Wikipedia
snwiki
https://sn.wikipedia.org/wiki/Peji_Rekutanga
MediaWiki 1.46.0-wmf.21
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Tanhatu
0
3506
112994
112738
2026-03-29T06:54:57Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
112994
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="width: 20em;"
|-
! colspan="2" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 6
|-
|}
'''Tanhatu''' (nhanhatu) i[[nhamba]] inotevera [[shanu]] iyo yoteverwa ne[[nomwe]].
==Tsika==
*Mwari vakasika denga nenyika nezvose zvirimo mumazuva matanhatu, zuva rechinomwe vakaritara rive [[sabata]] rokuzorora.
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaGulu]] ne[[VaZigula]] vanoti '''mtandatu''' (n. six) vachireva [[tanhatu]].
*[[Herero]] inoti '''ta''' kana '''tu''' (to have the same size, length, rise to the same height). Sokuti '''oviti vi ta pamue''' - the sticks are equal length.
*[[Gurma]] vanoti táá (1. of the same origin; 2. to be equal, to resemble).
*[[Nawdm]] inoti taa (counterpart, with us, ours).
*[[Umbundu]] inoti epandu (n. six). Fananidzai nokuti '''kupanduka''' (branch out, separate).
[[Category:Zviperengo Zvehuwandu]]
bslrnwskdqwptdmau5f5yg6d30ox9eb
Chikunguru
0
4088
112980
112528
2026-03-29T00:08:39Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
112980
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable floatright"
|+
|
{|
|[[Chikumi|<<]]
! colspan="5" |Chikunguru
|[[Nyamavhuvhu|>>]]
|-
![[Musi weSvondo|Svo]]
![[Muvhuro|Mvh]]
![[Chipiri|Chp]]
![[Chitatu|Cht]]
![[Musi weChina|Chn]]
![[Musi weChishanu|Chs]]
![[Mugovera|Mg]]
|-
|
|
|
|
|[[Chikunguru 1|1]]
|[[Chikunguru 2|2]]
|[[Chikunguru 3|3]]
|-
|[[Chikunguru 4|4]]
|[[Chikunguru 5|5]]
|[[Chikunguru 6|6]]
|[[Chikunguru 7|7]]
|[[Chikunguru 8|8]]
|[[Chikunguru 9|9]]
|[[Chikunguru 10|10]]
|-
|[[Chikunguru 11|11]]
|[[Chikunguru 12|12]]
|[[Chikunguru 13|13]]
|[[Chikunguru 14|14]]
|[[Chikunguru 15|15]]
|[[Chikunguru 16|16]]
|[[Chikunguru 17|17]]
|-
|[[Chikunguru 18|18]]
|[[Chikunguru 19|19]]
|[[Chikunguru 20|20]]
|[[Chikunguru 21|21]]
|[[Chikunguru 22|22]]
|[[Chikunguru 23|23]]
|[[Chikunguru 24|24]]
|-
|[[Chikunguru 25|25]]
|[[Chikunguru 26|26]]
|[[Chikunguru 27|27]]
|[[Chikunguru 28|28]]
|[[Chikunguru 29|29]]
|[[Chikunguru 30|30]]
|[[Chikunguru 31|31]]
|-
| colspan="7" |
|}
|}
[[File:2003_Harare_Stadium,_Zimbabwe_557109164.jpg|thumb|240x240px|Zimbamwe munguva yemwedzi waChikunguru]]
'''Chikunguru''' (kureva ''Jurayi; Julayi'' pa[[Chishongrish]]) kana '''Kunguru''' [[Mwedzi yeGore|mwedzi]] wechinomwe wegore (pakati pa[[Chikumi]] na[[Nyamavhuvhu]]). Inotumidzwa zita remuchero we[[Nhunguru (muchero)|Nhunguru]] wemusango kubva mumuti wemunhunguru. Hutsvuku hwayo, hunopindirana nemavara emakwenzi anotunga musasa nemiti yemutondo inosimbisa uyu muvara wakakura mumwedzi waChikunguru.<ref>http://www.zambuko.com/mbirapage/shona_imports/pages/calendar_months.html Yakatariswa: 25 Chikumi 2021</ref>
Zvirimwa zvaoma uye zvakagadzirirwa kuchengetwa mumatura akasunga mhepo-akasimudzwa nematombo anonzi 'matura'. Mhepo yaChikunguru, ine simba rinokwana kubvisa ('kungurutsa') zvigadzirwa zvemwenje zvakaita semashizha akaoma, inobatsira winnow ('urutsa') zviyo. Kuurutsa kunobvisa hundi nezvimwe zvisaririra zvisingadiwe, zvisati zvachengeterwa.<ref>https://web.archive.org/web/20210625093338/https://zimboriginal.com/shona-names-of-months/#September Yakatariswa 25 Chikumi 2021</ref>
== Tsika dzevanhu ==
=== Ruambanyeredzi ===
[[File:Ruby gem.JPG|thumb|238x238px|Rubhi dombo rakakosha remwedzi waChikunguru]]
Muruambanyeredzi Chikunguru ine masaini ezodhiyaki maviri
* [[Gakanje (nyeredzi)|Gakanje]] (Kenza inotanga mumwedzi wa[[Chikumi]] pinda nekupera musi wa[[Chikunguru 22|22 Chikunguru]])
* [[Shumba (nyeredzi)|Shumba]] (Riyo inotanga [[Mudyakuwe|23 Chikunguru]] ichipera muna [[Nyamavhuvhu]])
*Dombo rakakosha remwedzi waChikunguru rinonzi: [[Rubhi (dombo)|Rubhi]].
==Mitauro yeAfrika==
*[[Bemba]] vanoti '''Cikungulupepo''' (n. July).
*[[Mbukushu]] vanoti '''rukungu''' (n. dust).
== Mabviro eruzivo ==
<references />
[[Category:Chikunguru]]
[[Category:Mwedzi weGore]]
[[Category:Karenda ye Chivanhu]]
0wjo8n08jxe9os11tf8cic9lfp703uu
Kukanga
0
5537
112986
104644
2026-03-29T06:20:37Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
112986
wikitext
text/x-wiki
Shoko rokuti '''kukanga''' (Dry roasting; parch) rinoreva kubika chikafu mu[[rwenga]], [[poto]] kana [[pani]] isina mvura. Chikafu ichi chinogonga kubikwa chine mafuta mashoma kana kuti pasina mafuta zvachose. Vanhu vanokanga [[nzungu]], [[chibage]], [[nyimo]] uye vanokanagwo [[nyama]] zvakare.
==Tsika==
Akanga nyimo a[[vangarara]].
==Mitauro yeAfrika==
*[[Umbundu]] vanoti '''olukango''' (n. parched corn) kureva [[chibage chakakangwa]].
