Wikipedia
sowiki
https://so.wikipedia.org/wiki/Bogga_Hore
MediaWiki 1.46.0-wmf.26
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
Portal
Portal talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Jaandheer
0
12022
296943
274091
2026-05-03T20:28:32Z
~2026-27028-25
45497
296943
wikitext
text/x-wiki
Jaandheer waa ciyaar dhaqameed ka mid ah hidaha iyo dhaqanka Soomaaliyeed. waxaana laga ciyaaraa Sool, Sanaag, hawd, Nugaal iyo Bari, waxaana marmarka qaar loogu yeeraa “Heello.”
[[Category:harti]]
1txjui2ic22isfwtca7fkzyxryw5veu
Howraarsame Amaanreer
0
28248
296940
287709
2026-05-03T13:15:15Z
~2026-26837-77
45493
296940
wikitext
text/x-wiki
{{nadiifin|sababta=qoraalka wuxuu u baahanyahay hagaajin waxaana ka maqan xog caddayn}}
'''Howraarsame Amaanreer''' Af Ingriis; Howrarsame Amanrer, Af carabi; هورارسمى امان رير) waa beel ka mid ah beelaha Mareexaan, gaar ahaan kuwooda waa weyn.
Beesha Howraarsame, waxa ay siman yihiin xagga abtirsiga beelaha kala ah Wagardhac Amaanreer, Talxe Amaanreer iyo Raadamiir Amaanreer oo ay ka farcameen jifooyin badan oo aad loo yaqaanno sida jifooyinka kala ah; reer Diini, Celi, reer Siyaad Xuseyn, Cali Maxamed, reer Axmed, reer Garaad iyo kuwa kale oo badan.
Beesha Howraarsame, waxa ay ka kooban tahay 3 jifo oo waa weyn, kuwaasi oo kala; (1) Reer Iidow. (2) Aadan Saleebaan. (3) Maxamuud Saleebaan.
Sedexdan jifo ee waa weyn, mid kasta oo iyaga ka mid ah, waxaa ka farcamay jifooyin badan oo marka la isu geeyo gaarayo Ilaa 17 jifo sida jifooyinka kala ah; reer Kuulow, reer Dhiblaawe, reer Dhoore, reer Xildiid, reer Jaamac, reer Madoobe, reer Cigaal, reer Cabdalla, reer Hagar iyo kuwa kale oo badan.
Beesha Howraarsame, waxa ay degtaa deegaanada kala ah; Gedo, Galgaduud iyo meelo ka mid ah deegaanada Soomaali Galbeed sida nawaaxiga magaalada Negeyle oo kale.
Beeshan ayaa leh taariikh facweyn marka laga hadlayo sooyaalka taariikheed ee beesha Mareexaan Sade, taana waxaa laga dheehan karaa halgannadii ay Beeshan horumuudka ka ahayd sida kii lagu soo degay koonfurta Soomaaliya, gaar ahaan gobolka Gedo.
Beesha waxaa ka dhashay dad caan ah oo dhinaca dhaqanka ah, kuwaasi oo saameyn ballaaran ka tagay, waxaana dadkaasi ka mid ah; Deer Siyaad, Cabdi Cumar, Ibrahim Bulle, Xasan Cabdi (Garaad Maash) dhaqane nuur, sheeq ibrahim abdille warsame, iyo rag kale sida Dhuxul Samatar iyo Turturro, Cabdille Cumar oo kale.
Dhinaca siyaasadda, Beesha waxaa ka dhashay siyaasiyiin waa weyn iyo saraakiil ciidan, kwaasi oo isugu jira kuwo dhintay iyo kuwo hadda nool, waxaana ka mid ah; Aadan Dabajoog, Cali Qanyare, Xuseyn Garey, General Adan kalmoy dhaqane, Korneyl Muxumed Xasan, Korneyl Cabdiyare Ibrahim, Korneyl, Maxamuud Ibrahim, Korneyl Baalle Ibrahim oo hadda ah Xildhibaan ka tirsan Baarlamaanka Soomaaliya iyo rag kale oo badan.
==Deegaanka==
Beesha Howraarsame waxay degtaa dhul aad uwayn, waxayna kamid tahay beelaha ugu dhulka wayn Somalida. Waxay degtaa in ka badan 4 Gobol oo ka mid ah Jubaland iyo Galmudug,Puntland sidoo Waxay ka degaan magaalooyinka
Baladxaawo,
Luuq
Ganane.
Baardheere.
Ceelwaaq.
Nugaal
iyo Doolow.
Waxay sidoo kale degaan tuulooyinka camirmay ee caanka ah, sida Farjanno, Farwaaleey, Malmalleey, Bartiileey, Wariiryaale, Tuulo-Jibriil, Laan-abeer, Nusdariiqa, Carracase, Bannaaneey,Dacarre Nugaal iwm. Sidoo kale beeshan waxay degtaa Gobolka Galgaduud oo ay ka degtaa degmada Caabudwaq, Balanbale iyo Dhabad, sidoo kale qaybo kamid ah Gobolka Nugaal. Waa beesha ugu dhulka ballaaran beelaha Mareexaan sidoo kale waa beesha labaad ee ugu tirada badan Mareexaanka.
==Taariikhda oo kooban==
Howraarsame magaciisa wuxuu ahaa ==Cali Amaanreer== Waxaa la hooyo ahaa Maxamed oo loo yaqaan Wagardhac Amaanreer iyo Talxe Amaanreer, waxaana saddexda nin la isku dhahaa Bah Cilaamo.
Magaca Howraasame oo ah naynaas aad u qurxoon, tilmaanna ka bixinaysa shakhsiyaddii Cali Amaanreer, waxaa loogu bixiyey hadal samidiisii iyo deeqsinimadiisii. Waxaa la sheegaa Hawraarsame inuu ahaa curud kuxigeenkii Cillaamo Carbeed iyo Amaanreer Isaaq. Waxaa ka waynaa Wagardhac, waxaana ka yaraa Talxe. Sidoo kale ka yaraa Raadamiir oo hooyo gaar ahaa uguna yaraa afarta ilma Amaanreer Isaaq.
Taariikhdu waxay xustaa Howraarsame inuu ahaa wiilka uu ugu jeclaa Amaanreer Isaaq wiilashiisa afarta ah. Markasta oo uu u yeeraba wuxuu ahaa mid u dhega nugul aabahiis, marwalbana ka ag dhaw. Middaas ayaa keentay inuu awlaaddiisa kale ka jeclaada, looguna bixiya hadal wanaaggiisa iyo gacan furnaantiisa magaca Howraarsame. Hawraar macnaheedu waa hadal, same-na waa wanaagsane. Hadal-wanaagsane. Waa magac aad u qurxoon oo tilmaamaya gobnimada afsamida Cali Amaanreer. Ilaa maanta duriyadiisii ayaa magacaas loo yaqaan.
