Nettikäldee|čujottâs=https://sverigesradio.se/artikel/2471265|nommâ=Stipendier delades ut till kultur och idrott|almostittem=Radio Sápmi/Sveriges Radio|čujottum=2023-12-06|äigimuddo=2008-11-27|kielâ={{sv}}}}</ref> * [[2016]] – [[August-palhâšume]] kirjestis ''Tio över ett''<ref name="august-2016">{{Nettikäldee| Čujottâs = https://augustpriset.se/prisnom/2016/ | Nommâ = Pristagare och nominerade — Vinnare 2016| Almostittem = [[Ruotâ kuástideijei servi]] | Čujottum = 2.12.2023 | Kielâ = {{sv}}}}</ref> * [[2017]] – [[Norrland kirjálâšvuotâpalhâšume]] kirjestis ''Tio över ett''<ref name="rb-norrland-2017">{{Nettikäldee| Čujottâs = https://www.rabensjogren.se/171342-ann-helen-laestadius-tilldelas-norrlands-litteraturpris-2017 | Nommâ = Ann-Helén Laestadius tilldelas Norrlands litteraturpris 2017 | Almostittem = Rabén & Sjögren | Äigimuddo = 2017.07.03 | Čujottum = 3.12.2023 | Kielâ = {{sv}}}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.boktugg.se/2017/07/05/lina-josefina-lindqvist-och-ann-helen-laestadius-far-norrlands-litteraturpris-2017/|nommâ=Lina Josefina Lindqvist och Ann-Helén Laestadius får Norrlands litteraturpris 2017|tahhee=Perfekt, Sarah|almostittem=Boktugg.se|äigimuddo=2017-07-05|čujottum=2023-04-29|ietf-kielâkoodi=sv-SE}}</ref> * [[2021]] – [[Ive kirje (Bonnier)|Ive kirje]] kirjestis ''Stöld''<ref name="unric-2022"/><ref name="ive-kirje-2021">{{Nettikäldee| Čujottâs = https://www.bonniersbokklubb.se/aktuellt/vinnare-arets-bok-2023/vinnare-arets-bok/ | Nommâ = Vinnare av Årets Bok 2021 | Almostittem = Bonniers Bokklubb | Äigimuddo = 8.10.2023 | Čujottum = 2.12.2023 | Kielâ = {{sv}}}}</ref> * [[2021]] – [[Adlibris-palhâšume ive romanist]] kirjestis ''Stöld''<ref name="romanusochselling-din-book-vårt-val">{{Nettikäldee| Čujottâs = https://www.romanusochselling.se/nyheter/ann-helen-laestadius-tilldelas-utmarkelsen-din-bok-vart-val/ | Nommâ = Ann-Helén Laestadius tilldelas utmärkelsen Din Bok – Vårt Val | Almostittem = Romanus & Selling | Äigimuddo = 2022-04-25 | Čujottum = 2.12.2023 | Kielâ = {{sv}}}}</ref> * [[2022]] – [[Tuu kirje – Mii valjim]] -palhâšume kirjestis ''Stöld''<ref name="romanusochselling-din-book-vårt-val"/> * [[2023]] – [[Lava-kirjálâšvuotâpalhâšume]]<ref name="lava-2023">{{Nettikäldee| Čujottâs = https://kulturhusetstadsteatern.se/litteratur/lavapriset-i-litteratur-2023 | Nommâ = Lavapriset i litteratur 2023 | Almostittem = Kulturhuset Stadsteatern | Čujottum = 3.12.2023 | Kielâ = {{sv}} já {{en}}}}</ref> * [[2023]] – [[Ive kirje (Bonnier)|Ive kirje]], nubbe saje kirjestis ''Straff''<ref name="ive-kirje-2023">{{Nettikäldee| Čujottâs = https://www.bonniersbokklubb.se/aktuellt/vinnare-arets-bok-2023/ | Nommâ = “Det här är kronjuvelen av pris i hela världen, jag är så glad!” | Almostittem = Bonniers Bokklubb | Äigimuddo = 29.9.2023 | Čujottum = 2.12.2023 | Kielâ = {{sv}}}}</ref> * [[2023]] – [[Moa-palhâšume]]<ref name="nrk-1.16736552">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/laestadius-valddii-vuosta-balkka_umi-1.16736552|nommâ=Laestadius válddii vuostá bálkkašumi|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2024-01-30|äigimuddo=2024-01-28|kielâ={{se}}}}</ref> == Pargo == Sämikielâi lasseen Laestadius kirjeh láá jurgâlum el. [[suomâkielâ]]n, [[eŋgâlâskielâ]]n, [[hollandkielâ]]n, [[meänkielâ]]n, Ruotâ [[romanikielâ]]n já [[kroatiakielâ]]n.<ref name="bb-meänkielâ">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.barnensbibliotek.se/katalogen/bok/bokid/46085|nommâ=Pimplaus|almostittem=Barnens bibliotek|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref><ref name="bb-romanikielâ">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.barnensbibliotek.se/katalogen/bok/bokid/46097|nommâ=Matchepa mé pimpel|almostittem=Barnens bibliotek|čujottum=2023-12-03|kielâ={{sv}}}}</ref> === Nuorâikirjeh === * [[2007]] – ''[[SMS från Soppero]]'' (Soppero 1) * [[2010]] – ''[[Hej vacker]]'' (Soppero 2) * [[2011]] – ''[[Ingen annan är som du]]'' (Soppero 3) * [[2012]] – ''[[Hitta hem]]'' (Soppero 4) * [[2016]] – ''[[Tio över ett]]'' (Maja 1) * [[2018]] – ''[[Inte längre min]]'' (Maja 2) * [[2018]] – ''[[Bara dra]]'' === Kovekirjeh === * [[2018]] – ''[[Pimpelfiske]]'' * [[2020]] – ''[[Vinterkväll]]'' === Rävisolmooškirjeh === * [[2021]] – ''[[Stöld]]'' * [[2023]] – ''[[Straff]]'' === Digikirjeh === * [[2014]] – ''[[SMS från Soppero]]'' (Soppero 1) * [[2014]] – ''[[Ingen annan är som du]]'' (Soppero 3) * [[2015]] – ''[[Förskoleverksamhet - nationella minoriteter, språk och kultur]]'' * [[2021]] – ''[[Stöld]]'' * [[2023]] – ''[[Straff]]'' === Eres kirjeh === * [[2008]] – [https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1345321/FULLTEXT01.pdf Äkta same i Stockholms tidningsvärld] kirjeest ''[[För Sápmi i tiden]]'' (PDF) * [[2010]] – ''[[Nationella minoriteter: rättigheter och möjligheter]]'' * [[2011]] – ''[[Fem familjer: nationella minoriteter - språk och identitet]]'' * [[2013]] – ''[[Inspirationsskrift: delaktighet och inflytande: nationella minoriteter]]'' * [[2014]] – ''[[Bromsgatan: vi som bodde på gårdarna]] * [[2015]] – ''[[Förskoleverksamhet - nationella minoriteter, språk och kultur]]'' * [[2016]] – ''[[Rapport från samisk språkkonferens i Lycksele: en konferens med fokus på barns användning av samiska]]'' * [[2021]] – ''[[Inifrån Sápmi: vittnesmål från stulet land]]'' (pittá antologiast) === Eres pargoh === * [[2014]] – ''[[Bromsgatan 8B: ett radioteatermanus]]'' == Fáádást eres soojijn == {{commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Laestadius, Ann-Helén}} [[Luokka:Ann-Helén Laestadius|*]] b0562aluj5hlxdh9d18ko10htcf26hq 4 19215 155076 91703 2026-06-16T18:51:17Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155076 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Valkeapää, Niko (Foto Kenneth Hætta) (37471002840).jpg|left|160px|Niko Valkeapää]] '''[[Niko Valkeapää|Niko-Mihkal Valkeapää]]''', '''Gová-Nils Heaikka Niko''' teikkâ '''Mihku Ánne Niko''' (š. [[juovlâmáánu 30.]] peeivi [[1968]] [[Iänudâh]]) lii orjâlâš musikkár, lávloo, jyeigee, politikkár, máttáátteijee já čaittâleijee, kote lii vuálgus [[Iänudâh|Iänuduvvâst]]. Ive 2019 sun poorgâi meid läänijyeigen [[Tromsa lääni|Tromsa läänist]] oovtâst [[Ingá-Máret Gaup-Juuso]]in. Valkeapää eeči lii sämmilâš máttáátteijee já politikkár [[Nils-Henrik Valkeapää]] já suu enni sämmilâš máttáátteijee já ráámmátjurgâleijee [[Helena Valkeapää]] (j.s. Laiti). Suu risteeči lâi [[Nils-Aslak Valkeapää]]. Ive 1990 Valkeapää varrij [[Kuovdâkiäinu]]n máttáátteijen, mut sun lii meid porgâm maaŋgâlágán suorgijn tegu muusikist, čaittâlmist, tihtâvuođâst já politiikist. Valkeapää lávdástij vuossâmuu keerdi jo 7-ihásâžžân. kjaqhhd12fpmkdc3afo2fwp4ekkzi9g 4 19219 155074 98256 2026-06-16T18:50:57Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155074 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Ann-Helén Laestadius Nominerade till Augustpriset 2016 (2 av 8) (crop nro 2).jpg|left|160px|Laestadius ive 2016]] '''[[Ann-Helén Laestadius|Monika Ulrika Ann-Helén Laestadius]]''' (š. [[juovlâmáánu 3.]] peeivi [[1971]] [[Kiärun]]) lii orjâlâš kirječällee já toimâtteijee. Sun lii finnim maaŋgâid stuorrâ kirjálâšvuotâpalhâšuumijd sehe párnái- já nuorâikirjijnis já rävisolmooškirjijnis. Laestadius čáálá jieijâs eenikielân ađai ruotâkielân. Suu kirjeh láá jurgâlum maŋgáid kieláid já eromâšávt maŋgáid sämikieláid tegu [[maadâsämikielâ]]n, [[juulevsämikielâ]]n, [[orjâlâškielâ]]n já [[anarâškielâ]]n. Toimâtteijen Laestadius lii porgâm tagarijn aavisijn ko [[Fagersta-Posten]], [[Norrländska Socialdemokraten]], [[Aftonbladet]], [[Expressen]], [[SvD]] já [[Stockholm City]]. Ton lasseen sun lii meid porgâm freelancer-toimâtteijen. 11qg57bp42of3kew7usxvra2hadg1cd 14 20874 155112 98317 2026-06-17T10:39:37Z Yupik 23 +cc 155112 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Suomâ já Ruotâ rääji]] [[Luokka:Suomâ Ramsar-kuávluh]] [[Luokka:Taveluohtâ]] [[Luokka:UNESCO maailmärbičuosâttuvah Suomâst]] bqza1hw59pr83eoetx21lxf2aey5tpx 14 20889 155113 98360 2026-06-17T10:39:51Z Yupik 23 +cc 155113 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Luándusuojâlemkuávluh]] [[Luokka:Ramsar sopâmuš|Kuávluh]] phjkueyrypnavc0c19c47jeejjzp5ij 14 20890 155114 98362 2026-06-17T10:40:03Z Yupik 23 +cc 155114 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:1971]] [[Luokka:Luándusuojâlem]] [[Luokka:Pirâspolitiik]] [[Luokka:Pirâsriehti]] [[Luokka:Pirâssopâmušah]] 8icktbf758e2ssidbvwypjvs9k9gig9 0 20948 155002 150026 2026-06-16T18:38:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155002 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Dag Johan Haugerud 2024.png|pienoiskuva|[[Tave-enâmij rääđi elleekovepalhâsume|Ive 2024 Tave-enâmij rääđi elleekovepalhâsume]] vyeittee taažâ kirječällee já elleekovestivrejeijee [[Dag Johan Haugerrud]]]] '''Ive 2024 Tave-enâmij rääđi palhâšumeh''' láá vittâ palhâšume, maid Tave-enâmij rääđi mieđettij ive 2024: [[Tave-enâmij rääđi kirjálâšvuotâpalhâšume‎]], [[Tave-enâmij rääđi párnái- já nuorâikirjálâšvuotâpalhâšume‎]], [[Tave-enâmij rääđi elleekovepalhâšume]], [[Tave-enâmij rääđi muusikpalhâšume]] já [[Tave-enâmij rääđi pirâspalhâšume]]. Palhâšumeseremonia uárnejui čohčuv [[2024]] [[Reykjavík]]ist, [[Island]]ist.<ref name="kvp-2024">{{Nettikäldee|Čujottâs=https://www.norden.org/en/news/here-are-nominees-2024-nordic-council-literature-prize |Nommâ=Here are the nominees for the 2024 Nordic Council Literature Prize| Almostittee = [[Tave-enâmij rääđi]] | Äigimuddo = 22.2.2024| Čujottum = 23.2.2024 | Kielâ = {{en}}}}</ref> Ive 2024 láin kyehti sämmilii iävtukkâssân [[Tave-enâmij rääđi palhâšumeh|Tave-enâmij rääđi palhâšumán]]. Kirjálâšvuotâpalhâšumán lâi iävtukkâssân [[Fredrik Prost]] [[Ive 2022 sämikielâliih kirjeh|ive 2022 almostum]] [[orjâlâškielâ]]g persovnlii muštâlusâstis ''Leŋges hearggi Sáhčal fatnasa''.<ref name="sbt-prost">{{Nettikäldee|čujottâs=https://samiskbibliotektjeneste.tromsfylke.no/2023/02/13/fredrik-prost-lenges-hearggi-sahcal-fatnasa/ |nommâ= Fredrik Prost: Leŋges hearggi Sáhčal fatnasa | äigimuddo = 2023-2-13 | tahhee = Olsen, Edel |almostittem= Säämi kirjerájupalvâlus |čujottum=2024-02-23|kielâ={{se}} já {{nb}}}}</ref><ref name="kvp-2024-prost">{{Nettikäldee|Čujottâs=https://www.norden.org/no/nominee/fredrik-prost |Nommâ=Fredrik Prost | Almostittee = [[Tave-enâmij rääđi]] | Čujottum = 2024-02-23| Kielâ = {{nb}}}}</ref> Párnái- já nuorâikirjálâšvuotâpalhâšumán iävtukkâssân lâi orjâlâš kirječällee [[Saia Stueng]] [[Ive 2023 sämikielâliih kirjeh|ive 2023 almostum]] [[orjâlâškielâ]]g kirjestis ''[[Hamburgerprinseassa – Eallá dušše oktii]]''.<ref name="pnkvp-2024-stueng">{{Nettikäldee|Čujottâs=https://www.norden.org/no/nominee/saia-stueng |Nommâ=Saia Stueng | Almostittee = [[Tave-enâmij rääđi]] | Čujottum = 2024-10-27| Kielâ = {{nb}}}}</ref> ==Vyeitteeh já iävtukkâsah== === Kirjálâšvuotâpalhâšume === Čuávvoo tavlustuvvâst láá ive 2024 [[Tave-enâmij rääđi kirjálâšvuotâpalhâšume]] vyeittee já iävtukkâsah (vyeittee lii merkkejum čuovjâdin):<ref name="kvp-2024"/> {| border="1" class="sortable wikitable" ! Kirječällee !! Kirje !! Kielâ !! Häämi !! Staatâ teikkâ eennâm |- | [[Helle Helle]] | ''[[Hafni fortæller]]'' | tanskakielâ | roomaan | {{Lippu|Tanska}} |- | [[Theis Ørntoft]] | ''[[Jordisk]]'' | tanskakielâ | roomaan | {{Lippu|Tanska}} |- | [[Eva-Stina Byggmästar]] | ''[[Vill du kyssa en rebell?]]'' | ruotâkielâ | tihtâkirje | {{Lippu|Suomâ}} |- | [[Laura Lindstedt]] | rowspan=2| ''[[101 tapaa tappaa aviomies. Menetelmällinen murhamysteeri]]'' | rowspan=2| suomâkielâ | rowspan=2| roomaan | rowspan=2| {{Lippu|Suomâ}} |- | [[Sinikka Vuola]] |- | [[Kim Simonsen]] | ''[[Lívfrøðiliga samansetingin í einum dropa av havvatni minnir um blóðið í mínum æðrum]]'' | färkielâ | roomaan | {{Lippu|Färsuolluuh}} |- | [[Anna María Bogadóttir]] | ''[[Jarðsetning]]'' | islandkielâ | biograafisâš roomaan | {{Lippu|Island}} |- | [[Kristín Eiríksdóttir]] | ''[[Tól]]'' | islandkielâ | roomaan | {{Lippu|Island}} |- | style="background:#ADFFFF;" | [[Niels Fredrik Dahl]]<ref name="2024-vyeitteeh">{{Nettikäldee|Čujottâs=https://www.norden.org/no/news/na-kjenner-vi-vinnerne-av-nordisk-rads-priser-2024-gratulerer | Nommâ = Nå kjenner vi vinnerne av Nordisk råds priser 2024 gratulerer! | Almostittee = [[Tave-enâmij rääđi]] | Äigimuddo = 2024-10-22 | Čujottum = 2024-10-27 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> | style="background:#ADFFFF;" | ''[[Fars rygg]]'' | style="background:#ADFFFF;" | tárukielâ | style="background:#ADFFFF;" | roomaan | style="background:#ADFFFF;" | {{Lippu|Taažâ}} |- | [[Maria Navarro Skaranger]] | ''[[Jeg plystrer i den mørke vinden]]'' | tárukielâ | roomaan | {{Lippu|Taažâ}} |- | [[Fredrik Prost]] | ''[[Leŋges hearggi Sáhčal fatnasa]]'' | orjâlâškielâ | persovnlâš muštâlus | {{Lippu|Säämi}} |- | [[Gunnar Harding]] | ''[[Minnen från glömskans städer]]'' | ruotâkielâ | tihtâkirje | {{Lippu|Ruotâ}} |- | [[Johan Jönson]] | ''[[Nollamorfa]]'' | ruotâkielâ | tihtâkirje | {{Lippu|Ruotâ}} |- | [[Mikaela Nyman]] | ''[[För att ta sig ur en rivström måste man röra sig i sidled]]'' | ruotâkielâ | roomaan | {{Lippu|Åland}} |} === Párnái- já nuorâikirjálâšvuotâpalhâšume === Čuávvoo tavlustuvvâst láá ive 2024 [[Tave-enâmij rääđi párnái- já nuorâikirjálâšvuotâpalhâšume]] vyeittee já iävtukkâsah (vyeittee lii merkkejum čuovjâdin):<ref name="norden-bulp-2024">{{Nettikäldee|Čujottâs=https://www.norden.org/no/news/her-er-de-nominerte-til-nordisk-rads-barne-og-ungdomslitteraturpris-2024 |Nommâ=Her er de nominerte til Nordisk råds barne- og ungdomslitteraturpris 2024 | Almostittemsaje=norden.org | Almostittem = [[Tave-enâmij rääđi]] | Äigimuddo = 2024-04-16 | Čujottum = 2024-10-27 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> {| border="1" class="sortable wikitable" ! Kirječällee !! Sárgoo !! Nommâ !! Šlaajâ !! Staatâ teikkâ eennâm |- | [[Zenia Johnsen]] | [[Signe Parkins]] | ''[[Per]]'' | kovekirje | {{Lippu|Tanska}} |- | style="background:#ADFFFF;" |[[Jakob Martin Strid]]<ref name="2024-vyeitteeh"/> | style="background:#ADFFFF;" |[[Jakob Martin Strid]] | style="background:#ADFFFF;" |''[[Den fantastiske bus]]'' | style="background:#ADFFFF;" |kovekirje | style="background:#ADFFFF;" |{{Lippu|Tanska}} |- | [[Laura Lähteenmäki]] | | ''[[Laske salaa kymmeneen]]'' | párnáiroomaan | {{Lippu|Suomâ}} |- | [[Malin Klingenberg]] | [[Maria Sann]] | ''[[Skelettet]]'' | kovekirje | {{Lippu|Suomâ}} |- | [[Rakel Helmsdal]] | | ''[[Toran gongur]]'' | kovekirje | {{Lippu|Färsuolluuh}} |- | [[Christian Rex]] | | ''[[Manguaraq]]'' | ráiđukove | {{Lippu|Ruánááeennâm}} |- | [[Hildur Knútsdóttir]] | | ''[[Hrím]]'' | nuorâiroomaan | {{Lippu|Island}} |- | [[Tómas Zoëga]] | [[Sólrún Ylfa Ingimarsdóttir]] | ''[[Skrímslavinafélagið]]'' | párnáikirje | {{Lippu|Island}} |- | [[Ingvild Bjerkeland]] | | ''[[Udyr]]'' | nuorâiroomaan | {{Lippu|Taažâ}} |- | [[Maria Parr]] | [[Åshild Irgens]] | ''[[Oskar og eg]]'' | párnáijienâkirje | {{Lippu|Taažâ}} |- | [[Saia Stueng]] | | ''[[Hamburgerprinseassa – Eallá dušše oktii]]'' | nuorâiroomaan | {{Lippu|Säämi}} |- | [[Viveka Sjögren]] | | ''[[Någons bror]]'' | kovekirje | {{Lippu|Ruotâ}} |- | [[Alex Khourie]] | | ''[[Bror]]'' | nuorâiroomaan | {{Lippu|Ruotâ}} |- | [[Fredrik Sonck]] | [[Jenny Lucander]] | ''[[Freja och huggormen]]'' | kovekirje | {{Lippu|Åland}} |} === Elleekovepalhâšume === Taan ive elleekovepalhâšumán lijjii iävtukkâssân kyehti dokumentelleekove já nelji kuhes elleekove.<ref name="norden-filmpris-2024"/> Iävtukkâssân pessii tagareh elleekoveh, moi vuosâeehid lâi [[syeinimáánu 1.]] peeivi [[2023]] já [[kesimáánu 30.]] peeivi [[2024]] kooskâst.<ref name="norden-filmpris-2024"/> Vyeitteeh finnejii Nordlys-páccá já 300&nbsp;000 [[Tanska ruvnâ]]d.<ref name="norden-filmpris-2024"/> Ruttâpalhâšume juáhhoo stivrejeijee, kietâčällee já pyevtitteijee kooskâ.<ref name="norden-filmpris-2024"/> Čuávvoo tavlustuvvâst láá ive 2024 [[Tave-enâmij rääđi elleekovepalhâšume]] vyeittee já iävtukkâsah (vyeittee lii merkkejum čuovjâdin):<ref name="norden-filmpris-2024">{{Nettikäldee|Čujottâs=https://www.norden.org/no/news/her-er-de-nominerte-til-nordisk-rads-filmpris-2024 |Nommâ=Her er de nominerte til Nordisk råds filmpris 2024 | Almostittemsaje=norden.org | Almostittem = [[Tave-enâmij rääđi]] | Äigimuddo = 2024-08-20 | Čujottum = 2024-10-27 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> {| border="1" class="sortable wikitable" ! Nommâ !! Stivrejeijee !! Kietâčällee !! Pyevtitteijee !! Staatâ teikkâ eennâm |- | rowspan="2" |''[[Min arv bor i dig]]'' | [[Roja Pakari]] | [[Roja Pakari]] | rowspan="2" |[[Sara Stockmann]] | rowspan="2" |{{Lippu|Tanska}} |- | [[Emilie Adelina Monies]] | [[Denniz Göl Bertelsen]] |- | rowspan="3" |''[[Kuolleet lehdet]]'' | rowspan="3" |[[Aki Kaurismäki]] | rowspan="3" |[[Aki Kaurismäki]] | [[Aki Kaurismäki]] | rowspan="3" |{{Lippu|Suomâ}} |- | [[Misha Jaari]] |- | [[Mark Lwoff]] |- | rowspan="2" |''[[Twice Colonized]]'' | rowspan="2" |[[Lin Alluna]] | [[Lin Alluna]] | rowspan="2" |[[Emile Hertling Péronard]] | rowspan="2" |{{Lippu|Ruánááeennâm}} |- | [[Aaju Peter]] |- | rowspan="2" |''[[Snerting]]'' | rowspan="2" |[[Baltasar Kormákur]] | [[Baltasar Kormákur]] | [[Baltasar Kormákur]] | rowspan="2" |{{Lippu|Island}} |- | [[Ólafur Jóhann Ólafsson]] | [[Agnes Johansen]] |- | rowspan="2" style="background:#ADFFFF;" | ''[[Sex]]''<ref name="2024-vyeitteeh"/> | rowspan="2" style="background:#ADFFFF;" | [[Dag Johan Haugerud]] | rowspan="2" style="background:#ADFFFF;" | [[Dag Johan Haugerud]] | style="background:#ADFFFF;" | [[Yngve Sæther]] | rowspan="2" style="background:#ADFFFF;" | {{Lippu|Taažâ}} |- | style="background:#ADFFFF;" | [[Hege Hauff Hvattum]] |- | ''[[Passage (ive 2023 elleekove)|Passage]]'' | [[Levan Akin]] | [[Levan Akin]] | [[Mathilde Dedye]] | {{Lippu|Ruotâ}} |} === Muusikpalhâšume === Čuávvoo tavlustuvvâst láá ive 2024 [[Tave-enâmij rääđi muusikpalhâšume]] vyeittee já iävtukkâsah (vyeittee lii merkkejum čuovjâdin):<ref>{{Nettikäldee|Čujottâs=https://www.norden.org/no/news/her-er-de-nominerte-til-nordisk-rads-musikkpris-2024 |Nommâ= Her er de nominerte til Nordisk råds musikkpris 2024 | Almostittemsaje=norden.org | Almostittem = [[Tave-enâmij rääđi]] |Äigimuddo = 2024-05-28 | Čujottum = 2024-10-27 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> {| border="1" class="sortable wikitable" ! Šuoŋârähtee !! Staatâ teikkâ eennâm |- | [[Jonas Struck]] | {{Lippu|Tanska}} |- | style="background:#ADFFFF;" | [[Rune Glerup]]<ref name="2024-vyeitteeh"/> | style="background:#ADFFFF;" | {{Lippu|Tanska}} |- | [[Cecilia Damström]] | {{Lippu|Suomâ}} |- | [[Linda Fredriksson]] | {{Lippu|Suomâ}} |- | [[Tróndur Bogason]] | {{Lippu|Färsuolluuh}} |- | [[Laufey]] | {{Lippu|Island}} |- | [[Hugi Guðmundsson]] | {{Lippu|Island}} |- | [[Anne Hytta]] | {{Lippu|Taažâ}} |- | [[Tyler Futrell]] | {{Lippu|Taažâ}} |- | [[Anders Hillborg]] | {{Lippu|Ruotâ}} |- | [[Sara Parkman]] já [[Hampus Norén]] | {{Lippu|Ruotâ}} |- | [[Peter Lång]] | {{Lippu|Åland}} |} === Pirâspalhâšume === Čuávvoo tavlustuvvâst láá ive 2024 [[Tave-enâmij rääđi pirâspalhâšume]] vyeittee já iävtukkâsah (vyeittee lii merkkejum čuovjâdin):<ref name="norden-miljopris-2024">{{Nettikäldee|Čujottâs=https://www.norden.org/no/news/her-er-de-nominerte-til-nordisk-rads-miljopris-2024 |Nommâ=Her er de nominerte til Nordisk råds miljøpris 2024 | Almostittemsaje = norden.org | Almostittem = [[Tave-enâmij rääđi]] | Äigimuddo = 2024-06-28 | Čujottum = 2024-10-27 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> {| border="1" class="sortable wikitable" ! Initiativ !! Staatâ teikkâ eennâm |- | style="background:#ADFFFF;" | [[Arnhildur Pálmadóttir]]<ref name="2024-vyeitteeh"/> | style="background:#ADFFFF;" | {{Lippu|Island}} |- | [[Löfbacka Traditionsbygg Ab]] | {{Lippu|Åland}} |- | [[ETC Bygg]] | {{Lippu|Ruotâ}} |- | [[Henning Larsen]], [[Färsuolluuh]] já [[Klaksvík roklubb]] | {{Lippu|Färsuolluuh}} |- | [[Liisa Akimof]] | {{Lippu|Suomâ}} |- | [[Living Places Copenhagen]] | {{Lippu|Tanska}} |- | [[Gaia Arkitekter]] | {{Lippu|Taažâ}} |- | [[Boligselskabet Iserit A/S]] | {{Lippu|Ruánááeennâm}} |} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Tave-enâmij rääđi palhâšumeh ive mield}} [[Luokka:Ihe 2024 Islandist|Tave-enâmij rääđi palhâšumeh]] [[Luokka:Ihe 2024 Ruotâst|Tave-enâmij rääđi palhâšumeh]] [[Luokka:Ihe 2024 Suomâst|Tave-enâmij rääđi palhâšumeh]] [[Luokka:Ihe 2024 Taažâst|Tave-enâmij rääđi palhâšumeh]] [[Luokka:Ihe 2024 Tanskaast|Tave-enâmij rääđi palhâšumeh]] [[Luokka:Tave-enâmij rääđi palhâšumeh|2024]] rjs08dimyy58fu9hsgm070pvda0jejk 0 21024 154979 150034 2026-06-16T18:35:06Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154979 wikitext text/x-wiki '''Berit Oskal Eira''' teikkâ orjâlâškielân '''Oskal Unit Ánte Biret''' ([[njuhčâmáánu 1.]] peeivi [[1951]] Käresavvoon, Ruotâ – [[uđđâivemáánu 26.]] peeivi [[2021]]) lâi orjâlâš puásuiolmooš já [[Taažâ pargeipiäládâh|Taažâ pargeipiäláduv]] politikkár.<ref name="nrk-1.6509043">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/berit-oskal-eira-1.6509043|nommâ=Berit Oskal Eira|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2024-03-05|tahhee=Aslaksen, Eilif Andreas|äigimuddo=2009-06-17|kielâ={{no}}}}</ref><ref name="ávvir-281492163995903">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.pressreader.com/norway/avvir/20210202/281492163995903|nommâ=Berit Oskal Eira lea ERETVÁDJOLAN|almostittem=Ávvir|čujottum=2024-03-05|äigimuddo=2021-02-02|kielâ={{se}}}}</ref> == Karrieer politiikist == Ive 1982 sun väljejui kyevti ive pajan [[Taažâ puásuisämmilij riijkâservi|Taažâ puásuisämmilij riijkâseervi]] saavâjođetteijen.<ref name="ávvir-281492163995903"/><ref name="regjeringen-id85764"/> Sun lâi seervi vuossâmuš nissoonsaavâjođetteijee.<ref name="ávvir-281492163995903"/> Iivij 2001–2009 Eira lâi [[Maadâ-Tromsa vaaljâpirrâdâh|Maadâ-Tromsa vaaljâpirrâduv]] sämitiggeaairâs [[Taažâ Sämitigge]]est.<ref name="ávvir-281492163995903"/><ref name="sametinget-2001-2005>{{Nettikäldee|čujottâs=https://sametinget.no/politikk/historikk/tidligere-sametingsrepresentanter/sametingets-representanter-2001-2005/|nommâ=Sametingets representanter 2001-2005 - Sametinget|tahhee=|almostittem=sametinget.no|čujottum=2023-10-16|ietf-kielâkoodi=nb}}</ref><ref name="sametinget-2005-2009>{{Nettikäldee|čujottâs=https://sametinget.no/politikk/historikk/tidligere-sametingsrepresentanter/sametingets-representanter-2005-2009/|nommâ=Sametingets representanter 2005-2009 - Sametinget|tahhee=|almostittem=sametinget.no|čujottum=2023-10-16|ietf-kielâkoodi=nb}}</ref> Iivij 2005–2007 Eira tooimâi Taažâ sämmilij já ucceeblovoi aašij staatâčällen já [[Henrik Eriksen]] poođij suu sajan ton ääigi ko sun poorgâi staatâčällen.<ref name="sametinget-2005-2009/><ref name="regjeringen-id85764">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.regjeringen.no/no/dokumentarkiv/stoltenberg-ii/aid/andre-dokumenter/personer/2005/statssekretar_berit_oskal_eira/id85764/|nommâ=Tidligere statssekretær i AID Berit Oskal Eira (Ap)|almostittem=Taažâ haldâttâs|čujottum=2024-03-05|kielâ={{nb}}}}</ref> == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Eira, Berit Oskal}} [[Luokka:Ive 1951 šoddâmeh]] [[Luokka:Ive 2021 jämimeh]] [[Luokka:Taažâ Sämitige airâseh]] [[Luokka:Taažâ staatâčälleeh]] aj0qyopvvmxskhfnecmvl77w9uw791w 0 21057 154998 150037 2026-06-16T18:38:16Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154998 wikitext text/x-wiki {{Musikkár | nommâ = Inga Juuso<br/>Iŋgá Juuso<br/>Biera Iŋgá | kove = | šoddâmäigi = {{Šoddâmäigi já ahe|5|10|1945||1}}<ref name="ávvir-20211117"/> | šoddâmsaje = [[Juhâmokke]], [[Ruotâ]]<ref name="ávvir-20211117"/> | jáámmám = {{Jäämmimäigi já ahe|5|10|1945|23|08|2014|}}<ref name="da-pc00000003726925"/><br/>[[Hammerfest]], [[Taažâ]]<ref name="da-pc00000003726925"/> | hävdi = | aalmugjeessânvuotâ = [[Taažâ]] | artistnommâ = Inga Juuso | lávlumkielah = orjâlâškielâ | aktiivlâžžân = | genreh = | čuojânâsah = jienâ | muusikjuávhuh = [[Bárut]], [[Juusk]] já [[Skáidi]] | skiärrufinnodâh = | palhâšumeh = ei.<br/>* [[Áillohaš-muusikpalhâšume]] (1998)<ref name="nrk-1.2147094"/><br/>* [[Spellemann-palhâšume]] (2011) | vaanhimeh = Per Persen Pentha (1924–1945)<ref name="geni-6000000012165923446">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.geni.com/people/Per-Pentha/6000000012165923446|nommâ=Per Persen Pentha|almostittem=geni.com|čujottum=2024-03-07|kielâ={{en}}}}</ref><br/>Inger Marie Andersdatter Juuso (1923–1978)<ref name="geni-6000000008054965978">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.geni.com/people/Inger-Marie-Juuso/6000000008054965978|nommâ=Inger Marie Andersdatter Juuso|almostittem=geni.com|čujottum=2024-03-07|kielâ={{en}}}}</ref> | pelikyeimi = | párnááh = | päikkisijđo = }} '''Inga Juuso''' ({{k-se|Biera Iŋgá}}); š. [[roovvâdmáánu 5.]] peeivi [[1945]], [[Juhâmokke]], [[Ruotâ]] – [[porgemáánu 23.]] peeivi [[2014]] [[Hammerfest]], [[Taažâ]]) lâi orjâlâš toimâtteijee, kulttuurpargee, čaittâleijee já jyeigee.<ref name="ávvir-20211117">{{Lostâkäldee|Almostittem=Ávvir|Äigimuddo=2021-11-17|Paječaalâ=Inga eallá viidásit!|Tahhee=Lind, Roy Alexander|Ihe=2021|Ihekerdi=14|Nummeer=217|Siijđoh=8–9|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_avvir_null_null_20211117_14_222_1?page=7|Čujottum=2024-03-07|Kielâ={{se}}}}</ref><ref name="da-pc00000003726925">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.digitalarkivet.no/view/387/pc00000003726925|nommâ=Person: Inga Juuso|almostittem=Digital arkivet|čujottum=2024-03-09|kielâ={{nb}}}}</ref><ref name="yle-7429778">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-7429778|nommâ=Juoigi ja neavttár Ingá Juuso lea jápmán|almostittem=Yle Säämi|čujottum=2024-03-07|tahhee=Aikio, Jouni|äigimuddo=2014-08-25|kielâ={{se}}}}</ref> == Eellim já škovlim == Inga Juuso šoodâi [[roovvâdmáánu 5.]] peeivi [[1945]] Juhâmohheest, [[Ruotâ]]st, kuus suu vaanhimeh láin varrim [[Nubbe maailmsuáti|nube maailmsuáđi]] ääigi.<ref name="aftenposten-nekrolog">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.aftenposten.no/nekrolog/i/21klr/nekrolog-inga-juuso|nommâ=Nekrolog: Inga Juuso|almostittem=Aftenposten|čujottum=2024-03-09|tahhee=Hætta, Berit Marit já Gustavsen, John|äigimuddo=2014-09-03|kielâ={{nb}}}}</ref> Suu eeči lâi Per Persen Pentha (1924–1945)<ref name="geni-6000000012165923446">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.geni.com/people/Per-Pentha/6000000012165923446|nommâ=Per Persen Pentha|almostittem=geni.com|čujottum=2024-03-07|kielâ={{en}}}}</ref>, já suu enni lâi Inger Marie Andersdatter Juuso (1923–1978).<ref name="geni-6000000008054965978">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.geni.com/people/Inger-Marie-Juuso/6000000008054965978|nommâ=Inger Marie Andersdatter Juuso|almostittem=geni.com|čujottum=2024-03-07|kielâ={{en}}}}</ref> Juuso eeči jaamij tuše muáddi oho nieidâs šoddâm maŋa.<ref name="geni-6000000012165923446"/><ref name="da-pc00000004149955">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.digitalarkivet.no/view/433/pc00000004149955|nommâ=Person: Per Persen Pentha|almostittem=Digital arkivet|čujottum=2024-03-09|kielâ={{nb}}}}</ref> Mottoom muddoost peerâ maacâi [[Finnmark]]ân, já Juuso rávásmij [[Alta]]st Taažâ peln.<ref name="snl-inga-juuso">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/Inga_Juuso|nommâ=Inga Juuso|almostittem=SNL|čujottum=2024-03-09|tahhee=Bitustøyl, Kjell|kielâ={{nn}}}}</ref> Tobbeen suu enni naajâi [[Mathis Andersen Sara]]in, já sunnui šoddii kulmâ párnáá: Anders, Berit já Morten.<ref name="geneanet-inger-juuso">{{Nettikäldee|čujottâs=https://gw.geneanet.org/brynjulf?lang=no&pz=tor&nz=langballe&p=inger&n=juuso |nommâ=Inger Marie Andersdatter Juuso|almostittem=Geneatnet|čujottum=2024-03-09|kielâ={{en}}}}</ref> Juuso pärnivuođâ ääigi Taažâst lâi vala korrâ assimilaatiopolitiik. Talle juoigâm lâi kieldum, já kirho mielâst tot lâi suddo. Mut Juuso enni laavij juoigâđ kuárudijnis, já te Juuso-uv oopâi juoigâđ jo párnážin.<ref name="nrk-1.13216894">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/xl/en-hyllest-til-inga-juuso-pa-den-norske-opera-1.13216894|nommâ=Her lever håpet om joiken videre|almostittem=NRK Sápmi|tahhee=Ballovara, Mette| čujottum=2024-03-09|äigimuddo=2016-12-10|kielâ={{nb}}}}</ref> Tágárij aašij keežild Juuso äŋgirušâi sämikielâ já -kulttuur oovdân ubâ elimis ääigi.<ref name="snl-inga-juuso"/> 1970-lovvoost Juuso varrij [[Oslo]]n luuhâđ [[journalism]], já sust šoodâi vuossâmuš sämmilâš nissoon, kiäst lâi ollâopâttâhtutkos journalismist. == Karrieer == Sun poorgâi nubálov ihheed NRK Sámi Radiost.