*[[Kikuyu]] vanoti '''kokaranga''' (n. to fry) kureva [[kukaringa]]
*[[Kimbundu]] vanoti '''kukanga''' (v. fry). [[VaTaita]] vanoti '''kukalanga''' (n. to fry) kureva [[kukaringa]].
*[[Herero]] inoti '''vaura''' (v.t. parch - roast lightly e.g. corn, peas etc).
*[[Sagara]] vanoti kukaanga (n. to fry) kureva [[kukanga]].
*[[Chewa]] inoti '''kukanga''' (v. to be hard, tough, strong, firm, intractable - not docile or manageable).
*[[ChiNembe]] vanoti '''kanga''' (adj. dry; without water). Mamwe mazwi: kanga (v. become dry by evaporation, draining, wiping, etc.).
[[category:Kubika kweZimbabwe]]
3tgxmxcpv9medy7hulcxwftcbvomv37
Chikupo
0
5799
112971
108208
2026-03-28T21:34:56Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112971
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Weapon Sling 1.jpg|thumb|right|Chikupo chekukanda matombo]]
'''Chikupo''' (Sling - weapon) chombo chakagadzirwa netambo yakareba chinoshandiswa kukanda matombo achivhiririka kunorova muvengi. Pakati petambo pane chikumba panova ndipo panoiswa dombo. Dombo rinoiswa pakati nepakati rovhiriridzwa richizoregedzerwa zvinoita ripotserwe ne[[spidhi]] yakanyanya.
==Tsika==
MuBhaibheri, David akauraya Goliath mushure mokumurova nedombo raakakanda nechikupo.
==Mitauro yeBantu==
*[[VaVenda]] vanoti '''gatho''' kana '''magatho''' (n. sling).
*[[Mbukushu]] vanoti '''thikumba''' (n. skin) kureva ganda.
*[[Bemba]] inoti mukpo (n. hide).
==Zvinyorwa Zvinotodzana==
*[[Chikupo sezita]]
.
[[Category:Zvombo]].
9mbzc1g1t6ok6oeagl33qa7y6fzisin
Muparavara
0
8556
112955
112638
2026-03-28T17:49:41Z
JayMezza
20555
112955
wikitext
text/x-wiki
[[Zuda]], [[muparavara]], mbaravara kana [[Muparavara|mupara]] zvinoreva kuveurwa vhudzi rose nechisvo kana chigero chemugeri.
==Mitauro yeBantu==
*[[Teke-Kukuya]] inoti paara (adj. flat) kureva [[musandarara]].
*[[Bemba]] inoti pala (adj. alike) kureva [[kufanana]].
qm5mqpam7fejt2sftl40zsew9nd67jt
112960
112955
2026-03-28T18:37:56Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112960
wikitext
text/x-wiki
[[Zuda]], [[muparavara]], mbaravara kana [[Muparavara|mupara]] zvinoreva kuveurwa vhudzi rose nechisvo kana chigero chemugeri.
==Mitauro yeBantu==
*[[Teke-Kukuya]] inoti paara (adj. flat) kureva [[musandarara]].
*[[Bemba]] inoti pala (adj. alike) kureva [[kufanana]].
*[[Bemba]] inoti cipasho (n. likeness; the fact or quality of being alike) kureva [[kufanana]].
h6qg1xnyaqcvfj5uwdqmrs5z6l6c770
Chizvarirwo
0
9342
112972
79140
2026-03-28T21:41:09Z
JayMezza
20555
/* Mazwi eBantu */
112972
wikitext
text/x-wiki
Izwi rokuti [[chizvarirwo]] riri kushandiswa pano kuedza kuturikira chinonzi '''nature''' ku[[English]].
Izwi rokuti ''nature'' rinodudzirwa ku[[English]] richinzi - the material world, especially as surrounding humankind and existing independently of human activities.
*[[Matumbwa]] (tribe, clan, family name) zvichireva rudzi, dzinza kana mhuri.
*[[Chibarinye]] (Nature of thing of person) zvichireva [[chizvarirwo]].
*[[Dumburira]] (nature as in the place and location).?? Uku kuyedza kuvaka mazwi. Fananidzai nekuchera michero mu[[jerera]].
==Kurerutsa Mutauro==
*Irikidzayi munhu ane mwoyo werudo, icho [[chizvarirwo]] chake. Irikidzayi is by nature a loving person.
*[[Chizvarirwo]] chadzo [[mhumhi]] kuti dzinovhima dziri danga. It's the nature of wild dogs to hunt in a pack.
*Baba vaRopafadzo vaiva [[chizvarwa]] cheku[[Zambia]]. Ropafadzo's father was a native of Zambia.
== Mazwi eBantu ==
*[[VaWanga]] vanoti '''imero''' (n. nature; life; make-up; habits; customs; what s.o. is like - character & appearance).
*[[VaVenda]] vanoti '''Saintsi dza mupo''' (Natural Sciences).
*MaZulu vanoti '''imvelo''' (n. 1. Nature, natural state. 2. Habit, natural custom). Mamwe mazwi: '''ngokwemvelo''' (naturally).
*[[MaZulu]] vanoti '''imilo''' (n. nature). Mamwe mazwi: '''isimilo''' (Nature; characteristic). '''Mila''' (Germinate, sprout).
*MaZulu vanoti '''Yisimilo sesikhova ukulala emini''' (It is the nature of the owl to sleep in the daytime).
*VaMambwe vanoti vanoti '''kakwatilo''' (an innate quality - good or bad). Apa '''-kwata''' (to give birth to, to bring forth) zvinoreva kuzvara.
*[[Bemba]] vanoti '''cifyalilo''' (n. heredity).
[[category:Chezvipenyu]]
ggwoj0ncvbczhaerddctybqjdo7zy0x
Chipara
0
12268
112956
104117
2026-03-28T18:27:35Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112956
wikitext
text/x-wiki
*[[Munhu Mupara|Chipara]] (foreigner, stranger).
*[[Chipara, sezita]]
==Mitauro yeBantu==
*[[VaMaconde]] vanoti '''chipala''' (smithy, place where forge is located). Zvichida izwi iri rinotodzana nezita rinonzi '''Chipara'''.
*[[Chuabo]] vanoti '''cipala''' (n. blacksmith's tools) vachireva zvombo zve[[mhizha]].
*[[Chewa]] ne[[Yao]] vanoti '''chipala''' (blacksmith's forge). [[Nyaneka]] vanoti '''otyipala''' (n. face) kureva chiso.
*[[Herero]] inoti '''otyipara''' (front; forehead). [[VaMakua]] vanoti '''ichipara''' (Mould).
