Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk 0 2890 2940149 2939769 2026-04-11T11:38:52Z Gajtako 178569 /* Vlerësime[5] */ 2940149 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name=Vath Koreshi | image= | caption= | image_size= | office=[[Ministria e Kulturës e Shqipërisë|Ministër i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve]] | term_start=18 dhjetor, 1991 | term_end=13 prill, 1992 | birth_date=7 maj, 1936 | birth_place=Lushnje, [[Mbretëria Shqiptare 1928–1939]] | death_date=3 shkurt, 2006 | death_place=Romë, Itali | nationality=Shqiptar | profession=mësues, nëpunës | party=[[Partia Socialiste e Shqipërisë]] | office2= | office3= | predecessor=[[Preç Zogaj]] | successor=[[Dhimitër Anagnosti]] | predecessor2= | successor2= | predecessor3= | successor3= | term_start2= | term_end2= | term_start3= | term_end3= }} '''Vath Koreshi''' ([[Lushnja|Lushnjë]], [[7 maj]] [[1936]] - [[Roma|Romë]], [[3 shkurt]] [[2006]]) ishte një shkrimtar, skenarist dhe politikan shqiptar. == Biografia == Koreshi studioi për gjuhë dhe letërsi shqipe në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]] gjatë viteve 1960-1964. Në vitet 1964-1973 punoi si gazetar tek organi "Zëri i Rinisë" dhe më pas, deri më 1977, tek gazeta kulturoro-artistike [[Drita (gazetë)|"Drita"]]. Në vitet 1977-1983 punoi si skenarist në [[Kinostudio Shqipëria e Re|Kinostudion "Shqipëria e Re"]]. Deri më 1987 qe shkrimtar në profesion të lirë. Më 1987 nisi punë si drejtor i Drejtorisë së Arteve në Komitetin e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve deri më 1991. Më 1992 deri më 1995 drejtoi revistën "Art" dhe më pas drejtor i shtëpisë botuese "[[Shtëpia Botuese Onufri|Onufri]]". Si i angazhuar në politikë, ka qenë Ministër i Kulturës Rinisë dhe Sporteve gjatë viteve 1991-1992. Në 2001-2005 u zgjodh deputet i [[Partia Socialiste e Shqipërisë|Partisë Socialiste]],<ref>{{Cite book|title=[[Kryeministrat dhe ministrat e shtetit shqiptar në 100 vjet]]|language=sq|last=Dervishi|first=Kastriot|publisher="55"|year=2012|isbn=9789994356225|location=Tiranë|pages=161}}</ref>në legjislaturën XVI të Parlamentit Shqiptar. == Vepra letrare == Vath Koreshi është ndër shkrimtarët e rëndësishëm të letërsisë shqipe. Krijimtaria e tij ka qënë gjithmonë në qendër të opinionit letrar, studiuesve dhe kritikës; numërohen mbi 160 artikuj dhe studime mbi veprën e Vath Koreshit.<ref name=":0">{{Cite book |last=Meminaj |first=Mariglena |title=Vath Koreshi: prej tregimit te romani |publisher=Reklama |year=2018 |isbn=978-9928-4403-7-2 |location=Tiranë |pages=67-68 |language=sq}}</ref> Kritika e ka cilësuar veprën e tij të një niveli të lartë artistik dhe për mesazhet filozofike që transmeton. Ai përfaqëson një profil të lartë të spikatur si tregimtar, novelist, romancier, si skenarist i shumë filmave artistikë e dokumentarë por edhe si publicist e kritik letrar. Koreshi e nisi shkrimin me gjininë e prozës së shkurtër në vitet ‘60 të shekullit të kaluar dhe e përfundoi veprimtarinë letrare me ndarjen nga jeta në vitin 2006.<ref name=":0" /> ==Tituj të veprave<ref>{{Cite web |title=Bibliografia e shkrimtarit Vath Koreshit |url=https://www.bksh.al/search/vath%20koreshi%26autor%3DKoreshi%20Vath%26katalog%3DBK |access-date=26 janar 2026 |website=bksh.al |language=sq}}</ref>== *''Kur zunë shirat e vjeshtës'' (tregime) - 1964 *''Toka nën hijen e shtëpive'' (tregime) ''-'' 1968 *''Dy të shtunat e Suzanës'' (roman) - 1971 *''Ndërrimi i qiejve'' (tregime) - 1972 *''Mars (roman) -'' 1975 *''Tregime të zgjedhura'' (Seria e tregimit të zgjedhur) - 1975 *''Dasma e Sakos'' - (novela) - 1980 *''Mali mbi kënetë'' (roman) ''-'' 1977, përkthyer në frëngjisht: ''Le Mont sur le marais'', Tiranë: 8 Nëntori, 1986 *''Rrugë për larg,'' (roman) - 1985; *''[[Haxhiu i Frakullës]]'', të cilit herë i është referuar si novelë e herë si roman, Tiranë: Naim Frashëri, [[1980]];<ref>{{Cite web |last=Stafasani |first=Orjela |date=2018 |title=Proza e Vath Koreshit (Haxhiu i Frakullës, Ulku dhe Uilli, Një grua me të verdha në pyllin e Buddha-s) |url=https://drive.google.com/file/d/1rOPv1V7fg5Bbx9K-8FBXJxrGKKcedAi8/view |website=asa.edu.al |language=sq}}</ref> *''Balada e Kurbinit'' (novela) ''-'' 1987; *''Oni s'është më i vogël...'' (novelë për fëmijë) - 1987 *''Rekuiem për një grua,'' 1995; *''Ulku dhe Uilli'' (roman) - Elbasan: Onufri, 1996; Prishtinë: Koha ditore, 1996 *''Konomea'' (novelë) - 1999 *''Pelegrinët e Samarkandës'' (tregime e novela) - 2002 *''Një grua me të verdha në pyllin e Buddha-s'' (roman) - 2003 *''I dashuri i saj i parë'' (tregime) - 2003 *''Profil në dy pamje'' (kritikë letrare) - 2005 *''Çafka,'' 2005 == Skenarë filmi<ref name=":0" /> == Vath Koreshi ka shkruar skenarë filmash artistikë dhe dokumentarë. Skenarët e filmave artistikë ''"Rrugë të bardha", "Balada e Kurbinit"'' dhe ''"Dasma e Sakos"'' janë skenarë të bazuar mbi një vepër letrare, që në rastin e Vath Koreshit është po vepër e tij, e shkruar më parë në një nga llojet e zhanrit të prozës e pastaj e përshtatur për skenar. Filmat e tjerë janë skenarë origjinalë të tij, të pambështetur në ndonjë vepër letrare, por të shkruar qëllimisht për film.<ref name=":0" /> ====== Skenarë të filmave artistikë: ====== * [[Rrugë të bardha]] - 1974 * [[Nga mesi i errësirës]] - 1976 * [[Gjeneral gramafoni]] ''-'' 1978 * [[Agimet e stinës së madhe]] - 1978 * [[Liri a vdekje]] - 1979 * [[Nata e parë e lirisë]] - 1980 * [[Në kufi të dy legjendave]] - 1982 * [[Plaku dhe hasmi]] - 1982 * [[Besa e kuqe]] - 1984 * [[Në prag të jetës]] - 1986 * [[Botë e padukshme]] - 1987 * [[Balada e Kurbinit]] - 1990 * [[Dasma e Sakos]] -1998 * [[Porta Eva]] - 2000 *[[Syri magjik]] - 2005 ====== Skenarë të filmave dokumentarë: ====== * Lotët e Kosovës - 2000 * Të bekuarit - 2000 * Në kërkim të Hafize Leskovikut - 2000 * O Çoban - 2002 * Bir - 2002 == Vlerësime<ref>{{Cite book |last=Asqeri |first=Irini |title=Enciklopedi e filmit shqiptar (1904-2022) |publisher=Botimet Jozef |year=2025 |isbn=978-9928-940-44-5 |location=Durrës |pages=867–868 |language=sq}}</ref> == Për skenarin e filmit ''[[Gjeneral gramafoni]]'', konkurrent në [[Festivali i 3-të i Filmit Shqiptar|Festivalin e 3-të të Filmit Shqiptar]] fiton: * Çmimin e Republikës së Klasit II; * Kupën e Festivalit të 3-të të Filmit (si bashkautor i filmit me regjisorin [[Viktor Gjika]]); * Çmimin për komponentë të veçantë të filmit artistik Për skenarin e filmit ''[[Balada e Kurbinit]]'', konkurrent në [[Festivali i 9-të i Filmit Shqiptar|Festivalin e 9-të të Filmit Shqiptar]] fiton: * Çmimin e dytë - në kategorinë "Çmimet për skenar". Për skenarin e filmit ''[[Dasma e Sakos]]'', konkurrent në [[Festivali i 11-të i Filmit Shqiptar|Festivalin e 11-të të Filmit Shqiptar]] fiton * Çmimin për komponentë të veçantë të filmit artistik. == Referime == <references /> {{Autorë shqiptarë|state=autocollapse}} {{DEFAULTSORT:Koreshi, Vath}} [[Kategoria:Lindje 1936]] [[Kategoria:Vdekje 2006]] [[Kategoria:Ministra të Kulturës të Shqipërisë]] [[Kategoria:Njerëz nga Lushnja]] [[Kategoria:Skenaristë shqiptarë]] [[Kategoria:Novelistë shqiptarë]] [[Kategoria:Gjeologë shqiptarë]] 5rsaue0nhxtw1sk2onu5u5n8mlqon2g 0 12541 2939971 2939934 2026-04-10T14:30:25Z Shqiperia2000 65435 /* Lidhje të jashtme */ 2939971 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Bari | official_name = Comune di Bari | native_name = Bari | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Puglia bari old-town.jpg | image_shield = Bari-Stemma.png | image_flag = Flag_of_Bari.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|41|07|49|N|16|52|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Pulia]] | subdivision_type2 = Qyteti metropolitan | subdivision_name2 = [[Qyteti metropolitan i Barit|Bari]] (BA) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Vito Leccese]] | elevation_m = 5 | area_total_km2 = 117.56 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione Bari 2001-2024 |url=https://www.tuttitalia.it/puglia/95-bari/statistiche/popolazione-andamento-demografico/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 315831 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 70121–70132 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 080 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Nikolla]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 9 maj | website = {{URL|www.comune.bari.it}} |image_caption=Pamje nga lart e qendrës historike të qytetit}} '''Bari''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] jugore, kryeqendra e rajonit [[Pulia]] dhe e [[Qyteti metropolitan i Barit|qytetit metropolitan të Barit]]. I vendosur në brigjet e [[Deti Adriatik|Detit Adriatik]], qyteti është një nga qendrat më të rëndësishme administrative, portuale, universitare dhe kulturore të Italisë jugore.<ref name="brit">{{cite web |title=Bari |url=https://www.britannica.com/place/Bari-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="vecchia">{{cite web |title=Bari Vecchia |url=https://www.italia.it/en/puglia/bari/bari-vecchia |publisher=Italia.it |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="uniba">{{cite web |title=La storia e le origini |url=https://www.uniba.it/it/ateneo/storia |publisher=Università degli Studi di Bari Aldo Moro |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Bari shtrihet në bregdetin adriatik të Pulias. Qendra historike, e njohur si ''Bari Vecchia'', ndodhet mbi gadishullin midis dy porteve të qytetit, ndërsa në jug zhvillohet lagjja muratiane, e ndërtuar në fillim të shekullit XIX gjatë periudhës së [[Joachim Murat|Joachim Muratit]].<ref name="vecchia" /> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 117,56 km².<ref name="istatarea">{{cite web |title=Report Comune di Bari |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2024/06/Approfondimento_Bari.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Sipas ''Britannica'', vendi mund të ketë qenë i banuar që rreth vitit 1500 p.e.s. Qyteti pësoi ndikim të fortë grek dhe, në epokën romake, u bë një port i rëndësishëm me emrin ''Barium''.<ref name="brit" /> Në Mesjetë Bari mori një rol të rëndësishëm në Adriatik dhe në marrëdhëniet me Lindjen bizantine. Qendra historike e sotme ruan ende strukturën mesjetare, muret dhe monumente të rëndësishme si kalaja normano-shvabe dhe bazilika e Shën Nikollës.<ref name="vecchia" /> Zhvillimi urban modern i qytetit lidhet edhe me krijimin e lagjes së re muratiane në vitin 1813, e ndarë qartë nga qyteti i vjetër.<ref name="vecchia" /> == Demografia == Sipas të dhënave më të fundit mbi bazë ISTAT, Bari kishte 315.831 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet qendra më e madhe urbane e Pulias dhe një nga nyjat kryesore të Italisë jugore për administratë, arsim dhe shërbime.<ref name="brit" /><ref name="uniba" /> == Ekonomia == Ekonomia e Barit mbështetet kryesisht në shërbimet, administratën publike, tregtinë, arsimin universitar dhe veprimtaritë portuale. Roli i portit ka qenë historikisht vendimtar në zhvillimin ekonomik të qytetit.<ref name="brit" /> Sipas Autoritetit të Sistemit Portual të Adriatikut Jugor, porti i Barit vazhdon të regjistrojë trafik shumë të rëndësishëm tragetesh dhe kroçierash; në vitin 2025 pasagjerët e trageteve kaluan 1,5 milion njësi.<ref name="portstats">{{cite web |title=Statistiche |url=https://www.adspmam.it/i-porti/statistiche/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Meridionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="port2025">{{cite web |title=I porti dell'Adriatico meridionale tengono il passo nei primi nove mesi del 2025 |url=https://www.adspmam.it/adspmam-i-porti-delladriatico-meridionale-tengono-il-passo-nonostante-il-rallentamento-del-commercio-globale-dovuto-alle-incertezze-geopolitiche-nei-primi-nove-mesi-del-2025-movimentate-o/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Meridionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Barit është një nga hapësirat urbane më karakteristike të Adriatikut jugor. Ajo ruan një strukturë mesjetare, rrugica të ngushta dhe një numër të madh kishash e ndërtesash historike.<ref name="vecchia" /> Monumenti më i njohur i qytetit është [[Bazilika e Shën Nikollës]], e themeluar në vitin 1087 për të ruajtur reliket e shenjtit mbrojtës të Barit.<ref name="sannicola">{{cite web |title=Home page |url=https://www.basilicasannicola.it/ |publisher=Basilica Pontificia San Nicola |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="britsn">{{cite web |title=San Nicola |url=https://www.britannica.com/place/San-Nicola |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet e tjera të rëndësishme janë [[Katedralja e Shën Sabinit]], [[Kalaja Sveve e Barit|kalaja normano-shvabe]] dhe bërthama monumentale e ''Bari Vecchia''.<ref name="vecchia" /><ref name="castello">{{cite web |title=Castello Svevo di Bari |url=https://museipuglia.cultura.gov.it/musei/castello-svevo-di-bari/ |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga institucionet më të rëndësishme kulturore të qytetit është ''Teatro Petruzzelli'', puna e të cilit nisi në vitin 1898 dhe që u hap më 14 shkurt 1903; që nga viti 1973 ai njihet zyrtarisht si ''teatro di tradizione''.<ref name="petruzzelli">{{cite web |title=Il teatro |url=https://www.fondazionepetruzzelli.it/en/il-teatro/ |publisher=Fondazione Teatro Petruzzelli |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Bari është një qytet universitar i rëndësishëm. [[Universiteti i Barit "Aldo Moro"|Universiteti i Barit ''Aldo Moro'']] u krijua me dekret të 9 tetorit 1924, mbi bazën e shkollave të mëparshme universitare të farmaceutikës dhe noterisë.<ref name="uniba" /> Në qytet ndodhet edhe [[Politekniku i Barit]], i themeluar në vitin 1990 dhe i konsideruar i vetmi politeknik i Italisë jugore.<ref name="poliba">{{cite web |title=Storia |url=https://www.poliba.it/it/ateneo/storia |publisher=Politecnico di Bari |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Këto institucione, së bashku me konservatorin dhe akademitë e tjera, i japin Barit një profil të fortë arsimor dhe shkencor.<ref name="uniba" /><ref name="poliba" /> == Transporti == Bari është një nga nyjat kryesore të transportit në Adriatik. Porti i qytetit ka një rol qendror në lidhjet detare me Ballkanin dhe Mesdheun lindor.<ref name="portstats" /> Qyteti shërbehet nga ''Aeroporto di Bari-Karol Wojtyła'', pjesë e rrjetit të ''Aeroporti di Puglia''.<ref name="airport">{{cite web |title=Bari Airport |url=https://bari.airports.aeroportidipuglia.it/en/ |publisher=Aeroporti di Puglia |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Lidhja midis aeroportit dhe qytetit është forcuar edhe nga transporti hekurudhor: sipas Ferrotramviaria-s, që nga viti 2013 aeroporti lidhet drejtpërdrejt me [[Bari Centrale]] dhe me Barlettën; Trenitalia flet për 34 lidhje ditore dhe një kohë udhëtimi rreth 15 minutash drejt aeroportit.<ref name="ferrotram">{{cite web |title=A Aeroporto |url=https://www.ferrotramviaria.it/web/guest/a-aeroporto |publisher=Ferrotramviaria |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="trenitalia">{{cite web |title=Aeroporto Internazionale di Bari Palese "Karol Wojtyla" |url=https://www.trenitalia.com/it/regionale/collegamenti-regionale/aeroporto-internazionale-di-bari-palese-karol-wojtyla.html |publisher=Trenitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni qendror i qytetit, ''Bari Centrale'', është një nga pikat kryesore hekurudhore të rajonit dhe ka 18 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Bari Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/bari-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën qytetare të Barit. Komuna menaxhon një rrjet impiantesh sportive komunale dhe municipale, ndër të cilat spikat ''Stadio San Nicola''.<ref name="sportcomune">{{cite web |title=Impianti sportivi comunali e municipali |url=https://www.comune.bari.it/-/impianti-sportivi-comunali-e-municipali |publisher=Comune di Bari |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur sportiv i qytetit është ''S.S.C. Bari'', që luan ndeshjet e veta në ''Stadio San Nicola''.<ref name="sscbari">{{cite web |title=SSC Bari - Sito ufficiale |url=https://www.sscalciobari.it/it/1/ |publisher=SSC Bari |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sscsan">{{cite web |title=Carta dei servizi |url=https://www.sscalciobari.it/it/page/119-carta-dei-servizi/ |publisher=SSC Bari |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> ''Stadio San Nicola'', pronë e komunës, është impianti sportiv më i madh i qytetit dhe një nga simbolet urbane të Barit bashkëkohor.<ref name="sportcomune" /> == Feja dhe traditat qytetare == Identiteti fetar dhe qytetar i Barit lidhet ngushtë me figurën e [[Shën Nikolla|Shën Nikollës]]. Bazilika kushtuar atij është një qendër pelegrinazhi me rëndësi ndërkombëtare, si për besimtarët katolikë ashtu edhe për ata ortodoksë.<ref name="sannicola" /> Festimet kryesore të qytetit në nder të shenjtit zhvillohen në maj, veçanërisht rreth përkujtimit të translacionit të relikeve. Faqja zyrtare e bazilikës e lidh në mënyrë të drejtpërdrejtë festën me 9 majin, ndërsa Komuna e Barit organizon programin qytetar në ditët 7–9 maj.<ref name="traslazione">{{cite web |title=Festa della Traslazione di San Nicola - 9 maggio |url=https://www.basilicasannicola.it/info/272/festa-della-traslazione-di-san-nicola-9-maggio |publisher=Basilica Pontificia San Nicola |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="festacivica">{{cite web |title=Festa di San Nicola: i principali appuntamenti del sindaco nelle giornate del 7, 8 e 9 maggio |url=https://www.comune.bari.it/-/festa-di-san-nicola-i-principali-appuntamenti-del-sindaco-nelle-giornate-del-7-8-e-9-maggio |publisher=Comune di Bari |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Pulia]] * [[Italia]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * {{Commonscat|Bari}} * [https://www.comune.bari.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Barit] * [https://www.uniba.