<ref name="nrk-1.5509042">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/inga-juuso-finadii-luo-mus-mailmmis-1.5509042|tahhee=Hætta, Wenche Marie |nommâ=Ovddeš journalistta, dálá juoigi guossin Luo-Mus Máilmmis|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2024-03-09|äigimuddo=2008-04-28|kielâ={{se}}}}</ref> Ive 1989 sun meridij kyeđđiđ journalism, vâi sun puávtáččij vuáijuđ muusikân já teatterân. == Palhâšumeh já tubdâstâsah == * [[1998]] – [[Áillohaš-muusikpalhâšume]]<ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix - 2018| Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2007-03-29 | Čujottum = 2024-03-07 | Kielâ = {{no}} já {{se}}}}</ref> * [[2011]] – [[Spellemann-palhâšume]] albumstis ''Balggis''<ref name="ávvir-20211117"/> * [[2012]] – [[Nordlys-palhâšume]]<ref name="ávvir-20211117"/> * [[2012]] – [[Folkelarm-palhâšume]] albumstis ''Juusk'' == Diskografia == ===Jieijâs skiäruh=== * [[1991]] – ''[[Ravddas ravdii]]''<ref name="ovttas-ravddas">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/jietna_ravddas-ravdii|nommâ=Ravddas ravdii|almostittem=ovttas.no|čujottum=2024-03-07|äigimuddo=2012-09-11|kielâ={{se}}}}</ref> * [[2008]] – ''[[Váimmu ivnnit]]''<ref name="ovttas-váimmu">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/jietna_vaimmu-ivnnit|nommâ=Váimmu Ivnni|almostittem=ovttas.no|čujottum=2024-03-07|äigimuddo=2012-05-14|kielâ={{se}}}}</ref><ref name="nrk-1.5288040">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/sami-kruvndekeahtes-juoigandronnet-1.5288040|nommâ=Juoigandronnet|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2024-03-08|äigimuddo=2008-04-03|kielâ={{se}}}}</ref> === [[Bárut]]-juávhust === * [[2011]] – ''[[Bálggis]]''<ref name="discogs-3594860">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.discogs.com/release/3594860-Bárut-Inga-Juuso-Bálggis |nommâ=Bárut - Inga Juuso – Bálggis |almostittem=Discogs|čujottum=2024-03-07|kielâ={{en}}}}</ref> === [[Juusk]]-juávhust === * [[2011]] – ''[[Juusk (album)|Juusk]]''<ref name="discogs-2906937">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.discogs.com/release/2906937-Juusk-Juusk|nommâ=Juusk – Juusk |almostittem=Discogs|čujottum=2024-03-07|kielâ={{en}}}}</ref> === [[Skáidi]]-juávhust === * [[2008]] – ''[[Where the Rivers meet]]''<ref name="discogs-3847900">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.discogs.com/release/3847900-Sk%C3%A1idi-Where-The-Rivers-Meet|nommâ=Skáidi – Where The Rivers Meet |almostittem=Discogs|čujottum=2024-03-07|kielâ={{en}}}}</ref> * [[2011]] – ''[[Skáidegeahči]]''<ref name="ovttas-skáidegeahči">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/jietna_skaidegeahci |nommâ=Skáidegeahči|almostittem=ovttas.no|čujottum=2024-03-07|äigimuddo=2014-11-20|kielâ={{se}}}}</ref> * [[2020]] – ''[[Conversations – Skájaidit]]'' ===Nurâldâhskiäruh=== Juusost lii meid pittá čuávuváá nurâldâhskiärust: * [[2008]] – ''[[Sámi Grand Prix '08 (album)|Sámi Grand Prix '08]]'', pittáin ''Elle Susanna'' oovtâst [[Steinar Raknes]]áin === Eres skiäruh === * [[1993]] – ''[[Orbina]]'' * [[1998]] – ''[[Earthsongs]]'' oovtâst [[Anders Hagberg]]áin * [[1999]] – ''[[Čalbmeliiba]]''<ref name="dat-čalbmeliiba">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.dat.net/product/calbmeliiba-frozen-moments/|nommâ=Čalbmeliiba – Frozen Moments / Inga Juuso, Johan Sara jr, Rogelio De Badajoz Duran, Erik Steen, Jai Shankar Sahajpal|almostittem=DAT|čujottum=2024-03-07|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2002]] – ''[[Orbina II]]'' == Filmografia == * [[2003]] – ''Bázo'' * [[2004]] – ''Májjá ja Sujujujjá'' * [[2008]] – ''Kautokeino-opprøret'' * [[2014]] – ''Jojk - Juoigan'' === Televisiost === * [[2011]] – ''[[Sápmi Sessions]]'' == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Juuso, Inga}} [[Luokka:Inga Juuso|* ]] owth9mp7k4sb4e656jmt776fhki02vp 0 21058 155039 150038 2026-06-16T18:45:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155039 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Ravddas ravdii | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Inga Juuso | almostittum = [[1991]] | formaat = CD-skiärru, C-kasseet | pyevtitteijee = [[Ándy Somby]] | päddejum = | genre = ärbivuáváliih juáiguseh | minutteh = 51 | sekunteh = 53 | skiärrufinnodâh = [[DAT]] <small>(DATCD-09)</small> | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Inga Juuso]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[1991]] | oovdeb = | iheo = | čuávuvâš = | iheč = }} '''Ravddas ravdii''' lii orjâlâš musikkár [[Inga Juuso]] vuossâmuš studioalbum, mon almostitij [[DAT]] ive [[1991]] [[Taažâ]]st. Skiärust láá ärbivuáváliih persovnjuáiguseh [[Kuovdâkiäinu]]st já [[Kárášjuuhâ|Kárášjuuvâst]].<ref name="ovttas-ravddas">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/sma/jietna_ravddas-ravdii|nommâ=Ravddas ravdii|almostittem=ovttas.no|čujottum=2024-03-07|äigimuddo=2018-11-16|kielâ={{sma}}}}</ref> == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | total_length = 43:04 | title1 = Dánses Lille Sárá | length1 = 2:49 | title2 = Lemmon Mikku | length2 = 2:03 | title3 = Skuoji Ruovdi | length3 = 1:43 | title4 = Biera Máret | length4 = 1:54 | title5 = Singer Iŋgá | length5 = 2:38 | title6 = Máhte Per Ánde | length6 = 3:00 | title7 = Ánden Iŋgá | length7 = 1:36 | title8 = Behttár Biera | length8 = 2:23 | title9 = Márgos | length9 = 3:31 | title10 = Biera Biera | length10 = 1:25 | title11 = Lásse Biret | length11 = 2:08 | title12 = Piera Heahttá | length12 = 2:00 | title13 = Biera Biret | length13 = 4:03 | title14 = Mattis Sara | length14 = 01:43 | title15 = Elle Sunná | length15 = 02:57 | title16 = Henddo Risten | length16 = 01:12 | title17 = Piera Jovnna | length17 = 01:35 | title18 = Jonsána | length18 = 01:47 | title19 = Nils Peder | length19 = 02:37 }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/11405436-Inga-Juuso-Ravddas-Ravdii ''Ravddas Ravdii'' discogs.com -sijđostuvvâst] {{en}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Inga Juuso albumeh]] [[Luokka:Ive 1991 vuosâalbumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] 5wo1586szgcrykhw06zglz85rjlyz9j 0 21062 155066 150039 2026-06-16T18:49:37Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155066 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Váimmu ivnnit | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Inga Juuso | almostittum = [[2008]] | formaat = CD-skiärru | pyevtitteijee = [[Patrick Shaw Iversen]] | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[DAT]] <small>(DATCD-43)</small> | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Inga Juuso]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2008]] | oovdeb = | iheo = | čuávuvâš = | iheč = }} '''Váimmu ivnnit''' lii orjâlâš musikkár [[Inga Juuso]] nubbe sooloalbum, mon almostitij [[DAT]] ive [[2008]] [[Taažâ]]st. Skiärust ärbivuáváliih juáiguseh já táálášmuusik ovtâstittojeh uđđâlágán muusikšlaaijân.<ref name="dat-vaimmu-ivnnit">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.dat.net/product/vaimmu-ivnnit-inga-juuso/|nommâ=Váimmu ivnnit / Inga Juuso|almostittem=DAT|čujottum=2024-03-08|kielâ={{se}}, {{nb}} já {{en}}}}</ref> == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | extra_column = Säänih | total_length = | title1 = Nils Juhán | length1 =5:31 | title2 = Bárbmoloddi / Bird Of Passage | length2 =5:37 | title3 = Jussá Lásse Biret | length3 =6:03 | title4 = Máhte Randi | length4 =2:20 | title5 = Váimmu Ivnnit/ Patterns Of The Heart | length5 =6:53 | title6 = Iŋguna Gánda | length6 =6:07 | title7 = Silkeárpput / Silken Threads | length7 =4:21 | title8 = Bikko Áillu Ásllat Niillas | length8 =3:41 | title9 = Noaidi / Shaman | length9 =7:33 | title10 = Eahketroađđi / Twilight | length10 =4:41 }} == Musikkáreh == * [[Inga Juuso]], juáigus<ref name="nrk-1.5288040">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/sami-kruvndekeahtes-juoigandronnet-1.5288040|nommâ=Juoigandronnet|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2024-03-08|äigimuddo=2008-04-03|kielâ={{se}}}}</ref> * [[Patrick Shaw Iversen]], huiloh * [[Roger Ludvigsen]], [[kiitaar]] * [[Kenneth Ekornes]], ruumbuh * [[Peter Baden]], elektronisiih čuojânâsah * [[Steinar Raknes]], basso * [[Mari Boine]], juáigus, pittáást ''Bárbmoloddi''<ref name="nettavisen-1739430">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nettavisen.no/inga/juuso/raknes-juuso/joik-jazz-og-mye-mer/s/12-95-1739430|nommâ=Joik, jazz og mye mer|almostittem=Nettavisen|čujottum=2024-03-08|tahhee=Hammerø, Tor|äigimuddo=2008-04-08|kielâ={{nb}}|sitaat=På ”Váimmu Ivnnit” møter vi henne med et kremlag av musikere fra både jazz, rock og ikke minst verdensmusikk scena: Peter Baden på elektronikk og perkusjon, Kenneth Ekornes på trommer og perkusjon, Patrick Shaw Iversen på diverse fløyter og perkusjon, Roger Ludvigsen på gitar og ymse annet og Steinar Raknes på bass. Dessuten bidrar avdøde Aslak Nils Sara og Mari Boine med sine stemmer på hvert sitt spor.}}</ref> * [[Aslak Nils Sara]], juáigus, pittáást ''Bikko Áillu Ásllat Niillas''<ref name="nettavisen-1739430"/> == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/3409841-Inga-Juuso-Váimmu-Ivnnit-Patterns-From-The-Heart ''Váimmu Ivnnit'' discogs.com -sijđostuvvâst] {{en}} * [https://www.dat.net/product/vaimmu-ivnnit-inga-juuso/ ''Váimmu ivnnit'' DAT sijđostuvvâst] {{se}}, {{nb}} já {{en}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Inga Juuso albumeh]] [[Luokka:Ive 2008 muusikalbumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] qcig3fin05wjapwjwjmqyo3si6xmrng 0 21158 155020 150059 2026-06-16T18:41:57Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155020 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee |nommâ=Lajla Mattsson Magga |kove=Lajla Mattsson Magga Tråante 2017.jpg |šoddâm=[[skammâmáánu 4.]] peeivi [[1942]]<br/>[[Kall]], [[Åre]], [[Ruotâ]] |jáámmám= |hävdi= |áámmát=kirječällee, leksikograf, jurgâleijee, máttáátteijee já kielâtotkee |kielâ=maadâsämikielâ, tárukielâ, ruotâkielâ |pelikyeimi=[[Ole Henrik Magga]] |párnááh=2 |noomah=Lajla Margareta Mattson Magga |vanhimeh=eeči: Gustaf Edvard Mattson (1897–1973)<br/>enni: Elin Margareta Persdotter Mattson (1906–1983) |šlaajâ=oppâkirjeh, párnáikirjeh, sänikirjeh }} '''Lajla Margareta Mattsson Magga''', ovdânommâ motomin meid häämist '''Laila''' já suhânommâ '''Mattson''' (š. [[skammâmáánu 4.]] peeivi [[1942]] [[Kall (Åre)|Kall]], [[Åre]], [[Ruotâ]]<ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/Ole_Henrik_Magga|nommâ=Ole Henrik Magga|tahhee=Berg-Nordlie, Mikkel|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2023-08-23|čujottum=2024-03-25|kielâ={{nb}}}}</ref>) lii maadâsämmilâš máttáátteijee, kirječällee, kielâtotkee, jurgâleijee já leksikograf. Sun lii porgâm iäljárávt merhâšittee já tehálii pargo, vâi [[maadâsämikielâ]] ovdedičij já sirduuččij čuávuváid suhâpuolváid.<ref name="gg">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.sametinget.se/17129|nommâ=Gollegiella 2010|almostittem=Ruotâ sämitigge|äigimuddo=2010|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sv}}}}</ref> == Eellim == Lajla Mattsson šoodâi [[skammâmáánu 4.]] peeivi [[1942]] [[Kall (Åre)|Kallist]], [[Åre|Årest]], [[Ruotâ|Ruotâst]]. Tobbeen sun meid rávásmij.<ref>{{Lostâkäldee|Tahhee=Helander, Astrid|Paječaalâ=«Mojhtesh» máttasámis|Almostittem=Ávvir|Äigimuddo=2016-12-30|Ihe=2016|Ihekerdi=9|Nummeer=250|Siijđoh=16|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_avvir_null_null_20161230_9_250_1?page=15|Čujottum=2024-03-25|Kielâ={{se}}}}</ref> Suu vaanhimeh láin pajeulmuuh Gustaf Edvard Mattson (1897–1973) já Elin Margareta Persdotter Mattson (1906–1983).<ref name=":0" /> 1970-lovo aalgâst Mattsson varrij [[Taažâ]]n luuhâđ maadâsämikielâ [[Oslo ollâopâttâh|Oslo ollâopâttuvvâst]], mii lâi áinoo saje ubâ Taažâst, kost taat lâi talle máhđulâš.<ref name=":1">{{Kirjekäldee|Tahhee=Hætta, Odd Mathis|Nommâ=Sametinget i navn og tall: høsten 1989 – høsten 1993|Ihe=1992|Sijđo=38|Almostittee=Taažâ sämitigge|Isbn=82-91200-00-9|Kielâ={{nb}}|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007110200081?page=39|Čujottum=2024-03-25}}</ref> Ollâopâttuvvâst sun teeivâi nube sämmilâš uáppee: orjâlâš [[Ole Henrik Magga|Ole Heandarat]]. Ive 1981 suoi naajáin.<ref name=":1" /> Sunnui šoddáin kyehti párnáá: Sárá Márjá já Nils Ántá Samuel.<ref name=":1" /> Peerâ lii sárnum sehe maadâsämikielâ já orjâlâškielâ pääihist. == Karrieer == Ive [[Ive 1978 sämikielâliih kirjeh|1978]] Mattsson almostitij vuossâmuu kirjes ''[[Dågkangærja / Dåkkágir'ji]]''. Sun čaalij taam párnáikirje sehe maadâsämikielân já orjâlâškielân.<ref name=":2">{{Lostâkäldee|Paječaalâ=Dågkangærja - dohkkagirji|Almostittem=Sámi Áigi|Äigimuddo=1979-11-30|Ihe=1979|Ihekerdi=1|Nummeer=22|Siijđoh=5|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_samiaigi_null_null_19791130_12_22_1?page=3|Čujottum=2024-03-25|Kielâ={{se}}}}</ref><ref name=":3">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/sma/girji_dagkangaerja-dakkagirji|nommâ=Dågkangærja / Dåkkágir'ji|almostittem=Ovttas/Aktan/Aktesne|äigimuddo=2021-11-04|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sma}}}}</ref> ''Dågkangærja / Dåkkágir'ji'' lâi vuossâmuš maadâsämikielâg párnáikirje.<ref name=":3" /><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://saamelaisensyklopedia.fi/core/index.php?title=Etel%C3%A4saame&oldid=12785#tab=English|nommâ=Eteläsaame|tahhee=Kulonen, Ulla-Maija|almostittem=Saamelaiskulttuurin ensyklopedia|äigimuddo=2015-12-23|čujottum=2024-03-25|kielâ={{en}}}}</ref> Ive [[Ive 1993 sämikielâliih kirjeh|1993]] Mattsson Magga já [[Oslo ollâopâttâh|Oslo ollâopâttuv]] [[suomâ-ugrâlâš kielah|suomâ-ugrâlij kielâi]] kielâtiettuu professor [[Knut Bergsland]] almostitijn maadâsämikielâ-tárukielâ sänikirje ''Åarjelsaemien-daaroen baakoegærja/Sydsamisk-norsk ordbok''.<ref name=":4">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/norsk-sorsamisk-ordbok-gis-ut-i-dag-1.6840458|nommâ=Norsk-sørsamisk ordbok gis ut i dag|tahhee=Vuolab, Siv Eli|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2009-10-29|čujottum=2024-03-25|kielâ={{nb}}}}</ref> Pargo tárukielâ-maadâsämikielâ sänikirje várás aalgij ive 1996.<ref name=":5">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/ventetiden-snart-over-1.4664449|nommâ=Ventetiden snart over|tahhee=Eriksen, Ann Marita|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2008-01-29|čujottum=2024-03-26|kielâ={{nb}}}}</ref> Sänikirje lâi vaalmâš jo ive 2000, mut maaŋgâlágánij suujâi keežild tot almostui esken ive [[Ive 2009 sämikielâliih kirjeh|2009]].''<ref name=":4" />''<ref name=":5" /><ref name=":6">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.idut.no/produkt/norsk-sydsamisk-ordbok-daaroen-aarjelsaemien-baakoegaerja/|nommâ=Norsk–sydsamisk ordbok. Daaroen–åarjelsaemien baakoegærja|almostittem=Iđut|čujottum=2024-03-25|ietf-kielâkoodi=nb-NO}}</ref> Mattsson Magga lii jurgâlâm kiirjijd maadâsämikielân, já sun lii porgâm [[ráámmát]] jurgâlemjuávhust.<ref name="nrk-1.7397071"/><ref name=":7">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.kirken.no/nb-NO/om-kirken/slik-styres-kirken/samisk-kirkeliv/adasa---nyheter/sorsamisk-bibelbok-utgitt/|nommâ=Sørsamisk bibelbok lansert|almostittem=Sámi girkoráđđi - Sáme girkoráde - Saemien gærhkoeraerie - Samisk kirkeråd|äigimuddo=2018-11-28|čujottum=2024-03-25|kielâ={{nb}}}}</ref> Maadâsämikielâg ráámmátteevstah puáris já uđđâ testamentijn -kirje ({{K-sma|Åarjelsaemien bijpeleteksth: teksth Båeries testamenteste jïh Orre testamenteste}}) almostui ive 2018.<ref name=":7" /> Sun lii meid toimâm kirho jurgâlusâi kvaliteet-tärhistemjuávhust.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.kirken.no/globalassets/kirken.no/samisk-kirkeliv/dokumenter/samisk-kirkerad-sakspapirer/oktober-2016---oslo/2516-godkjenning-sorsamisk-liturgier/godkjenning-av-sorsamiske-liturgier---gudstjeneste-vigsel-og-gravferd31621.pdf|nommâ=Godkjenning av sørsamiske liturgier - gudstjeneste, vigsel og gravferd|almostittem=Samisk kirkeråd|äigimuddo=2016-09-04-05|tiätuvuárkkáhäämi=PDF|čujottum=2024-03-25|kielâ={{nb}}}}</ref><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.kirken.no/globalassets/kirken.no/samisk-kirkeliv/dokumenter/samisk-kirkerad---protokoller/2015/beavdegirji-girkonjargga-10-11.3-2015.pdf|nommâ=Beaivdegirji – Sámi girkoráđđi – Ráđđečoahkkin – Girkonjárga – Kirkenes – Njukčamánu 10.-11. b. 2015|almostittem=Säämi kirkkorääđi|äigimuddo=2015-03-10–11|tiätuvuárkkáhäämi=PDF|čujottum=2024-03-25|kielâ={{se}}}}</ref> Kirjálâšvuotâpargoi lasseen Mattsson Magga lii porgâm máttáátteijen sehe Taažâ já Ruotâ peln já maadâsämikielâ totken.<ref name="gg" /><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/vant-nordisk-samisk-sprakpris-1.7391794|nommâ=To priser på to dager til Máret Sárá|tahhee=Larsen, Dan Robert|äigimuddo=22 November 2016|almostittee=NRK|čujottum=23 September 2016|kielâ=Norwegian}}</ref> Sun lii meid toimâm [[Säämi lävdikodde|Säämi lävdikode]] maadâsämikielâ jesânin.<ref name="slk-1-2016">{{Nettikäldee|čujottâs=https://assets.ctfassets.net/kkxfrpcp7iyu/2TR7mMMTMAUIQWuES2MICq/951fbf2a15d8bf785a58a462bbe611ee/Beavdegirji_1-2006__S__me__D__ru__Suoma.pdf|nommâ=Sámi giellalávdegoddi Čoahkkingirji 1/06|almostittem=Säämi lävdikodde|čujottum=2024-03-26|äigimuddo=uđđâivemáánu 2016|tiätuvuárkkáhäämi=PDF|kielâ={{se}}, {{fi}} <small>já</small> {{nb}}|sitaat=Lajla Mattson Magga, lullisámegiela lahttu, Ruoŧŧa}}</ref><ref name="slk-6-1978">{{Nettikäldee|čujottâs=https://assets.ctfassets.net/kkxfrpcp7iyu/5RkcIJjycEkAqsKKkc4uMK/839958985836731e9a05e322c8ba8eb9/Beavdegirji_7.6.1978.Pdf |nommâ=Dieđahus sámiid X konferánsii |almostittem=Säämi lävdikodde|čujottum=2024-03-26|äigimuddo=1978-06-07|tiätuvuárkkáhäämi=PDF|kielâ={{se}}, {{fi}} <small>já</small> {{nb}}}}</ref> Toos lasseen sun lii čáállám [[Just Qvigstad]] mainâskirje uđđâsist tááláin maadâsämikielâ čäällimvuovvijn. Taat kirje, ''Aarporten jih Åarjel-smaaregen soptsesh = Samiske fortellinger fra Hattfjelldal og Trøndelag'', almostui ive [[Ive 1996 sämikielâliih kirjeh|1996]].<ref name=":8">{{Nettikäldee|čujottâs=https://oula.finna.fi/Record/oy.994960063906252|nommâ=Aarporten jih Åarjel-smaaregen soptsesh = Samiske fortellinger fra Hattfjelldal og Trøndelag|almostittem=Finna|čujottum=2024-03-25|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name=":9">{{Lostâkäldee|Tahhee=Ylikoski, Jussi|Paječaalâ=Ole Samuel Elsvatn gon Gunhild Oline Børgefjellen soptsesh jaepeste 1886|Almostittem=Sámis|Äigimuddo=6/2019|Ihe=2019|Nummeer=29|Siijđoh=46|www=https://www.samifaga.org/samis/samis29/46/|Čujottum=2024-03-26|Kielâ={{sma}}}}</ref> == Palhâšumeh == Mattsson Magga finnij ive 2010 [[Kollekielâ]]-kielâpalhâšume eellimpargostis [[Nuorttâlâškielâ|maadâkielâ]] já maadâsämmilij pyerrin.<ref name="gg" /><ref name="nrk-1.7397071">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/fidnii-balkka_umi-barggus-ovddas-1.7397071|nommâ=Fidnii bálkkašumi barggus ovddas|tahhee=Olli, Anne|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2010-11-25|čujottum=2024-03-25|kielâ={{se}}}}</ref> Siämmáá ive Kollekielâ-kielâpalhâšume finnij meid orjâlâš máttáátteijee, kirječällee, kielâtotkee já toimâtteijee [[Máret Sárá]].<ref name="gg" /><ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://sverigesradio.se/artikel/4197295|nommâ=Samiska språken är deras livsuppgift|almostittem=Sveriges Radio|äigimuddo=2010-11-22|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sv}}}}</ref> == Pargo == * [[Ive 1978 sämikielâliih kirjeh|1978]] – ''[[Dågkangærja / Dåkkágir'ji]]'', kyevtkielâg kirje, noomáin Lajla Mattsson<ref name=":2" /><ref name=":3" /> {{Sma}} <small>já</small> {{Se}} * [[Ive 1982 sämikielâliih kirjeh|1982]] – ''[[Saara jih Laara]]''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/sma/girji_saara-jih-laara|nommâ=Saara jih Laara|almostittem=Ovttas/Aktan/Aktesne|äigimuddo=2013-06-29|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sma}}}}</ref> * [[Ive 1984 sämikielâliih kirjeh|1984]] – ''[[Daate lea Piere]]<ref name="finna-magga-9912750603506253">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.finna.fi/Record/helka.9912750603506253|nommâ=Daate lea piere|almostittem=Finna|čujottum=2024-02-29|kielâ={{fi}}}}</ref>'' * [[Ive 1984 sämikielâliih kirjeh|1984]] – ''[[Govne-Boetske]]''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/sma/girji_govneboetske|nommâ=Govneboetske|almostittem=Ovttas/Aktan/Aktesne|äigimuddo=2013-06-18|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sma}}}}</ref> * [[Ive 1984 sämikielâliih kirjeh|1984]] – ''[[Maahke ryöknie – Máhtte rehkenasta]]'', kyevtkielâg kirje {{Sma}} <small>já</small> {{Se}}<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/sma/girji_maahke-ryoknie|nommâ=Maahke ryöknie|almostittem=Ovttas/Aktan/Aktesne|äigimuddo=2012-07-13|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sma}}}}</ref> * [[Ive 1993 sämikielâliih kirjeh|1993]] – ''[[Åarjelsaemien–daaroen baakoegærja. Sydsamisk–norsk ordbok|Åarjelsaemien–daaroen baakoegærja – Sydsamisk–norsk ordbok]]'', oovtâst [[Knut Bergsland|Knut Bergslandáin]]<ref name=":4" /> * [[Ive 2008 sämikielâliih kirjeh|2008]] – ''[[Meerke]]''<ref name=":10">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.avvir.no/callan-manaidgirjji-matta-ja-davvisamegillii/|nommâ=Čállán mánáid­girjji mátta- ja davvi­sámegillii|tahhee=Helander, Astrid|almostittem=Ávvir|äigimuddo=2020-03-07|čujottum=2024-03-25|kielâ={{se}}}}</ref> * [[Ive 2009 sämikielâliih kirjeh|2009]] – ''[[Norsk–sydsamisk ordbok. Daaroen–åarjelsaemien baakoegærja]]''<ref name=":4" /><ref name=":6" /> * [[Ive 2012 sämikielâliih kirjeh|2012]] – ''[[Sørsamisk grammatikk]]'', oovtâst [[Ole Henrik Magga|Ole Henrik Maggain]]<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/lanserte-boken-sorsamisk-grammatikk-1.10847862|nommâ=Lanserte boken sørsamisk grammatikk|tahhee=Utsi, Johan Ante|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2012-12-19|čujottum=2024-03-25|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[Ive 2016 sämikielâliih kirjeh|2016]] – ''[[Mojhtesh]]''<ref>{{Lostâkäldee|Almostittem=Fjell-Lomm|Paječaalâ=Sør-samiske minner|Tahhee=Meisdal, Simen|Äigimuddo=2016-12-22|Ihe=2016|Ihekerdi=122|Nummeer=47|Siijđoh=4|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_fjellljom_null_null_20161222_122_47_1?page=3|Čujottum=2024-03-25|Kielâ={{nb}}}}</ref> * [[Ive 2019 sämikielâliih kirjeh|2019]] – ''[[Tjïrrh – Čebo]]'' kyevtkielâg kirje<ref name=":10" /> {{Sma}} <small>já</small> {{Se}} === ''Aalkoe: elementærkurs i sør-samisk'' -ráiđu === * [[Ive 1980 sämikielâliih kirjeh|1980]] – ''Aalkoe - Lohkehtæjjabïhkedimmie ööhpehtimmie 1–15''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/sma/girji_aalkoe-lohkehtaejjabihkedimmie-oohpehtimmie-1-15|nommâ=Aalkoe - Lohkehtæjjabïhkedimmie ööhpehtimmie 1-15|almostittem=Ovttas/Aktan/Aktesne|äigimuddo=2013-06-26|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sma}}}}</ref> * [[Ive 1982 sämikielâliih kirjeh|1982]] – ''Aalkoe – Lohkehtæjjabïhkedimmie ööhpehtimmie 16–31''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/sma/girji_aalkoe-lohkehtaejjabihkedimmie-oohpehtimmie-16-31|nommâ=Aalkoe – Lohkehtæjjabïhkedimmie ööhpehtimmie 16 – 31|almostittem=Ovttas/Aktan/Aktesne|äigimuddo=2013-06-26|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sma}}}}</ref> * [[Ive 1982 sämikielâliih kirjeh|1982]] – ''Aalkoe – Ööhpehtimmiegærja ööhpehtimmie 1–15''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/sma/girji_aalkoe-elementaerkurs-i-sor-samisk|nommâ=Aalkoe elementærkurs i sør-samisk|almostittem=Ovttas/Aktan/Aktesne|äigimuddo=2020-06-03|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sma}}}}</ref> * [[Ive 1982 sämikielâliih kirjeh|1982]] – ''Aalkoe – Ööhpehtimmiegærja ööhpehtimmie 16–31''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/sma/girji_aalkoe-elevbok-leksjon-16-31|nommâ=Aalkoe - Elevbok - Leksjon 16-31|almostittem=Ovttas/Aktan/Aktesne|äigimuddo=2020-06-03|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sma}}}}</ref> * ''Aalkoe – Ööhpehtimmie 1–15: vuesiehtimmieguvvieh''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/sma/girji_aalkoe-oohpehtimmie-1-15|nommâ=Aalkoe ööhpehtimmie 1-15|almostittem=Ovttas/Aktan/Aktesne|äigimuddo=2013-06-26|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sma}}}}</ref> * ''Aalkoe – Ööhpehtimmie 16–31: vuesiehtimmieguvvieh''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/sma/girji_aalkoe-oohpehtimmie-16-31|nommâ=Aalkoe ööhpehtimmie 16-31|almostittem=Ovttas/Aktan/Aktesne|äigimuddo=2013-06-26|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sma}}}}</ref> === Jurgâlusah === * [[Ive 1984 sämikielâliih kirjeh|1984]] – ''[[Buerie jijje Aalfone]]''<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Gunilla Bergström|Nommâ=Buerie jijje Aalfone|Ihe=1984|Almostittee=Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju LIBRIS|Isbn=978-91-7716-010-6 |www=https://libris.kb.se/bib/7663321|Čujottum=2024-03-25|Kielâ={{sv}}}}</ref> === Eres pargoh === * [[Ive 1996 sämikielâliih kirjeh|1996]] – ''Aarporten jih Åarjel-smaaregen soptsesh = Samiske fortellinger fra Hattfjelldal og Trøndelag'', čáállám [[Just Qvigstad]], tááláá maadâsämikielâ čäällimvyevi mield čáállám Lajla Mattsson Magga<ref name=":8" /><ref name=":9" /> * [[Ive 2021 sämikielâliih kirjeh|2021]] – ''[[Guktie maanam darjodh?]]'', kielârävvejeijen toimâm Lajla Mattsson Magga<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.calliidlagadus.org/web/index.php?odas=506&giella1=sam|nommâ=MO MÁNÁ RÁHKADIT? Ođđa mánáidgirji ČálliidLágádusas|tahhee=Solbakk, Mihkku|almostittem=ČálliidLágádus|äigimuddo=2021-10-26|čujottum=2024-03-25|kielâ={{se}}}}</ref> == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Magga, Lajla Mattson}} [[Luokka:Ive 1942 šoddâmeh]] [[Luokka:Maadâsämmiliih]] [[Luokka:Sämmiliih jurgâleijeeh]] [[Luokka:Sämmiliih kielâtotkeeh]] [[Luokka:Sämmiliih oppâkirječälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih párnái- já nuorâikirječälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih tiätukirječälleeh]] 83tch9h8o0k60dtx8l9fgji0786sd2n 0 21180 155046 150073 2026-06-16T18:46:17Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155046 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee | nommâ = Siri Broch Johansen<br/>Juho-Sire | kove = Siri_Broch_Johansen.jpg | šoddâm = {{Šoddâmäigi já ahe|9|03|1967|Uunjargâ|Taažâ}}<ref name="snl-siri">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/Siri_Broch_Johansen|nommâ=Siri Broch Johansen|almostittem=Store norske leksikon|čujottum=2024-03-26|tahhee=[[Sigbjørn Skåden|Skåden, Sigbjørn]] já [[Lill Tove Fredriksen|Fredriksen, Lill Tove]]|äigimuddo=2024-02-28|kielâ={{nb}}}}</ref> | jáámmám = | hävdi = | áámmát = | noomah = | šlaajâ = | kielâ = | vanhimeh = eeči: Albert Johansen (1928–1985)<ref name="slektsbok-kvaleberg-255"/><br/>enni: Kristine Broch Johansen (1931–2011)<ref name="slektsbok-kvaleberg-255"/><ref name="da-kristine"/> | pelikyeimi = | párnááh = 1<ref name="slektsbok-kvaleberg-255"/> | nommâčáálus = | päikkisijđo = https://www.siribrochjohansen.no/ }} '''Siri Broch Johansen''', orjâlâškielân '''Juho-Sire''' teikkâ '''Veivoktár-Álber-Sire'''<ref name="skuvla-siri">{{Nettikäldee|čujottâs=http://skuvla.info/skolehist/siri-s.htm|nommâ=Dárogielat oahppi dalle, sámegieloahpaheaddji dál|almostittee=Davvi Girji|čujottum=2024-03-26|tahhee=Johansen, Siri Broch|äigimuddo=2007|kielâ={{se}}}}</ref> (š. [[njuhčâmáánu 9.]] peeivi [[1967]] [[Uunjargâ]], [[Taažâ]]) lii orjâlâš-taažâ kirječällee, lávloo, čaittâleijee, máttáátteijee já kielâpargee. Sun lii porgâm iäljárávt orjâlâškielâ oovdân, vâi tot sirduuččij čuávuváid suhâpuolváid, já vâi sij, kiäh láá monâttâm kielâs Taažâ assimilaatiopolitiik keežild, puávtáččii väldiđ tom maasâd. == Eellim == Siri Broch Johansen šoodâi [[njuhčâmáánu 9.]] peeivi [[1967]] [[Uunjargâ|Uunjaargâst]], [[Taažâ]]st. Suu eeči lâi orjâlâš máttáátteijee Albert Johansen (1928–1985), já suu enni lâi taažâ máttáátteijee Kristine Broch Johansen (1931–2011).<ref name="slektsbok-kvaleberg-255">{{Kirjekäldee|Nommâ=Slekten fra Horpestad: slektsbok som starter på Nedre Horpestad i Klepp omkring 1800 der neste generasjon kommer til Ølberg i Sola, Nord Braut i Klepp, Hodne i Klepp, Haugabakka i Klepp, Nærland i Hå og fremdeles er på Nedre Horpestad|Almostittee=[L. Kvaleberg]|Tahhee=Kvaleberg, Leiv|Sijđo=252|Ihe=2004|Isbn=82-996542-1-1|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2016041448212?page=255|Čujottum=2024-03-27|Kielâ={{nb}}}}</ref><ref name="da-kristine">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.digitalarkivet.no/view/387/pc00000003173094|nommâ=Person: Kristine Broch Johansen|almostittem=Digitalarkivet|čujottum=2024-03-27|kielâ={{nb}}}}</ref> Siri lii sunnuu kuálmád pärni. Sust lii stuorrâviljâ Bjørn (š. 1963) já stuorrâuábbi Marit (š. 1965) sehe uccâviljâ Dag (š. 1970).<ref name="slektsbok-kvaleberg-255"/> Johansen eenikielâ lii [[tárukielâ]] ige [[orjâlâškielâ]], tastko suu vanhimeh meridáin sárnuđ tuše tárukielâ pääihist.<ref name="skuvla-siri"/> Sun lii kuittâg oppâm orjâlâškielâ maŋeláá já lii sirdám tom jieijâs párnái taan eenikiellân.<ref name="skuvla-siri"/><ref>{{Lostâkäldee|Almostittem=Shared Voices Magazine|Äigimuddo=2018|Paječaalâ=Embracing Sámegiella, the Sámi Language|Tahhee=Hansen, Inga|Ihe=2018|www=https://old.uarctic.org/shared-voices/shared-voices-magazine-2018/embracing-samegiella-the-sami-language/|Čujottum=2024-03-27|Kielâ={{en}}}}</ref><ref name="nrk-1.16432265">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/siri-ii-oahppan-samegiela---muhto-nieidda_iin-valddiiga-giela-ruovttoluotta-1.16432265|nommâ=Siri ii oahppan sámegiela - muhto nieiddažiin válddiiga giela ruovttoluotta|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2024-03-27|tahhee=Lindseth, Ida Emilie Marakatt já Varsi, Line Alette Bjørnback|äigimuddo=2023-06-04|kielâ={{se}}}}</ref> Siri aasâi elimis nelji vuossâmuu ive [[Puálmág]]ist.