Wikipedia
snwiki
https://sn.wikipedia.org/wiki/Peji_Rekutanga
MediaWiki 1.47.0-wmf.6
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Murandu
0
2335
113781
105778
2026-06-12T17:55:52Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113781
wikitext
text/x-wiki
[[Murandu]] kana [[Mulandu]] zvinoreva kuti mhosva kana kuti muripo unenge watemerwa mupari wemhosva.
*Munyika yeZimbabwe mune vanhu vanonzi vekwaMurandu vanowanikwa kwaMasembura, Chikwaka nekwaSeke pedyo naHanyani (Manyame).
==Mitauro yeBantu==
*[[VaFwe]] vanoti '''murandu''' (fine) kureva muripo wemhosva.
*[[VaNyungwe]] vanoti '''mulandu''' (n. problems).
*[[Barotse]] vanoti '''mulatu''' (n. fault, offence mistake, guilt, culpability, debt, obligation). [[Basotho]] vanoti '''molato''' (n. fault, guilt) kureva [[murandu]].
*[[VaLenje]] vanoti '''mulandu''' (suit, case, trial, dispute, debate, discussion, quarrel).
*[[Chuwabo]] vanoti '''muladdu''' (problem) kureva murandu.
*[[Yao]] inoti '''kuchuluka''' (to be many, to be too many) kureva kuwandisa. [[Rwiyo]] rwaiti [[mirandu yachuluka]]?
*[[VaYao]] vanoti '''makani''' kana '''kutenda makani''' (to dispute) vachireva kukanana.
*[[Nsenga]] vanoti '''mlandu''' (n. trial, debate, argument, reason).
*[[VaTaabwa]] vanoti '''mulandu''' (n. word) kureva shoko.
[[category:Matare emhosva]]
[[Category:Mazwi eShona anopera na U]]
d80e9gyvewxklqkvcqsth6czgk6iz5r
113782
113781
2026-06-12T17:58:05Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113782
wikitext
text/x-wiki
[[Murandu]] kana [[Mulandu]] zvinoreva kuti mhosva kana kuti muripo unenge watemerwa mupari wemhosva.
*Munyika yeZimbabwe mune vanhu vanonzi vekwaMurandu vanowanikwa kwaMasembura, Chikwaka nekwaSeke pedyo naHanyani (Manyame).
==Mitauro yeBantu==
*[[VaFwe]] vanoti '''murandu''' (fine) kureva muripo wemhosva.
*[[Nyungwe]] inoti '''mulandu''' (n. problems). [[Taabwa]] inoti '''mulandu''' (n. word) kureva shoko.
*[[Barotse]] vanoti '''mulatu''' (n. fault, offence mistake, guilt, culpability, debt, obligation). [[Basotho]] vanoti '''molato''' (n. fault, guilt) kureva [[murandu]].
*[[VaLenje]] vanoti '''mulandu''' (suit, case, trial, dispute, debate, discussion, quarrel).
*[[Chuwabo]] vanoti '''muladdu''' (problem) kureva murandu.
*[[Yao]] inoti '''kuchuluka''' (to be many, to be too many) kureva kuwandisa. [[Rwiyo]] rwaiti [[mirandu yachuluka]]?
*[[VaYao]] vanoti '''makani''' kana '''kutenda makani''' (to dispute) vachireva kukanana.
*[[Nsenga]] vanoti '''mlandu''' (n. trial, debate, argument, reason).
[[category:Matare emhosva]]
[[Category:Mazwi eShona anopera na U]]
svufnx4vechnjjmafij7bc5caqpfmpv
113783
113782
2026-06-12T17:58:43Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113783
wikitext
text/x-wiki
[[Murandu]] kana [[Mulandu]] zvinoreva kuti mhosva kana kuti muripo unenge watemerwa mupari wemhosva.
*Munyika yeZimbabwe mune vanhu vanonzi vekwaMurandu vanowanikwa kwaMasembura, Chikwaka nekwaSeke pedyo naHanyani (Manyame).
==Mitauro yeBantu==
*[[VaFwe]] vanoti '''murandu''' (fine) kureva muripo wemhosva.
*[[Nyungwe]] inoti '''mulandu''' (n. problems). [[Taabwa]] inoti '''mulandu''' (n. word) kureva shoko.
*[[Barotse]] vanoti '''mulatu''' (n. fault, offence mistake, guilt, culpability, debt, obligation).
*[[Basotho]] vanoti '''molato''' (n. fault, guilt) kureva [[murandu]].
*[[VaLenje]] vanoti '''mulandu''' (suit, case, trial, dispute, debate, discussion, quarrel).
*[[Chuwabo]] vanoti '''muladdu''' (problem) kureva murandu.
*[[Yao]] inoti '''kuchuluka''' (to be many, to be too many) kureva kuwandisa. [[Rwiyo]] rwaiti [[mirandu yachuluka]]?
*[[VaYao]] vanoti '''makani''' kana '''kutenda makani''' (to dispute) vachireva kukanana.
*[[Nsenga]] vanoti '''mlandu''' (n. trial, debate, argument, reason).
[[category:Matare emhosva]]
[[Category:Mazwi eShona anopera na U]]
bxv2p6m0ptmgd96sv7ms1wv29z5xfsa
113784
113783
2026-06-12T17:59:48Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113784
wikitext
text/x-wiki
[[Murandu]] kana [[Mulandu]] zvinoreva kuti mhosva kana kuti muripo unenge watemerwa mupari wemhosva.
*Munyika yeZimbabwe mune vanhu vanonzi vekwaMurandu vanowanikwa kwaMasembura, Chikwaka nekwaSeke pedyo naHanyani (Manyame).
==Mitauro yeBantu==
*[[VaFwe]] vanoti '''murandu''' (fine) kureva muripo wemhosva.
*[[Nyungwe]] inoti '''mulandu''' (n. problems). [[Taabwa]] inoti '''mulandu''' (n. word) kureva shoko.
*[[Barotse]] vanoti '''mulatu''' (n. fault, offence mistake, guilt, culpability, debt, obligation).
*[[Basotho]] vanoti '''molato''' (n. fault, guilt) kureva [[murandu]].
*[[VaLenje]] vanoti '''mulandu''' (suit, case, trial, dispute, debate, discussion, quarrel).
*[[Chuwabo]] vanoti '''muladdu''' (problem) kureva murandu.
*[[Yao]] inoti '''kuchuluka''' (to be many, to be too many) kureva kuwandisa. [[Rwiyo]] rwaiti [[mirandu yachuluka]]?
*[[Nsenga]] vanoti '''mlandu''' (n. trial, debate, argument, reason).
[[category:Matare emhosva]]
[[Category:Mazwi eShona anopera na U]]
p6c0c132jhkb83m0fo744mi6t2k3561
113785
113784
2026-06-12T18:00:17Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113785
wikitext
text/x-wiki
[[Murandu]] kana [[Mulandu]] zvinoreva kuti mhosva kana kuti muripo unenge watemerwa mupari wemhosva.
*Munyika yeZimbabwe mune vanhu vanonzi vekwaMurandu vanowanikwa kwaMasembura, Chikwaka nekwaSeke pedyo naHanyani (Manyame).
==Mitauro yeBantu==
*[[VaFwe]] vanoti '''murandu''' (fine) kureva muripo wemhosva.
*[[Nyungwe]] inoti '''mulandu''' (n. problems). [[Taabwa]] inoti '''mulandu''' (n. word) kureva shoko.
*[[Barotse]] vanoti '''mulatu''' (n. fault, offence mistake, guilt, culpability, debt, obligation).
*[[Basotho]] vanoti '''molato''' (n. fault, guilt) kureva [[murandu]].
*[[VaLenje]] vanoti '''mulandu''' (suit, case, trial, dispute, debate, discussion, quarrel).
*[[Chuwabo]] vanoti '''muladdu''' (problem) kureva murandu.
*[[Yao]] inoti '''kuchuluka''' (to be many or too many) kureva kuwandisa. [[Rwiyo]] rwaiti [[mirandu yachuluka]]?
*[[Nsenga]] vanoti '''mlandu''' (n. trial, debate, argument, reason).
[[category:Matare emhosva]]
[[Category:Mazwi eShona anopera na U]]
bfyuzl9nd67xv2m3ajwqbctd5z718ck
113786
113785
2026-06-12T18:01:05Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113786
wikitext
text/x-wiki
[[Murandu]] kana [[Mulandu]] zvinoreva kuti mhosva kana kuti muripo unenge watemerwa mupari wemhosva.
*Munyika yeZimbabwe mune vanhu vanonzi vekwaMurandu vanowanikwa kwaMasembura, Chikwaka nekwaSeke pedyo naHanyani (Manyame).
==Mitauro yeBantu==
*[[VaFwe]] vanoti '''murandu''' (fine) kureva muripo wemhosva.
*[[Nyungwe]] inoti '''mulandu''' (n. problems). [[Taabwa]] inoti '''mulandu''' (n. word) kureva shoko.
*[[Barotse]] vanoti '''mulatu''' (n. fault, offence mistake, guilt, culpability, debt, obligation).
*[[Basotho]] vanoti '''molato''' (n. fault, guilt) kureva [[murandu]].
*[[VaLenje]] vanoti '''mulandu''' (suit, case, trial, dispute, debate, discussion, quarrel).
*[[Chuwabo]] vanoti '''muladdu''' (problem) kureva murandu.
*[[Yao]] inoti kuchuluka (be many or too many) kureva kuwandisa. [[Rwiyo]] rwaiti [[mirandu yachuluka]].
*[[Nsenga]] vanoti '''mlandu''' (n. trial, debate, argument, reason).
[[category:Matare emhosva]]
[[Category:Mazwi eShona anopera na U]]
g4jm7abs67zbsgh88m1mgbhpqavuokc
Huropi
0
4131
113807
84851
2026-06-12T23:05:47Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113807
wikitext
text/x-wiki
[[File:Chimp Brain in a jar.jpg|thumb]]
Muchidzidzo [[chezvipenyu]], '''huropi''' kana [[urozvi]] (''brain'' in English) inhengo yemuviri iri mukati mebvupa remusoro kana kuti dehenya. Vamwe vanotaura vachiti [[hurozvi]] kana kuti [[pfungwa]].
==Mabasa eHuropi==
*[[Kufunga]] kungava zvinhu zvikuru kana zvidiki
*Kuchengeta ndangariro dzezvakaitika
*Kugamuchira zvinotaurwa zvichibva kune dzimwe nhengo dzemuviri ichibata izvi kuti muviri ushande zvakanaka.
*Kubata mabasa emupfungwa anofambisa zvinhu zvinenge kufema; kufamba; kuwona; kunzwa zvichingodaro.
Munhu akasikwa ane [[hunzveri]] (senses) hunoti: kuwona nema[[ziso]]; kunzwa ne[[nzeve]]; kuraidza ne[[rurimi]]; kunhuwidza ne[[mhuno]] uye kubata kana [[kugunzva]] nenhengo chero ipi yomuviri. Hunzveri hwese uhwu hunoraviwa muhuropi hunowongorora kuti zvabva kune dzimwe nhengo zvinorevei nokupa zano rokuti munhu angaita sei nezviri kunenerwa nedzimwe nhengo dziri dzine [[hunzveri]].
==Mamwe Mazwi==
*Murangariro (thought, trend of thought, mental ability).
*[[Kurangarira]] (thinking, reasoning)
==Mitauro yeBantu==
*[[Venda]] vanoti '''vhuluvhi''' (brain) kureva [[huropi]].
*[[Zigula]] vanoti '''ubongo''' kana '''uwongo''' (n. brain) kureva [[huropi]].
*[[Lenje]] vanoti '''wongo''' (brain substance, brains) kureva [[huropi]].
*[[VaGanda]] vanoti '''obwongo''' (brain) kureva [[huropi]].
*[[Lingala]] inoti '''bongo''' kureva [[huropi]]. [[VaGulu]] vanoti '''chaongo''' kureva [[huropi]].
*[[Chimbalazi]] vanoti '''ongo''' (n. brain) kureva [[huropi]].
*[[VaTaabwa]] vanoti bu-ongo (n. brain) kureva [[rhuropi]].
[[Category:Muviri]]
9m074fjyj2i2rje5w6ezkbhkk8uctk3
Hungwe
0
4350
113752
111639
2026-06-12T14:40:39Z
JayMezza
20555
/* Kuberekana */
113752
wikitext
text/x-wiki
[[File:Aigle Pêcheur.jpg|thumb|180px|Hungwe]]
[[File:Aigle Pêcheur d'Afrique MHNT.jpg|thumb|''Haliaeetus vocifer'']]
'''Hungwe''' (''African Fish Eagle'') ishiri huru inowanikwa mu[[Africa]] ku[[chamhembe]] kwe[[Sahara]]. [[Shiri]] iyi inogara munzvimbo dzine mvura yakawanda pane nzizi huru, madhamu kana nyanza; apa dzinenge dzichitevera pane chokudya chakawanda. Hungwe ndiwo shiri iri pa[[mureza weZimbabwe]], zvakare ndiyo iri pamureza we[[Zambia (nyika)|Zambia]]. Hungwe yainzi na Vutata ishiri ine mikosh sikisitini, asi wechi seventeen ndewe jet propellation.
== Chimiro cheHungwe ==
Hungwe ishiri huru; nzvari inokura kuita huremu 3.2-3.6kg, mukono uchiita 2-2.5kg pa[[huremu]]. Mukono unotambanuka mapapiro achipimwa 2m, iyo nzvari ichiita mapapiro anotambanuka 2.4m. Muviri wayo unokura kusvika 63-75cm dzokureba.