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Barit] * [https://www.poliba.it/ Faqja zyrtare e Politeknikut të Barit] * [https://bari.airports.aeroportidipuglia.it/en/ Faqja zyrtare e aeroportit të Barit] [[Kategoria:Qytete në Itali]] luo2wmqvd0ackfgk867qj35znyd2ogq 0 16763 2939962 2939922 2026-04-10T14:17:14Z Shqiperia2000 65435 2939962 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Firence | official_name = Comune di Firenze | native_name = Firenze | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/3/2/1 | total_width = 290 | align = center | caption_align = center | image1 = FirenzeDec092023 01.jpg | caption1 = Firence nga [[Piazzale Michelangelo]] | image2 = Palazzo Pitti nel tardo pomeriggio.jpg | caption2 = [[Palazzo Pitti]] | image3 = Basílica de la Santa Cruz, Florencia, Italia, 2022-09-18, DD 95.jpg | caption3 = [[Santa Croce, Florence|Santa Croce]] | image4 = Uffizi Gallery, Florence.jpg | caption4 = [[Uffizi|Galeria Uffizi]] | image5 = Palacio Viejo, Florencia, Italia, 2022-09-18, DD 236-238 HDR.jpg | caption5 = [[Palazzo Vecchio]] | image6 = Catedral, Florencia, Italia, 2022-09-19, DD 91.jpg | caption6 = [[Katedralja e Firences]] | image7 = Panorama of the Ponte Vecchio in Florence, Italy.jpg | caption7 = [[Ponte Vecchio]] }} | image_shield = FlorenceCoA.svg | image_flag = Flag of Florence.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|46|17|N|11|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Qyteti metropolit | subdivision_name2 = [[Qyteti metropolitan i Firences|Firence]] (FI) | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Sara Funaro]] | elevation_m = 50 | area_total_km2 = 102.32 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Monthly Demographic Balance |url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=en}}</ref> | population_as_of = 2025 | population_total = 362353 | population_demonym = firentin (m.), firentine (f.) | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 50121–50145 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 055 | blank_name_sec1 = Shenjt mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Gjon Pagëzori]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 24 qershor | website = {{URL|www.comune.firenze.it}} }} '''Firence''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Firenze'') është kryeqyteti i rajonit italian të Toskanës. Është qyteti më i populluar në Toskana, me 383,084 banorë në vitin 2013 dhe mbi 1,520,000 në zonën e tij metropolitane. Firence ishte një qendër e tregtisë dhe financës mesjetare evropiane dhe një nga qytetet më të pasura të asaj epoke. Ajo konsiderohet vendlindja e Rilindjes dhe quhet "Athina e Mesjetës". Një histori politike e turbullt përfshin periudhat e sundimit të familjes së fuqishme Medici dhe revolucione të shumta fetare dhe republikane. Nga viti 1865 deri në 1871 qyteti ishte kryeqyteti i Mbretërisë së sapo krijuar të Italisë. Dialekti fiorentin formon bazën e standardeve italiane dhe u bë gjuhë e kulturës në të gjithë Italinë për shkak të prestigjit të kryeveprave të [[Dante Aligieri|Dante Alighierit]], [[Françesko Petrarka|Petrarkut]], [[Xhovani Bokaço]], [[Nikolo Makiaveli]] dhe Francesco Guicciardini. Qyteti tërheq miliona turistë çdo vit, dhe Qendra Historike e Firences u shpall si një [[Vende të trashëgimisë botërore|Trashëgimisë Botërore]] nga [[UNESCO]] në vitin 1982. Qyteti është i njohur për kulturën e tij, artin e Rilindjes, arkitekturën dhe monumentet. Qyteti gjithashtu përmban muze të shumta dhe galeri arti, si Galeria e Uffizi dhe Palazzo Pitti, dhe ende ushtron një ndikim në fushat e artit, kulturës dhe politikës. Për shkak të trashëgimisë artistike dhe arkitektonike të Firences, ajo është renditur nga Forbes si një nga qytetet më të bukura në botë. Firence është një qytet i rëndësishëm në modën italiane, duke u renditur njëri nga 15 kryeqytetet e modes në botës. Për më tepër, ajo është një qendër e madhe kombëtare ekonomike, si dhe një qendër turistike dhe industriale. Mbas Milano-s, Firence eshtë qyteti i dytë me i zhvilluar në Itali dhe një nga me te zhvilluarit ne Evropë. == Historia == Firenca u themelua në vitin 59 p.e.s. nga [[Jul Çezari]] si koloni me emrin ''Florentia'', siç quhej perëndesha romake e luleve dhe rritjes së pemëve. Deri në shekullin XII. Firenca në mesjetë nuk kishte ndonjë rëndësi të veçantë, dukatet të rajonit qëndronin në [[Luka]] dhe [[Piza]]. Por në këtë shekull erdhi feudalizmi dhe qyteti filloi të zgjerohet dhe u bë autonom. Në shekullin XIV. dhe XV. Firenca lulëzoi dhe vendosi standardet në artin dhe kulturën [[Evropa|evropiane]]. U vendosën shumë artistë dhe dijetarë (për shembull [[Donatello]], [[Sandro Botticelli|Botticelli]]; më vonë [[Michelangelo Buonarroti]], [[Niccolò Machiavelli]], [[Leonardo da Vinci]] dhe [[Galileo Galilei]]). Zhvillohej epoka kulturohistorike e [[Rilindja|Rilindjes]]. Në kohën e njëjtë Firenca u bë qendër tregtare dhe financiare. Familja e pasur e [[Medici]] u ngrit në shekullin XV. dhe XVI. në një fuqi të madhe. Ato vazhduan ti promovojnë artet dhe shkencen dhe qeverisnin qytetin. Por rëndësia kulturore e Firencës zhdukej në shekullin XVII. Medicitë u bënë të vdekur dhe kur Franc I. Shtjefën, i shoqi i [[Maria Terezia|Maria Tereziës]] i ndoqi, Firenca u bë pronë e [[Dinastia Habsburg|habsburgëve]]. Vetëm në shekullin XIX. filloi një rimëkëmbje të re ekonomike. Firenca u bë objektivi i udhëtimeve arsimore. Por në vitin 1859 [[austriakë]]t e humbën qytetin kundër [[Franca|Francës]] dhe Mbretërisë Sardenjë-Pjemont. 1861 iu bashkangjit Firenca Italisë së bashkuar dhe u bë në vitin 1865 kryeqyteti i saj. U ndërtua një parlament i ri, por vetëm mbas gjashtë viteve Firenca e humbi rolin kyç në [[Roma|Romën]]. Në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]] gjatë viteve 1943-1944 qyteti ishte i okupuar nga ushtria gjermane. Përmbytjet të Arnos në nëntor të viti 1966 shkatërruan thesare të shumta arti dhe kërkuan vdekjen e 34 njerëzve. == Gjeografia == Në Firence kalon lumi [[Arno]], i cili për banorët e saj ka pasur dy anë të medaljës. Ishte i rëndësishëm për furnizimin e njerëzve nga tregtia, por edhe sillte vuajtje e shkatërrim nga përmbytjet. Në veri të qytetit shtrihen [[Malet Apenine]], ndërsa në jug gjenden kodrat e buta të [[Chianti]]t ku prodhohen verërat të famshëm të Firencës. == Klima == Firence ka një klimë subtropikale të lagësht. Ka verë të nxehtë me reshje të lehta dhe dimra të freskëta dhe të thata. Në Firence mungon një erë mbizotëruese dhe temperaturat e verës janë më të larta se përgjatë bregdetit. Shiu në verë është konvekcionist, ndërsa reshjevet dominojnë në dimër. Dëbora është prezente pothuajse çdo fund vit, por shpesh nuk rezulton në akumulim. Temperatura më e lartë e regjistruar ështe 42.6 ° C (108.7 ° F) më 26 korrik 1983 dhe më e ulët ishte -23.2 ° C (-9.8 ° F) më 12 janar 1985. == Demografia == Në vitin 1200 qyteti kishte 50 mijë banorë. Deri në vitin 1300 popullsia e qytetit ishte 120,000, me 300,000 banorë të tjerë në Kontado. Mes viteve 1500 dhe 1650 popullsia ishte rreth 70,000. Që nga 31 tetori 2010, popullsia e qytetit është 370,702, ndërsa Eurostat vlerëson se 696,767 njerëz jetojnë në zonën urbane të Firences. Zona Metropolitane e Firences, Prato dhe Pistoia, e përbërë në vitin 2000 në një sipërfaqe prej rreth 4.800 kilometra katrorë, është shtëpia e 1.5 milionë banorëve. Brenda Firences 46.8% e popullsisë ishte mashkull në vitin 2007 dhe 53.2% ishin femra. Të miturit (fëmijët e moshës 18 vjeç e më pak) arritën në 14.10 përqind të popullsisë në krahasim me pensionistët, të cilët ishin 25.95 përqind. Kjo krahasohet me mesataren italiane prej 18.06 përqind (të miturit) dhe 19.94 përqind (pensionistë). Mosha mesatare e banorëve të Firences është 49 në krahasim me mesataren italiane 42. Në pesë vitet në mes të viteve 2002 dhe 2007, popullsia e Firences u rrit me 3.22 për qind, ndërsa Italia në tërësi u rrit 3.56 për qind. Shkalla e lindjeve të Firences është 7.66 lindje për 1,000 banorë krahasuar me mesataren italiane prej 9.45 lindjeve. Që nga viti 2009, 87.46% e popullsisë ishte italiane. Rreth 6,000 kinezë jetojnë në qytet. Grupe tjera të imigrantëve erdhen nga vende të tjera evropiane (kryesisht rumunë dhe shqiptarë): 3.52%, Azia Lindore (kryesisht kineze dhe filipinase): 2.17%, Amerika: 1.41% dhe Afrika e Veriut (kryesisht marokene): 0.9%. == Ekonomia == Turizmi është sektori më i rëndësishmi nga të gjitha industritë dhe shumica e ekonomisë fiorentine mbështetet në paratë e gjeneruara nga të ardhurit ndërkombëtarë dhe studentët që studiojnë në qytet. Vlera turizmi në qytet arriti në 62.5 miliardë euro në vitin 2015 dhe numri i vizitorëve është rritur me 5.5% nga viti i kaluar. Në vitin 2013, Firence u rendit si qyteti i dytë më i mirë në botë nga Condé Nast Traveler. Megjithatë, prodhimi dhe tregtia ende mbesin shumë të rëndësishme. Firence është edhe qyteti më i pasur në Itali për sa i përket të ardhurave mesatare të punëtorëve, me një shifër prej 23,265 € (të ardhurat e përgjithshme të qytetit janë 6,531,204,473 €), që vijnë pas Mantovës, duke e tejkaluar Bolzanon. === Industria, tregtia dhe shërbimet === Firence është një qendër e madhe prodhimi dhe tregtie në Itali, ku komplekset industriale fiorentin në periferi prodhojnë të gjitha llojet e mallrave, nga mobiljet, mallrat e gomës, kimikatet dhe ushqimi. Megjithatë, prodhimet tradicionale dhe lokale, siç janë antikët, punimet artizanale, qelqe, lëkurëza, riprodhimet e artit, stoli, suvenire, përpunimi i metaleve dhe hekuri, këpucë, aksesorë dhe rroba të modës, gjithashtu dominojnë një sektor të ekonomisë së Firences. Të ardhurat e qytetit mbështetet pjesërisht në shërbimet dhe interesat komerciale dhe kulturore, si panaire vjetore, prodhime teatrale dhe lirike, ekspozita arti, festivale dhe shfaqje modës, si Calcio Fiorentino. Industria dhe makineritë e rënda gjithashtu marrin pjesë në sigurimin e të ardhurave. Në Nuovo Pignone, fabrika të shumta janë të pranishme kurse bizneset e vogla dhe të mesme janë dominante. Rrethet dhe zonat industriale Florence-Prato-Pistoia u njohën si "Italia e tretë" në vitet 1990, për shkak të eksporteve të mallrave dhe automobilave me cilësi të lartë (sidomos Vespa) dhe prosperitetit dhe produktivitetit të sipërmarrësve fiorentin. Disa nga këto industri madje rivalizuan rrethet tradicionale industriale në Emilia-Romagna dhe Veneto, për shkak të fitimeve dhe produktivitetit të lartë. Në tremujorin e katërt të vitit 2015, prodhimi u rrit me 2.4% dhe eksportet u rritën me 7.2%. Sektorët kryesorë përfshinin inxhinieri mekanike, modë, farmaceutikë, ushqim dhe verë. Gjatë vitit 2015, kontratat e punësimit të përhershëm u rritën me 48.8 për qind, të nxitura nga pushimet tatimore në mbarë vendin. == Turizmi == Turizmi është industria më e rëndësishme në Firenzen qendrore. Prej prillit deri në tetor, turistët janë më të shumtë se popullsia lokale. Biletat në muzetë e Uffizi dhe Accademia janë shitur rregullisht dhe grupe të mëdha mbushin bazilikat e Santa Croce dhe Santa Maria Novella. Biletat për Uffizi dhe Accademia mund të blihen online para vizitës. Në vitin 2010, lexuesit e revistës Travel + Leisure renditën qytetin si destinacionin e tyre të tretë të preferuar turistik. Në vitin 2015, lexuesit e Condé Nast Travel votuan Firence si qytetin më të mirë në Evropë. Studimet nga Euromonitor International kanë arritur në përfundimin se turizmi kulturor dhe i orientuar drejt historisë po gjeneron një rritje të konsiderueshme të shpenzimeve në të gjithë Evropën. Besohet se Firence ka përqendrimin më të madh të artit (në proporcion me përmasat e saj) në botë. Kështu, turizmi kulturor është veçanërisht i fortë, me muze të njohur botërisht si Uffizi që ka shitur më shumë se 1.93 milionë bileta në 2014. Objektet e qendrës në qytet u ristrukturuan gjatë viteve 1990 dhe organizuan ekspozita, konferenca, takime, forume sociale, koncerte dhe evenimente të tjera gjatë gjithë vitit. Në 2016, Firence kishte 20.588 dhoma hoteli në 570 objekte. Vizitorët ndërkombëtarë përdorin 75% të dhomave ku rreth 18% e tyre ishin nga SHBA. Në vitin 2014, qyteti kishte 8.5 milionë "qëndrime" gjatë natës. Një raport Euromonitor tregon se në vitin 2015 qyteti u rendit i 36 nga vendet më të vizituar në botë, me mbi 4.95 milionë të ardhur për vitin. Turizmi sjell të ardhura në Firence, por krijon probleme të caktuara. Ponte Vecchio, Tregu San Lorenzo dhe Santa Maria Novella janë të rrënuar nga xhepat. Provinca e Firences merr përafërsisht 13 milionë vizitorë në vit, dhe në disa sezona, mund të çojnë në mbingarkesë të vendeve të njohura. Kryebashkiaku Dario Nardella është veçanërisht i shqetësuar për vizitorët që vijnë me autobusë, qëndrojnë vetëm disa orë, shpenzojnë pak para, dhe kontribuojnë dukshëm në mbipopullimin. "Asnjë vizitë në muze, vetëm një foto nga sheshi, kthehen me autobus dhe pastaj vazhdojn në Venecia ... Ne nuk duam turistë si kta," tha ai. Disa turistë nuk respektojnë trashëgiminë kulturore të qytetit, sipas Nardella. Në qershor të vitit 2017, ai krijoi një program të spërkatjeve të hapave të kishës me ujë, për të parandaluar që turistët të përdorin zona të tilla si spote pikniku. Ndërsa vlerëson përfitimet e turizmit, ku ka pasur "një rritje midis atyre që ulen në rreth kishash, hanë ushqimin e tyre dhe lënë mbeturina të shpërndara ", shpjegoi ai. Për të rritur shitjen e ushqimeve tradicionale, kryebashkiaku kishte prezantuar legjislacionin (miratuar në vitin 2016) që kërkon që restorantet të përdorin produktet tipike toskan dhe të refuzojnë kërkesën e McDonald për të hapur një lokacion në Piazza del Duomo. === Prodhimi i ushqimit dhe verës === Ushqimi dhe vera kanë qenë prej kohësh një element i rëndësishëm i ekonomisë. Rajoni i Chianti është në jug të qytetit, dhe rrushi i saj Sangiovese figuron dukshëm jo vetëm në verërat e saj Chianti Classico, por edhe me shumë në Supertuscan të zhvilluar së fundmi. Brenda 32 km (20 mi) në perëndim është zona Carmignano, gjithashtu shtëpi me sangiovese. Rrethi i famshëm i Chianti Rufina, gjeografikisht dhe historikisht i ndarë nga rajoni kryesor i Chianti, është gjithashtu pak kilometra në lindje të Firences. Kohët e fundit, rajoni Bolgheri (rreth 150 km (93 mi) në jugperëndim të Firences) është bërë i famshëm për "Reds Super toskan" si Sassicaia dhe Ornellaia. == Sporti == Në futbollin e shoqatës, Firence përfaqësohet nga [[ACF Fiorentina]], e cila luan në Serie A, ligën e lartë të sistemit të ligës italiane. AFC Fiorentina ka fituar dy Kampionate italiane që nga formimi i tyre në 1926. Ata luajnë lojrat e tyre në Stadio Artemio Franchi(47.282 ulëse). Skuadra e femrave e ACF Fiorentina ka fituar kampionatin italian të futbollit italian të sezonit 2016-17. Qyteti është shtëpia e Coverciano, vendi kryesor i trajnimit të ekipit kombëtar italian dhe departamenti teknik të Federatës Italiane të Futbollit. Firence u zgjodh për të organizuar Kampionatin Botëror të Çiklizmit në UCI 2013. Që nga viti 2017 Firence është e përfaqësuar edhe në Eccellenza, shtresën e lartë të sistemit të ligës së bashkimit të rugby në Itali, nga I Medicei, i cili është një klub i themeluar në vitin 2015 me bashkimin e skuadrave të mëdhenj të I Cavalieri (Prato) dhe Firenze Rugby 1931. I Medicei fitoi kampionatin e Serie A në 2016-17 dhe u promovua në Eccellenza për sezonin 2017-18. Rari Nantes Florentia është një klub i suksesshëm në Firence; të dy skuadrat e tij meshkuj dhe femra kanë fituar disa kampionate italiane dhe skuadra femërore ka edhe tituj evropianë. == Arti == Cimabue dhe Giotto, etërit e pikturës italiane, jetonin në Firence, si dhe Arnolfo dhe Andrea Pisano, rinovues të arkitekturës dhe skulpturës. Brunelleschi, Donatello dhe Masaccio, paraardhësit e Rilindjes, Ghiberti dhe Della Robbias, Filippo Lippi dhe Angelico; Botticelli, Paolo Uccello dhe gjeniu universal i Leonardo da Vinçit dhe Michelangelo. Veprat e tyre, së bashku me ato të shumë gjeneratave të tjera artistike, janë mbledhur në disa muze të qytetit: Galeria Uffizi, Galeria Palatina me pikturat e "Epokave të Artë", Bargello me skulpturat e Rilindjes, muzeu i San Marco me veprat e Fra Angelico, Akademia, kapelat e Medicis, Shtëpia Buonarroti me skulpturat e Michelangelo, muzeumet e mëposhtme: Bardini, Horne, Stibbert, Romano, Corsini, Galeria e Artit Modern , Museo dell'Opera del Duomo, muzeu i Silverware dhe muzeu i gurëve të çmuar. Disa firma janë të vendosura në Firence: Baptisteri i Firences me mozaikë; Katedralja me skulpturat e saj, kishat mesjetare me bende me afreske; publike dhe private: Palazzo Vecchio, Palazzo Pitti, Palazzo Medici Riccardi, Palazzo Davanzati; manastire, kolona, ​​refectories; "Certosa". Në muzeun arkeologjik përfshihen dokumentet e qytetërimit etrusk. Katedralja, e kryesuar nga kupola e Brunelleschi, dominon horizontin fiorentine. Florentines vendosën të fillojnë ndërtimin e saj - në fund të shekullit të 13-të, pa një dizajn për kupolën. Projekti i propozuar nga Brunelleschi në shekullin e 14 ishte më i madhi ndonjëherë i ndërtuar në atë kohë dhe kupola e parë e madhe e ndërtuar në Evropë që nga dy kupat e mëdha të kohës romake - Panteoni në Romë dhe Hagia Sophia në Kostandinopojë. Kupola e Santa Maria del Fiore mbetet ndërtimi më i madh i tullave të këtij lloji në botë. Përpara saj është Baptisteri mesjetar. Dy ndërtesat përfshijnë në dekorimin e tyre tranzicionin nga Mesjeta në Rilindje. Në vitet e fundit, pjesa më e madhe e veprave të rëndësishme të artit nga të dy ndërtesat - dhe nga Campanile pranë Giotto-së, janë hequr dhe zëvendësuar me kopje. Origjinalet tani janë vendosur në Muzeun e Operës së Duomo, në lindje të Katedrales. Firence ka një numër të madh kishash të mbushura me art, si San Miniato al Monte, San Lorenzo, Santa Maria Novella, Santa Trinita, Santa Maria del Carmine, Santa Croce, Santo Spirito, Annunziata, Ognissanti dhe shumë të tjera. == Muzika == Firence u bë një qendër muzikore gjatë Mesjetës dhe muzika dhe artet interpretuese mbeten një pjesë e rëndësishme e kulturës së saj. Rritja e qyteteve të Italisë Veriore në vitet 1500 ka kontribuar në ngritjen e saj. Gjatë Rilindjes, në qytet ishin katër lloje të patronazhit muzikor në lidhje me muzikën e shenjtë dhe sekulare: shteti, korporata, kisha dhe private. Ishte këtu që Camerata fiorentin u mblodh në mes të shekullit të 16 dhe eksperimentoi me vendosjen e mitologjisë greke në muzikë dhe vendosjen e rezultatit - me fjalë të tjera, operat e para, duke vendosur rrotat në lëvizje jo vetëm për zhvillimin e mëtejshëm por për zhvillime të mëvonshme