Wikipedia
smwiki
https://sm.wikipedia.org/wiki/It%C5%ABlau_Muamua
MediaWiki 1.46.0-wmf.22
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Bernhard Funk
0
11335
48198
47710
2026-04-06T04:58:13Z
InternetArchiveBot
8817
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
48198
wikitext
text/x-wiki
'''Bernhard Ernst Carl Friedrich Funk''', ua taʻua foʻi ''Funck'' (* [[8. August]] [[1844]] i [[Neubrandenburg]]; † [[8. April]] [[1911]] i [[Berlin]]) o se fomaʻi Siamani, [[Meteorologie|meteorologe]] ma se [[Sammeln|faʻaputu mea]].
== Olaga ==
Na fanau Bernhard Funk o le atalii matua o le fomaʻi Neubrandenburger e igoa tutusa ma ia, faapea foʻi ma le fomaʻi a le taulaga ma le itumalo (Hans Ludwig Wilhelm) Bernhard Fun(c)k (1815–1894) ma lona faletua Auguste (Friederike Adolfine), geb. Brückner (1821–1857). O aiga uma e lua na aofia i le vasega maualuga o tagata o Neubrandenburg. O le tina o se apoapoapo o [[Ernst Theodor Johann Brückner]], o se [[Mecklenburg|Mecklenburg]] [[Theologe|faifeʻau]] ma tusitala, ua lauiloa o se sui o le [[Göttinger Hainbund]].
Na ola aʻe Funk faatasi ma ona uso e toʻasefulu, na a‘oa‘o i le [[Gymnasium]] i lona aai, pasi i le [[Michaelis]] 1866 le [[Abitur]] ma suʻesuʻe i le [[Humboldt-Universität zu Berlin|Berlin]] ma [[Eberhard Karls Universität Tübingen|Tübingen]] i le fomaʻi. Ina ua maeʻa ana suʻesuʻega, na siitia atu o ia i [[Australien]]. I le faaiʻuga o le 1870s na alu ai o ia e avea ma fomaʻi mo se kamupani fefaʻatauaʻiga i [[Samoa]], masalo [[Joh. Ces. Godeffroy & Sohn]], lea na nofo ai i le motu [[Upolu]] i le laumua [[Apia]]. O ia o le fomaʻi muamua na nonofo tumau i Samoa. I lana uluaʻi faaipoipoga i le 1881 na faaipoipo ai o ia i le afafine o le pirata [[William Hayes (Kapitän)|Bully Hayes]], lea na teteʻa ai i le tausaga na sosoo ai. Sa i ai se la tama. I lana faaipoipoga lona lua i le 1883 na faaipoipo ai Funk i le fafine Samoa o Senitima (1867–1956<ref>Das Geburtsjahr folgt einem um 1942 erstellten Stammbaum der FUN(C)K-Familie, der ihren Geburtstag mit 4. Juni 1867 angibt. Internetquellen nennen abweichend 1870 als ihr Geburtsjahr. {{Internetquelle |url=https://ancestors.familysearch.org/en/LBCR-C94/senetima-funk-1870-1956 |titel=FamilySearch.org |abruf=2023-02-07}}</ref>), afafine o le aliʻi o Talea. O le tusitala malaga Siamani [[Otto Ehrenfried Ehlers]] na lipotia i le 1895 nisi vaega o le olaga o Funk.<ref>Otto Ehrenfried Ehlers: ''Samoa, die Perle der Südsee.'' 4. Auflage, Paetel, Berlin 1900.</ref> I le tausaga 1910 na maʻi tigaina ai Bernhard Funk. O le mea lea na alu atu ai o ia i Berlin i le faamoemoe o se fesoasoani faafomaʻi, lea na maliu ai i le [[Vivantes Klinikum Am Urban|falemai a le taulaga i Urban]].<ref>[https://books.google.de/books?id=4EV4DwAAQBAJ&pg=PT12&lpg=PT12&dq=bernhard+Funk+samoa&source=bl&ots=tfH8bcq5yl&sig=ACfU3U3ia0QzVERk1ha4uMXfBwq6G9sxMg&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwj0_7WxhvLgAhVHIlAKHeTeDV0Q6AEwDXoECAgQAQ#v=onepage&q=bernhard%20Funk%20samoa&f=false Bernhard Funk]. In: ''Heimatkunde. Alles über Mecklenburg-Vorpommern.'' Hinstorff Verlag, Rostock 2009. (abgerufen am 8. März 2019)</ref> Na tanu o ia i le [[Alter Friedhof (Neubrandenburg)|fanuatanu tuai]] i lona aai fanau.<ref>Weder sein Grab noch sein Grabstein, den er sich mit einer unverheiratet gebliebenen älteren Schwester, Auguste (1850–1922), teilte, sind erhalten. Vom Grabstein existiert jedoch ein Foto.</ref>
== Galuega ==