*[[Umbundu]] inoti '''ocipala''' kana '''ocikumo''' (forehead).
{{Kujekesa}}
dgaybdweml1wh0vmhwqmd42wfxuvfr3
Marandure
0
12826
112957
80888
2026-03-28T18:30:53Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112957
wikitext
text/x-wiki
[[Marandure]] izita remhuri mu[[Zimbabwe]].
*[[Kurandura]]; [[kurandutsira]] kana kununura (intervene) zvinoreva kupindira pakati pevanhu vari kurwa nechinangwa chekumisa kurwa. [[Marandure]] anenge ari munhu wacho ari kurandutsira.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[MaZulu]] vanoti '''landula''' (Deny; plead an excuse; plead inability; plead non-possession of what's asked for). '''Ukulandula ugwayi''' (plead inability to supply snuff).
*MaZulu vanoti '''isilanduli''' (1. Survivor who reports the death of his companions; 2. Person sent to make an excuse).
*[[VaRwanda]] vanoti '''kurandura''' (to pull out, uproot) kureva kudzupura. [[VaIkizu]] vanoti '''-randura''' (rip (to pieces)) zvichireva [[kubvaruranya]].
*[[VaZigula]] vanoti '''kulandula''' (talk engagingly; chatting up; answer, reply).
*[[Bemba]] vanoti '''kulandula''' (v. to avenge).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
lalhhehzfcrehweuxffzd9y4ahfdati
112958
112957
2026-03-28T18:32:29Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112958
wikitext
text/x-wiki
[[Marandure]] izita remhuri mu[[Zimbabwe]].
*[[Kurandura]]; [[kurandutsira]] kana kununura (intervene) zvinoreva kupindira pakati pevanhu vari kurwa nechinangwa chekumisa kurwa. [[Marandure]] anenge ari munhu wacho ari kurandutsira.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[Bemba]] vanoti '''kulandula''' (v. to avenge).
*[[MaZulu]] vanoti '''landula''' (Deny; plead an excuse; plead inability; plead non-possession of what's asked for). '''Ukulandula ugwayi''' (plead inability to supply snuff).
*MaZulu vanoti '''isilanduli''' (1. Survivor who reports the death of his companions; 2. Person sent to make an excuse).
*[[VaRwanda]] vanoti '''kurandura''' (to pull out, uproot) kureva kudzupura. [[VaIkizu]] vanoti '''-randura''' (rip (to pieces)) zvichireva [[kubvaruranya]].
*[[VaZigula]] vanoti '''kulandula''' (talk engagingly; chatting up; answer, reply).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
jmmjqej33zedfg8401tty3tvwtg0mwp
Masoka
0
13126
112969
100801
2026-03-28T19:12:24Z
JayMezza
20555
112969
wikitext
text/x-wiki
*[[Masoka sezita]]
*Masoka
==Mitauro yeAfrika==
*[[Bemba]] inoti sokala (v. discover). [[Bemba]] inoti sokalola (v. divulge).
{{Kujekesa}}
bj8fwnjq7a9qk0th9t3ecve597scosl
Kupungudza
0
13588
112990
77181
2026-03-29T06:41:57Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112990
wikitext
text/x-wiki
[[Kupungudza]] (to reduce, to take away from) kana kubvisa.
*[[Kupungura]] (v. to pour, to reduce).
==Mitauro yeBantu==
*[[VaSwahili]] vanoti '''punga''' (decrease, diminish, let up; shorten). Mamwe mazwi: '''kipunguo''' (1. reduction, decrease, absence, lack, shortage). VaSwahili vanoti '''kipunguzi''' (vi. deduction, discount, rebate).
*[[VaDigo]] vanoti '''phunguza''' (to reduce) vachireva [[kupungudza]].
*[[VaTaita]] vanoti '''kupunguza''' (v. lessen, decrease) vachireva [[kupungudza]].
*[[VaYao]] vanoti '''kupungula''' (v. pour, pour out of one vessel into another, reduce) kureva [[kupungura]].
*[[VaUmbundu]] vanoti '''pungula''' (v. separate, assort) kureva [[kupungura]].
*[[MaZulu]] vanoti '''pungula''' (deduct) vachibvira kupungudza.
*[[Zigula]] vanoti '''kuhungula''' (reduce; decrease; shorten) kureva [[kupungura]].
*[[VaGiryama]] vanoti '''kuhunguka-kwe''' (deficiency in a thing) kureva [[kupunguka]].
[[Category:Masvomhu]]
obt4wdgowr439cgv2de6awxekvkow63
112991
112990
2026-03-29T06:42:21Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112991
wikitext
text/x-wiki
[[Kupungudza]] (to reduce, to take away from) kana kubvisa.
*[[Kupungura]] (v. to pour, to reduce).
==Mitauro yeBantu==
*[[VaSwahili]] vanoti '''punga''' (decrease, diminish, let up; shorten). Mamwe mazwi: '''kipunguo''' (1. reduction, decrease, absence, lack, shortage).
*VaSwahili vanoti '''kipunguzi''' (vi. deduction, discount, rebate).
*[[VaDigo]] vanoti '''phunguza''' (to reduce) vachireva [[kupungudza]].
*[[VaTaita]] vanoti '''kupunguza''' (v. lessen, decrease) vachireva [[kupungudza]].
*[[VaYao]] vanoti '''kupungula''' (v. pour, pour out of one vessel into another, reduce) kureva [[kupungura]].
*[[VaUmbundu]] vanoti '''pungula''' (v. separate, assort) kureva [[kupungura]].
*[[MaZulu]] vanoti '''pungula''' (deduct) vachibvira kupungudza.
*[[Zigula]] vanoti '''kuhungula''' (reduce; decrease; shorten) kureva [[kupungura]].
*[[VaGiryama]] vanoti '''kuhunguka-kwe''' (deficiency in a thing) kureva [[kupunguka]].
[[Category:Masvomhu]]
6m90y37aibdojoh4uga6gzbbkx1aw6x
Masenda
0
14739
112959
97005
2026-03-28T18:34:24Z
JayMezza
20555
112959
wikitext
text/x-wiki
*Masenda
*[[Masenda sezita]] (a family name).
==Mitauro yeAfrika==
*[[Bemba]] vanoti '''senda''' (v. bear, carry).
{{Kujekesa}}
mn4xx7it4vpkkdc0o7hju1ijicn5sfk
Kuputa fodya
0
14821
112962
82314
2026-03-28T18:42:54Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112962
wikitext
text/x-wiki
Kuputa fodya zvinoreva kufemba fodya inenge yakaputirwa mupepa yobatidzwa moto kana kufemba fodya yakatsokerwa muchikwepa.