të formave të veçanta "klasike" të tilla si simfoni dhe koncerte. Pas vitit 1600, tendencat italiane mbizotëruan në të gjithë Evropën, deri në vitin 1750 ishte gjuha kryesore muzikore. Zhanri i Madrigal, i lindur në Itali, fitoi popullaritet në Britani dhe gjetkë. Disa qytete italiane ishin "më të mëdha në hartën muzikore se madhësia e tyre reale për pushtetin e sugjeruar. Firence, dikur ishte një qytet i tillë që përjetoi një periudhë fantastike në fillim të shekullit të shtatëmbëdhjetë të inovacionit muzikor-teatror, ​​duke përfshirë fillimin dhe lulëzimin e operës. Opera u shpik në Firence në fund të shekullit të 16-të, kur Dafneja e Jacobo Peri-it ishte në stilin e monodisë. Opera përhapet nga Firence në të gjithë Italinë dhe përfundimisht në Evropë. Muzika Vokale në vendosjen e korit po merrte gjithashtu identitet të ri në këtë kohë. Në fillim të shekullit të 17-të, u krijuan dy praktika për të shkruar muzikë, njëra praktikë e parë ose Stile Antico / Prima Prattica, tjetra Stile Moderno / Secondo Prattica. Stili Antico ishte më i përhapur në Evropën Veriore dhe Stile Moderno u praktikua më shumë nga Kompozitorët Italianë të kohës. Kompozitorët dhe muzikantët që kanë jetuar në Firence përfshijnë Piero Strozzi (1550 - pas 1608), Giulio Caccini (1551-1618) dhe Mike Francis (1961-2009). Libri i Giulio Caccinit, Le Nuove Musiche, ishte i rëndësishëm në instruksionin teknik të praktikave të performancës në atë kohë. [74] Libri specifikonte një term të ri, në përdorim nga vitet 1630, i quajtur monodi i cili tregonte kombinimin e zërit dhe basso continuo dhe nënkuptonte një praktikë të deklarimit të tekstit në një mënyrë lirike, por në mënyrë të ngjashme. Kjo do të ndodhte ndërkohë që një instrument, zakonisht një lloj tastiere si klaviçori, luajti dhe mbajti akorde ndërsa këngëtari këndonte. == Monumentet historike == Qyteti i vjetër i Firencës pasqyron performanca të squara të qytetit në fushën e arkitekturës. Këtu u ngritën ndërtime të shumta nga koha e Rilindjes së herët deri në qeverisjen e Medici në shekujt të XV. dhe XVI., të cilat tregojnë rëndësinë ekonomike dhe kulturore të fortë të qytetit për atë kohë. Këto ndërtime u promovuan nga bankierët dhe tregtarët të qytetit të asaj kohe. Arkitektura fjorentine është specifikisht e karakterizuar nga parimet të arkitekturës rilindore të shekullit të XV., të cilat fituan rëndësi në qytetet. Në vitin 1982 qyteti i vjetër i Firencës u bë trashëgim botëror i [[UNESCO]]-së. === Sheshe, rrugë dhe ura === ==== Piazza della Signoria ==== Qendra e qytetit të vjetër është ''Piazza della Signoria'' (''Sheshi i zotërisë''). Në këtë vend para [[Palazzo Vecchio]] fillimisht u ngrit statuja e Davidit nga [[Michelangelo Buonarroti]], e cila u zhvendos nga një kopje në ''Accademia delle Arti del Disegno''. ==== Ponte Vecchio ==== [[File:View_of_Ancient_Florence_by_Fabio_Borbottoni_1820-1902_(3).jpg|Fabio Borbottoni (1820-1902), Ponte Vecchio|thumb]] E vetmja urë që mbijetoi në Luftën e Dytë Botërore është ''Ponte Vecchio'' (''Ura e Vjetër''). E ndërtuar për herë të parë nga [[Etruskët]] ura lidh ''Galleria degli Uffizi'' me pallatin e Mediceve. Sipër urës në anët e saj gjenden sot bizhuteri të shumta. === Kisha === Qendra e kishave fjorentine është katedralja romako-gotike ''Santa Maria del Fiore'' me kupolën e famshme të [[Filippo Brunelleschi]]. Kompleksit katedral i ngjitet në jug kambanarja e [[Giotto di Bondone]] dhe në perëndim pagëzimorja e ''San Giovanni''. === Pallate === ''Palazzo Pitti'' mban sot në brendësinë e saj koleksionin privat të familjës Medici dhe gjendet në front të ''Piazza della Signoria'' në anën tjetër të Arnos. Ngjitur me pallatit janë kopshtet ''Boboli'' me skulptura të shumta. === Muze === ''Galleria degli Uffizi'' në mesjetë përdorej si ndërtesë administrative e Dukatit të madh të [[Toskana|Toskanës]] dhe përmban koleksionin më të famshëm në botë në artin klasik, sidomos në pikturimin italian. Galeria gjendet pranë ''Piazza della Signoria''. == Personazhe nga Firenca == * [[Dante Alighieri]] (1265-1321), poet * [[Donatello]] (1386-1466), skulptor * [[Sandro Botticelli]] (1445-1510), piktor dhe illustrator * [[Amerigo Vespucci]] (1451-1512), tregtar, detar, navigator dhe zbulues * [[Niccolò Machiavelli]] (1469-1527), diplomat, filozof, historian dhe poet * [[Michelangelo Buonarroti]] (1475-1564), skulptor, piktor, arkitekt dhe poet * [[Matteo Renzi]] (1975), politikan == Panorama == [[Skeda:View of Florence from Piazzale Michelangelo.jpg|1000px|center|thumb|Panoramë e Firencës nga ''Piazzale Michelangelo'']] == Fotogaleria == <gallery> Skeda:Luftbild Firenze 02 (RaBoe).jpg|Firenca nga avioni Skeda:File- Facade of the cathedral is Florence.jpg|Fasada e katedrales ''Santa Maria del Fiore'' Skeda:CampanileGiotto-01.jpg|Kambanarja e Giotto Skeda:David von Michelangelo.jpg|Davidi i Michelangelo Skeda:Firenze.PalVecchio.Uffizi02.JPG|''Galleria degli Uffizi'' dhe në fund ''Palazzo Vecchio'' Skeda:Firenze.Baptistry06.JPG|Pagëzorja e ''San Giovanni'' Skeda:Cupola di santa maria del fiore dal campanile di giotto, 02.JPG|Kupola e katedrales së madhe Skeda:Ponte Vecchio 001.jpg|''Ponte Vecchio'' Skeda:Firenze Panorama 13.jpg|Panoramë nga kupola e katedrales së madhe Skeda:Boboli, prato di ganimede.JPG|Kopshti ''Boboli'' Skeda:Santa Maria del Fiore - 0968.jpg|Katedralja ''Santa Maria del Fiore'' Skeda:Palazzo vecchio 11.JPG|''Palazzo Vecchio'' Skeda:Piazza della Signoria 52.JPG|''Piazza della Signoria'' Skeda:Palazzo Pitti Gartenfassade Florenz.jpg|''Palazzo Pitti'', fasada nga kopshti </gallery> == Referimet == <references /> == Lidhje të jashtme == * {{Commonscat|Firenze|Firenca}} * [https://web.archive.org/web/20080105140125/http://www.comune.fi.it/home.htm Faqja zyrtare e qytetit] (italisht dhe anglisht) * [https://web.archive.org/web/20130606102117/http://de.firenze-online.com/ Informata për turistë] (anglisht, italisht, spanjisht, frëngjisht, gjermanisht) * [http://www.florentinermuseen.com/ Muzetë të Firencës] (gjermanisht) * [http://www.italyguides.it/us/florence/florence_italy.htm Udhëtime virtuale nëpër Firencë] (anglisht) [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Firence]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] ec2i4qf7kb0dx8ks75y1cqrhttdvb9z 2939966 2939962 2026-04-10T14:20:48Z Shqiperia2000 65435 2939966 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Firence | official_name = Comune di Firenze | native_name = Firenze | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/3/2/1 | total_width = 290 | align = center | caption_align = center | image1 = FirenzeDec092023 01.jpg | caption1 = Firence nga [[Piazzale Michelangelo]] | image2 = Palazzo Pitti nel tardo pomeriggio.jpg | caption2 = [[Palazzo Pitti]] | image3 = Basílica de la Santa Cruz, Florencia, Italia, 2022-09-18, DD 95.jpg | caption3 = [[Santa Croce, Florence|Santa Croce]] | image4 = Uffizi Gallery, Florence.jpg | caption4 = [[Uffizi|Galeria Uffizi]] | image5 = Palacio Viejo, Florencia, Italia, 2022-09-18, DD 236-238 HDR.jpg | caption5 = [[Palazzo Vecchio]] | image6 = Catedral, Florencia, Italia, 2022-09-19, DD 91.jpg | caption6 = [[Katedralja e Firences]] | image7 = Panorama of the Ponte Vecchio in Florence, Italy.jpg | caption7 = [[Ponte Vecchio]] }} | image_shield = FlorenceCoA.svg | image_flag = Flag of Florence.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|46|17|N|11|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Qyteti metropolit | subdivision_name2 = [[Qyteti metropolitan i Firences|Firence]] (FI) | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Sara Funaro]] | elevation_m = 50 | area_total_km2 = 102.32 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Monthly Demographic Balance |url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=en}}</ref> | population_as_of = 2025 | population_total = 362353 | population_demonym = firentin (m.), firentine (f.) | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 50121–50145 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 055 | blank_name_sec1 = Shenjt mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Gjon Pagëzori]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 24 qershor | website = {{URL|www.comune.firenze.it}} }} '''Firence''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Firenze'') është kryeqyteti i rajonit italian të Toskanës. Është qyteti më i populluar në Toskana, me 383,084 banorë në vitin 2013 dhe mbi 1,520,000 në zonën e tij metropolitane. Firence ishte një qendër e tregtisë dhe financës mesjetare evropiane dhe një nga qytetet më të pasura të asaj epoke. Ajo konsiderohet vendlindja e Rilindjes dhe quhet "Athina e Mesjetës". Një histori politike e turbullt përfshin periudhat e sundimit të familjes së fuqishme Medici dhe revolucione të shumta fetare dhe republikane. Nga viti 1865 deri në 1871 qyteti ishte kryeqyteti i Mbretërisë së sapo krijuar të Italisë. Dialekti fiorentin formon bazën e standardeve italiane dhe u bë gjuhë e kulturës në të gjithë Italinë për shkak të prestigjit të kryeveprave të [[Dante Aligieri|Dante Alighierit]], [[Françesko Petrarka|Petrarkut]], [[Xhovani Bokaço]], [[Nikolo Makiaveli]] dhe Francesco Guicciardini. Qyteti tërheq miliona turistë çdo vit, dhe Qendra Historike e Firences u shpall si një [[Vende të trashëgimisë botërore|Trashëgimisë Botërore]] nga [[UNESCO]] në vitin 1982. Qyteti është i njohur për kulturën e tij, artin e Rilindjes, arkitekturën dhe monumentet. Qyteti gjithashtu përmban muze të shumta dhe galeri arti, si Galeria e Uffizi dhe Palazzo Pitti, dhe ende ushtron një ndikim në fushat e artit, kulturës dhe politikës. Për shkak të trashëgimisë artistike dhe arkitektonike të Firences, ajo është renditur nga Forbes si një nga qytetet më të bukura në botë. Firence është një qytet i rëndësishëm në modën italiane, duke u renditur njëri nga 15 kryeqytetet e modes në botës. Për më tepër, ajo është një qendër e madhe kombëtare ekonomike, si dhe një qendër turistike dhe industriale. Mbas Milano-s, Firence eshtë qyteti i dytë me i zhvilluar në Itali dhe një nga me te zhvilluarit ne Evropë. == Historia == Firenca u themelua në vitin 59 p.e.s. nga [[Jul Çezari]] si koloni me emrin ''Florentia'', siç quhej perëndesha romake e luleve dhe rritjes së pemëve. Deri në shekullin XII. Firenca në mesjetë nuk kishte ndonjë rëndësi të veçantë, dukatet të rajonit qëndronin në [[Luka]] dhe [[Piza]]. Por në këtë shekull erdhi feudalizmi dhe qyteti filloi të zgjerohet dhe u bë autonom. Në shekullin XIV. dhe XV. Firenca lulëzoi dhe vendosi standardet në artin dhe kulturën [[Evropa|evropiane]]. U vendosën shumë artistë dhe dijetarë (për shembull [[Donatello]], [[Sandro Botticelli|Botticelli]]; më vonë [[Michelangelo Buonarroti]], [[Niccolò Machiavelli]], [[Leonardo da Vinci]] dhe [[Galileo Galilei]]). Zhvillohej epoka kulturohistorike e [[Rilindja|Rilindjes]]. Në kohën e njëjtë Firenca u bë qendër tregtare dhe financiare. Familja e pasur e [[Medici]] u ngrit në shekullin XV. dhe XVI. në një fuqi të madhe. Ato vazhduan ti promovojnë artet dhe shkencen dhe qeverisnin qytetin. Por rëndësia kulturore e Firencës zhdukej në shekullin XVII. Medicitë u bënë të vdekur dhe kur Franc I. Shtjefën, i shoqi i [[Maria Terezia|Maria Tereziës]] i ndoqi, Firenca u bë pronë e [[Dinastia Habsburg|habsburgëve]]. Vetëm në shekullin XIX. filloi një rimëkëmbje të re ekonomike. Firenca u bë objektivi i udhëtimeve arsimore. Por në vitin 1859 [[austriakë]]t e humbën qytetin kundër [[Franca|Francës]] dhe Mbretërisë Sardenjë-Pjemont. 1861 iu bashkangjit Firenca Italisë së bashkuar dhe u bë në vitin 1865 kryeqyteti i saj. U ndërtua një parlament i ri, por vetëm mbas gjashtë viteve Firenca e humbi rolin kyç në [[Roma|Romën]]. Në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]] gjatë viteve 1943-1944 qyteti ishte i okupuar nga ushtria gjermane. Përmbytjet të Arnos në nëntor të viti 1966 shkatërruan thesare të shumta arti dhe kërkuan vdekjen e 34 njerëzve. == Gjeografia == Në Firence kalon lumi [[Arno]], i cili për banorët e saj ka pasur dy anë të medaljës. Ishte i rëndësishëm për furnizimin e njerëzve nga tregtia, por edhe sillte vuajtje e shkatërrim nga përmbytjet. Në veri të qytetit shtrihen [[Malet Apenine]], ndërsa në jug gjenden kodrat e buta të [[Chianti]]t ku prodhohen verërat të famshëm të Firencës. == Klima == Firence ka një klimë subtropikale të lagësht. Ka verë të nxehtë me reshje të lehta dhe dimra të freskëta dhe të thata. Në Firence mungon një erë mbizotëruese dhe temperaturat e verës janë më të larta se përgjatë bregdetit. Shiu në verë është konvekcionist, ndërsa reshjevet dominojnë në dimër. Dëbora është prezente pothuajse çdo fund vit, por shpesh nuk rezulton në akumulim. Temperatura më e lartë e regjistruar ështe 42.6 ° C (108.7 ° F) më 26 korrik 1983 dhe më e ulët ishte -23.2 ° C (-9.8 ° F) më 12 janar 1985. == Demografia == Në vitin 1200 qyteti kishte 50 mijë banorë. Deri në vitin 1300 popullsia e qytetit ishte 120,000, me 300,000 banorë të tjerë në Kontado. Mes viteve 1500 dhe 1650 popullsia ishte rreth 70,000. Që nga 31 tetori 2010, popullsia e qytetit është 370,702, ndërsa Eurostat vlerëson se 696,767 njerëz jetojnë në zonën urbane të Firences. Zona Metropolitane e Firences, Prato dhe Pistoia, e përbërë në vitin 2000 në një sipërfaqe prej rreth 4.800 kilometra katrorë, është shtëpia e 1.5 milionë banorëve. Brenda Firences 46.8% e popullsisë ishte mashkull në vitin 2007 dhe 53.2% ishin femra. Të miturit (fëmijët e moshës 18 vjeç e më pak) arritën në 14.10 përqind të popullsisë në krahasim me pensionistët, të cilët ishin 25.95 përqind. Kjo krahasohet me mesataren italiane prej 18.06 përqind (të miturit) dhe 19.94 përqind (pensionistë). Mosha mesatare e banorëve të Firences është 49 në krahasim me mesataren italiane 42. Në pesë vitet në mes të viteve 2002 dhe 2007, popullsia e Firences u rrit me 3.22 për qind, ndërsa Italia në tërësi u rrit 3.56 për qind. Shkalla e lindjeve të Firences është 7.66 lindje për 1,000 banorë krahasuar me mesataren italiane prej 9.45 lindjeve. Që nga viti 2009, 87.46% e popullsisë ishte italiane. Rreth 6,000 kinezë jetojnë në qytet. Grupe tjera të imigrantëve erdhen nga vende të tjera evropiane (kryesisht rumunë dhe shqiptarë): 3.52%, Azia Lindore (kryesisht kineze dhe filipinase): 2.17%, Amerika: 1.41% dhe Afrika e Veriut (kryesisht marokene): 0.9%. == Ekonomia == Turizmi është sektori më i rëndësishmi nga të gjitha industritë dhe shumica e ekonomisë fiorentine mbështetet në paratë e gjeneruara nga të ardhurit ndërkombëtarë dhe studentët që studiojnë në qytet. Vlera turizmi në qytet arriti në 62.5 miliardë euro në vitin 2015 dhe numri i vizitorëve është rritur me 5.5% nga viti i kaluar. Në vitin 2013, Firence u rendit si qyteti i dytë më i mirë në botë nga Condé Nast Traveler. Megjithatë, prodhimi dhe tregtia ende mbesin shumë të rëndësishme. Firence është edhe qyteti më i pasur në Itali për sa i përket të ardhurave mesatare të punëtorëve, me një shifër prej 23,265 € (të ardhurat e përgjithshme të qytetit janë 6,531,204,473 €), që vijnë pas Mantovës, duke e tejkaluar Bolzanon. === Industria, tregtia dhe shërbimet === Firence është një qendër e madhe prodhimi dhe tregtie në Itali, ku komplekset industriale fiorentin në periferi prodhojnë të gjitha llojet e mallrave, nga mobiljet, mallrat e gomës, kimikatet dhe ushqimi. Megjithatë, prodhimet tradicionale dhe lokale, siç janë antikët, punimet artizanale, qelqe, lëkurëza, riprodhimet e artit, stoli, suvenire, përpunimi i metaleve dhe hekuri, këpucë, aksesorë dhe rroba të modës, gjithashtu dominojnë një sektor të ekonomisë së Firences. Të ardhurat e qytetit mbështetet pjesërisht në shërbimet dhe interesat komerciale dhe kulturore, si panaire vjetore, prodhime teatrale dhe lirike, ekspozita arti, festivale dhe shfaqje modës, si Calcio Fiorentino. Industria dhe makineritë e rënda gjithashtu marrin pjesë në sigurimin e të ardhurave. Në Nuovo Pignone, fabrika të shumta janë të pranishme kurse bizneset e vogla dhe të mesme janë dominante. Rrethet dhe zonat industriale Florence-Prato-Pistoia u njohën si "Italia e tretë" në vitet 1990, për shkak të eksporteve të mallrave dhe automobilave me cilësi të lartë (sidomos Vespa) dhe prosperitetit dhe produktivitetit të sipërmarrësve fiorentin. Disa nga këto industri madje rivalizuan rrethet tradicionale industriale në Emilia-Romagna dhe Veneto, për shkak të fitimeve dhe produktivitetit të lartë. Në tremujorin e katërt të vitit 2015, prodhimi u rrit me 2.4% dhe eksportet u rritën me 7.2%. Sektorët kryesorë përfshinin inxhinieri mekanike, modë, farmaceutikë, ushqim dhe verë. Gjatë vitit 2015, kontratat e punësimit të përhershëm u rritën me 48.8 për qind, të nxitura nga pushimet tatimore në mbarë vendin. == Turizmi == Turizmi është industria më e rëndësishme në Firenzen qendrore. Prej prillit deri në tetor, turistët janë më të shumtë se popullsia lokale. Biletat në muzetë e Uffizi dhe Accademia janë shitur rregullisht dhe grupe të mëdha mbushin bazilikat e Santa Croce dhe Santa Maria Novella. Biletat për Uffizi dhe Accademia mund të blihen online para vizitës. Në vitin 2010, lexuesit e revistës Travel + Leisure renditën qytetin si destinacionin e tyre të tretë të preferuar turistik. Në vitin 2015, lexuesit e Condé Nast Travel votuan Firence si qytetin më të mirë në Evropë. Studimet nga Euromonitor International kanë arritur në përfundimin se turizmi kulturor dhe i orientuar drejt historisë po gjeneron një rritje të konsiderueshme të shpenzimeve në të gjithë Evropën. Besohet se Firence ka përqendrimin më të madh të artit (në proporcion me përmasat e saj) në botë. Kështu, turizmi kulturor është veçanërisht i fortë, me muze të njohur botërisht si Uffizi që ka shitur më shumë se 1.93 milionë bileta në 2014. Objektet e qendrës në qytet u ristrukturuan gjatë viteve 1990 dhe organizuan ekspozita, konferenca, takime, forume sociale, koncerte dhe evenimente të tjera gjatë gjithë vitit. Në 2016, Firence kishte 20.588 dhoma hoteli në 570 objekte. Vizitorët ndërkombëtarë përdorin 75% të dhomave ku rreth 18% e tyre ishin nga SHBA. Në vitin 2014, qyteti kishte 8.5 milionë "qëndrime" gjatë natës. Një raport Euromonitor tregon se në vitin 2015 qyteti u rendit i 36 nga vendet më të vizituar në botë, me mbi 4.95 milionë