O Bernhard Funk o se fomaʻi o le aiga ma uō a le tusitala [[Robert Louis Stevenson]].<ref>{{Webarchiv|url=https://www.yumpu.com/en/document/read/15957159/going-troppo-in-the-south-pacific-dr-bernhard-funk-of-samoa-1844-1911 |wayback=20220624175724 |text=Archivierte Kopie |archiv-bot=2024-07-27 02:24:00 InternetArchiveBot }}</ref> I le vailaʻau o le tropikala na ia atiaʻe ai le “Südsee-Cocktail” muamua i le lalolagi, mulimuli ane ua taʻua o le [[Dr. Funk]].<ref>Leilani Burgoyne: [https://cdn.auckland.ac.nz/assets/arts/Departments/german-slavonic/Leilani%20Burgoyne%20working%20paper.pdf ''Going Troppo in the South Pacific: Dr. Bernhard Funk of Samoa, 1844–1911.'' PDF-Datei, S. 22] (Working Papers of the Centre for Germanic Connections with New Zealand and the Pacific, 6.2007).</ref> Na tele foʻi isi mea e fiafia i ai Funk i tala atu o lana galuega fomaʻi. Na ia lomia suʻesuʻega i le meteorologie ma faatuina i Samoa se [[Wetterstation|nofoaga fuaina o le tau]] lea e iai pea i aso nei. Na tautala lelei o ia i le [[Samoanische Sprache|gagana Samoa]]<ref>Leilani Burgoyne: ''Going Troppo in the South Pacific: Dr. Bernhard Funk of Samoa, 1844-1911.'' [https://cdn.auckland.ac.nz/assets/arts/Departments/german-slavonic/Leilani%20Burgoyne%20working%20paper.pdf] (Working Papers of the Centre for Germanic Connections with New Zealand and the Pacific, 6.2007).</ref> ma tusia le uluai tusi faamatalaga Siamani-Samoa-Peretania faapea ma se tusi aʻoga mo le aʻoaʻoina o le gagana Samoa.<ref>Bernhard Funk: ''Kurze Anleitung zum Verständnis der Samoanischen Sprache. Grammatik und Vokabularium. Nebst einem Anhange: Meteorologische Notizen.'' Berlin 1893.</ref> Sa fiafia tele o ia i aganuʻu a le atunuu. Sa ia tausia le tele o agaifanua i lona fale. Na aʻoaʻoina e Senitima, le faletua a Funk, le gagana Siamani ma tautala lelei ai.<ref>[https://web.archive.org/web/20250708043601/https://www.neubrandenburg.de/index.php?ModID=7&FID=3330.5516.1&object=tx%7C3330.5516.1 ''Ausstellungseröffnung »Südseeparadies im Wandel - Der Neubrandenburger Arzt Dr. Bernhard Funk auf Samoa«''], neubrandenburg.de, 14. Juni 2022: „Während er sich dem Erlernen der samoanischen Kultur und Sprache widmete, lernte sie fließend Deutsch und wurde Teil der europäischen Gesellschaft in Samoa.“</ref>
== Aoina (faʻaauau) ==
O mea e sili ona maaleale i le malamalama naʻo le taimi e faʻaalia ai i faaaliga fesuiaʻi. Mai le aso 18 o Iuni seʻia oʻo i le 16 o Oketopa 2022 na faʻaalia ai e le Neubrandenburger Museum se faaaliga faapitoa e taʻua “Südseeparadies im Wandel - der Neubrandenburger Arzt Bernhard Funk in Samoa”.<ref>Henning Stallmeyer: [https://web.archive.org/web/20230204165552/https://www.nordkurier.de/neubrandenburg/exotische-taenze-bringen-suedsee-flair-nach-neubrandenburg-1848600206.html ''Samao-Ausstellung: Exotische Tänze bringen Südsee-Flair nach Neubrandenburg''], nordkurier.de, 18. Juni 2022.</ref> Na talanoaina ai le aganuʻu ma le talaʻaga o Samoa, aemaise lava le vaitaimi o le kolone. O le tagata na tausia le faaaliga o le ethnologe [[Nils Seethaler]].<ref>[https://web.archive.org/web/20231002054522/https://www.ndr.de/kultur/kunst/mecklenburg-vorpommern/Suedseeparadies-im-Wandel-Ausstellung-zeigt-koloniale-Zeit-in-Samoa,suedseeausstellung100.html ''"Südseeparadies im Wandel": Ausstellung in Neubrandenburg zeigt koloniale Zeit''], ndr.de, 20. Juli 2020</ref>
== Tusi/ Punaoa ==
Hermann Joseph Hiery [Hrsg.]: ''Die deutsche Südsee 1884–1914. Ein Handbuch.'' Schöningh, Paderborn [u. a.], 2001
Leilani Burgoyne: ''Going Troppo in the South Pacific: Dr. Bernhard Funk of Samoa, 1844–1911.'' (Working Papers of the Centre for Germanic Connections with New Zealand and the Pacific, 6.2007 [https://cdn.auckland.ac.nz/assets/arts/Departments/german-slavonic/Leilani%20Burgoyne%20working%20paper.pdf Digitalisat])
[https://vimeo.com/228024700 Das Leben des Dr. Bernhard Funk], Schülerprojekt auf vimeo.com (abgerufen am 8. März 2019)
[https://web.archive.org/web/20251106215918/https://www.museum-neubrandenburg.de/Sammeln-Forschen/Die-Samoa-Sammlung/ Samoa-Sammlung des Dr. Bernhard Funk] auf www.museum-neubrandenburg.de (abgerufen am 8. Februar 2023)
== Faamatalaga ==
hmczhn9md0ous07tzie7b6lnr0va33d