==Tsika==
*Mazuvano vanotengesa fodya vanopa yambiro inoti, [[kuputa fodya]] kungango kanganisa [[hutano]].
*Akuruma nzeve ndewako.
*Vanotengesa doro vanopawo yambiro yokuti: "Musatyaire [[muchovha]] kana kushanda pamichina panguva yokunge mambonwa [[doro]]
==Mitauro yeBantu==
*[[VaZigula]] vanoti '''kuputa''' (to smoke) kureva [[kuputa fodya]].
*VaZigula vanoti '''kuputika''' (be smokable) kureva '''kuputika'''.
*[[VaKagulu]] '''-puta''' (v. blow). [[Bemba]] vanoti '''puta''' (v. blow, puff).
*[[MaZulu]] vanoti '''ukubhema''' (to smoke) kureva '''kuputa fodya'''.
*[[Xilenge]] vanoti '''kuphuta''' (to roll up papers).
*[[VaTonga]] vanoti '''syuta''' (n. to bite) kureva kuruma. Fananidzai nokuti [[kusvuta fodya]].
[[Category:Hurapi]]
dsmmdut60np654mg6oti6yz8ntnhbdu
Chiremba sezita
0
15495
112961
108390
2026-03-28T18:39:38Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112961
wikitext
text/x-wiki
[[Chiremba]] izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Vanhu vane zita iri: Charles Chiremba; wellington Chiremba; Simbarashe Chiremba.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[VaWanga]] vanoti '''eshilemba''' (n. turban) kureva [[zvipfeko zvemusoro|chiremba]].
*[[VaSwahili]] vanoti '''kilemba''' (n. turban) kureva [[zvipfeko zvemusoro|chiremba]].
*[[VaMambwe]] vanoti '''cilemba''' (n. inflammation of the larynx or throat).
*[[Bemba]] vanoti '''cilemba''' (n. bean) kureva [[bhinzi]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
ryd2yi255dfyqb7frs63y51vag5ab6x
Pfumbu
0
15603
112997
109726
2026-03-29T07:02:28Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112997
wikitext
text/x-wiki
[[File:Solid grey.svg|right|frameless]]
'''Pfumbu''' (kureva ''grey; gray'') kana '''pfupfu''', [[muvara]] uri pakati pe[[Tema (ruvara)|tema]] ne [[chena]].
==Mamwe Mazwi==
Muvara [[Kudzuna|kudzuna (kureva ''neutralizer'')]] kana [[Rushayarhangi|rushayarhangi (kureva ''achromatic'')]], kureva [[paudi]] "chisina ruvara", nekuti inosanganisa tema ne chena. Muvara rwe denga rakavharwa ne makore, marasha ne [[mutobvu]].
== Ringai futi: ==
* [[Mabvute epfumbu]]
* [[Mabvute etema]]
* [[Mabvute echena]]
==Mitauro yeBantu==
*[[Umbundu]] inoti '''vumbula''' (adj. grey) kureva pfumbu.
*[[Lingala]] inoti '''mbwi''' (adj. grey) kureva pfumbu.
[[Category:Pfumbu]]
[[Category:Muvara]]
[[Category:Mavara outande]]
[[Category:Mabvute emuvara]]
hs90uevk3rduber2z56o6m891485az9
Chikwanha
0
15931
112993
80339
2026-03-29T06:51:36Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112993
wikitext
text/x-wiki
'''Chikwanha''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Vanhu vane zita iri: '''Tendai Chikwanha; Kenneth Chikwanha; Brighton Chikwanha; Walter Chikwanha'''.
*Muguta re[[Chitungwiza]] mune nzvimbo ine mastoro panonzi pa[[Chikwanha]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[Lubukusu]] inoti '''khukhwaana''' (give to each other, offer each other - [[reward]], show beneficence in marriage).
*[[VaNyole]] vanoti '''ohukwana''' (v. befriend; make friends).
*[[VaGanda]] vanoti '''mkhwano''' (friend) kureva [[shamwari]].
*[[Umbundu]] vanoti '''kwana''' (n. four).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
a3r5m5j35zf41ltiitcjhrlu166hfqw
Pfupa sezita
0
15951
112963
84013
2026-03-28T18:44:56Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112963
wikitext
text/x-wiki
'''Pfupa''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Vanhu vane zita iri: '''Emmanuel Pfupa, Happyson Pfupa, Tendai Pfupa'''.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[MaZulu]] vanoti '''fuphaza''' (Disappoint; disable, make ineffective). Sokuti: '''Isikhonyane sizofuphaza a6alimi''' (The locusts will render useless the work of farmers).
*[[Mambwe]] vanoti '''fupa''' (cover an object or place). Mamwe mazwi: '''mufupa''' (an awl, small drill, a sharp nail or spike used as a drill) kureva chibooreso.
*[[VaNsenga]] vanoti '''kufuha''' kana '''kufura''' (v. to become sour). Vanoisa [[h]] pamwe patinoisa [[p]].
*[[VaGulu]] vanoti '''ku-fupila''' (atone). Mamwe mazwi: '''ukombolo''' (atonements) vachireva '''chiripiro'''?.
*[[Bemba]] vanoti '''fupa''' (adj. blunt - having a worn-down edge or point; not sharp).
[[Category:Mazita eVanhu]]
gwp9ir0z4yyl8bjffw5e9yql0gwp88u
Chikupo sezita
0
16125
112973
92498
2026-03-28T21:58:25Z
JayMezza
20555
112973
wikitext
text/x-wiki
'''Chikupo''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Vanhu vane zita iri: [[Tineyi Chikupo]] aiva muimbi wenziyo mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[VaBemba]] vanoti '''mukupo''' (n.hide, skin) kureva [[dehwe]].
*[[Herero]] vanoti oru-kupo (n. marriage) kureva wanano. Mamwe mazwi: oku-kupa (n. marriage). Fananidzai nokuti [[kurambana|gupuro]]?
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
70jkhe43xx0wlo6ju31ogoa3bmu23e5
Chirumba
0
16129
112983
112887
2026-03-29T01:40:09Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112983
wikitext
text/x-wiki
'''Chirumba''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[VaBemba]] vanoti '''cilumba''' (n. pride). [[Umbundu]] inoti ocilumba (v. begging).
*VaMambwe vanoti '''mulumba''' (n. well known, famous or renowned person), munhu anozivikanwa zvakanyanya. [[Mazwi Anotodzana]]: '''wiya walumbuka''' (that man is well known).
*[[Kinande]] vanoti '''ekirumba''' (n. swarm; a place in the ground where there are many bees).