të ardhur për vitin. Turizmi sjell të ardhura në Firence, por krijon probleme të caktuara. Ponte Vecchio, Tregu San Lorenzo dhe Santa Maria Novella janë të rrënuar nga xhepat. Provinca e Firences merr përafërsisht 13 milionë vizitorë në vit, dhe në disa sezona, mund të çojnë në mbingarkesë të vendeve të njohura. Kryebashkiaku Dario Nardella është veçanërisht i shqetësuar për vizitorët që vijnë me autobusë, qëndrojnë vetëm disa orë, shpenzojnë pak para, dhe kontribuojnë dukshëm në mbipopullimin. "Asnjë vizitë në muze, vetëm një foto nga sheshi, kthehen me autobus dhe pastaj vazhdojn në Venecia ... Ne nuk duam turistë si kta," tha ai. Disa turistë nuk respektojnë trashëgiminë kulturore të qytetit, sipas Nardella. Në qershor të vitit 2017, ai krijoi një program të spërkatjeve të hapave të kishës me ujë, për të parandaluar që turistët të përdorin zona të tilla si spote pikniku. Ndërsa vlerëson përfitimet e turizmit, ku ka pasur "një rritje midis atyre që ulen në rreth kishash, hanë ushqimin e tyre dhe lënë mbeturina të shpërndara ", shpjegoi ai. Për të rritur shitjen e ushqimeve tradicionale, kryebashkiaku kishte prezantuar legjislacionin (miratuar në vitin 2016) që kërkon që restorantet të përdorin produktet tipike toskan dhe të refuzojnë kërkesën e McDonald për të hapur një lokacion në Piazza del Duomo. === Prodhimi i ushqimit dhe verës === Ushqimi dhe vera kanë qenë prej kohësh një element i rëndësishëm i ekonomisë. Rajoni i Chianti është në jug të qytetit, dhe rrushi i saj Sangiovese figuron dukshëm jo vetëm në verërat e saj Chianti Classico, por edhe me shumë në Supertuscan të zhvilluar së fundmi. Brenda 32 km (20 mi) në perëndim është zona Carmignano, gjithashtu shtëpi me sangiovese. Rrethi i famshëm i Chianti Rufina, gjeografikisht dhe historikisht i ndarë nga rajoni kryesor i Chianti, është gjithashtu pak kilometra në lindje të Firences. Kohët e fundit, rajoni Bolgheri (rreth 150 km (93 mi) në jugperëndim të Firences) është bërë i famshëm për "Reds Super toskan" si Sassicaia dhe Ornellaia. == Sporti == Në futbollin e shoqatës, Firence përfaqësohet nga [[ACF Fiorentina]], e cila luan në Serie A, ligën e lartë të sistemit të ligës italiane. AFC Fiorentina ka fituar dy Kampionate italiane që nga formimi i tyre në 1926. Ata luajnë lojrat e tyre në Stadio Artemio Franchi(47.282 ulëse). Skuadra e femrave e ACF Fiorentina ka fituar kampionatin italian të futbollit italian të sezonit 2016-17. Qyteti është shtëpia e Coverciano, vendi kryesor i trajnimit të ekipit kombëtar italian dhe departamenti teknik të Federatës Italiane të Futbollit. Firence u zgjodh për të organizuar Kampionatin Botëror të Çiklizmit në UCI 2013. Që nga viti 2017 Firence është e përfaqësuar edhe në Eccellenza, shtresën e lartë të sistemit të ligës së bashkimit të rugby në Itali, nga I Medicei, i cili është një klub i themeluar në vitin 2015 me bashkimin e skuadrave të mëdhenj të I Cavalieri (Prato) dhe Firenze Rugby 1931. I Medicei fitoi kampionatin e Serie A në 2016-17 dhe u promovua në Eccellenza për sezonin 2017-18. Rari Nantes Florentia është një klub i suksesshëm në Firence; të dy skuadrat e tij meshkuj dhe femra kanë fituar disa kampionate italiane dhe skuadra femërore ka edhe tituj evropianë. == Arti == Cimabue dhe Giotto, etërit e pikturës italiane, jetonin në Firence, si dhe Arnolfo dhe Andrea Pisano, rinovues të arkitekturës dhe skulpturës. Brunelleschi, Donatello dhe Masaccio, paraardhësit e Rilindjes, Ghiberti dhe Della Robbias, Filippo Lippi dhe Angelico; Botticelli, Paolo Uccello dhe gjeniu universal i Leonardo da Vinçit dhe Michelangelo. Veprat e tyre, së bashku me ato të shumë gjeneratave të tjera artistike, janë mbledhur në disa muze të qytetit: Galeria Uffizi, Galeria Palatina me pikturat e "Epokave të Artë", Bargello me skulpturat e Rilindjes, muzeu i San Marco me veprat e Fra Angelico, Akademia, kapelat e Medicis, Shtëpia Buonarroti me skulpturat e Michelangelo, muzeumet e mëposhtme: Bardini, Horne, Stibbert, Romano, Corsini, Galeria e Artit Modern , Museo dell'Opera del Duomo, muzeu i Silverware dhe muzeu i gurëve të çmuar. Disa firma janë të vendosura në Firence: Baptisteri i Firences me mozaikë; Katedralja me skulpturat e saj, kishat mesjetare me bende me afreske; publike dhe private: Palazzo Vecchio, Palazzo Pitti, Palazzo Medici Riccardi, Palazzo Davanzati; manastire, kolona, ​​refectories; "Certosa". Në muzeun arkeologjik përfshihen dokumentet e qytetërimit etrusk. Katedralja, e kryesuar nga kupola e Brunelleschi, dominon horizontin fiorentine. Florentines vendosën të fillojnë ndërtimin e saj - në fund të shekullit të 13-të, pa një dizajn për kupolën. Projekti i propozuar nga Brunelleschi në shekullin e 14 ishte më i madhi ndonjëherë i ndërtuar në atë kohë dhe kupola e parë e madhe e ndërtuar në Evropë që nga dy kupat e mëdha të kohës romake - Panteoni në Romë dhe Hagia Sophia në Kostandinopojë. Kupola e Santa Maria del Fiore mbetet ndërtimi më i madh i tullave të këtij lloji në botë. Përpara saj është Baptisteri mesjetar. Dy ndërtesat përfshijnë në dekorimin e tyre tranzicionin nga Mesjeta në Rilindje. Në vitet e fundit, pjesa më e madhe e veprave të rëndësishme të artit nga të dy ndërtesat - dhe nga Campanile pranë Giotto-së, janë hequr dhe zëvendësuar me kopje. Origjinalet tani janë vendosur në Muzeun e Operës së Duomo, në lindje të Katedrales. Firence ka një numër të madh kishash të mbushura me art, si San Miniato al Monte, San Lorenzo, Santa Maria Novella, Santa Trinita, Santa Maria del Carmine, Santa Croce, Santo Spirito, Annunziata, Ognissanti dhe shumë të tjera. == Muzika == Firence u bë një qendër muzikore gjatë Mesjetës dhe muzika dhe artet interpretuese mbeten një pjesë e rëndësishme e kulturës së saj. Rritja e qyteteve të Italisë Veriore në vitet 1500 ka kontribuar në ngritjen e saj. Gjatë Rilindjes, në qytet ishin katër lloje të patronazhit muzikor në lidhje me muzikën e shenjtë dhe sekulare: shteti, korporata, kisha dhe private. Ishte këtu që Camerata fiorentin u mblodh në mes të shekullit të 16 dhe eksperimentoi me vendosjen e mitologjisë greke në muzikë dhe vendosjen e rezultatit - me fjalë të tjera, operat e para, duke vendosur rrotat në lëvizje jo vetëm për zhvillimin e mëtejshëm por për zhvillime të mëvonshme të formave të veçanta "klasike" të tilla si simfoni dhe koncerte. Pas vitit 1600, tendencat italiane mbizotëruan në të gjithë Evropën, deri në vitin 1750 ishte gjuha kryesore muzikore. Zhanri i Madrigal, i lindur në Itali, fitoi popullaritet në Britani dhe gjetkë. Disa qytete italiane ishin "më të mëdha në hartën muzikore se madhësia e tyre reale për pushtetin e sugjeruar. Firence, dikur ishte një qytet i tillë që përjetoi një periudhë fantastike në fillim të shekullit të shtatëmbëdhjetë të inovacionit muzikor-teatror, ​​duke përfshirë fillimin dhe lulëzimin e operës. Opera u shpik në Firence në fund të shekullit të 16-të, kur Dafneja e Jacobo Peri-it ishte në stilin e monodisë. Opera përhapet nga Firence në të gjithë Italinë dhe përfundimisht në Evropë. Muzika Vokale në vendosjen e korit po merrte gjithashtu identitet të ri në këtë kohë. Në fillim të shekullit të 17-të, u krijuan dy praktika për të shkruar muzikë, njëra praktikë e parë ose Stile Antico / Prima Prattica, tjetra Stile Moderno / Secondo Prattica. Stili Antico ishte më i përhapur në Evropën Veriore dhe Stile Moderno u praktikua më shumë nga Kompozitorët Italianë të kohës. Kompozitorët dhe muzikantët që kanë jetuar në Firence përfshijnë Piero Strozzi (1550 - pas 1608), Giulio Caccini (1551-1618) dhe Mike Francis (1961-2009). Libri i Giulio Caccinit, Le Nuove Musiche, ishte i rëndësishëm në instruksionin teknik të praktikave të performancës në atë kohë. [74] Libri specifikonte një term të ri, në përdorim nga vitet 1630, i quajtur monodi i cili tregonte kombinimin e zërit dhe basso continuo dhe nënkuptonte një praktikë të deklarimit të tekstit në një mënyrë lirike, por në mënyrë të ngjashme. Kjo do të ndodhte ndërkohë që një instrument, zakonisht një lloj tastiere si klaviçori, luajti dhe mbajti akorde ndërsa këngëtari këndonte. == Monumentet historike == Qyteti i vjetër i Firencës pasqyron performanca të squara të qytetit në fushën e arkitekturës. Këtu u ngritën ndërtime të shumta nga koha e Rilindjes së herët deri në qeverisjen e Medici në shekujt të XV. dhe XVI., të cilat tregojnë rëndësinë ekonomike dhe kulturore të fortë të qytetit për atë kohë. Këto ndërtime u promovuan nga bankierët dhe tregtarët të qytetit të asaj kohe. Arkitektura fjorentine është specifikisht e karakterizuar nga parimet të arkitekturës rilindore të shekullit të XV., të cilat fituan rëndësi në qytetet. Në vitin 1982 qyteti i vjetër i Firencës u bë trashëgim botëror i [[UNESCO]]-së. === Sheshe, rrugë dhe ura === ==== Piazza della Signoria ==== Qendra e qytetit të vjetër është ''Piazza della Signoria'' (''Sheshi i zotërisë''). Në këtë vend para [[Palazzo Vecchio]] fillimisht u ngrit statuja e Davidit nga [[Michelangelo Buonarroti]], e cila u zhvendos nga një kopje në ''Accademia delle Arti del Disegno''. ==== Ponte Vecchio ==== [[File:View_of_Ancient_Florence_by_Fabio_Borbottoni_1820-1902_(3).jpg|Fabio Borbottoni (1820-1902), Ponte Vecchio|thumb]] E vetmja urë që mbijetoi në Luftën e Dytë Botërore është ''Ponte Vecchio'' (''Ura e Vjetër''). E ndërtuar për herë të parë nga [[Etruskët]] ura lidh ''Galleria degli Uffizi'' me pallatin e Mediceve. Sipër urës në anët e saj gjenden sot bizhuteri të shumta. === Kisha === Qendra e kishave fjorentine është katedralja romako-gotike ''Santa Maria del Fiore'' me kupolën e famshme të [[Filippo Brunelleschi]]. Kompleksit katedral i ngjitet në jug kambanarja e [[Giotto di Bondone]] dhe në perëndim pagëzimorja e ''San Giovanni''. === Pallate === ''Palazzo Pitti'' mban sot në brendësinë e saj koleksionin privat të familjës Medici dhe gjendet në front të ''Piazza della Signoria'' në anën tjetër të Arnos. Ngjitur me pallatit janë kopshtet ''Boboli'' me skulptura të shumta. === Muze === ''Galleria degli Uffizi'' në mesjetë përdorej si ndërtesë administrative e Dukatit të madh të [[Toskana|Toskanës]] dhe përmban koleksionin më të famshëm në botë në artin klasik, sidomos në pikturimin italian. Galeria gjendet pranë ''Piazza della Signoria''. == Personazhe nga Firenca == * [[Dante Alighieri]] (1265-1321), poet * [[Donatello]] (1386-1466), skulptor * [[Sandro Botticelli]] (1445-1510), piktor dhe illustrator * [[Amerigo Vespucci]] (1451-1512), tregtar, detar, navigator dhe zbulues * [[Niccolò Machiavelli]] (1469-1527), diplomat, filozof, historian dhe poet * [[Michelangelo Buonarroti]] (1475-1564), skulptor, piktor, arkitekt dhe poet * [[Matteo Renzi]] (1975), politikan == Panorama == [[Skeda:View of Florence from Piazzale Michelangelo.jpg|1000px|center|thumb|Panoramë e Firencës nga ''Piazzale Michelangelo'']] == Fotogaleria == <gallery> Skeda:Luftbild Firenze 02 (RaBoe).jpg|Firenca nga avioni Skeda:File- Facade of the cathedral is Florence.jpg|Fasada e katedrales ''Santa Maria del Fiore'' Skeda:CampanileGiotto-01.jpg|Kambanarja e Giotto Skeda:David von Michelangelo.jpg|Davidi i Michelangelo Skeda:Firenze.PalVecchio.Uffizi02.JPG|''Galleria degli Uffizi'' dhe në fund ''Palazzo Vecchio'' Skeda:Firenze.Baptistry06.JPG|Pagëzorja e ''San Giovanni'' Skeda:Cupola di santa maria del fiore dal campanile di giotto, 02.JPG|Kupola e katedrales së madhe Skeda:Ponte Vecchio 001.jpg|''Ponte Vecchio'' Skeda:Firenze Panorama 13.jpg|Panoramë nga kupola e katedrales së madhe Skeda:Boboli, prato di ganimede.JPG|Kopshti ''Boboli'' Skeda:Santa Maria del Fiore - 0968.jpg|Katedralja ''Santa Maria del Fiore'' Skeda:Palazzo vecchio 11.JPG|''Palazzo Vecchio'' Skeda:Piazza della Signoria 52.JPG|''Piazza della Signoria'' Skeda:Palazzo Pitti Gartenfassade Florenz.jpg|''Palazzo Pitti'', fasada nga kopshti </gallery> == Referimet == <references /> == Lidhje të jashtme == * {{Commonscat|Firenze|Firenca}} * [https://web.archive.org/web/20080105140125/http://www.comune.fi.it/home.htm Faqja zyrtare e qytetit] (italisht dhe anglisht) * [https://web.archive.org/web/20130606102117/http://de.firenze-online.com/ Informata për turistë] (anglisht, italisht, spanjisht, frëngjisht, gjermanisht) * [http://www.florentinermuseen.com/ Muzetë të Firencës] (gjermanisht) * [http://www.italyguides.it/us/florence/florence_italy.htm Udhëtime virtuale nëpër Firencë] (anglisht) [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Firence]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në qytetin metropolitan Firence]] nrf0pbcnarobdp1819zg0wf44ir6x64 4 26026 2940073 2939706 2026-04-11T06:22:55Z Leutrim.P 113691 /* Grisja e shpejtë */ 2940073 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Kuvendi/Hyrja}} {{TOC left}} {{Clear}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Kuvendi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 24 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <!-- Skruani vetëm nën këtë vizë.--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> == Grisja e shpejtë == Për interesin publik, dua të sjell në vëmendje që na duhen rregulla rreth grisjes së shpejtë të faqeve (speedydelete). Unë hapa faqen [[Wikipedia:Grisja e shpejtë]] në hapësirën e projektit, dhe formalisht po kërkoj opinionin tuaj për rastet që mund t'i mbulojmë me këtë politikë, si dhe mënyrën me të cilën mund ta bëjmë proces sa më të lehtë. Momentalisht përmban disa pika që janë gati analoge me ato në Wikipedia anglisht, mirëpo që mbulon edhe shumë raste të shpeshta këtu. Nëse ka ndonjë lloj faqeje që duhet zhdukur pa diskutim në [[WP:FG]], le ta diskutojmë dhe ta shtojmë aty sipas marrëveshjes. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 24 mars 2026 14:24 (CET) :Disa raste të kërkesave për grisje të shpejta po i bart në FG sipas rregullit të vjetërsisë 10+ vite; prandaj mund të mos grisen menjëherë me shpejtësinë e kërkuar, pasi diskutimi në FG eventualisht e zgjat kohën e vendimarrjes. Edhepse në praktikë dihet shpesh se çfarë mund të griset dhe si, një rregullore e qartë që shpjegon kur duhet përdorur grisja e shpejtë dhe kur duhet hapur diskutim në FG do ta bënte procesin më transparent dhe më të lehtë për t’u zbatuar, sidomos për përdoruesit e rinj në të ardhmen, në mënyrë që praktika të mos mbështetet vetëm në vëzhgim apo supozim, por të jetë e shkruar dhe e standardizuar. :Si shtesë, mund të ndihmonte që rregullorja të përfshijë disa elemente praktike për ta bërë procesin më efikas: :* një listë të qartë të rasteve që kualifikohen për grisje të shpejtë; :* përdorimin e kodeve të shkurtra për arsyet e grisjes (p.sh. G1 – pa kuptim, G2 – test, etj.), që e thjeshtojnë identifikimin e rastit; :* një template të vetëm standard për kërkesat e grisjes, p.sh. <code>{{Grisje e shpejtë|arsye}}</code>, ku shtohet arsyeja përkatëse dhe që mund të jetë i integruar me FG në mënyrë që shtimi ose heqja në FG të reflektohet automatikisht edhe në faqen përkatëse; :* si dhe mundësinë për parandalimin e rikrijimit të faqeve problematike, duke lejuar mbrojtjen e titullit në rastet kur një faqe është grisur disa herë për të njëjtën arsye (p.sh. reklamë). :Këto masa do ta bënin procesin e grisjes më të qartë, më të njëtrajtshëm dhe më të shpejtë në zbatim. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:29 (CET) ::Në praktikë, stampa veç ekziston—është {{T|Grise}}—edhe i ka arsyetimet e paracaktuara. Kjo e dallon prej {{T|Faqe për grisje}} që përdoret vetëm kur ka diskutim në forum. Çka po du me mbërri këtu është një mënyrë e kodifikimit dhe [[Kanuni i Lekë Dukagjinit|kanunizimit]] të asaj që kemi. ::Kodet e shkurtra kanë kuptim kur i ndajmë sipas llojit të faqes. Wikipedia Anglisht dhe Frëngjisht përdorin ato kode për të dalluar sipas fshirjeve të përgjithshme (të dalluar me "G"), dhe atyre sipas llojit ("A" për artikuj, "R" për ridrejtime, "F" për fajlla/skeda, stampa, etj.). Nëse dojmë, mund ta zgjerojmë gamën e stampave të përdorura për këto qëllime. Ato munden me drejtu tek nenet/pikat që po ceken në faqen përkatëse. ::<blockquote>"{{Xt|[stampa] që mund të jetë [e] integruar me FG në mënyrë që shtimi ose heqja në FG të reflektohet automatikisht edhe në faqen përkatëse}}"</blockquote> ::Këtu t'kisha lutë me e shtjellu pak se s'po mundem me e kuptu çka po sugjeron. ::Poashtu, aq sa jam për ''mbrojtjen'' e titujve prej krijimit, mendoj se ajo është veç për raste drastike dhe mundet me u ushtru me kujdes të administratorit. Ma e arsyeshme është që me u njoftu krijuesi, me u tregu pse u nominua faqja, dhe si mundet me e parandalu ose me e apelu fshirjen për të ardhmen. Po dojmë me i mësu njerëzit se si krijohet artikulli cilësor këtu, dhe akoma jemi duke punu me gojëdhëna të artikujve cilësorë. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 28 mars 2026 01:31 (CET) ::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], për pjesën teknike që përmend Fallbackintoreality jam dhe unë i interesuar, nëse mund ta shtjellosh më shumë si e imagjinon/çfarë nënkupton. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 mars 2026 02:04 (CET) :Mendoj se në fillim duhet të përkthehet apo përshtatet, në mënyrë konçize, politika që ndjek wikipedia, dhe pastaj duhet të flasim për veprimet që mund të ndërmerren në wikin tonë, sepse për shkak të numrit të vogël të përdoruesve, ka shumë vend për abuzim si nga përdoruesit e thjeshtë, ashtu edhe nga ata me privilegje. Për shembull, rastet e debatueshme kurrsesi nuk duhet të grisen në mënyrë të shpejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:42 (CET) ::Po bash për atë punë e kam fjalën. Kjo politikë nuk ''është'' për rastet e debatueshme. Grisjet e shpejta përmes {{T|Grise}} kanë qenë deri tash përmes intuitës, pasi s'e kemi t'shkrujtun askund. Kur s'është e kodifikume dikund në një dokument të gjallë, rrezikojmë të shfaqen artikujt e tillë vazhdimisht. Ata që redaktojnë në interes të projektit dhe me mirëbesim kanë me e lexu dhe me u marrë vesh me redaktorët që ia dojnë të mirën projektit. Në praktikë, këto gërshërë i përdorim në mënyra konkrete... veç po i mbledhim në një vend arsyet për t'i kuptuar redaktorët e rinj. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 28 mars 2026 02:35 (CET) Nuk paska më shumë se 2 stampa, njëra që shton artikullin te [[:Kategoria:Faqe për grisje|kategoria e faqeve për grisje]] ku bëhet shqyrtimi ose të griset ose të percillet në FG sipas rëndësisë. Stampa 2 po shtohet automatikisht te artikulli kur artikulli është në FG I listuar, dhe kur arkivohet besoj se hiqet vet! nëse artikulli vendoset të mbahet, pa pasur nevojë të hiqet manualisht. Ideja është që dy stampat të përmbajnë të njëjtën arsye të grisjes që është shtuar, p.sh nëse shton arsyen te stampa 1, më vonë kur shtohet në FG, stampa 2 duhet ta zëvendësoje stampën për grisje të shpejtë (jo dyjat të qëndrojnë te artikulli), por Arsyen fillestare ta ruaj që ta shfaqë vet derisa gjendet në artikull. Dmth stampa për grisje të shpejtë aktualisht po e ruan arsyen por e dyta që shtohet vet kur artikulli propozohet në FG nuk e ka arsyen fare, thjesht thotë; ‘’ Ky artikull është duke u vlerësuar për grisje. Ju lutemi të jepni mendimet tuaja për këtë çështje në Forumin e Grisjes.’’. <br> ''Detaje''; Stampa:Grise duhet ta zëvendësojë Stampën:Faqe për grisje në momentin kur artikulli shtohet te FG për diskutim, por ta mbajë/ruaj arsyen që ishte shtuar ngjitur Stampës:Grise dhe ta shfaqë atë. Mundësi shtesë është që kur artikulli mbyllet për mbajtje (* Të mbahet) atëherë vetë Stampa:Grise të mos shfaqet më te artikulli i votuar për mbajtje, kjo mund të bëhet edhe në formë tjetër kur artikulli të mos jetë më i listuar te FG (p.sh pas arkivimit) pasi nuk është më i pranishëm aty, stampa të hiqet vetvetiu nga faqja e artikullit.<br> Me sa duket Stampa:Faqe për grisje nuk lejon shtimin e arsyes, dhe kjo është në rregull që të mos modifikohet nga në, por do duhet të lejojë që të shfaqet Arsyeja fillestare nga stampa tjetër siç thashë dhe më lart. Po më pëlqen ideja e kodeve të shkurtra, por jam pak skeptik mos po e ngarkojmë njëherë sistemin me shumë rregullore, sa më shumë rregulla të ketë, duhet më tepër kohë për t’i lexuar të gjitha nga wikipedianët, dhe kjo marrë parasyshe edhe diskutimet mes vete që bëhen sipas perceptimeve mund të krijojë habi e mospajtim. Ta kemi në mendje që rregulloret të jenë sa më të qarta, në fjali sa më të shkurtra e sa më të kuptueshme, pra jo shumë të gjata. Kjo përcjell qartësi më të madhe se një rregullore shumë e gjatë, ku çdoherë kërkohet dikush që ta interpretojë. Sigurisht kjo e fundit që thashë vlen për të gjitha rregulloret që do shkruhen dhe ndryshohen në të ardhmen.<br> ''Për mbrojtjet''; ashtu edhe jemi tu vepru, por në shumë raste, përdoruesi nuk diskuton, thjesht vazhdon me ri-krijimin e artikullit të njëjtë, ka ndodhë e kam grisë të njëjtën faqe 5 herë edhe pasi e kisha njoftu, kjo krijon humbje kohë, kur ndodhë me mijëra herë ndër vite, qon kohë dëm, që mund të ishte përdorur diku tjetër, thjeshtë e ceka që edhe të tjerët të informohen, unë veç kam filluar me mbrojtjen e disa titujve dhe disa ridrejtimeve, që më parë nuk e aplikoja, që të mos modifikoheshin, pra mbrojtje e zakonshme e përkohshme sa për të e parandaluar ri-krijimin e faqes, se ska arsye për të përhershme.<br> Kuptohet që kapaciteti ynë i kufizuar na detyron të veprojmë në një fluks të ulët që një kohë, por pasi të i arrijmë objektivat që kemi caktuar, gjithçka do shkojë më shpejt, duke pasur parasysh që kemi eleminu shumë gjëra si draft-artikuj etj. Por edhe automatizimi në pjesë të ndryshme të projektit, e adminët aktivë, fshirja e disa faqeve teknike e rijetësimi i të tjerave, vërtetë do na e mundësojnë të ecim me një shpejtësi shumë të lartë në të ardhmen e afërt. Kur ka rregullore për një çështje, veprohet, por kur nuk ka, duhet të diskutohet me vite për çdo rast në veçanti, e me përditësimin e tyre kjo do i pakësojë paqartësitë e diskutimet e panevojshme për çështje të ditura. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 mars 2026 00:22 (CET) :Stampa {{tl|Grise}} pranon arsye. :Stampa {{tl|Faqe për grisje}} nuk pranon arsye. :Arsyeja pse këto dy stampa funksionojnë ndryshe lidhet me mënyrën se si janë konceptuar: :* Stampa {{tl|Grise}} përdoret për të tërhequr vëmendjen e administratorëve në raste që nuk kërkojnë diskutim për grisje. Ajo vendoset zakonisht nga përdorues aktivë të komunitetit ose nga patrullues globalë dhe shoqërohet me një arsye të shkurtër që shpjegon pse faqja duhet grisur. Qëllimi është një njoftim i shpejtë dhe i drejtpërdrejtë. :* Stampa {{tl|Faqe për grisje}} vendoset në një faqe vetëm <u>pasi</u> ajo të jetë shtuar për diskutim te [[WP:FG]]. Ajo nuk përmban arsye, por vetëm një lidhje drejt diskutimit përkatës. Kjo bëhet që kushdo i interesuar të ndjekë diskutimin në vendin e duhur dhe të kontribuojë atje, pa krijuar diskutime paralele në faqet e artikujve. :* Një arsye tjetër e rëndësishme pse te {{tl|Faqe për grisje}} nuk shfaqet arsyeja është dhe ruajtja e integritetit të artikullit deri në momentin e vendimit përfundimtar. Për shembull, një faqe mund të propozohet për fshirje për mungesë shquarësie, por kjo mund të kundërshtohet më vonë. Duke qenë se diskutimet në Wikipedia shqip mund të zgjasin edhe me muaj, shfaqja e arsyes në vetë artikullin mund të keqinterpretohet nga lexuesit si fakt i vërtetuar dhe jo si një pretendim në shqyrtim. Kjo bëhet edhe më problematike kur arsyet janë më të ndjeshme. :* Stampat duhet të shtohen dhe të hiqen <u>dorazi</u>. Aktualisht nuk ekziston një proces automatik që shton stampën {{tl|Faqe për grisje}} kur një artikull futet te [[WP:FG]] apo që e heq atë pasi diskutimi mbyllet. Është diskutuar mundësia e përdorimit të robotëve për listimin e kandidaturave, arkivimin automatik dhe menaxhimin e stampave, por për momentin nuk ka një zgjidhje të tillë aktive (përveç robotit MajavahBot, i cili merret vetëm me arkivimin klasik të diskutimeve pas 14 ditësh pa aktivitet). - :[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 mars 2026 03:36 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Shumë mirë, atëherë besoj se me këto që shtove, unë mora përgjigje për çështjet që u mundova të ngris më lartë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 31 mars 2026 01:10 (CEST) :::*[https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_diskutim:Forumi_i_Grisjes/Arkivi_1#Problem%20teknik Problem i pazgjidhur ende].<br> :::*Do ishte mirë që [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_diskutim:Forumi_i_Grisjes/K%C3%ABrkes%C3%AB_p%C3%ABr_grisje këtë faqe diskutimi] ta mbrojmë përhershëm që të mos përdoret e diskutimet të kryhen drejt te [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_diskutim:Forumi_i_Grisjes Diskutimi i FG]. - :::[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 03:21 (CEST) ::::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], për problemin në fjalë po pyes për ndihmë në Mediawiki. Për sa i përket faqes së diskutimit mund t'i kthejmë të gjitha nënfaqet përbërëse diskutuese si ridrejtime te faqja kryesore e diskutimit, praktikë që mund të aplikohet te çdo hapësirë diskutimi. Praktika në fjalë aplikohet prej kohësh te EnWiki por këtu nuk e kisha aplikuar ende me qëllim në mënyrë që të kristalizohej vetvetiu filimisht për të kuptuar nëse realisht donim t'i përdornim të gjitha faqe diskutuese njëlloj apo nënfaqe të ndryshme do të gjenin përdorime të ndryshme. Me sa duket qenka e para. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 prill 2026 14:39 (CEST) :::::Rasti 1 duhet zgjidhur. Për ridrejtimin, është mirë njëherë kështu të mos zgjerohemi sa t'i konsolidojmë hapësirat aktuale, nëse lind nevoja më vonë mund të bëhen ndryshime, 1 faqe diskutimi mjafton të mos krijohet huti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 18:19 (CEST) ::::::Për problemin po pres ende përgjigje. ::::::Për sa i përket ridrejtimeve: {{U bë}} ::::::Të gjitha nënfaqet e diskutimeve te hapësirat kryesore tona janë të mbrojtura tashmë nga redaktimi dhe ridrejtojnë drejt faqeve kryesore përkatëse të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 prill 2026 18:26 (CEST) :::::::Presim atëherë. Punë e mirë, të falënderoj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 18:36 (CEST) Propozime shtesë; *Grisje nuk mund të kryhen nëse si pasojë e tyre numri gjithsej i artikujve do të ulej nën 101 mijë artikuj. *Grisja e faqeve kryesore (të sistemit) duhet të kalojë gjithsesi në Kuvend dhe jo përmes FG. *Artikujt më të vjetër se 10 vite nuk mund të grisen si grisje të shpejta (pra pa kaluar në FG). *Artikujt me rëndësi të veçantë, të vjetër ose të rinj, p.sh. biografikë si Ismail Kadare ose për shtete si Shqipëria, apo të ngjashëm, nuk mund të grisen si grisje të shpejta (pra pa kaluar në FG). *Pas grisjes së tretë të një artikulli që është rikrijuar tashmë dy herë, të lejohet mbrojtja e titullit për ~6 muaj. Përdoruesi të udhëzohet që, nëse është i pakënaqur, ta ngrejë çështjen te Zyra e Ankesave. (kjo nuk do të thotë që admini e aplikon sistematikisht por sipas nevojës). *Të gjithë artikujt e tjerë të rinj mund të grisen pas krijimit si grisje të shpejta (përveç rasteve kur janë të rëndësisë së veçantë, si më lart, kur duhet të kalojnë në FG). *Ridrejtimet dhe kategoritë mund të grisen si grisje të shpejta. Në rast të rëndësisë së veçantë mund të ngrihet çështja te Zyra e Ankesave (nuk kërkohet të kalohen përmes FG). *P.s. Këto rregulla mund të përditësohen edhe në të ardhmen, p.sh. pas 5–10 vitesh, kur numri supermasiv i faqeve bosh, testeve, drafteve etj. të jetë filtruar. *Ekziston nevoja për krijimin e një rregulloreje dhe stampash që u japin artikujve status sipas rëndësisë (si në EnWiki), p.sh.: low, medium, high importance. *Ideja e shtimit të kodeve për grisje, duket në rregull. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 18:43 (CEST) :"Artikujt më të vjetër se 10 vite nuk mund të grisen si grisje të shpejta (pra pa kaluar në FG)." 0.02% të faqeve kanë pasur redaktimin e tyre të fundit më herët se 2016. Për të dalë nën 100,000 artikuj, do të duhej t'i fshijmë 6% të të gjithë artikujve në Wikipedia shqip (pa numëruar faqet teknike). Jemi rahat aty. :Një nominim për grisje të shpejtë do të ishte i thjeshtë dhe jokontravers, sidomos që të lejojë përdoruesit e thjeshtë të na e ndihmojnë procesin. Prandaj këtu skualifikohen faqet si "Ismail Kadare", pasi duhet me qenë vendim "no-brainer". Natyrisht ka admini fjalën e fundit aty. :Për sa i përket faqeve teknike, ridrejtimeve dhe kategorive, është e arsyeshme. Për ridrejtimet duhet të konsiderohet numri i faqeve që drejtojnë atje. Nëse s'ka dhe kanë kaluar një numër muajsh apo vitesh, bën mirë të fshihet (për rikujtim, këto nuk numërojnë tek numri 100,000). :Statusi i rëndësisë është diçka relevante për një WikiProjekt, pasi rëndësia është shumë relative ndaj fushës ku i përket. Në një botë ku WikiProjektet nuk nxjerrin shumë hov, mendoj që një qasje tjetër është në radhë ama kjo është për tjetër temë. :Kodet janë ok. Ato caktohen në wikit e tjera sipas llojit të faqes (artikull, stampë, skedë, etj.) dhe duket si e arsyeshme. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 04:55 (CEST) :Unë në përgjithësi mendoj që aktualisht projekti ynë është disi "i papërgatitur" për të formalizuar procedurat e grisjeve të shpejta përtej një niveli bazik. Shumica e rregulloreve mungojnë në shqip ose thjesht janë përkthyer shabllon pa u përshtatur për të funksionuar me komunitetin tonë (fjala bie, mungojnë lista për ato që ne konsiderojmë burime të sigurta lokale, kritere lokale për shquarësinë, etj.). Kujtojmë që dhe te [[WP:FG]] vetë, që supozohet të jetë hapësira për të diskutuar grisjet e rëndësishme, rregullat gjenden në një nivel tepër bazik. :Thënë të gjitha këto, në parim nuk jam kundër për propozimet e mësipërme por mendoj që duhet të mbeten thjesht si udhëzime dinamike për t'u pasur parasysh më shumë se sa rregulla të kodifikuara diku. Shumica prej tyre janë gjëra që janë afërmendsh: Mos gris me mijëra artikuj pa pyetur vërdallë, mos gris artikuj që kanë 10 vjet që ekzistojnë pa një diskutim paraprak e nëse ke dyshime apo has në kundërshti të shumta për një faqe të caktuar, mirë është prapë të pyesësh rreth e qark njëherë. Faqet që nuk janë artikuj (kategori, ridrejtime, wikiprojekte, stampa, etj.) mund të grisen në mënyrë më të lirshme por po qe se je në dyshim, përsëri s'bën keq të pyesësh njëherë (idealisht këtu do të ishte mirë të funksiononte gjithashtu ai rregulli i 10 viteve por nuk kemi projekt aq dinamik). Mbrojtja e titujve për krijim është vegla më e zakonshme për t'u përballur me "spam". :Shtrimi i infrastrukturës së vlerësimeve të rëndësisë së artikujve s'do të ishte keq por mendoj që praktikisht është shumë i vështirë për t'u realizuar te ne pasi te EnWiki ajo bëhet e mundur nëpërmjet punës aktive së një wikiprojekti të posaçëm për atë punë ndërkohë që te ne prej vitesh nuk është aktiv asnjë wikiprojekt. Kodet e grisjeve mund të shtohen por përsëri mendoj që është kompleksitet i panevojshëm për fazën aktuale të projektit. Mjafton thjesht të shkruajmë arsyen e plotë te stampa. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 prill 2026 11:57 (CEST) :Unë dua të shpreh mendimin tim mbi këtë temë. '''Jam kategorikisht kundër që SQ.wiki të përdori kritere të ndryshme nga EN.wiki ose IT.wiki për grisjen e shpejtë''', pra kundër përdorimit të kritereve që mund të kapin një numrë më të gjerë artikujsh për grisje të shpejtë. Dhe kurrsesi nuk mund të propozohen për grisje të shpejtë artikuj të mirë referencuar, pavarësisht kundërshtive që mund të ketë ndonjë përdorues tjetër. Mendoj se këto kriteret këtu https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Speedy_deletion duhen përkthyer. Lënia në ambiguitet e këtyre kritereve, lë hapsirë të gjerë për abuzim, sepse ne kemi nr tepër minimal adminësh, dhe një veprim abuziv i ndonjërit prej tyre është tepër e lehtë të rrëshkasi pa u kapur nga adminë të tjerë. Për më tepër kjo ka edhe një pasojë negative, që duke grisur shpejtë (dmth pa diskutim, pa votim) një artikull kjo demoralizon një kontributor potencial. :Unë marr përsipër që të bëj një përkthim të këtyre rregullave (ose të këtyre nga IT.wiki që janë më konçize https://it.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Cancellazioni_immediate ) brenda fundit të muajit Prill. Do ti postoj tek faqja e diskutimit këtu ''Grisja e shpejtë'' dhe pasi ti kqyrni gjykoni nëse ti postoni dhe adoptoni si politikë ose jo. --[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 9 prill 2026 11:07 (CEST) ::Metodat e EnWiki dhe ItWiki si edicionet më të hershme të WP-së janë të testuara dhe të dobishme për shkak se kanë një marrëveshje 23-vjeçare prapa tyre. Drafti i parë propozues është i bazuar në disa prej rregullave të para që i ka nxjerrë EnWiki, dhe mbi arsyetimet që aktualisht i përdorim në kuadër të stampës Grise, pra i ka themelet e mirëfillta aty në përgjithësi. ::Artikujt e cituar mirë teorikisht nuk preken prej këtyre rregullave, mirëpo gjithherë kemi problemin e gjërave si shkrimi me LLM që na sjell probleme me burimet autentike, neutralitetin, dhe tonin e artikullit që mund të dallohen përmes shenjave që shihen me sy të lirë. ([[:Kategoria:Artikuj që dyshohen të kenë tekst të gjeneruar me IA]] që tash e një vit po i përcjell këto faqe) EnWiki ka vendosur së fundmi që t'i ndalojë rreptësisht artikujt me LLM, dhe që moti i cilëson artikujt me LLM pa shqyrtim si kandidat për grisje të shpejtë. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 13:13 (CEST) Pajtohem me Fallbackintoreality dhe Klein, thjeshtë desha t'i sjelli në vëmendje po të gjejnë ndonjë funksion, nëse shihet e nevojshme. - == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 31 mars 2026 13:21 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> ivhxt8tdgs57rrajnn2g63809khnx17 0 27055 2939991 2927348 2026-04-10T15:01:40Z Dae Yung S 186014 2939991 wikitext text/x-wiki {{AMR|Pak referenca (edhe ato gjithesesi kane nevoje per rregullime teknike); Vendosje më e mirë e figurave dhe pajisje me me shume linqe ne permbajtje.}} {{Infobox settlement | settlement_type=Qytet Federal |Emri=Moska<br /><small>Москва</small> | image_flag = Flag of Moscow.svg | flag_link = Flamuri i Moskës | image_seal = Coat of Arms of Moscow.svg | seal_link = Stema e Moskës | seal_size = | image_skyline = StBasile SpasskayaTower Red Square Moscow.hires.jpg | image_caption= Kulla e orës Spasskaya dhe Katedralja e Shën Vasilit |Shteti=Rusia |Koordinatat= |Rajoni=Qëndror |Qarku= |Distrikti= |Kantoni= |Departamenti= |Lartësia = | established_date=Para vitit [[1147]] |Sipërfaqja=1,081 km2 |Zona Kohore=MSK/MSD ([[UTC]]+3/+4) | postal_code=101 te 129 | registration_plate=77, 99, 97, 177, 199, 197 |Aeroporti= |Kryetari i Bashkisë=[[Sergey Sobyanin]] | population_demonym = Moskovit/e |Asambleja rajonale= |Partia udhëheqëse=[[Rusia e Bashkuar]] | website=[http://www.mos.ru/ www.mos.ru] | population_total=10,126,424 |Dendësia=9,682 /km2 |Zona urbane=100% |Zona metropolitane=0% <!