Muviri wehungwe yakura une ruvara rwe brown, na[[mapapiro]] eshure matema ane simba samare. Musoro nemuswe wayo muchenachena, icho chiso chiri che yellow chsina makushe. Kudya kwe[[hungwe]] ndizo hove dzainonyukura mumvura asi inodyawo dzimwe shiri dzinotambra pamvura. Anoinzwa kuchema kwayo hungwe anotorangaridzwa kumusha ku[[Africa]].
== Kwainogara ==
Hungwe inowanikwa kune mitumbi yemvura zhinji kune [[nyanza]], ma[[dziva]], nenzizi; zvakare inowanikwawo pedyo ne[[gungwa]] panosvika nzizi dzichidira mugungwa. Shiri iyi mumusha mayo mu[[Africa]] mainowanikwa kuchamhembe kwe[[gwenga]] reSahara. Nzvimbo dzinoonekwa hungwe kunyanya dzinosanganisira: [[rwizi Orange]] kuSouth Africa neNamibia; Okavango kuBotswana; ne[[Nyanza yeMalawi]]. Shiri iyi inonzi inotambirawo ku[[Nyanza Victoria]] nedzimwe nzvimbo dzine nyanza kuCentral Africa.
== Kuberekana ==
Mikono inotanda nzvari munguva yechirimo apo mvura inenge yakaderera. Zvinofungirwa kuti hungwe inotanda hadzi imwe kwehupenyu hwayo hwose. Mukono nehadzi zvinovaka matendere maviri kana kudarika dzichizopota dzichidzokera kumatendere aya. Nokuti [[dendere]] rimwe rinokwanisa kushandiswa kakawanda richivakurudzwa nguva dzose, dendere rinogumisidza rakura zvotambarara kuita 2m uye 1.2m pa[[hudzamu]] . Matendere mazhinji anovakwa mumiti mikuru achivakwa netsotso dzemiti.
Nzvari inokandira zai rimwe kusvika kumatatu; mazai aya machena ane mavara matsvuku. Nzvari ndiyo inorinda mazai asi mukono unorindawo kana nzvari yaenda kunovhima. Mazai anorindirwa mazuva 42-45 asati achechenya. Mazai anokwanisa [[kuchechenya]] pamazuva akataramukana, kana zvakadai nhiyo huru ine musambo wekuuraya dzimwe ndiki. Nhiyo dzehungwe dzinogara mudendere kwemazuva 70-75, kwapera mavhiki manomwe (8) nhioy idzi dzinenge dzozvitsvakira chikafu dzochitanga kubuda mudendere.
== Tsika ==
Hungwe ndiyo shiri iri pa"Court of Arms" dzenyika dzinoti, Namibia, Zambia neSouth Sudan. Ndiwo zvakare iri pa[[mureza weZimbabwe]] nepamureza weZambia.
[[Category:Shiri]]
nx0phhml258hxt4d4nz32oslyarc352
Nhunzi
0
4416
113789
113494
2026-06-12T18:48:18Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113789
wikitext
text/x-wiki
[[File:Musca domestica September 2007-1.jpg|thumb|250px]]
'''Nhunzi''' kapembenene kanowanikwa Pasirose kanowanikwa mudzimba uye munzvimbo dzinogara vanhu. Nhunzi inotakura [[zvirwere]].mwana wacho anonzi nhunzana. Nhunzi inokura kuita 8-12mm, uye nzvari dzakakura pane mikono yacho.
==Kurerutsa Mutauro==
*Nhunzi dzinomhumha pamurwi wo[[rukweza]] - apa kureva kumomotera ronda.
==Mitauro yeBantu==
*[[Herero]] inoti '''-pumura''' (v. hit).
*[[VaTaabwa]] vanoti kupumaula (v. To strike, to hit violently) vachireva kupumha.
*[[VaTaabwa]] vanoti lunzi kana balunzi (n. fly, flies).
[[Category:mhuka]]
[[Category:Mazwi anotanga na Nh]]
hooladseulb7j8rkz57j14vlve0j92s
Izwi
0
6058
113800
108647
2026-06-12T21:29:23Z
JayMezza
20555
/* Mitauro ye Chibantu */
113800
wikitext
text/x-wiki
''Kuona zvimwe zvirevo ringai: [[Izwi (tsauranisa chirevo)]]''
'''Izwi''' (kureva ''voice'') kureva kuomba kwemunhu paanotaura achivhura muromo.
== Mitauro ye Chibantu ==
* [[Lenje]] vanoti '''liswi''' kana '''maswi''' (sound - articulate or other; cry; voice; word) kureva izwi.
*VaLenje vanoti '''mwambo''' (word, utterance, speech) kureva izwi, kana kutaura.
*[[VaRwanda]] vanoti [[ijwi]] (n. voice) kureva izwi.
* [[VaKongo]] vanoti '''ezu''' (sound; report of a gun; echo) kureva izwi. Mamwe mazwi '''mazu''' (noise) zvichireva ruzha.
* [[VaGwere]] vanoti '''kigambo''' (word) zvichireva izwi kana shoko.
*[[VaGanda]] vanoti '''kigambo''' (affair, matter, word) vachireva mhaka?.
* [[Kimbundu]] inoti '''rizui''' (n. voice) kureva [[izwi]]. [[Yao]] inoti '''lilowe''' (n. sound).
*[[Umbundu]] vanoti '''lilowe''' (a sound; a word; a voice) kureva izwi.
*[[VaTaita]] vanoti '''iwaka''' (n. voice) kureva [[izwi]]. [[Kimbundu]] vanoti '''rizui''' (n. voice) kureva '''izwi'''.
*[[VaLamba]] inoti '''ishiwi''' (n. voice, sound, utterance; cry of any kind) kureva izwi.
[[Category:Mazita eVanhu muMalawi]]
== Ringai zve: ==
* [[Kuomba]]
* [[Inzwi]]
* [[Ruzha]]
* [[Kutaura]]
[[Category:Izwi]]
[[Category:Unzwi]]
j9cimkbhvye6us8xar0is5jtvh093x3
Rwatata
0
8631
113768
105119
2026-06-12T17:03:00Z
JayMezza
20555
113768
wikitext
text/x-wiki
Rwatata, [[rwatata|changaira]] kana [[findi]] (pancreas) inhengo yemuviri inowanikwa pa[[mutandiro unoseredza zvidyo]] (digestive system) inowanikwa mumhuka dzine [[muzongoza]]. Pamunhu inowanikwa seri kwedumbu. Rwatata ndiro runogadzira shongamuviri (hormones) yakakosha inosanganisira insulin, glucagon, somatostatin, uye pancreatic polypeptide iyo inotenderera neropa. Rwatata inengo yedandira reseredzero inofarutsa pancreatic juice iyo ine enzayimi dzinobatsira kuseredza chokudya uye kunyatira kwekudya muhura hutete. Enzayimi idzi dzinobatsira kudimbura mhando dzezvikafu zvinoti carbohydrates, proteins, uye lipids.
==Mamwe Mazwi==
*[[Kunzeneneka]] kana [[kutsenenedza]] (squirt in a small stream). Mvura yakanzeneneka mupombi. Kuda izwi iri ringashanda kuturikira chinonzi '''secretions''' ku[[English]].
==Mitauro yeAfrika==
*[[C'lela]] vanoti byàtàtà (adv. fanned out, spread, opened out).
*[[VaAdele]] vanoti watata (adv. wide, vast) kureva [[kutambanuka]].
*[[Kikongo]] inoti '''nswatata''' (n. a long oval, oblong).
*[[VaTaabwa]] inoti kipima (n. spleen).
*[[Dinka]] inoti tak (n. spleen; pancreas).
[[File:Blausen 0701 PancreaticTissue.png|thumb|Rwatata nekuuumbwa kwaro]]
[[category:muviri]]
ooirfyyxq9jdnc471lu4vb98b7zo30u
Mutomba
0
9525
113792
100633
2026-06-12T19:24:46Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113792
wikitext
text/x-wiki
*[[Mutomba_(bango)|Mutomba]] (principal roof supporting pole).
*[[Mutomba_(munyu)|Mutomba]] (salt from ashes of mutsangidze)
*[[Mutomba sezita]] (a family name).
==Mitauro yeBantu==
*[[Umbundu]] vanoti '''tomba''' (despise) kureva [[kuzvidza]].
*[[Sangho]] vanoti tomba (v. to chase and catch; to pursue so as to catch; to drive away).
*[[Nsenga]] vanoti '''tomba''' (an inheritance). Mamwe mazwi: '''tombana''' (v. gather together).
*[[Kimbundu]] inoti utomba (n. hunting). [[Taabwa]] vanoti kutomba (v. commit adultery).
*[[Taabwa]] inoti kutombela (seduce someone else's wife) kupomba nemukadzi wemunhu.
{{kujekesa}}
3sc3w4sgs0n3ousxg24cv024k09ns3y
Kupara
0
10320
113793
83325
2026-06-12T19:35:30Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113793
wikitext
text/x-wiki
*[[Kupara_(Kukwenga)|Kupara]] apa kureva kukwenga ingava pendi, deko, poto, ganda zvichingodaro.
*[[Kupara moto]] (to obtain hot coals so you start a fire elsewhere) apa kureva [[kugoka moto]]. Kune zita remhuri rinonzi [[Muparamoto]].
*[[Kupara chokudya]] (to obtain food by working for neighbours) apa kureva kushandira vavakidzani Kati uwane chokudya.
*[[Kupara sembwa]] apa kureva kusaidzira [[imbwa]] kuti itevere hwema.
*[[Kupara_(Kudzika)|Kupara]] (Set-up, Establish, Found) apa kureva kudzika sangano, nzanga kana Kereke.
*[[Mhosva|Kupara Mhosva]] iri izwi rishandiswa kureva kuita mhosva.
*[[Kupara sezita]] (a family name).
*Ko zita rokuti [[Mupariwa]] rinopinda papi pamashandisirwo emazwi aari pamusoro ayo?
*[[Vapara]] kana [[venyika mukanza]] (Foreigners; strangers) mazwi e[[ChiNdau]] rinoreva venyika dzokunze. Tarisai Psalm 18:44-45 mu[[Bhaibheri]] re[[ChiNdau]].
*'''Psalm 109:11''' ... ne[[vapara]] ngavachakate [[michero]] yokushanda kwake. (Kubva mu[[Bhaibheri]] reChiNdau.
==Mitauro yeBantu==
*[[Nyanja]] inoti pala (adv. coming out of in great quantity or numbers) kureva kubuda zvakawanda.
*[[VaChewa]] vanoti '''kupara''' (go an errand for, be sent by someone).
*VaChewa vanoti '''kupala''' (betroth) kureva [[kuroodza]].
*[[VaZigula]] vanoti '''kupala''' (marry - a woman previously married). Sokuti: '''Mpale!''' (Marry her (who was previously married!).
*[[Taabwa]] inoti kupala (v. sow by spreading, broadcasting) kureva [[kukusha mbeu]].
{{Kujekesa}}
gqfskx9auyt3dn0l3yo24zep7vrvmig
Mamina
0
11027
113788
113361
2026-06-12T18:36:59Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113788
wikitext
text/x-wiki
*[[Kupipa|Mamina]] apa kureva mapipi.
*[[Mamina, Zimbabwe]]
==Mitauro yeBantu==
*[[Lenje]] ne[[Chewa]] kune izwi rinoti '''mamina''' (mucus of the nose).
*[[Mang'anja]] vanoti '''chominira''' (anything used for blowing one's nose) kureva [[hengechefu]].
*[[Barotse]] vanoti '''mamina''' (nasal discharge, mucus) vachireva [[madzihwa]].
*[[VaTaabwa]] vanoti '''mamina''' (nasal discharge, mucus, snot) kureva [[madzihwa]].
{{Kujekesa}}
ljmg6x99ztpj4myex8rp7pwve89sdoy
Marandure
0
12826
113812
112958
2026-06-13T00:47:43Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113812
wikitext
text/x-wiki
[[Marandure]] izita remhuri mu[[Zimbabwe]].
*[[Kurandura]]; [[kurandutsira]] kana kununura (intervene) zvinoreva kupindira pakati pevanhu vari kurwa nechinangwa chekumisa kurwa. [[Marandure]] anenge ari munhu wacho ari kurandutsira.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[Bemba]] vanoti '''kulandula''' (v. to avenge).
*[[MaZulu]] vanoti '''landula''' (Deny; plead an excuse; plead inability; plead non-possession of what's asked for). '''Ukulandula ugwayi''' (plead inability to supply snuff).
*MaZulu vanoti '''isilanduli''' (1. Survivor who reports the death of his companions; 2. Person sent to make an excuse).
*[[Kinyarwanda]] inoti '''kurandura''' (to pull out, uproot) kureva kudzupura.
*[[VaIkizu]] vanoti '''-randura''' (rip (to pieces)) zvichireva [[kubvaruranya]].
*[[VaZigula]] vanoti '''kulandula''' (talk engagingly; chatting up; answer, reply).
*[[Taabwa]] inoti kulanda (to say, state, speak) kureva kutaura.
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
4nce7dlv2tbopm9jrcjsbszeeaiwjce
113818
113812
2026-06-13T01:15:03Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113818
wikitext
text/x-wiki
[[Marandure]] izita remhuri mu[[Zimbabwe]].
*[[Kurandura]]; [[kurandutsira]] kana kununura (intervene) zvinoreva kupindira pakati pevanhu vari kurwa nechinangwa chekumisa kurwa. [[Marandure]] anenge ari munhu wacho ari kurandutsira.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[Bemba]] vanoti '''kulandula''' (v. to avenge).
*[[MaZulu]] vanoti '''landula''' (Deny; plead an excuse; plead inability; plead non-possession of what's asked for). '''Ukulandula ugwayi''' (plead inability to supply snuff).
*Zulu inoti '''isilanduli''' (Survivor who reports the death of his companions; Person sent to make an excuse).