[[Category:Mazita eVanhu muAfrica]]
8sepfhy6o3xevzs9z4gx185evugftwb
Kuwonga Goridhe
0
16251
112987
92506
2026-03-29T06:29:44Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112987
wikitext
text/x-wiki
[[Kuwonga Goridhe]] (panning alluvial gold) zvinoreva kuunganidza [[goridhe]] rinowanikwa mujecha re[[rukova]] uchishandisa dhishi rakapwashamara nemvura.
==Tsika==
*[[Nharangani]] kana [[shomekari]] (scarce object; rare) apa kureva chinhu chisingawanike nyore. Pamwe izwi rokuti [[nharangani]] ringashande kuzoturikira chinonzi ''rare elements'' ku[[English]].
==Mitauro yeBantu==
*[[Herero]] inoti vonga kana onga (collect, gather up, heap up, accumulate) kureva [[kuunganidza]]. *[[Herero]] inotiomuonge (n. collector). [[MaZulu]] vanoti onga (Skim, take off the surface).
*VaHerero vanoti omaongero (n. collection, gathering). Mamwe mazwi: vongara, ongara (gather together).
*[[Kimbundu]] vanoti -ongeka; lunjika kana -bongolola (assemble, gather, attach) vachireva kuwonga.
*[[Kinande]] vanoti erıkorokotsyâ (perfect, fine-tune to the smallest details, tinker) - zvichida vanoreva [[kukorokoza]].
*[[Umbundu]] inoti ongolola (v. collect, assemble).
[[category:chemishonga]]
l650fs8i6ai4g6a8dzvaor5l68v34xd
112988
112987
2026-03-29T06:30:06Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112988
wikitext
text/x-wiki
[[Kuwonga Goridhe]] (panning alluvial gold) zvinoreva kuunganidza [[goridhe]] rinowanikwa mujecha re[[rukova]] uchishandisa dhishi rakapwashamara nemvura.
==Tsika==
*[[Nharangani]] kana [[shomekari]] (scarce object; rare) apa kureva chinhu chisingawanike nyore. Pamwe izwi rokuti [[nharangani]] ringashande kuzoturikira chinonzi ''rare elements'' ku[[English]].
==Mitauro yeBantu==
*[[Herero]] inoti vonga kana onga (collect, gather up, heap up, accumulate) kureva [[kuunganidza]].
*[[Herero]] inotiomuonge (n. collector). [[MaZulu]] vanoti onga (Skim, take off the surface).
*VaHerero vanoti omaongero (n. collection, gathering). Mamwe mazwi: vongara, ongara (gather together).
*[[Kimbundu]] vanoti -ongeka; lunjika kana -bongolola (assemble, gather, attach) vachireva kuwonga.
*[[Kinande]] vanoti erıkorokotsyâ (perfect, fine-tune to the smallest details, tinker) - zvichida vanoreva [[kukorokoza]].
*[[Umbundu]] inoti ongolola (v. collect, assemble).
[[category:chemishonga]]
fb4is1mnj5m2ckezeqif2h2ejncma8n
Chirambo sezita
0
16837
112977
107471
2026-03-28T22:09:47Z
JayMezza
20555
112977
wikitext
text/x-wiki
'''Chirambo''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]], [[Zambia]] ne[[Malawi]].
*Vanhu vane zita iri: [[Julius Chirambo]], [[Mulenga Chirambo]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[VaMaconde]] vanoti '''shilambo''' (n. earth). [[MaZulu]] vanoti '''isilambo''' (n. hunger) vachireva nzara.
*MaZulu vanoti '''lamba''' (v. Become hungry ; experience hunger) vachireva kuva nenzara. Sokuti: '''Sesilambe kakhulu''' (We are now very hungry) vachireva tave nenzara zvikuru.
*MaZulu vanoti '''lamba''' (v. Be impoverished, destitute, lacking in possessions; lack). Muenzaniso: '''Lomnumzane uyalambatha ngokufelwa yizinkomo zakhe''' (This gentleman is impoverished by the loss of his cattle).
*MaZulu vanoti '''lamba''' (v. Be wanting, deficient, absent, lacking). Muenzaniso: '''Imithi ilambathile kulelizwe''' (Trees are lacking in this country).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
fm2xsi0m74vbvxbwk70j46wei2a0kxw
Chirandu sezita
0
17796
112967
82752
2026-03-28T19:01:09Z
JayMezza
20555
112967
wikitext
text/x-wiki
'''Chirandu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[Kimbundu]] vanoti '''kilandu''' (n. carelessness, neglect, negligence, disregard; forgetfulness).
*[[Kimbundu]] vanoti '''kilandu''' (n. delay, lateness, retardation, protraction, postponement).
*[[VaTonga]] vanoti '''kuandula''' (v. to break open). Mamwe mazwi: '''kuanduka''' (passive. to be broken open).
*[[Bemba]] vanoti mulandu (n. cause; reason) kureva [[chikonzero]].
*[[Bemba]] vanoti mulandu (n. lawsuit; concern; guilt).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
k5vloqjivrwknjksykp64erb5k3c967
Lunda sezita
0
20377
112976
95072
2026-03-28T22:07:07Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
112976
wikitext
text/x-wiki
Lunda izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]], [[Zambia]] ne[[Malawi]].
*Vanhu vane zita iri: Nevers Lunda; Francis Lunda; Mutinta Lunda; Benjamin Lunda.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*[[Bemba]] inoti lunda (v. increase) kureva [[kuwedzera]].
*[[Bemba]] inoti bulundo (v. increment) kureva [[chiwedzero]].
*[[Lunda]] inoti lunda (v. pile on) kureva [[kurunda]].
*Mamwe mazwi: [[Chirunda]]; [[Karunda]].
[[Category:Mazita eVanhu kuMalawi]]
mnap0sc0h73ncj9uwpr5mbkwe2cbziv
Machinda sezita
0
20685
112974
108703
2026-03-28T21:59:42Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
112974
wikitext
text/x-wiki
Machinda izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]], [[Malawi]], [[Cameroon]], [[Kenya]] ne[[Equatorial Guinea ]].
*Vanhu vane zita iri: Victor-Blas Machinda; Takudzwa Machinda; Franscine Machinda; Armancia Machinda.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Nyanja]] inoti kujindikiza (to honour; to increase) kureva kuremekedza.
*[[Nyanja]] inoti chindikira kana kum'lemekeza (to honour).
*[[Bemba]] inoti chanda (n. princess, noble person, pioneer) kureva [[jinda]].
*[[Mambwe]] vanoti '''-cindama''' (to be venerable, honourable, respectable) kureva vanoremekedzwa.
*Mambwe inoti '''-cindamika''' (to honour somebody), kupa ruremekedzo.
*[[VaLamba]] vanoti '''muchinzi''' (n. honour, respect).