--Harta--> | map_caption = | map_size = 280 | image_map = | image_map2 = Rusia evropiane |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=55 | gjer_m=45 | gjer_s=6 | gjer_dr =N | gjat_g=37 | gjat_m=37 | gjat_s=4 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Moska''' ([[Gjuha ruse|rusisht]]: ''Москва́'') është kryeqyteti i [[Rusia|Rusisë]]. Moska është një ndër qytetet më të vjetra dhe më të bukura të Rusisë, ndodhet në pjesën evropiane të Rusisë. Perandorët ose carët e kthyen qytetin në bazën e tyre të urdhrave deri në vitin [[1712]], kur kryeqytet i Rusisë u bë [[Saint Petersburg|Shën Pjetërburgu]]. Moska u rikthye në kryeqytet të Rusisë në vitin 1918 dhe shërbeu si kryeqyteti i [[Bashkimi Sovjetik|ish-Bashkimit Sovjetik]] nga viti 1922 deri në vitin 1991. Moska ka qenë historikisht kryeqyteti i Dukatit të Moskovisë, regjimeve cariste, [[Perandoria Ruse|Perandorisë Ruse]], [[BRSS|Bashkimit Sovjetik]] dhe tashmë i Federatës Ruse . Moska konsiderohet si një prej qyteteve më të gjelbra të Evropës dhe ka rreth 27 kilometra katrorë gjelbërim në parqe për person. Infrastruktura historike e kombinuar me zhvillimin modern të viteve të fundit e kanë bërë Moskën një prej destinacioneve më intriguese dhe tërheqëse të Evropës. Gjatë viteve, Moska ka marrë një sërë emërtimesh si Roma e Tretë (Третий Рим), Guri i Bardhë (Белокаменная), Froni i Parë (Первопрестольная) dhe 40 Dyzetat (Сорок Сороков). Një person nga Moska quhet moskovit në [[Shqip]] ose Moskvich ne [[Gjuha ruse|Rusisht]]. == Historia == Moska ka një histori të gjatë dhe dramatike. Përmendet për herë të parë në kronikat mesjetare të vitit [[1147]]. U bë shpejt qyteti kryesor i princërve moskovitë. Moska u bë kryeqytet i perandorisë së re nga cari [[Ivani i tmerrshëm|Ivani i Tmerrshëm]] në [[Shekulli XVI|shekullin XVI]]. Qyteti është shkatërruar dhe rindërtuar disa herë përgjatë viteve. Ndërtesat e saj më të vjetra prej druri janë zhdukur në zjarre. Sa herë që qyteti e merrte veten pas hirit të flakëve, bëhej gjithmonë e më i bukur. Për çdo ndërtesë të Moskës thirreshin arkitektët më të mirë nga e gjithë bota për ta restauruar. Historia e rikonstruksionit të Moskës është një ndër arsyet që ajo ka absorbuar stile të ndryshme e të veçanta. [[Dukati i Madh i Moskës]], shërbeu si forca kryesore në ecurinë e ribashkimit të Rusisë dhe luftën për pavarësi kundër Hordhisë së Artë (mongolëve). Moska gradualisht ribashkoi principatat ruse përreth saj dhe arriti të mbizotërojë trashëgiminë kulturore e politike të Rusisë së Kievit. Kah [[shekulli XVIII]], vendi qe zgjeruar përmes pushtimeve, aneksimit dhe eksplorimit, duke u kthyer në [[Perandoria Ruse|Perandorinë Ruse]], të tretën perandori më të madhe në histori, që shtrihej nga [[Polonia]] drejt lindjes deri në [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] dhe në [[Alaska|Alaskë]]. Për 30 vjet me radhë tunelet e [[Josif Stalini|Stalinit]] kanë qenë protagonistet e fshehtë të [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]]. Për një Moskë të dytë, qindra metra poshtë së parës, në të vërtetë është folur prej kohësh. Kanë folur për këtë ekspertë, njerëz që kishin dëgjuar diçka, por edhe të tjerë, të cilët nuk e kishin idenë fare. Në fakt, jo më kot thuhet se rusët i adhurojnë misteret. Faktikisht, rreth njëzet vjet më parë bëri bujë të madhe një artikull i shfaqur në të përjavshmen popullore "Argumente dhe Fakte". Për herë të parë, drejtori i saj, Vladislav Starkov, vendosi të publikojë një përmbledhje për veprën misterioze të regjimit. Në tregim, qyteti antiatomik dukej një treg i madh i mbuluar, ku ishte shumë e thjeshtë të krijoje ato kontakte njerëzore që në Moskën e hierarkizuar në sipërfaqe nuk do të ishin kurrë të mundura: për shembull të kalonte afër balerina më e mirë e Bolshoj-it, madje edhe të buzëqeshte, në dyqanet e saj, si në ndonjë aeroport ndërkombëtar, shiteshin xhinse, vodka konsumohej me dëshirë dhe pa limit, madje një shitëse e vogël, në një cep të këtij qyteti të "vdekur", të ofronte me xhentilesë edhe banane. Pikërisht aty mund të përshëndesje dhe shumë akademikë e njerëz të shquar, sikur të ishin shokët e t‘u prej kohësh. Me pak fjalë, të gjithë vëllezër me njëri-tjetrin, në fatin e tyre të përbashkët në qytetin e fshehtë të librit. Drejtori i revistës kishte qenë shumë i matur në tregimin e tij, nuk përshkruante as atmosferën, as pllakat dhe as ngjyrën e kaltër të qiellit të "improvizuar", por, megjithatë, jepte lajmin e madh. Qyteti ekzistonte. Ajo që të bënte përshtypje në rrëfimin e tij ishte dimensioni i bunkerit, i aftë që të mbante 120 mijë persona. Tregimi të sugjeronte, edhe pse në mënyrë indirekte, një hipotezë politike që përbënte skandal, se qyteti i varrosur në zemër të Moskës mund të përdorej vetëm në rast të ndonjë sulmi të mundshëm sovjetik kundër Amerikës. Por, po ta mendosh mirë, ishte vërtet diçka e pamundur, sepse ata që do të arrinin të shpëtonin do të ishin vetëm zyrtarët e lartë të Kremlinit. Me pak fjalë, do të ishte pamundur të mblidheshin 100 mijë persona për 20 minuta nga alarmi i "mbërritjes" së raketave, ndaj ata që do të përfitonin do të ishin drejtuesit e shtetit, të cilët mund të zbrisnin në bunkerin e "vogël" poshtë [[Sheshi i Kuq|Sheshit të Kuq]], duke marrë metronë private dhe duke u strehuar në qytetin sekret. Populli, si gjithmonë. Sigurisht që sekreti nuk mund t‘i tregohej para kohe mijëra njerëzve. Tregimi i "Argumente dhe Fakte" shtronte një sërë pyetjesh, sa interesante aq edhe të rrezikshme, sa drejtori i saj nga shumë veta u cilësua si një i çmendur për guximin e tepruar. Shumë i kërkonin adresën e qytetit sekret, ndërsa ai përgjigjej si ndonjë fëmijë, që nuk i kishte mësuar akoma fjalët. Ndoshta e kishte kuptuar se i ishte futur një loje të rrezikshme. Artikulli ngjalli kureshtje aq të madhe, sa shumica e njerëzve filluan të mendonin se qyteti tjetër gjendej në një hapësirë të stërmadhe brenda Universitetit të Moskës, i kufizuar nga Akademia e [[KGB]]-së dhe nga një bllok shtëpish popullore, ku thuhej se banonin funksionarët e të njëjtës organizatë. Të gjithë moskovitët mendonin një qytet-fantazmë me banesa luksoze, kinema, restorante, salla lojërash, rrugë, stalla, varreza dhe depozita të mëdha me veshje e ushqime, ku mund të jetoje pa problem për një çerekshekull. Thuhej se aty kishte intelektualë dhe shkencëtarë. Për të gjitha këto flitej 20 vjet më parë, por meqë nuk u gjet asnjë gjurmë nga qyteti tjetër, të gjitha argumentet u braktisën dhe ideja për ekzistencën e tij u harrua. Tani është e qartë se qyteti mister nuk ishte gjë tjetër veçse një bunker normal antibërthamor, në shërbim të nxënësve të shkollës së KGB-së. Askush nuk e ka parë. Por të gjithë e dinë që ekziston. Quhet "Metro-2" dhe është metroja sekrete e Kremlinit. Misteri i fundit i regjimit sovjetik. Ajo u ndërtua me urdhër të Stalinit dhe shërbente për të evakuuar nomenklaturën në rast rreziku. Megjithatë, një herë e kreu funksionin e saj, më 6 nëntor të vitit 1941, kur fati i Moskës varej në një fije peri, pasi trupat gjermane të gjeneralit Guderian ishin vetëm 30 kilometra larg kryeqytetit rus. Por Stalini donte të organizonte një mbledhje solemne me rastin e përvjetorit të 24 të revolucionit, pikërisht në stacionin majakovskaja, ndoshta më i bukuri dhe më i famshmi i rrjetit të metrosë moskovitë. Këtë e bëri për t‘i treguar popullit të tij që qeveria sovjetike nuk e kishte braktisur Moskën. Në të vërtetë, vetëm pak e dinin se në majokovskaja Stalini kishte mbërritur nga një rrjet i fshehtë i metrosë, duke u shfaqur papritur, pa dalë nga zyrat ku të gjithë e kishin parë vetëm pak orë më parë. Nga kishte mbërritur aty. Pyetje e gabuar. Metroja sekrete e Moskës gjithmonë ka qenë një tabu. I pari që kishte guxuar të fliste rreth saj kishte qenë Vladimir Gonik në romanin e tij "Mbretëria e territ" në vitin [[1992]]. Por ai pati probleme me inteligjencën ruse, se si i dinte të gjithë këto gjëra. Në të vërtetë, ai ishte një mjek ushtarak dhe kishte shërbyer në një spital të posaçëm të Ministrisë së Brendshme. Mes pacientëve kishte pasur persona vërtet interesantë, që e kishin ndihmuar të zbulonte shumë gjëra. Shumë prej tyre i kishin treguar për punën që kishin bërë nën tokë. Ato tunele pa emër, stacionet e padukshme. Ato stacione, të njohura vetëm nga departamentet speciale të KGB-së, do të jenë në shërbim të publikut, se metroja e Moskës nuk mban më, sepse qyteti rus prej kohësh është në një krizë transporti. Drejtuesit më të lartë të qytetit mendojnë se nëse nuk do të përdoren, atëherë do të jenë të kota dhe të panevojshme. Çdo linjë e metrosë të çonte në zona të rëndësishme, jashtë dhe brenda qytetit. Çdo anëtar i Byrosë Politike kishte bunkerin e tij, i cili ishte një apartament luksoz: të paktën 180 metra katrorë, me studio, dhomë ndenjjeje, kuzhinë dhe dhomë gjumi. Madje, apartamenti i Brezhnjevit ishte "binjak" me zyrën e tij në Kremlin. Përveç këtyre, rrjeti i metrosë kishte edhe një linjë që lidhte Kremlinin me aeroportin e qeverisë. <gallery> Skeda:Fire of Moscow 1812.jpg|Nderhyrja franceze 1912 Skeda:Map of Moscow 1784.jpg|Hartë e Moskës e vitit 1784 Skeda:Red_Square_in_Moscow_(1801)_by_Fedor_Alekseev.jpg|Sheshi i Kuq nga Fedor Aleksander,1802 Skeda:Kremlin birds eye view-1.jpg|Kremlini dhe Sheshi i Kuq </gallery> == Demografia == [[Skeda:Population Development Moscow.png|thumb|Rritja e popullsisë 1350-2009]] Moska është qyteti më i populluar i Rusisë dhe njëkohësisht një nga më te populluarit në botë. Sipas regjistrimit të vitit 2002 qyteti kishte 10.382.754 banorë ndërsa sipas atij të vitit 2010 është 10.562.098 banorë. Duke llogaritur qytetin së bashku me rrethet numri shkon në 17.314.766 banorë sipas regjistrimit të [[1 janar]] [[2010]]. 86,8% e popullsisë është ruse; 3,36% nga vendet e ish Bashkimit Sovjetik; 2,9% kaukaziane; 0,84% aziatike; 0,76% hebrenj dhe pjesa tjetër përbën 4,02%. Popullsia e Rusisë eshte pakësuar me 700,000 banorë çdo vit që nga rënia e Bashkimit Sovjetik. Edhe megjithëse popullsia e Rusisë është ulur përgjatë këtyre viteve ajo e Moskës rritet çdo vit. == Kushtet natyrore == [[Skeda:Alexander Garden1.JPG|thumb|Mot tipik veror moskovit]] Moska përshkohet nga lumi i Moskës, i cili përbëhet nga shumë degë, midis tyre Oka dhe [[Vollga]]. Degët më të mëdha të këtij lumi janë Yausa dhe Setun. Ekziston një legjendë që thotë se Moska mbështetet në shtatë kodra. Në të vërtetë, kodrat janë vetëm një pjesë e territorit të Moskës, por pjesa më e lartë është ajo jugperëndimore e qytetit. Gjeografikisht, përkufizohet si “Teplostanskaya mbikodrinore”. Pjesa qendrore e zonës së qytetit dhe ajo lindore janë më tepër të rrafshëta dhe të ulëta. Klima e Moskës është kontinentale, më tepër se në çdo qytet tjetër evropian. Temperaturat janë tepër të ulëta. Periudha e shirave zgjat nga prilli në nëntor, ndërsa periudha e borës nga nëntori në prill. == Klima == Klima e Moskës është kontinentale, më tepër se në çdo qytet tjetër evropian. Temperaturat janë tepër të ulëta. Periudha e shirave zgjat nga prilli në nëntor, ndërsa periudha e borës nga nëntori në prill. {{Klima | TABELA = | DIAGRAMI I TEMPETATURES = | DIAGRAMI I RESHJEVE = | DIAGRAMI I RESHJEVE LARTESIA = | BURIMI = <ref>[http://meteoinfo.ru/climate/klimatgorod/3001-2010-02-25-12-47-50 Москва<!-- Roboti gjeneroi titull për referencën -->]</ref> | Titulli = | Vendi = Moska <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | maks_jan = -6.3 | maks_shk = -4.2 | maks_mar = 1.5 | maks_pri = 10.8 | maks_maj = 18.2 | maks_qer = 22.1 | maks_korr = 23.2 | maks_gush = 21.3 | maks_shta = 15.1 | maks_tet = 8.1 | maks_nën = 0.6 | maks_dhje = -3.5 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | min_jan = -12.3 | min_shk = -11.1 | min_mar = -5.6 | min_pri = 2.1 | min_maj = 7.4 | min_qer = 12.0 | min_korr = 13.8 | min_gush = 12.0 | min_shta = 7.0 | min_tet = 2.0 | min_nën = -3.7 | min_dhje = -8.6 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | mes_jan = | mes_shk = | mes_mar = | mes_pri = | mes_maj = | mes_qer = | mes_korr = | mes_gush = | mes_shta = | mes_tet = | mes_nën = | mes_dhje = <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | reshje_jan = 55 | reshje_shk = 44 | reshje_mar = 41 | reshje_pri = 34 | reshje_maj = 53 | reshje_qer = 78 | reshje_korr = 85 | reshje_gush = 87 | reshje_shta = 65 | reshje_tet = 77 | reshje_nën = 53 | reshje_dhje = 46 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | orë_diell_jan = | orë_diell_shk = | orë_diell_mar = | orë_diell_pri = | orë_diell_maj = | orë_diell_qer = | orë_diell_korr = | orë_diell_gush = | orë_diell_shta = | orë_diell_tet = | orë_diell_nën = | orë_diell_dhje = <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | uji_jan = | uji_shk = | uji_mar = | uji_pri = | uji_maj = | uji_qer = | uji_korr = | uji_gush = | uji_shta = | uji_tet = | uji_nën = | uji_dhje = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> | ditë_diell_jan = | ditë_diell _shk = | ditë_diell _mar = | ditë_diell _pri = | ditë_diell _maj = | ditë_diell _qer = | ditë_diell _korr = | ditë_diell _gush = | ditë_diell _shta = | ditë_diell _tet = | ditë_diell _nën = | ditë_diell _dhje = <!-- Lagështia mesatare për muajin në %--> | lagështia_jan = 10 | lagështia_shk = 9 | lagështia_mar = 8 | lagështia_pri = 7 | lagështia_maj = 9 | lagështia_qer = 12 | lagështia_korr = 13 | lagështia_gush = 13 | lagështia_shta = 11 | lagështia_tet = 12 | lagështia_nën = 10 | lagështia_dhje = 9 }} == Ekonomia == '''Pamje e përgjithshme''' [[Skeda:Business Centre of Moscow 2.jpg|parapamje|250x250px|Moscow-City]] Moska është një qytet me një ekonomi mjaft të zhvilluar duke u renditur si një nga qytetet më të zhvilluara evropiane dhe më gjerë. Të ardhurat nga Moska përbëjnë 20% te gjithë [[GDP]]-së së [[Rusia|Rusisë]] (8,44 trilion rubla në 2008 ose $459 miliard). Në vitin [[2008]] renditej si qyteti më i shtrenjtë në botë, ndërsa në vitin [[2009]] renditej si qyteti i tretë më i shtrenjtë në botë pas [[Tokio]]s dhe [[Osaka]]s, falë stabilitetit të [[Rubla|Rublës]] dhe rritjes së çmimeve të pronave brenda qytetit. Moska është gjithashtu qendra e shumë kompanive me kapital të huaj që operojnë në Rusi dhe ndërkombëtarisht. Për të pestin vit radhazi, Moska është vlerësuar si qyteti me hotelet më të shtrenjtë në botë. Dhomat luksoze në kryeqytetin rus variojnë nga 480 dollarë amerikanë deri në 550 dollarë në natë, 67 më shumë se në vitin 2008. Sido që të jetë, këtu suitat marramendëse kushtojnë 80 dollarë më shumë se në destinacionin e dytë më të shtrenjtë në botë, në [[Abu Dhabi]]. Në vitin 2008 Moska kishte 74 miliarderë, me një pasuri mesatare $5,9 bilion duke u renditur përpara [[New York]]-ut me 71 miliarderë. Megjithatë në vitin 2009 Moska kishte vetëm 27 miliarderë kundrejt 55 të [[New York]]-ut (Rusia humbi 52 miliarderë për shkak të recensionit). Kryesues i listës së vitit 2009 ishte [[Mikhail Prokhorov]] me $9,5 miliard dhe në vendin e dytë me $8,5 miliard gjendej [[Roman Abramovich]]. Kompania në pronësi të Prokhorov-it "ОНЭКСИМ" group zotëron asete të çmueshme në energjinë hidrogjenore, nanoteknologji, energji tradicionale, sektorin e metaleve të çmuara, ndërsa Abramovich, që pas shitjes së kompanisë së tij të naftës Sibneft tek gjiganti i gazit [[Gazprom]] në 2005, zotëron asete në industrinë e rëndë. Ai gjithashtu ka në pronësi edhe klubin e futbollit anglez Chelsea dhe një zonë në Hënë. Yelena Baturina mbetet ende gruaja më e pasur në Rusi, ajo është 45-vjeçe dhe është gruaja e dytë e kryebashkiakut Yuri Luzhkov. Në vitin 2008 i pari në këtë listë renditej Oleg Deripaska $28 me bilion, ndërsa sot ai renditet i dhjet-i me vetëm $3,5 bilion. == Kultura == [[Skeda:GorkiPark Becken.jpg|thumb|“Gorky Park”]] Një numër i madh festivalesh zhvillohen në Moskë, sipas traditës së kishës ortodokse. Krishtlindjet ortodokse fillojnë me meshën në mesnatën e 7 janarit. Pashkët ortodokse, të njohura si “Paskha”, festohen në mars ose në prill dhe fillojnë në mesnatë me një ceremoni në kishë, pas së cilës njerëzit hanë kekun e veçantë të kishës, si dhe vezë me ngjyrë. Si një traditë shumëvjeçare, festivali i filmit i Moskës e ndryshon atmosferën e qytetit gjatë vjeshtës. Ndërsa “Festivali Rus i Dimrit” është më tepër një panair turistësh, në të cilin zhvillohen shfaqje të ndryshme folklori, lojëra dhe ku vodka konsumohet me shumicë. Ky festival festohet gjatë periudhës së 25 dhjetorit deri më 5 janar. “Novy God” është “viti i ri rus” dhe është festivali më i rëndësishëm i vitit, në të cilin bëhen dhurata pa fund, shpesh të vendosura poshtë bredhit të Vitit të Ri. Moskovitët e lënë pas vitin e vjetër me vodka dhe e mirëpresin vitin e ri me shampanjë. Pishinat publike janë disi dredharake, pasi të duhet një vërtetim mjeku, i cili të pohojë se jeni aq të shëndetshëm sa të mundeni të zhyteni. “Pishina Chaika” ofron vetë një kontroll të tillë. Në ditët me diell të verës mund të shkoni në Serebryaniy, në pjesën veriore të qytetit, për të ndjerë pak nga ngrohtësia e rërës. “Banya” është një traditë e vjetër ruse dhe shumë moskovitë e kanë atë pjesë të rëndësishme të javës së tyre. Elementët kryesorë të saj janë një dhomë me avuj të nxehtë (e cila, siç thuhet me shaka, i bën finlandezët të duken të butë) dhe një kamxhik i mirë prej mështekne (sigurisht për vetitë e tij detoksifikuese). Banjat Sandunovskiye, me dhomat gotike dhe me atmosferën e përgjithshme aristokratike dekadente, janë vendi më i përshtatshëm “për të thekur” veten. ==== Ski në borë ==== Rusia nuk mund të konceptohet pa ski në borë. Është aktivitet klasik, i cili do t’ju sjellë në kontakt me banorët vendës. Vendet më popullore dhe më tradicionale janë “Gorky Park” dhe “Izmaylovsky Park”. == Vende për t'u parë == [[Skeda:Inside Moscow Bolshoi Theatre.jpg|thumb|left|Teatri Bolshoi]] [[Skeda:Moscow State Historical Museum.jpg|thumb|Museu Historik Kombëtar]] [[Kremlini|Kremlini i Moskës]] është zemra e kryeqytetit rus. Rrugë kryesore të qytetit takohen në një pikë në Kremlin ose formojnë seri rrathësh të përqendruar rreth tij. Pallati i madh i Kremlinit dhe Pallati i Kongreseve janë vendet e zhvillimit të kongreseve të deputetëve të Rusisë. Koleksionet e muzeve të Kremlinit janë të veçanta në llojin e tyre. Ato përmbajnë piktura të hershme ruse, ikona, fresko të shekujve të 12–17-të, karroca, slita dhe rroba ceremoniale kuajsh të shekujve të 16–19-të, tapete orientale dhe tapiceri evropiane perëndimore, artikuj nga argjendari ruse dhe evropiane, artikuj shtëpiakë, libra, porcelane, gurë të gdhendur dhe gjetje arkeologjike. Muzetë me famë botërore të Moskës dhe galeritë me koleksionet e tyre janë disa nga më të mëdhenjtë e më të rëndësishmit në mbarë botën. Ekspozita të ndryshme arti shpalosin bashkë të renë me klasiken, ashtu siç bënin dikur në kohërat para-revolucionare dhe derivohen nga degë të ndryshme të artit, si piktura, fotografia dhe skulptura. Një nga muzetë e artit më të vizituar në Moskë është Galeria Tretyakov, e cila u hap nga [[Pavel Tretyakov]], njeri shumë i pasur i artit, i cili dhuroi një koleksion privat shumë të madh. Kjo galeri është e ndarë në dy ndërtesa. Tretyakovi i Vjetër, galeria e vërtetë në zonën Tretyakovskaya, në pjesën jugore të lumit të Moskës, përmban punimet tradicionale klasike ruse. Punimet e piktorëve pararevolucionarë të famshëm, si Ilya Repin, ashtu si edhe punimet e piktorëve rusë të ikonave, mund të gjenden në këtë galeri. Vizitorët mund të shikojnë edhe piktura të rralla origjinale të përpara shekullit të 15-të, të punuara nga ikonografi Andrei Rublev. [[Skeda:Tretyakovskaya gallery.JPG|thumb|left|Galeria Tretiakov]] Tretyakovi i Ri, i krijuar gjatë epokës sovjetike, kryesisht përmban punimet e artistëve sovjetikë, si edhe koleksione kontemporane. Një tjetër muze në qytetin e Moskës është edhe Muzeu