Taariikhda Mareexaan waxay ahayd taariikhda ugu mugga wayn geeska Afrika. Maxamed ayaa la dhihi jiray magaca Mareexaan. Mareexaan waxaa u bixiyey carabta, waxaana loogu magac daray dhulka udugga ama Reyxaanta oo waqooyi Bari Somalia, maantana loo yaqaan Puntland. Magaca bunt faraacinada ayaa u taqiin oo waa dhulkii Udugga, halka Carabta ay dhihi jirtay Mar'uriixaan, oo ah marinkii reyxaanta. Waxaa dhulkaas ku noolaa Daarood, Daaroodna waxaa u badnaa Mareexaan oo uguna magac dheeraa, sidaas buu reer Maxamed Sade uu magacii Mar-u-reexaan iyagii uun ugu haray.
Haddaba magacaas wayn iyo muunaddaas waxay ku dhaxleen, boqortooyadii Daarood, oo marba reer ku wareegan jirtay aanse ka dhex bixin Sade dhexdiisa. Markii taariikhdu siday xust kaltankii ciddan la joogay, waxaa la yiri nin kamid ahaa jifo ka tirsan Hawraarsame ayaa dilay ninkii talada beesha Daarood hayey, kaasoo ahaa Maxamad Daa'uud, taariikhduna waxay dhigtay in ninkaas dilay Boqor Maxamed Daa'uud, kaas oo beesha Hawraarsame ahaa inuu ahaa ninkii ugu dhawaa boqor Maxamed Daa'uud uuna ugu kalsoonida badnaa. Ninkaas wuxuu ahaa nin talo aqoon ah, oo geesi kibir badan ahaa, aadna ugu qab waynaa Mareexaanimada, sidaas ayeyna beesha Mareexaan ugu garatay inuu noqdo dhaxalsugaha saldanada ka dhaxli doono Maxamed Dawiid.
Daaroodku ma qabin boqortooyo ka horreysay tan Mareexaan, waxayna ahayd kaltan, lagu bilaabay awlaaddii Maxamad Warwaajecel oo Maxamed Daa'uud uu ku abtirsan jiray.
Maaddaama ninkaas Hawraarsame uu ahaa nin aad u ad adag, oo ad adkaantiisii lagu tilmaama maanta inuu ka kibir badnaa Garaad Wiilwaalkii reer Bartire, waxay Daaroodkii yaryaraa istuseen in si Allaale sidii looga hortegi lahaa inuu ninkaas xukunku qabta looga hortego. Kadib waxaa dhacay dilkii Boqorka.
Qaabkii uu hawlgalka u dhacay ayaa lagu waramay inuu ahaa labo nooc oo kale duwan middood, kuwaasoo labaduba ahaa mu'aamarad lasoo maleegay. Midda kowaad waxa lagu sheegaa inay ahayd in dilka boqorka ay niman ardaalo ah oo beesha Majeerteen ka dhashay geysteen kadibna lagu masabitay ninkii reer Hawraarsame ee talada looga yaabayey inuu qabto Maxamed Daa'uud kadib, kaasoo sxb iyo garab kowaadba u ahaa boqor Maxamed Daa'uud.
Tan labaad ee lasoo weriyay ayaa ah, in boqorka oo niman Majeerteen Saleebaan ah la sheekeynayay uu gam'ay geedkii uu kula sheekeysanayey hoostiisa. Nimankii baa inta baxay utegey Garsuge una sheegay nin uu raadinayey oo dakana ka dhaxaysay inay soo arkeen, waxayna u tilmaameen inuu geed hebel hoos jiifa.
Ninkii siduu u roorayay meeshii markuu tegey ninkan (boqorka) oo daboolan ayuu dilay. Beeshii Hawraarsame kibir iyo inkir waxay ahaydba waa diidday inay bixisa magtii Maxamed Daa'uud, dabadeedna, halkii baa xukun ay beesha Majeerteen ridday lagu qaaday oo walaaladiis lagu diray, saldanadiina labadaba waa laga dhex siibsaday, tan iyo maantana dib uma soo ceshan. Xukunku wuxuu ahaa Hawraarsame xoolahiisa hala dhaca dayr walbo, yaana loo guurin yaana laga guursan. Inkastoo goaankaas lagu kala tagsanaa, haddana ugu dambeyn waa la isla qaatay marka laga reebo beela kamid Mareexaan oo si dadban u diiday xukunkaas, waxaana beelahaas ay kala ahaayeen qaar kamid ah jifooyin Raadamiir ah oo ah Soonfure iyo Fiqiyacquub, iyo sidoo kale beela kale oo Mareexaan ah, kuwaasoo kala ah reer Xasan Gaashireedle, Talxe iyo Uurmidig. Sidoo kale beesha Facaye oo Ina Sade ah baanan guud ahaan aqbalin goaankaas.
Inkastoo Wagardhacu ahaa wiil naas la nuugay Hawraarsame oo la hooyo iyo la aabbe ahaa, haddana go'aankaas beesha Majeerteen ay keentay wuu aqbalay isaga iyo Celi Warwaajecel ayeyna ahaayeen labadii beel ee aad ugu qanacsanayd.
Waqtigaas oo cududdii Mareexaan ay daciiftay, baa reer Gashiishoor oo ina Hodanbari ah ka hayaamay deegaankii Sade, wuxuuna u qaxay dhankaas iyo waqooyiga Sudan ilaa Eritrea, oo umadahaas ayuu ku dhex milmay. Dadka dhulkaas kunool ayaad ku arkaysaa ummada ku leh usuul Daarood baan nahay oo kasoo qaxay Waqooyi Bari Somalia.
Sidaas si lamid ah Facaye oo Mareexaan la siman hanti geel ahna uu Ilaahay ku mannaystay baa hayaamay, oo ka dhex baxay Mareexaan.
Durriyadii Cali Amaanreer markay u adkeysan wayday dhaca joogtada ee Wagardhac, Celi iyo Maxamed Warwaajecel iyo Daarood kale ay ku hayeen wuxuu miciin biday inuu kasoo hayaama dhulkii Ilaahay uu ku beeray, wuxuuna soo degay deegaan uu Booran iyo Gasaargude ka xoreystay. Hayaankaas waxaa kusoo sagootiyey sida taariikhdu ay qortay duqii qoyska Cali Dheere oo markaas tarmayey oo aad uga xumaa in Hawraarsame deegaanka ka guuro, maaddaama uu ahaa nin cudud iyo caqliba u ahaa walaaladiis kale. Ogowna Cali waxaa dhalay Maxamad Daa'uud kaas uu dilay ninka Hawraarsame.
Markii duqii Cali Dheere uu ka joojin waayey odayaaashii Hawraarsame inuu ka dhaadhiciyo inay walaaladood ka fogaanin, wuu soo raacay lana soo gaaray gobolka Hiiraan, halkaasoo hayaankii uu uga haray.
Muddo yar kadib waxaa hayaankaas ka daba yimid beelaha reer Xasan Gaashireedle, Uurmidig, Fiqi Yacquub iyo Talxe, waxaana la wada saldhigtay goobtii uu Howraarsame ka xoreeyey Booranta iyo Gasaargudaha, inkastoo Gasaarguduhu loo daayey xaruntii saldanadiisii ee Luuq kadib markii ay la heshiiyeen beelaha Xasan Gaashireedle iyo Hawraarsame oo kula heshiiyey gobolka intiisa kale in Hawraarsame iyo Xasan ay leeyahiin Luuqna Gasaarguda, lagana wada difaaca Booranta.