*Mambwe inoti '''-cindika''' (vt. to respect, honour, esteem) kureva kuremekedza. Mamwe mazwi: '''-cindikana''' (to respect one another).
*[[Bavili]] inoti '''ciinde''' (v. to reinforce, to obey). Mamwe mazwi: '''cindike''' (to respect). '''Cindisi''' (to make strong, to exhort).
*[[Bavili]] vanoti cinzike (v. to respect). Mamwe mazwi: '''luciinzu''' (n. respect). '''Ciinzu''' (v. to be respected).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
[[Category:Mazita eVanhu muAfrica]]
g42xuitwowok8r3wa08oj5c3bvzjajv
Kuturikira Chavakashure para
0
20808
112953
97566
2026-03-28T17:47:46Z
JayMezza
20555
Redirected page to [[Kuturikira Chivakashure cheEnglish para]]
112953
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Kuturikira Chivakashure cheEnglish para]]
qqy0utgfgvb11ilunczamjkwvo5ipdc
Bengo sezita
0
21322
112984
99476
2026-03-29T01:43:10Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
112984
wikitext
text/x-wiki
Bengo izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]], [[Malawi]] ne[[South Africa]].
*Vanhu vane zita iri: Lexah Bengo; Nompumzo Bengo; Takura Bengo; Lilian Bengo.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*[[Umbundu]] inoti penga (v. bend).
*[[Lenje]] inoti penga (be distressed, depressed, suffer pain or sorrow).
*[[Sangho]] inoti '''bengo''' (ripening; redness). Mamwe mazwi: '''bengo''' (n. avoidance).
[[Category:Mazita eVanhu muSouth Africa]]
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
f685fbt9jc0u5njy70cn8k6o3kqhy21
112985
112984
2026-03-29T01:45:23Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
112985
wikitext
text/x-wiki
Bengo izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]], [[Malawi]] ne[[South Africa]].
*Vanhu vane zita iri: Lexah Bengo; Nompumzo Bengo; Takura Bengo; Lilian Bengo.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*[[Umbundu]] inoti penga (v. bend). [[Umbundu]] inoti '''pengulula,''' (v. straighten) kureva kutwasura.
*[[Lenje]] inoti penga (be distressed, depressed, suffer pain or sorrow).
*[[Sangho]] inoti '''bengo''' (ripening; redness). Mamwe mazwi: '''bengo''' (n. avoidance).
[[Category:Mazita eVanhu muSouth Africa]]
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
1upv92iwyugx4jsd7dvtq5s7d4bn14t
Irani
0
22687
112970
112741
2026-03-28T21:22:52Z
A09
16972
Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-16733-23|~2026-16733-23]] ([[User talk:~2026-16733-23|talk]]) to last revision by Masiziva (TwinkleGlobal)
112970
wikitext
text/x-wiki
{| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big><big>'''''State of Israelמְדִינַת יִשְׂרָאֵלدَوْلَة إِسْرَائِيل'''''</big></big>
| colspan="2" align="center" style="background:#efefef;" |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
| align="center" width="140px" |[[File:Flag of Iran.svg|125x125px]]
| align="center" width="140px" |[[File:Emblem of Iran (green).png|135x135px]]
|}
|-
| colspan="2" align="center" |<small>''[[Rwiyo]]: Hatikvah, "The Hope"''</small>
|-
| colspan="2" align="center" |[[File:Iran (orthographic projection).svg|250x250px]]
|}
'''Irani''' (kureva ''Iran'') inyika iri mu[[Ezhiya]]
[[Category:Irani]]
[[Category:Nyika dziri kuMabvazuva Epakati]]
nnvqacvjethetigaly07qzc1j2jepbz
Maruku sezita
0
23009
112989
109472
2026-03-29T06:34:55Z
JayMezza
20555
112989
wikitext
text/x-wiki
'''Maruku''' izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Namibia ne[[South Afrika]].
*Vanhu vane zita iri: Ester Maruku; Tafadzwa Maruku; Jenny Maruku; Rolivhuwa Maruku.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Afrika]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaMakua]] vanoti '''nluku''' kana '''maluku''' pakuwanda (n. stone) vachireva [[dombo]].
*[[VaMambwe]] vanoti '''uluku''' (wickedness, violence, cruelty). [[Umbundu]] inoti '''omaluku''' (n. robber).
*[[Luwanga]] inoti '''okhuruka''' (rule; govern; control; manage; tame & keep animals) kureva '''kutonga'''.
*[[Luwanga]] inoti '''olukhu''' (noise - of voices) kureva [[ruzha]] rwemazwi.
*[[Umbundu]] inoti '''omaluku''' (n. robber) kureva [[mbavha]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
2f4tku02ipg4hwqbpmh4gii9nv92udg
Barbara Pike
0
23430
112981
106662
2026-03-29T00:09:26Z
InternetArchiveBot
13356
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
112981
wikitext
text/x-wiki
[[File:Barbara_Pike_in_2007.jpg|thumb|{{center|Barbara Pike 2007}}Barbara Pike 2007]]
[[File:Xylotheca_kraussiana00.jpg|thumb|{{center|''[[Xylotheca kraussiana]]'' Hochst.}}Xylotheca kraussiana Hochst]]
'''Rosalie Barbara Pike''' akaberekwa mujsi wa 29 Kurume 1933 [[Johannesburg|muJohannesburg]] chizvarwa chemu South Africa arizve muratidziri wemaruva.
== Nhorondo ==
Barbara Pike mumwe wevanasikana vaviri vakazvarwa naBarend Elzas, uyo aishanda basa mumakemikari, nemudzimai wake Klara 'Claire' Kindinger. Akadzidza [[Parktown High School for Girls|kuParktown High School yeVasikana]] <ref>{{Cite web |title=Parktown High School for Girls |url=http://www.parktowngirls.co.za/ |accessdate=2023-06-03 |archive-date=2023-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603105255/https://parktowngirls.co.za/ |deadurl=yes }}</ref> muJohannesburg uye akaita matric muna 1949. Akawana B.Sc. muBotany neZoology paWitwatersrand University muna 1952 ndokuenderera mberi nedzidzo yepamusoro Diploma paJohannesburg College of Education. Akashanda sa biochemist uye muratidziri wekurapa kubazi rokuvhiya nemishonga, Witwatersrand University kubva 1953-1955. Muna 1956 akashanda sa biochemist kuDepartment of Water Research paCSIR muJohannesburg. Mushure meizvi akadzokera kuWitwatersrand University zvakare kunotora chigaro chemuratidziri webotanical weBotany Department pakati pemakore 1957 kusvika 1985. Geological Survey Museum muPretoria yakamushandisa semuratidziri muna 1985.