<ref name="skuvla-siri"/> Sun jođeškuođij vyeliškoovlâ ive 1974. Tastko sun lâi távjá pyeccee, Säämist leijee Seida škoovlâ lasseen Siri juuđij meiddei [[Oslo]]st leijee Voksentoppen instituut, mii lii uáivildum párnáid, kiäin lii [[astma]] teikkâ mottoom [[allergia]], já pyecceiviäsu škoovlâ.<ref name="skuvla-siri"/> Ive 1979 Siri jođeškuođij Puálmág škoovlâ, maid suu uábbi já sijdâkyeimih jo juttii. Ihe maŋeláá sun sirdâšui maasâd Seida škoovlân, tastko sun ferttij jođeškyettiđ paješkoovlâ.<ref name="skuvla-siri"/> Sun valmâštui ive 1983 já varrij [[Čäcisuálui|Čäcisuollui]] áámmátškoovlâ várás.<ref name="skuvla-siri"/> Talle sun luvâškuođij orjâlâškielâ. Áámmátškoovlâ majemuu ive sun varrij Oslon já algâttij uápuid [[Sagene máttáátteijeeollâškovlâ|Sagene máttáátteijeeollâškoovlâst]] ({{k-nb|Sagene lærerhøgskole}}).<ref name="skuvla-siri"/> Tobbeen sun oopâi orjâlâškielâ nuuvt pyereest, ete sun tattui máttááttiđ orjâlâškielâ Oslo sämmiláid škovlâláid, já te sun algâttij orjâlâškielâ máttáátteijen Oslost porgemáánust 1993.<ref name="skuvla-siri"/> == Karrieer == === Čalluuh === Johansen čáálá sehe [[tárukielâ]]n já [[orjâlâškielâ]]n.<ref name="slektsbok-kvaleberg-255"/> Suu kiirjijn motomeh láá jurgâlum eres kieláid tegu [[maadâsämikielâ]]n, [[juulevsämikielâ]]n já [[suomâkielâ]]n. <!--=== Jurgâlempargo === --> === Teatter- já televisiopargo === ==== Teatter ==== Čaaitâlmčällen Johansen debytistij ive 2009 čaitâlmáin ''Eatnanspáppastallan'', maid sun čaalij uáppeidis improvisistmij vuáđuld.<ref name="ávvir-2009-06-04">{{Lostâkäldee|Almostittem=Ávvir|Äigimuddo=2009-06-04|Paječaalâ=Deanu kulturskuvla lea lihkostuvvan ja mannamin Fearasuolluide čájálmasain|Tahhee=Varsi, Silje Malene|Ihe=2009|Ihekerdi=2|Nummeer=100|Siijđoh=3|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_avvir_null_null_20090604_2_100_1?page=1|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{se}}}}</ref><ref name="ávvir-2009-10-17">{{Lostâkäldee|Almostittem=Ávvir|Äigimuddo=2009-10-17|Paječaalâ=Maŋimuš háve teáhterbihttá "Eatnanspáppastallan" čájehuvvui|Tahhee=Varsi, Silje Malene|Ihe=2009|Ihekerdi=2|Nummeer=197|Siijđoh=3|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_avvir_null_null_20091017_2_197_1?page=9|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{se}}}}</ref> Muáddi ive maŋeláá sun pyevtittij kabaree ''Samenes aften – Odne lea du vuorru'' oovtâst stivrejeijee [[Sara Margrethe Oskal]]áin já čaittâleijee [[Stamen Stanchev]]áin já meid čaittâlij kabareest.<ref name="ávvir-2011-11-11">{{Lostâkäldee|Almostittem=Ávvir|Äigimuddo=2011-11-11|Paječaalâ=Samenes aften – odne lea du vuorru — Leaikkastallá servvodagain |Tahhee= Balto, Alice |Ihe=2011|Ihekerdi=4|Nummeer=215|Siijđoh=16|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_avvir_null_null_20111111_4_215_1?page=15|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{se}}}}</ref> Ive 2013 sun pyevtittij muusikteatterčaaitâlm ''[[ČSV-republihkka]]'', mii muštâl tom, maht eellim jiečânâs sämistaatâst puávtáččij leđe. Čaaitâlm lâi ohtsâš tave-eennâmlâš proojeekt, moos uásálistii meid [[Oula Guttorm]], [[Anna Näkkäläjärvi-Länsman]], [[Anders Rimpi]] já [[Sara Margrethe Oskal]].<ref name="yle-1-2089268">{{Nettikäldee|čujottâs=https://arenan.yle.fi/poddar/1-2089268|nommâ=Beaivvi ságat: ČSV-republihkka ásahuvvo|almostittem=Yle Areena|čujottum=2024-03-28|tahhee=Lukkari, Sámmol|äigimuddo=2013-11-19|kielâ={{se}}}}</ref><ref name="yle-3-6948679">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-6948679|nommâ= ČSV-republihkka -čájálmasa vuosttaseahket bearjadaga |almostittem=Yle Säämi|čujottum=2024-03-28|tahhee=[[Pirita Näkkäläjärvi|Näkkäläjärvi, Pirita]]|äigimuddo=2013-11-22|kielâ={{se}}}}</ref> Čohčuv 2014 Johansen čäällim ''Gurut guvlui Heahtás'' lâi [[Sämmilâš aalmuglâšteatter Piäiváš|Piäiváš-aalmuglâšteatter]] ohjelmist.<ref name="yle-3-7507588">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-7507588|nommâ= Geahča Gurut guvlui Heahtás -teáhterbihtá videoseavtti |almostittem=Yle Säämi|čujottum=2024-03-28|tahhee=[[Pirita Näkkäläjärvi|Näkkäläjärvi, Pirita]]|äigimuddo= 2014-10-03 |kielâ={{se}}}}</ref> Turnee aalgij [[Kuovdâkiäinu]]st roovvâdmáánu aalgâst, já tot nuuvâi [[Oslo]]st skammâmáánu pelimuddoost.<ref name="yle-3-7507588"/> Ive 2016 sun čaalij ''MariAmira - fortellinger om flukt'', maid sun ovdedij oovtâst [[Kongsbakken áámmátškoovlâ]] draamalinjá 2. luoka uáppeiguin.<ref name="dramas-10308">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.dramas.no/manus/10308|nommâ= MariAmira - en fortelling om flukt |almostittem=Dramas|čujottum=2024-03-28|kielâ={{nb}}}}</ref> ==== Jienâčaittâlem ==== Sämitige alguu vuáđuld [[Yle]] já [[Gutsy Animations]] -pyevtittemfinnodâh rähtiškuottii uđđâ [[Muumileehi (animaatioráiđu)|Muumileehi]]-rááiđu [[orjâlâškielâ]]n, [[anarâškielâ]]n já [[nuorttâlâškielâ]]n.<ref name="st-15032019">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://samediggi.fi/an/aigikyevdil/muumileehi-raidu-rahtoo-samikielan-samitige-alguu-vuaduld/ | Nommâ = Muumileehi-ráiđu ráhtoo sämikielân Sämitige alguu vuáđuld | Almostittem = Sämitigge | Äigimuddo = 2019-03-15| Čujottum = 2024-03-26 }}</ref><ref name="yle-11203117">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/pudding_vai_bajalas__mumenvaggi-raidu_jorgaluvvo_eagalsgielas_golmma_samegillii/11203117 | Nommâ = Pudding vai bajálaš? – Mumenvággi-ráidu jorgaluvvo eaŋgalsgielas golmma sámegillii | Tahhee = Paltto, Anni-Saara | Almostittem = Yle Säämi | Äigimuddo = 2020-02-11 | Čujottum = 2020-12-20 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Johansen lii jienâčaittâlâm [[Muumienni|Muumieeni]] roolâ orjâlâškielâg rááiđust.<ref name="gutsy-fi-sme">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.gutsy.fi/post/saamenkielinen-muumilaakso-mumenv%C3%A1ggi-alkaa-13-4-%C3%A4%C3%A4nin%C3%A4yttelij%C3%B6in%C3%A4-mm-mikkel-gaup-ja-%C3%A1ilu-valle | Nommâ = Saamenkielinen Muumilaakso Mumenvággi alkaa 13.4. – ääninäyttelijöinä mm. Mikkel Gaup ja Áilu Valle | Almostittem = Gutsy Animations | Äigimuddo = 2020-03-30 | Čujottum = 2024-03-26 | Kielâ = {{fi}}}}</ref><ref name="yle-11274509">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/3-11274509 | Nommâ = Fargga Mumenvákkis sámástišgohtet – Ráppár Ailu Valle lea Mumenstállu | Tahhee = Rinta-Tassi, Minna | Almostittem = Yle Säämi | Äigimuddo = 2019-03-30 | Čujottum = 2024-03-26 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Toos lasseen sun lii luuhâm sehe jieijâs já iáräsij kiirjijd páádán.<ref name="nlb-broch-brev"/><ref name="nlb-eira-palismaa-hás"/><ref name="nlb-gaski-čállit"/><ref name="nlb-nedrejord-flukta"/><ref name="nlb-fjellgren-nord-stemmer"/> === Muusik === Johansen lii lávloo-uv. Ive 2001 sun jurgâlškuođij kanadalâš musikkár [[Leonard Cohen]] pittáid orjâlâškielân.<ref name="ságat-broch-cohen">{{Lostâkäldee|Almostittem=Ságat|Äigimuddo=2011-05-18|Paječaalâ=Cohen på samisk i Tana|Tahhee=Tapio, Hans-Petter|Ihe=2011|Nummeer=93|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{nb}}}}</ref> Täid pittáid Johansen lii meid lávlum maŋgii lyeve alne. Ive 2002 sun uásálistij vuossâmuu keerdi Sámi Grand Prix -juoigâm- já lávlumkiišton.<ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix - 2018| Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2007-03-29 | Čujottum = 2024-03-07 | Kielâ = {{no}} já {{se}}}}</ref><ref name="altaposten-2002-02-20">{{Lostâkäldee|Almostittem=Altaposten|Äigimuddo=2002-02-20|Paječaalâ=Svenske blir med|Ihe=2002|Ihekerdi=34|Nummeer=43|Siijđoh=7|www=Altaposten | stad = Norge;Finnmark;;Alta;;;; | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_altaposten_null_null_20020220_34_43_1?page=5|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{nb}}}}</ref> Sun uásálistij lávlumuásán pittáin ''Mo nu gis lea'', mon saanijd já nuotâ sun lâi jieš ráhtám.<ref name="nrk-1.2147094"/> Ive 2005 almostum uđđâ orjâlâškielâg salmâkiirján Johansen lii čáállám já nuottim kulmâ saalmâ: nr 470, 562 já 589.<ref name="áššu-2006-02-28">{{Lostâkäldee|Almostittem=Áššu|Äigimuddo=2006-02-28|Paječaalâ=Ođđa sálbmagirji: Ođđa čállit, jorgaleaddjit ja šuokŋadahkkit|Tahhee=Gaup, Mikkel A.|Ihe=2006|Ihekerdi=14|Nummeer=17|Siijđoh=8–9|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_assu_null_null_20060228_13_17_1?page=7|Čujottum=2024-03-28|Kielâ={{se}}}}</ref> Toos lasseen sun lii jurgâlâm oovtâ saalmâ ađai saalmâ 597.<ref name="áššu-2006-02-28"/> == Palhâšumeh == Johansen lii finnim [[Sämirääđi kirjálâšvuotâpalhâšume]] jo kuohtii: ive 2012 kirjestis ''[[Sárá beaivegirji]]'' já uđđâsist ive 2016 kirjestis ''[[Mun lean čuoigi]]''.<ref name="sr-6540634">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://sverigesradio.se/artikel/6540634 | Nommâ = Får samiskt litteraturpris för sin ungdomsroman | Almostittem = Sameradion | Äigimuddo = 2016-10-14 | Čujottum = 2020-12-27 | Kielâ = {{sv}}}}</ref><ref name="avvir-nr2016">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.avvir.no/siri-broch-johansen-oazzu-samiradi-girjjalasvuodabalkkasumi/ | Nommâ = Siri Broch Johansen oažžu Sámiráđi girjjálašvuođabálkkašumi | Tahhee = Anti, Kila | Almostittem = Ávvir | Äigimuddo = 2016-10-14 | Čujottum = 2020-12-27 | Kielâ = {{se}}}}</ref><ref name="yle-9230226">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/samirai_jagi_2016_girjjalasvuoabalkkasupmi_siri_broch_johansenii/9230226 | Nommâ = Sámiráđi jagi 2016 girjjálašvuođabálkkašupmi Siri Broch Johansenii | Tahhee = Guttorm, Susanna | Almostittem = Yle Säämi | Äigimuddo = 2016-10-14 | Čujottum = 2020-12-27 | Kielâ = {{se}}}}</ref><ref name="yle-3-6627622">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/3-6627622 | Nommâ = Sámiráđi girjebálkkašupmi Siri Broch Johansenii | Almostittem = Yle Säämi | Äigimuddo = 2012-03-21 | Čujottum = 2024-03-27 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Njuhčâmáánust 2024 sun finnij [[Ibsen-palhâšume]] iävtukkâsvuođâ čaitâlmistis ''Sálva Håndtak'', mon vuosâeehid uárnejui [[čohčâmáánu 6.]] peeivi [[2023]] [[Hålogaland teatter]]ist.<ref name="skien-ibsen-2024">{{Nettikäldee|čujottâs=https://skien.kommune.no/kultur-idrett-og-frivillighet/kultur/henrik-ibsen/nyhet/nominerte-til-ibsenprisen/|nommâ=Nominerte til Ibsenprisen|almostittem=Skien kieldâ|čujottum=2024-03-27|äigimuddo=2024-03-04|kielâ={{nb}}}}</ref> Kuovâmáánust 2025 almostui almottâs, ete Broch Johansen lii oppeet iävtukkâssân Ibsen-palhâšumán, taan keerdi čaitâlmistis ''Per Hansen''.<ref name="nrk-ibsen-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/nobel-vuoiti-ja-sami-girje_alli-nammaduvvon-ibsen-balkka_upmai-1.17317112|nommâ=Nobel-vuoiti ja sámi girječálli nammaduvvon Ibsen-bálkkašupmái|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-03-05|äigimuddo=2024-02-26|kielâ={{se}}}}</ref> Taan-uv Ibsen-palhâšume sun vuoitij.<ref name="nrk-1.17349444">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/juho-sirei-geigejuvvui-ibsen-balkka_upmi-1.17349444|nommâ=Juho-Sirei geigejuvvui Ibsen-bálkkašupmi|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-03-22|äigimuddo=2024-03-20|kielâ={{se}}}}</ref> == Pargoh == === Albumeh === ==== Nurâldâhskiäruh ==== Johansenist lii pittá čuávuváá skiärust: * 2002 – [[Sami Grand Prix 2002 (album)|Sami Grand Prix 2002]], pittáin ''Mo Nu Gis Lea?'' === Kirjeh === * [[2010]] – ''[[Saras dagbok]]''<ref name="bibsent-broch-9788292044872">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.bibsent.no/saras-dagbok-barne-og-ungdomsroman-9788292044872 |nommâ= Saras dagbok : barne- og ungdomsroman |almostittem= Biblioteksentralen |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{nb}}}}</ref> * [[Ive 2010 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[[Sárá beaivegirji]]''<ref name="yle-3-6627622"/><ref name="finna-broch-939242">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.939242 |nommâ= Sárá beaivegirji : mánáid- ja nuoraidromána |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2012 sämikielâliih kirjeh|2012]] – ''[[Eatnanspáppastallan]]''<ref name="finna-broch-1080509">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1080509 |nommâ= Eatnanspáppastallan |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[2014]] – ''[[Jeg er en skiløper]]''<ref name="finna-broch-9788282631570">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.bibsent.no/jeg-er-en-skiloper-9788282631570 |nommâ= Jeg er en skiløper |almostittem= Biblioteksentralen |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{nb}}}}</ref> * [[2015]] – ''[[Elsa Laula Renberg. Historien om samefolkets store Minerva]]'' {{nb}}<ref name="libris-broch-17581785-nb">{{Nettikäldee|čujottâs=https://libris.kb.se/bib/17581785|nommâ=Elsa Laula Renberg : historien om samefolkets store Minerva / av Siri Broch Johansen.|almostittem=Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju LIBRIS|čujottum=2024-03-28|kielâ={{sv}}}}</ref> * [[2015]] – ''[[Elsa Laula Renberg. Historien om samefolkets stora Minerva]]'' {{sv}}<ref name="libris-broch-20800475-sv">{{Nettikäldee|čujottâs=https://libris.kb.se/bib/20800475|nommâ=Elsa Laula Renberg : historien om samefolkets stora Minerva / av Siri Broch Johansen.|almostittem=Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju LIBRIS|čujottum=2024-03-28|kielâ={{sv}}}}</ref> * [[Ive 2017 sämikielâliih kirjeh|2017]] – ''[[Elsa Laula Renberg. Sápmelaččaid ovdamanni]]''<ref name="libris-broch-21848905-se">{{Nettikäldee|čujottâs=https://libris.kb.se/bib/21848905|nommâ=Elsa Laula Renberg : sápmelaččaid ovdamanni / Siri Broch Johansen.|almostittem=Ruotâ kunâgâslâš kirjerááju LIBRIS|čujottum=2024-03-28|kielâ={{sv}}}}</ref> * [[2020]] – ''[[Brev til kommisjonen]]''<ref name="finna-broch-1827270">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1827270 |nommâ= Brev til kommisjonen |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2020 sämikielâliih kirjeh|2020]] – ''[[Reivvet kommišuvdnii]]''<ref name="finna-broch-1827269">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1827269 |nommâ= Reivvet kommišuvdnii |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2023 sämikielâliih kirjeh|2023]] – ''[[Sabmie ovttastuvvon siiddat]]: friddja máilmmi duddjot teáhtera bokte – teatrale forsøk på skape en ukolonisert verden'' (čaitâlmeh orjâlâš- já tárukieláid)<ref name="bibsent-broch-9788282635271">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.bibsent.no/sabmie-ovttastuvvon-siiddat-friddja-mailmmi-duddjot-teahtera-9788282635271 |nommâ= Sabmie ovttastuvvon siiddat : friddja máilmmi duddjot teáhtera bokte = teatrale forsøk på skape en ukolonisert verden |almostittem= Biblioteksentralen |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{nb}}}}</ref><ref name="finna-broch-1919769">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1919769 |nommâ= Sabmie ovttastuvvon siiddat : friddja máilmmi duddjot teáhtera bokte = teatrale forsøk på skape en ukolonisert verden |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2024 sämikielâliih kirjeh|2024]] – ''[[Ujus Unni]]''<ref name="bibsent-broch-9788282635455">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.bibsent.no/ujus-unni-9788282635455 |nommâ= Ujus Unni |almostittem= Biblioteksentralen |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{nb}}}}</ref> ==== Johansen toimâttem kirjeh ==== Johansen lii toimâttâm maaŋgâkielâsâš ''Sámi skuvlahistorjá'' -rááiđu oovtâst [[Svein Lund]]áin, [[Elfrid Boine]]in já [[Siv Rasmussen]]áin. Rááiđu lii luuhâmnáál [http://skuvla.info/ neetist]. * [[Ive 2005 sämikielâliih kirjeh|2005]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh1-s.htm Sámi skuvlahistorjá 1]''<ref name="finna-broch-sh1-710147">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.710147 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá : artihkkalat ja muitalusat Sámi skuvlaeallimis : artikler og minner fra skolelivet i Sápmi = Samisk skolehistorie. 1 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2007 sämikielâliih kirjeh|2007]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh2-s.htm Sámi skuvlahistorjá 2]''<ref name="finna-broch-sh2-9925187163506253">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helka.9925187163506253 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá : artihkkalat ja muittut skuvlaeallimis Sámis = Smij skåvllåhiståvrrå :ártihkkala ja mujto skåvllåiellemis Sámen = Saemien skuvle-vaajese : tjaalegh jih mojhtsh skuvlen-jieliemistie Sapmesne = Samisk skolehistorie : artikler og minner fra skolelivet i Sápmi. 2 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2009 sämikielâliih kirjeh|2009]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh3-s.htm Sámi skuvlahistorjá 3]''<ref name="finna-broch-sh3-9921778173506253">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helka.9921778173506253 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá: artihkkalat ja muittut skuvlaeallimis Sámis = Sámij skåvllåhiståvrrå : ártihkkala ja mujto skåvllåiellemis Sámen = Saemien skuvle-vaajese : tjaalegh jih mojhtsh skuvlen-jieliemistie Sapmesne = Samisk skolehistorie : artikler og minner fra skolelivet i Sápmi 3 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2005 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh4-s.htm Sámi skuvlahistorjá 4]''<ref name="finna-broch-sh4-9922249263506253">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helka.9922249263506253 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá: artihkkalat ja muittut skuvlaeallimis Sámis. 4 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2011 sämikielâliih kirjeh|2011]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh5-s.htm Sámi skuvlahistorjá 5]''<ref name="finna-broch-sh5-9925187103506253">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helka.9925187103506253 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá : artihkkalat ja muittut skuvlaeallimis Sámis = Sámij skåvllåhiståvrrå : ártihkkala ja mujto skåvllåiellemis Sámen = Saemien skuvle-vaajese : tjaalegh jih mojhtsh skuvlen-jieliemistie Sapmesne = Samisk skolehistorie : artikler og minner fra skolelivet i Sápmi. 5 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2013 sämikielâliih kirjeh|2013]] – ''[http://skuvla.info/skolehist/ssh6-s.htm Sámi skuvlahistorjá 6]''<ref name="finna-broch-sh6-9925187073506253">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helka.9925187073506253 |nommâ= Sámi skuvlahistorjá : artihkkalat ja muitalusat Sámi skuvlaeallimis Sámis = Sámij skåvllåhiståvrrå : ártihkkala ja mujto skåvllåiellemis Sámen = Saemien skuvle-vaajese : tjaalegh jih mojhtsh skuvlen-jieliemistie Sapmesne = Samisk skolehistorie : artikler og minner fra skolelivet i Sápmi. 6 |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> ==== Johansen jurgâlem kirjeh ==== * [[Ive 2016 sämikielâliih kirjeh|2016]] – ''[[Skeaŋka]]: Kristus-muitalus'', čáállám [[Anne-Grethe Leine Bientie]]<ref name="finna-broch-1371691">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1371691 |nommâ= Skeaŋka : Kristus-muitalus |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2019 sämikielâliih kirjeh|2019]] – ''[[Prinsa Alit]]'', čáállám [[Marc de Bel]]<ref name="finna-broch-2466821">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helmet.2466821 |nommâ= Prinsa Alit |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> ==== Johansen kirjeh eres kieláid ==== * [[Ive 1997 sämikielâliih kirjeh|1997]] – ''[[Mii leat ain dás]]'', orjâlâškielân jurgâlâm [[Ingrid Nordal]]<ref name="finna-broch-246764">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.246764 |nommâ= Mii leat ain dás = Vi er ennå her |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2010 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[[Saaran gærja]]'', maadâsämikielân jurgâlâm [[Aasta Vangberg]]<ref name="finna-broch-9911829633906252">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/oy.9911829633906252 |nommâ= Saaran gærja : rovmane maanide jih noeride |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2010 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[[Sárá biejvvegirjje]]'', juulevsämikielân jurgâlâm [[Samuel Gælok]]<ref name="finna-broch-9916648283906252">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/oy.9916648283906252 |nommâ= Sárá biejvvegirjje : romádna mánájda nuorajda |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2014 sämikielâliih kirjeh|2014]] – ''[[Mun lean čuoigi]]'', orjâlâškielân jurgâlâm [[Sauli Guttorm]]<ref name="finna-broch-1542212">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/jykdok.1542212 |nommâ= Mun lean čuoigi |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> ==== Pitáh eres kiirjijn ==== * [[2010]] – ''[[Fornorskningsoffer]]'', monolog ''MonolUng''-kirjeest * [[Ive 2015 sämikielâliih kirjeh|2015]] – ''Válddes don ge! maid don dagat? sámi nuorat ja gárihuhttinmirkkot'', čáállám [[Anna Rita Spein]] já orjâlâškielân jurgâlâm [[Elle Márjá Vars]]. Johansen lii čáállám kiirján nelji fiktiomuštâlus.<ref name="finna-broch-1211184">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1211184 |nommâ= Válddes don ge! Maid don dagat? : sámi nuorat ja gárihuhttinmirkkot |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> === Čuágástâhčäällimkirjeh === * [[2017]] – ''[[Jeg er en skiløper]]'' {{nb}}<ref name="nlb-broch-skiløper"/> * [[Ive 2024 sämikielâliih kirjeh|2024]] – ''[[Reivvet kommisuvdnii]]''<ref name="nlb-broch-reivvet"/> === E-kirjeh === * [[2017]] – ''[[Jeg er en skiløper]]'' {{nb}}<ref name="nlb-broch-skiløper"/> * [[2021]] – ''[[Brev til kommisjonen]]'' {{nb}}<ref name="nlb-broch-brev"/> * [[Ive 2021 sämikielâliih kirjeh|2021]] – ''[[Sámi čállit - 25 sámi čáppa- ja fágagirjjálaš sátneduojára]]'', čáállám [[Harald Gaski]]<ref name="nlb-gaski-čállit"/> * [[Ive 2024 sämikielâliih kirjeh|2024]] – ''[[Reivvet kommisuvdnii]]''<ref name="nlb-broch-reivvet">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/reivvet-kommisuvdnii |nommâ= Reivvet kommisuvdnii |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> === Jienâkirjeh === * [[Ive 2010 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[[Sárá beaivegirji]]'' (CD-jienâkirje), páádán luuhâm [[Sara Margrethe Oskal]]<ref name="finna-broch-1027371">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1027371 |nommâ= Sárá beaivegirji: mánáid- ja nuoraidromána |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2010 sämikielâliih kirjeh|2010]] – ''[[Sárá biejvvegirjje]]'' (MP3-jienâkirje), juulevsämikielân jurgâlâm [[Samuel Gælok]] já páádán luuhâm [[Elli-Ristin Tuorda]]<ref name="finna-broch-9917107783906252">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/oy.9917107783906252 |nommâ= Sárá biejvvegirjje : romádna mánájda nuorajda |almostittem= Finna |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2014 sämikielâliih kirjeh|2014]] – ''[[Mun lean čuoigi]]'' (CD-jienâkirje), orjâlâškielân jurgâlâm [[Sauli Guttorm]] já páádán luuhâm [[Oula Guttorm]]<ref name="finna-broch-bibsent-9788282631587">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.bibsent.no/mun-lean-cuoigi-9788282631587 |nommâ= Mun lean čuoigi |almostittem= Biblioteksentralen |čujottum=2024-03-27|kielâ ={{nb}}}}</ref> * [[2016]] – ''[[Elsa Laula Renberg. Historien om samefolkets store Minerva]]'', páádán luuhâm [[Liv Steen]] {{nb}}<ref name="nlb-elsa-jienâkirje">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/elsa-laula-renberg-historien-om-samefolkets-store-minerva |nommâ= Elsa Laula Renberg - historien om samefolkets store Minerva |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2017]] – ''[[Jeg er en skiløper]]'', páádán luuhâm [[Jonas Strand Gravli]] {{nb}}<ref name="nlb-broch-skiløper">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/ungdom/vaere-ung/jeg-er-en-skiloper |nommâ= Jeg er en skiløper |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[Ive 2018 sämikielâliih kirjeh|2018]] – ''[[Elsa Laula Renberg. Sápmelaccaid ovdamanni]]'', páádán luuhâm [[Magne Ove Varsi]]<ref name="nlb-elsa-tave-jienâkirje">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/barn/kjente-personer/elsa-laula-renberg-sapmelaaid-ovdamanni |nommâ= Elsa Laula Renberg - sápmelaccaid ovdamanni |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> ==== Johansen páádán luuhâm kirjeh ==== * [[2021]] – ''[[Brev til kommisjonen]]'' {{nb}}<ref name="nlb-broch-brev">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/brev-til-kommisjonen |nommâ= Brev til kommisjonen |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[Ive 2021 sämikielâliih kirjeh|2021]] – ''[[Hás čálát! - sámegiela veahkkegirjjáš]]'', čáállám [[Inger Marie Gaup Eira]] já [[Maaren Palismaa]]<ref name="nlb-eira-palismaa-hás">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/has-calat |nommâ= Hás čálát! - sámegiela veahkkegirjjáš |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[Ive 2021 sämikielâliih kirjeh|2021]] – ''[[Sámi čállit - 25 sámi čáppa- ja fágagirjjálaš sátneduojára]]'', čáállám [[Harald Gaski]]<ref name="nlb-gaski-čállit">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/sami-callit |nommâ= Sámi čállit - 25 sámi čáppa- ja fágagirjjálaš sátneduojára |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2022]] – ''[[Davvin 1]]. Nordsamisk for begynnere'', čáállám [[Inga Guttorm]], [[Klaus Peter Nickel]] já [[Johan Jernsletten]] {{nb}} <small>já</small> {{se}}<ref name="nlb-davvin-1">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-nordsamisk-for-begynnere |nommâ= Davvin |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2022]] – ''[[Davvin 2]]. Samisk for begynnere'', čáállám [[Inga Guttorm]], [[Klaus Peter Nickel]] já [[Johan Jernsletten]] {{nb}} <small>já</small> {{se}}<ref name="nlb-davvin-2">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-samisk-for-begynnere |nommâ= Davvin |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2022]] – ''[[Davvin 3]]. Samisk for deg som kan litt'', čáállám [[Inga Guttorm]], [[Klaus Peter Nickel]] já [[Johan Jernsletten]] {{nb}} <small>já</small> {{se}}<ref name="nlb-davvin-3">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-samisk-for-deg-som-kan-litt |nommâ= Davvin |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2022]] – ''[[Davvin 4]]. Samisk for deg som kan litt'', čáállám [[Inga Guttorm]], [[Klaus Peter Nickel]] já [[Johan Jernsletten]] {{nb}} <small>já</small> {{se}}<ref name="nlb-davvin-4">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/litteratur-og-sprak/davvin-samisk-for-deg-som-kan-litt-8897831268808347898 |nommâ= Davvin |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2022]] – ''[[Flukta til Finnmark 1800-talet]]'', čáállám [[Kathrine Nedrejord]]<ref name="nlb-nedrejord-flukta">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/samfunn/flukta-til-finnmark-1800-talet |nommâ= Flukta til Finnmark - 1800-talet |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2023]] – ''[[Stemmer fra Sápmi - beretninger fra et stjålet land]]'', čáállám [[Patricia Fjellgren]] já [[Malin Nord]]<ref name="nlb-fjellgren-nord-stemmer">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nlb.no/boker/voksne/fag-og-fakta/andre/stemmer-fra-sapmi-beretninger-fra-et-stjalet-land |nommâ= Stemmer fra Sápmi - beretninger fra et stjålet land |almostittem=[[Taažâ jienâ- já čyegisčaalâkirjerááju]] NLB |čujottum=2024-03-31|kielâ={{nb}}}}</ref> === Kietâčalluuh === * [[2019]] – ''Ghosts/Bivttas/Now you see me, now you dont''<ref name="manusbanken-broch">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.dramatiker.no/manusbanken/forfattere/57812|nommâ=Siri Broch Johansen|almostittem=Manusbanken|čujottum=2024-03-27|kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2022]] – ''Eadnemáddu''<ref name="manusbanken-broch"/> * [[2023]] – ''Sálva Håndtak''<ref name="manusbanken-broch"/> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Johansen, Siri Broch}} [[Luokka:Ive 1967 šoddâmeh]] [[Luokka:Sämmiliih čaaitâlmčälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih čaittâleijeeh]] [[Luokka:Sämmiliih kirječälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih oppâkirječälleeh]] [[Luokka:Taažah čaittâleijeeh]] [[Luokka:Taažah kirječälleeh]] i4ahum9nipc8i1wy6z87knu7a8w5xpb 0 22517 155103 150250 2026-06-17T10:36:51Z Yupik 23 +cc-r 155103 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:OH-ALL Kaleva 1930s.jpg|thumb|Kaleva 1930-lovvoost]] [[Tiätuvuárkká:Henry W Antheil.jpg|thumb|Henry W. Antheil Jr. (1912–1940), ovtâstumstaatâlâš diplomaat]] [[Tiätuvuárkká:Memorial for Kaleva in Keri.JPG|thumb|[[Ilmar Bork]] vuávám muštomerkkâ Kaleva uuhrijn [[Keri]]st]] '''Mađhâšeijeekirdemmaašin Kaleva''' (OH-ALL) lâi [[Finnair|Aero O/Y]] [[Junkers Ju 52|Junkers Ju-52-3/mge]] -kirdemmaašin, mon kyehti [[sovjetlitto]]lii [[Iljušin DB-3]] -[[pommikirdemmaašin]] paččii vuálus talle ko tot lâi kirdemin [[Tallinna]]st [[Helsig]]ân [[kesimáánu 14.]] peeivi [[1940]].<ref>{{Kirjekäldee|Tahhee=Pale, Erkki|Nommâ=”Lentokone Kalevan tuho”, Suomen radiotiedustelu 1927–1944|Ihe=1977|Siijđoh=61–67|Almostittee=Viestikoelaitoksen kilta|Isbn=952-90-9437-X}}</ref> ==Almaidâh já mađhâšeijeeh 14.6.1940== Pärttipeeivi almaidâhân kuuláin [[Bo von Willebrand]] já Tauno Launis. Siämmáá peeivi suoi láin kirdám Kaleva [[Tukholma]]st [[Turku|Tuurkun]] já Helsig peht Tallinnan. Ehidispeeivi Kaleva ličij kolgâm maccâđ siämmáá kiäinu mield Tukholman. ===Mađhâšeijeeh=== * Gunvor Maria Luts * Max Hettinger * Friedrich Offermann * Rudolf Cöllen * Paul Longuet * Frederic Marty * Henry William Antheil ==Pääččim== Syemmilâš kirdemfinnodâh Aero omâstij Kaleva, mii kiirdij pärttipeeivi 14.6.1940 Tallinnast Helsigân. Kirdemkiäinu lâi aaibâs táválâš, já Kaleva lâi kirdám tom ovdil-uv. Kyehti sovjetlittolii pommikirdemmaašin vuordii Kaleva [[Suomâluohtâ|Suomâluovtâ]] paajaabeln. Nubbe tain paajij váruttâspääččim, mutâ Kaleva joođhij määđhi. Pommikirdemmašineh paččii Kaleva 50 meetter keččin, já mađhâšeijeekirdemmaašin puállái. Kaleva skuvgááttij vuálus meerân.