Taariikhdu waxay xustaa maaddaama Gasaarguduhu uu lahaa saldanad aad u wayn oo xarunna u ahayd degmada Luuq in Hawraarsame ay isfahan kuwada degeen gobolka oo markii hore dagaallo ba'an uu ku dhex mari jiray Booranta iyo Gasaarguduha.
Waxaa la sheegay markii hayaankii beelaha kale ee Mareexaan uu yimid in Gasaarguduhu u baqay saldanadiisii oo markaas ku aruursanayd magaalada Luuq Ganana oo keliya, wuxuuna kula taliyey Howraarsame inaan lasoo dhawayn raggan bariga ka yimid.
Hawraarsamaha oo Ilaahay uu u hibeeyey dhiig iyo damqasho walaaleed wuxuu weerar ku qaaday saldanadii Gasaarguduha, kana eryay degmadii Luuq. Wuxuu Hawraarsame aad usoo dhaweeyey beelihii walaaladii ee hayaanka ku yimid.
ama kudhaw lagu qayaasay markii laga jooga hayaankaas, baa waxaa yimid hayaankii beesha Cali Dheere, Hawraarsamuhuna isagoo ka duulaya wanaaggii odaygii beesha Cali Dheere, kana abaalgudaya wuxuu kusoo dhaweeyey deegaankii, welibana isku deegaan bay noqdeen isagoo Amaanreernimo udugsanayay.
Tan iyo maantadan aan joogno, aabbaha Hawraarsamuhu wuxuu wiilkiisa baraa labo shey oo aad muhiim ugu ah shakhsiyadda Hawraarsamaha. Waana deeqsinimada iyo geesinimada.
Hawraarsamahu waa beel aad u ballaadhan, degtana gobolada Gedo, labada Juba iyo Galgaduud.
Haddii ay tahay difaaca beesha Mareexaan, haddii ay tahay samafal iyo haddii ay tahay qaddiyad Mareexaan oo loo dhinta, intaba Hawraarsame wuxuu ahaa hormuudka Sade Daarood.
Tani waa taariikh yar oo ku saabsan Hawraarsame iyo hayaankiisii Gedo iyo weliba sida uu ku baxay magaciisa.
abtirsiga Howraarsame iyo siduu u tarmay.
Cali (Howraarsame)
mohamed
Cisman
Samatar
Suldan (Khaliif)
Cabdille
Xuseen
ismaciil
Sheikh (mohamed)
Grsuge
==Jifooyinka==
Hawraarsame wuxuu u kala baxaa Mucli iyo Garsuge.
Garsuge wuxuu dhalay Maxamad. Maxamed ayaa tarmay oo dhalay Yusuf iyo Saleebaan
Yusuf wuxuu u kala baxay Gaabane iyo Iidoow. Iidoow baa tarmay
Reer Yusuf wuxuu dhalay
Iidow iyo
Gaabane
Iidow waa tarmay, wuxuu dhalay
*Xildiid iyo dhore
Xildiid wuxuu u kala baxay
Rer kulow iyo rer dhiblawe
*Rer kulow
•reer Hagar Kulow
•reer Siyaad Kulow
•reer Cool Kulow
¶Reer Dhiblawe Iidow
•reer Diirshe Dhiblawe
°reer Ahmed Diirshe
•reer Egal Dirshe
•reer Samatar Diirshe
•reer Mohamed Diirshe
<code>*Rer dhore</code>
Wxuu u kala baxay laba
<code>*Abtidoon dhore</code>
<code>*qeyliye dhore</code>
<code>*Abtidoon</code>
<code>•Mohamed abtidoon •xaadow abtidoon</code>
*<code>qeyliye dhore waa lix jifo</code>
<code>•Raagow abdi qeyliye •Aadan abdi qeyliye •Ahmed abdi qeyliye •osman nur qeyliye •omar nur qeyliye •Hassan raagoW</code>
Adan Saleebaan wuxuu dhalay Farah oo u kala baxay
*Weydow Farah
*Reer Liibaan Farah
*Reer Kalaxow Farah
*Reer Fardah Farah (Wardheere)
*Reer Hildiid Farah
*
*
*
*
*
*
*
Xildiid Faarax wuxuu dhalay
-Naaleeye Xildiid (reer Naaleeye)
-Sharmaarke Xildiid (reer Hilowle Sharmaarke)
-Uurmax Xildiid. Uurmaax wuxuu u kala baxaa lix jifo oo kala ah
URMAH HILDID
¶reer Wa'ays Urmah
¶reer Ali Urmah
¶reer Muse Urmah
¶reer Qayliye Urmah
¶reer Farah Urmah
¶reer Mohamed Urmah
Weydow Farah wuxuu dhalay Naxar, wuxuuna Naxar noqday 7 lafood oo la isku dhaha toddobada ilma Naxar, kuwaasoo kale ah
Madoobe Nahar, Jaamac Nahar, Bisin Nahar, Kebiya Nahar, Cilmi Nahar, Guleed Nahar iyo Xildiid Nahar
√Reer Madoobe Nahar waa afar laf oo aad u tarmay, jifooyin hoose leh.
¶reer Magan Madoobe
¶reer Samatar Madoobe
•reer Abdi Samatar
•reer Dhuxul Samatar
¶reer Farah Madoobe
•reer Haraash Farah
-reer Wehlie Haraash
-reer Jaamac Haraash
-reer Mohamud Haraash
¶reer Sharmaarke Madoobe
● Reer Omar Sharmaarke
• reer Adan Omar
Adan Omar wuxuu dhalay
# Kaalmooy Adan
# Hussein Adan
¶reer Hassan Sharmaarke
•reer Bulow Hassan
•reer Iimaan Hassan
•reer Dawid Haasan
•reer Adan Hassan
•reer Ali Hassan
•reer Isak Hassan
¶reer Mohamud Sharmaarke
•reer Abdiyarow Mohamud
•reer Yusuf Mohamud
•reer Ali Mohamud
•reer Omar Mohamud
√Reer Jaamac Nahar waa afar laf oo jifooyin hoose leh
¶reer Geeddi Jaamac
•reer Guure Geeddi
•reer Jeellow Geeddi
-reer Caalin Jeellow
•reer Khalid Geeddi.