*[[Kinyarwanda]] inoti '''kurandura''' (to pull out, uproot) kureva kudzupura.
*[[VaIkizu]] vanoti '''-randura''' (rip (to pieces)) zvichireva [[kubvaruranya]].
*[[VaZigula]] vanoti '''kulandula''' (talk engagingly; chatting up; answer, reply).
*[[Taabwa]] inoti kulanda (to say, state, speak; issue an order).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
c8rsl2kumdlxcekdpe07egt0dnp4bg4
113819
113818
2026-06-13T01:15:48Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113819
wikitext
text/x-wiki
[[Marandure]] izita remhuri mu[[Zimbabwe]].
*[[Kurandura]]; [[kurandutsira]] kana kununura (intervene) zvinoreva kupindira pakati pevanhu vari kurwa nechinangwa chekumisa kurwa. [[Marandure]] anenge ari munhu wacho ari kurandutsira.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[Bemba]] vanoti '''kulandula''' (v. to avenge).
*[[MaZulu]] vanoti '''landula''' (Deny; plead an excuse; plead inability; plead non-possession of what's asked for). '''Ukulandula ugwayi''' (plead inability to supply snuff).
*Zulu inoti '''isilanduli''' (Survivor reporting the death of his companions; Person sent to make an excuse).
*[[Kinyarwanda]] inoti '''kurandura''' (to pull out, uproot) kureva kudzupura.
*[[VaIkizu]] vanoti '''-randura''' (rip (to pieces)) zvichireva [[kubvaruranya]].
*[[VaZigula]] vanoti '''kulandula''' (talk engagingly; chatting up; answer, reply).
*[[Taabwa]] inoti kulanda (to say, state, speak; issue an order).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
spe3mg3isdi6f56nhlb16uchampmp3b
113820
113819
2026-06-13T01:19:18Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113820
wikitext
text/x-wiki
[[Marandure]] izita remhuri mu[[Zimbabwe]].
*[[Kurandura]]; [[kurandutsira]] kana kununura (intervene) zvinoreva kupindira pakati pevanhu vari kurwa nechinangwa chekumisa kurwa. [[Marandure]] anenge ari munhu wacho ari kurandutsira.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[Bemba]] vanoti '''kulandula''' (v. to avenge).
*[[MaZulu]] vanoti '''landula''' (Deny; plead an excuse; plead inability; plead non-possession of what's asked for). '''Ukulandula ugwayi''' (plead inability to supply snuff).
*[[Kinyarwanda]] inoti '''kurandura''' (to pull out, uproot) kureva kudzupura.
*[[VaIkizu]] vanoti '''-randura''' (rip (to pieces)) zvichireva [[kubvaruranya]].
*[[VaZigula]] vanoti '''kulandula''' (talk engagingly; chatting up; answer, reply).
*[[Taabwa]] inoti kulanda (to say, state, speak; issue an order).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
dipnsph88i7ul409mdhjuar9g3fffw5
Mutsvangwa
0
12865
113821
84762
2026-06-13T01:33:51Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113821
wikitext
text/x-wiki
[[Mutsvangwa]] izita rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Vanhu vane zita iri: '''Tendai Mutsvangwa; Rumbidzai Mutsvangwa'''; [[Christopher Mutsvangwa]] na[[Monica Mutsvangwa]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]].
*[[Herero]] vanoti '''pianga''' (v. clear away as rubbish; sweep; cleanse).
*[[Herero]] vanoti '''piangura''' (v. make an end of, destroy; sweep; make a clearance).
*[[VaGungu]] vanoti '''kuhyangya''' (v. mix; combine two or more substances usually in a way that means they cannot easily be separated). Mamwe mazwi: [[kuhya]] (v. get burnt).
*[[Bemba]] vanoti '''kupyanga''' (v. to sweep) kureva [[kutsvaira]].
*[[Bemba]] vanoti '''pyanga''' (v. sweep) kureva [[tsvaira]].
*[[VaLenje]] vanoti '''musankwa''' (boy, lad, young man, young male of animals) kureva mukomana, jaya kana mhukarume iri diki. Kuti pane kutodzana nezita rinonzi [[Mutsvangwa]]?
*[[VaTaabwa]] vanoti '''vipyango''' (n. garbage, waste, filth).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
0sjfvm1rbsdmuhlbfrwnnx9pjg23qsi
Makotore
0
13338
113811
95017
2026-06-12T23:52:20Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113811
wikitext
text/x-wiki
[[Makotore]] izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Vanhu vane zita iri: Dudzai Makotore; Faith Makotore; Tarisai Makotore; George Makotore.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]].
*[[Herero]] inoti kotora (vt. bring back, cause to return, claim; get back what is yours; reclaim). Mamwe mazwi: okukotora (act or process of challenging as a due or right).
*Herero inoti kotora (retrieve; reclaim, recover, cause to return; call back; bring back to a former place or state) vachireva [[kudzosa]] munhu kana chinhu.
*[[VaWanga]] vanoti '''okhukotola''' (turn aside from the path; go around a bend) vachireva '''kutsawuka'''.
*[[VaTaabwa]] vanoti kukotola (v. to dismiss, to discharge; send away).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
8vgo9ou6kiuqx5s3y5vpn6shyt174t0
Kuparira
0
13529
113796
66666
2026-06-12T19:39:14Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113796
wikitext
text/x-wiki
Izwi rokuti '''kuparira''' rinoreva kuita zvinokoneresa chimwe chinozotevera.
*Kuparira ('''engender'''; trigger; provoke; cause or give rise to a feeling, situation or condition).
==Kurerutsa Mutauro==
*Mangachena '''inoparira''' parere nhema: the white pumpkin gives away the darker one close to it.
*Nyaya yokudisa mari '''yakamuparira''' kuponda mujeri.
==Mamwe Mazwi==
*[[Kupara_(Kudzika)|Kupara]] (Set-up, Establish, Found) apa kureva kudzika sangano, nzanga kana Kereke.
*[[Mhosva|Kupara Mhosva]] iri izwi rishandiswa kureva kuita mhosva.
==Kuumba Mazwi==
*[[Ruparira]], [[barira]] kana [[maparira]] (gene/s).
*[[Ronzamaparira]] (n. genetics)
*[[Chironzamaparira]] (geneticist)
*[[Uronzamaparira]] (adj. genetic)
*[[Runyamaparira]] (geneticism - belief that all human traits arise from genes).
*[[Mbari]] (genus)
*[[Ubare]] (gender).
==Mitauro yeBantu==
*[[Taabwa]] inoti kupala (to sow by scattering the seed; broadcasting) kureva [[kukusha mbeu]].
*[[VaYao]] vanoti '''kupalila''' (to plant before the rainfalls) kureva kudyara mvura isati yanaya.
*[[VaTaita]] vanoti '''mbari''' (tribe; nation) vachireva [[rudzi]] kana [[dzinza]].
[[Category:Matare emhosva]]
mibkq18g8c2k0yvyd5x9vsticm9gvm7
Matangira
0
13712
113813
81643
2026-06-13T00:54:20Z
JayMezza
20555
113813
wikitext
text/x-wiki
Matangira izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. Zvichida rinoreva uyo akatangira vamwe kuita chinhu kana kusvika panhu.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]].
*[[Lenje]] vaiti '''tangila''' (go before - first, forwards, in advance; 2. lead, begin, precede, lead the way, be first).
*Vatauri ve[[Kikongo]] vanoti '''tangila''' (v. read to) kureva [[kuverengera]] nhingi.
*[[Kinande]] vanoti '''eritangirira''' (v. get ahead, to be before others) kureva [[kutangira]].
*[[Kinande]] vanoti '''eritanga''' (precede, be the first) kureva [[kutanga]].
*[[Taabwa]] inoti kutangilila kana kulombola (to guide; show the way).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
ixwpq60ty2xv9nh1mh0ptpujsgelpom
113814
113813
2026-06-13T00:55:17Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113814
wikitext
text/x-wiki
Matangira izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]. Zvichida rinoreva uyo akatangira vamwe kuita chinhu kana kusvika panhu.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]].
*[[Lenje]] inoti '''tangila''' (go before - be first, forwards, in advance; lead, begin, precede, lead the way).
*Vatauri ve[[Kikongo]] vanoti '''tangila''' (v. read to) kureva [[kuverengera]] nhingi.
*[[Kinande]] vanoti '''eritangirira''' (v. get ahead, to be before others) kureva [[kutangira]].
*[[Kinande]] vanoti '''eritanga''' (precede, be the first) kureva [[kutanga]].
*[[Taabwa]] inoti kutangilila kana kulombola (to guide; show the way).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
mf5rrlyz3hq6973ytcx5aevqu1urunv
Kurumbidza
0
13824
113777
97082
2026-06-12T17:35:45Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113777
wikitext
text/x-wiki
Kurumbidza (to praise) zvinoreva kutaura mashoko ekutenda uye anodudza kunaka kwemunhu, chinhu kana [[Mwari]].
==Mazita==
*Rumbidzai, Rumbidzwai, Rumbidzaishe, Rumbidzo; [[Karumbidza sezita]].
==Mitauro yeBantu==
*[[Lenje]] inoti '''mulumbi''' (grateful person, one who praises or flatter) kureva munhu anorumbidza zvakanyanya.
*[[VaMambwe]] vanoti '''-lumba''' (to extol, praise) kureva [[kurumbidza]].
*VaMambwe vanoti '''-lumbisya''' (to make famous, renowned; to glorify, praise very highly) kureva kupa mukurumbira kana kurumbidza.
*VaMambwe vanoti '''-lumbusya''' (to cause to be named, mentioned: to cause renown, reputation) kureva kupa mukurumbira.
*[[VaTonga]] vanoti '''kulumba''', '''kulumbaizya''' kana '''kulumbula''' (v. praise, thank, request) kureva [[kurumbidza]].
*[[VaChewa]] vanoti '''kutamanda''' (to applaud; applause, to praise). Sokuti - '''nditamanda mfumu wangu''' - ndinorumbidza Ishe wangu.
*VaChewa vanoti '''kutama''' (to praise, to exult with joy). [[Mazwi Anotodzana]]: '''kutama''' kana '''kupambanitsa''' (to glorify).
*[[VaTaabwa]] vanoti kulumba kana kutasya (to celebrate) kureva [[kupembera]].
[[Category:Chitendero]]
4j2t2mblv99urcy0664qdtk47v2zl4o
113778
113777
2026-06-12T17:36:22Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113778
wikitext
text/x-wiki
Kurumbidza (to praise) zvinoreva kutaura mashoko ekutenda uye anodudza kunaka kwemunhu, chinhu kana [[Mwari]].
==Mazita==
*Rumbidzai, Rumbidzwai, Rumbidzaishe, Rumbidzo; [[Karumbidza sezita]].
==Mitauro yeBantu==
*[[Lenje]] inoti '''mulumbi''' (grateful person, one who praises or flatter) kureva munhu anorumbidza zvakanyanya.
*[[VaMambwe]] vanoti '''-lumba''' (to extol, praise) kureva [[kurumbidza]].
*VaMambwe vanoti '''-lumbisya''' (to make famous, renowned; to glorify, praise very highly) kureva kupa mukurumbira kana kurumbidza.
*VaMambwe vanoti '''-lumbusya''' (to cause to be named, mentioned: to cause renown, reputation) kureva kupa mukurumbira.
*[[VaTonga]] vanoti '''kulumba''', '''kulumbaizya''' kana '''kulumbula''' (v. praise, thank, request) kureva [[kurumbidza]].
*[[VaChewa]] vanoti '''kutamanda''' (to applaud; applause, to praise). Sokuti - '''nditamanda mfumu wangu''' - ndinorumbidza Ishe wangu.
*VaChewa vanoti '''kutama''' (to praise, to exult with joy). [[Mazwi Anotodzana]]: '''kutama''' kana '''kupambanitsa''' (to glorify).
[[Category:Chitendero]]
sr9piq3muisvisjxzmckzxihktglvj7
Kupurura
0
14216
113790
113366
2026-06-12T18:57:17Z
JayMezza
20555
/* Mazwi eBantu */
113790
wikitext
text/x-wiki
[[Kupurura]] (to strip off e.g. leaves from a bush).
*[[Kupuruzira]] (v. to caress; rub gently).
== Mazwi eBantu ==
*[[VaTaabwa]] vanoti '''kupulula''' (to prune) vachireva kupurura.
*[[Yao]] inoti '''kupulula''' (to strip off - as leaves off a tree, or bead off a string).
*[[Zigula]] vanoti '''kuhulula''' (to reap rice or beans) kukohwa [[mupunga]] kana [[bhinzi]].
*[[Maconde]] inoti '''pulula''' (strip off; harvest rice) kureva kupurura kana kukohwa [[mupunga]].
*Zulu inoti '''phulula''' (Stroke; smooth, rub gently). [[Chuabo]] inoti '''okupulra''' (pluck feathers).
*[[MaZulu]] vanoti '''ukuphulula ikati''' (to stroke a cat) kureva [[kupuruzira]] katsi.
*[[Taabwa]] inoti kupulula kana kusopa (v. peel the grain; hull the grain) kureva kusvuura chibage.
*[[Kinande]] vanoti '''erihulula''' (harvest beans; loosen pods or seeds).
*[[VaChewa]] vanoti '''kupula''' (to take a pot off the fire, to take wax from honeycomb).
[[Category:tsika]]
atnbdxvvsd4omr55zzp93vwomu5e8jg
Rutsito sezita
0
14584
113750
110201
2026-06-12T14:29:19Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113750
wikitext
text/x-wiki
Rutsito izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Vanhu vane zita iri: Tonderai Rutsito; Tinashe Rutsito; Tinotenda Rutsito; Samuel Rutsito.