<ref name="aavis">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2024/06/11/madhaseijeekirdemmaasin-kaleva-lii-viijmag-kavnum/|nommâ=Mađhâšeijeekirdemmaašin Kaleva lii viijmâg kavnum|tahhee=Gahmberg, Emma|äigimuddo=2024-06-11|čujottum=2024-06-11}}</ref> Kaleva puoh oovce mađhâšeijed jammii kirdempäärtist, iäge rummâšeh lah kuássin kavnum. Kaleva mieldi merâpoonán vuájui meiddei ennuv diplomaatpostâ. Eestieennâmliih kuálásteijeekárbáh nurrii meerâ alne kobđoo tävirijd, mutâ sovjetlittolii čääsivuálááškárbá almaidâh tuáhánvaaldij taid olssis.<ref name="aavis"/> ==Uuccâm== Suomâ áimujotolâhmuseo iävtutátulâšjuávkku usâškuođij lappum kirdemmaašin tállán ko Sovjetlitto pieđgânij 1990-lovo aalgâst. Eestieennâmlâš puohčâleijee Kaido Peremees poođij fáárun tutkâmuššáid ihetuhháát jorgálduvvâst. Suu mielâst lâi uáli jo máhđulâš, et Sovjetlitto lâi jo pajedâm kirdemmaašin merâponneest, já tondiet loppâloopâst sun lopâttij uuccâm.<ref name="aavis"/> ===Ive 2024=== Vyesimáánust 2024 puohčâleijee Peremees usâškuođij lappum Kaleva uđđâsist, tastko sun lâi eidu kavnâm nube maašin, mii lâi lappum Tallinna já Helsig kooskâst ive 1935. Peremees keevtij tuođâšteijei ciälkkámušâid iššeen. Tuođâšteijeeh lijjii Kaleva koččâmsaje kävnee, Keri merâradiosajattuv hovdâ já suu išedeijee. Tuođâšteijei ciälkkámušâi lasseen sust lâi meiddei uđđâ teknologia iššeen. Peremees tuubdâi ponneest orroo kirdemmaašin maali uđđâ videoin, maid puohčâmroboteh lijjii váldám. Malli lâi siämmáš ko Kaleva-uv ađai Junkers Ju-52-3/m.<ref name="aavis"/> Eestieennâmlâš puohčâmfirma omâstem puohčâmroboteh kavnii Kaleva Suomâluovtâst suullân 30 kilomeetter keččin Tallinnast Eestieennâm kuávlučaasijn. Kirdemmaašin lâi meerâ ponneest suullân 75 meetter kieŋŋâlvuođâst Keri čuovâtornâsuolluu aldasijn. Tot kavnui kesimáánu 5. peeivi 2024.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/alueet/art-2000010477835.html|nommâ=Matkustajalentokone Kaleva on löytynyt – oli kateissa yli 80 vuotta|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2024-06-05|čujottum=2024-06-11|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} ==Käldeeh== {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Ihe 1940 Eestienâmist]] [[Luokka:Ihe 1940 Suomâst]] [[Luokka:Kirdemmašinij vuáluspäčimeh]] [[Luokka:Luhottesvuođah Eestienâmist]] [[Luokka:Luhottesvuođah Suomâst]] [[Luokka:Nuorttâmeerâ historjá]] [[Luokka:Suomâluohtâ]] b61oxwuqlxor3j7rnfw1l60xi20ye8f 14 23061 155095 109194 2026-06-17T10:33:06Z Yupik 23 +cc 155095 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Luokka:Suomâ eennâmtiätu eennâmkode mield]] [[Luokka:Åland eennâmkodde|* ennâmtiätu]] i6zc5thvzimxbob06xrlnv2t6v5avh6 4 23615 155072 124533 2026-06-16T18:50:37Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155072 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Siri Broch Johansen.jpg|left|160px|Siri Broch Johansen]] '''[[Siri Broch Johansen]]''', orjâlâškielân '''Juho-Sire''' teikkâ '''Veivoktár-Álber-Sire''' (š. [[njuhčâmáánu 9.]] peeivi [[1967]] [[Uunjargâ]], [[Taažâ]]) lii orjâlâš-taažâ kirječällee, lávloo, čaittâleijee, máttáátteijee já kielâpargee. Sun lii porgâm iäljárávt orjâlâškielâ oovdân, vâi tot sirduuččij čuávuváid suhâpuolváid, já vâi sij, kiäh láá monâttâm kielâs Taažâ assimilaatiopolitiik keežild, puávtáččii väldiđ tom maasâd. Johansen čáálá sehe [[tárukielâ]]n já [[orjâlâškielâ]]n. Suu kiirjijn motomeh láá jurgâlum eres kieláid tegu [[maadâsämikielâ]]n, [[juulevsämikielâ]]n já [[suomâkielâ]]n. Johansen lii finnim [[Sämirääđi kirjálâšvuotâpalhâšume]] jo kuohtii: ive 2012 kirjestis ''[[Sárá beaivegirji]]'' já uđđâsist ive 2016 kirjestis ''[[Mun lean čuoigi]]''. Njuhčâmáánust 2024 sun finnij Ibsen-palhâšume iävtukkâsvuođâ čaitâlmistis ''Sálva Håndtak'', mon vuosâeehid uárnejui [[čohčâmáánu 6.]] peeivi [[2023]] [[Hålogaland teatter]]ist. 8epqprwiro26i1wru6w80b5qks3j5fw 4 23634 155073 111322 2026-06-16T18:50:47Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155073 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Inga-Máret Gaup-Juuso Sametingsåpning - 51628226970 (cropped).jpg|left|160px|Ingá-Máret Gaup-Juuso]] '''[[Ingá-Máret Gaup-Juuso]]''' (š. [[1978]] [[Käresavvoon]], [[Suomâ]]) lii orjâlâš lávloo, jyeigee, čaittâleijee já puásuiolmooš [[Iänudâh|Iänuduv]] [[Käresavvoon|Käresavonist]] Suomâ peln. Ive 2019 sun poorgâi meid läänijyeigen [[Tromsa lääni|Tromsa läänist]] oovtâst [[Niko Valkeapää]]in. Suu eeči Ántte-Ovllá Juuso lii sämmilâš Iänuduvvâst Suomâ peln, já suu enni Kristen Ellen Gaup-Juuso lii sämmilâš [[Kuovdâkiäinu|Kuovdâkiäinust]] Taažâ peln. Ingá-Máretist láá uábbi, Ellen Margaret, já kyehti viiljâ, Per-Ailu já Andte. Gaup-Juuso valmâštui filosofia kandidaatin válduamnâsin sämikielâ já -kulttuur. Sun lii luuhâm meid ärbitiäđu já šoddâdemtiettuid [[Säämi ollâškovlâ|Säämi ollâškoovlâst]]. td8urdcpvmchkxdydedyg62vfx38m9o 0 23665 154975 154515 2026-06-16T18:34:26Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154975 wikitext text/x-wiki {{Čyeti-iveh|n=20}} '''2025''' ('''MMXXV''') lii [[normaalihe]], mii [[gregoriaanlâš kalender]] mield aalgij já nuuvâi [[koskokko|koskoho]]. Tot lâi [[2020-loho|2020-lovo]] kuuđâd ihe. == Tábáhtusah == === Uđđâivemáánu === [[Tiätuvuárkká:Posters - Skábmagovat 2025.jpg|thumb|Skammâkoveh 2025 -festivaal postereh [[Siida]]st]] [[Tiätuvuárkká:Jimmy Carter lay-in state at U.S. Capitol.jpg|thumb|[[Jimmy Carter]] kisto [[Ovtâstum staatâi kongrestáálu]]st]] * [[uđđâivemáánu 1.]] peeivi – [[Pertunmaa]] lohtui [[Mäntyharju]]n.<ref name="yle-20088466">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20088466|nommâ=Pertunmaa ja Mäntyharju äänestivät kuntaliitoksesta – kummankin valtuusto hyväksyi yhdistymisen|tahhee=Kotilainen, Virpi|almostittem=Yle|äigimuddo=2024-05-13|čujottum=2025-01-01|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 1.]] peeivi – [[Siämmáá suhâpele leijee paarâi näimilitto]] šoodâi lavâlâžžân [[Liechtenstein]]ist.<ref name="politico-liechtenstein">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.politico.eu/article/liechtenstein-legalizes-same-sex-marriage-in-near-unanimous-vote/|nommâ=Liechtenstein legalizes same-sex marriage in near-unanimous vote|tahhee=Starcevic, Seb|almostittem=Politico|äigimuddo=2024-05-17|čujottum=2025-01-01|kielâ={{en}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 4.]] peeivi – Nuorttâriijkâ littokansler [[Karl Nehammer]] almottij, ete sun iärrán virgestis já luápá [[Nuorttâriijkâ aalmugpiäládâh|Nuorttâriijkâ aalmugpiäláduv]] saavâjođetteijeevuođâst.<ref name="yle-20134950">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20134950 | Nommâ = Itävallassa tapahtumarikas hallituskriisi – liittokansleri Nehammer erosi tehtävistään | Tahhee = Kuronen, Roni já Eromäki, Veikko | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2025-01-04 | Čujottum = 2025-05-23 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 6.]] peeivi – [[Kanada uáiviminister]] [[Justin Trudeau]] almottij, ete sun iärrán virgestis.<ref name="yle-20135111">{{Nettikäldee |Čujottâs =https://yle.fi/a/74-20135111 |Nommâ = Kanadan Trudeau sanoo eroavansa pääministerin tehtävästä |Tahhee = Parkkari, Jani |Almostittem = Yle |Äigimuddo = 2025-01-06 |Čujottum = 2025-05-23 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 7.]] peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Tiibet eennâmtuárgástâs 2025|Tiibetist]]. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi suullân 7 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield. [[Eennâmtuárgástâs]]âst jammii paijeel 90 olmožid.<ref name="yle-20135134">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20135134 | Nommâ = Tiibetissä voimakas maanjäristys – kuolleiden määrä noussut yli 90:een | Tahhee = Haukka, Inka já Romsi, Vilma | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2025-01-07 | Čujottum = 2025-05-24 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 9.]] peeivi – Ive 2002 [[Nobel-ráávhupalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš politikkár já [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 39. president]] [[Jimmy Carter]] [[staatâliih hävdidmeh]] uárnejuvvojii [[Washington D.C.]]:st.<ref name="carter-guardian-2024">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/30/jimmy-carter-funeral | Nommâ = Jimmy Carter to be honored at Washington funeral and laid to rest in Georgia | Almostittem = The Guardian | Äigimuddo = 2024-12-31 | Tahhee = Chao-Fong, Léonie | Čujottum = 2025-01-01 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 12.]] peeivi – [[Iivij 2024–2025 Kroatia presidentvaaljah|Kroatia presidentvaaljâi]] nubbe jienâstemkerdi uárnejui, tastko kihheen ij finnim juovlâmáánust 2024 uárnejum vuossâmuu jienâstmist paijeel 50 % jienâin.<ref name="mpudt-hr-29740">{{Nettikäldee|čujottâs=https://mpudt.gov.hr/vijesti-8/obavijest-biracima-za-drugi-krug-glasovanja-za-izbore-za-predsjednika-republike-hrvatske/29740|nommâ=Obavijest biračima za drugi krug glasovanja za izbore za Predsjednika Republike Hrvatske|almostittem=Kroatia riehti-, almoshaldâttâh- já digitalisaatioministeriö|äigimuddo=2024-12-30|čujottum=2024-12-31|kielâ={{hr}}}}</ref> Taan jienâstmist tallaš [[Zoran Milanović]] finnij 74,68 % jienâin, já te sun väljejui presidentin čuávuvái viiđâ ihán.<ref name="hrt-11956438">{{Nettikäldee|čujottâs=https://vijesti.hrt.hr/hrvatska/milanoviceva-povijesna-pobjeda-s-najvecom-razlikom-u-drugom-krugu-11956438 |nommâ=Milanovićeva povijesna pobjeda s najvećom razlikom u drugom krugu|tahhee=D.M./HRT/Hina|almostittem=Kroatia radio- já televisio HRT|äigimuddo=2025-01-12|čujottum=2025-02-01|kielâ={{hr}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 20.]] peeivi – [[Ive 2024 Ovtâstum staatâi presidentvaaljah|Ive 2024 Ovtâstum staatâi presidentvaaljâin]] väljejum [[Ovtâstum staatâi president|Ovtâstum staatâi 47. president]] já [[Ovtâstum staatâi väripresident|50. väripresident]] algâttáin virgeest. * [[uđđâivemáánu 23.]]–[[uđđâivemáánu 26.|26.]] peeivi – [[Skammâkoveh 2025|Skammâkoveh-elleekovefestivaal]] uárnejui [[Aanaar|Anarist]].<ref name="sk-2025-save-the-date">{{Nettikäldee|čujottâs=https://skabmagovat.fi/smn/save-the-date-2025/|nommâ=Save the date|almostittem=Skammâkoveh|äigimuddo=2024-02-29|čujottum=2024-11-04}}</ref> [[Suomâ]] staatâ ruttâšiäštutooimâi keežild káidusfestivaal ij uárnejum.<ref name="aavis230120252">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/01/23/skammakoveh-2025-aldaneh/|nommâ=Skammâkoveh 2025 aldaneh|tahhee=Nikula, Kaisu|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-01-23|čujottum=2025-01-23}}</ref> * [[uđđâivemáánu 25.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] vuossâmuš jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 200 jiennâd.<ref name="reuters-2025-01-25">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.reuters.com/world/europe/greek-lawmakers-fail-elect-new-president-first-round-voting-2025-01-25/ | Nommâ = Greek lawmakers fail to elect new president in first round of voting | Äigimuddo = 2025-01-25 | Almostittem = Reuters | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[uđđâivemáánu 31.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] nubbe jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 200 jiennâd.<ref name="tovima-2025-01-31">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.tovima.com/politics/no-breakthrough-in-second-round-of-greek-presidential-vote/ | Nommâ = No Breakthrough in Second Round of Greek Presidential Vote | Äigimuddo = 2025-01-31 | Almostittem = Tovima | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> === Kuovâmáánu === * [[kuovâmáánu 3.]] peeivi – [[Pirkko Saisio]] vuoitij [[Vartio-palhâšume]] kirjestis ''Suliko''.<ref name="yle-20141229"/><ref name="yle-20139794">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20139794 | Nommâ = Vartio-palkinto kirjailija Pirkko Saisiolle | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-02-03 | Čujottum = 2025-02-05 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 5.]] peeivi – [[Pirkko Saisio]] vuoitij [[Runeberg-palhâšume]] kirjestis ''Suliko''.<ref name="yle-20141229">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20141229 | Nommâ = Peter Mickwitz ei uskonut saavansa Runeberg-palkintoa: ”Onhan kirjani vähän erikoinen" | Tahhee = Gustafsson, Miia | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-02-05 | Čujottum = 2025-02-05 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 6.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] kuálmád jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 180 jiennâd.<ref name="tovima-2025-02-06">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.tovima.com/politics/tasoulas-falls-short-again-final-presidential-vote-set-for-february-12/ | Nommâ = Tasoulas Falls Short Again; Final Presidential Vote Set for February 12 | Äigimuddo = 2025-02-06 | Almostittem = Tovima | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 8.]] peeivi – [[Uđđâ muusik kišto 2025|Uđđâ muusik kišto]] fiinaal uárnejui [[Nokia Arena]]st [[Tampere]]st.<ref name="il-f9f8df4d-4f06-42cc-a331-0322992c6212">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/f9f8df4d-4f06-42cc-a331-0322992c6212|nommâ=Tässä ovat ensimmäiset vihjeet UMK-kilpailijoista|almostittem=Iltalehti|čujottum=2024-10-01|tahhee=Pudas, Mari já Pakkanen, Riia|äigimuddo=2024-10-01|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="yle-20114706">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20114706|nommâ=Ennätyksiä rikkonut UMK tulee taas, viisushow jatkaa Tampereen areenalla|almostittem=Yle|čujottum=2024-10-01|tahhee=Hankaniemi, Anu Leena|äigimuddo=2024-10-01|kielâ={{fi}}}}</ref> Finalist [[Erika Vikman]] finnij ohtsis 430 čyegisid já te vuoitij ubâ kišto.<ref name="yle-20141734">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20141734|nommâ=UMK:n voittaja on Erika Vikman – toinen kerta toden sanoi|tahhee=Hankaniemi, Anu Leena|äigimuddo=2025-02-08|čujottum=2025-02-08|kielâ={{fi}}}}</ref> Vuáitu keežild sun ovdâstij [[Suomâ]] [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|ive 2025 Euroviisuin]] [[Basel]]ist [[Sveicci|Sveeicist]].<ref name="Suomâ2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://eurovision.tv/story/erika-vikman-wins-umk-2025|nommâ=Erika Vikman wins 'UMK' and is Finland's artist for Eurovision 2025|almostittem=EBU|äigimuddo=2025-02-08|almostittee=Eurovision.tv|čujottum=2025-02-08|kielâ={{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 8.]] peeivi – [[Libanon]] uážui uđđâ haldâttâs vuossâmuu keerdi ive [[2022]] maŋa.<ref name="yle-20142449">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20142449 | Nommâ = Libanon sai uuden hallituksen ensimmäistä kertaa sitten vuoden 2022 | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-02-08 | Čujottum = 2025-02-09 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 12.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâi]] niäljád jienâstemkerdi uárnejui. President valjiimân tarbâšuvvojii 151 jiennâd. [[Konstantínos Tasoúlas]] finnij 160 jiennâd, já te sun väljejui [[Kreika president]]in.<ref name="ekathimerini-1261471">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.ekathimerini.com/politics/1261471/konstantinos-tasoulas-elected-new-president-of-greece/ | Nommâ = Konstantinos Tasoulas elected new president of Greece | Äigimuddo = 2025-02-12 | Almostittem = Ekathimerini | Čujottum = 2.3.2025 |Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 23.]] peeivi – [[Saksa]]ast uárnejuvvojii [[Saksa littopeivivaaljah 2025|littopeivivaaljah]].<ref name="bundeswahlleiterin-election-2025">{{Nettikäldee|Čujottâs = https://www.bundeswahlleiterin.de/en/bundestagswahlen/2025.html |Nommâ =Bundestag election 2025|Almostittem =Bundeswahlleiterin.de|Čujottum=2025-05-24|Kielâ={{en}}}}</ref> * [[kuovâmáánu 26.]] peeivi – [[Čuoigâm maailmmiäštárkištoh 2025|Čuoigâm maailmmiäštárkištoh]] algii [[Ruándim]]ist.<ref name="ruándim2025">{{Nettikäldee|Čujottâs =https://portal.trondheim2025.no/no/program/|Nommâ =Onsdag 26. februar|Almostittem =Trondheim 2025 |Čujottum=2025-05-24|Kielâ={{nb}}}}</ref> === Njuhčâmáánu === [[Tiätuvuárkká:Military and first responders work near the collapsed State Audit Office building in Bangkok after 7.7 earthquake, March 28, 2025.jpg|thumb|Kááijumjuávkku [[Thaieennâm|Thaienâmist]] [[Myanmar eennâmtuárgástâs 2025|eennâmtuárgástâs]] maŋa]] * [[njuhčâmáánu 9.]] peeivi – [[Čuoigâm maailmmiäštárkištoh 2025|Čuoigâm maailmmiäštárkištoh]] nuhhii [[Ruándim]]ist.<ref name="ruándim2025">{{Nettikäldee|Čujottâs =https://portal.trondheim2025.no/no/program/|Nommâ =Onsdag 26. februar|Almostittem =Trondheim 2025 |Čujottum=2025-05-24|Kielâ={{nb}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 11.]] peeivi – [[Ive 2025 Ruánááeennâm ovdâskoddevaaljah|Ruánááeennâm ovdâskoddevaaljah]] uárnejuvvojii.<ref name="ruánááeennâm-vaaljah-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/world/2025/feb/04/greenland-calls-general-election-for-11-march-amid-trump-interest | Nommâ = Greenland calls general election for 11 March amid Trump interest | Almostittem = The Guardian | Äigimuddo = 2025-02-04 | Čujottum = 2025-02-09 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 13.]] peeivi – [[Ive 2025 Kreika presidentvaaljah|Kreika presidentvaaljâid]] vuáittám [[Konstantínos Tasoúlas]] algâttij [[Kreika president|president]] virgeest.<ref name="ap-db1f4771e16254a234a713908c01f5b7">{{Nettikäldee|čujottâs=https://apnews.com/article/greece-president-politics-tassoulas-db1f4771e16254a234a713908c01f5b7|nommâ=A veteran conservative lawmaker is sworn in as Greece’s new president|almostittem=AP News|äigimuddo=2025-03-13|čujottum=2025-05-23|kielâ={{en}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 20.]] peeivi – [[Juho-Sire]] vuoitij nube [[Ibsen-palhâšume]], taan keerdi čaitâlmistis ''Per Hansen''.<ref name="nrk-1.17349444">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/juho-sirei-geigejuvvui-ibsen-balkka_upmi-1.17349444|nommâ=Juho-Sirei geigejuvvui Ibsen-bálkkašupmi|almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-03-22|äigimuddo=2024-03-20|kielâ={{se}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 20.]] peeivi – [[Zimbabwe]]lâš olympiavuojâdeijee já minister [[Kirsty Coventry]] väljejui [[Aalmugijkoskâsâš olympiakomitea|Aalmugijkoskâsii olympiakomitea]] uđđâ saavâjođetteijen.<ref name="yle-20150809 ">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20150809 | Nommâ = Tässä on KOK:n uusi puheenjohtaja – ensimmäinen nainen olympialiikkeen johtoon | Tahhee = Karttunen, Anu, Porvari, Riku já Saarinen, Jussi | Äigimuddo = 2025-03-02 | Almostittem = Yle | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 28.]] peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt [[Myanmar eennâmtuárgástâs 2025|Myanmar]]ist. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 7,7 [[Richter ciäkkádâh|Richter ciäkkáduv]] mield. [[Eennâmtuárgástâs]]âst jammii paijeel 5 300 olmožid [[Myanmar]]ist já paijeel 100 olmožid [[Thaieennâm|Thaienâmist]].<ref name="yle-20152387 ">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20152387 | Nommâ = Voimakas maanjäristys ravisteli Kaakkois-Aasiaa – Myanmar kertoo kuolleista | Tahhee = Naski, Meri já Koivistoinen, Viivi | Almostittem = Yle | Äigimuddo = 2025-03-28 | Čujottum = 2025-05-24 |Kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="is-2000011129696">{{Nettikäldee |Čujottâs =https://www.is.fi/ulkomaat/art-2000011129696.html |Nommâ =Voimakas maanjäristys Kaakkois-Aasiassa |Almostittem =Ilta-Sanomat |Äigimuddo =2025-03-28 |Čujottum=2025-05-24 |Kielâ={{fi}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 31.]] peeivi – [[Helsig]]lâš jieŋâskiärrujuávkku [[Jokerit]] vuoitij [[Mestis-paje 2024–2025|Mestis-miäštárvuođâ]].<ref name="suomikiekko-jokerit-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.suomikiekko.com/2025/03/jokerit-on-mestiksen-mestari/ | Nommâ = Jokerit on Mestiksen mestari! | Tahhee = Alatalo, Joni | Äigimuddo = 2025-03-31 | Almostittem = Suomikiekko | Čujottum = 2025-05-24 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> === Cuáŋuimáánu === * [[cuáŋuimáánu 12.]] peeivi – [[Sámi Grand Prix 2025|Sámi Grand Prix]] uárnejui. Ive 2025 lii vuossâmuš kerdi, ko tot ij uárnejum [[pessijâšlávurdâh|pessijâšlávurduv]].<ref name="nrk-1.17098769">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/leat-sirdan-sami-grand-prix-vahkuin-1.17098769|nommâ=Leat sirdán Sámi Grand Prix vahkuin|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2024-10-25|čujottum=2024-10-26|sitaat=Sámi Grand Prix (SGP) lágiduvvo dán háve cuoŋománu 12. beaivvi 2025:s, vahku ovdal beassášlávvordaga ja go dábálaččat lágiduvvo.|kielâ={{se}}}}</ref> * [[cuáŋuimáánu 13.]] peeivi – [[Suomâ]]st uárnejuvvojii sehe [[Ive 2025 Suomâ kuávluvaaljah|kuávlu-]] já [[Ive 2025 Suomâ kieldâvaaljah|kieldâvaaljah]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://vaalit.fi/smn/ovdasijdo|nommâ=Tiervâpuáttim riehtiministeriö valjâsijđoid!|almostittem=Suomâ riehtiministeriö|čujottum=2024-08-20|sitaat=Kuávlu- já kieldâvaaljah 13.4.2025}}</ref> === Vyesimáánu === [[Tiätuvuárkká:Johannes JJ Pietsch - Federal Chancellery - 2025-05-19 - SRO6120-ARW (cropped 2).jpg|thumb|[[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Ive 2025 Euroviisui]] vyeittee [[Johannes Pietsch|JJ]] já Euroviisui pookaal]] * [[vyesimáánu 3.]] peeivi – [[Kuopio]]lâš jieŋâskiärrujuávkku [[KalPa]] vuoitij [[Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2024–2025|jieŋâskiäru suomâmiäštárvuođâ]], ko tot juuvsâi niäljád vuáitus fiinaalrááiđust [[lappeenranta]]lâš [[SaiPa]] vuástá.<ref name="hs-2000011208450">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/urheilu/art-2000011208450.html|nommâ=KalPa on Suomen mestari|tahhee=Salmensaari, Antti|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2025-05-03|čujottum=2025-05-04|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20250503214011/https://www.hs.fi/urheilu/art-2000011208450.html |vyerkkejum=2025-05-04|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[vyesimáánu 4.]] peeivi – [[Ive 2025 Romania presidentvaaljah|Romania presidentvaaljâi]] vuossâmuš jienâstemkerdi uárnejui. Taan jienâstmist [[George Simion]] já [[Nicușor Dan]] peesáin jootkân. * [[vyesimáánu 6.]] peeivi – [[Friedrich Merz]] väljejui [[Saksa littokansler]]in.<ref name="yle-20160089">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20160089|nommâ=Kristillisdemokraattien Friedrich Merz valittiin liittokansleriksi|tahhee=Tapiola, Paula|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-05-06|čujottum=2025-05-08|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[vyesimáánu 8.]] peeivi – [[Sämmiliih kirhoost]] -haavâ lopâttemimmeelpalvâlus uárnejui [[Turku|Tuurkust]].<ref name="aa-2025-05-08">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/05/08/sammiliih-kirhoost-haava-lopattemimmeelpalvalus-uarnejuvvoo-tuurkust/|nommâ=Sämmiliih kirhoost -haavâ lopâttemimmeelpalvâlus uárnejuvvoo Tuurkust|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-05-08|čujottum=2025-05-08}}</ref> * [[vyesimáánu 8.]] peeivi – [[Ive 2025 koŋklaav|Koŋklaavist]] kardinaal [[Robert Francis Prevost]] väljejui 267. paavin. Sun valjij paavinommânis [[Leo XIV]]. Taat lâi vuossâmuš kerdi, ko ovtâstumstaatâlâš kardinaal väljejui paavin.<ref name="guardian-2025-may-08-paavi">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/world/2025/may/08/white-smoke-signals-election-of-new-roman-catholic-pope|nommâ=White smoke from Sistine Chapel chimney signals election of new pope|tahhee=Giuffrida, Angela já Sherwood, Harriet|almostittem=The Guardian|äigimuddo=2025-05-08|čujottum=2025-05-08|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="nytimes-2025-may-08-paavi">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nytimes.com/2025/05/08/world/europe/pope-leo-xvi-born-in-chicago-is-the-first-american-pontiff.html|nommâ=Pope Leo XIV, Born in Chicago, Is the First American Pontiff|tahhee=Rich, Motoko|almostittem=New York Times|äigimuddo=2025-05-08| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250508172521/https://www.nytimes.com/2025/05/08/world/europe/pope-leo-xvi-born-in-chicago-is-the-first-american-pontiff.html | Vyerkkejum = 2025-05-08 |čujottum=2025-05-08|kielâ={{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 13.]]–[[vyesimáánu 17.|17.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh]] uárnejuvvojii [[St. Jakobshalle]]st, [[Münchenstein]]ist, [[Sveicci|Sveeicist]].<ref name="il-88d1402df9a6">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/8f545faf-6b50-4820-8b31-88d1402df9a6|nommâ=Euroviisujen isäntäkaupunki selvisi|almostittem=Iltalehti|čujottum=2024-08-30|tahhee=Pudas, Mari|äigimuddo=2024-08-30|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="il-45599afb-85c4-4757-9176-fcb9bb07872f">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/45599afb-85c4-4757-9176-fcb9bb07872f | Nommâ = Sveitsi voitti Euroviisut! | Tahhee = Pudas, Mari | Almostittem = Iltalehti | Äigimuddo = 2024-05-12 | Čujottum = 2024-05-12 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> ** [[vyesimáánu 13.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto vuossâmuš semifiinaal]] uárnejui.<ref name="il-88d1402df9a6"/> ** [[vyesimáánu 15.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto nubbe semifiinaal]] uárnejui. <ref name="il-88d1402df9a6"/> ** [[vyesimáánu 17.]] peeivi – [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto fiinaal]] uárnejui.<ref name="il-88d1402df9a6"/> ** [[vyesimáánu 18.]] peeivi – [[Nuorttâriijkâ]] ovdâsteijee [[Johannes Pietsch|JJ]] vuoitij [[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Euroviisuh-lávlumkišto]] pitáinis ''[[Wasted Love]]''.<ref name="aavis19052025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/05/19/euroviisui-2025-vyeittee-lii-nuorttariijka-faarust-ennuv-syemmilas-pargo/|nommâ=Euroviisui 2025 vyeittee lii Nuorttâriijkâ – Fáárust ennuv syemmilâš pargo|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|äigimuddo=2025-05-19|čujottum=2025-05-19}}</ref> * [[vyesimáánu 18.]] peeivi – [[Ive 2025 sämitiggevaaljah (Ruotâ)|Sämitiggevaaljah]] uárnejuvvojii [[Ruotâ]]st.<ref name="sdr-vaaljah-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.val.se/val-och-folkomrostningar/samedigge-pitesamiska/valljim-samediggajmarbmesmano-18-biejven-2025.html | Nommâ = Välljim Sámediggáj mårbmesmáno 18 biejven 2025 | Almostittem = [[Sämitigge (Ruotâ)|Sämitigge]] | Čujottum = 2025-02-17 | Kielâ = {{sje}}}}</ref> * [[vyesimáánu 18.]] peeivi – [[Ive 2025 Romania presidentvaaljah|Romania presidentvaaljâi]] nubbe jienâstemkerdi uárnejui, tastko vuossâmuu jienâstmist kihheen ij finnim paijeel 50 % jienâin. Taan jienâstmist [[Nicușor Dan]] finnij 53,60 % jienâin, já te sun väljejui presidentin čuávuvái viiđâ ihán. * [[vyesimáánu 25.]] peeivi – [[Ive 2025 Suriname ovdâskoddevaaljah|Suriname ovdâskoddevaaljah]] uárnejuvvojii.<ref name="aavis09072025"/> Vaaljâin [[Aalmuglâšdemokraatlâš piäládâh (Suriname)|Aalmuglâšdemokraatlâš piäládâh]] finnij 18 saijeed. * [[vyesimáánu 25.]] peeivi – [[Ovtâstum staatâi jieŋâskiärrueennâmjuávkku|Ovtâstum staatah]] vuoitij [[Jieŋâskiäru maailmmiäštárkištoh 2025|jieŋâskiäru maailmmiäštárkištoid]] 65 ive maŋa.<ref name="yle-20163947">{{Nettikäldee|Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20163947|nommâ=Yhdysvallat maailmanmestari 65 vuoden tauon jälkeen – ratkaisuosuman iski joukkueensa tähti Tage Thompson|tahhee=Porvari, Riku, Karttunen, Anu já Saarinen, Jussi|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-05-26|čujottum=2025-05-27|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[vyesimáánu 31.]] peeivi – [[Josep-Lluís Serrano Pentinat]] vihkui [[Urgell pispekodde|Urgell pispen]], já te sust šoodâi siämmást nubbe [[Andorra fuurstâkyevtis|Andorra furstâ]].<ref name="3cat-3354511">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.3cat.cat/324/josep-lluis-serrano-nou-bisbe-durgell-i-coprincep-dandorra-en-substitucio-de-joan-enric-vives/noticia/3354511/|nommâ=Josep-Lluís Serrano, nou bisbe d'Urgell i copríncep d'Andorra, agafa el relleu de Joan-Enric Vives|almostittem=3cat.cat|äigimuddo=2025-05-31|čujottum=2025-07-26|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20250531153311/https://www.3cat.cat/324/josep-lluis-serrano-nou-bisbe-durgell-i-coprincep-dandorra-en-substitucio-de-joan-enric-vives/noticia/3354511/|vyerkkejum=2025-05-31|kielâ={{ca}}}}</ref> === Kesimáánu === * [[kesimáánu 3.]] peeivi – [[Ive 2025 Maadâ-Korea presidentvaaljah|Maadâ-Korea toledum presidentvaaljah]] uárnejuvvojii.<ref name="maadâ-korea-presidentvaaljah-guardian-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/world/2025/apr/08/south-korea-election-date-2025 | Nommâ = South Korea sets snap election date after President Yoon’s removal from office | Almostittem = The Guardian | Äigimuddo = 2025-04-08 | Čujottum = 2025-04-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 10.]] peeivi – Sämmilâš taaiđâr [[Synnøve Persen]] vuoitij [[John Savio -palhâšume]].