•reer Kooshin Geeddi
¶reer Diini Jaamac
¶reer Afrah Jaamac
¶reer Qanyare Jaamac
√Reer Bisin Nahar waa labo laf oo jifooyin hoose leh
¶reer Ahmed Bisin
•reer Osman Ahmed
-reer Hassan Ahmed
¶reer Wacays Bisin
•reer Ahmed Wacays
•Hassil Wacays
√Reer Hildiid Nahar
√Reer Kebiya Nahar
¶reer Warsame Kebiye
¶reer Kamas Kebiye
¶reer Liiban Kebiye
√Reer Guleed Nahar
√Reer Elmi Nahar
_______________
Mohamud Saleebaan wuxuu u kala baxaa;
¶Reer Farah Mohamud
•reer Hagar Farah
-reer Olow Hagar
-reer Bulale Hagar
°reer Dhabar Bulale
°reer Da'ar Bulale
°reer Dhafe Bulale
-reer Kulmiye Hagar
°reer Ali Kulmiye
-reer Abdi Ali
-reer Hassan Ali
-reer Aamir Hagar
°reer Sheekh Isaq Aamir
-reer Dirie Sheekh
-reer Dhaqane Sheekh
•reer Adawe Farah
•reer Halaaleye Farah
-reer Kheyre Halaaleye
-reer Omane Halaaleye
-reer Abdi Halaaleye
-reer Ali Halaaleye
-reer Akood Halaaleye
-reer Jinyare Halaaleye
-Reer Egal Farah
-Reer Afgadud Farah
-Reer Adaawe Farah
¶Reer Abdalla Mohamud
Howraarsame Amaanreer wuxuu leeyahay saddex suldaan oo saddexda laf ee waawayn iyo ugaas guud. Waa 17 jifo marka la bixinaya magta boqollaha ah, oo jifo waluba gaarkeeda ay ula baxdo. Jifooyinkan midda ugu dhaw ama ugu hooseysa wuxuu qofka Howraarsamaha ahi katirsadaa 4 ama 5 oday, qaarkoodna waxaa laga tirsadaa illaa 9 ama 10 oday.
kga1vy7rtujc19j2oi2lqiyd7c2huw3
Reer ismaacil
0
33161
296947
258869
2026-05-04T10:19:55Z
~2026-27143-35
45504
296947
wikitext
text/x-wiki
'''Reer ow ismaacil'''
rt2asdl0ik8d5liahba9vz92647dzaf
296948
296947
2026-05-04T10:20:21Z
Quinlan83
28506
Requesting deletion
296948
wikitext
text/x-wiki
{{delete|Test page}}'''Reer ow ismaacil'''
sf3s1461dd3jcgwebtblci4y4m48421
296949
296948
2026-05-04T10:23:04Z
~2026-27143-35
45504
296949
wikitext
text/x-wiki
{{delete|Test page}}'''Reer ow ismaacil Waa jifo kamida beesha reer aw qudub,Beeshu waxay leedahay taariq facweyn iyo ilbaxnimo,Waxay degta beeshu gobolada awdal,afdheer,jubbaland'''
a1h6v7ehzgt0w8vrprxyti7mdlb3suv
Yeji
0
33407
296941
296515
2026-05-03T13:21:11Z
CommonsDelinker
75
Removing [[:c:File:Hwang_Ye-ji_of_ITZY_240602_(1).jpg|Hwang_Ye-ji_of_ITZY_240602_(1).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Elcobbola|Elcobbola]] because: Copyright violation; see [[:c:COM:Licensing|Commons:Licensing]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]])
296941
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist|Name=Yeji|Birth_name=Hwang Ye-ji|birth_place=Jeonju, Koonfur Kuuriya|Years_active=2019–hada|Genre=[[K-pop]]|Associated_acts=[[Itzy]]|Instrument=Cod|birth_date={{birth date and age|2000|05|26|}}|image=|caption=Yeji ee 2024}}
'''Hwang Ye-ji''' (dhashay Maajo 26, 2000) oo loo yaqaan '''Yeji''', waa fanaanad Koonfur Kuuriya iyo xubin kana tirsan [[Itzy]].
== Xiriirinta dibedda ==
{{Commons|Hwang Ye-ji}}
[[Category:Koonfur Kuuriya dadka]]
[[Category:Fannaaniinta K-pop]]
[[Category:Xubnaha Itzy]]
[[Category:Dad nool]]
gxcokwug6f9vz9ptawoj0tn5wkrufuq
Abokor muuse
0
39797
296942
296938
2026-05-03T15:56:18Z
~2026-26417-66
45469
/* Notable figures */
296942
wikitext
text/x-wiki
{{Farac|{{flagcountry|Yemen}}|group=Abokor Musa <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Yemen.svg|45px]]|image=|region1={{flagcountry|Somaliland}}|region2={{flagcountry|Eritrea}}|region3={{flagcountry|Yemen}} |region4={{Flagcountry|United Arab Emirates }}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}}
'''Abokor Muuse''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor Musa'','' [[Carabi]]: أبوبكر موسى ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]].
== Overview ==
The Abokor Musa is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref>Historical roots can also be traced to [[Eratareya|Eritrea]], reflecting old trade routes .
==Tariikhda ==
===Nasabka ===
Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref>
===Xiliyadii Dhexe===
Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote>
[[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]]
Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref>
[[File:ShrineAwBarkhadle2007.png|thumb|240px|right|Aw Barkhadle – a historic place of oath and agreement, where the Abokor Muse clan played a leading role.]]
<blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote>
Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka.
[[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]]
Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref>
<blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote>
Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah.
===Baranches and Subclans===
[[File:Eaglelogo.png||right|thumb|232px|Branches and Subclans]]
Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan.
Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'' (oo ,u kala baxa ''Cawlyahan'' iyo ''Hassan Aden''), ''Muuse Dhimbil''
Faracyada ''[[Mohamoud Muuse]]'' iyo ''Abdalleh Muuse''. Laamaha Beesha '''''Abdalleh Muuse''''' ayaa iyaguna caan ku ah reero balaadhan ah sida ''Reer Aadan'', Reer ''Ali Abdi'', ''Reer Nuur'', ''Reer Benin'', ''Rer Gallab'', ''Reer Eiye'', iyo ''Mohamed Cabdille'', (kuwaas oo kala baxa ''Reer Cali'' iyo ''Reer Gubadleh''.). ; [[Shaxda beesha|Shaxda Beesha]]
===Saltanate of Abokor Musa===
[[File:Ughaz Hassan.jpg|thumb|right|200px | Ughaz Hassan of the Abokor Musa clan.]]
Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda.
Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida.
Doorkooda Ugaasnimadu waa astaan sharaf, caddaalad, iyo hoggaan bulsho. Taasi waxay sababtay in beesha Abokor Muuse lagu xasuusto dad hoggaamiya, nabad dhaliya, iyo dhaqanka ilaaliya, taasoo qayb weyn ka qaadatay dhismaha iyo ilaalinta nidaamka bulshada guud ahaan.
==Distribution==
[[File:Hargeisa Somaliland.jpg|thumb|right|300px|A general view of Hargeisa, where the community is widely settled.]]
Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road ([[Wadada Madaarka Egal)]]'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay.
Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'', iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha.
Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka.
Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah.