*Tsito zvinoreva marasha matema anosara kana muti watsva.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaMbukushu]] vanoti '''ruthito''' (n. enclosure made of thorn branches) kureva [[rusosa]].
*[[VaNyungwe]] vanoti '''litsito''' (n. fence) kureva [[rumanda|fenzi]].
*[[VaWabo]] vanoti '''ncitto''' kana '''nsito''' (n. fence; enclosure; wall) vachireva [[fenzi]].
*[[VaWabo]] vanoti '''ngome''' (n. wall). [[Lugwere]] vanoti kusita (v. to wall up) kureva kuvakira [[rusvingo]].
*[[Taabwa]] inoti '''kupinda lusito''' (To enclose with a hedge).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
evdalh5e4igc176cfu54v1la5cxqzkm
113751
113750
2026-06-12T14:29:45Z
JayMezza
20555
113751
wikitext
text/x-wiki
Rutsito izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Tsito zvinoreva marasha matema anosara kana muti watsva.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaMbukushu]] vanoti '''ruthito''' (n. enclosure made of thorn branches) kureva [[rusosa]].
*[[VaNyungwe]] vanoti '''litsito''' (n. fence) kureva [[rumanda|fenzi]].
*[[VaWabo]] vanoti '''ncitto''' kana '''nsito''' (n. fence; enclosure; wall) vachireva [[fenzi]].
*[[VaWabo]] vanoti '''ngome''' (n. wall). [[Lugwere]] vanoti kusita (v. to wall up) kureva kuvakira [[rusvingo]].
*[[Taabwa]] inoti '''kupinda lusito''' (To enclose with a hedge).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
17fgdbm04sw7vfpinlwui4leq1l6403
Hutungamiri
0
14746
113809
113746
2026-06-12T23:39:36Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113809
wikitext
text/x-wiki
[[Hutungamiri]] (leadership) zvinoreva mabasa anoitwa nevakuru panzvimbo ekutara mutemo, kuronga gwara rinoteverwa nemusha, kutonga mhosva, uye kuwanisa musha chouviri zvichingodaro.
==Kurerutsa Mutauro==
*Pinda pamberi [[kukwezva|utikwezve]]: go in front and lead us.
*Mombe inokwezva ndiyo inosungirwa [[bhera]].
==Mitauro yeBantu==
*[[VaKabwa]] vanoti obhutungi (n. leadership; administration) kureva [[hutungamiri]].
*[[VaKabwa]] vanoti omutungi (leader; ruler) kureva [[mutungamiri]].
*[[VaMaconde]] vanoti kulongolela (v. lead) kureva [[kutungamira]].
*[[VaTakwane]] vanoti musogoleli (n. leader; chief) kureva [[mutungamiri]].
*Lenje vanoti '''mutanshi''' kana '''sanguna''' (leader; foremost man) kureva [[mutungamiri]].
*[[Saghala]] vanoti kudongoza; kulongoza (v. lead) kureva [[kutungamira]].
*[[Saghala]] vanoti mdongozi; mlongozi (n. leader) kureva [[mutungamiri]].
*[[Kidawida]] vanoti '''mdongozi''' kana '''mlongozi''' (n. leader) kureva [[mutungamiri]].
*[[VaTaabwa]] vanoti kutungula kana kulombola (v. direct; show the way) kureva [[kutungamira]].
==Zvinyorwa Zvinotodzana==
*[[Madzishe]].
*[[Chivara]].
*[[Sabhuku]].
*[[Mwenemutapa]].
cnxnrncmfrp2tbzl46mt7v5d8pe4j35
Kudyara
0
15454
113794
113476
2026-06-12T19:37:05Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113794
wikitext
text/x-wiki
Kudyara (to plant crops) zvinoreva kufushira mbeu mamakomba kuti dzimere nokukura. Vanhu vanodyara mbeu zhinji munguva ye[[zhizha]].
==Mamwe Mazwi==
*Kupandira (to plough before the rains) zvinoreva kurima mvura isati yanaya.
==Mitauro yeBantu==
*[[Taabwa]] inoti kubyala (v. plant, sow) kudyara kana [[kusima]].
*[[Taabwa]] inoti kubyalila (v. sow for someone).
*[[Taabwa]] inoti kupala (to sow by scattering the seed) kureva [[kukusha mbeu]].
*[[VaYao]] vanoti '''kupalila''' (to plant before the rainfalls) kureva kudyara mvura isati yanaya.
*[[VaYao]] vanoti '''kupalila''' (to hoe the weeds in the garden) vachireva kusakura sora.
nfel9o0ur8t0qqpwxj4bdmj1o01ouqn
113795
113794
2026-06-12T19:37:43Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113795
wikitext
text/x-wiki
Kudyara (to plant crops) zvinoreva kufushira mbeu mamakomba kuti dzimere nokukura. Vanhu vanodyara mbeu zhinji munguva ye[[zhizha]].
==Mamwe Mazwi==
*Kupandira (to plough before the rains) zvinoreva kurima mvura isati yanaya.
==Mitauro yeBantu==
*[[Taabwa]] inoti kubyala (v. plant, sow) kudyara kana [[kusima]].
*[[Taabwa]] inoti kubyalila (v. sow for someone).
*[[Taabwa]] inoti kupala (to sow by scattering the seed; broadcasting) kureva [[kukusha mbeu]].
*[[VaYao]] vanoti '''kupalila''' (to plant before the rainfalls) kureva kudyara mvura isati yanaya.
*[[VaYao]] vanoti '''kupalila''' (to hoe the weeds in the garden) vachireva kusakura sora.
i52g075sh3d37laoe1v1gg2tsw70my1
Kupemberera
0
15684
113779
94533
2026-06-12T17:37:12Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113779
wikitext
text/x-wiki
Kupemberera (celebrate) zvinoreva kufarira kukunda makwikwi kana chinhu chawanikwa.
*Gore roga-roga tinopemberera rusungunuko rwe[[Zimbabwe]] musi wa 18 April.
==Mitauro yeBantu==
*[[Kimbundu]] inoti '''pembele''' (congratulation) kureva [[makorokoto]]. [[Wabo]] vanoti '''opembeelra''' (v. conquer; defeat; overcome; win) vachireva [[kuhwinha]].
*[[VaWabo]] vanoti '''mpembeelri''' (n. winner) vachireva [[munhu ahwinha]].
*[[Nyanja]] vanoti kupembera (v. to go to seek for). Mamwe mazwi: pemberera (v. go about seeking for anything). Kupembera moa (v. to seek for beer).
*[[VaTaabwa]] vanoti kulumba kana kutasya (to celebrate) kureva [[kupemberera]].
[[Category:Mhemberero]]
n9662r5zgyh530qljlal8mnezacg1as
Kuwonda
0
15744
113805
81671
2026-06-12T23:00:29Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113805
wikitext
text/x-wiki
[[Kuwonda]] kana [[kuwondoroka]] (emaciated) zvinoreva kuperezeka muviri uchisara usina mafuta. Kuwonda kunokonzerwa nezvinhu zvinosanganisira: kushaya chokudya, zvirwere zvakatsaukana kana kudya uchirutsa
*[[Ndonda]].
==Mitauro yeBantu==
*[[VaGwere]] ne[[VaRundi]] inoti '''kwonda''' (emaciated, be thin, small slim) kureva '''kuwonda'''.
*[[VaWabo]] vanoti [[woodda]] (be thin) kureva [[kuwonda]].
*[[Digo]] neZulu vanoti '''onda''' (to waste away, become thin, emaciated, lean) kureva [[kuwonda]].
*[[Kinande]] vanoti '''omubonde''' (v. weight loss). [[Taabwa]] vanoti [[kuonda]] (v. weight loss).
*[[Ila]] inoti '''ku kokela''' (to be lean, to be thin for - i.e. loosing weight as a result of) kureva kuwonda?
*[[VaZigula]] vanoti '''usisili''' (thinness, narrowness).
*[[VaNyoro]] vanoti '''-kondama''' (become weak and emaciated from illness).
[[Category:Hurapi]]
ow68a3vvgiinfmoksvn1a8ypvl66ons
Kutyaira
0
15827
113810
99866
2026-06-12T23:48:53Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113810
wikitext
text/x-wiki
[[Kutyaira]] kana [[kuchaira]] (driving) zvinoreva kufambisa motokari, [[rhori]] kana [[bhazi]].
*[[Dzimurira]] muchairi, arege kumhanyisisa motokari.
==Mitauro yeBantu==
*[[Barotse]] vanoti '''mucaeli''' kana '''bacaeli''' (n. driver (Scotch-cart).
*[[MaZulu]] vanoti '''ukushayela''' (o drive) vachireva [[kutyaira]].
*[[VaTsonga]] vanoti '''muchayeri''' (n. driver) vachireva [[mutyairi]].
*[[VaVenda]] vanoti '''-tshimbidza''' (n. drive car, bus etc). Mamwe mazwi: '''mutshimbidzi''' (n. driver).
*[[Herero]] vanoti '''tyaera''' (v. suppress; restrain, check) kureva kudzora.
*[[VaTaabwa]] vanoti mulombola (v. driver, one who shows the way).
*[[VaTaabwa]] vanoti kutungulula ngila (v. To drive, to guide someone).
ep6pli4cyx6vpyome45izwzj1lgefaz
Kukana
0
17038
113787
94059
2026-06-12T18:01:41Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113787
wikitext
text/x-wiki
[[Kukana]] (to fight with words) kutaudzana kusina mashoko matsvene.
*[[Kukanidza]] (to contradict).
==Mitauro yeAfrika==
*[[Zigula]] inoti kukana (deny, denying; reject; contradict). Sokuti: Simkana Mwaliko. (I denied [knowing] Mwaliko).
*Zigula inoti kukanana (deny each other, argue with each other; contradict each other).
*[[Uyo Ibibio]] inoti kan (deny, refute, prove innocent) kureva [[kukana]]. Mamwe mazwi: ekana (n. denial).
*[[VaYao]] vanoti '''makani''' kana '''kutenda makani''' (to dispute) vachireva kukanana.
sa54pd2k08c2hruzfs0mfqhkqfe4ws4
Mupindi sezita
0
17531
113770
105344
2026-06-12T17:08:30Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113770
wikitext
text/x-wiki
'''Mupindi''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]] ne[[Democratic Republic of Congo]].
*Vanhu vane zita iri: Rachel Mupindi; Deborah Mupindi; Marthine Mupindi; Shungu Mupindi; Frank Mpindi.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Lugwere]] inoti mpindi (n. pea, cowpeas) kureva [[nyimo]]?
*[[VaZigula]] vanoti '''mpindi''' (n. a part) kureva [[rupande]].
*[[VaTaabwa]] vanoti kupinda (v. to obstruct, barricade, to surround).
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
1wgcryoxvuirx9qtkxqyrjifuwy7p5q
Murowa sezita
0
18143
113798
113358
2026-06-12T21:23:09Z
JayMezza
20555
113798
wikitext
text/x-wiki
'''Murowa''' izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, DRC ne[[Malawi]].
*Mazwi ari pedyo: [[Mugodhi weMurowa]] unocherwa dhaimondi muZimbabwe.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*Lenje vanoti '''lilowa''' kana '''malowa''' (soil, earth) kureva [[dhaga]].
*Lenje vanoti '''wulowa''' kana '''malowa''' (n. blood) vachireva [[ropa]].
*[[VaLenje]] vanoti '''lowa''' (fish with line and hook) kureva [[kuredza|kuraura]].
*[[Nsenga]] inoti '''kuloba''' (fish with a hook). [[Taabwa]] inoti mulobi (n. fisherman).
*[[VaZigula]] vanoti '''kulowa''' (v. to fish) kureva [[kuredza]].
*[[VaBukusu]] vanoti '''khuuloba''' (v. hook, angle, fish with line and hook).
*[[Bavili]] vanoti '''lowu''' (v. fish with a line).
*[[Yao]] inoti '''lilowe''' (n. sound) kureva [[izwi]].
*[[Nsenga]] vanoti '''kuloba''' (v. cut marks on the body).
[[Category:Mazita eVanhu muMalawi]]
stv1ews9dql0eb4mghaaglchqpbqkbp
113799
113798
2026-06-12T21:26:38Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113799
wikitext
text/x-wiki
'''Murowa''' izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, DRC ne[[Malawi]].
*Mazwi ari pedyo: [[Mugodhi weMurowa]] unocherwa dhaimondi muZimbabwe.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*Lenje vanoti '''lilowa''' kana '''malowa''' (soil, earth) kureva [[dhaga]].
*Lenje vanoti '''wulowa''' kana '''malowa''' (n. blood) vachireva [[ropa]].
*[[VaLenje]] vanoti '''lowa''' (fish with line and hook) kureva [[kuredza|kuraura]].
*[[Nsenga]] inoti '''kuloba''' (fish with a hook). [[Taabwa]] inoti mulobi (n. fisherman).
*[[VaZigula]] vanoti '''kulowa''' (v. to fish) kureva [[kuredza]].
*[[VaBukusu]] vanoti '''khuuloba''' (v. hook, angle, fish with line and hook).
*[[Bavili]] vanoti '''lowu''' (fish with a line). [[Taabwa]] inoti kulovya (v. Send fishing).
[[Category:Mazita eVanhu muMalawi]]
7jod2t85plkpp017stajv19xczia5sz
Mpofu sezita
0
18258
113774
84993
2026-06-12T17:29:09Z
JayMezza
20555
113774
wikitext
text/x-wiki
'''Mpfofu''' izita rinowanikwa ku[[Zimbabwe]] ne[[South Africa]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Kune tariro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[Nsenga]] vanoti '''mpofu''' (n. blind person) kureva [[bofu]].