<ref name="nrk-17449492">{{Nettikäldee |Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/synnove-persen-oa__u-john-savio--balkka_umi-2025-1.17449492 |Nommâ = Synnøve Persen oažžu John Savio -bálkkašumi 2025 | Čujottum=2025-06-10| Almostittem = NRK Sápmi |Äigimuddo = 2025-06-10| Kielâ={{se}}}}</ref> * [[kesimáánu 10.]]–[[kesimáánu 13.|13.]] peeivi – Sämmilij [[tieđâokko]] uárnejui [[Kuovdâkiäinu]]st.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.saamicouncil.net/news-archive/arranging-diedavahkku-2025|nommâ=Arranging the first Dieđavahkku - Sámi Science Week summer 2025|almostittem=[[Säämirääđi]]|čujottum=2024-08-20|äigimuddo=2024-07-04|kielâ={{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 17.]] peeivi – [[Florida Panthers]] vuoitij jieŋâskiäru [[Stanley Cup]].<ref name="yle-20168265">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20168265|nommâ=Florida on jälleen NHL:n mestari – Sam Reinhartilla uskomaton neljän maalin ilta|tahhee=Servo, Jarkko|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-06-18|čujottum=2025-07-15|kielâ={{fi}}}}</ref> === Syeinimáánu === * [[syeinimáánu 2.]] peeivi – [[Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2025‎|Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh]] algii. * [[syeinimáánu 6.]] peeivi – [[Suriname]]lâš tuáhtár já politikkár [[Jennifer Geerlings-Simons]] väljejui Suriname presidentin.<ref name="aavis09072025"/> * [[syeinimáánu 16.]] peeivi – [[Suriname president|Suriname uđđâ president]] [[Jennifer Geerlings-Simons]] algâttij president virgeest.<ref name="aavis09072025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/07/09/jennifer-geerlings-simons-lii-suriname-vuossamus-nissoonpresident/|nommâ=Jennifer Geerlings-Simons lii Suriname vuossâmuš nissoonpresident|tahhee=Valkeapolku, Valtteri|äigimuddo=2025-07-09|čujottum=2025-07-20}}</ref> * [[syeinimáánu 18.]] peeivi – [[Slovenia]] lavâlistij [[eutanasia]].<ref name="yle-74-20173367">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20173367|nommâ=Slovenia laillisti eutanasian|almostittem=Yle|äigimuddo=2025-07-18|čujottum=2025-07-18|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[syeinimáánu 27.]] peeivi – [[Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2025‎|Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi]] fiinaal spellui [[St. Jakob-Park]] -stadionist [[Basel]]ist.<ref name="jnem2025-fiinaal">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|nommâ=Bund begrüsst den Zuschlag für die Women’s EURO 2025 in der Schweiz | almostittem=www.admin.ch | arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240310145029/https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|čujottum=2025-01-30|ietf-kielâkoodi=de}}</ref> Tom vuoitij Eŋland.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|nommâ=Bund begrüsst den Zuschlag für die Women’s EURO 2025 in der Schweiz|almostittem=www.admin.ch|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20240310145029/https://www.admin.ch/gov/de/start/dokumentation/medienmitteilungen.msg-id-94115.html|čujottum=2025-01-30|ietf-kielâkoodi=de}}</ref> === Porgemáánu === * [[porgemáánu 1.]]–[[porgemáánu 3.|3.]] peeivi – [[Kaleva kištoh 2025|Kaleva kištoh]] tuállojii [[Leppävaara]]st [[Espoo]]st.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://espoo2025.fi/|nommâ=Tervetuloa 2025 Kalevan Kisoihin Leppävaaran Stadionille!|almostittem=Kalevan kisat Espoo 2025| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250518160959/https://espoo2025.fi/ | Vyerkkejum = 2025-05-18 | čujottum=2025-06-23|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[porgemáánu 2.]] peeivi – Niäljád [[Aanaar Pride]] uárnejui.<ref name="aavis14072025"/> Pride suojâleijen lâi syemmilâš čurmâdâttee [[Elina Gustafsson]].<ref name="suojâleijee-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.instagram.com/inaripride/p/DLCxOewNj_x/|nommâ=❤️‍🔥AANAAR PRIDE 2025 SUOJÂLEIJEE / SUODJALEADDJI / SUOJELIJA ❤️‍🔥|tahhee=Inari Pride|äigimuddo=2025-06-18|čujottum=2025-06-28|kielâ={{smn}}, {{se}} já {{fi}}}}</ref><ref name="aavis14072025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/07/14/elina-gustafsson-lii-aanaar-pride-suojaleijee/|nommâ=Elina Gustafsson lii Aanaar Pride suojâleijee|tahhee=Aanaar Pride -tiimi|äigimuddo=2025-07-14|čujottum=2025-07-14|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> * [[porgemáánu 15.]]–[[porgemáánu 16.|16.]] peeivi – [[Ijâttes ijjâ]] uárnejui. === Čohčâmáánu === * [[čohčâmáánu 8.]] peeivi – [[Ive 2025 Taažâ stuorrâtiggevaaljah|Stuorrâtigge-]] já [[Ive 2025 sämitiggevaaljah (Taažâ)|sämitiggevaaljah]] uárnejuvvojii [[Taažâ]]st.<ref name="sdt-vaaljah-2025">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://sametinget.no/Kalender/CalendarEvent.aspx?Id=1317&MId1=7&sprak=12 | Nommâ = Válgabeaivi | Almostittem = [[Sämitigge (Taažâ)|Sämitigge]] | Sitaat = Stáhtaráđđi lea mearridan ahte válgabeaivi stuorradiggeválggaide ja sámediggeválggaide lea vuossárgga čakčamánu 8. b. 2025. | Čujottum = 2025-02-17 | Kielâ = {{se}}}}</ref> Stuorrâtiggevaaljâid vuoitij [[Taažâ pargeipiäládâh]] já sämitiggevaaljâid [[Taažâ sämmilij riijkâservi]].<ref name="nrk-valg-2025-resultat">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/valg/2025/resultat/|nommâ=Valgresultat: Venstresiden vant |almostittem=NRK|čujottum=2025-09-15|kielâ={{nb}}}}</ref><ref name="nrk-1.17556603">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/na-lea-samediggi-ma__il-2025-valggaid-1.17556603|nommâ=Ná lea Sámediggi maŋŋil 2025-válggaid|tahhee= Aslaksen, Eilif Andreas, Biti, Johan Anders, Bjørnback, June Grønnvoll já Myrskog, Lena Marja |almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-09-15|äigimuddo=2025-09-08|kielâ={{se}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 9.]] peeivi – [[Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2025–2026|SM-liiga vuáđuspellâmráiđu]] aalgij.<ref name="liiga-2025–2026">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.liiga.fi/fi/uutiset/18148/tassa-on-liigan-runkosarjan-otteluohjelma-kaudelle-2025%E2%80%9326|nommâ=Tässä on Liigan runkosarjan otteluohjelma kaudelle 2025–26|almostittem=Jääkiekon SM-liiga Oy|äigimuddo=2025-05-13|čujottum=2025-05-19|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 9.]] peeivi – [[Ranska täsivääldi president]] [[Emmanuel Macron]] nomâttij piäluštâsminister [[Sébastien Lecornu]] uáiviminister viirgán.<ref name="bbc-crmenp1k0mjo">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/crmenp1k0mjo|nommâ=Macron names ally Sébastien Lecornu as new French PM|almostittem=BBC News|čujottum=2025-09-09|äigimuddo=2025-09-09|kielâ={{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 16.]] peeivi – [[Ive 2025 Malawi almoliih vaaljah|Malawi almoliih vaaljah]] uárnejuvvojii. Vaaljâin malawiliih väljejii staatâ president, 229 aalmugovdâsteijed já 509 páihálij stiivrâi airâsid.<ref name="bbc-ckgy3g7zpl3o">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/ckgy3g7zpl3o|nommâ=What is at stake in Malawi's elections as cost-of-living bites?|tahhee= Lilongwe, Peter Jegwa já Chibelushi, Wedaeli |almostittem=BBC News|čujottum=2025-09-27|äigimuddo=2025-09-16|kielâ={{en}}}}</ref> [[Malawi]] oovdiš president [[Peter Mutharika]] finnij 56,8&nbsp;% jienâin presidentvaaljâin, já te sun väljejui [[Malawi president]]in.<ref name="guardian-2025-sep-24">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/24/former-president-peter-mutharika-defeats-incumbent-in-malawi-presidential-election|nommâ=Malawi’s 85-year-old ex-leader returns to power in presidential election|tahhee=Savage, Rachel|almostittem=The Guardian|čujottum=2025-09-27|äigimuddo=2025-09-24|kielâ={{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 21.]] peeivi – [[Ovtâstum kunâgâskodde]], [[Australia]], [[Kanada]] já [[Portugal]] virgálávt tubdâstii [[Palestiina]] jiečânâs staattân.<ref name="hs-2000011508268">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/maailma/art-2000011508268.html|tahhee= Westrén-Doll, Joakim já Kokko, Mira | nommâ=Britannia, Kanada ja Australia tunnustivat Palestiinan valtion|almostittem=Helsingin Sanomat | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250921155535/https://www.hs.fi/maailma/art-2000011508268.html | Vyerkkejum = 2025-09-21|čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="guardian-palestine">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.theguardian.com/uk-news/2025/sep/21/uk-recognises-palestine-as-an-independent-state|nommâ=UK recognises Palestine as an independent state |almostittem=The Guardian |tahhee= Wintour, Patrick, Walker, Peter já Crerar, Pippa |čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="abc-105799238">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.abc.net.au/news/2025-09-21/australia-formally-recognises-state-of-palestine/105799238 |nommâ=Australia formally recognises state of Palestine as Anthony Albanese arrives in US |almostittem=ABC News |tahhee= Crowley, Tom já Doran, Matthew |čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="canada-1.7639432">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.cbc.ca/news/politics/canada-recognizes-state-of-palestine-1.7639432 |nommâ=Canada recognizes state of Palestine, offers help to build peaceful future with Israel | almostittem = CBC |tahhee= Lopez Steven, Benjamin |čujottum=2025-09-21|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="portugal-gov-reconhece">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.portugal.gov.pt/pt/gc25/comunicacao/noticia?i=portugal-reconhece-formalmente-o-estado-da-palestina |nommâ=Portugal reconhece formalmente o Estado da Palestina | almostittem = Portugal täsivääldi 25. haldâttâs |čujottum=2025-09-22|äigimuddo=2025-09-21|kielâ={{pt}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 25.]] peeivi – [[Inga Ruginienė]] algâttij [[Liettua uáiviminister]] virgeest.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.lrytas.lt/lietuvosdiena/aktualijos/2025/09/25/news/i-ruginiene-neigia-kad-ausrieciai-sieke-sam-pirmas-noras-buvo-susisiekimo-ministerija-39684015|nommâ=I. Ruginienė neigia, kad „aušriečiai“ siekė SAM: pirmas noras buvo Susisiekimo ministerija|tahhee=Narkūnas, Vilius|almostittem=Lrytas.lt|äigimuddo=2025-09-25|čujottum=2025-09-27|kielâ={{lv}}}}</ref> === Roovvâdmáánu === [[Tiätuvuárkká:Birthday_cakes_for_Inari_Sámi_Wikipedia_5.jpg|thumb|Kahhuuh já kinttâleh Anarâškielâg Wikipedia 5. šoddâmpeeivi kunnen]] [[Tiätuvuárkká:Shigeru Ishiba and Sanae Takaichi 20241211 (cropped).jpg|pienoiskuva|[[Jaapaan]] uđđâ uáiviminister [[Sanae Takaichi]] ive 2024]] * [[roovvâdmáánu 3.]]–[[roovvâdmáánu 4.|4.]] peeivi – [[Ive 2025 Čeeki parlamentvaaljah|Parlamentvaaljah]] uárnejuvvojii [[Čekki|Čeekist]].<ref name="novinky-40520878">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.novinky.cz/clanek/volby-do-poslanecke-snemovny-volby-budou-zacatkem-rijna-40520878|nommâ=Rozhodnuto. Volby budou na začátku října|tahhee=Soukup, Jaroslav|äigimuddo=2025-05-13|čujottum=2025-10-04|sitaat=Sněmovní volby se budou konat v pátek 3. října a v sobotu 4. října.|kielâ={{cs}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 6.]] peeivi – [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] já [[Shimon Sakaguchi]] vuoittii [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]].<ref name="np-med-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|nommâ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2025-10-06|äigimuddo=2025-10-06|kielâ={{en}}}}</ref><ref name="bbc-c2knwvpd7vno">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/c2knwvpd7vno|nommâ=Scientists win Nobel Prize for discovering why immune system does not destroy the body|almostittem=BBC|tahhee=Gallagher, James|čujottum=2025-10-06|äigimuddo=2025-10-06|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 7.]] peeivi – [[John Clarke (fysikkár)|John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] já [[John M. Martinis]] vuoittii [[Nobel-fyysiikpalhâšume]].<ref name="np-phys-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/summary/ |nommâ= The Nobel Prize in Physics 2025 |almostittem=nobelprize.org|čujottum=2022-10-07|äigimuddo=2025-10-07|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 8.]] peeivi – [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] já [[Omar M. Yaghi]] vuoittii [[Nobel-kemiapalhâšume]].<ref name="np-chem-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/summary/ |nommâ= The Nobel Prize in Chemistry 2025 |almostittem=nobelprize.org|čujottum=2022-10-08|äigimuddo=2025-10-08|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 9.]] peeivi – [[László Krasznahorkai]] vuoitij [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]].<ref name="np-lit-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2025/summary/ |nommâ=The Nobel Prize in Literature 2025|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2025-10-09|äigimuddo=2025-10-09|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 10.]] peeivi – [[María Corina Machado]] vuoitij [[Nobel-ráávhupalhâšume]].<ref name="np-peace-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/summary/|nommâ=The Nobel Peace Prize 2025|almostittem=nobelprize.org|čujottum=2025-10-10|äigimuddo=2025-10-10|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 10.]] peeivi – [[José Jerí]] algâttij [[Peru täsivääldi president|Peru president]] virgeest.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://caretas.pe/home_web/home_principal/jose-jeri-ore-el-presidente-improbable/|nommâ= "José Jerí Oré: el presidente improbable"|tahhee=Mandujano, Edgar|almostittem=Caretas|äigimuddo=2025-10-10|čujottum=2025-10-14|kielâ={{es}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 12.]] peeivi – [[Euroop union|EU]] uđđâ [[Entry/Exit System]]-räjirastaldittemtiätuvuáhádâh (EES) valdui anon.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://home-affairs.ec.europa.eu/policies/schengen/smart-borders/entry-exit-system_en|nommâ=Entry/Exit System (EES)|almostittem=[[Euroop union]]|äigimuddo=2025-10-13|čujottum=2025-10-13|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 15.]] peeivi – [[Harald V|Kunâgâs Harald V]] lehâstij 10. [[Sämitigge (Taažâ)|sämitige]] Taažâ peln.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/gonagas-rabai-10.-samedikki_-_-ain-vasihit-ollugat-ovdagattuid-ja-va__as-cealkamu_aid-1.17612460|nommâ=Gonagas rabai 10. Sámedikki: – Ain vásihit ollugat ovdagáttuid ja vaššás cealkámušaid|tahhee= Grønnli, Alf Anders Berg já Eira, Karen|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-10-15|čujottum=2025-10-15|kielâ={{se}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 19.]] peeivi – [[Anarâškielâg Wikipedia]] teevdij 5.<ref name="aavis20251010">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/10/10/anaraskielalii-wikipedia-5%e2%80%91ivvaasjuhleh-uarnejuvvojeh-oulust-18-19-peeivi/|nommâ=Anarâškielâlii Wikipedia 5‑ivvááš­juhleh uárne­juvvojeh Oulust 18.–19. peeivi |tahhee=Valkeapolku, Valtteri |almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-10-10|čujottum=2025-10-21}}</ref> * [[roovvâdmáánu 19.]] peeivi – Siisâkiškooh suáládii [[jálukeđgi]]d [[Louvre]]-museost [[Pariisi]]st [[Ranska]]ast.<ref name="aavis20251021">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/10/21/jalukedgirievedem-louvre-museost-pariisist/|nommâ=Jálukeđgi­rievedem Louvre-museost Pariisist |tahhee=Olthuis, Márjá-Liisa |almostittem=Anarâš aavis|äigimuddo=2025-10-21|čujottum=2025-10-21}}</ref> * [[roovvâdmáánu 24.]] peeivi – [[Ive 2025 Irland presidentvaaljah]] uárnejuvvojii. [[Irland]]lâš politikkár [[Catherine Connolly]] finnij 63,36 % jienâin, já te sun väljejui väljejui [[Irland president]]in.<ref name="bbc-c751z23n3n7o">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.presidentialelection.ie/ga/index.html|nommâ=Torthaí an Toghcháin – 2025 |almostittem=Ceann Comhairimh Toghcháin an Uachtaráin|čujottum=2025-10-27|kielâ={{ga}}}}</ref> === Skammâmáánu === * [[skammâmáánu 16.]]–[[skammâmáánu 23.|23.]] peeivi – [[Mielâtiervâsvuotâokko]] uárnejui Suomâst.<ref name="anarâšaavis-mielatiervasvuotaokko-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/11/13/puattee-ohhoost-viattoo-mielatiervasvuotaokko-teeman-tuoibamraavhu/ |nommâ=Puáttee ohhoost viättoo mielâ­tiervâs­vuotâ­okko – teeman tuoibâm­ráávhu |almostittem=Anarâš aavis|čujottum=2025-11-13|tahhee=Schreck, Jasmina|äigimuddo=2025-11-13}}</ref> === Juovlâmáánu === * [[juovlâmáánu 4.]] peeivi – [[Sämmilij tuotâvuotâ- já sovâdâttâmkomissio]] luovâttij loppâraportis === [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh === *[[Nobel-fyysiikpalhâšume|Fyysiik]] – [[John Clarke (fysikkár)|John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] já [[John M. Martinis]]<ref name="np-phys-2025"/> *[[Nobel-kemiapalhâšume|Kemia]] – [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] já [[Omar M. Yaghi]]<ref name="np-chem-2025"/> *[[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume|Kirjálâšvuotâ]] – [[László Krasznahorkai]]<ref name="np-lit-2025"/> *[[Nobel-ráávhupalhâšume|Ráávhu]] – [[María Corina Machado]]<ref name="np-peace-2025"/> *[[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume|Talhâstieđâ]] – [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] já [[Shimon Sakaguchi]]<ref name="np-med-2025"/><ref name="bbc-c2knwvpd7vno"/> === Finlandia-palhâšumeh === * Syemmilâš kirječällee [[Monika Fagerholm]] finnij [[čaabâkirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume]] kirjestis ''[[Döda Trakten / Kvinnor i revolt]]''.<ref name="yle-74-20196439">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20196439 | Nommâ = Monika Fagerholmille kaunokirjallisuuden Finlandia-palkinto – kolmannella kerralla tuli voitto | Tahhee = Gustafsson, Miia | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-11-27 | Čujottum = 2025-11-27 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * Syemmilâš kirječällee [[Tomi Kontio]] finnij [[párnái- já nuorâikirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume]] kirjestis ''[[Koira nimeltään Kissa hyvästelee ystävän]]''.<ref name="yle-74-20196440">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20196440 | Nommâ = Tomi Kontion kirja kuolemasta ja surusta voitti lasten- ja nuortenkirjallisuuden Finlandian | Tahhee = Gustafsson, Miia | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-11-27 | Čujottum = 2025-11-27 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> * Syemmiliih kirječälleeh [[Paavo Teittinen]] finnij [[tiätukirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume]] kirjestis ''[[Pitkä vuoro – Kuinka moderni orjuus juurtui Suomeen]]''.<ref name="yle-74-20196476">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://yle.fi/a/74-20196476 | Nommâ = Paavo Teittiselle tietokirjallisuuden Finlandia: Kirjailija ei usko, että modernia orjuutta saadaan kitkettyä Suomesta | Tahhee = Vanha-Majamaa, Anton | Almostittem = Yle Uutiset | Äigimuddo = 2025-11-27 | Čujottum = 2025-11-27 | Kielâ = {{fi}}}}</ref> === Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn === * [[Ive 2025 sämikielâliih kirjeh|Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2025]] <!--* [[Videospellâihe 2025|Videospeelah ive 2025]] --> == Šoddâmeh == * [[kuovâmáánu 7.]] peeivi – [[Ines (Ruotâ prinses)|Ines Marie Lilian Silvia]], Ruotâ prinses, Västerbotten herttuatar, Ruotâ prinssâ [[Carl Philip (Ruotâ prinssâ)|Carl Philip]] já prinses [[Sofia (Ruotâ prinses)|Sofia]] nieidâ<ref name="kungahuset">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.kungahuset.se/kungl.-huset | Nommâ = Övriga medlemmar av Kungl. Familjen | Almostittem = Ruotâ kunâgâsviäsu | Sitaat = Prinsessan Ines är Prins Carl Philips och Prinsessan Sofias fjärde barn. Hon föddes den 7 februari 2025. | Čujottum = 2025-05-23 | Kielâ = {{sv}}}}</ref> == Jämimeh == [[Tiätuvuárkká:Boŋggu_Ánte_Foto_Ørjan_Marakatt_Bertelsen_(50140580446)_(cropped).jpg|thumb|[[Boŋggu Ánte]] ive 2019 [[Riddu Riđđu]]&nbsp;-festivaalist]] [[Tiätuvuárkká:Diane Keaton 2012-1 (cropped) (cropped).jpg|thumb|Ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee [[Diane Keaton]] ive 2012]] * [[uđđâivemáánu 15.]] peeivi – [[David Lynch]], ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, -kietâčällee, -pyevtitteijee sehe kovetaaidâr já čuovâkovvejeijee (š. [[1946]])<ref name="yle-20137502">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20137502|nommâ=Elokuvaohjaaja David Lynch on kuollut|almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-01-16|čujottum=2025-01-16|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> * [[njuhčâmáánu 5.]] peeivi – [[Raija Bartens]], syemmilâš kielâtotkeeh já professor (š. [[1933]]) * [[njuhčâmáánu 21.]] peeivi – [[George Foreman]], ovtâstumstaatâlâš čurmâdâttee já finnodâholmooš (š. [[1949]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/George-Foreman|nommâ=George Foreman|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2025-03-22|čujottum=2025-03-26|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[njuhčâmáánu 24.]] peeivi – [[Mihku Biehttár]], aanaarlâš sämituáijár já silbârävdee (š. [[1950]])<ref name="yle-20151955">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20151955|nommâ=Sámeduojár Petteri Laiti lea vádjolan|tahhee=Paltto, Anni-Saara|almostittem=Yle Sápmi|äigimuddo=2025-03-26|čujottum=2025-03-27|kielâ={{se}}}}</ref> * [[njuhčâmáánu 27.]] peeivi – [[Vuokko Eiras]], syemmilâš fennougrist (š. [[1941]])<ref name="hs-2000011192022">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/muistot/art-2000011192022.html|nommâ=Suomen sukukielten tutkija|almostittem=Helsingin Sanomat|tahhee=Kulmala, Marko, Kulmala, Jyrki já [[Sirkka Saarinen|Saarinen, Sirkka]] | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250502232352/https://www.hs.fi/muistot/art-2000011192022.html | Vyerkkejum = 2025-05-03|äigimuddo=2025-05-03|čujottum=2025-05-03|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[cuáŋuimáánu 13.]] peeivi – [[Mario Vargas Llosa]], ive [[2010]] [[Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume]] finnim perulâš kirječällee (š. [[1936]])<ref name="np-vargas-llosa-2010">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2010/vargas_llosa/ | Nommâ = Mario Vargas Llosa| Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-04-14 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="guardian-vargas-llosa">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/books/2025/apr/14/mario-vargas-llosa-dies-aged-89-cause-of-death | Nommâ = Mario Vargas Llosa, giant of Latin American literature, dies aged 89 | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Lea, Richard já Cain, Sian | Äigimuddo = 2025-04-14 | Čujottum = 2025-04-14 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[cuáŋuimáánu 21.]] peeivi – [[Franciscus (paavi)|Franciscus]], katolilii kirho paavi iivij 2013–2025 (š. [[1936]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Francis-I-pope|nommâ=Francis|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2025-04-22|čujottum=2025-04-22|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[vyesimáánu 13.]] peeivi – [[José Mujica]], uruguaylâš eennâmviljâleijee, politikkár já [[Uruguay]] 40. president (š. [[1935]])<ref name="nmas-pepe-mujica">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nmas.com.mx/internacional/latinoamerica/pepe-mujica-muere-hoy-ex-presidente-uruguay-enfermo-cancer-2025/|nommâ=«Muere 'Pepe' Mujica, el Guerrillero que fue Presidente de Uruguay»|tahhee=|almostittem=N+|äigimuddo=2025-05-13|čujottum=2025-05-20|kielâ={{es}}}}</ref> * [[vyesimáánu 28.]] peeivi – [[George E. Smith]], ive [[2009]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1930]])<ref name="np-smith-2009">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2009/smith/facts/ | Nommâ = George E. Smith | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[vyesimáánu 28.]] peeivi – [[Ngũgĩ wa Thiong'o]], [[kenia]]lâš kirječällee (š. [[1938]]) * [[kesimáánu 9.]] peeivi – [[Sylvester Stewart]], ovtâstumstaatâlâš musikkár, pyevtitteijee já laavlârähtee (š. [[1943]])<ref name="guardian-stone">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/music/2025/jun/10/sly-stone-obituary | Nommâ = Sly Stone obituary | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Cartwright, Garth | Äigimuddo = 2025-06-10 | Čujottum = 2025-06-10 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 20.]] peeivi – [[Ivar Giaever]], ive [[1973]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim taažâ-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1929]])<ref name="np-giaever-1973">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1973/giaever/facts/ | Nommâ = Ivar Giaever | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-07-03 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[kesimáánu 20.]] peeivi – [[Pauli Nevala]], syemmilâš säittišlivgejeijee já olympiavyeittee (š. [[1940]]) * [[kesimáánu 25.]] peeivi – [[Boŋggu Ánte]], orjâlâš puásuiolmooš já jyeigee (š. [[1946]])<ref name="nrk-1.17479195">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195|nommâ=Bonggu Ánte lea eretvádjolan|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-07-03| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250703091105/https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195 | Vyerkkejum = 2025-07-03 |čujottum=2025-07-03|kielâ={{se}}}}</ref> * [[syeinimáánu 22.]] peeivi – [[Ozzy Osbourne]], eŋlandlâš lávloo já laavlârähtee (š. [[1948]])<ref name="guardian-osbourne">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/music/2025/jul/22/ozzy-osbourne-black-sabbath-frontman-and-icon-of-british-heavy-metal-dies-aged-76 | nommâ = Ozzy Osbourne, Black Sabbath frontman and icon of British heavy metal, dies aged 76 | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Beaumont-Thomas, Ben | Äigimuddo = 2025-07-22 | Čujottum = 2025-07-22 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[syeinimáánu 26.]] peeivi – [[Paavo Hohti]], syemmilâš kulttuurolmooš já klassiklii filologia totkee (š. [[1944]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.wsoy-kirjallisuussaatio.fi/wsoyn-kirjallisuussaatio-ottaa-osaa-saation-pitkaaikaisen-puheenjohtajan-paavo-hohdin-poismenon-johdosta/|nommâ=WSOY:n kirjallisuussäätiö ottaa osaa säätiön pitkäaikaisen puheenjohtajan Paavo Hohdin poismenon johdosta|almostittem=WSOY Kirjallisuussäätiö|äigimuddo=2025-08-05|čujottum=2025-08-08|ietf-kielâkoodi=fi}}</ref> * [[porgemáánu 7.]] peeivi – [[James Lovell]], ovtâstumstaatâlâš astronaut já legendaarlii epiluhostum [[Apollo 13]] -mánudâšmääđhi komendeijee (š. [[1928]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.britannica.com/biography/Jim-Lovell|nommâ=Jim Lovell|almostittem=www.britannica.com|äigimuddo=2025-08-13|čujottum=2025-08-14|ietf-kielâkoodi=en}}</ref> * [[porgemáánu 25.]] peeivi – [[Rainer Weiss]], ive [[2017]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. [[1932]])<ref name="np-weiss-2017">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2017/weiss/facts/ | Nommâ = Rainer Weiss | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-08-30 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 6.]] peeivi – [[David Baltimore]], ive [[1975]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš biolog (š. [[1938]])<ref name="np-baltimore-1975">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1975/baltimore/facts/ | Nommâ = David Baltimore| Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-09-09 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 13.]] peeivi – [[Hermeto Pascoal]], brasilialâš šuoŋârähtee já musikkár (š. [[1936]])<ref name="bbc-c98dgd2n5y2o">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bbc.com/news/articles/c98dgd2n5y2o|nommâ=Hermeto Pascoal, 'the wizard' of Brazilian music, dies at 89|tahhee= Muller-Heyndyk, Rachel|almostittem=BBC News|čujottum=2025-09-15|äigimuddo=2025-09-14|kielâ={{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 16.]] peeivi – [[Robert Redford]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, elleekovestivrejeijee já pyevtitteijee (š. [[1936]])<ref name="nyt-redford">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html | Nommâ = Robert Redford, Screen Idol Turned Director and Activist, Dies at 89 | Almostittem = New York Times | Tahhee = Barnes, Brooks | Äigimuddo = 2025-09-16 | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250916121230/https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html| Vyerkkejum = 2025-09-16 | Čujottum = 2025-09-16 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="guardian-redford">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.theguardian.com/film/2025/sep/16/robert-redford-oscar-winning-actor-and-director-dies | Nommâ = Robert Redford, giant of American cinema, dies aged 89 | Almostittem = The Guardian | Tahhee = Pulver, Andrew | Äigimuddo = 2025-09-16 | Čujottum = 2025-09-16 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[čohčâmáánu 18.]] peeivi – [[George F. Smoot]], ive [[2006]] [[Nobel-fyysiikpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár, täsnitiettee já kosmolog (š. [[1945]])<ref