==Clan tree==
A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below:
{{Tree list}}
*Daoud (Eidagalle)
**Muuse Daoud
***'''Abokor''' (Saleiban)
****Salieban Abokor
*****Mohammad Salieban
******Saleiban Mohamed
*******Yousuf Saleiban
********Osman Yusuf
********Said Yusuf
********Mohamed Yusuf
*******Arralleh Saleiban
********Ali Arralle
********Saleiban Arralle
*********Abokor Saleiban
**********Abdalleh Abokor
***********Saleiban Abdalle
************Osman Saleiban
*************Waisleh Osman
*************Mahamoud Wais
*************Arralleh Wais
*************Hussein wais
*************Saleiban Wais
**********Saleiban Abokor
***********Warfa Saleiban
***********Arreh Saleiban
***********Farah Saleiban
***********Mahamoud Saleiban
**********Hassan Abokor
***********Muuse Hassan
***********Laqshe Hassan
***********Basiralle Hassan
***********Dhimbil Hassan
************'''Mohammed Dhimbil'''
*************Musa Mohamed
**************Adawe Muuse (Rer Adawe)
**************Aden Muuse (Rer Aden)
*************Fatah Mohamed (Rer Fatah)
*************Mucawiye Mohamed
*************Gulled (Wardon) Mohamed
**************Hussein Guled
**************Egal Guled
**************Yusuf Guled
**************Roble Guled
**************Abdi Guled
**************Elmi Guled
**************Samter Guled
************'''Muuse Dhimbil'''
*************Abdalleh Muuse
**************Jibirl Abdalle
***************Siad Jibril
****************Muse Siad
****************Farah Siad
***************Kalil Jibirl
****************Ali kalil
*****************Said Ali
*****************Koshin Ali
*****************Boqorreh Ali
******************Abar Boqorre
*******************Deria Abar
********************Abdillahi Deria (Allanleh)
***************Saeed Jibril
****************Sahal Said
*****************Abdalle Sahal
*****************Musa Sahal
***************Aden Jibril (Rer Adan)
***************Abdi Jibril
****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi)
*****************Abdalle Ali
******************Musa Abdalle
*****************Hussein Ali
*****************Mumin Ali
*****************Naleye Ali
****************Nour Abdi (Rer Nuur)
*****************Ismail Nour
*****************Hersi Nour
*****************Gabal Nour
*****************Mohamed Nour
****************Benin Abdi (Rer Benin)
*****************Naleye Benin
*****************Ahmed Benin
*****************Hersi Benin
*****************Warfa Benin
*****************Samter Benin
*****************Abdi Benin
*****************Fatah Benin
*****************Dirie Benin
*****************Farah Benin
*****************Osman Benin
****************Abdille Abdi
*****************Gallab Abdille (Rer Gallab)
******************Ismail Gallab
******************Asker Gallab
******************Dahir Gallab
******************Wais Gallab
******************Ali Gallab
******************Osman Gallab
******************Jama Gallab
******************Roble Gallab
******************Abdi Gallab
******************Yusuf Gallab
******************Farah Gallab
*****************Eiae Abdille (Rer Eiye)
*******************Gulled Eiye
*******************Sharmake Eiye
*****************Mohamed Abdille
******************Ahmed Mohamed
********************Samter Ahmed
********************Ziyad Ahmed
********************Mayle Ahmed
********************Elmi Ahmed
********************Warfa Ahmed
********************Geedi Ahmed
********************Amanle Ahmed
********************Food Ahmed
********************Dhible Ahmed
*********************Ismail Dhible
*********************Barre Dhible
*********************Wa'eys Dhible
*********************Samter Dhible
*********************Egal Dhible
********************Ali Ahmed (Rer Ali)
********************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh)
*********************Derie Gubadleh (Rer Dirie)
*********************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh)
*************Mahamoud Muuse
**************Shirdon Mohamoud
***************Hamud Shirdon
***************Suldan Shirdon
***************Geele Shirdon
***************Osman Shirdon
***************Egal Shirdon
***************Mohamed Shirdon
***************Yusuf Shirdon
**************Hildiid Mohamoud
***************Ali Hildiid
***************Geedi Hildiid (Rer Geedi)
***************Hersi Hildiid (Rer Hersi)
************'''Ahmed Dhimbil'''
*************Musa Ahmed
*************Waisleh Ahmed
*************Osman Ahmed
*************Liban Ahmed
**************Abdi Liban
***************Ismail Abdi (Rer Ismail)
***************Mohammed Abdi (Addeh)
***************Sarar Mohamed
***************Ahmed(Beder)Mohamed
**********'''Aden Abokor'''
***********( Aden Mohamed)
************Issa Aden
************Awal Aden (Rer Cawl)
************Hassan Aden
*************Ziyad Hassan
*************Odawa Hasaan
*************Ladon Hassan
*************Abdalle Hassan
**************Ali Abdalle
**************Abdi Abdalle (Abdi Waddago)
**************Ahmed Abdalle
***************Halas Ahmed
***************Egal Ahmed
***************Geedi Ahmed (Rer Gheedi)
{{tree list/end}}
==Notable figures==
* Sh Mohamed Ali Geedi – Scholar and Founder of Horn of Africa charity Organization, which operates and establishes multiple schools across Somaliland and Beder International University.
* Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet.
* Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF.
*Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security of the (SNM), noted for his strategic leadership.
* Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer
* Sh. Abdiraham Aden Eigeh
* Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder.
* Muuse Ismail Qalilnle – popular Somali singer
*Ugahz Mohamed Abdille Ahmed, a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure.
* Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist
* Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War.
* Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning
* Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border
* Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health
* Suldan Osman Baane –traditional leader
* Said Dhimbil Nour – peot and politician
* Omar Aidid – is a billionaire and Founder of Hargeisa Theatre Mall, the largest Market Mall Center .(in somaliland)
* Hussein Ali Mahamado – is Activist And Founder of In Guuxa Foundation
* Hussein Habane – Lieutenant Colonel of the Somaliland Coast Guard.
* Abdikarem Hikmawi – Is Author, literally scholar and Activist
* Abdirahman Eid Dhimbil – is a professor and Politician
* Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer.
* Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician
* Almis Omar Zakrie – Activist and Politician
* Abdishakur Hussein Ali– is a senior military leader in Somaliland.
*Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia
*Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot
* Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship
* Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city
* Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader
* Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia
* Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist
==Tixraac==
{{Reflist}}
4rz4fp9sdyw2ko89j4etio65ial1o9h
Sixawle karanle
0
47432
296944
296888
2026-05-04T00:56:07Z
Cabdi1991
45021
Sixawle karanle waa qabiil somaliyeed
296944
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = Sixawle Karanle <br>سيحولي كرانلي
| native_name = بنو كرانلي
| image = [[File:Calanka karanle.jpg|thumb|center|Calanka Karanle]]
| population =
| region1 = {{flag|Somalia}}
| region2 = {{flag|Ethiopia}}
| region3 = {{flag|Kenya}}
| languages =
* {{nowrap|{{flagicon|Somalia}}Af-soomaali}}
*{{nowrap|{{flagicon|Arab League}} Af-carabi}}
| religions = Sunni Islam
| related_groups = [[baad buraale]] [[murursade]] [[hawiye]]
}}
'''Sixawle''' ({{lang-ar|بنو سيحولي}}; {{lang-en|Sixawle}}) waa farac ka tirsan beesha '''[[Karanle]]''', oo iyaduna hoos timaada beel-weynta '''[[Hawiye]]''', mid ka mid ah lafaha ugu waaweyn ee bulshada [[Dadka Soomaaliyeed]].<ref>{{cite book |last=Lewis |first=I. M. |title=A Modern History of the Somali: Nation and State in the Horn of Africa |year=2002 |publisher=Ohio University Press}}</ref>
== Dulmar ==
Sixawle waxaa lagu tiriyaa faracyada Karanle, iyadoo xogta ku saabsan qaab-dhismeedkooda badanaa ku saleysan tahay dhaqanka iyo afka (oral tradition), maadaama ilo qoran oo gaar ah ay kooban yihiin.