*[[VaSwahili]] vanoti '''mpofu''' (eland) kureva [[mhofu]].
*[[VaTaabwa]] vanoti '''mpofu''' (n. blind person) kureva [[bofu]].
*[[VaTaabwa]] vanoti '''kupofola''' (n. to become blind) kureva [[kupofomara]].
[[Category:Mazita eVanhu kuSouth Africa]]
ez4dnyrgq5zq4jm26cmkn58xo6dy03t
Mupimbi sezita
0
18488
113769
86318
2026-06-12T17:05:20Z
JayMezza
20555
113769
wikitext
text/x-wiki
'''Mupimbi''' izita remhuri rinowanikwa ku[[Democratic Republic of Congo]] ne[[Tanzania]].
*Vanhu vane zita iri: Francine Mupimbi; Carlos Mupimbi; Nicole Mupimbi; Josephine Mupimbi.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]]. Pana tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti mupimbi (n. shaft of a spear). Fananidzai nokuti [[mupimbira]]?
[[Category:Mazita eVanhu kuDRC]]
r69gsmcqcfq5kilyrl1tgtqyhywf833
Rombedza sezita
0
18531
113802
109152
2026-06-12T22:50:54Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeBantu */
113802
wikitext
text/x-wiki
'''Rombedza''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]].
*Vanhu vane zita iri: Cain Rombedza; Tinashe Rombedza, Elijah Rombedza; Tabitha Rombedza.
*Mazwi ari pedyo: [[Rombera sezita]].
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mamwe mazwi.
*[[Umbundu]] inoti lombela (v. wallow - to roll about or lie in water, snow, mud, dust - as for refreshment).
*[[Sangho]] vanoti rombee (v. exterminate; disperse, break ranks).
*[[Sangho]] vanoti rombeengo-mara (n. genocide). [[Taabwa]] inoti kulomba kureva [[kukumbira]].
*[[Sangho]] vanoti rombee (v. extermination; dispersion, breaking ranks).
*[[Taabwa]] inoti kulombola (show the way) kureva [[kutaridza nzira]].
*[[Taabwa]] inoti kalombola kana mulombozi (n. guide who shows the way) [[munhu anotaridza nzira]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
29s19x8l3srdzd7kfz9lmstnx24q0bj
Nafanan
0
18882
113755
88890
2026-06-12T14:48:10Z
JayMezza
20555
Redirected page to [[ChiNafanan]]
113755
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ChiNafanan]]
9tygv9g5cniwjgpozwjpa7i15pgt56q
Munyii
0
19643
113797
104707
2026-06-12T21:15:36Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113797
wikitext
text/x-wiki
[[Munyii]] (n. Berchemia discolor. Phyllogeiton discolor) muti wemuchero unowanikwa mu[[Zimbabwe]]. Mamwe mazita emuti uyu anonzi [[mugaramhanga]], [[munhacha]] kana [[mutatya]].
*Vamwe vatuari vanoti [[tsungubvu]] kana [[chechete]]?
==Mitauro yeAfrika==
*[[IsiNdebele]] inoti umnyi kana umncaga (n. bird plum) kureva [[munyii]].
*[[Nambya]] inoti inyii (n. bird plum) kureva [[nyii]]. [[Yao]] inoti njerenje (n. Berchemia discolor).
*[[ChiHwesa]] vanoti nhacha (n. bird plum. Brown ivory) kureva [[nyii]].
*[[Oshiwambo]] vanoti eembe (n. bird plum) kureva [[nyii]]. [[Xitsonga]] inoti '''nyiyi''' (n. Berchemia Discolor) kureva nyii.
*[[Lozi]] vanoti muzinzila (n. bird plum) kureva [[munyii]]. [[Setswana]] vanoti motsentsela (n. bird plum) kureva [[nyii]].
==Zvakakochekerwa==
*https://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=137700
*[[Mazita eMiti]]
[[File:Nyii.jpg|thumb|Nyii dzakaibva]]
[[File:Berchemia_discolor01.jpg|thumb|Munyii une nyii mbishi]]
[[Category:Miti yeZimbabwe]]
kjfiuk88qlyfbiqpc9qizqulm0ho3d0
Chongo sezita
0
19817
113806
92527
2026-06-12T23:03:27Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113806
wikitext
text/x-wiki
'''Chongo''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Mozambique]], ne[[Zambia]].
*Vanhu vane zita iri: Chongo Nsama; Claudio Chongo; Naftal Chongo; Sandra Chongo.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
*[[Barotse]] vanoti congo (noise, uproar) - izwi iri rinodudzwa kunzi chongo.
*[[VaTaabwa]] vanoti kiongo (noise, uproar) kureva [[ruzha]] kana [[mheremhere]].
[[Category:Mazita eVanhu kuMozambique]]
8to91f2qx707ymlfkfr5k295wrouzlo
Chizungu sezita
0
20102
113749
93718
2026-06-12T14:27:27Z
JayMezza
20555
113749
wikitext
text/x-wiki
'''Chizungu''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]], [[Kenya]] ne[[Malawi]].
*Vanhu vane zita iri: Henry Chizungu; Marcellin Chizungu; James Chizungu; Joan Chizungu.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*[[Zigula]] inoti chizungu (n. dizziness) kureva [[dzungu]].
*[[Taabwa]] inoti kuzungulusya (To surround, to enclose with) kureva kukomberedza.
[[Category:Mazita eVanhu muAfrica]]
hknv7e92h54klh7pc52hvnahdic9vl4
Mutarara sezita
0
21067
113780
98339
2026-06-12T17:51:29Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113780
wikitext
text/x-wiki
'''Mutarara''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]] ne[[Mozambique]].
*Vanhu vane zita iri: Ruth Mutarara; Simbarashe Mutarara; Blessing Mutarara; Paulo Mutarara.
*Mazwi ari pedyo: [[Nharara sezita]], [[Matarara sezita]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Afrika]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*[[Uyo Ibibio]] inoti '''tara''' (v. spread (of rumor, fire), loosen, unravel, unwind).
*[[Uyo Ibibio]] inoti (open of leaves), melt; tv melt).
*[[VaTaabwa]] vanoti litala kana matala (n. lamp).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
3dne4h8ocj6elds0pnbsx28292cdqno
Marozva sezita
0
21470
113801
100021
2026-06-12T21:30:12Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113801
wikitext
text/x-wiki
'''Marozva''' izita rinowanikwa muZimbabwe.
*Vanhu vane zita iri: Tapiwa Marozva; Rudo Marozva; Charity Marozva; Grace Marozva; Kudakwashe Marozva.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Afrika]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Nsenga]] vanoti '''maloza''' (n. bad luck; disaster; misfortune; trouble; witchcraft; trouble; clamity).
*[[Bavili]] vanoti '''lowu''' (fish with a line). [[Taabwa]] inoti kulovya (v. Send fishing).
*[[Nsenga]] vanoti '''kuloba''' (v. cut marks on the body).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
iq9msd19z7ir1noxp1ablazqzm67xgt
Rombera sezita
0
24153
113803
109150
2026-06-12T22:51:29Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113803
wikitext
text/x-wiki
Rombera izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
*Vanhu vane zita iri: Pardon Rombera; Tinotenda Rombera; Munyaradzi Rombera; James Rombera.
*Mazwi ari pedyo: [[Rombedza sezita]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]]. Pane tarisiro yekuti mamwe mazwi emitauro yeAfrika anotodzana.
*[[Umbundu]] inoti lombela (v. wallow - to roll about or lie in water, snow, mud, dust - as for refreshment).
*[[Sangho]] vanoti rombee (v. exterminate; disperse, break ranks).
*[[Sangho]] vanoti rombeengo-mara (n. genocide). [[Taabwa]] inoti kulomba kureva [[kukumbira]].
*[[Sangho]] vanoti rombee (v. extermination; dispersion, breaking ranks).
*[[Taabwa]] inoti kulombola (show the way) kureva [[kutaridza nzira]].
*[[Taabwa]] inoti kalombola kana mulombozi (n. guide who shows the way) [[munhu anotaridza nzira]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
4agoure9dlun4wyt6jvgy0qiupixvbi
113804
113803
2026-06-12T22:52:18Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113804
wikitext
text/x-wiki
Rombera izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
*Vanhu vane zita iri: Pardon Rombera; Tinotenda Rombera; Munyaradzi Rombera; James Rombera.
*Mazwi ari pedyo: [[Rombedza sezita]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]]. Pane tarisiro yekuti mamwe mazwi emitauro yeAfrika anotodzana.
*[[Umbundu]] inoti lombela (to wallow or roll or lie in water, snow, mud, dust - as for refreshment).
*[[Sangho]] vanoti rombee (v. exterminate; disperse, break ranks).
*[[Sangho]] vanoti rombeengo-mara (n. genocide). [[Taabwa]] inoti kulomba kureva [[kukumbira]].
*[[Sangho]] vanoti rombee (v. extermination; dispersion, breaking ranks).
*[[Taabwa]] inoti kulombola (show the way) kureva [[kutaridza nzira]].
*[[Taabwa]] inoti kalombola kana mulombozi (n. guide who shows the way) [[munhu anotaridza nzira]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
c3a1kf7lzoycusybucw6tln825ahv2r
113808
113804
2026-06-12T23:36:57Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113808
wikitext
text/x-wiki
Rombera izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
*Vanhu vane zita iri: Pardon Rombera; Tinotenda Rombera; Munyaradzi Rombera; James Rombera.
*Mazwi ari pedyo: [[Rombedza sezita]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro ye[[ChiBantu]]. Pane tarisiro yekuti mamwe mazwi emitauro yeAfrika anotodzana.
*[[Umbundu]] inoti lombela (to wallow or roll or lie in water, snow, mud, dust - as for refreshment).
*[[Sangho]] vanoti rombee (v. exterminate; disperse, break ranks).
*[[Sangho]] vanoti rombeengo-mara (n. genocide). [[Taabwa]] inoti kulomba kureva [[kukumbira]].
*[[Sangho]] vanoti rombee (v. extermination; dispersion, breaking ranks).
*[[Taabwa]] inoti kulombola (v. direct; show the way) kureva [[kutaridza nzira]].
*[[Taabwa]] inoti kalombola kana mulombozi (n. guide who shows the way) [[munhu anotaridza nzira]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
dxibt9pjfd84xk7eblmzhs9a4bbrx0i
Mukaya sezita
0
24299
113816
109858
2026-06-13T01:04:11Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113816
wikitext
text/x-wiki
'''Mukaya''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zambia]], [[Kenya]], [[Namibia]] ne[[Congo Kinshasa]].
*Vanhu vane zita iri: Nessy Mukaya; Mukaya Mwaka; Patrick Mukaya; Deborah Sikisa.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*[[Bemba]] vanoti '''umukaya''' (n. citizen).
*[[Bemba]] vanoti ubukaya (n. citizenship).
*[[VaTaabwa]] vanoti mukaya (n. Native) kureva [[chizvarwa chepo]].
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
[[Category:Mazita eVanhu muKenya]]
[[Category:Mazita eVanhu muNamibia]]
[[Category:Mazita eVanhu muZambia]]
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
5jpb8mwklewthn35n12ebxied8fzgnj
113817
113816
2026-06-13T01:06:41Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113817
wikitext
text/x-wiki
'''Mukaya''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zambia]], [[Kenya]], [[Namibia]] ne[[Congo Kinshasa]].
*Vanhu vane zita iri: Nessy Mukaya; Mukaya Mwaka; Patrick Mukaya; Deborah Sikisa.
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya.
*[[Bemba]] vanoti '''umukaya''' (n. citizen).
*[[Bemba]] vanoti ubukaya (n. citizenship).
*[[VaTaabwa]] vanoti mukaya (n. Inhabitant, native) kureva mugari wepanzvimbo
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
[[Category:Mazita eVanhu muKenya]]
[[Category:Mazita eVanhu muNamibia]]
[[Category:Mazita eVanhu muZambia]]
[[Category:Mazita eVanhu muDRC]]
8ee4mcuo545siv78xb1c44rt0z9a6ul
Muranda sezita
0
24813
113815
112966
2026-06-13T01:02:02Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113815
wikitext
text/x-wiki
Muranda izita remhuri rinowanikwa ku[[Zambia]].
==Mitauro yeAfrika==
Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[Bemba]] vanoti bulanda (n. calamity; grief) kureva jambwa.
*[[Bemba]] vanoti mulandu (n. cause; reason) kureva [[chikonzero]].
*[[VaTaabwa]] vanoti bulanda (n. poverty) kureva [[hurombo]].
[[Category:Mazita eVanhu muZambia]]
q4ec58l1j9dp1kmfdnjx9cbc7qczgkp
Kuchechenya
0
24956
113753
2026-06-12T14:46:37Z
JayMezza
20555
Created page with "Kuchechenya (to hatch) zvinoreva kubuda kwenhiyo muzai. ==Mitauro yeAfrika== *[[ChiTal]] vanoti ɓak (v. to saw timber; to break firewood; crack) Mamwe mazwi: ɓak (v. to hatch). *[[Nafanan]] vanoti jiri (v. give birth, hatch or multiply) kureva [[kuzvara]]. *[[Nembe]] vanoti furo ( batch; brood; hatch; set; breed; race; stock; strain; ancestry; lineage; family; pedigree; dynasty). [[Category:Kurima]]"
113753
wikitext
text/x-wiki
Kuchechenya (to hatch) zvinoreva kubuda kwenhiyo muzai.
==Mitauro yeAfrika==
*[[ChiTal]] vanoti ɓak (v. to saw timber; to break firewood; crack) Mamwe mazwi: ɓak (v. to hatch).
*[[Nafanan]] vanoti jiri (v. give birth, hatch or multiply) kureva [[kuzvara]].