Barbara akaroorwa naMerrill Andrew Pike vakabereka vanakomana vaviri, Andrew John Pike 1958 na Richard Linden Pike 1961. Parizvino anogara kuParkwood, [[Johannesburg]] .
== Mabasa ==
=== Mibayiro ===
Mubairo wake wekutanga waive muna 1945 paNational Eisteddfod paakahwina nzvimbo yekutanga muchikamu che'mufananidzo ari pasi pemakore gumi nemaviri'. Akapihwa menduru dzesirivha naKirstenbosch mumakore a 2000 na2004, nemenduru dzegoridhe mumakore a 2002 na2006.
=== Zvinyorwa ===
* 1971 ''Maruva Emusango eWitwatersrand'' - naAnnabelle Lucas (Purnell, Cape Town)
* 1973 ''Ferns of the Witwatersrand'' - naFlorence Hancock, Annabelle Lucas naPatsy-Lynne Edkins (Wits University Press, Johannesburg)
Mabasa ake akaonekwa mu:
* 1958 ''A Natural History of Inhaca Island, Moçambique'' - with W McNae and M Kalk (Wits University Press)
* 1970 ''Flora yeMelville Koppies'' (Johannesburg Council for Natural History)
* 2000 Fedsure kalendari
* 2001 ''A Passion for Plants: Contemporary Botanical Masterpieces'' - Shirley Sherwood (Cassell, London)
* 2001 ''South African Botanical Art : Peeling Back the Petals'' (Fernwood Press)
* Pendi muBlue Chitima, Fedsure Kuunganidzwa uye mumaunganidzwa epachivande pasi rese.
== References ==
{{Reflist}}
[[Category:Academic staff of the University of the Witwatersrand]]
[[Category:University of the Witwatersrand alumni]]
[[Category:South African painters]]
[[Category:Botanical Illustrators]]
[[Category:21st-century South African women artists]]
[[Category:20th-century South African women artists]]
[[Category:Living people]]
[[Category:1933 births]]
ohblnf4kcdfl5yihgh0e0ijds3xvmji
Mwanda sezita
0
23465
112975
106846
2026-03-28T22:02:41Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
112975
wikitext
text/x-wiki
'''Mwanda''' izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neZambia.
*Vanhu vane zita iri: Tapiwa Mwanda; Nkosana Mwanda; Kilimunda Mwanda; Mwanda Shingululu.
*[[Chimwanda]] kana '''mwanda''' (bundle, a sheaf - of grass etc) zvinoreva chitsumbu chakadai sechehuswa hwekupfirira imba.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana '''zvachose''' nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*'''Bemba''' inoti '''mwanda''' (n. hundred).
*Va[[Maconde]] vanoti '''mwanda''' kana '''myanda''' (time, period, journey. Sokuti '''mwanda umo''' (once, one time) kana '''mwanda mivili''' (twice).
*[[Maconde]] vanoti '''mwanda''' (n. trip, journey, travel; voyage, transit).
*'''Tonga''' inoti '''kuandula''' (to break open). Mamwe mazwi: '''kuanduka''' (passive. to be broken open).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
[[Category:Mazita eVanhu muZambia]]
9k2urh4hixvehe3073xb2h74mtrukof
Ziruvi sezita
0
24155
112992
109157
2026-03-29T06:48:27Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
112992
wikitext
text/x-wiki
'''Ziruvi''' izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
*Vanhu vane zita iri: Daniel Ziruvi; Dominic Ziruvi; Vincent Ziruvi; Stuart Ziruvi.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mamwe mazwi emitauro yeAfrika anotodzana.
*[[Umbundu]] inoti ociluwi (n. brook; river) kureva [[rukova]] kana [[rwizi]].
*[[Umbundu]] inoti oluvi (n. hair of the body) kureva [[vhudzi remuviri]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
da3wl0o0g4pdh9wqwslcminnz5qd9p3
Kuturikira Chivakashure cheEnglish para
0
24812
112954
2026-03-28T17:48:04Z
JayMezza
20555
Created page with "Pano pari kuumbwa mashoko ekuturira chavakamberi [[para-]] chinowanikwa ku[[sainzi]] ichinyorwa mu[[Chingezi]]. Chivakamberi ichi chiri pamazwi anoti: paramedic; paramilitary; paralegal; paragraph; parallel; paradox, zvichingodaro. ==Kududza Zvinoreva Chivakashure Para== Duramazwi reDictionary.com rinodudzira '''para-''' richiti: '''at or to one side of, beside, side by side'''. Mazwi ane chivakashure ichi akauya mu[[English]] achibva kumutauro we[[Greek]]. Chivakashur..."
112954
wikitext
text/x-wiki
Pano pari kuumbwa mashoko ekuturira chavakamberi [[para-]] chinowanikwa ku[[sainzi]] ichinyorwa mu[[Chingezi]]. Chivakamberi ichi chiri pamazwi anoti: paramedic; paramilitary; paralegal; paragraph; parallel; paradox, zvichingodaro.
==Kududza Zvinoreva Chivakashure Para==
Duramazwi reDictionary.com rinodudzira '''para-''' richiti: '''at or to one side of, beside, side by side'''. Mazwi ane chivakashure ichi akauya mu[[English]] achibva kumutauro we[[Greek]]. Chivakashure '''para-''' chinobuda zvakare pakududza mazita emabasa anobatirana nehumwe hunyanzvi hunoonekwa sokunge ndihwo huri pamusoro kana hunoda kudzidza kunodarika mabasa ane chivakashure ichochi. Sokuti: '''paramedic; paramilitary; paralegal; parapolice; paralibrarian'''. Nemamwe mashoko, chivakashure '''para-''' chinodudza mubatsiri wenyanzvi kana mubati ane zita rakadomwa mushure macho.
==Kuumba Mazwi==
*[[Mawuto-ruambu]] kana [[mawuto-chiyambi]] (n. paramilitary) kureva boka rakaumbwa nechimiro chakafanana nemawuto rinobatsira kudzvirira nekuchengetedza nzvimbo.
*[[Murapi-ruambu]] kana [[murapi-chiyambi]] (n. paramedic) kureva mushandi ane mabasa akanangana nekubatsira varapi asi iye asiri mukoti kana chiremba. Ava vanhu vanobatsira munjodzi dzinoitika mudzimba kana pamugwagwa vachiita [[First Aid]] nekunosvitsa varwere ku[[chipatara]].
*[[Nyanzvi-ruambu]] kana [[nyanzvi-chiyambi]] (n. paraprofessional) kureva mushandi anobatsira nyanzvi mubasa rayo.
==Mitauro yeAfrika==
Cherechedzai zvakanyorwa pamitauro yeAfrika iri pasi iyo.