== Qaab-dhismeedka ==
Sida laga soo xigtay dhaqanka beesha, Sixawle waxay u kala baxaan:
* '''[[Baad]]'''
* '''Buraale (Sanbure)'''
Laanta Baad waxaa lagu tilmaamaa mid ballaaran oo leh jilibyo badan, oo ay ka mid yihiin:
* Ciye Baad
* Shurbul Baad
=== [[Ciye Baad ]]===
Waxaa ka mid ah faracyo sida:
== [[Wargube]] ==
*Reer cabdi
**Reer cade boore
**Reer Qaadi
**Reer xasan
== Reer Roon ==
***Reer Fiqi muuse
***Reer Hiraab Fiqi
***Reer Yaxye Fiqi
**Reer Garaad (Caamir)
**Reer Sharmaake
**Reer Dhuubane
***Reer Xaabow Fiqi
**Reer Aw Nuur
***Reer Xuseen Fiqi
* Reer Maxamuud Fiqi
***Reer Jibriil Fiqi
***Reer Dhore Fiqi
****Reer Xaaji Cabdiraxmaan (Luuje)
**Reer Faatax
**Reer Bulaale
*Faracyo kale
=== [[Shurbul Baad]] ===
* Talays
** Reer Faarax
** Reer Geedi
** Reer Cali
** Reer Cabdile Rooble
* Iidfure
** Reer Cabdi
** Reer Xuseen
** Reer Alaale
** Reer Sore
** Reer Makaail
=== Buraale (Sanbure) ===
Waxaa ka mid ah:
* Faarax Samatar
* Xasan Faarax
* Cabdille Faarax
* Xaaji Faarax
* Maxamuud Faarax
=== Asal iyo deegaan ===
Sixawle waxaa asal ahaan lagu xiraa dhulka Hawd iyo Ogaadeen somali abow bariga [[Itoobiya]], iyadoo sidoo kale laga helo qaybo ka mid ah koonfurta [[Soomaaliya]] gaar ahaan jubada dhexe oo ay ugu weyntahay tuulada guduuday iyo tuulooyin kale lkn lala dego.<ref>{{cite book |last=Lewis |first=I. M. |title=A Pastoral Democracy |year=1994 |publisher=Oxford University Press}}</ref>
Deegaannada lagu tilmaamo inay deegaan ku yihiin waxaa ka mid ah:
[[File:Magalada dhandhame 20260421 161316 karanle.jpg|thumb|waa D/dhandhame ee Deegaanka somalida kililka shanaad sawir hore]]
* Imi (Iimey)
* Babille Baabili
* Fafi Faafi
* Dhan Dhame (Dhan-dhame)
* Afder Zone|Afdheer
Iyo waliba deegaano badan
beeshu waa beel dhib badan madax adag
Dagaal badan deegaanada ay degan yihiin dadka ladagan iskaba daaye
Iyagaa mararka qaar birta iska asla
{{Location map Ethiopia
| width = 300
| float = right
| label = Deegaannada Sixawle
| lat = 5.0
| long = 42.5
| position = right
| caption = Meelaha ugu waaweyn ee ay degaan Sixawle ee Deegaanka Soomaalida Itoobiya
}}
==Dhaqan iyo dhaqaale==
Dhaqanka bulshada Sixawle wuxuu inta badan ku salaysan yahay xoolo-dhaqasho iyo beerasho, iyadoo dhaqaalaha ay umada somali kutiirsan tahay lagu tilmaamo xoolaha nuucyadiisa sida geel, lo’, iyo ari/iwm oo ay kamid yihiin fardaha.<ref>{{cite report |title=Somalia Human Development Report |year=2001 |publisher=UNDP}}</ref>
==Nidaamka dhaqanka==
Sida beelaha kale ee Soomaaliyeed, Sixawle waxay leeyihiin nidaam dhaqameed ku dhisan waxa layiraah:
* Xeer Soomaali
* Hoggaan dhaqameed sida ugaasyo, garaadyo, iyo nabadoonno
Waxaa kamid Ahaa
xasan oo maanta qabiil dhan ah oo layiraahdo
* reer xasan
Sikooban xasan wuxuu Ahaa oday dhaqameed GAR uusan Asiga gooyin ama uu goob joog ka Ahayn eyan cidna ku heshiin jirin kadib xasan waxaa lawreegay
Aden kadibna
==Sheikh nuur macalin Aden==
Kumuu Ahaa jannadii firdowsa Alle hageeyee sheikh nuur(2007 ilaa 2013)
wuxuu ahaa gudoomiyihii hore ee maxakamada D/wardhiigley
Dowladii [[TFG]] ee [[Cabdullaahi Yuusuf]] iyo waliba [[shariif Axmed]]
Garsoore yaashii ugu waqtiga dheeraa kadib
burburkii dowladii dhexe ee [[somaliya]] (sanadii 1994tii kasoo shaqeeyay kana mid Ahaa Garsoore yaashii lagu Aasaasay
Maxkamadii D/wardhigley ee la oranjiray [[Xararyaale]] [[Warta Nabada]]
(2013 ilaa 2019)kii Garsoore yaashii maxkamada gobolka [[Banaadir]]
(2001dii) Garsoore yaashii maxkamadii racfaanka ee dowladii kumeel gaarka ahayd ee
Madaxweyne [[Cabdiqaasim Salaad]] iyo waliba
(2007dii) xiligii Maxaakiimta ee muqdisho oo uu katirsanaa maxkamadihii racfaanka Ee maxaakiimtii Islamiga
Shakhsi siweyn ugu soo Adeegay [[Garsoorka Soomaaliya]]
Sheikh nuur macalin Aden wuxuu Ahaa sidokale
Nin dhaqameed codkar Ah qabweyn garta marka uu kujirana dadka deeqsiiya
Hadalkiisa dhinaca kale
tolkiisa Ukhidmeya garta uqaada oo garta uu ukala qaado tolkiisa
Eyan dib ugu soo noqon jirin
Alle ha unaxariisto wuxuu Ahaa sheikh iyo oday dhaqameed
Aad ay ujeclaayeen intii ay isla soo shaqeeyeen
Iyo somalidii uu garta usoo kala dhigay wuxuu ku dadaali jiray sulux iyo heshiis in lagu dhameeyo xaalka dadkuna ay laqaadan jireen
== Taariikh ==
=== Xilligii hore ===
Ka hor gumeysiga, bulshada Soomaaliyeed waxay galeen dagaallo ku saabsan dhul, ceelal biyo, iyo xoolo, kuwaas oo badanaa lagu xallin jiray xeer dhaqameed aad u adag suutagalna kadhigi jiray meel lagu hoogay in ay ubadalaan nabad iyo caano.<ref>{{cite book |last=Lewis |first=I. M. |title=A Pastoral Democracy |year=1994}}</ref>
=== Xilligii gumeysiga ===
[[Qarnigii 19aad]] iyo 20aad, isbeddelada gumeysiga ayaa saameeyay noloshii reer guuraaga ee Geeska Afrika.waxaa isbadalay dhaqankii guurkii dharkii laga soo bilaabo min herer ilaa raaska ugu dabeeya ee kugu shubeysa bad weynta hindiya ee muqdisho isla markiiba waxaa la arkay umad magaalowday meelkastaa oo ay somali degto waxaa fududaaday isu socodka dadka
Iyo war maqalkoodu intuba
=== Dagaalkii Ogaadeen ee somali Abow ===
Dagaalkii u dhexeeyay Soomaaliya iyo Itoobiya (1977–1978) ayaa saameeyay deegaanada gobolka, waxaana ka dhashay barakac iyo khasaare dhaqaale meelaha uu sida weyn uga dhacay dagaalkaasi waxaa kamid ah jinicsani oo ah halka ugu dabeesa ee Afsomali lagaga hadlo sidaas daraadeedna dagaalkaas ku naaneesmay somali Abow markii dambana kaba aasaasantay jabhadii ugu horeysay ee kililka shanad magaceeduna ahaa jabhadii somali Abow.<ref>{{cite book |last=Tareke |first=Gebru |title=The Ethiopian Revolution: War in the Horn of Africa |year=2009 |publisher=Yale University Press}}</ref>
=== Dagaalladii sokeeye ===
Kadib burburkii dowladdii dhexe ee Soomaaliya 1991, waxaa dhacay isku dhacyo gudaha ah iyo loolan ku saabsan dhul iyo maamul bulshooyinkii ku abtirsanaayay reerkaanna dhankii koofureed uga baxeen itoobiya iyo kenya.<ref>{{cite book |last1=Besteman |first1=Catherine |last2=Cassanelli |first2=Lee V. |title=The Struggle for Land in Southern Somalia |year=2000 |publisher=Westview Press}}</ref>
== Xaaladda casriga ah ==
Maanta, bulshadaan waxay ku nool yihiin magaalooyin iyo baadiyo, waxayna ka qayb qaataan ganacsi, waxbarasho, iyo arrimaha bulshada.