*[[Nembe]] vanoti furo ( batch; brood; hatch; set; breed; race; stock; strain; ancestry; lineage; family; pedigree; dynasty).
[[Category:Kurima]]
3x0op9ytbks89oudgde1p6wjwsucj51
113754
113753
2026-06-12T14:47:17Z
JayMezza
20555
113754
wikitext
text/x-wiki
Kuchechenya (to hatch) zvinoreva kubuda kwenhiyo muzai.
==Mitauro yeAfrika==
*[[ChiTal]] vanoti ɓak (v. to saw timber; to break firewood; crack) Mamwe mazwi: ɓak (v. to hatch).
*[[ChiNafanan]] vanoti jiri (v. give birth, hatch or multiply) kureva [[kuzvara]].
*[[ChiNembe]] vanoti furo ( batch; brood; hatch; set; breed; race; stock; strain; ancestry; lineage; family; pedigree; dynasty).
[[Category:Kurima]]
olzh3b4wa8rtazpkfjd0f1tbxf3q3ka
ChiNafanan
0
24957
113756
2026-06-12T14:48:24Z
JayMezza
20555
Created page with "[[Nafanan]] kana [[Nafaanra]] mutauro weAfrika unowanikwa kumusoro kwakadziva madokero e[[Ghana]] pedyo nemuganhu we[[Ivory Coast]]. ==Mazwi Anotodza Bantu== *Nafanan vanoti aa (interjection showing fright or surprise) kureva [[aa]]. *Nafanan vanoti chombo (n. spear) kureva [[pfumo]]. *Nafanan vanoti taanhaa (n. step or climbing place) kureva [[danho]]. *Nafanan vanoti paara (v. talk) kureva [[kutaura]]. Fananidzai nokuti [[kuparidza]]? *Nafanan vanoti liwo (adj...."
113756
wikitext
text/x-wiki
[[Nafanan]] kana [[Nafaanra]] mutauro weAfrika unowanikwa kumusoro kwakadziva madokero e[[Ghana]] pedyo nemuganhu we[[Ivory Coast]].
==Mazwi Anotodza Bantu==
*Nafanan vanoti aa (interjection showing fright or surprise) kureva [[aa]].
*Nafanan vanoti chombo (n. spear) kureva [[pfumo]].
*Nafanan vanoti taanhaa (n. step or climbing place) kureva [[danho]].
*Nafanan vanoti paara (v. talk) kureva [[kutaura]]. Fananidzai nokuti [[kuparidza]]?
*Nafanan vanoti liwo (adj. edible) kureva [[chidyiwa]]. Fananidzai nokuti [[muriwo]]?
*Nafanan vanoti kobo (n. penny).
*Nafanan vanoti kotolo (n. bowl or dish made of clay) kureva [[mbiya]] kana [[ndiro yedhaga]].
*Nafanan vanoti kuwee (n. owl) kureva [[zizi]].
*Nafanan vanoti kabiile (n. natives) kureva [[rudzi rwepo]]. [[Swahili]] vanoti '''kabila''' (a tribe, subdivision of a tribe).
*Nafanan vanoti jaara (prep. side, beside).
*Nafanan vanoti jele (n. leg) kureva [[gumbo]].
*Nafanan vanoti jese (n. thread) kureva [[shinda]].
*Nafanan vanoti jira (n. lion) kureva [[shumba]].
*Nafanan vanoti jiri (v. give birth, hatch or multiply) kureva [[kuzvara]].
*Nafanan vanoti juru (n. harp - a musical instrument).
*Nafanan vanoti hlo (n. elephant) kureva [[nzou]].
*Nafanan vanoti hali (adv. even) kureva [[kuenzana]].
==Mamwe Mazwi==
*Nafanan vanoti baare (n. wooden hammer, mallet) kureva [[nyundo]].
*Nafanan vanoti bie (n. seed) kureva [[mbeu]].
*Nafanan vanoti chasi (adj. neat) kureva [[kutsvinda]].
*Nafanan vanoti chiriri (adv. well).
*Nafanan vanoti chrɛwɛ (n. egg) kureva [[zai]].
*Nafanan vanoti chuuli (n. gorge).
*Nafanan vanoti dram kana '''ndram''' (n. weather; climate) kureva [[wetha]].
*Nafanan vanoti vala (adj. wide) kureva kufara. Mamwe mazwi: valam (n. width) kureva [[hwasha]].
*Nafanan vanoti viŋge (v. turn) kureva [[kutendeuka]].
*Nafanan vanoti tuni (v. quarrelling) kureva [[kupopota]].
*Nafanan vanoti saara (n. for the benefit/grace).
*Nafanan vanoti sam kana '''samu''' (n. border) kureva [[muganhu]].
*Nafanan vanoti san (v. decorate, adorn). Mamwe mazwi: sani (v. decorating) kureva [[kudavada]].
*Nafanan vanoti sele (n. family, relatives) kureva [[mhuri]].
*Nafanan vanoti sholo (adj. erect - as in standing erect).
*Nafanan vanoti paala (n. custom) kureva [[tsika]].
*Nafanan vanoti naara (n. butter, cheese) kureva [[bhata]] kana [[chizi]].
*Nafanan vanoti nafa (v. prosper, benefit) kureva [[kubudirira]].
*Nafanan vanoti ndoo (n. 1. place; 2. father).
*Nafanan vanoti mbaala (n. sheep) kureva [[hwayi]].
*Nafanan vanoti muyira (n. lighter).
*Nafanan vanoti lafolo (n. stream) kureva [[rukorodzi]].
*Nafanan vanoti leele (n. people) kureva [[vanhu]].
*Nafanan vanoti lelaa (n. person without family) munhu asina [[hama]].
*Nafanan vanoti lɛɛlɛ (v. hesitate; bend down).
*Nafanan vanoti luuluu (n. spring of water) kureva [[chisipiti]].
*Nafanan vanoti kaha (n. joke) kureva [[nyambo]].
*Nafanan vanoti katala (n. trouble). Fananidzai nokuti [[kukataza]]?
*Nafanan vanoti kombo (n. hyena) kureva bere.
*Nafanan vanoti kondala (middle of the road).
'''Duramazwi rinowanikwa paWebonary'''.
[[Category:Mitauro yeAfrica]]
[[Category:Mitauro yeGhana]]
mn35582vubg6uh3ppauftjg15sfssnq
Uvhunga
0
24958
113757
2026-06-12T15:18:28Z
JayMezza
20555
Created page with "Uvhunga (English: hatching in technical drawing) inzira yehunyanzvi inoshandiswa kutaridza musiyano weruvara rwezvinhu kana kutaridza pane mumvuri nekudhirowa, kupenda, kana kunyora mitsetse yakayererana iri pedyo nepedyo. Kana mitsetse yakaiswa yakapingana, inonzi cross-hatching. Uvhunga dzimwe nguva hunoshandiswawo kutsaura nzvimbo dzine ruvara rwakasiyana pakudhirowa mufananidzo nepenzura yeruvara rutema pasina penzura dzemamwe [[maruvara]]. Sokuti pakudhirowa zvishon..."
113757
wikitext
text/x-wiki
Uvhunga (English: hatching in technical drawing) inzira yehunyanzvi inoshandiswa kutaridza musiyano weruvara rwezvinhu kana kutaridza pane mumvuri nekudhirowa, kupenda, kana kunyora mitsetse yakayererana iri pedyo nepedyo. Kana mitsetse yakaiswa yakapingana, inonzi cross-hatching. Uvhunga dzimwe nguva hunoshandiswawo kutsaura nzvimbo dzine ruvara rwakasiyana pakudhirowa mufananidzo nepenzura yeruvara rutema pasina penzura dzemamwe [[maruvara]]. Sokuti pakudhirowa zvishongo zvenhoo dzemadzinza kusiyana kweruvara kunokwanisa kutaridza sezvizvi:
*Mitsetse yakadendemara inopangidza hutsvuku.
*Mitsetse yakatamabarara inotaridza blue.
*Madoo anotaridza yellow.
{{about|an artistic technique used in Western art|the Aboriginal Australian technique used on bark paintings|Rarrk|other uses}}
{{multiple image
|align=right
|total_width=300
|direction=vertical
|width1=229|height1=229|image1=Veronica detail.jpg|caption1=Detail of [[Albrecht Dürer]]'s ''Veronica'', featuring hatching (e.g., background) and cross-hatching in many darker areas|alt1=
|width2=952|height2=685|image2=AGAD Albrecht Dürer – The Sudarium.jpg|caption2=The full [[engraving]]|alt2=
}}
evop5ptcp0jzm62dxr5auak6emiuko9
113758
113757
2026-06-12T15:19:20Z
JayMezza
20555
113758
wikitext
text/x-wiki
Uvhunga (English: hatching in technical drawing) inzira yehunyanzvi inoshandiswa kutaridza musiyano weruvara rwezvinhu kana kutaridza pane mumvuri nekudhirowa, kupenda, kana kunyora mitsetse yakayererana iri pedyo nepedyo. Kana mitsetse yakaiswa yakapingana, inonzi cross-hatching. Uvhunga dzimwe nguva hunoshandiswawo kutsaura nzvimbo dzine ruvara rwakasiyana pakudhirowa mufananidzo nepenzura yeruvara rutema pasina penzura dzemamwe [[maruvara]]. Sokuti pakudhirowa zvishongo zvenhoo dzemadzinza kusiyana kweruvara kunokwanisa kutaridza sezvizvi:
*Mitsetse yakadendemara inopangidza hutsvuku.
*Mitsetse yakatamabarara inotaridza blue.
*Madoo anotaridza yellow.
[[width1=229|height1=229|image1=Veronica detail.jpg|caption1=Detail of [[Albrecht Dürer]]'s ''Veronica'', featuring hatching (e.g., background) and cross-hatching in many darker areas]]
owrndboe67a855ufzl5jirf75jji2ca
113759
113758
2026-06-12T15:19:39Z
JayMezza
20555
113759
wikitext
text/x-wiki
Uvhunga (English: hatching in technical drawing) inzira yehunyanzvi inoshandiswa kutaridza musiyano weruvara rwezvinhu kana kutaridza pane mumvuri nekudhirowa, kupenda, kana kunyora mitsetse yakayererana iri pedyo nepedyo. Kana mitsetse yakaiswa yakapingana, inonzi cross-hatching. Uvhunga dzimwe nguva hunoshandiswawo kutsaura nzvimbo dzine ruvara rwakasiyana pakudhirowa mufananidzo nepenzura yeruvara rutema pasina penzura dzemamwe [[maruvara]]. Sokuti pakudhirowa zvishongo zvenhoo dzemadzinza kusiyana kweruvara kunokwanisa kutaridza sezvizvi:
*Mitsetse yakadendemara inopangidza hutsvuku.
*Mitsetse yakatamabarara inotaridza blue.
*Madoo anotaridza yellow.
[[Veronica detail.jpg|caption1=Detail of [[Albrecht Dürer]]'s ''Veronica'', featuring hatching (e.g., background) and cross-hatching in many darker areas]]
lur8hvktbgt5rs3xcw8ca6km7che9l9
113760
113759
2026-06-12T15:21:24Z
JayMezza
20555
113760
wikitext
text/x-wiki
Uvhunga (English: hatching in technical drawing) inzira yehunyanzvi inoshandiswa kutaridza musiyano weruvara rwezvinhu kana kutaridza pane mumvuri nekudhirowa, kupenda, kana kunyora mitsetse yakayererana iri pedyo nepedyo. Kana mitsetse yakaiswa yakapingana, inonzi cross-hatching. Uvhunga dzimwe nguva hunoshandiswawo kutsaura nzvimbo dzine ruvara rwakasiyana pakudhirowa mufananidzo nepenzura yeruvara rutema pasina penzura dzemamwe [[maruvara]]. Sokuti pakudhirowa zvishongo zvenhoo dzemadzinza kusiyana kweruvara kunokwanisa kutaridza sezvizvi:
*Mitsetse yakadendemara inopangidza hutsvuku.
*Mitsetse yakatamabarara inotaridza blue.
*Madoo anotaridza yellow.
[[File:Flame Lily.jpg|thumb|266x266px|Kajongwe - ruva re Zimbabwe]]
[[File:Veronica detail.jpg|thumb|266x266px|Detail of [[Albrecht Dürer]]'s ''Veronica'', featuring hatching (e.g., background) and cross-hatching in many darker areas]]
5gsvwf2t7p48khatif5p5h4hjkrlcjy
113761
113760
2026-06-12T15:25:54Z
JayMezza
20555
113761
wikitext
text/x-wiki
Uvhunga (English: hatching in technical drawing) inzira yehunyanzvi inoshandiswa kutaridza musiyano weruvara rwezvinhu kana kutaridza pane mumvuri nekudhirowa, kupenda, kana kunyora mitsetse yakayererana iri pedyo nepedyo. Kana mitsetse yakaiswa yakapingana, inonzi cross-hatching. Uvhunga dzimwe nguva hunoshandiswawo kutsaura nzvimbo dzine ruvara rwakasiyana pakudhirowa mufananidzo nepenzura yeruvara rutema pasina penzura dzemamwe [[maruvara]]. Sokuti pakudhirowa zvishongo zvenhoo dzemadzinza kusiyana kweruvara kunokwanisa kutaridza sezvizvi:
*Mitsetse yakadendemara inopangidza hutsvuku.
*Mitsetse yakatamabarara inotaridza blue.
*Madoo anotaridza yellow.
[[File:Veronica detail.jpg|thumb|266x266px|Uvhunga hwakashandiswa na[[Albrecht Dürer]] pamufananidzo ''Veronica''. Uvhunga huri kutaridza background). Uvhunga hwakapingana huri kutaridza pakasvipira]].