Pushkin i Arteve Të Bukura, i cili është hapur nga i ati i Maria Tsvetaevas. Muzeu Pushkin është i afërt me Muzeun Britanik të Londrës, në hollët e të cilëve kryqëzohen punime të qytetërimit modern me skulptura antike. Ky muze përmban piktura të famshme nga çdo epokë e rëndësishme e artit perëndimor, punime nga Claude Monet, Paul Cezanne dhe Pablo Picasso. Muzeu Historik Shtetëror i Rusisë është muze i historisë ruse, në të cilin përfshihen që nga reliket prehistorike e deri punimet e artit të dinastisë Romanov. Totali i objekteve në muze numëron miliona. Muzeu Politeknik u formua në vitin 1872 dhe është muzeu më i madh teknik në Rusi, i cili ofron një sërë shpikjesh historike dhe zhvillimesh teknologjike. Moska është gjithashtu zemra e arteve ruse të performuara, përfshi këtu baletin dhe filmin. Në Moskë ekzistojnë 93 teatro, 132 kinema dhe 24 salla koncertesh. Midis shumë teatrove të Moskës dhe studiove të baletit, është edhe Teatri Bolshoi dhe Teatri Malyi, por edhe Moscow Art Theatre. Salla Qendrore Shtetërore e Koncerteve është e famshme për performancat e baletit dhe estradës, si dhe është vendi i koncerteve të artistëve të mëdhenj. Është e pozicionuar pranë ndërtesës së Hotel Rossiya, më i madhi në Evropë. Qendra Ndërkombëtare e Arteve të Performuara të Moskës u hap në vitin 2003 dhe njihet për performancat e muzikës klasike. Gjithashtu, ka organon më të madhe në Rusi. Në Moskë ka edhe dy cirqe të mëdha, Cirku Shtetëror i Moskës dhe Cirku i Moskës në bulevardin “Tsvetnoy”. == Binjakëzimet == {| style="background: padding:0em 1em 0em 1em;" | style="vertical-align:top" | | * {{flagicon|Algeria}} [[Algjeri]], [[Algjeria]] * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Almaty]], [[Kazakhstan]]<ref>{{Cite web |url=http://www.almaty.freenet.kz/symbol.htm |title=Almaty official site|language=en|url-status=dead |access-date=16 maj 2010 |archive-date=4 mars 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304013748/http://www.almaty.freenet.kz/symbol.htm }}</ref> * {{flagicon|Jordan}} [[Amman]], [[Jordania]] * {{flagicon|Turkey}} [[Ankara]], [[Turqia]] * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Astana]], [[Kazakistani|Kazakistan]] * {{flagicon|Greece}} [[Athinë]], [[Greqia]] * {{flagicon|Azerbaijan}} [[Baku]], [[Azerbajxhani]] * {{flagicon|Thailand}} [[Bangkok]], [[Tailanda]] * {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Banja Luka]], [[Bosnja dhe Hercegovina]] * {{flagicon|Lebanon}} [[Bejrut]], [[Libani]] * {{flagicon|Serbia}} [[Beograd]], [[Serbia]] |valign="top"| | * {{flagicon|Germany}} [[Berlin]], [[Gjermania]] * {{flagicon|Belgium}} [[Bruksel]], [[Belgjika]] * {{flagicon|Romania}} [[Bukuresht]], [[Rumania]] * {{flagicon|Egypt}} [[Kajro]], [[Egjipt]] * {{flagicon|United States}} [[Çikago]], [[Illinois]], [[Sh.B.A.]] * {{flagicon|Peru}} [[Cusco]], [[Peru]] * {{flagicon|India}} [[New Delhi]], [[India]] * {{flagicon|Ukraine}} [[Donetsk]], [[Ukraina]] * {{flagicon|Tajikistan}} [[Dushanbe]], [[Taxhikistani]] * {{flagicon|Germany}} [[Dyseldorf]], [[Gjermania]]<ref name="Düsseldorf">{{cite web |url=http://www.amazingdusseldorf.com/community-local/people/twin-towns.html |title=Twin Towns |publisher=amazingdusseldorf.com|language=en|accessdate=2009-10-29 |archive-date=17 tetor 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017104519/http://www.amazingdusseldorf.com/community-local/people/twin-towns.html |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Azerbaijan}} [[Ganja, Azerbaijan|Ganja]], [[Azerbajxhani]] |valign="top"| | * {{flagicon|Vietnam}} [[Hanoi]], [[Vietnami]] * {{flagicon|Cuba}} [[Havana]], [[Kuba]] * {{flagicon|Vietnam}} [[Ho Chi Minh City]], [[Vietnami]] * {{flagicon|Germany}} [[Ingolstadt]], [[Gjermani]] * {{flagicon|Latvia}} [[Jelgava]], [[Letoni]] * {{flagicon|Ukraine}} [[Kharkiv]], [[Ukraina]] * {{flagicon|Russia}} [[Kolomna]], [[Rusia]] * {{flagicon|Poland}} [[Kraków]], [[Poloni]] * {{flagicon|France}} [[Limoges]], [[France]] * {{flagicon|Slovenia}} [[Lubjana]], [[Sllovenia]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[Londër]], [[Mbretëria e Bashkuar]] |valign="top"| | * {{flagicon|Spain}} [[Madrid]], [[Spanjë]] * {{flagicon|Philippines}} [[Manila]], [[Filipinet]]<ref name="Manila.Gov">{{cite web|url=http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|title=Sister Cities of Manila|publisher=City Government of Manila|language=en|accessdate=2009-07-02|archive-date=6 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806191943/http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Russia}} [[Naryan-Mar]], [[Rusia]] * {{flagicon|Cyprus}} [[Nicosia]], [[Qipro]] * {{flagicon|France}} [[Paris]], [[Franca]] * {{flagicon|Montenegro}} [[Podgorica]], [[Mali i Zi]] * {{flagicon|North Korea}} [[Pyongyang]], [[Koreja e Veriut]] * {{flagicon|Iran}} [[Rasht]], [[Iran]] * {{flagicon|Iceland}} [[Reikjavik]], [[Islanda]]<ref>[http://www.diplomatrus.com/article.php?id=1071&PHPSESSID=1d432b8ba8416b3494009601b57893a2&l=eng Moscow and Rejkjavik sister cities. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107011545/http://www.diplomatrus.com/article.php?id=1071&PHPSESSID=1d432b8ba8416b3494009601b57893a2&l=eng |date=7 janar 2009 }}. Retrieved on 2008-03-11</ref> * {{flagicon|Latvia}} [[Riga]], [[Letoni]] * {{flagicon|South Korea}} [[Seul]], [[Korea e Jugut]] |valign="top"| | * {{flagicon|Estonia}} [[Talin]], [[Estonia]] * {{flagicon|Israel}} [[Tel Aviv-Jafa]], [[Izraeli]] * {{flagicon|Iran}} [[Teherani|Teheran]], [[Iran]] * {{flagicon|Albania}} [[Tiranë]], [[Shqipëri]]<ref name="International relations">{{cite web |url=http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |title=Twinning Cities: International Relations|language=en|accessdate=2009-06-23 |work=Municipality of Tirana |publisher=www.tirana.gov.al |format=PDF |archive-date=16 shkurt 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216035358/http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>Twinning Cities: International Relations. Municipality of Tirana. www.tirana.gov.al. Retrieved on 2008-01-25.</ref> * {{flagicon|Japan}} [[Tokio]], [[Japoni]] * {{flagicon|Tunisia}} [[Tunis]], [[Tunizia]]<ref name="Tunis">{{cite web|url=http://www.commune-tunis.gov.tn/fr/mairie_cooperation1.htm|title=Cooperation Internationale|language=en|publisher=© 2003–2009 City of Tunis Portal|language=fr|accessdate=2009-07-31|archive-date=8 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080508191341/http://www.commune-tunis.gov.tn/fr/mairie_cooperation1.htm|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Mongolia}} [[Ulan Bator]], [[Mongolia]] * {{flagicon|France}} [[Valenciennes]], [[Francë]] * {{flagicon|Austria}} [[Vjena]], [[Austria]] * {{flagicon|Poland}} [[Varshava|Varshavë]], [[Poloni]]<ref name="Warsaw">{{cite web |url=http://um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&ak_id=3284&kat=11 |title=Miasta partnerskie Warszawy |work=um.warszawa.pl |publisher=Biuro Promocji Miasta|language=pl|date=2005-05-04 |accessdate=2008-08-29 |archive-date=11 tetor 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011111033/http://um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&ak_id=3284&kat=11 |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Armenia}} [[Yerevan]], [[Armenia]] |} == Shiko edhe këtë == * [[Rusia]] {{commons|Москва}} == Referime == {{reflist}} {{Kryeqytetet e Evropës}} {{Metropolet më të populluara të botës}} {{Artikull i mirë|dita=30|muaj=11|viti=2011}} [[Kategoria:Moskë]] [[Kategoria:Qytete në Rusi]] [[Kategoria:Kryeqytete në Azi]] [[Kategoria:Kryeqytete në Evropë]] [[Kategoria:Kryeqytete]] f8bikpsqml9nhft7gpvi4qb32y6kvvy 0 28130 2940007 2919184 2026-04-10T18:55:25Z Gajtako 178569 Shtova informacion 2940007 wikitext text/x-wiki '''Festivali i''' '''10-të i Filmit Shqiptar'''<ref name=":0">{{Cite book |last=Asqeri |first=Irini |title=Enciklopedi e filmit shqiptar (1904-2022) |publisher=Botimet Jozef |year=2025 |isbn=978-9928-940-44-5 |location=Durrës |pages=892-893 |language=sq}}</ref> u mbajt në [[Tiranë]], më [[10 maj|10]] - [[13 maj|13]] [[13 maj|maj]] [[1995]]. Emërtimi zyrtar: <u>FESTIVALI I DHJETË I FILMIT ARTISTIK & TË ANIMUAR SHQIPTAR</u><u>.</u> Festivali u organizua në [[Pallati i Kongreseve (Tiranë)|Pallatin e Kongreseve]] (salla e madhe dhe e vogël) dhe [[Piramida e Tiranës|Qendra Ndërkombëtare e Kulturës]] ([[Piramida e Tiranës|Piramida]]). Festivali u hap me një ekspozitë të filmit shqiptar. Në këtë festival konkurruan 9 filma artistikë, prej të cilëve 1 film artistik televiziv shqiptar dhe 1 film televiziv malazez, dhe 9 filma të animuar. U shfaqën edhe filma artistikë, artistikë televizivë dhe të animuar të retrospektivës. Në Festival ishin të ftuar personalitete të kinematografisë botërore nga Belgjika, Kroacia, Gjermania, Franca, Rusia dhe Greqia. {| class="wikitable" ! colspan="2" |'''Festivali i''' 10'''-të i filmit shqiptar''' |- |Data: |10 - 13 maj |- |Viti: |1995 |- |Vendi: |Tiranë |- ! colspan="2" |'''Filma në konkurrim:''' |- |Artistikë: |9 |- |Të animuar: |9 |- ! colspan="2" |Organizimi i shfaqjeve: |- | colspan="2" |[[Pallati i Kongreseve (Tiranë)|Pallatin e Kongreseve]], [[Qendra Ndërkombëtare e Kulturës|QNK]] |} Pas [[Festivali i 9-të i Filmit Shqiptar|Festivalit të 9-të të Filmit Artistik Shqiptar]] i mbajtur para katër vjetësh, më [[1991 në film|1991]], për shkak të rënies së menjëhershme të prodhimit kinematografik si pasojë e ndryshimit të sistemit nga i centralizuar në [[Ekonomia e tregut|ekonomi tregu]], organizimi i përvitshëm i festivaleve, të alternuar sipas gjinive të filmit në çdo dy vjet, u ndërpre. Festivali i 10-të, ndryshe nga të mëparshmit, nuk arriti që të bëjë seleksionimin e filmave të prodhuar, përkundrazi, për efekt të mungesës së tyre, i përfshiu që të gjithë; gjinia e filmit dokumentar nuk u paraqit me asnjë produkt në këtë festival. U organizua edhe një seksion i Retrospektivës, me 12 filmat artistikë të përzgjedhur në vitet 1957-1989 me synim përfaqësimin e tre brezave të regjisorëve shqiptarë. Nga forma institucionale festivali shëmbëlleu me modelet perëndimore, duke vepruar përputhur një statusi të posaçëm, me një president dhe një buxhet të caktuar. E veçanta që duhet shënuar për filmat e këtij festivali ishte liria krijuese, mungesa e censurës dhe autocensurës së dikurshme, trajtimi realist i temave duke e parë të vërtetën e jetës jashtë ideve dhe subjekteve të paracaktuara.<ref name=":1">{{Cite book |last=Papagjoni |first=Josif |title=Enciklopedi teatri & kinematografia shqiptare |publisher=Toena |year=2009 |isbn=978-99943-145-6-0 |location=Tiranë |pages=132 |language=sq}}</ref> Ditët e organizimit u publikua gazeta ''Film 95'', si gazetë speciale e Festivalit ''.'' === Seksioni i Retrospektivës === Shfaqja e filmave të seksionit të Retrospektivës u organizua sipas këtyre kategorive: filmi ''artistik kinematografik''; filmi ''artistik televiziv'' dhe filmi ''i animuar,'' mbajtur në sallën e vogël të [[Pallati i Kongreseve (Tiranë)|Pallatit të Kongreseve]] dhe [[Qendra Ndërkombëtare e Kulturës|QNK]]. * '''Filma artistikë kinematografikë të retrospektivës:''' [[Fëmijët e saj]] (regj. [[Hysen Hakani]], v. 1957); [[Tana]] (regj. [[Kristaq Dhamo]], v. 1958); [[Kapedani (film)|Kapedani]] (regj. [[Fehmi Hoshafi]], v. 1972); [[Beni ecën vetë]] (regj. [[Xhanfise Keko]], v. 1975); [[Dimri i fundit]] (regj. [[Ibrahim Muçaj]] & [[Kristaq Mitro]], v. 1976); [[Gjeneral gramafoni|Gjeneral Gramafoni]] (regj. [[Viktor Gjika]], v. 1978); [[Koncert në vitin 1936|Koncert në vitin]] [[Koncert në vitin 1936|1936]] (regj. [[Saimir Kumbaro]], v. 1978); [[Një natë pa dritë]] (regj. [[Gëzim Erebara]], v. 1981); [[Hijet që mbetën pas|Hije që mbeten pas]] (regj. [[Esat Musliu]], v. 1985); [[Përrallë nga e kaluara]] (regj. [[Dhimitër Anagnosti]], v. 1987); [[Pranvera s'erdhi vetëm]] (regj. [[Piro Milkani]], v. 1988); [[Balada e Kurbinit]] (regj. [[Kujtim Çashku]], v. 1989). * '''Filma artistikë televizivë të retrospektivës:''' [[Udha e shkronjave|Udha e Shkronjave]] (regj. [[Vladimir Prifti]], v. 1988); [[Unë e dua Erën]] (regj. Albert Minga, v. 1990-1991). * '''Shfaqje filmash të animuar të retrospektivës:''' [[Zana dhe Miri]] (regj. [[Vlash Droboniku]], v. 1975); Zhgarravinat (regj. [[Bujar Kapexhiu]], v. 1978); Ilira (regj. Boris Ikonomi, v. 1982); Variacione mbi temën (regj. Sokol Xhahysa, v. 1986); Mundi që shkon kot (regj. Majlinda Agolli, v. 1988); Pipiruku në hambar (regj. [[Gëzim Qëndro|Gëzim Qendro]], v. 1988); Lëkura e luanit (regj. [[Gjin Varfi]], v. 1989); Talenti i babit (regj. Esperanca Ikonomi, v. 1989); Kush e meriton (regj. [[Xhovalin Delia]], v.1 989); Lufta për jetën (regj. [[Vlash Droboniku]], v. 1981); Bishti (regj. Tonin Vuksani, v. 1982); [[Dy Gosti|Dy gosti]] (regj. [[Gazmend Leka]], v. 1982); Fantazisti (regj. Stefan Taçi, v. 1990); Ëndrra që nuk vritet (regj. Robert Qafzezi, v. 1990); Vajza dhe mjellma (regj. [[Artur Muharremi]], v. 1990). == Filmat konkurrues në festival == === Filmat artistikë '''në konkurrim:''' === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[Plumbi prej plasteline]] |[[Artan Minarolli]] & [[Petrit Ruka]] |1994-1995 |- |2 |[[Vdekja e kalit]] |[[Saimir Kumbaro]] |1992 |- |3 |[[Vazhdojmë me Beethovenin|Vazhdojmë me Beethoven]] |[[Spartak Pecani]] |1994-1995 |- |4 |[[Përdhunuesit (film)|Përdhunuesit]] |[[Spartak Pecani]] |1994 |- |5 |[[Nekrologji]] |[[Fatmir Koçi]] |1993-1994 |- |6 |[[Dashuria e fundit]] |[[Gjergj Xhuvani]] |1994-1995 |- |7 |[[Zëmra e nënës|Zemra e nënës]] |[[Besnik Bisha]] |1995 |- |8 |[[Pak freskët sonte|Pak freskët sonte (TV)]] |[[Arian Çuliqi]] |1994 |- |9 |Era e mollës (TV, Ulqin, Mali i Zi) |[[Emin Halili]] |1994 |} === Filmat e animuar '''në konkurrim:''' === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |Ujku, ujku |Artur Dauti |1992 |- |2 |Trëndafili magjik |Gjergj Kallmeti |1993 |- |3 |Gjigandi i vetmuar |Artur Dauti |1993 |- |4 |Djali dhe Ofi |[[Gjin Varfi]] |1993 |- |5 |Kumbar vdekja |Gjergj Kallmeti |1994 |- |6 |I vdekuri dhe i gjalli |Albert Malltezi |1994 |- |7 |Biba |[[Shaqir Veseli]] |1994 |- |8 |Gjëra që nuk ndryshojnë |Stefan Taçi |1993 |- |9 |Maratona e lavdisë |Sokol Xhahysa & Boris Ikonomi |1992 |} == Fituesit dhe çmime të tjera == === '''Filmi artistik - çmimet:''' === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kupa e Festivalit të 10-të: |- ! colspan="2" |Filmi artistik më i mirë: |- !Titulli: !Autor (regjia): |- |[[Zëmra e nënës|Zemra e nënës]] |[[Besnik Bisha]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmim për '''aktorin më të mirë''': |- !'''Aktori''': !Roli: !Filmi: |- |[[Timo Flloko]] |Agroni |[[Vdekja e kalit]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmim për '''aktorja më e mirë''': |- !'''Aktori''': !Roli: !Filmi: |- |[[Luiza Xhuvani]] |prostituta |[[Dashuria e fundit]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |'''Medalion për komponentë të veçantë të filmit:''' |- !Emri: !Medalion për: !Filmi: |- |[[Saimir Kumbaro]] |regji |[[Vdekja e kalit]] |- |Mihal Rama |drejtor i fotografisë |[[Plumbi prej plasteline]] |- |[[Arben Basha]] |skenografi |[[Vdekja e kalit]] |- |[[Gjergj Xhuvani]] |bashkëskenarist |[[Dashuria e fundit]] |- |[[Dhimitër Theodhori]] |piktor kostumesh |[[Nekrologji]] |- |Ilir Gjata |kolonën zanore |[[Plumbi prej plasteline]] |- |Neriman Furxhi |montazh |[[Vdekja e kalit]] |- |Arben Basha |piktor i dekorit |[[Dashuria e fundit]] |- |Ardit Gjebrea |muzikë filmi |[[Vazhdojmë me Beethovenin|Vazhdojmë me Beethoven]] |- |Dashamir Turku |grimieri më i mirë | |} === '''Filmi''' '''i animuar - çmimet:''' === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kupa e Festivalit të 10-të: |- ! colspan="2" |Filmi i animuar më i mirë: |- !Titulli: !Autorë: |- | rowspan="2" |Gjigandi i vetmuar |Valter File - skenar |- |Artur Dauti - regjia |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |'''Çmime për komponentë të veçantë të filmit të animuar:''' |- !Emri: !'''Çmim''' për: !Filmi: |- |[[Petrit Ruka]] |skenari më i mirë |I vdekuri dhe i gjalli |- |Artur Dauti |regjia më e mirë |Gjigandi i vetmuar; Ujku, ujku |} == Çmimet e karrierës në kinema == '''Kupa për personalitete të kinemasë.<ref name=":0" />''' Për herë të parë në historinë e festivaleve të filmit, përveç çmimeve të mëparshme (kupat për filmin dhe aktorët më të mirë, çmimet e veçanta për përbërësit kryesorë filmikë etj), në festivalin e 10-të, të vitit 1995, u dha edhe ''Kupa për karrierën'' (për regjisor dhe aktor).<ref name=":1" /> === Kupa e karrierës: === * '''[[Dhimitër Anagnosti]] - Regjisori i karrierës së filmit artistik;''' * '''[[Vlash Droboniku]] - Regjisori i karrierës së filmit të animuar;''' * '''[[Kadri Roshi]] - Aktori / aktorja e karrierës.''' == Shiko edhe == [[Festivali i Filmit Shqiptar]] == Referime == [[Kategoria:Festivali i Filmit Shqiptar]] 67ho0datrfhgf4th40t17pv6tbkf92j 0 28131 2940005 2939833 2026-04-10T18:38:50Z Gajtako 178569 Shtova informacion, paragrafë, lidhje 2940005 wikitext text/x-wiki '''Festivali i''' '''11-të i Filmit Shqiptar'''<ref>{{Cite book |last=Asqeri |first=Irini |title=Enciklopedi e filmit shqiptar (1904-2022) |publisher=Botimet Jozef |year=2005 |isbn=978-9928-940-44-5 |location=Durrës |pages=894-895 |language=sq}}</ref> u mbajt në [[Tiranë]], më [[23 prill|23]] - [[27 prill|27]] [[23 prill|prill]] [[2000]]. Emërtimi zyrtar: <u>FESTIVALI I</u> <u>NJËMBËDHJETË I FILMIT ARTISTIK, DOKUMENTAR E TË ANIMUAR SHQIPTAR.</u> Ky festival u organizua në kinema "Millenium 1", Teatri "Rubairat”, në [[Piramida e Tiranës|Qendrën Ndërkombëtare të Kulturës]] ([[Piramida e Tiranës|Piramida]]), salla "Dea" në [[Pallati i Kulturës|Pallatin e Kulturës]], [[Tirana|Tiranë]]. Në këtë festival konkurruan 10 filma artistikë, (prej të cilëve 5 filma artistikë televizivë), 26 filma dokumentarë (prej të cilëve 12 filma dokumentarë televizivë) dhe 14 filma të animuar. Në Festivalin e 11-të të Filmit u ribashkuan në konkurrim të tria kategoritë e filmit. Tre [[Festival i Filmit Shqiptar|festivalet]] e para të [[Festival i Filmit Shqiptar|filmit shqiptar]] kanë qenë të përvitshëm e të përbashkët për të gjitha gjinitë e filmit (artistik, dokumentar dhe i animuar), ndërsa nga [[Festival i Filmit Shqiptar|Festivali]] [[Festival i Filmit Shqiptar|i 4-t]] e deri në [[Festival i Filmit Shqiptar|Festivalin]] [[Festival i Filmit Shqiptar|e 9-të]] gjinia e filmit dokumentar ka konkurruar e ndarë nga gjinia e filmit artistik. Në këtë festival rikthehet në konkurrim ''kategoria e filmit dokumentar,'' sepse, festivali i 9-të i filmit dokumentar dhe të animuar nuk u zhvillua sipas radhës në 1992, kurse në [[Festivali i 10-të i Filmit Shqiptar|Festivalin e 10-të]] gjinia e filmit dokumentar, për efekt të mungesës së tyre, nuk u paraqit me asnjë produkt në këtë festival.