== Eeg sidoo kale ==
* [[Karanle]] — [https://en.wikipedia.org/wiki/Karanle English]
* [[Hawiye]]
* [[Dadka Soomaaliyeed]]
* [[Hawiye]] — [https://en.wikipedia.org/wiki/Hawiye English]
* [[Dadka Soomaaliyeed]] — [https://en.wikipedia.org/wiki/Somalis English]
== Tixraacyo ==
{{Reflist}}
[[Category:Hawiye]]
[[Category:Dir]]
[[Category:Daarood]]
[[Category:Rahanweyn]]
tgz1fn3zoeo7mtnjl8xzgl5z1vhfsk2
296945
296944
2026-05-04T01:02:01Z
Cabdi1991
45021
Sixawle karanle waa qabiil somaliyeed
296945
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = Sixawle Karanle <br>سيحولي كرانلي
| native_name = بنو كرانلي
| image = [[File:Calanka karanle.jpg|thumb|center|Calanka Karanle]]
| population =
| region1 = {{flag|Somalia}}
| region2 = {{flag|Ethiopia}}
| region3 = {{flag|Kenya}}
| languages =
* {{nowrap|{{flagicon|Somalia}}Af-soomaali}}
*{{nowrap|{{flagicon|Arab League}} Af-carabi}}
| religions = Sunni Islam
| related_groups = [[baad buraale]] [[murursade]] [[hawiye]]
}}
'''Sixawle''' ({{lang-ar|بنو سيحولي}}; {{lang-en|Sixawle}}) waa farac ka tirsan beesha '''[[Karanle]]''', oo iyaduna hoos timaada beel-weynta '''[[Hawiye]]''', mid ka mid ah lafaha ugu waaweyn ee bulshada [[Dadka Soomaaliyeed]].<ref>{{cite book |last=Lewis |first=I. M. |title=A Modern History of the Somali: Nation and State in the Horn of Africa |year=2002 |publisher=Ohio University Press}}</ref>
== Dulmar ==
Sixawle waxaa lagu tiriyaa faracyada Karanle, iyadoo xogta ku saabsan qaab-dhismeedkooda badanaa ku saleysan tahay dhaqanka iyo afka (oral tradition), maadaama ilo qoran oo gaar ah ay kooban yihiin.
== Qaab-dhismeedka ==
Sida laga soo xigtay dhaqanka beesha, Sixawle waxay u kala baxaan:
* '''[[Baad]]'''
* '''Buraale (Sanbure)'''
Laanta Baad waxaa lagu tilmaamaa mid ballaaran oo leh jilibyo badan, oo ay ka mid yihiin:
* Ciye Baad
* Shurbul Baad
=== [[Ciye Baad ]]===
Waxaa ka mid ah faracyo sida:
== [[Wargube]] ==
*Reer cabdi
**Reer cade boore
**Reer Qaadi
**Reer xasan
== Reer Roon ==
**Reer Fiqi muuse
***Reer Hiraab Fiqi
***Reer Yaxye Fiqi
**Reer Garaad (Caamir)
**Reer Sharmaake
**Reer Dhuubane
***Reer Xaabow Fiqi
**Reer Aw Nuur
***Reer Xuseen Fiqi
* Reer Maxamuud Fiqi
***Reer Jibriil Fiqi
***Reer Dhore Fiqi
****Reer Xaaji Cabdiraxmaan (Luuje)
**Reer Faatax
**Reer Bulaale
*Faracyo kale
=== [[Shurbul Baad]] ===
* Talays
** Reer Faarax
** Reer Geedi
** Reer Cali
** Reer Cabdile Rooble
* Iidfure
** Reer Cabdi
** Reer Xuseen
** Reer Alaale
** Reer Sore
** Reer Makaail
=== Buraale (Sanbure) ===
Waxaa ka mid ah:
* Faarax Samatar
* Xasan Faarax
* Cabdille Faarax
* Xaaji Faarax
* Maxamuud Faarax
=== Asal iyo deegaan ===
Sixawle waxaa asal ahaan lagu xiraa dhulka Hawd iyo Ogaadeen somali abow bariga [[Itoobiya]], iyadoo sidoo kale laga helo qaybo ka mid ah koonfurta [[Soomaaliya]] gaar ahaan jubada dhexe oo ay ugu weyntahay tuulada guduuday iyo tuulooyin kale lkn lala dego.<ref>{{cite book |last=Lewis |first=I. M. |title=A Pastoral Democracy |year=1994 |publisher=Oxford University Press}}</ref>
Deegaannada lagu tilmaamo inay deegaan ku yihiin waxaa ka mid ah:
[[File:Magalada dhandhame 20260421 161316 karanle.jpg|thumb|waa D/dhandhame ee Deegaanka somalida kililka shanaad sawir hore]]
* Imi (Iimey)
* Babille Baabili
* Fafi Faafi
* Dhan Dhame (Dhan-dhame)
* Afder Zone|Afdheer
Iyo waliba deegaano badan
beeshu waa beel dhib badan madax adag
Dagaal badan deegaanada ay degan yihiin dadka ladagan iskaba daaye
Iyagaa mararka qaar birta iska asla
{{Location map Ethiopia
| width = 300
| float = right
| label = Deegaannada Sixawle
| lat = 5.0
| long = 42.5
| position = right
| caption = Meelaha ugu waaweyn ee ay degaan Sixawle ee Deegaanka Soomaalida Itoobiya
}}
==Dhaqan iyo dhaqaale==
Dhaqanka bulshada Sixawle wuxuu inta badan ku salaysan yahay xoolo-dhaqasho iyo beerasho, iyadoo dhaqaalaha ay umada somali kutiirsan tahay lagu tilmaamo xoolaha nuucyadiisa sida geel, lo’, iyo ari/iwm oo ay kamid yihiin fardaha.<ref>{{cite report |title=Somalia Human Development Report |year=2001 |publisher=UNDP}}</ref>
==Nidaamka dhaqanka==
Sida beelaha kale ee Soomaaliyeed, Sixawle waxay leeyihiin nidaam dhaqameed ku dhisan waxa layiraah:
* Xeer Soomaali
* Hoggaan dhaqameed sida ugaasyo, garaadyo, iyo nabadoonno
Waxaa kamid Ahaa
xasan oo maanta qabiil dhan ah oo layiraahdo