name="np-smoot-2006">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2006/smoot/facts/ | Nommâ = George F. Smoot | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-09-27 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 7.]] peeivi – [[John Gurdon]], ive [[2012]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim brittilâš ovdânembiolog já professor (š. [[1933]])<ref name="np-gurdon-2012">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2012/gurdon/facts/ | Nommâ = Sir John B. Gurdon | Almostittem = nobelprize.org | Čujottum = 2025-10-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 11.]] peeivi – [[Diane Keaton]], ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. [[1946]])<ref name="people-keaton-8603118">{{Nettikäldee|čujottâs=https://people.com/diane-keaton-dead-oscar-winning-actress-dies-at-79-exclusive-8603118|nommâ=Diane Keaton, Famed for Roles in Father of the Bride, First Wives Club and More, Dies at 79 (Exclusive)|tahhee=Edel, Victoria, Rice, Nicholas já Jordan, Julie|almostittem=People|äigimuddo=2025-10-11|čujottum=2025-10-12|kielâ={{en}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 12.]] peeivi – [[Liv Køltzow]], taažâ kirječällee (š. [[1945]])<ref name="snl-køltzow">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://snl.no/Liv_Køltzow | Nommâ = Liv Køltzow | Tahhee = Drangsholt, Janne Stigen | Almostittem = snl.no | Čujottum = 2025-10-14 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 18.]] peeivi – [[Roy Jacobsen]], taažâ kirječällee (š. [[1954]])<ref name="snl-jacobsen">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://snl.no/Roy_Jacobsen | Nommâ = Roy Jacobsen | Tahhee = Rottem, Øystein | Almostittem = snl.no | Čujottum = 2025-10-22 | Kielâ = {{nb}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 20.]] peeivi – [[Hans Pauli Strøm]], färsuolluulâš sosiolog já politikkár (š. [[1947]])<ref name="info-strøm">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://in.fo/news-detail/vit-hava-mist-ein-av-teimum-storu | Nommâ = Vit hava mist ein av teimum stóru | Almostittem = in.fo | Äigimuddo = 2025-10-20 | Čujottum = 2025-10-20 | Kielâ = {{fo}}}}</ref> * [[roovvâdmáánu 25.]] peeivi – [[Hamilton O. Smith]], ive [[1978]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš mikrobiolog (š. [[1931]])<ref name="jcvi-smith">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.jcvi.org/media-center/remembering-hamilton-o-smith | Nommâ = Remembering Hamilton O. Smith | Almostittem = J. Craig Venter instituut | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref><ref name="jhu-smith">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://hub.jhu.edu/2025/11/04/nobel-laureate-hamilton-o-smith-obituary/ | Nommâ = Nobel laureate Hamilton Smith, who discovered molecular 'scissors' to cut DNA, dies at 94 | Almostittem = Johns Hopkins ollâopâttâh | Äigimuddo = 2025-11-04 | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[skammâmáánu 6.]] peeivi – [[James D. Watson]], ive [[1962]] [[Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume]] finnim ovtâstumstaatâlâš molekyylbiolog já genetikkár (š. [[1928]])<ref name="nyt-watson">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html | Nommâ = James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 | Tahhee = Dean, Cornelia | Almostittem = The New York Times | Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20251107194922/https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html | Vyerkkejum = 2025-11-07 |Äigimuddo = 2025-11-07 | Čujottum = 2025-11-08 | Kielâ = {{en}}}}</ref> * [[skammâmáánu 17.]] peeivi – [[Olga Temonen]], syemmilâš čaittâleijee já pyevtitteijee (š. [[1978]])<ref name="yle-20194586">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/74-20194586 |nommâ=Somessa muistetaan Olga Temosta: ”Lepää rauhassa” | tahhee= Kangas, Laura já Niemi, Petri |almostittem=Yle Uutiset|äigimuddo=2025-11-17|čujottum=2025-11-17|kielâ={{fi}}}}</ref> * [[skammâmáánu 23.]] peeivi – [[Udo Kier]], saksalâš čaittâleijee (š. [[1944]])<ref name="sfdb-73179">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.svenskfilmdatabas.se/sv/item/?type=person&itemid=73179 | Nommâ = Udo Kier | Almostittem = Svensk Filmdatabas | Čujottum = 2025-11-25 | Kielâ = {{sv}}}}</ref> * [[skammâmáánu 29.]] peeivi – [[Inga Anna Olive Karlsen]], juulevsämmilâš kirječällee já salmârähtee (š. [[1934]])<ref name="tbob-karlsen">{{Nettikäldee|čujottâs=https://tbob.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4525085&set_site_id=1074&cat=ads&sign=47723022ed8d4285b4f39dd4b650314a|nommâ=Inga Anna Olive Karlsen|almostittem=Avisa Nordland|äigimuddo=2025-12-06|čujottum=2025-12-11|kielâ={{nb}} já {{smj}}}}</ref> * [[juovlâmáánu 25.]] peeivi – [[Anna Joma Granefjell]], maadâsämmilâš pyecceitipšoo, radiotoimâtteijee já jurgâleijee (š. [[1936]])<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://roob.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4529607&set_site_id=846&cat=ads&sign=7478b5df139e561a964c6581b24e9773|nommâ=Anna Nilsine Joma Granefjell|almostittem=Arbeidets Rett|äigimuddo=2025-12-30|čujottum=2025-01-01|kielâ={{nb}} já {{sma}}}}</ref> == Kalender == {{Kalender ihe|2025}} == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:2025|*]] r1i2tkkciccz6qyu97vx93cju4bjpey 0 24658 154994 150362 2026-06-16T18:37:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154994 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Gávcci Jahkejuogu – Eight Seasons | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine | almostittum = [[roovvâdmáánu 14.]] peeivi [[2002]] | formaat = | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = 62 | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Lean]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2002]] | oovdeb = [[Remixed/Ođđa Hámis‎]] | iheo = [[2001]] | čuávuvâš = [[Idjagieđas]] – [[In the hand of the night]] | iheč = [[2006]] }} '''Gávcci Jahkejuogu – Eight Seasons'''<ref name="boine-8seasons"/> lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine]] vuossâmuš studioalbum, mast sun poorgâi oovtâst jazzpianistáin já pyevtitteijein [[Bugge Wesseltoft]]áin.<ref name="boine-8seasons">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.mariboine.no/discography/gavcci-jahkejuogu-eight-seasons-2002/ | Nommâ = Gávcci Jahkejuogu – Eight seasons 2002 | Almostittem = Mari Boine | Čujottum = 2024-10-13 | Kielâ = {{en}}}}</ref> Skiäru almostitij [[Lean]] [[roovvâdmáánu 14.]] peeivi [[2002]] [[Euroop]]ist. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | total_length = 62:00 | title1 = Boađan nuppi bealde | length1 = 5:36 | lyrics1 = [[Mari Boine]] | music1 = [[Svein Schultz]] | title2 = Song for the Unborn – Reagákeahtes | length2 = 6:32 | lyrics2 = [[Guiliano Contardo]] (eŋg.)<br>[[Inga R. Eira]] (orj.) | music2 = [[Mari Boine]] já [[Roger Ludvigsen]] | title3 = Sáráhka viina | length3 = 4:39 | lyrics3 = [[Risten Sokki]] | music3 = [[Mari Boine]] já [[Roger Ludvigsen]] | title4 = Guovssahasaid ájagáttis | length4 = 6:00 | lyrics4 = [[Risten Sokki]] | music4 = [[Mari Boine]] já [[Roger Ludvigsen]] | title5 = Sielu dálkkas | length5 = 5:05 | lyrics5 = [[Nils Viktor Holmberg]] | music5 = [[Åge Anthi]] | title6 = Mu váibmu vádjul doppe | length6 = 4:21 | lyrics6 = Boine viiljâ alge | music6 = ärbiv. ruátálâš nuottâ | title7 = Beaivelottáš | length7 = 4:19 | lyrics7 = [[Merle Collins]] | music7 = [[Mari Boine]] já [[Roger Ludvigsen]] | title8 = Liegga gokčas sis' | length8 = 5:45 | lyrics8 = [[Kirsti Paltto]] | music8 = [[Mari Boine]] | title9 = It dieđe | length9 = 4:39 | lyrics9 = [[Synnøve Persen]] já [[Mari Boine]] | music9 = [[Mari Boine]] | title10 = Duottar rássi | length10 = 4:30 | lyrics10 = [[Nils Johan Heatta]] | music10 = [[Mari Boine]] já [[Roger Ludvigsen]] | title11 = Silba várjala | length11 = 7:53 | lyrics11 = Mari Boine (lavluu teevstâst Boine sierâd [[Marry A Somby]] já [[Kirsti Palto]] tiivtâi sanijguin) | music11 = [[Mari Boine]] já [[Roger Ludvigsen]] | title12 = Bottoža dáhtun | length12 = 3:35 | lyrics12 = [[Mari Boine]] | music12 = [[Mari Boine]] }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/268011-Mari-Boine-Eight-Seasons-G%C3%A1vcci-Jahkejuogu ''Eight Seasons – Gávcci Jahkejuogu'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2002 muusikalbumeh]] [[Luokka:Maaŋgâkielâg albumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] s342zko9i6p33j66nyz0jl5ro88fisq 0 24673 154997 150363 2026-06-16T18:38:06Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154997 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Idjagieđas – In the hand of the Night | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine | almostittum = [[cuáŋuimáánu 24.]] peeivi [[2006]] | formaat = | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Lean]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2006]] | oovdeb = [[Gávcci Jahkejuogu‎]] | iheo = [[2002]] | čuávuvâš = [[It Ain’t Necessarily Evil]] – [[Bodeš bat gal buot biros]]: Mari Boine Remixed Vol II | iheč = [[2008]] }} '''Idjagieđas – In the hand of the Night''' lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine]] studioalbum. Skiäru almostitij [[Lean]] [[cuáŋuimáánu 24.]] peeivi [[2006]] [[Taažâ]]st. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | total_length = | title1 = Vuoi vuoi mu | length1 = 4:49 | lyrics1 = [[Rauni Magga Lukkari]] | music1 = [[Mari Boine]] já [[Georg Buljo]] | title2 = Idjagieđas | length2 = 5:42 | lyrics2 = | music2 = | title3 = Suoivva | length3 = 6:03 | lyrics3 = [[Mari Boine]] (fáárust sämmilâš sänivaajâs) | music3 = [[Mari Boine]] já [[Georg Buljo]] | title4 = Gos bat munno čiŋat leat! | length4 = 6:19 | lyrics4 = [[Mari Boine]] | music4 = [[Svein Schultz]] | title5 = Mu ustit, eŋgeliid sogalaš | length5 = 3:30 | lyrics5 = [[Rauni Magga Lukkari]] | music5 = [[Mari Boine]] já [[Georg Buljo]] | title6 = Davvi bávttiin | length6 = 6:45 | lyrics6 = [[Karen Anne Buljo]] | music6 = [[Mari Boine]] | title7 = Lottáš | length7 = 0:44 | lyrics7 = | music7 = [[Mari Boine]] | title8 = Diamántta spáillit | length8 = 5:30 | lyrics8 = [[Karen Anne Buljo]] | music8 = [[Mari Boine]] já [[Svein Schultz]] | title9 = Geasuha | length9 = 4:21 | lyrics9 = [[Rauni Magga Lukkari]] | music9 = [[Georg Buljo]] | title10 = Áfruvvá | length10 = 4:18 | lyrics10 = [[Karen Anne Buljo]] | music10 = [[Mari Boine]] já [[Malika Makouf Rasmussen]] | title11 = Uldda nieida | length11 = 5:28 | lyrics11 = [[Karen Anne Buljo]] | music11 = [[Svein Schultz]] | title12 = Big Medicine – Fápmodálkkas | length12 = 4:39 | lyrics12 = [[Ross Reaver]] | music12 = [[Ross Reaver]] já [[Mari Boine]] }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/540461-Mari-Boine-Idjagie%C4%91as-In-The-Hand-Of-The-Night ''Idjagieđas – In the hand of the Night'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2006 muusikalbumeh]] [[Luokka:Maaŋgâkielâg albumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] 54e2teff51j4ge1tvkevg0lrketxz7j 0 24690 155001 150364 2026-06-16T18:38:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155001 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = It Ain’t Necessarily Evil – Bodeš bat gal buot biros: Mari Boine Remixed Vol II | tijppâ = remix | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine | almostittum = [[2008]] | formaat = | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[EmArcy Records]] já [[Universal]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2008]] | oovdeb = [[Idjagieđas‎]] | iheo = [[2006]] | čuávuvâš = [[Čuovgga áirras]] | iheč = [[2009]] }} '''It Ain’t Necessarily Evil – Bodeš bat gal buot biros: Mari Boine Remixed Vol II''' lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine]] remix-album. Skiäru almostittii [[EmArcy Records]] já [[Universal]] ive [[2008]] [[Euroop]]ist. == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | total_length = | extra_column = Remiksajeijee(h) | title1 = Elle | length1 = 3:59 | lyrics1 = [[Mari Boine]] já [[Rawdna Carita Eira]] | extra1 = [[Mungolian Jet Set]] | title2 = Gos bat munno ciŋat leat | length2 = 6:07 | lyrics2 = [[Mari Boine]] | extra2 = [[Syntax Erik]] | title3 = Davvi bávttiin | length3 = 8:56 | lyrics3 = [[Karen Anne Buljo]] já [[Mari Boine]] | extra3 = [[Kohib]] | title4 = Boađan nuppi bealde | length4 = 5:27 | lyrics4 = [[Mari Boine]] já [[Svein Schultz]] | extra4 = [[120 Days (Taažâ muusikjuávkku)|120 Days]] | title5 = Vuoi vuoi me | length5 = 6:53 | lyrics5 = [[Rauni Magga Lukkari]] | extra5 = [[Henrik Schwarz]] | title6 = It Ain't Necessarily Evil | length6 = 10:22 | lyrics6 = [[Mari Boine]] | extra6 = [[Mungolian Jet Set]] | title7 = Čiŋat | length7 = 6:34 | lyrics7 = [[Mari Boine]] já [[Svein Schultz]] | extra7 = [[The Knife (ruátálâš duo)|The Knife]] | title8 = Suoivva | length8 = 6:48 | lyrics8 = [[Mari Boine]] (fáárust sämmilâš sänivaajâs) | extra8 = [[Mental Overdrive]] | title9 = Elle | length9 = 3:13 | lyrics9 = [[Mari Boine]] já [[Rawdna Carita Eira]] | extra9 = }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/release/2590073-Mari-Boine-Idjagie%C4%91as-In-The-Hand-Of-The-Night ''It Ain’t Necessarily Evil – Bodeš bat gal buot biros: Mari Boine Remixed Vol II'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2008 muusikalbumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] [[Luokka:Orjâlâškielâg albumeh]] jhtferw8e2o4rwhf5gsv7rmyxq98735 0 24702 155071 150365 2026-06-16T18:50:27Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155071 wikitext text/x-wiki {{Muusikalbum | skiärru = Čuovgga áirras – Sterna paradisea | tijppâ = studio | lokke = | kobdodâh = | kovetekstâ = | artist = Mari Boine | almostittum = [[porgemáánu 31.]] peeivi [[2009]] | formaat = | pyevtitteijee = | päddejum = | genre = | minutteh = | sekunteh = | skiärrufinnodâh = [[Lean]], [[EmArcy]] já [[Universal Music Group|Universal]] | eres loheh = | listosajaduvah = | čievâ almostitmijd = | artista = [[Mari Boine]] | tärkkitijppâ = | ihet = [[2009]] | oovdeb = [[It Ain’t Necessarily Evil]] – [[Bodeš bat gal buot biros]]: Mari Boine Remixed Vol II | iheo = [[2008]] | čuávuvâš = [[Áiggi Askkis]] – An introduction to Mari Boine | iheč = [[2011]] }} '''Čuovgga áirras – Sterna paradisea''' lii orjâlâš musikkár [[Mari Boine]] studioalbum já 9. sooloalbum. Skiäru almostitii [[Lean]], [[EmArcy]] já [[Universal Music Group|Universal]] [[porgemáánu 31.]] peeivi [[2009]] [[Euroop]]ist. [[Ole Jørn Myklebust]] já [[Svein Schultz]] lasseen skiärust láá fáárust meid [[Madosini Latozi Mpahleni]] (pitáh 2, 7 já 10) já [[Abaqondisi Brothers]] (pitáh 2 já 6). == Pittálisto == {{Pittálisto | headline = Pitáh | total_length = | title1 = Lene Májjá | length1 = 4:17 | lyrics1 = [[Rawdna Carita Eira]] já [[Mari Boine]] | music1 = [[Mari Boine]], [[Svein Schultz]] já [[Ole Jørn Myklebust]] | title2 = Ipmiliin hálešteapmi (Conversation with God) | length2 = 4:42 | lyrics2 = [[Kerttu Vuolab]] já [[Mari Boine]] | music2 = [[Georg Buljo]] já [[Mari Boine]] | title3 = Soagŋosilbbat (Courting Jewellery) | length3 = 3:47 | lyrics3 = [[Rawdna Carita Eira]] | music3 = [[Mari Boine]] | title4 = Soria Moria palássa (Soria Moria Palace) | length4 = 3:19 | lyrics4 = [[Rawdna Carita Eira]] já [[Mari Boine]] | music4 = [[Mari Boine]] já [[Ole Jørn Myklebust]] | title5 = Čuovgga áirras (Sterna Paradisea) | length5 = 2:46 | lyrics5 = [[Kerttu Vuolab]] já [[Mari Boine]] | music5 = [[Georg Buljo]] já [[Mari Boine]] | title6 = Claudiinna lávlla (Claudine’s Song) | length6 = 5:34 | lyrics6 = [[Karen Anna Buljo]], [[Kirsti Paltto]] já [[Mari Boine]] | music6 = [[Svein Schultz]], [[Ole Jørn Myklebust]] já [[Mari Boine]] | title7 = Skealbma (The Mischievous) | length7 = 5:24 | lyrics7 = [[Rawdna Carita Eira]] | music7 = [[Mari Boine]], [[Ole Jørn Myklebust]] já [[Svein Schultz]] | title8 = Iđitveiggodettin (Dawn) | length8 = 3:33 | lyrics8 = [[Rawdna Carita Eira]] já [[Mari Boine]] | music8 = [[Mari Boine]] | title9 = De mana, ráhkásan (For My Daughter) | length9 = 6:04 | lyrics9 = [[Rawdna Carita Eira]] | music9 = [[Ole Jørn Myklebust]] já [[Svein Schultz]] | title10 = Lihkahusat (Entranced) | length10 = 5:36 | lyrics10 = | music10 = [[Mari Boine]] | title11 = Go idja nuossala (When Night Is Almost Done) | length11 = 3:08 | lyrics11 = [[Emily Dickinson]] já [[Mari Boine]] | music11 = [[Ole Jørn Myklebust]] }} == Fáádást eres soojijn == * [https://www.discogs.com/master/231819-Mari-Boine-Cuovgga-%C3%81irras-Sterna-Paradisea ''Čuovgga áirras – Sterna paradisea'' discogs.com -sijđostuvvâst] == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Ive 2009 muusikalbumeh]] [[Luokka:Maaŋgâkielâg albumeh]] [[Luokka:Mari Boine albumeh]] 6w4w9jcnn8my2ldaadpb70ht5t0m9x9 0 24789 155042 150375 2026-06-16T18:45:37Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155042 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee |nommâ=Saia Marilena Stueng |kove=Saia Stueng 01.jpg |šoddâm=[[uđđâivemáánu 13.]] peeivi [[1993]] [[Kárášjuuhâ]] |jáámmám= |hävdi= |áámmát=kirjálâšvuođâ totkee<br/>kirječällee |noomah=Saia Stueng<br/>Saia Marilena Stueng |šlaajâ=nuorâikirjálâšvuotâ |kielâ=orjâlâškielâ }} '''Saia Marilena Stueng''' (š. [[uđđâivemáánu 13.]] peeivi [[1993]] [[Kárášjuuhâ]]<ref name="snl-sms">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/Saia_Marilena_Stueng|nommâ=Saia Marilena Stueng|tahhee=Fredriksen, Lill Tove|almostittem=Store norske leksikon|čujottum=2025-04-08|kielâ={{nb}}}}</ref>) lii orjâlâš kirjálâšvuođâ totkee já kirječällee. Sun čáálá [[orjâlâškielâ]]n. == Eellim == Saia Marilena Stueng šoodâi [[uđđâivemáánu 13.]] peeivi [[1993]] [[Kárášjuuhâ|Kárášjuuvâst]], kost sun meiddei rávásmij. Iivij 2014 já 2016–2018 sun luuvâi ei. [[sämmilâš kirjálâšvuotâ|sämmilii kirjálâšvuođâ]] [[Tromsa ollâopâttâh|Tromsa ollâopâttuvâst]]. Iivij 2015–2017 Stueng uásálistij [[Säämi kirječällei servi|Säämi kirječällei seervi]] já [[Säämi taaidârrääđi]] ornim sämikielâg ''Čális fal!''&nbsp;-čäällimkuursân. Čuávuváá ive sun valmâštui Tromsa ollâopâttuvâst maisterin. Ive 2022 sun algâttij náguskirjetotken [[Säämi ollâškovlâ|Säämi ollâškoovlâst]]. == Karrieer == Stueng vuossâmuš nuorâikirje, ''[[Hamburgerprinseassa]]'', almostui ive 2017.<ref name="finna-stueng-1734982"/> Vuossâmuš riäntus vuobdui jotelávt loopân. Tot lii uáli jo epitáválâš sämikielâg kirjijd. ''Hamburgerprinseassa''-kirjerááiđu nubbe uási, ''[[Eallá dušše oktii]]'', almostui ive 2023.<ref name="finna-stueng-2555535"/> ''Eallá dušše oktii'' lâi iävtukkâssân [[Ive 2024 Tave-enâmij rääđi palhâšumeh|ive 2024 Tave-enâmij rääđi párnái- já nuorâikirjálâšvuotâpalhâšumán]].<ref name="pnkvp-2024-stueng">{{Nettikäldee|Čujottâs=https://www.norden.org/no/nominee/saia-stueng |Nommâ=Saia Stueng | Almostittee = [[Tave-enâmij rääđi]] | Čujottum = 2024-10-27| Kielâ = {{nb}}}}</ref> Saia Stueng váldupargon lii totkee pargo, já kirjálâšvuođâ čäällim lii sunjin rähis äigiájánâs.<ref name="aavis17062025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/06/17/saia-stueng-nuorairoomaan-hamburlasprinses-lii-almostum-anaraskielan/|nommâ=Saia Stueng nuorâiroomaan Hamburlâšprinses lii almostum anarâškielân|tahhee=Olthuis, Marja-Liisa|äigimuddo=2025-06-17|čujottum=2025-06-17}}</ref> == Pargo == Tassaažân suu kirjeh láá jurgâlum [[tárukielâ]]n já anarâškielân. Stueng vuossâmuu kirje lii jurgâlâm [[anarâškielâ]]n [[Neeta Jääskö]] noomáin ''[[Hamburlâšprinses]]''. Tot almostui kesimáánu 17. peeivi 2025.<ref name="aavis17062025"/> * [[Ive 2017 sämikielâliih kirjeh|2017]] – ''[[Hamburgerprinseassa]]''<ref name="finna-stueng-1734982">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1734982 |nommâ= Hamburgerprinseassa |almostittem= Finna |čujottum=2024-10-27 |kielâ ={{se}}}}</ref> * [[Ive 2023 sämikielâliih kirjeh|2023]] – ''[[Hamburgerprinseassa 2]]: [[Eallá dušše oktii]]''<ref name="finna-stueng-2555535">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helmet.2555535 |nommâ= Eallá dušše oktii |almostittem= Finna |čujottum=2024-10-27 |kielâ ={{se}}}}</ref> === Stueng kirjeh eres kieláid === * [[2019]] – ''Hamburgerprinsessa'', tárukielân jurgâlâm [[Ánne-Márjá Guttorm Graven]]<ref name="bibsok-9788232901197">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bibsent.no/hamburgerprinsessa-9788232901197 |nommâ= Hamburgerprinsessa |almostittem=Biblioteksøk|čujottum=2024-10-28 |kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2024]] – ''Skjebnetid'', tárukielân jurgâlâm [[Lill Hege Anti]]<ref name="bibsok-9788232906376">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.bibsent.no/skjebneprinsessa-9788232906376 |nommâ= Skjebnetid |almostittem=Biblioteksøk|čujottum=2024-10-28 |kielâ={{nb}}}}</ref> * [[2025]] – ''Hamburlâšprinses'', anarâškielân jurgâlâm [[Neeta Jaasko]]<ref name="aavis17062025"/> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} * [https://hdl.handle.net/10037/13545 “Bures boahtin sámi stáhtii” Sámi ráppa almmolaš digaštallanbáikin. Mo ovddiduvvo dat lyrihkkan ja kollektiiva jietnan?] Stueng pro gradu -tuuđhâlm == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Stueng, Saia}} [[Luokka:Saia Stueng|*]] ld70yydyttp2z19c1sz9zyz4lozgb76 0 26189 154996 150524 2026-06-16T18:37:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154996 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee | nommâ = Helga West<br/>Biennaš-Jon Jovnna Piera Helga<br/>Doavtter-Piera Helga | kove = | šoddâm = [[1986]] [[Ucjuuhâ]] | jáámmám = | hävdi = | áámmát = kirječällee, toimâtteijee, teolog | noomah = Helga Sofia West<br/>Biennaš-Jon Jovnna Piera Helga<br/>Doavtter-Piera Helga | šlaajâ = tiivtah, esseeh | kielâ = [[orjâlâškielâ|orjâlâš-]] já [[suomâkielâ]] | vanhimeh = | pelikyeimi = | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} '''Helga Sofia West''' ađai '''Biennaš-Jon Jovnna Piera Helga''' teikkâ '''Doavtter-Piera Helga'''<ref name="ucjuuhâ-lumo-2-2">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.utsjoki.fi/news-article/ohcejohka-searra-utsjoen-lumo-2-2/|nommâ=Utsjoen Lumo – Ohcejohka Šearrá -kulttuuriviikko järjestetään kolmannen kerran Utsjoella 1.–7.7.2024!|almostittem=Utsjoki|äigimuddo=2024-04-02|čujottum=2025-03-15}}</ref> (š. [[1986]] [[Ucjuuhâ]]) lii syemmilâš-orjâlâš tihtâčällee, esseečällee, toimâtteijee já teolog.<ref name="hs-2000005076107">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hs.fi/suomi/art-2000005076107.html|nommâ=Helga Westille saamenpuku on ”ensimmäinen iho”, ja Helsingissä hän tuntee kasvattavansa lasta kuin häkissä|tahhee=Reinboth, Susanna|almostittem=Helsingin Sanomat|äigimuddo=2017-02-05|čujottum=2025-03-17|kielâ={{fi}}}}</ref><ref name="skl-west-2025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://suomenkuvalehti.fi/kulttuuri/helga-west-kirjoittaa-suomeksi-ja-saameksi/|nommâ=Helga West kirjoittaa suomeksi ja saameksi|tahhee=Holm, Niina|almostittem=Suomen Kuvalehti|äigimuddo=2025-02-06|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20250210113459/https://suomenkuvalehti.fi/kulttuuri/helga-west-kirjoittaa-suomeksi-ja-saameksi/|vyerkkejum=2025-02-10|čujottum=2025-03-17|kielâ={{fi}}}}</ref> Sun čáálá sehe [[orjâlâškielâ]]n já [[suomâkielâ]]n. == Pargo == * [[Ive 2018 sämikielâliih kirjeh|2018]] – ''[[Gádden muohttaga vielgadin]]''<ref name="finna-west">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.finna.fi/Record/helmet.2401475|nommâ=Gádden muohttaga vielgadin|almostittem=Finna|čujottum=2025-03-18|kielâ={{se}}}}</ref> * 2025 – ''[[Puhu nukke]]'' == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{Narcce/Kirječällee}} [[Luokka:Helga West|*]] ku6v9trc3yr8xaljk6pk1pzellovm75 0 26352 154995 150552 2026-06-16T18:37:46Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154995 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee | nommâ = Hanne-Sofie Suongir | kove = | šoddâm = {{Šoddâmäigi já ahe|02|07|1990|Tiänu|Taažâ}} | jáámmám = | hävdi = | áámmát = kirječällee | noomah = | šlaajâ = párnáikirjeh<br>nuorâikirjeh | kielâ = [[tavesämikielâ]] | vanhimeh = | pelikyeimi = | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} '''Hanne-Sofie Suongir''' (ovdil '''Trosten'''; š. {{Šoddâmäigi já ahe|02|07|1990|Tiänu|Taažâ|1}})<ref name="Finnmarken-19920702">{{Lostâkäldee|Paječaalâ=Nytt om navn|Almostittem=Finnmarken|Äigimuddo=1992-07-02|Ihekerdi=93|Nummeer=150|Siijđoh=23|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_finnmarken_null_null_19920702_93_150_1?page=21|Čujottum=2025-04-06|Kielâ={{nb}}}}</ref> lii orjâlâš kirječällee Taažâ peln. Sun lii meddâl [[Tiänu]]st. Sun lii luuhâm psykologia Romsa ollâopâttuvâst.<ref name="aavis03102024">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2024/10/03/hanne-sofie-suongir-lii-vuaittam-taan-ive-samiraadi-kirjalasvuotapalhasume/|nommâ=Hanne-Sofie Suongir lii vuáittám taan ive Sämirääđi kirjálâšvuotâpalhâšume|tahhee=Schreck, Jasmina|äigimuddo=2024-10-03|čujottum=2025-04-06}}</ref> == Eellim == Hanne-Sofie Trosten šoodâi [[syeinimáánu 2.]] peeivi [[1990]] [[Tiänu]], [[Taažâ]]st.<ref name="Finnmarken-19920702"/> Suu eeči lii sämmilâš Nils-Erik Trosten, já suu enni lâi sämmilâš [[Kirsti-Synnøve Suongir]].<ref name="Nordlandposten-19900911">{{Lostâkäldee|Paječaalâ=Stor dag|Almostittem=Nordlandposten|Äigimuddo=1990-09-11 |Ihekerdi=128 |Nummeer=209 |Siijđoh=6|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_nordlandsposten_null_null_19900911_128_209_1?page=5|Čujottum=2025-04-08|Kielâ={{nb}}}}</ref> [[Porgemáánu 4.]] peeivi [[1990]] suu vaanhimeh vihkuin [[Puálmág kirkko|Puálmág kirhoost]], já forgâ tastmaŋa Hanne-Sofie kästittui.<ref name="Nordlandposten-19900911"/> Hanne-Sofiest láá kyehti viälžá: stuorrâuábbi May-Synnøve já uccâviljâ Issát-Erke. Pääihist sij sarnuu sehe [[pajekielâ]] já [[tárukielâ]].<ref name="ssh2-suongir">{{Kirjekäldee|Nommâ=Sámi skuvlahistorjá 2|Almostittee=Davvi Girji|Tahhee=Boine, Elfrid, [[Siri Broch Johansen|Johansen, Siri Broch]] já Lund, Svein|Ihe=2007|Loho=Kirsti Suongir: Dárogielhálli eadni sámeskuvllas|Isbn=9788273746665|Kielâ={{se}}|www=http://skuvla.info/skolehist/suongir-s.htm|Čujottum=2025-04-08}}</ref> Eeči suuhâ sáárnui pajekielâ.<ref name="ssh2-suongir"/> Eeni suuhâ vist monâttij kielâs talle ko tot varrij Ruotâst Taažân.<ref name="ssh2-suongir"/> Maŋeláá Kirsti-Synnøve meridij molsođ suhânoomâs já kevtiškuođij eeni suuvâ suhânoomâ ''Suongir''.<ref name="ssh2-suongir"/> == Pargo == Hanne-Sofie Suongir vuossâmuš kirje, párnáikirje ''Elle, guohcamanit poastakantuvrras'', almostui ive 2020. Sun lii meid čáállám párnáikiirjijd ''Buorre idja, Sunnáš'', mii almostui ive 2022, já ''Pelle mu gigastuorra superskihpár'', mii almostui ive 2024. Suu kuálmád kirje, nuorâikirje ''[[Emma Dilemma]]'', almostui ive 2023.<ref name="aavis03102024"/><ref name="aavis04042025">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.anarasaavis.fi/2025/04/04/emma-dilemma-ja-stinas-jojk-tave-enamij-raadi-parnai-ja-nuoraikirjalasvuotapalhasume-iavtukkassan/|nommâ=Emma Dilemma já Stinas jojk Tave-enâmij rääđi párnái- já nuorâikirjálâšvuotâpalhâšume iävtukkâssân|tahhee=Schreck, Jasmina|äigimuddo=2025-04-04|čujottum=2025-04-06}}</ref> ===Kirjeh=== * [[Ive 2020 sämikielâliih kirjeh|2020]] – ''Elle, guohcamanit poastakantuvvras'', noomáin Hanne-Sofie Trosten<ref name="biblioteksøk-7375727">{{Nettikäldee|čujottâs=https://bibsok.no/?tnr=7375727 |nommâ=Elle : guohcamanit poasttakantuvrras|almostittem=Biblioteksøk|čujottum=2025-04-06|kielâ={{nb}}}}</ref><ref name="finna-trosten-1828340">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1828340 |nommâ= Elle : guohcamanit poastakantuvrras |almostittem= Finna |čujottum=2025-04-06|kielâ ={{se}}}}</ref> * [[Ive 2022 sämikielâliih kirjeh|2022]] – ''Buorre idja, Sunnáš''<ref name="finna-suongir-2547584">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helmet.2547584 |nommâ= Buorre idja, Sunnáš |almostittem= Finna |čujottum=2024-09-30|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2023 sämikielâliih kirjeh|2023]] – ''[[Emma Dilemma]]''<ref name="finna-suongir-1943053">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1943053 |nommâ= Emma dilemma |almostittem= Finna |čujottum=2024-09-30|kielâ ={{fi}}}}</ref> * [[Ive 2024 sämikielâliih kirjeh|2024]] – ''Pelle: mu gigastuorra superskihpár''<ref name="finna-suongir-5816131">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/fikka.5816131 |nommâ= Pelle ja mu gigastuorra superskihpár |almostittem= Finna |čujottum=2025-04-06|kielâ ={{se}}}}</ref><ref name="biblioteksøk-10485169">{{Nettikäldee|čujottâs=https://bibsok.no/?tnr=10485169 |nommâ=Pelle : mu gigastuorra superskihpár|almostittem=Biblioteksøk|čujottum=2025-04-06|kielâ={{nb}}}}</ref> ==Palhâšumeh já iävtukkâsvuođah== Emma Dilemma -kirje vuoitij ive 2024 [[Sämirääđi kirjálâšvuotâpalhâšume]]. Palhâšume keigejui vyeittei Göteborg kirjemeesuin 28.9.2024. Kirjálâšvuotâpalhâšume árvuštâllei mield Suongir puovtij kirjijnis uđđâ genre sämmilii kirjálâšvuotân.<ref name="lk-11347705">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.lapinkansa.fi/saamelaisneuvoston-kirjallisuuspalkinto-norjalaise/11347705|nommâ=Saa­me­lais­neu­vos­ton kir­jal­li­suus­pal­kin­to nor­ja­lai­sel­le Han­ne-So­fie Suon­gi­ril­le|tahhee=Sallinen, Milla|almostittem=Lapin Kansa|äigimuddo=2024-09-29|čujottum=2025-04-08|kielâ={{fi}}}}</ref> Árvuštâlleeh onnii tehálâžžân, et 10−15-ihásáid lii čallum eidu sii ahejuávkun uáivildum kirje, mii váldá sii tuođâst.