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti buvunga (n. hatching in technical drawing).
ax1y8nm41gbpvapgfnan98o7h8zztpt
113762
113761
2026-06-12T15:37:30Z
JayMezza
20555
113762
wikitext
text/x-wiki
[[Uvhunga]] (English: hatching in technical drawing) inzira yehunyanzvi inoshandiswa kutaridza musiyano weruvara rwezvinhu kana kutaridza pane mumvuri nekudhirowa, kupenda, kana kunyora mitsetse yakayererana iri pedyo nepedyo. Kana mitsetse yakaiswa yakapingana, inonzi cross-hatching. Uvhunga dzimwe nguva hunoshandiswawo kutsaura nzvimbo dzine ruvara rwakasiyana pakudhirowa mufananidzo nepenzura yeruvara rutema pasina penzura dzemamwe [[maruvara]]. Sokuti pakudhirowa zvishongo zvenhoo dzemadzinza kusiyana kweruvara kunokwanisa kutaridza sezvizvi:
*Mitsetse yakadendemara inopangidza hutsvuku.
*Mitsetse yakatamabarara inotaridza blue.
*Madoo anotaridza yellow.
Artists use the technique by varying the length, angle, closeness, and other qualities of the lines, most commonly in drawing, linear painting, and engraving.
Vadavadi vanodhirowa nevanopenda vanoshandisa uvhunga vachisiyanisa urefu, kutseyama, nekubatanidzwa kwemitsetse, nezvimwe zviumbiko zvemitsetse.
[[File:Veronica detail.jpg|thumb|266x266px|Uvhunga hwakashandiswa na[[Albrecht Dürer]] pamufananidzo ''Veronica''. Uvhunga huri kutaridza background). Uvhunga hwakapingana huri kutaridza pakasvipira]].
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti buvunga (n. hatching in technical drawing).
k66oul9z4onwi1dsuv2javzijdscv5v
113763
113762
2026-06-12T15:47:45Z
JayMezza
20555
113763
wikitext
text/x-wiki
[[Uvhunga]] (English: hatching in technical drawing) inzira yehunyanzvi inoshandiswa kutaridza musiyano weruvara rwezvinhu kana kutaridza pane mumvuri nekudhirowa, kupenda, kana kunyora mitsetse yakayererana iri pedyo nepedyo. Kana mitsetse yakaiswa yakapingana, inonzi cross-hatching. Uvhunga dzimwe nguva hunoshandiswawo kutsaura nzvimbo dzine ruvara rwakasiyana pakudhirowa mufananidzo nepenzura yeruvara rutema pasina penzura dzemamwe [[maruvara]]. Sokuti pakudhirowa zvishongo zvenhoo dzemadzinza kusiyana kweruvara kunokwanisa kutaridza sezvizvi:
*Mitsetse yakadendemara inopangidza hutsvuku.
*Mitsetse yakatamabarara inotaridza blue.
*Madoo anotaridza yellow.
Vadavadi vanodhirowa nevanopenda vanoshandisa uvhunga vachisiyanisa urefu, kutseyama, nekubatanidzwa kwemitsetse, nezvimwe zviumbiko zvemitsetse. Pfungwa huru iripo ndeye kuti huwandu, hukobvu nekutarangana kwemitsetse yashandiswa kunokonzera musiyano pakubwinya kwemufananidzo. Nzvimbo dzinobwinya dzinoshandiswa uvhunga hwakataranga zvoita kunge nzvimbo idzi dziri pedyo. Nzvimbo dzakasvibira dzinoshandiswa uvhunga hwakabatanidzwa zvoita kunge nzvimbo idzi dziri kure. Saka huwandu, hukobvu nekutarangana kwe[[uvhunga]] kunopa chitarisiko chehudzamu nemumhu hwenzvimbo.
[[File:Veronica detail.jpg|thumb|266x266px|Uvhunga hwakashandiswa na[[Albrecht Dürer]] pamufananidzo ''Veronica''. Uvhunga huri kutaridza background). Uvhunga hwakapingana huri kutaridza pakasvipira]].
[[Category:Kudhirowa]]
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti buvunga (n. hatching in technical drawing).
5lp7fybrs11206v477iejrbd2zn5eg5
113764
113763
2026-06-12T15:50:00Z
JayMezza
20555
113764
wikitext
text/x-wiki
[[Uvhunga]] (English: hatching in technical drawing) inzira yehunyanzvi inoshandiswa kutaridza musiyano weruvara rwezvinhu kana kutaridza pane mumvuri. Izvi zvinoitwa nekudhirowa, kupenda, kana kunyora mitsetse yakayererana iri pedyo nepedyo. Kana mitsetse yakaiswa yakapingana, inonzi [[uvhunga hwakapingana]] (cross-hatching). Uvhunga dzimwe nguva hunoshandiswawo kutsaura nzvimbo dzine ruvara rwakasiyana pakudhirowa mufananidzo nepenzura yeruvara rutema pasina penzura dzemamwe [[maruvara]]. Sokuti pakudhirowa zvishongo zvenhoo dzemadzinza kusiyana kweruvara kunokwanisa kutaridza sezvizvi:
*Mitsetse yakadendemara inopangidza hutsvuku.
*Mitsetse yakatamabarara inotaridza blue.
*Madoo anotaridza yellow.
Vadavadi vanodhirowa nevanopenda vanoshandisa uvhunga vachisiyanisa urefu, kutseyama, nekubatanidzwa kwemitsetse, nezvimwe zviumbiko zvemitsetse. Pfungwa huru iripo ndeye kuti huwandu, hukobvu nekutarangana kwemitsetse yashandiswa kunokonzera musiyano pakubwinya kwemufananidzo. Nzvimbo dzinobwinya dzinoshandiswa uvhunga hwakataranga zvoita kunge nzvimbo idzi dziri pedyo. Nzvimbo dzakasvibira dzinoshandiswa uvhunga hwakabatanidzwa zvoita kunge nzvimbo idzi dziri kure. Saka huwandu, hukobvu nekutarangana kwe[[uvhunga]] kunopa chitarisiko chehudzamu nemumhu hwenzvimbo.
[[File:Veronica detail.jpg|thumb|266x266px|Uvhunga hwakashandiswa na[[Albrecht Dürer]] pamufananidzo ''Veronica''. Uvhunga huri kutaridza background). Uvhunga hwakapingana huri kutaridza pakasvipira]].
[[Category:Kudhirowa]]
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti buvunga (n. hatching in technical drawing).
k3lxy706q4naxtfmxmtqk1la1byv4hu
113766
113764
2026-06-12T16:57:32Z
JayMezza
20555
113766
wikitext
text/x-wiki
[[Uvhunga]] (English: hatching in technical drawing) inzira yehunyanzvi inoshandiswa kutaridza musiyano weruvara rwezvinhu kana kutaridza pane mumvuri. Izvi zvinoitwa nekudhirowa, kupenda, kana kunyora mitsetse yakayererana iri pedyo nepedyo. Kana mitsetse yakaiswa yakapingana, inonzi [[uvhunga hwakapingana]] (cross-hatching). Uvhunga dzimwe nguva hunoshandiswawo kutsaura nzvimbo dzine ruvara rwakasiyana pakudhirowa mufananidzo nepenzura yeruvara rutema pasina penzura dzemamwe [[maruvara]]. Sokuti pakudhirowa zvishongo zvenhoo dzemadzinza kusiyana kweruvara kunokwanisa kutaridza sezvizvi:
*Mitsetse yakadendemara inopangidza hutsvuku.
*Mitsetse yakatamabarara inotaridza blue.
*Madoo anotaridza yellow.
Vadavadi vanodhirowa nevanopenda vanoshandisa uvhunga vachisiyanisa urefu, kutseyama, nekubatanidzwa kwemitsetse, nezvimwe zviumbiko zvemitsetse. Pfungwa huru iripo ndeye kuti huwandu, hukobvu nekutarangana kwemitsetse yashandiswa kunokonzera musiyano pakubwinya kwemufananidzo. Nzvimbo dzinobwinya dzinoshandiswa uvhunga hwakataranga zvoita kunge nzvimbo idzi dziri pedyo. Nzvimbo dzakasvibira dzinoshandiswa uvhunga hwakabatanidzwa zvoita kunge nzvimbo idzi dziri kure. Saka huwandu, hukobvu nekutarangana kwe[[uvhunga]] kunopa chitarisiko chehudzamu nemumhu hwenzvimbo.
[[File:Veronica detail.jpg|thumb|266x266px|Uvhunga hwakashandiswa na[[Albrecht Dürer]] pamufananidzo ''Veronica''. Uvhunga huri kutaridza background). Uvhunga hwakapingana huri kutaridza pakasvipira]].
[[Category:Zvinyorwa]]
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti buvunga (n. hatching in technical drawing).
57zhvvh47rq3nimpe6554egqlvxc2tz
113767
113766
2026-06-12T16:59:54Z
JayMezza
20555
113767
wikitext
text/x-wiki
[[Uvhunga]] (English: hatching in technical drawing) inzira yehunyanzvi inoshandiswa kutaridza musiyano weruvara rwezvinhu kana kutaridza pane mumvuri. Izvi zvinoitwa nekudhirowa, kupenda, kana kunyora mitsetse yakayererana iri pedyo nepedyo. Kana mitsetse yakaiswa yakapingana, inonzi [[uvhunga hwakapingana]] (cross-hatching). Uvhunga dzimwe nguva hunoshandiswawo kutsaura nzvimbo dzine ruvara rwakasiyana pakudhirowa mufananidzo nepenzura yeruvara rutema pasina penzura dzemamwe [[maruvara]]. Sokuti pakudhirowa zvishongo zvenhoo dzemadzinza kusiyana kweruvara kunokwanisa kutaridza sezvizvi:
*Mitsetse yakadendemara inopangidza hutsvuku.
*Mitsetse yakatamabarara inotaridza blue.
*Madoo anotaridza yellow.
Vadavadi vanodhirowa nevanopenda vanoshandisa [[uvhunga]] vachisiyanisa urefu, kutseyama, nekubatanidzwa kwemitsetse, nezvimwe zviumbiko zvemitsetse. Pfungwa huru iripo ndeye kuti huwandu, hukobvu nekutarangana kwemitsetse yashandiswa kunokonzera musiyano pakubwinya kwemufananidzo. Nzvimbo dzinobwinya dzinoshandiswa uvhunga hwakatarangana, zvoita kunge nzvimbo idzi dziri pedyo. Nzvimbo dzakasvibira dzinoshandiswa uvhunga hwakabatanidzwa, zvoita kunge nzvimbo idzi dziri kure. Saka huwandu, hukobvu nekutarangana kwe[[uvhunga]] kunopa chitarisiko chehudzamu ne[[mumhu]] hwenzvimbo.
[[File:Veronica detail.jpg|thumb|266x266px|Uvhunga hwakashandiswa na[[Albrecht Dürer]] pamufananidzo ''Veronica''. Uvhunga huri kutaridza background). Uvhunga hwakapingana huri kutaridza pakasvipira]].
[[Category:Zvinyorwa]]
==Mitauro yeAfrika==
*[[VaTaabwa]] vanoti buvunga (n. hatching in technical drawing).
3f2k9krrzdo5zd1xm9y01d6l489hchz
Uvhunga hwakapingana
0
24959
113765
2026-06-12T15:50:23Z
JayMezza
20555
Redirected page to [[Uvhunga]]
113765
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Uvhunga]]
7zwgerbi503pf7qyv6mdvk0u53098pu
Kapini sezita
0
24960
113771
2026-06-12T17:14:21Z
JayMezza
20555
Created page with "'''Kapini''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]] *Vanhu vane zita iri: [[Tapiwa Kapini]] mutambi we[[nhabvu]]. ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti kapini (n. stick, cane.) kureva [[kamupini]]. *[[VaTaabwa]] vanoti ki-pini (n. a button that women put in their..."
113771
wikitext
text/x-wiki
'''Kapini''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]
*Vanhu vane zita iri: [[Tapiwa Kapini]] mutambi we[[nhabvu]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti kapini (n. stick, cane.) kureva [[kamupini]].
*[[VaTaabwa]] vanoti ki-pini (n. a button that women put in their nose).
M*[[VaTaabwa]] vanoti mu-pini (n. the neck of an instrument).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
p2rb3sc5a7v9w2aebqjk28anbi9vwri
113772
113771
2026-06-12T17:14:46Z
JayMezza
20555
/* Mitauro yeAfrika */
113772
wikitext
text/x-wiki
'''Kapini''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]
*Vanhu vane zita iri: [[Tapiwa Kapini]] mutambi we[[nhabvu]].
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti kapini (n. stick, cane.) kureva [[kamupini]].
*[[VaTaabwa]] vanoti ki-pini (n. a button that women put in their nose).
*[[VaTaabwa]] vanoti mu-pini (n. the neck of an instrument).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
s7j8rhpffrsu74tpcdip1w6qvvy7btg
Musita sezita
0
24961
113773
2026-06-12T17:20:39Z
JayMezza
20555
Created page with "'''Musita''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]] ==Mitauro yeAfrika== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti musita (n. moment, period of time) kureva chinguva. *[[VaTaabwa]] vanoti kamusita (n. short moment). [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]"
113773
wikitext
text/x-wiki
'''Musita''' izita remhuri rinowanikwa mu[[Zimbabwe]]
==Mitauro yeAfrika==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[Africa]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]] nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti musita (n. moment, period of time) kureva chinguva.
*[[VaTaabwa]] vanoti kamusita (n. short moment).