* reer xasan
Sikooban xasan wuxuu Ahaa oday dhaqameed GAR uusan Asiga gooyin ama uu goob joog ka Ahayn eyan cidna ku heshiin jirin kadib xasan waxaa lawreegay
Aden kadibna
==Sheikh nuur macalin Aden==
Kumuu Ahaa jannadii firdowsa Alle hageeyee sheikh nuur(2007 ilaa 2013)
wuxuu ahaa gudoomiyihii hore ee maxakamada D/wardhiigley
Dowladii [[TFG]] ee [[Cabdullaahi Yuusuf]] iyo waliba [[shariif Axmed]]
Garsoore yaashii ugu waqtiga dheeraa kadib
burburkii dowladii dhexe ee [[somaliya]] (sanadii 1994tii kasoo shaqeeyay kana mid Ahaa Garsoore yaashii lagu Aasaasay
Maxkamadii D/wardhigley ee la oranjiray [[Xararyaale]] [[Warta Nabada]]
(2013 ilaa 2019)kii Garsoore yaashii maxkamada gobolka [[Banaadir]]
(2001dii) Garsoore yaashii maxkamadii racfaanka ee dowladii kumeel gaarka ahayd ee
Madaxweyne [[Cabdiqaasim Salaad]] iyo waliba
(2007dii) xiligii Maxaakiimta ee muqdisho oo uu katirsanaa maxkamadihii racfaanka Ee maxaakiimtii Islamiga
Shakhsi siweyn ugu soo Adeegay [[Garsoorka Soomaaliya]]
Sheikh nuur macalin Aden wuxuu Ahaa sidokale
Nin dhaqameed codkar Ah qabweyn garta marka uu kujirana dadka deeqsiiya
Hadalkiisa dhinaca kale
tolkiisa Ukhidmeya garta uqaada oo garta uu ukala qaado tolkiisa
Eyan dib ugu soo noqon jirin
Alle ha unaxariisto wuxuu Ahaa sheikh iyo oday dhaqameed
Aad ay ujeclaayeen intii ay isla soo shaqeeyeen
Iyo somalidii uu garta usoo kala dhigay wuxuu ku dadaali jiray sulux iyo heshiis in lagu dhameeyo xaalka dadkuna ay laqaadan jireen
== Taariikh ==
=== Xilligii hore ===
Ka hor gumeysiga, bulshada Soomaaliyeed waxay galeen dagaallo ku saabsan dhul, ceelal biyo, iyo xoolo, kuwaas oo badanaa lagu xallin jiray xeer dhaqameed aad u adag suutagalna kadhigi jiray meel lagu hoogay in ay ubadalaan nabad iyo caano.<ref>{{cite book |last=Lewis |first=I. M. |title=A Pastoral Democracy |year=1994}}</ref>
=== Xilligii gumeysiga ===
[[Qarnigii 19aad]] iyo 20aad, isbeddelada gumeysiga ayaa saameeyay noloshii reer guuraaga ee Geeska Afrika.waxaa isbadalay dhaqankii guurkii dharkii laga soo bilaabo min herer ilaa raaska ugu dabeeya ee kugu shubeysa bad weynta hindiya ee muqdisho isla markiiba waxaa la arkay umad magaalowday meelkastaa oo ay somali degto waxaa fududaaday isu socodka dadka
Iyo war maqalkoodu intuba
=== Dagaalkii Ogaadeen ee somali Abow ===
Dagaalkii u dhexeeyay Soomaaliya iyo Itoobiya (1977–1978) ayaa saameeyay deegaanada gobolka, waxaana ka dhashay barakac iyo khasaare dhaqaale meelaha uu sida weyn uga dhacay dagaalkaasi waxaa kamid ah jinicsani oo ah halka ugu dabeesa ee Afsomali lagaga hadlo sidaas daraadeedna dagaalkaas ku naaneesmay somali Abow markii dambana kaba aasaasantay jabhadii ugu horeysay ee kililka shanad magaceeduna ahaa jabhadii somali Abow.<ref>{{cite book |last=Tareke |first=Gebru |title=The Ethiopian Revolution: War in the Horn of Africa |year=2009 |publisher=Yale University Press}}</ref>
=== Dagaalladii sokeeye ===
Kadib burburkii dowladdii dhexe ee Soomaaliya 1991, waxaa dhacay isku dhacyo gudaha ah iyo loolan ku saabsan dhul iyo maamul bulshooyinkii ku abtirsanaayay reerkaanna dhankii koofureed uga baxeen itoobiya iyo kenya.<ref>{{cite book |last1=Besteman |first1=Catherine |last2=Cassanelli |first2=Lee V. |title=The Struggle for Land in Southern Somalia |year=2000 |publisher=Westview Press}}</ref>
== Xaaladda casriga ah ==
Maanta, bulshadaan waxay ku nool yihiin magaalooyin iyo baadiyo, waxayna ka qayb qaataan ganacsi, waxbarasho, iyo arrimaha bulshada.
== Eeg sidoo kale ==
* [[Karanle]] — [https://en.wikipedia.org/wiki/Karanle English]
* [[Hawiye]]
* [[Dadka Soomaaliyeed]]
* [[Hawiye]] — [https://en.wikipedia.org/wiki/Hawiye English]
* [[Dadka Soomaaliyeed]] — [https://en.wikipedia.org/wiki/Somalis English]
== Tixraacyo ==
{{Reflist}}
[[Category:Hawiye]]
[[Category:Dir]]
[[Category:Daarood]]
[[Category:Rahanweyn]]
61s82riqnh1xoal4pqbse5001zzc192
Wadaagsin
0
47454
296946
296881
2026-05-04T07:53:45Z
~2026-26937-34
45502
sixitaan
296946
wikitext
text/x-wiki
Deegaanka wadaagsin, waa deegaan xijiyeed dhaca waqooyiga degmadda ceerigaabo, waana xarunta ugu wayn ee - u kasoo baxo dahabka gobolka Sanaag, waxay hoos tagtaa magaala xeebeeda Jilbo.
Waxa dega beesha muuse tuurwaa oo kamid ah beelaha muuse ismaaciil ee Gobolka Sanaag.
3okopjzmsm3udndu7qe6xf1im8rewx2