'''Muyambi'''
*[[Kikongo]] vanoti luambu (n. help, assistance, succour, support). [[Hadiyya]] inoti amba (n. vicinity, village, settlement, neighborhood).
*[[Lugwere]] vanoti '''kuyamba''' (help, aid, assist) kureva [[kubatsira]]. Mamwe mazwi: '''buyambi''' (help) kureva [[rubatsiro]]. [[VaGungu]] vanoti '''muyambi''' (helper) kureva [[mubatsiri]].
*[[Luganda]] inoti '''obuyambi''' (help; assistance), kureva [[rubatsiro]]. Luganda inoti '''omuyambi''' (assistant), kureva [[mubatsiri]]. [[Oshindonga]] inoti '''omwiiyambi''' (volunteer).
*[[Lubukusu]] vanoti '''khuuaambana''' (cooperate, unite, stick together, adhere, be consolidated) kureva [[kubatsirana]].
'''Kulonda'''
*[[Tiriki]] inoti '''khulondana''' (lie alongside, go along with, go together, be next to) kureva '''kurondana'''.
'''Kuandama'''
*[[Zigula]] inoti '''kuandama; kuandamila''' (to walk by the side of; to cleave, to stick together).
==Magwaro ane Hukama==
*[[Kuturikira Chivakamberi logy]]
*[[Kuturikira Chivakamberi tropic]]
[[Category:Kuumba Mutauro]]
ix9vjjxyetuaotiy5vvxy8j3vdlbspg
Muranda sezita
0
24813
112964
2026-03-28T18:53:17Z
JayMezza
20555
Created page with "Muranda izita remhuri rinowanikwa ku[[Zambia]. ==Mitauro yeAfrika== Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[Bemba]] vanoti bulanda (n. calamity) kureva jambwa. [[Category:Mazita eVanhu muZambia]]"
112964
wikitext
text/x-wiki
Muranda izita remhuri rinowanikwa ku[[Zambia].
==Mitauro yeAfrika==
Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Bemba]] vanoti bulanda (n. calamity) kureva jambwa.
[[Category:Mazita eVanhu muZambia]]
7sfwxc3bomu2w89hugen3b3o9qqjtdf
112965
112964
2026-03-28T18:56:02Z
JayMezza
20555
112965
wikitext
text/x-wiki
Muranda izita remhuri rinowanikwa ku[[Zambia].
==Mitauro yeAfrika==
Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Bemba]] vanoti bulanda (n. calamity; grief) kureva jambwa.
*[[Bemba]] vanoti mulandu (n. cause; reason) kureva [[chikonzero]].
[[Category:Mazita eVanhu muZambia]]
kwxp1cor8v6g43tzi0qlj4sep3ohds7
112966
112965
2026-03-28T18:56:16Z
JayMezza
20555
112966
wikitext
text/x-wiki
Muranda izita remhuri rinowanikwa ku[[Zambia]].
==Mitauro yeAfrika==
Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Bemba]] vanoti bulanda (n. calamity; grief) kureva jambwa.
*[[Bemba]] vanoti mulandu (n. cause; reason) kureva [[chikonzero]].
[[Category:Mazita eVanhu muZambia]]
pmkle2w61mz7nkshfx7w7g2cew733co
Chishuvo sezita
0
24814
112968
2026-03-28T19:05:51Z
JayMezza
20555
Created page with "'''Chishuvo''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano. *[[Bemba]] vanoti cisubilo (n. hope; ) kureva [[tariro]]. *[[Bemba]] vanoti isubilo (n. confidence). Mazwi anotodzana subila (adj. confi..."
112968
wikitext
text/x-wiki
'''Chishuvo''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[Bemba]] vanoti cisubilo (n. hope; ) kureva [[tariro]].
*[[Bemba]] vanoti isubilo (n. confidence). Mazwi anotodzana subila (adj. confident).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
s1x89rs4x0fnvco98aavy0dc0z7y1u7
Chiwambu sezita
0
24815
112978
2026-03-28T22:11:34Z
JayMezza
20555
Created page with "'''Chiwambu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano. *[[VaMaconde]] vanoti '''lwambu''' (n. infection) kureva [[chitapukire]]. [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]"
112978
wikitext
text/x-wiki
'''Chiwambu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[VaMaconde]] vanoti '''lwambu''' (n. infection) kureva [[chitapukire]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
qv2xzugyhfrivjn8i2ep1vzl80v6kb2
112979
112978
2026-03-28T22:11:48Z
JayMezza
20555
112979
wikitext
text/x-wiki
'''Chiwambu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[VaMaconde]] vanoti '''lwambu''' (n. infection) kureva [[chitapukire]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
hl7e5prdm7gylcs6zibvmuh5qso83is
Mbwela sezita
0
24816
112982
2026-03-29T01:30:02Z
JayMezza
20555
Created page with "Mbwela izita remhuri rinowanikwa muMalawi, nr[[Zambia]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[Nyakyusa]] inoti '''Mbwele''' (n. mosquito; housefly) kureva [[umhutu]] kana [[nhunzi]]. *[[Nambya]] vanoti -mbwela (v. fall down). Mamwe mazwi: -mbweja (cause to fall; decampaign). *Umb..."
112982
wikitext
text/x-wiki
Mbwela izita remhuri rinowanikwa muMalawi, nr[[Zambia]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Nyakyusa]] inoti '''Mbwele''' (n. mosquito; housefly) kureva [[umhutu]] kana [[nhunzi]].
*[[Nambya]] vanoti -mbwela (v. fall down). Mamwe mazwi: -mbweja (cause to fall; decampaign).
*[[Umbundu]] vanoti ombwelu (n. Lowland).
[[Category:Mazita eVanhu muZambia]]
9rdiwguukbceaglbi6y8z9iww5qcv1d
Chipandu sezita
0
24817
112995
2026-03-29T06:57:25Z
JayMezza
20555
Created page with "'''Chipandu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano. *[[Umbundu]] inoti epandu (n. six). Fananidzai nokuti '''kupanduka''' (branch out, separate). [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]"
112995
wikitext
text/x-wiki
'''Chipandu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[Umbundu]] inoti epandu (n. six). Fananidzai nokuti '''kupanduka''' (branch out, separate).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
n5cw8szaa1kuxhbw3zjx4yutrnw64c6
112996
112995
2026-03-29T06:58:33Z
JayMezza
20555
112996
wikitext
text/x-wiki
'''Chipandu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
*[[Umbundu]] inoti epandu (n. six). Fananidzai nokuti '''kupanduka''' (branch out, separate).
*[[Nyanja]] inoti chipandu (cleverness, excellence, bravery).
*[[Nyanja]] inoti kupandula (v. separate from; split off).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
mkwnly6megtocmhpiobqc6gjak7hnby