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
70kjro7vu73u0z6n5w098oh01w3uhjc
Kupofomara
0
24962
113775
2026-06-12T17:29:29Z
JayMezza
20555
Redirected page to [[Bofu]]
113775
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Bofu]]
t4h2jczdl1tnbum133klpwxsvsb4ttu
Kupofomadza
0
24963
113776
2026-06-12T17:29:57Z
JayMezza
20555
Redirected page to [[Bofu]]
113776
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Bofu]]
t4h2jczdl1tnbum133klpwxsvsb4ttu
Muzingo sezita
0
24964
113791
2026-06-12T19:18:39Z
JayMezza
20555
Created page with "'''Muzingo''' izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe. ==Mitauro yeBantu== Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi. *[[VaTaabwa]] vanoti '''muzingo''' (n. periphery) kureva kumapeto kana mudzivo. [[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]"
113791
wikitext
text/x-wiki
'''Muzingo''' izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
==Mitauro yeBantu==
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro ye[[ChiBantu]], asi zvinoreva zita zvigona kusiyana [[zvachose]]. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
*[[VaTaabwa]] vanoti '''muzingo''' (n. periphery) kureva kumapeto kana mudzivo.
[[Category:Mazita eVanhu muZimbabwe]]
qfhq2il5hv12z64snufw6gtg0leyqav
Okavango Rwizi
0
24965
113822
2026-06-13T10:32:30Z
~2026-34696-67
21008
Ndatanga kuchinja peji ku Chishona #AWC2026 # Water for Life in Africa
113822
wikitext
text/x-wiki
'''Rwizi rweOkavango''' rwizi rwuri ku southern Africa. Rwuno zivikanwa mu [[Vutswana|Botswana]], se '''Cubango''' ku [[Angola]], se '''Kuvango''' ku [[Namibhiya|Namibia]].<ref>Mendelsohn, John (9 September 2021). "A River in Trouble". ''Conservation Namibia''. Retrieved 8 January 2024.</ref>
gppq21ba69lxd565zyke1jb4vh4dewg
113825
113822
2026-06-13T10:57:42Z
~2026-34696-67
21008
ndatanga kuchinja kushona
113825
wikitext
text/x-wiki
'''Rwizi rweOkavango''' rwizi rwuri ku southern Africa. Rwuno zivikanwa mu [[Vutswana|Botswana]], se '''Cubango''' ku [[Angola]], se '''Kuvango''' ku [[Namibhiya|Namibia]].<ref>Mendelsohn, John (9 September 2021). "A River in Trouble". ''Conservation Namibia''. Retrieved 8 January 2024.</ref> Urwu ndirwo rwizi rwe china kureba mu[[:en:Southern_Africa|Southern Africa,]] rwuno erera kuma odza nyemba kwe 1,600km (1,00mi). Rwunotanga pakakwirira 1,300 metres (4,300ft) mujecha re Angola. Kuenda kumaodza nyemba, pachikamo chemu gano pakati pe Anola ne Namibia, rwoerera ku Botswana. Okavango haina nzira yekuerera ichienda kugungwa. Asi inoerera ichiend ku Okavango Delta kana Okavango Alluvial Fan, iri mudziva risinga bude mvura mu Kalahari Desert. RwizirweCuito ndirwo rukururwuno pinda mariri.
== Mareferenzi ==
4lvv4hx12uqyfer85i2xozcl650xgj3
113830
113825
2026-06-13T11:12:49Z
~2026-34904-35
21009
Ndachinja ku chishona
113830
wikitext
text/x-wiki
'''Rwizi rweOkavango''' rwizi rwuri ku southern Africa. Rwuno zivikanwa mu [[Vutswana|Botswana]], se '''Cubango''' ku [[Angola]], se '''Kuvango''' ku [[Namibhiya|Namibia]].<ref>Mendelsohn, John (9 September 2021). "A River in Trouble". ''Conservation Namibia''. Retrieved 8 January 2024.</ref> Urwu ndirwo rwizi rwe china kureba mu[[:en:Southern_Africa|Southern Africa,]] rwuno erera kuma odza nyemba kwe 1,600km (1,00mi). Rwunotanga pakakwirira 1,300 metres (4,300ft) mujecha re Angola. Kuenda kumaodza nyemba, pachikamo chemu gano pakati pe Anola ne Namibia, rwoerera ku Botswana. Okavango haina nzira yekuerera ichienda kugungwa. Asi inoerera ichiend ku [[:en:Okavango_Delta|Okavango Delta]] kana Okavango [[:en:Alluvial_fan|Alluvial Fan]], iri mudziva risinga bude mvura mu [[:en:Kalahari_Desert|Kalahari Desert]]. Rwizi rwe'''Cuito''' ndirwo rukururwuno pinda mariri.
== Mareferenzi ==
juit5ytn1lz6386fqnjzrw6oqk3ox0c
113831
113830
2026-06-13T11:57:57Z
~2026-34904-35
21009
113831
wikitext
text/x-wiki
'''Rwizi rweOkavango''' rwizi rwuri ku southern Africa. Rwuno zivikanwa mu [[Vutswana|Botswana]], se '''Cubango''' ku [[Angola]], se '''Kuvango''' ku [[Namibhiya|Namibia]].<ref>Mendelsohn, John (9 September 2021). "A River in Trouble". ''Conservation Namibia''. Retrieved 8 January 2024.</ref> Urwu ndirwo rwizi rwe china kureba mu[[:en:Southern_Africa|Southern Africa,]] rwuno erera kuma odza nyemba kwe 1,600km (1,00mi). Rwunotanga pakakwirira 1,300 metres (4,300ft) mujecha re Angola. Kuenda kumaodza nyemba, pachikamo chemu gano pakati pe Anola ne Namibia, rwoerera ku Botswana. Okavango haina nzira yekuerera ichienda kugungwa. Asi inoerera ichiend ku [[:en:Okavango_Delta|Okavango Delta]] kana Okavango [[:en:Alluvial_fan|Alluvial Fan]], iri mudziva risinga bude mvura mu [[:en:Kalahari_Desert|Kalahari Desert]]. Rwizi rwe'''Cuito''' ndirwo rukururwuno pinda mariri.
'''Zita'''
Zita re Okavango rakabva ku Kavango, zvinoreva vanhu ve [[:en:Kavango_people|Kavango]] vekuchamhembe kwe Namibia. Mavara ekare echirungu aishandisa Okovango, nepo vamwe vadzidzi veku Namibia vanoda kushandisa Kavango pakureva rwizi nrdunhu. Muzivi venhoroondo Andreas Eckl anoti 6 upambe pfumi vaishandisa Okavango, asi O- aisa jairika mumitauro yevagari ve Kavango ndokubva yabatwa nevechi Herero.<ref>Eckl, Andreas (2007). "Reports from 'beyond the line': The accumulation of knowledge of Kavango and its peoples by the German colonial administration 1891–1911" (PDF). ''Journal of Namibian Studies''. '''1''': 7–37. Retrieved 12 May 2026.</ref>
== Mareferenzi ==
notui0pths4ekpeje69bsh8z70q7sb8
Dhamu reLotsane
0
24966
113823
2026-06-13T10:43:03Z
BiancaMachete
21006
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1271445178|Lotsane Dam]]"
113823
wikitext
text/x-wiki
== Kuvaka ==
{{Reflist}}
edmuhmz8k25i5xkueh0jw3f40yfinde
Rwizi rwa Gaborone
0
24967
113824
2026-06-13T10:47:15Z
Handsonmugumba
21004
#AWC2026 #Water for life in Africa
113824
wikitext
text/x-wiki
'''Rwizi rwa Gaborone''' hwuri pedo ne [[:en:Notwane_River|rwizi rwe Notwane]] mu [[:en:Botswana|Botswana]] hune u dzamu hwakakura kuita 141.100.000 cubic meters<ref>[[:en:Gaborone_Dam#CITEREFCentral_Statistics_Office2009|Central Statistics Office 2009]], p. 3.</ref>.Dhamu iri rino manejewa ne department rinonzi water utilities corporation uye zve rinopa mvura kunzvimbo yese ye Gaborone
== References ==
ml3vz7cx7cw7zwfgwdstr8qzd3c2f2h
Dambudziko remuvura muAfrika
0
24968
113826
2026-06-13T11:01:44Z
Sidwell Bwawa 2026
21007
Ndawedzera kwabva zvinyorwa #AWC2026
113826
wikitext
text/x-wiki
[[:en:Water_scarcity|Dambudziko remvura]] muAfrika rinobva munyaya dzezviwakwa uye nyaya dzehupfumi hwenyika, huwandu hwevanhu vanoshandisa mvura. Huwandu hwevanhu muAfrika huri kuwedzera gore rega rega, as[[:en:Effects_of_climate_change_on_the_water_cycle|i mamiriro ekunze nemwaka zviri kuchinja]] zvokonzera kusanaya kwemvura, [[:en:Fresh_water|Kushaikwa kwemvura yakakwana yakachena]]. <ref>"Water Scarcity | Threats | WWF". World Wildlife Fund. Retrieved 2020-11-29.</ref>Kuti vanhu vashandisa idambudziko hombe munyika dzakawanda.
Kunaya kwemvura [[:en:Sub-Saharan_Africa|mudzimwe nyika nedzimwe nzvimbo muAfrika]].zvinokonzera [[:en:Flood|mapopomo akashata emvura]] zvokonzera kushaikwa kwehutano [[:en:Drought|nenzara]] kuvanhu vari kwakasiyana siyana.<ref>"Water Scarcity | Threats | WWF". World Wildlife Fund. Retrieved 2020-11-29.</ref>
759kdf9zp9unpnuz6ze4ymfk5934pjf
113827
113826
2026-06-13T11:03:47Z
Sidwell Bwawa 2026
21007
Ndaisa referenze
113827
wikitext
text/x-wiki
[[:en:Water_scarcity|Dambudziko remvura]] muAfrika rinobva munyaya dzezviwakwa uye nyaya dzehupfumi hwenyika, huwandu hwevanhu vanoshandisa mvura. Huwandu hwevanhu muAfrika huri kuwedzera gore rega rega, as[[:en:Effects_of_climate_change_on_the_water_cycle|i mamiriro ekunze nemwaka zviri kuchinja]] zvokonzera kusanaya kwemvura, [[:en:Fresh_water|Kushaikwa kwemvura yakakwana yakachena]]. <ref>"Water Scarcity | Threats | WWF". World Wildlife Fund. Retrieved 2020-11-29.</ref>Kuti vanhu vashandisa idambudziko hombe munyika dzakawanda.
Kunaya kwemvura [[:en:Sub-Saharan_Africa|mudzimwe nyika nedzimwe nzvimbo muAfrika]].zvinokonzera [[:en:Flood|mapopomo akashata emvura]] zvokonzera kushaikwa kwehutano [[:en:Drought|nenzara]] kuvanhu vari kwakasiyana siyana.<ref>"Water Scarcity | Threats | WWF". World Wildlife Fund. Retrieved 2020-11-29.</ref>
== Referenze ==
7ulroaortaldtrzdc4vd4gz9pxijqmr
113828
113827
2026-06-13T11:05:45Z
Sidwell Bwawa 2026
21007
Ndaisa referenze#AWC2026
113828
wikitext
text/x-wiki
[[:en:Water_scarcity|Dambudziko remvura]] muAfrika rinobva munyaya dzezviwakwa uye nyaya dzehupfumi hwenyika, huwandu hwevanhu vanoshandisa mvura. Huwandu hwevanhu muAfrika huri kuwedzera gore rega rega, as[[:en:Effects_of_climate_change_on_the_water_cycle|i mamiriro ekunze nemwaka zviri kuchinja]] zvokonzera kusanaya kwemvura, [[:en:Fresh_water|Kushaikwa kwemvura yakakwana yakachena]]. <ref>"Water Scarcity | Threats | WWF". World Wildlife Fund. Retrieved 2020-11-29.</ref>Kuti vanhu vashandisa idambudziko hombe munyika dzakawanda.
Kunaya kwemvura [[:en:Sub-Saharan_Africa|mudzimwe nyika nedzimwe nzvimbo muAfrika]].zvinokonzera [[:en:Flood|mapopomo akashata emvura]] zvokonzera kushaikwa kwehutano [[:en:Drought|nenzara]] kuvanhu vari kwakasiyana siyana.<ref>"International Decade for Action: Water for Life 2005-2015". Retrieved 1 April 2013.</ref>
== Referenze ==
q3ibasntat5hjtekt7o1ebu6rcz8qqc
113829
113828
2026-06-13T11:11:31Z
Sidwell Bwawa 2026
21007
Ndaisa mufananidzo
113829
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kid fetching water from a spring.jpg|thumb|Kuchera Mvura murwizi]]
[[:en:Water_scarcity|Dambudziko remvura]] muAfrika rinobva munyaya dzezviwakwa uye nyaya dzehupfumi hwenyika, huwandu hwevanhu vanoshandisa mvura. Huwandu hwevanhu muAfrika huri kuwedzera gore rega rega, as[[:en:Effects_of_climate_change_on_the_water_cycle|i mamiriro ekunze nemwaka zviri kuchinja]] zvokonzera kusanaya kwemvura, [[:en:Fresh_water|Kushaikwa kwemvura yakakwana yakachena]]. <ref>"Water Scarcity | Threats | WWF". World Wildlife Fund. Retrieved 2020-11-29.</ref>Kuti vanhu vashandisa idambudziko hombe munyika dzakawanda.
Kunaya kwemvura [[:en:Sub-Saharan_Africa|mudzimwe nyika nedzimwe nzvimbo muAfrika]].zvinokonzera [[:en:Flood|mapopomo akashata emvura]] zvokonzera kushaikwa kwehutano [[:en:Drought|nenzara]] kuvanhu vari kwakasiyana siyana.<ref>"International Decade for Action: Water for Life 2005-2015". Retrieved 1 April 2013.</ref>
== Referenze ==
7pqc7ah5urul5cr0vackbptiv59bbb6