<ref name="aavis03102024"/> Emma Dilemma -kirje lii iävtukkâssân ive 2025 [[Tave-enâmij rääđi párnái- já nuorâikirjálâšvuotâpalhâšume|Tave-enâmij rääđi párnái- já nuorâikirjálâšvuotâpalhâšumán]].<ref name="aavis04042025"/> == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} [[Luokka:Hanne-Sofie Suongir|*]] tuibb3cd1fj031d4ihai0xejp4xhusv 0 26408 155026 152127 2026-06-16T18:42:56Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155026 wikitext text/x-wiki {{Musikkár | nommâ = Niels Ovllá Oskal Dunfjell | kove = OSCAAL.jpg | šoddâmäigi = [[kuovâmáánu 26.]] peeivi [[1992]] | šoddâmsaje = [[Tromssa]], [[Taažâ]] | jáámmám = | hävdi = | aalmugjeessânvuotâ = {{Lippu|Taažâ}} | artistnommâ = OSCAAL | lávlumkielah = [[pajekielâ]] | aktiivlâžžân = | genreh = juáigus | čuojânâsah = | muusikjuávhuh = | skiärrufinnodâh = | palhâšumeh = | vaanhimeh = | pelikyeimi = | párnááh = | nommâčáálus = | päikkisijđo = [https://oscaal.com/ oscaal.com] }} '''Niels Ovllá Oskal Dunfjell''' (š. [[kuovâmáánu 26.]] peeivi [[1992]] [[Tromssa]], [[Taažâ]]) lii maadâsämmilâš-orjâlâš musikkár, čuovâkovvejeijee já toimâtteijee [[Kuovdâkiäinu]]st Taažâ peln. Sun lii tobdos meiddei artistnoomáin '''OSCAAL'''. == Eellim == Niels Ovllá Oskal Dunfjell šoodâi [[kuovâmáánu 26.]] peeivi [[1992]] [[Tromssa|Tromssaast]] [[Taažâ]] peln.<ref name="tromsø-1992">{{Lostâkäldee|Almostittem=Tromsø|Äigimuddo=1992-03-05 |Paječaalâ=Velkommen til verden |Ihe=1992|Ihekerdi=95|Nummeer=55 |Siijđoh=21|www=https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digavis_tromso_null_null_19920305_95_55_1?page=19|Kielâ={{nb}}}}</ref> Suu eeči lii maadâsämmilâš Alvar Dunfjell já suu enni pajesämmilâš Inger-Marie Oskal.<ref name="altaposten-1996">{{Lostâkäldee|Almostittem=Altaposten|Äigimuddo=1996-07-08 |Paječaalâ=Velkommen |Ihe=1996|Ihekerdi=28|Nummeer=154 |Siijđoh=14|www=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_altaposten_null_null_19960708_28_154_1?page=13|Kielâ={{nb}}}}</ref> == Karrieer == === Muusik === Ive 2010 Dunfjell uásálistij oovtâst [[Gard Emil Elvenes]]áin ''[[Norske Talenter]]'' -ohjelm kuálmád pajan. Suoi peesáin semifinalân. Ive 2025 sun uásálistij [[Sámi Grand Prix 2025|Sámi Grand Prix -kišto]] juoigâmuásán juáigusáin ''Sávrrimus''. Tot lâi vuossâmuš kerdi, ko sun lávdástij sooloartistin. Finalist sun finnij 22 čyegisid áámmáträäđist já 42 čyegisid telejienâstmist, já nuuvtpa sun vuoitij juoigâmuási.<ref name="nrk-1.17381618">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/oscaal_-piera-eira-og-maija-er-vinnerne-av-sami-grand-prix-2025-1.17381618 |nommâ= OSCAAL, Piera Eira og Máijá vant årets Sámi Grand Prix |almostittem=NRK Sápmi|čujottum=2025-04-12|tahhee=Halvari, Ellinor já Grønnli, Alf Anders Berg|äigimuddo=2025-04-12 |kielâ={{nb}}}}</ref> == Diskografia == === Nurâldâhskiäruh === * [[2010]] – ''[[Sámi Grand Prix '09 (album)|Sámi Grand Prix '09]]'', pittáin ''Sami Duo'' oovtâst [[Gard Emil Elvenes]] * [[2025]] – ''[[Sámi Grand Prix 2025 (album)|Sámi Grand Prix 2025]]'', pittáin ''Sávrrimus'' == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Dunfjell, Niels Ovllá Oskal}} [[Luokka:Sámi Grand Prix -kišto juoigâmuási vyeitteeh]] [[Luokka:Sämmiliih musikkáreh]] [[Luokka:Sämmiliih toimâtteijeeh]] pdmxc4g2inr0132y18bzwuppum6fk62 0 27311 154982 152198 2026-06-16T18:35:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154982 wikitext text/x-wiki {{Musikkár | nommâ = Boŋggu Ánte<br/>Anders P. Bongo | kove = Boŋggu_Ánte_Foto_Ørjan_Marakatt_Bertelsen_(50140580446)_(cropped).jpg | šoddâmäigi = {{Šoddâmäigi já ahe|12|12|1946||1}}<ref name="nrk-1.17479195"/> | šoddâmsaje = | jáámmám = {{Jäämmimäigi já ahe|12|12|1946|25|06|2025|}}<ref name="nrk-1.17479195">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195|nommâ=Bonggu Ánte lea eretvádjolan|almostittem=NRK Sápmi|äigimuddo=2025-07-03| Arkkâdâh = https://web.archive.org/web/20250703091105/https://www.nrk.no/sapmi/bonggu-ante-lea-eretvadjolan-1.17479195 | Vyerkkejum = 2025-07-03 |čujottum=2025-07-03|kielâ={{se}}}}</ref> | hävdi = | aalmugjeessânvuotâ = [[Taažâ]] | artistnommâ = Boŋggu Ánte<br/>Anders P. Bongo | lávlumkielah = orjâlâškielâ | aktiivlâžžân = | genreh = juoigâm | čuojânâsah = jienâ | muusikjuávhuh = | skiärrufinnodâh = | palhâšumeh = * [[Áillohaš-muusikpalhâšume]] (2004)<ref name="mináigi-20040414">{{Lostâkäldee|Tahhee=Pulk, Åse & Anti, Ánne Biret |Paječaalâ=Debutántaid eahket |Almostittem=Min Áigi|Äigimuddo=14.4.2004|Ihekerdi=12|Nummeer=32|Siijđoh=9|www=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_minaigi_null_null_20040414_12_32_1?page=7|Čujottum=7.6.2022|Kielâ={{se}}}}</ref> | vaanhimeh = | pelikyeimi = | párnááh = | päikkisijđo = }} '''Boŋggu Ánte''', motomin '''Boŋgg' Ánte''' ađai '''Anders Persen Bongo''' teikkâ '''Anders P. Bongo''' ([[juovlâmáánu 12.]] peeivi [[1946]] – [[kesimáánu 25.]] peeivi [[2025]] [[Hammerfest]]) lâi orjâlâš puásuiolmooš já jyeigee. <!-- == Eellim == == Karrieer ==--> == Palhâšumeh já tubdâstâsah == * [[2004]] – [[Áillohaš-muusikpalhâšume]]<ref name="nrk-1.2147094">{{Nettikäldee | Čujottâs = https://www.nrk.no/sapmi/sami-grand-prix-leksikon-1.2147094 | Nommâ = Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix - 2018| Tahhee = Hætta, Wenche Marie | Almostittem = NRK Sápmi | Almostittemsaje = | Äigimuddo = 2007-03-29 | Čujottum = 2024-03-07 | Kielâ = {{no}} já {{se}}}}</ref> == Diskografia == === Studioalbumeh === * 1999 – ''[[Nášša]]''<ref name="ovttas-boŋggu-ánte-nášša">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/jietna_nassa |nommâ= Nášša |almostittem=Ovttas.no|čujottum=2025-07-03|äigimuddo=2011-11-12 |kielâ={{se}}}}</ref> * 2002 – ''[[Dolin]]''<ref name="ovttas-boŋggu-ánte-dolin">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/jietna_dolin |nommâ= Dolin |almostittem=Ovttas.no|čujottum=2025-07-03|äigimuddo=2012-09-10 |kielâ={{se}}}}</ref> * 2011 – ''[[Njealljat skearru]]''<ref name="finna-boŋggu-ánte-1066411">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1066411 |nommâ= Njealljat skearru |almostittem= Finna |čujottum=2025-07-03|kielâ ={{se}}}}</ref> * 2018 – ''[[Luonddus]]''<ref name="ovttas-boŋggu-ánte-luonddus">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/jietna_luonddus-nature |nommâ= Luonddus In the nature |almostittem=Ovttas.no|čujottum=2025-07-03|äigimuddo=2019-12-27 |kielâ={{se}}}}</ref> === EP-skiäruh === * 1999 – ''[[Sámi álbmot]]''<ref name="ovttas-boŋggu-ánte-sámi-álbmot">{{Nettikäldee|čujottâs=https://ovttas.no/jietna_sami-albmot |nommâ= Sámi álbmot |almostittem=Ovttas.no|čujottum=2025-07-03|äigimuddo=2011-11-23 |kielâ={{se}}}}</ref> === Nurâldâhskiäruh === Bongost lii meid pittá čuávuváin nurâldâhskiäruin: * 2004 – ''[[Sámi Grand Prix 2004 (album)|Sámi Grand Prix 2004]]'', pittáin ''Per Ivan'' * 2005 – ''[[Davvi jienat]]'', pitáiguin ''Bohccot'', ''Cuoika'', ''Per Bongo'' já ''Rávdu''<ref name="finna-boŋggu-ánte-1451610">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helle.1451610?sid=5080448349#componentparts |nommâ= Davvi jienat = Northern voices |almostittem= Finna |čujottum=2025-07-03|kielâ ={{se}}}}</ref> * 2005 – ''[[Sámi Grand Prix 2005 (album)|Sámi Grand Prix 2005]]'', pittáin ''Beassásmárkaniid'' * 2018 – ''[[Juoigalasat juoiggastit]]'', pitáiguin ''Juoigalasat'' já ''Máhte Mihkkal''<ref name="finna-boŋggu-ánte-1786490">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1786490?sid=5080448349#componentparts |nommâ= Juoigalasat juoiggastit |almostittem= Finna |čujottum=2025-07-03|kielâ ={{se}}}}</ref> == Filmografia == * 2014 – ''[[Juoigan (Skaltje elleekove)|Juoigan]]''<ref name="imdb-tt4400706">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.imdb.com/title/tt4400706/|nommâ=Juoigan (2014)|almostittem=IMDb|čujottum=2025-07-03|kielâ={{en}}}}</ref> == Fáádást eres soojijn == {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Boŋggu Ánte}} [[Luokka:Boŋggu Ánte|*]] 98vo1bhq71ldlq1tpv7i18mavd3ztey 0 29869 154988 150917 2026-06-16T18:36:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 154988 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee |nommâ=Fredrik Prost |kove= |šoddâm=[[vyesimáánu 24.]] peeivi [[1980]] |jáámmám= |hävdi= |áámmát=tuáijár<br/>kirječällee |noomah=Fredrik Prost |šlaajâ=persovnlâš muštâlus |kielâ=orjâlâškielâ }} '''Fredrik Prost''' (š. [[vyesimáánu 24.]] peeivi [[1980]]) lii orjâlâš tuáijár já kirječällee Ruotâ peln.<ref name="sdg-prost">{{Nettikäldee|čujottâs=https://samidaiddaguovddas.no/en/lenges-hearggi-en-fard-genom-natternas-natt-matki-ijaid-ija-cada/|nommâ=Leŋges hearggi / En färd genom nätternas natt / Mátki ijaid ija čađa|almostittem=Sámi Dáiddaguovddáš|čujottum=2026-01-20|kielâ={{se}}}}</ref> ==Palhâšumeh== Ive [[2016]] Prost vuoitij [[Asa Kitok -stiipeend]].<ref name="sr-6361379">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.sverigesradio.se/artikel/6361379|nommâ=Fredrik Prost 2016 års Asa Kitok stipendiat|tahhee=Utsi, Lisa já Sunna, Anna|almostittem=Sameradion|äigimuddo=2016-02-04|čujottum=2026-01-20|kielâ={{sv}}}}</ref> Prost ive [[2022]] almostum orjâlâškielâg persovnlâš muštâlus ''[[Leŋges hearggi Sáhčal fatnasa]]'' lâi iävtukkâssân [[Ive 2024 Tave-enâmij rääđi palhâšumeh|ive 2024 Tave-enâmij rääđi kirjálâšvuotâvuotâpalhâšumán]].<ref name="sbt-prost">{{Nettikäldee|čujottâs=https://samiskbibliotektjeneste.tromsfylke.no/2023/02/13/fredrik-prost-lenges-hearggi-sahcal-fatnasa/ |nommâ= Fredrik Prost: Leŋges hearggi Sáhčal fatnasa | äigimuddo = 2023-2-13 | tahhee = Olsen, Edel |almostittem= Säämi kirjerájupalvâlus |čujottum=2024-02-23|kielâ={{se}} já {{nb}}}}</ref><ref name="kvp-2024-bientieh">{{Nettikäldee|Čujottâs=https://www.norden.org/no/nominee/fredrik-prost |Nommâ=Fredrik Prost | Almostittee = [[Tave-enâmij rääđi]] | Čujottum = 2024-02-23| Kielâ = {{nb}}}}</ref> Ive [[2025]] sun oovtâst kuoimijnis [[Inga-Wiktoria Påve]]in finnij [[Barents kulttuurstiipeend]].<ref name="hf-bkp">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.hiljaisuusfestivaali.fi/barentsin-kulttuuripalkinto|nommâ=Taideorganisaatio Hiljaisuus palkittiin Bodøssä|almostittem=hiljaisuusfestivaali.fi|čujottum=2026-01-20|kielâ={{fi}}}}</ref> == Käldeeh == {{Käldeeh}} {{DEFAULTSORT:Prost, Fredrik}} [[Luokka:Ive 1990 šoddâmeh]] [[Luokka:Sämmiliih kirječälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih taidâreh]] [[Luokka:Sämmiliih tuáijáreh]] ljzvup4s1tbzlqmfqar10pfxqqa4zvx 0 30047 155024 151313 2026-06-16T18:42:36Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155024 wikitext text/x-wiki '''Máret Sárá''' ađai '''Sturin-Piera Máret''', '''Juvvin Ristina Máret'''<ref name=":0">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-8962950|nommâ=Šaddoáššedovdi Máret Sárá: "Dálkkasšattuid buoremus ohcat mihcamáraid áigge"|tahhee=Näkkäläjärvi, Minna já Rasmus, Linnea|almostittem=Yle Sápmi|äigimuddo=2016-06-23|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20230108084241/https://yle.fi/a/3-8962950|vyerkkejum=2023-01-08|čujottum=2025-03-13|kielâ={{se}}}}</ref> teikkâ '''Álet-Ristina Máret'''<ref name=":2">{{Nettikäldee|čujottâs=https://bibsok.no/?tnr=737861|nommâ=Árvádusat|almostittem=Biblioteksøk|čujottum=2025-03-13|kielâ={{nb}}}}</ref> (š. [[čohčâmáánu 11.]] peeivi [[1947]]<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.domstol.no/globalassets/domstolene/finnmarkskommisjonen/innkomne-meldinger/felt-10-nordkynsvarholthalvoya/14-etterkommere-av-sturin-pieraper-a.-sara-og-juvvin-ristinkirsten-j.-g.-sara/krav-om-tilbakeforing-av-tradisjonelle-arveberettige-rettigheter.pdf|nommâ=Krav om tilbakeføring av tradisjonelle arveberettige rettigheter|almostittem=Taažâ tuámustoovlih|äigimuddo=2023-06-24|tiätuvuárkkáhäämi=PDF|čujottum=2024-03-13|kielâ={{nb}} já {{se}}}}</ref>) lii [[Sämmiliih|orjâlâš]] máttáátteijee, toimâtteijee, kirječällee, aktivist, totkee já šaddoäššitobdee.<ref name=":0" /> Sun lii porgâm iäljárávt merhâšittee já tehálii pargo, vâi orjâlâškielâ ovdáničij já sirduuččij čuávuváid suhâpuolváid.<ref name=":1">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.sametinget.se/1641?lang=se|nommâ=Guokte nissona oažžuba giellabálkkašumi Gollegiella 2010|almostittem=Ruotâ sämitigge|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20250313010201/https://www.sametinget.se/1641?lang=se|vyerkkejum=2025-03-13|čujottum=2025-03-13|kielâ={{se}}}}</ref> Kielâ lasseen sun lii äŋgiruššâm jo maaŋgâi iheluuvij sämmilij nisonij peeleest. == Eellim == Máret Sárá šoodâi [[čohčâmáánu 11.]] peeivi 1947.<ref name=":1" /> Sun rávásmij [[Pissojuuhâ|Pissojuuvâst]], [[Porsaŋgist]] Taažâ peln.<ref name=":1" /> <!--Karrieer--> == Palhâšumeh == Sárá finnij ive 2010 [[Kollekielâ]]-kielâpalhâšume eellimpargostis [[orjâlâškielâ]] pyerrin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.sametinget.se/1641?lang=se|nommâ=Guokte nissona oažžuba giellabálkkašumi Gollegiella 2010|almostittem=Ruotâ sämitigge|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20250313010201/https://www.sametinget.se/1641?lang=se|vyerkkejum=2025-03-13|čujottum=2025-03-13|kielâ={{se}}}}</ref> Siämmáá ive Kollekielâ-kielâpalhâšume finnij meid maadâsämmilâš máttáátteijee, kirječällee, kielâtotkee, jurgâleijee já leksikograf [[Lajla Mattsson Magga]].<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://sverigesradio.se/artikel/4197295|nommâ=Samiska språken är deras livsuppgift|almostittem=Sveriges Radio|äigimuddo=2010-11-22|čujottum=2024-03-25|kielâ={{sv}}}}</ref> Palhâšume stuárudâh lâi 12 500 eurod, já suoi ferttijn tom jyehiđ koskânis.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.sverigesradio.se/artikel/guokte-nissona-oazzuba-giellabalkkasumi-gollegiella|nommâ=Guokte nissona oažžuba giellabálkkašumi Gollegiella - Sameradion|tahhee=Sveriges Radio|almostittem=www.sverigesradio.se|äigimuddo=2010-11-22|arkkâdâh=https://web.archive.org/web/20250313010900/https://www.sverigesradio.se/artikel/guokte-nissona-oazzuba-giellabalkkasumi-gollegiella|vyerkkejum=2025-03-13|čujottum=2025-03-13|ietf-kielâkoodi=se}}</ref> == Pargo (sildum listo) == === Kirječällen === * [[Ive 1983 sämikielâliih kirjeh|1983]] – ''[[Mihkku (bargobihtat)|Mihkku]]: bargobihtat''<ref name="finna-sárá-9917224803506253">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/helka.9917224803506253 |nommâ= Mihkku : bargobihtat |almostittem= Finna |čujottum=2026-03-06|kielâ ={{se}}}}</ref> * [[Ive 1986 sämikielâliih kirjeh|1986]] – ''[[Mihkku (bargogirji)|Mihkku]]: bargobihtat''<ref name="finna-sárá-162480">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.162480 |nommâ= Mihkku : bargogirji |almostittem= Finna |čujottum=2026-03-06|kielâ ={{se}}}}</ref> * [[Ive 2006 sämikielâliih kirjeh|2006]] – ''Árvádusat<ref name=":2" />''<ref name="finna-sárá-9920065293506253">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.finna.fi/Record/helka.9920065293506253|nommâ=Árvádusat|almostittem=Finna|čujottum=2026-03-06|kielâ={{se}}}}</ref> * [[Ive 2012 sämikielâliih kirjeh|2012]] – ''Luođu láhjit: borramuš- ja dálkkasšattut'' * [[Ive 2017 sämikielâliih kirjeh|2017]] – ''Samer i Russland 1917-2017: Sámit Ruoššas 1917-2017''. Oovtâst [[Е̄льцэ Нӣна|Nina Afanasjevain]] (kirječällee) já Jevgeni Jushkováin (jurgâleijee) === Toimâtteijen === * [[Ive 2009 sämikielâliih kirjeh|2009]] – ''Sámi sátnevádjasat''<ref name="finna-sárá-9921418063506253">{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.finna.fi/Record/helka.9921418063506253|nommâ=Sámi sátnevádjasat|almostittem=Finna|čujottum=2026-03-06|kielâ={{se}}}}</ref> == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Sárá, Máret}} [[Luokka:Ive 1947 šoddâmeh]] [[Luokka:Sämmiliih kirječälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih máttáátteijeeh]] [[Luokka:Sämmiliih toimâtteijeeh]] [[Luokka:Sämmiliih totkeeh]] f0hp2p16dfh3gl4hy7rc54nwcx55h8r 0 30229 155027 153005 2026-06-16T18:43:07Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155027 wikitext text/x-wiki {{Kirječällee | nommâ = Niilo Aikio<br/>Jávrri-Juhán Niillas | kove = | šoddâm = | jáámmám = | hävdi = | áámmát = | noomah = | šlaajâ = muštâlemkirjálâšvuotâ, párnái- já nuorâikirjálâšvuotâ | kielâ = [[pajekielâ]], [[suomâkielâ]] | vanhimeh = | pelikyeimi = | párnááh = [[Inger-Mari Aikio]]<ref name="yle-3-7692671">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-7692671|nommâ=Aikion suvussa kirjailijoita kahdessa polvessa|tahhee=[[Pirita Näkkäläjärvi|Näkkäläjärvi, Pirita]]|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2014-12-17|čujottum=2026-04-26|kielâ={{fi}}}}</ref> | nommâčáálus = | päikkisijđo = }} '''Niilo Aikio''' teikkâ orjâlâškielân '''Jávrri-Juhán Niillas''' lii orjâlâš toimâtteijee já kirječällee.<ref name="yle-3-7692671"/><ref name="yle-3-10093874">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-10093874|nommâ=Jávrre Juhán Niillas čállán joatkkaoasi Nigá-girjái – Girji almmustuvvá njeallji gillii|tahhee=Aikio, Kaisa já Torikka, Xia|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2018-02-27|čujottum=2026-04-26|kielâ={{se}}}}</ref> Sun čáálá sehe pajekielân já suomâkielân. Vuossâmuu Nigá-kirje lii jurgâlâm [[anarâškielâ]]n [[Matti Morottaja]] já nube [[Ilmari Mattus]].<ref name="yle-3-9356900">{{Nettikäldee|čujottâs=https://yle.fi/a/3-9356900|nommâ=Nigá mainâseh tääl meid anarâš- já nuorttâlâškielân|tahhee=[[Anja Kaarret|Kaarret, Anja]]|almostittem=Yle Säämi|äigimuddo=2016-12-16|čujottum=2026-04-26}}</ref><ref name="finna-aikio-1287983">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1287983 |nommâ= Nigá : nooveelčuágáldâh |almostittem= Finna |čujottum=2026-04-26 |kielâ ={{se}}}}</ref><ref name="finna-aikio-1748360"/> == Pargo == === Kirjeh === * [[Ive 1998 sämikielâliih kirjeh|1998]] – ''[[Boaldimis báhtui]]: Suoma beale sámiid eváhkkomátki 1944-45:s ja sin Norgga beale ránnjáid vásihusat dáid áiggiid''<ref name="finna-aikio-287698">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.287698 |nommâ= Boaldimis báhtui : Suoma beale sámiid eváhkkomátki 1944-45:s ja sin Norgga beale ránnjáid vásihusat dáid áiggiid |almostittem= Finna |čujottum=2026-04-26 |kielâ ={{se}}}}</ref> * [[2000]] – ''[[Liekkejä pakoon]]: saamelaiset evakossa 1944–1945''.<ref name="finna-aikio-356514">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.356514 |nommâ= Liekkejä pakoon : saamelaiset evakossa 1944-1945 |almostittem= Finna |čujottum=2026-04-26 |kielâ ={{se}}}}</ref> * [[Ive 2014 sämikielâliih kirjeh|2014]] – ''[[Dánsa birui]]''<ref name="finna-aikio-1201109">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1201109 |nommâ= Dánsa birui |almostittem= Finna |čujottum=2026-04-26 |kielâ ={{se}}}}</ref> === Jienâkirjeh === * [[Ive 1993 sämikielâliih kirjeh|1993]] – ''[[Eváhkkohistorjja muitalusat]]''<ref name="finna-aikio-110186">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.110186 |nommâ= Eváhkkohistorjja muitalusat |almostittem= Finna |čujottum=2026-04-26 |kielâ ={{se}}}}</ref> {{Small|C-kasseet}} === Aikio kirjeh eres kieláid === * [[Ive 2016 sämikielâliih kirjeh|2016]] – ''Nekk : nove'llnorldõk 1'', [[nuorttâlâškielâ]]n jurgâlâm [[Raija Lehtola]]<ref name="yle-3-9356900"/><ref name="finna-aikio-1287985">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1287985 |nommâ= Nekk : nove'llnorldõk |almostittem= Finna |čujottum=2026-04-26 |kielâ ={{se}}}}</ref> * [[Ive 2016 sämikielâliih kirjeh|2016]] – ''[[Nigá]]: nooveelčuágáldâh 1'', [[anarâškielâ]]n jurgâlâm [[Matti Morottaja]].<ref name="yle-3-9356900"/><ref name="finna-aikio-1287983"/> * [[Ive 2018 sämikielâliih kirjeh|2018]] – ''Nekk : nove'llnorldõk 2'', [[nuorttâlâškielâ]]n jurgâlâm [[Raija Lehtola]]<ref name="finna-aikio-1767104">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1767104 |nommâ= Nekk : nove'llnorldõk. 2 |almostittem= Finna |čujottum=2026-04-26 |kielâ ={{se}}}}</ref> * [[Ive 2018 sämikielâliih kirjeh|2018]] – ''[[Nigá]]: nooveelčuágáldâh 2'', [[anarâškielâ]]n jurgâlâm [[Ilmari Mattus]].<ref name="finna-aikio-1748360">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1748360 |nommâ= Nigá : nooveelčuágáldâh. 2 |almostittem= Finna |čujottum=2026-04-26 |kielâ ={{se}}}}</ref> * [[2022]] – ''Nigá : Abenteuer eines kleinen Sámi-Jungen. Erzählband 1'', [[saksakielâ]]n jurgâlâm [[Hannele Kara]]<ref name="finna-aikio-1888129">{{Nettikäldee|čujottâs= https://www.finna.fi/Record/lapinkirjasto.1888129 |nommâ= Nigá : Abenteuer eines kleinen Sámi-Jungen. Erzählband 1 |almostittem= Finna |čujottum=2026-04-26 |kielâ ={{se}}}}</ref> == Käldeeh == {{Käldeeh|sárgáttuvah}} {{DEFAULTSORT:Aikio, Niilo}} [[Luokka:Sämmiliih kirječälleeh]] [[Luokka:Sämmiliih toimâtteijeeh]] n51j5xh5rpb8irakqy5ren6gub84otn 0 30309 155006 153499 2026-06-16T18:39:37Z SeipiBot 3595 Bot: tavesämmilâš -> orjâlâš 155006 wikitext text/x-wiki '''Johannes Vang''' (š. [[porgemáánu 1.]] peeivi [[2001]]) lii orjâlâš-kveeni stivrejeijee já kietâčällee Taažâ peln já ohtâ [[Rett Vest]]&nbsp;-pyevtittâsfinnoduv vuáđudeijein. == Palhâšumeh == * [[2026]] – Tromsø Palm – Films from the North / Shorts uánihiselleekooveest ''Borderline''<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.tiff.no/en/news/award-winners-at-tromso-international-film-festival-2026|nommâ=Award Winners at Tromsø International Film Festival 2026|almostittem=Tromsa aalmugijkoskâsâš elleekovefestivaal TIFF|äigimuddo=2026-01-25|čujottum=2026-05-05|kielâ={{en}}}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh}} {{DEFAULTSORT:Vang, Johannes}} [[Luokka:Ive 2001 šoddâmeh]] [[Luokka:Sämmiliih stivrejeijeeh]] 921yaiejd6dfp9aublzj9vx7atwvag9 10 30490 155090 154459 2026-06-17T05:29:23Z Seipinne 19 155090 wikitext text/x-wiki {| align="right" style="margin-left:0.5em;" class="toc nomobile" !colspan=2 style="background: #ccc;"| {{#if:{{{1|}}} |<div style="text-align:center; font-size:500%; font-family:'times new roman',times,georgia,serif; padding:0.5em 0.3em">{{{1}}}</div><hr/>}} [[Koskâmerkkâ|Koskâmeerhah]] |- | [[čuogâstâh]] || '''.''' |- | [[cekki]] || ''',''' |- | [[tublečuogâstâh]] || '''<nowiki>:</nowiki>''' |- |[[peličuogâstâh]] || ''';''' |- |[[koččâmâšmerkkâ]] || '''?''' |- |[[čuorvimmerkkâ]] || '''!''' |- |[[suoppimmerkkâ]] || '''’''' |- |[[luoihâttemmerkkâ|luoihâttemmeerhah]] || '''”&nbsp;”''', '''»&nbsp;»''', '''’&nbsp;’''' |- |[[särgismeerhah]] || '''-''', '''–''', '''—''', '''−''' |- |[[topâlduvah]] || '''(&nbsp;)''', '''[&nbsp;]''', '''{&nbsp;}''', '''&lang;&nbsp;&rang;''' |- |[[kulmâ čuogâstuv]] || '''&hellip;''' |- |[[vinesäärgis]] || '''/''' |- |[[monnjâvinesäärgis]] || '''\''' |- |[[koskâspokkâlem]] || &nbsp; |}<noinclude> [[Luokka:Kielânavigistemmyenstereh|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 25ft2wxdsmumupl07trfmbko7u2xlhe 0 30561 154927 154924 2026-06-16T12:33:38Z Yupik 23 /* Ellips uásih */ 154927 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|left|Tast ''a'' lii kuhemus aksel pelikukkodâh já ''b'' uánihumos aksel pelikukkodâh]] * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]] * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn ''F<sub>1'' já ''F<sub>2''. * [[koskâčyegis]]: saje, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin ''c''. {{clear}} <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lij meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] 6qn3agkmwwsbe2qo3p0q92327ckpkxx 154928 154927 2026-06-16T12:34:32Z Yupik 23 /* Ellips uásih */ 154928 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|left|Tast ''a'' lii kuhemus aksel pelikukkodâh já ''b'' uánihumos aksel pelikukkodâh]] * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]]. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin ''a''. * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin ''b''. * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn ''F<sub>1'' já ''F<sub>2''. * [[koskâčyegis]]: saje, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin ''c''. {{clear}} <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lij meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] rjjpdpbc6pfx0i4rie871zuzextm03n 154929 154928 2026-06-16T12:35:13Z Yupik 23 čyegis 154929 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|left|Tast ''a'' lii kuhemus aksel pelikukkodâh já ''b'' uánihumos aksel pelikukkodâh]] * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]]. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin ''a''. * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin ''b''. * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn ''F<sub>1'' já ''F<sub>2''. * [[koskâčyegis]]: čyegis, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin ''c''. {{clear}} <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lij meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] 40tkho79ormkn8mzakkq4pxvl03nxfo 154930 154929 2026-06-16T12:36:59Z Yupik 23 /* Ellips uásih */ 154930 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|left|Tast ''a'' lii kuhemus aksel pelikukkodâh já ''b'' uánihumos aksel pelikukkodâh]] * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]]. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin ''a''. * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin ''b''. * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn ''F<sub>1'' já ''F<sub>2''. * [[koskâčyegis]]: čyegis, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh [[jiärdu|jerdust]]. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin ''c''. {{clear}} <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lij meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] 4b7h9dlcbnsdd7dj3z7huzkws9ya1aa 154931 154930 2026-06-16T14:39:09Z Yupik 23 /* Ellips uásih */ 154931 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|left|Tast <math display="inline">a</math> lii kuhemus aksel pelikukkodâh já <math display="inline">b</math> uánihumos aksel pelikukkodâh]] * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]]. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">a</math>. * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">b</math>. * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn <math display="inline">F<sub>1</math> já <math display="inline">F<sub>2</math>. * [[koskâčyegis]]: čyegis, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh [[jiärdu|jerdust]]. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin <math display="inline">C</math>. {{clear}} <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lij meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] nbhu3um0w8rjd09ktnuk1ct4w3z5wyb 154932 154931 2026-06-16T14:40:02Z Yupik 23 /* Ellips uásih */ 154932 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|left|Tast <math display="inline">a</math> lii kuhemus aksel pelikukkodâh já <math display="inline">b</math> uánihumos aksel pelikukkodâh]] * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]]. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">a</math>. * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">b</math>. * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn <math display="inline">F_1</math> já <math display="inline">F_2</math>. * [[koskâčyegis]]: čyegis, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh [[jiärdu|jerdust]]. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin <math display="inline">C</math>. {{clear}} <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lij meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] c8hs7hc5dr65b21cgss9cbjzd2e5svd 154933 154932 2026-06-16T14:40:23Z Yupik 23 /* Ellips uásih */ 154933 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]]. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">a</math>. * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">b</math>. * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn <math display="inline">F_1</math> já <math display="inline">F_2</math>. * [[koskâčyegis]]: čyegis, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh [[jiärdu|jerdust]]. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin <math display="inline">C</math>. [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|center|Tast <math display="inline">a</math> lii kuhemus aksel pelikukkodâh já <math display="inline">b</math> uánihumos aksel pelikukkodâh]] {{clear}} <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lij meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] 0qdn9te46k8y5pakig2g0t0f1gfdiw3 154934 154933 2026-06-16T14:40:34Z Yupik 23 /* Ellips uásih */ 154934 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]]. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">a</math>. * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">b</math>. * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn <math display="inline">F_1</math> já <math display="inline">F_2</math>. * [[koskâčyegis]]: čyegis, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh [[jiärdu|jerdust]]. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin <math display="inline">C</math>. <br> [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|center|Tast <math display="inline">a</math> lii kuhemus aksel pelikukkodâh já <math display="inline">b</math> uánihumos aksel pelikukkodâh]] <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lij meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] ajog94m6rebvhltlawpx1ni7q303xmn 154942 154934 2026-06-16T15:38:57Z Yupik 23 /* Ellips uásih */ 154942 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]]. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">a</math>. * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto. Kooveest taan akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">b</math>. * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn <math display="inline">F_1</math> já <math display="inline">F_2</math>. * [[koskâčyegis]]: čyegis, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh [[jiärdu|jerdust]] ađai koordinaatâstuv [[origo]]. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin <math display="inline">C</math>. <br> [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|center|Tast <math display="inline">a</math> lii kuhemus aksel pelikukkodâh já <math display="inline">b</math> uánihumos aksel pelikukkodâh]] <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lij meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] 9qfc3i2j679m4tk443q30ejtigzy4dt 154945 154942 2026-06-16T17:43:24Z Seipinne 19 154945 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]]. Kooveest taat akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">a</math>. * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto. Kooveest taat akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">b</math>. * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn <math display="inline">F_1</math> já <math display="inline">F_2</math>. * [[koskâčyegis]]: čyegis, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh [[jiärdu|jerdust]] ađai koordinaatâstuv [[origo]]. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin <math display="inline">C</math>. <br> [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|center|Tast <math display="inline">a</math> lii kuhemus aksel pelikukkodâh já <math display="inline">b</math> uánihumos aksel pelikukkodâh]] <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lii meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] 1vreuyvpqe83z4l98ggxsi2clisu13e 154953 154945 2026-06-16T18:14:54Z Seipinne 19 154953 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]]. Kooveest taat akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">a</math>. * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto. Kooveest taat akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">b</math>. * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn <math display="inline">F_1</math> já <math display="inline">F_2</math>. * [[koskâčyegis]]: čyegis, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh [[jiärdu|jerdust]] ađai koordinaatâstuv [[origo]]st. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin <math display="inline">C</math>. <br> [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|center|Tast <math display="inline">a</math> lii kuhemus aksel pelikukkodâh já <math display="inline">b</math> uánihumos aksel pelikukkodâh]] <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lii meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] 7ugi5brllnfogiuho7awma6iy34b867 154954 154953 2026-06-16T18:16:28Z Seipinne 19 154954 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:A circle, and an ellipse.png|thumb|Kooveest jurbâdâs lii čuovjâd já ellips ruopsâd]] '''Ellips''', '''kuhendâlâšjuurbâs''' teikkâ '''kuheldâlâšjuurbâs''' lii kiddejum [[nube tääsi kavre]]. Tom puáhtá jurdâččiđ vonâttum teikkâ tapčestum [[jurbâdâs]]sân.<ref name="mls-ellipsi-10323">{{Nettikäldee|čujottâs=https://matematiikkalehtisolmu.fi/sanakirja/e.html#10323|nommâ=Ellipsi (engl. Ellipse)|almostittem=Matematiikan verkkosanakirja|čujottum=2026-06-15|kielâ={{fi}}}}</ref> == Ellips uásih == * [[stuorrâaksel]]: ellips kuhemus [[čoođâmitto]]. Kooveest taat akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">a</math>. * [[uccâaksel]]: ellips uánihumos čoođâmitto. Kooveest taat akselpeeli lii merkkejum pustaváin <math display="inline">b</math>. * [[puáldimčyegis|puáldimčuággáh]]: kyehti čuággá stuorrâakselist. Kooveest taah láá merkkejum pustavijgijn <math display="inline">F_1</math> já <math display="inline">F_2</math>. * [[koskâčyegis]]: čyegis, kost stuorrâ- já uccâaksel ratkâšuveh [[jiärdu|jerdust]] ađai [[koordinaatâstâh|koordinaatâstuv]] [[origo]]st. Kooveest taat čyegis lii merkkejum pustaváin <math display="inline">C</math>. <br> [[Tiätuvuárkká:Ellipse semi-major and minor axes.svg|thumb|center|Tast <math display="inline">a</math> lii kuhemus aksel pelikukkodâh já <math display="inline">b</math> uánihumos aksel pelikukkodâh]] <!--== Ellips sárgum == == Ellips historjá ==--> == Vijđodâh == Ellips [[Vijđodâh|vijđoduv]] <math>A</math> puáhtá reknistiđ čuávuváá kaavast<ref name="snl-ellipse">{{Nettikäldee|čujottâs=https://snl.no/ellipse_-_matematikk|nommâ=ellipse (matematikk)|tahhee=Aubert, Karl Egil já Vatne, Jon Eivind|almostittem=Store norske leksikon|äigimuddo=2025-02-24|čujottum=2026-06-15|kielâ={{nb}}}}</ref>: <math>A = \pi \cdot ab, </math> mast ''a'' já ''b'' láá ellips akselpeleh. Huámmáš, ete ko akselpeleh láá siämmáá kuheh, talle kovos lii jurbâdâs já vijđoduv ciälhus lii ''&#x3C0;&#xB7;r&#xB2;''. == Ovtâldâh == [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|pienoiskuva|[[Jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]] [[lávulâh|lávuluvvâst]]]] Ko ellips koskâčyegis lii čuággást ''(x₀,y₀)'', ellips ovtâldâh lii: <math>\frac{(x-x_0)^2} {a^2} + \frac{(y-y_0)^2} {b^2} = 1\!</math> , mast <math>a,b\in\mathbb{R}</math>. Ellips ovtâldâh parameetterhäämist: <math>\left\{\begin{matrix}x = x_0+a\cos{t} \\ y = y_0+b\sin{t}\end{matrix}\right.</math> , mast <math>a,b,t,x_0,y_0\in\mathbb{R}</math>. Lii meiddei máhđulâš čäälliđ ellips ovtâlduv čuávuvávt: <math>A x^2 + B x y + C y^2 + D x + E y + F = 0\!</math> , mast <math>A,B,C,D,E,F\in\mathbb{R}</math>. Kaavain ''a'' lii ''x''-aksel akselpele kukkodâh já ''b'' ''y''-aksel akselpele kukkodâh. Jis ''a = b = r'', talle taat lii [[jurbâdâs]], man [[suonjâr]] lii ''r''. <!--== Ellips maailmist == ==Škovlâlijd== * Lasetiäđuh ellipsijn láá siijđoin XX–XX (pittá XX-XX. XX) oppâkirjeest ''[]''. --> ==Fáádást eres soojijn== {{Commonscat-raddalâs}} == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] c8dcdsfyv2g0ezdxf68sgwxvnfo1kx1 0 30569 154935 2026-06-16T14:53:13Z Yupik 23 Uđđâ sijđo: '''Nube tääsi kavre''' lii kavre já nube tääsi polynomiovtâlduv [[Kovvejeijee (Matematiik)|kovvejeijee]]. [[Karteesisâš koordinaatâstâh|Karteesisii koordinaatâstuvvâst]] puoh nube tääsi kavreh láá [[Lávulâhčuopâs|lávulâhčuoppâseh]]. == Ovtâldâh == Táválávt nube tääsi kavre ovtâlduv lii <math>Ax^2 + Bxy + Cy^2 +Dx + Ey + F = 0\;</math>, mast <math>A</math>, <math>B</math> já <math>C</math> iä lah siämmáá ääigi nollá. ==== Lávulâhč... 154935 wikitext text/x-wiki '''Nube tääsi kavre''' lii kavre já nube tääsi polynomiovtâlduv [[Kovvejeijee (Matematiik)|kovvejeijee]]. [[Karteesisâš koordinaatâstâh|Karteesisii koordinaatâstuvvâst]] puoh nube tääsi kavreh láá [[Lávulâhčuopâs|lávulâhčuoppâseh]]. == Ovtâldâh == Táválávt nube tääsi kavre ovtâlduv lii <math>Ax^2 + Bxy + Cy^2 +Dx + Ey + F = 0\;</math>, mast <math>A</math>, <math>B</math> já <math>C</math> iä lah siämmáá ääigi nollá. ==== Lávulâhčuoppâsij šlaajah ==== Jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> , te šadda [[Ellips (geometria)|ellips]], # <math>B^2 - 4AC = 0 </math> , te šadda [[paraabel]] já # <math>B^2 - 4AC > 0 </math> , te šadda [[hyperbel]]. Toos lasseen jis <math>B^2 - 4AC < 0 </math> sehe <math>A = C </math> já <math>B = 0 </math> , te šadda [[jurbâdâs]]. == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] k92rxsvgwslop4z8mnlodmir6tb0ir0 154936 154935 2026-06-16T14:53:49Z Yupik 23 154936 wikitext text/x-wiki '''Nube tääsi kavre''' lii nube tääsi polynomiovtâlduv [[Kovvejeijee (Matematiik)|kovvejeijee]]. [[Karteesisâš koordinaatâstâh|Karteesisii koordinaatâstuvvâst]] puoh nube tääsi kavreh láá [[Lávulâhčuopâs|lávulâhčuoppâseh]]. == Ovtâldâh == Táválávt nube tääsi kavre ovtâlduv lii <math>Ax^2 + Bxy + Cy^2 +Dx + Ey + F = 0\;</math>, mast <math>A</math>, <math>B</math> já <math>C</math> iä lah siämmáá ääigi nollá. ==== Lávulâhčuoppâsij šlaajah ==== Jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> , te šadda [[Ellips (geometria)|ellips]], # <math>B^2 - 4AC = 0 </math> , te šadda [[paraabel]] já # <math>B^2 - 4AC > 0 </math> , te šadda [[hyperbel]]. Toos lasseen jis <math>B^2 - 4AC < 0 </math> sehe <math>A = C </math> já <math>B = 0 </math> , te šadda [[jurbâdâs]]. == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] r1dq93i1p2su8zkls4bz9er31q2z10u 154937 154936 2026-06-16T14:55:01Z Yupik 23 154937 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|thumb|Nube tääsi kavreh [[lávulâh|lávuluvvâst]]: [[jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]]]] '''Nube tääsi kavre''' lii nube tääsi polynomiovtâlduv [[Kovvejeijee (Matematiik)|kovvejeijee]]. [[Karteesisâš koordinaatâstâh|Karteesisii koordinaatâstuvvâst]] puoh nube tääsi kavreh láá [[Lávulâhčuopâs|lávulâhčuoppâseh]]. == Ovtâldâh == Táválávt nube tääsi kavre ovtâlduv lii <math>Ax^2 + Bxy + Cy^2 +Dx + Ey + F = 0\;</math>, mast <math>A</math>, <math>B</math> já <math>C</math> iä lah siämmáá ääigi nollá. ==== Lávulâhčuoppâsij šlaajah ==== Jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> , te šadda [[Ellips (geometria)|ellips]], # <math>B^2 - 4AC = 0 </math> , te šadda [[paraabel]] já # <math>B^2 - 4AC > 0 </math> , te šadda [[hyperbel]]. Toos lasseen jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> sehe <math>A = C </math> já <math>B = 0 </math> , te šadda [[jurbâdâs]]. == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] 02juafc37utram8jhy20t4nqo4tbrww 154938 154937 2026-06-16T14:56:24Z Yupik 23 154938 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|thumb|Nube tääsi kavreh [[lávulâh|lávuluvvâst]]: [[jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]]]] '''Nube tääsi kavre''' lii nube tääsi polynomiovtâlduv [[Kovvejeijee (Matematiik)|kovvejeijee]]. == Ovtâldâh == Táválávt nube tääsi kavre ovtâlduv lii <math>Ax^2 + Bxy + Cy^2 +Dx + Ey + F = 0\;</math>, mast <math>A</math>, <math>B</math> já <math>C</math> iä lah siämmáá ääigi nollá. ==== Lávulâhčuoppâsij šlaajah karteesisii koordinaatâstuvvâst ==== [[Karteesisâš koordinaatâstâh|Karteesisii koordinaatâstuvvâst]] puoh nube tääsi kavreh láá [[Lávulâhčuopâs|lávulâhčuoppâseh]]. Jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> , te šadda [[Ellips (geometria)|ellips]], # <math>B^2 - 4AC = 0 </math> , te šadda [[paraabel]] já # <math>B^2 - 4AC > 0 </math> , te šadda [[hyperbel]]. Toos lasseen jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> sehe <math>A = C </math> já <math>B = 0 </math> , te šadda [[jurbâdâs]]. == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] jfcytq1hbskxarcynyrq967dep0xz43 154939 154938 2026-06-16T14:56:33Z Yupik 23 154939 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|thumb|Nube tääsi kavreh [[lávulâh|lávuluvvâst]]: [[jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]]]] '''Nube tääsi kavre''' lii nube tääsi polynomiovtâlduv [[Kovvejeijee (Matematiik)|kovvejeijee]]. == Ovtâldâh == Táválávt nube tääsi kavre ovtâlduv lii <math>Ax^2 + Bxy + Cy^2 +Dx + Ey + F = 0\;</math>, mast <math>A</math>, <math>B</math> já <math>C</math> iä lah siämmáá ääigi nollá. == Lávulâhčuoppâsij šlaajah karteesisii koordinaatâstuvvâst == [[Karteesisâš koordinaatâstâh|Karteesisii koordinaatâstuvvâst]] puoh nube tääsi kavreh láá [[Lávulâhčuopâs|lávulâhčuoppâseh]]. Jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> , te šadda [[Ellips (geometria)|ellips]], # <math>B^2 - 4AC = 0 </math> , te šadda [[paraabel]] já # <math>B^2 - 4AC > 0 </math> , te šadda [[hyperbel]]. Toos lasseen jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> sehe <math>A = C </math> já <math>B = 0 </math> , te šadda [[jurbâdâs]]. == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] bszckopol36eymobt8w9stsnmcaxv16 154940 154939 2026-06-16T15:01:48Z Yupik 23 +kove 154940 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Conic_section_with_torch_light.svg|thumb|Nube tääsi [[kavre|koovrij]] rähtim lummâlamppuin siäinán]] [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|thumb|Nube tääsi kavreh [[lávulâh|lávuluvvâst]]: [[jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]]]] '''Nube tääsi kavre''' lii nube tääsi polynomiovtâlduv [[Kovvejeijee (Matematiik)|kovvejeijee]]. == Ovtâldâh == Táválávt nube tääsi kavre ovtâlduv lii <math>Ax^2 + Bxy + Cy^2 +Dx + Ey + F = 0\;</math>, mast <math>A</math>, <math>B</math> já <math>C</math> iä lah siämmáá ääigi nollá. == Lávulâhčuoppâsij šlaajah karteesisii koordinaatâstuvvâst == [[Karteesisâš koordinaatâstâh|Karteesisii koordinaatâstuvvâst]] puoh nube tääsi kavreh láá [[Lávulâhčuopâs|lávulâhčuoppâseh]]. Jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> , te šadda [[Ellips (geometria)|ellips]], # <math>B^2 - 4AC = 0 </math> , te šadda [[paraabel]] já # <math>B^2 - 4AC > 0 </math> , te šadda [[hyperbel]]. Toos lasseen jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> sehe <math>A = C </math> já <math>B = 0 </math> , te šadda [[jurbâdâs]]. == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] mwb6zo6s3r9hag2h5gfln9u1qmcm99n 154941 154940 2026-06-16T15:02:05Z Yupik 23 [[]] 154941 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Conic_section_with_torch_light.svg|thumb|Nube tääsi [[kavre|koovrij]] rähtim [[lummâlamppu]]in siäinán]] [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|thumb|Nube tääsi kavreh [[lávulâh|lávuluvvâst]]: [[jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]]]] '''Nube tääsi kavre''' lii nube tääsi polynomiovtâlduv [[Kovvejeijee (Matematiik)|kovvejeijee]]. == Ovtâldâh == Táválávt nube tääsi kavre ovtâlduv lii <math>Ax^2 + Bxy + Cy^2 +Dx + Ey + F = 0\;</math>, mast <math>A</math>, <math>B</math> já <math>C</math> iä lah siämmáá ääigi nollá. == Lávulâhčuoppâsij šlaajah karteesisii koordinaatâstuvvâst == [[Karteesisâš koordinaatâstâh|Karteesisii koordinaatâstuvvâst]] puoh nube tääsi kavreh láá [[Lávulâhčuopâs|lávulâhčuoppâseh]]. Jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> , te šadda [[Ellips (geometria)|ellips]], # <math>B^2 - 4AC = 0 </math> , te šadda [[paraabel]] já # <math>B^2 - 4AC > 0 </math> , te šadda [[hyperbel]]. Toos lasseen jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> sehe <math>A = C </math> já <math>B = 0 </math> , te šadda [[jurbâdâs]]. == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] tlyyya5d46vops3d1vcig0spoaafjzk 154943 154941 2026-06-16T15:44:03Z Yupik 23 +käldee 154943 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Conic_section_with_torch_light.svg|thumb|Nube tääsi [[kavre|koovrij]] rähtim [[lummâlamppu]]in siäinán]] [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|thumb|Nube tääsi kavreh [[lávulâh|lávuluvvâst]]: [[jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]]]] '''Nube tääsi kavre''' lii kyevti [[muttojeijee]] [[nube tääsi polynomi|nube tääsi polynomiovtâlduv]] [[Kovvejeijee (Matematiik)|kovvejeijee]].<ref name="mk-385">{{Kirjekäldee|Nommâ=Matematiikan käsikirja|Almostittee=Tammi|Tahhee=Thompson, Jan (toim.)|Ihe=1991|Sijđo=385|Isbn=951-31-0471-0|Kielâ={{fi}}|Čujottum=2026-06-16}}</ref> == Ovtâldâh == Táválávt nube tääsi kavre ovtâlduv lii <math>Ax^2 + Bxy + Cy^2 +Dx + Ey + F = 0\;</math>, mast <math>A</math>, <math>B</math> já <math>C</math> iä lah siämmáá ääigi nollá. == Lávulâhčuoppâsij šlaajah karteesisii koordinaatâstuvvâst == [[Karteesisâš koordinaatâstâh|Karteesisii koordinaatâstuvvâst]] puoh nube tääsi kavreh láá [[Lávulâhčuopâs|lávulâhčuoppâseh]]. Jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> , te šadda [[Ellips (geometria)|ellips]], # <math>B^2 - 4AC = 0 </math> , te šadda [[paraabel]] já # <math>B^2 - 4AC > 0 </math> , te šadda [[hyperbel]]. Toos lasseen jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> sehe <math>A = C </math> já <math>B = 0 </math> , te šadda [[jurbâdâs]]. == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] ebrlxnz8d136ml1y02ejopwllz02mzc 154944 154943 2026-06-16T15:45:19Z Yupik 23 tiv. 154944 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Conic_section_with_torch_light.svg|thumb|Nube tääsi [[kavre|koovrij]] rähtim [[lummâlamppu]]in siäinán]] [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|thumb|Nube tääsi kavreh [[lávulâh|lávuluvvâst]]: [[jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]]]] '''Nube tääsi kavre''' lii kyevti [[muttojeijee]] [[nube tääsi polynomi|nube tääsi polynomiovtâlduv]] [[Kovvejeijee (Matematiik)|kovvejeijee]].<ref name="mk-385">{{Kirjekäldee|Nommâ=Matematiikan käsikirja|Almostittee=Tammi|Tahhee=Thompson, Jan, Martinson, Thomas, Kauko, Virpi (toim.)|Ihe=1994|Sijđo=385|Isbn=951-31-0471-0|Kielâ={{fi}}|Čujottum=2026-06-16}}</ref> == Ovtâldâh == Táválávt nube tääsi kavre ovtâlduv lii <math>Ax^2 + Bxy + Cy^2 +Dx + Ey + F = 0\;</math>, mast <math>A</math>, <math>B</math> já <math>C</math> iä lah siämmáá ääigi nollá. == Lávulâhčuoppâsij šlaajah karteesisii koordinaatâstuvvâst == [[Karteesisâš koordinaatâstâh|Karteesisii koordinaatâstuvvâst]] puoh nube tääsi kavreh láá [[Lávulâhčuopâs|lávulâhčuoppâseh]]. Jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> , te šadda [[Ellips (geometria)|ellips]], # <math>B^2 - 4AC = 0 </math> , te šadda [[paraabel]] já # <math>B^2 - 4AC > 0 </math> , te šadda [[hyperbel]]. Toos lasseen jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> sehe <math>A = C </math> já <math>B = 0 </math> , te šadda [[jurbâdâs]]. == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] 8vgu6wgdshxahoim2yuhrwv1spc8zb2 154946 154944 2026-06-16T17:44:25Z Seipinne 19 /* Ovtâldâh */ 154946 wikitext text/x-wiki [[Tiätuvuárkká:Conic_section_with_torch_light.svg|thumb|Nube tääsi [[kavre|koovrij]] rähtim [[lummâlamppu]]in siäinán]] [[Tiätuvuárkká:Conic Sections.svg|thumb|Nube tääsi kavreh [[lávulâh|lávuluvvâst]]: [[jurbâdâs]], [[ellips]], [[paraabel]] já [[hyperbel]]]] '''Nube tääsi kavre''' lii kyevti [[muttojeijee]] [[nube tääsi polynomi|nube tääsi polynomiovtâlduv]] [[Kovvejeijee (Matematiik)|kovvejeijee]].<ref name="mk-385">{{Kirjekäldee|Nommâ=Matematiikan käsikirja|Almostittee=Tammi|Tahhee=Thompson, Jan, Martinson, Thomas, Kauko, Virpi (toim.)|Ihe=1994|Sijđo=385|Isbn=951-31-0471-0|Kielâ={{fi}}|Čujottum=2026-06-16}}</ref> == Ovtâldâh == Táválávt nube tääsi kavre ovtâldâh lii <math>Ax^2 + Bxy + Cy^2 +Dx + Ey + F = 0\;</math>, mast <math>A</math>, <math>B</math> já <math>C</math> iä lah siämmáá ääigi nollá. == Lávulâhčuoppâsij šlaajah karteesisii koordinaatâstuvvâst == [[Karteesisâš koordinaatâstâh|Karteesisii koordinaatâstuvvâst]] puoh nube tääsi kavreh láá [[Lávulâhčuopâs|lávulâhčuoppâseh]]. Jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> , te šadda [[Ellips (geometria)|ellips]], # <math>B^2 - 4AC = 0 </math> , te šadda [[paraabel]] já # <math>B^2 - 4AC > 0 </math> , te šadda [[hyperbel]]. Toos lasseen jis # <math>B^2 - 4AC < 0 </math> sehe <math>A = C </math> já <math>B = 0 </math> , te šadda [[jurbâdâs]]. == Käldeeh == {{Käldeeh}} [[Luokka:Kavreh]] 5evv8dl8h0p5joat1415kvsllzlh1kh 0 30570 154947 2026-06-16T18:08:04Z Seipinne 19 Uđđâ sijđo: {{Koskâmeerhah| - – — − }} '''Säärgismeerhâid''' kevttih kielâst já čälimist maaŋgâ tárguttâsân. Sárgáh láá maaŋgâlágáneh: kuálusmerkkâ adai vijve -, juurdâsäärgis – tâi —, já miinusmerkkâ −. Miinusmerkkâ lii váhá assab ko eres sárgáh. == Säärgismeerhah anarâškielâst == === Kuálusmeerhâ adai viijve - kevttim === Anarâškielâst kálusmerkkâ kiävttoo kuálussaanijn, meddâlistem merkkân, jiešnoomáin já labdospartikk... 154947 wikitext text/x-wiki {{Koskâmeerhah| - – — − }} '''Säärgismeerhâid''' kevttih kielâst já čälimist maaŋgâ tárguttâsân. Sárgáh láá maaŋgâlágáneh: kuálusmerkkâ adai vijve -, juurdâsäärgis – tâi —, já miinusmerkkâ −. Miinusmerkkâ lii váhá assab ko eres sárgáh. == Säärgismeerhah anarâškielâst == === Kuálusmeerhâ adai viijve - kevttim === Anarâškielâst kálusmerkkâ kiävttoo kuálussaanijn, meddâlistem merkkân, jiešnoomáin já labdospartikkâláin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4KmJUt4IlDXFl1R1fcALCL|nommâ=Kuálusmerkkâ adai vijve|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> === Juurdâsárgá kevttim === Anarâškielâst juurdâsäärgis kiävttoo raajijn, uásipeelij kooskâst, lasattâsâin, siitaat merkkân, valastâllâm- já kištottâllâmpuátusijn, já kyehti juurdâsäärgis meid meddâlistem merkkân, jis sitatist lii kuođđum sääni teikkâ kuhheeb pittá meddâl.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4rvNhHVxYxtiNJuksJASc0|nommâ=Juurdâsäärgis|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Koskâmeerhah]] poa0budw4r3hq0e1jh9ol8itandho4y 154952 154947 2026-06-16T18:13:32Z Seipinne 19 /* Kuálusmeerhâ adai viijve - kevttim */ 154952 wikitext text/x-wiki {{Koskâmeerhah| - – — − }} '''Säärgismeerhâid''' kevttih kielâst já čälimist maaŋgâ tárguttâsân. Sárgáh láá maaŋgâlágáneh: kuálusmerkkâ adai vijve -, juurdâsäärgis – tâi —, já miinusmerkkâ −. Miinusmerkkâ lii váhá assab ko eres sárgáh. == Säärgismeerhah anarâškielâst == === Kuálusmeerhâ adai viijve - kevttim === Anarâškielâst kálusmerkkâ kiävttoo kuálussaanijn, meddâlistem merkkân, jiešnoomâin já labdospartikkâláin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4KmJUt4IlDXFl1R1fcALCL|nommâ=Kuálusmerkkâ adai vijve|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> === Juurdâsárgá kevttim === Anarâškielâst juurdâsäärgis kiävttoo raajijn, uásipeelij kooskâst, lasattâsâin, siitaat merkkân, valastâllâm- já kištottâllâmpuátusijn, já kyehti juurdâsäärgis meid meddâlistem merkkân, jis sitatist lii kuođđum sääni teikkâ kuhheeb pittá meddâl.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4rvNhHVxYxtiNJuksJASc0|nommâ=Juurdâsäärgis|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Koskâmeerhah]] 95u14oc4slwmqmdqswoq8rkbcifha7m 155086 154952 2026-06-16T20:34:04Z Seipinne 19 155086 wikitext text/x-wiki {{Koskâmeerhah| - – — − }} '''Säärgismeerhâid''' kevttih kielâst já čälimist maaŋgâ tárguttâsân. Sárgáh láá maaŋgâlágáneh: kuálusmerkkâ ađai vijve -, juurdâsäärgis – tâi —, já miinusmerkkâ −. Miinusmerkkâ lii váhá assab ko eres sárgáh. == Säärgismeerhah anarâškielâst == === Kuálusmeerhâ adai viijve - kevttim === Anarâškielâst kálusmerkkâ kiävttoo kuálussaanijn, meddâlistem merkkân, jiešnoomâin já labdospartikkâláin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4KmJUt4IlDXFl1R1fcALCL|nommâ=Kuálusmerkkâ adai vijve|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> === Juurdâsárgá kevttim === Anarâškielâst juurdâsäärgis kiävttoo raajijn, uásipeelij kooskâst, lasattâsâin, siitaat merkkân, valastâllâm- já kištottâllâmpuátusijn, já kyehti juurdâsäärgis meid meddâlistem merkkân, jis sitatist lii kuođđum sääni teikkâ kuhheeb pittá meddâl.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4rvNhHVxYxtiNJuksJASc0|nommâ=Juurdâsäärgis|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Koskâmeerhah]] nwsw2kcowkrku85gpp1vh2b21ntlj2n 155087 155086 2026-06-16T20:34:25Z Seipinne 19 /* Säärgismeerhah anarâškielâst */ 155087 wikitext text/x-wiki {{Koskâmeerhah| - – — − }} '''Säärgismeerhâid''' kevttih kielâst já čälimist maaŋgâ tárguttâsân. Sárgáh láá maaŋgâlágáneh: kuálusmerkkâ ađai vijve -, juurdâsäärgis – tâi —, já miinusmerkkâ −. Miinusmerkkâ lii váhá assab ko eres sárgáh. == Säärgismeerhah anarâškielâst == === Kuálusmeerhâ ađai viijve - kevttim === Anarâškielâst kálusmerkkâ kiävttoo kuálussaanijn, meddâlistem merkkân, jiešnoomâin já labdospartikkâláin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4KmJUt4IlDXFl1R1fcALCL|nommâ=Kuálusmerkkâ adai vijve|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> === Juurdâsárgá kevttim === Anarâškielâst juurdâsäärgis kiävttoo raajijn, uásipeelij kooskâst, lasattâsâin, siitaat merkkân, valastâllâm- já kištottâllâmpuátusijn, já kyehti juurdâsäärgis meid meddâlistem merkkân, jis sitatist lii kuođđum sääni teikkâ kuhheeb pittá meddâl.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4rvNhHVxYxtiNJuksJASc0|nommâ=Juurdâsäärgis|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Koskâmeerhah]] a46823df4ehrw1tygynx8th0fbwd2y0 155088 155087 2026-06-17T04:48:58Z Seipinne 19 155088 wikitext text/x-wiki {{Koskâmeerhah| - – — − }} '''Särgismeerhâid''' kevttih kielâst já čälimist maaŋgâ tárguttâsân. Sárgáh láá maaŋgâlágáneh: kuálusmerkkâ ađai vijve -, juurdâsäärgis – tâi —, já miinusmerkkâ −. Miinusmerkkâ lii váhá assab ko eres sárgáh. == Säärgismeerhah anarâškielâst == === Kuálusmeerhâ ađai viijve - kevttim === Anarâškielâst kálusmerkkâ kiävttoo kuálussaanijn, meddâlistem merkkân, jiešnoomâin já labdospartikkâláin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4KmJUt4IlDXFl1R1fcALCL|nommâ=Kuálusmerkkâ adai vijve|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> === Juurdâsárgá kevttim === Anarâškielâst juurdâsäärgis kiävttoo raajijn, uásipeelij kooskâst, lasattâsâin, siitaat merkkân, valastâllâm- já kištottâllâmpuátusijn, já kyehti juurdâsäärgis meid meddâlistem merkkân, jis sitatist lii kuođđum sääni teikkâ kuhheeb pittá meddâl.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4rvNhHVxYxtiNJuksJASc0|nommâ=Juurdâsäärgis|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Koskâmeerhah]] t1a3semraz7pj2ggpix7e1ykpupzr5z 155089 155088 2026-06-17T04:49:34Z Seipinne 19 /* Säärgismeerhah anarâškielâst */ 155089 wikitext text/x-wiki {{Koskâmeerhah| - – — − }} '''Särgismeerhâid''' kevttih kielâst já čälimist maaŋgâ tárguttâsân. Sárgáh láá maaŋgâlágáneh: kuálusmerkkâ ađai vijve -, juurdâsäärgis – tâi —, já miinusmerkkâ −. Miinusmerkkâ lii váhá assab ko eres sárgáh. == Särgismeerhah anarâškielâst == === Kuálusmeerhâ ađai viijve - kevttim === Anarâškielâst kálusmerkkâ kiävttoo kuálussaanijn, meddâlistem merkkân, jiešnoomâin já labdospartikkâláin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4KmJUt4IlDXFl1R1fcALCL|nommâ=Kuálusmerkkâ adai vijve|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> === Juurdâsárgá kevttim === Anarâškielâst juurdâsäärgis kiävttoo raajijn, uásipeelij kooskâst, lasattâsâin, siitaat merkkân, valastâllâm- já kištottâllâmpuátusijn, já kyehti juurdâsäärgis meid meddâlistem merkkân, jis sitatist lii kuođđum sääni teikkâ kuhheeb pittá meddâl.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4rvNhHVxYxtiNJuksJASc0|nommâ=Juurdâsäärgis|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Koskâmeerhah]] 8tu25w9erft27fgxxmyt7i40ovm0znr 155091 155089 2026-06-17T05:29:53Z Seipinne 19 Seipinne siirdij siijđo [[Säärgismeerhah]] siijđon [[Särgismeerhah]] rähtihánnáá stivrim: Čäällimfeilâ noomâst 155089 wikitext text/x-wiki {{Koskâmeerhah| - – — − }} '''Särgismeerhâid''' kevttih kielâst já čälimist maaŋgâ tárguttâsân. Sárgáh láá maaŋgâlágáneh: kuálusmerkkâ ađai vijve -, juurdâsäärgis – tâi —, já miinusmerkkâ −. Miinusmerkkâ lii váhá assab ko eres sárgáh. == Särgismeerhah anarâškielâst == === Kuálusmeerhâ ađai viijve - kevttim === Anarâškielâst kálusmerkkâ kiävttoo kuálussaanijn, meddâlistem merkkân, jiešnoomâin já labdospartikkâláin.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4KmJUt4IlDXFl1R1fcALCL|nommâ=Kuálusmerkkâ adai vijve|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> === Juurdâsárgá kevttim === Anarâškielâst juurdâsäärgis kiävttoo raajijn, uásipeelij kooskâst, lasattâsâin, siitaat merkkân, valastâllâm- já kištottâllâmpuátusijn, já kyehti juurdâsäärgis meid meddâlistem merkkân, jis sitatist lii kuođđum sääni teikkâ kuhheeb pittá meddâl.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/4rvNhHVxYxtiNJuksJASc0|nommâ=Juurdâsäärgis|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-16}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Koskâmeerhah]] 8tu25w9erft27fgxxmyt7i40ovm0znr 0 30571 155092 2026-06-17T05:45:03Z Seipinne 19 Uđđâ sijđo: {{Koskâmeerhah| ”&nbsp;” »&nbsp;» ’&nbsp;’}} '''Luoihâttemmerkkâ''' lii [[koskâmerkkâ]], mon kevttih táválávt paaráin iäruttiđ luoihâttem teikâ siitaat eres teevstâst. == Luoihâttemmerkkâ anarâškielâst == Anarâškielâst luoihâttemmeerhah kalgeh čujottiđ siämmáá suundán kuábbáá-uv peln luoihâttem (”&nbsp;”, »&nbsp;» ), ađai ij nuuvt, ete nubbe lii veik vuálusooivij (“&nbsp;”). Luoihâttemmeerhâid kevttih sitatijn, luoi... 155092 wikitext text/x-wiki {{Koskâmeerhah| ”&nbsp;” »&nbsp;» ’&nbsp;’}} '''Luoihâttemmerkkâ''' lii [[koskâmerkkâ]], mon kevttih táválávt paaráin iäruttiđ luoihâttem teikâ siitaat eres teevstâst. == Luoihâttemmerkkâ anarâškielâst == Anarâškielâst luoihâttemmeerhah kalgeh čujottiđ siämmáá suundán kuábbáá-uv peln luoihâttem (”&nbsp;”, »&nbsp;» ), ađai ij nuuvt, ete nubbe lii veik vuálusooivij (“&nbsp;”). Luoihâttemmeerhâid kevttih sitatijn, luoihâtmist, tuojij nomâigijn, jiellâhnoomâin, já motomin meid jis haalijd tiäduttiđ, et mottoom sääni iättoo ironisávt tâi eres merhâšuumeest ko táválávt.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/5OG8KAQXBtMXLiDgNu2YCn|nommâ=Luoihâttemmeerhah|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-10}}</ref> === Peliluoihâttemmeerhah === Meid peliluoihâttemmeerhah kalgeh čujottiđ siämmáá suundán kuábbáá-uv peln luoihâttem (’&nbsp;’). Peliluoihâttemmeerhâid kevttih čäittiđ sääni merhâšume tâi jis táválii luoihâttemmeerhâi siste lii tárbu kevttiđ nuubijd luoihâttemmeerhâid.<ref>{{Nettikäldee|čujottâs=https://www.giella.org/articles/7jKfYSB615THone3AispJh|nommâ=Peliluoihâttemmeerhah|tahhee=Mettovaara, Jukka|almostittem=www.giella.org|äigimuddo=26.05.2026|čujottum=2026-06-10}}</ref> ==Käldeeh== {{Käldeeh}} [[Luokka:Koskâmeerhah]] tuxvnfraojrha6g3hjeupzg0ew2lcgu