<ref name=":0">{{Cite book |last=Papagjoni |first=Josif |title=Enciklopedi teatri & kinematografia shqiptare |publisher=Toena |year=2009 |isbn=9789994314560 |location=Tiranë |pages=132 |language=sq}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Festivali i 11-të i filmit shqiptar |- |Data: |22 - 27 prill |- |Viti: |2000 |- |Vendi: |Tiranë |- ! colspan="2" |'''Filma në konkurrim:''' |- |Artistikë: |10 |- |Dokumentarë: |26 |- |Të animuar: |14 |- | colspan="2" |'''Organizimi i shfaqjeve:''' |- | colspan="2" | * Teatri "Rubairat” * Kinema "Millenium 1" * [[Qendra Ndërkombëtare e Kulturës|QNK]] ([[Piramida e Tiranës|Piramida]]) * Salla "Dea" në [[Pallati i Kulturës|Pallatin e Kulturës]] |} Jashtë konkurrimit u dha shfaqja e filmit nga Kosova ''[[Rojet e mjegullës]]'' - regjisor [[Isa Qosja]], prodhim i [[Kosovafilmi|Kosovafilm]], viti 1987. == Filmat konkurrues në festival == === Filmat artistikë '''në konkurrim''': === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[Funeral Business|Funeral business]] |[[Gjergj Xhuvani]] |1999 |- |2 |[[Bolero]] |[[Besnik Bisha]] |1997 |- |3 |[[Tingujt e harresës]] (TV) |[[Leonard Bombaj]] & [[Alfred Trebicka]] |1996 |- |4 |[[Unë ti dhe Kasandra|Unë, ti dhe Kasandra]] (TV) |[[Ermira Gjata]] & [[Spartak Papadhimitri]] |1999 |- |5 |[[Valsi i ngrirë në Prishtinë]] (TV) |[[Bashkim Hoxha]] |1999 |- |6 |[[Porta Eva]] (TV) |Albert Minga |2000 |- |7 |[[Kolonel Bunker]] |[[Kujtim Çashku]] |1996 |- |8 |[[Një baba tepër]] (TV) |[[Arian Çuliqi|Arjan Çuliqi]] |2000 |- |9 |[[Nata (film)|Nata]] |[[Esat Musliu]] |1996 |- |10 |[[Dasma e Sakos]] |[[Vladimir Prifti]] |1998 |} === Filmat dokumentarë '''në konkurrim:''' === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |Dëshpërimisht (TV) |Irvin Muçaj & [[Ibrahim Muçaj]] |2000 |- |2 |Intervista |[[Anri Sala]] |1998 |- |3 |Publicity/Publicitet (TV) |[[Ylli Pepo]] |1998 |- |4 |Atje kam lindur, atje do vdes |[[Saimir Kumbaro]] |2000 |- |5 |Rrugët (pjesa e parë) (TV) |[[Mevlan Shanaj]] |1997 |- |6 |Primitiv në një qytetërim të ri-Ibrahim Kodra |[[Nexhati Tafa]] |2000 |- |7 |Shqiptarët (TV) |Bujar Kokonozi |1999 |- |8 |Tango (TV) |Julian Napoloni |2000 |- |9 |Funeral business in Venise |Mihal Rama |2000 |- |10 |Rekuiem Llogara '98 (TV) |Valter Qarri |1997 |- |11 |Kushëriri i ëngjëjve (TV) |[[Pali Kuke]] |1995 |- |12 |Kosovë, kujë e kushtrimit '99 (TV) |Edmond Topi |2000 |- |13 |Bora që bie në det (TV) |[[Ibrahim Muçaj]] & Irvin Muçaj |1999 |- |14 |Kur ikin korbat |[[Viktor Gjika]] |2000 |- |15 |Shembja e idhujve |[[Kujtim Gjonaj]] |1993 |- |16 |Tirana ‘96 |[[Gjergj Xhuvani]] |1996 |- |17 |Të bekuarit |[[Vladimir Prifti]] |2000 |- |18 |Butrinti i gjallë-Kadri Roshi |[[Petrit Ruka]] |1998 |- |19 |Dora d'Istria |[[Donika Muçi]] |1998 |- |20 |Mall (TV) |Flamur Shenaj |1999 |- |21 |O jeto! (TV) |[[Dhimitër Gjoka]] |1998 |- |22 |Të zhdukurit |[[Esat Musliu]] |1995 |- |23 |Superballkan |[[Fatmir Koçi]] |1998 |- |24 |Dijetari |[[Halil Kamberi]] |1998 |- |25 |Lojbotash (TV) |[[Pluton Vasi]] |1999 |- |26 |Lotët e Kosovës |[[Kujtim Çashku]] |1999 |} === Filmat e animuar '''në konkurrim:''' === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |Sipas kapeles kokën |[[Shaqir Veseli]] |1997 |- |2 |“3 në 1" |Blerta Xhomo |2000 |- |3 |Balada e druvarit plak |Rikarda Nova & Ergys Faja |1997 |- |4 |Loja e djallit |Rikarda Nova & Ergys Faja |1997 |- |5 |Bashkë me perëndimin e diellit |Artur Dauti |1996 |- |6 |Marioneta |Artur Dauti |1995 |- |7 |Rimodelim |Stefan Taçi |2000 |- |8 |Sizifiane |Stefan Taçi |1996 |- |9 |Ekstremistët |[[Gjin Varfi]] |1994 |- |10 |Ndodh edhe kështu |[[Gjin Varfi]] |1996 |- |11 |Dashuri në katër stinë |[[Artan Maku]] |1997 |- |12 |Fotografitë |[[Artan Maku]] |1998 |- |13 |Lojë e përjetshme |Albert Malltezi |1997 |- |14 |Kapricio |Albert Malltezi |1999 |} == Fituesit dhe çmime të tjera == === Filmi artistik - çmimet: === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kupa e Festivalit të 11-të: |- ! colspan="2" |Filmi artistik më i mirë: |- !Titulli: !Autor (regjia): |- |[[Kolonel Bunker]] |[[Kujtim Çashku]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmim për '''aktorin më të mirë''': |- !'''Aktori''': !Roli: !Filmi: |- |[[Ndriçim Xhepa]] |Alush Beu |[[Dasma e Sakos]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmim për '''aktorja më e mirë''': |- !'''Aktori''': !Roli: !Filmi: |- |[[Anila Bisha]] |Ina |[[Porta Eva]] |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |Çmim për '''regjisorin më të mirë''': |- !'''Regjisori''': !Filmi: |- |Albert Minga |[[Porta Eva]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |'''Medalion për komponentë të veçantë të filmit:''' |- !Emri: !Medalion për: !Filmi: |- |[[Arben Basha]] & [[Ilia Xhokaxhi]] |skenografi |[[Dasma e Sakos]] |- |[[Afrim Spahiu]] |kameraman |[[Rojet e mjegullës]] |- |[[Vath Koreshi]] |skenar |[[Dasma e Sakos]] |- |[[Aleksandër Peçi (kompozitor)|Aleksandër Peçi]] |muzikë filmi |[[Dasma e Sakos]] |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |Çmim special për filmin: |- !'''Filmi:''' !'''Regjisori''': |- |[[Funeral Business|Funeral business]] |[[Gjergj Xhuvani]] |} === '''Filmi dokumentar - çmimet:''' === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kupa e Festivalit të 11-të: |- ! colspan="2" |Filmi '''dokumentar''' më i mirë: |- !Titulli: !Autorë: |- |Intervista |[[Anri Sala]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmime për komponentë të veçantë të filmit: |- !Emri: !Çmim për: !Filmi: |- |[[Pluton Vasi]] |skenari më i mirë |Lojbotash (TV) |- |Bujar Kokonozi |drejtor fotografie & regjia |Shqiptarët (TV) |} === Filmi i animuar - çmimet: === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kupa e Festivalit të 11-të: |- ! colspan="2" |Filmi '''i animuar''' më i mirë: |- !Titulli: !Autorë (skenari & regjia): |- |Rimodelim |Stefan Taçi |- |Balada e druvarit plak |[[Vllasova Musta]]; Rikarda Nova & Ergys Faja |} == Çmimet e karrierës në kinema == '''Kupa për personalitete të kinemasë.''' ''Kupa për karrierën'' (për regjisor dhe aktor) është edicioni i dytë që u nda si çmim. Për herë të parë në historinë e festivaleve të filmit, kjo Kupë u dha në [[Festivali i 10-të i Filmit Shqiptar|Festivalin e 10-të]], të vitit 1995, përveç çmimeve të mëparshme (kupat për filmin dhe aktorët më të mirë, çmimet e veçanta për përbërësit kryesorë filmikë etj).<ref name=":0" /> === Kupa e karrierës: === * '''[[Kristaq Dhamo]] - Regjisori i karrierës së filmit artistik;''' * '''[[Sulejman Pitarka]] - Aktori / aktorja e karrierës.''' == Shiko edhe == * [[Festivali i Filmit Shqiptar]] == Referime == [[Kategoria:Festivali i Filmit Shqiptar]] 98427k8891geucoi473m6kt7xqj2xyf 2940006 2940005 2026-04-10T18:51:09Z Gajtako 178569 Shtova informacion 2940006 wikitext text/x-wiki '''Festivali i''' '''11-të i Filmit Shqiptar'''<ref>{{Cite book |last=Asqeri |first=Irini |title=Enciklopedi e filmit shqiptar (1904-2022) |publisher=Botimet Jozef |year=2005 |isbn=978-9928-940-44-5 |location=Durrës |pages=894-895 |language=sq}}</ref> u mbajt në [[Tiranë]], më [[23 prill|23]] - [[27 prill|27]] [[23 prill|prill]] [[2000]]. Emërtimi zyrtar: <u>FESTIVALI I</u> <u>NJËMBËDHJETË I FILMIT ARTISTIK, DOKUMENTAR E TË ANIMUAR SHQIPTAR.</u> Ky festival u organizua në kinema "Millenium 1", Teatri "Rubairat”, në [[Piramida e Tiranës|Qendrën Ndërkombëtare të Kulturës]] ([[Piramida e Tiranës|Piramida]]), salla "Dea" në [[Pallati i Kulturës|Pallatin e Kulturës]], [[Tirana|Tiranë]]. Në këtë festival konkurruan 10 filma artistikë, (prej të cilëve 5 filma artistikë televizivë), 26 filma dokumentarë (prej të cilëve 12 filma dokumentarë televizivë) dhe 14 filma të animuar. Në Festivalin e 11-të të Filmit u ribashkuan në konkurrim të tria kategoritë e filmit. Tre [[Festival i Filmit Shqiptar|festivalet]] e para të [[Festival i Filmit Shqiptar|filmit shqiptar]] kanë qenë të përvitshëm e të përbashkët për të gjitha gjinitë e filmit (artistik, dokumentar dhe i animuar), ndërsa nga [[Festival i Filmit Shqiptar|Festivali]] [[Festival i Filmit Shqiptar|i 4-t]] e deri në [[Festival i Filmit Shqiptar|Festivalin]] [[Festival i Filmit Shqiptar|e 9-të]] gjinia e filmit dokumentar ka konkurruar e ndarë nga gjinia e filmit artistik. Në këtë festival rikthehet në konkurrim ''kategoria e filmit dokumentar,'' sepse, festivali i 9-të i filmit dokumentar dhe të animuar nuk u zhvillua sipas radhës në 1992, kurse në [[Festivali i 10-të i Filmit Shqiptar|Festivalin e 10-të]] gjinia e filmit dokumentar, për efekt të mungesës së tyre, nuk u paraqit me asnjë produkt në këtë festival.<ref name=":0">{{Cite book |last=Papagjoni |first=Josif |title=Enciklopedi teatri & kinematografia shqiptare |publisher=Toena |year=2009 |isbn=9789994314560 |location=Tiranë |pages=132 |language=sq}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Festivali i 11-të i filmit shqiptar |- |Data: |22 - 27 prill |- |Viti: |2000 |- |Vendi: |Tiranë |- ! colspan="2" |'''Filma në konkurrim:''' |- |Artistikë: |10 |- |Dokumentarë: |26 |- |Të animuar: |14 |- | colspan="2" |'''Organizimi i shfaqjeve:''' |- | colspan="2" | * Teatri "Rubairat” * Kinema "Millenium 1" * [[Qendra Ndërkombëtare e Kulturës|QNK]] ([[Piramida e Tiranës|Piramida]]) * Salla "Dea" në [[Pallati i Kulturës|Pallatin e Kulturës]] |} Jashtë konkurrimit u dha shfaqja e filmit nga Kosova ''[[Rojet e mjegullës]]'' - regjisor [[Isa Qosja]], prodhim i [[Kosovafilmi|Kosovafilm]], viti 1987. Ditët e organizimit u publikua një gazetë speciale e Festivalit ''Fest-Film 2000'', me 4 numra të ndryshëm. == Filmat konkurrues në festival == === Filmat artistikë '''në konkurrim''': === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[Funeral Business|Funeral business]] |[[Gjergj Xhuvani]] |1999 |- |2 |[[Bolero]] |[[Besnik Bisha]] |1997 |- |3 |[[Tingujt e harresës]] (TV) |[[Leonard Bombaj]] & [[Alfred Trebicka]] |1996 |- |4 |[[Unë ti dhe Kasandra|Unë, ti dhe Kasandra]] (TV) |[[Ermira Gjata]] & [[Spartak Papadhimitri]] |1999 |- |5 |[[Valsi i ngrirë në Prishtinë]] (TV) |[[Bashkim Hoxha]] |1999 |- |6 |[[Porta Eva]] (TV) |Albert Minga |2000 |- |7 |[[Kolonel Bunker]] |[[Kujtim Çashku]] |1996 |- |8 |[[Një baba tepër]] (TV) |[[Arian Çuliqi|Arjan Çuliqi]] |2000 |- |9 |[[Nata (film)|Nata]] |[[Esat Musliu]] |1996 |- |10 |[[Dasma e Sakos]] |[[Vladimir Prifti]] |1998 |} === Filmat dokumentarë '''në konkurrim:''' === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |Dëshpërimisht (TV) |Irvin Muçaj & [[Ibrahim Muçaj]] |2000 |- |2 |Intervista |[[Anri Sala]] |1998 |- |3 |Publicity/Publicitet (TV) |[[Ylli Pepo]] |1998 |- |4 |Atje kam lindur, atje do vdes |[[Saimir Kumbaro]] |2000 |- |5 |Rrugët (pjesa e parë) (TV) |[[Mevlan Shanaj]] |1997 |- |6 |Primitiv në një qytetërim të ri-Ibrahim Kodra |[[Nexhati Tafa]] |2000 |- |7 |Shqiptarët (TV) |Bujar Kokonozi |1999 |- |8 |Tango (TV) |Julian Napoloni |2000 |- |9 |Funeral business in Venise |Mihal Rama |2000 |- |10 |Rekuiem Llogara '98 (TV) |Valter Qarri |1997 |- |11 |Kushëriri i ëngjëjve (TV) |[[Pali Kuke]] |1995 |- |12 |Kosovë, kujë e kushtrimit '99 (TV) |Edmond Topi |2000 |- |13 |Bora që bie në det (TV) |[[Ibrahim Muçaj]] & Irvin Muçaj |1999 |- |14 |Kur ikin korbat |[[Viktor Gjika]] |2000 |- |15 |Shembja e idhujve |[[Kujtim Gjonaj]] |1993 |- |16 |Tirana ‘96 |[[Gjergj Xhuvani]] |1996 |- |17 |Të bekuarit |[[Vladimir Prifti]] |2000 |- |18 |Butrinti i gjallë-Kadri Roshi |[[Petrit Ruka]] |1998 |- |19 |Dora d'Istria |[[Donika Muçi]] |1998 |- |20 |Mall (TV) |Flamur Shenaj |1999 |- |21 |O jeto! (TV) |[[Dhimitër Gjoka]] |1998 |- |22 |Të zhdukurit |[[Esat Musliu]] |1995 |- |23 |Superballkan |[[Fatmir Koçi]] |1998 |- |24 |Dijetari |[[Halil Kamberi]] |1998 |- |25 |Lojbotash (TV) |[[Pluton Vasi]] |1999 |- |26 |Lotët e Kosovës |[[Kujtim Çashku]] |1999 |} === Filmat e animuar '''në konkurrim:''' === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |Sipas kapeles kokën |[[Shaqir Veseli]] |1997 |- |2 |“3 në 1" |Blerta Xhomo |2000 |- |3 |Balada e druvarit plak |Rikarda Nova & Ergys Faja |1997 |- |4 |Loja e djallit |Rikarda Nova & Ergys Faja |1997 |- |5 |Bashkë me perëndimin e diellit |Artur Dauti |1996 |- |6 |Marioneta |Artur Dauti |1995 |- |7 |Rimodelim |Stefan Taçi |2000 |- |8 |Sizifiane |Stefan Taçi |1996 |- |9 |Ekstremistët |[[Gjin Varfi]] |1994 |- |10 |Ndodh edhe kështu |[[Gjin Varfi]] |1996 |- |11 |Dashuri në katër stinë |[[Artan Maku]] |1997 |- |12 |Fotografitë |[[Artan Maku]] |1998 |- |13 |Lojë e përjetshme |Albert Malltezi |1997 |- |14 |Kapricio |Albert Malltezi |1999 |} == Fituesit dhe çmime të tjera == === Filmi artistik - çmimet: === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kupa e Festivalit të 11-të: |- ! colspan="2" |Filmi artistik më i mirë: |- !Titulli: !Autor (regjia): |- |[[Kolonel Bunker]] |[[Kujtim Çashku]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmim për '''aktorin më të mirë''': |- !'''Aktori''': !Roli: !Filmi: |- |[[Ndriçim Xhepa]] |Alush Beu |[[Dasma e Sakos]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmim për '''aktorja më e mirë''': |- !'''Aktori''': !Roli: !Filmi: |- |[[Anila Bisha]] |Ina |[[Porta Eva]] |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |Çmim për '''regjisorin më të mirë''': |- !'''Regjisori''': !Filmi: |- |Albert Minga |[[Porta Eva]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |'''Medalion për komponentë të veçantë të filmit:''' |- !Emri: !Medalion për: !Filmi: |- |[[Arben Basha]] & [[Ilia Xhokaxhi]] |skenografi |[[Dasma e Sakos]] |- |[[Afrim Spahiu]] |kameraman |[[Rojet e mjegullës]] |- |[[Vath Koreshi]] |skenar |[[Dasma e Sakos]] |- |[[Aleksandër Peçi (kompozitor)|Aleksandër Peçi]] |muzikë filmi |[[Dasma e Sakos]] |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |Çmim special për filmin: |- !'''Filmi:''' !'''Regjisori''': |- |[[Funeral Business|Funeral business]] |[[Gjergj Xhuvani]] |} === '''Filmi dokumentar - çmimet:''' === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kupa e Festivalit të 11-të: |- ! colspan="2" |Filmi '''dokumentar''' më i mirë: |- !Titulli: !Autorë: |- |Intervista |[[Anri Sala]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmime për komponentë të veçantë të filmit: |- !Emri: !Çmim për: !Filmi: |- |[[Pluton Vasi]] |skenari më i mirë |Lojbotash (TV) |- |Bujar Kokonozi |drejtor fotografie & regjia |Shqiptarët (TV) |} === Filmi i animuar - çmimet: === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kupa e Festivalit të 11-të: |- ! colspan="2" |Filmi '''i animuar''' më i mirë: |- !Titulli: !Autorë (skenari & regjia): |- |Rimodelim |Stefan Taçi |- |Balada e druvarit plak |[[Vllasova Musta]]; Rikarda Nova & Ergys Faja |} == Çmimet e karrierës në kinema == '''Kupa për personalitete të kinemasë.''' ''Kupa për karrierën'' (për regjisor dhe aktor) është edicioni i dytë që u nda si çmim. Për herë të parë në historinë e festivaleve të filmit, kjo Kupë u dha në [[Festivali i 10-të i Filmit Shqiptar|Festivalin e 10-të]], të vitit 1995, përveç çmimeve të mëparshme (kupat për filmin dhe aktorët më të mirë, çmimet e veçanta për përbërësit kryesorë filmikë etj).<ref name=":0" /> === Kupa e karrierës: === * '''[[Kristaq Dhamo]] - Regjisori i karrierës së filmit artistik;''' * '''[[Sulejman Pitarka]] - Aktori / aktorja e karrierës.''' == Shiko edhe == * [[Festivali i Filmit Shqiptar]] == Referime == [[Kategoria:Festivali i Filmit Shqiptar]] koitilo9vlt47a2vpmrimkeoorx6s5j 0 38212 2939975 2939902 2026-04-10T14:32:53Z Shqiperia2000 65435 /* Lidhje të jashtme */ 2939975 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Milano | official_name = Comune di Milano | native_name = ''Milano'' ([[Gjuha italiane|italisht]])<br />''Milan'' ([[Dialekti milanez|milanisht]]) | settlement_type = [[Komuna (Itali)|Komunë]] | image_flag = Flag of Milan.svg | flag_link = Flamuri i Milanos | image_shield = CoA Città di Milano.svg | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/3/2 | total_width = 290 | align = center | caption_align = center | image1 = Milan_skyline_skyscrapers_of_Porta_Nuova_business_district_(cropped).jpg | caption1 = Pamje panoramike e Milanos me zonën e biznesit të Porta Nuovës. | image2 = Milan - Scala - Facade.jpg | caption2 = La Skala | image3 = Milan Cathedral from Piazza del Duomo.jpg | caption3 = Katedralja | image4 = Inside Arcade Galleria Vittorio EmanueleII Milan.jpg | caption4 = Galeria Viktori Emanueli II | image5 = Milano Castello Sforzesco Südostseite 12.jpg | caption5 = Kalaja Sforza | image6 = Milano Arco della Pace von Süden 2.jpg | caption6 = Porta Sempione | image7 = Front portico of Stazione Centrale, Milan.jpg | caption7 = Milano Qendror | image8 = Basilica of San Carlo al Corso (26512277809).jpg | caption8 = Bazilika Shën Karlo al Korso }} | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|45|28|1|N|9|11|24|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = {{flagicon|ITA}} [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Lombardia]] | subdivision_type2 = [[Qytetet metropolitane të Italisë|Qyteti metropolitan]] | subdivision_name2 = [[Qyteti metropolitan i Milanos|Milano]] (MI) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Giuseppe Sala]] | elevation_m = 122 | area_total_km2 = 181.67 | population_total = 1407444 | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_density_km2 = auto | population_demonym = milanezë | blank_name = Shenjti mbrojtës | blank_info = Shën Ambrozi | blank1_name = Dita festive | blank1_info = 7 dhjetor | timezone1 = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | website = [https://www.comune.milano.it/ Faqja zyrtare] }} ''Milano'' (milanisht: ''Milan'') është një [[qytet]] dhe [[Komuna (Itali)|komunë]] në [[Italia|Italinë]] veriore, kryeqendra e rajonit [[Lombardia]] dhe e Qytetit metropolitan të Milanos. Është qyteti i dytë i Italisë për popullsi dhe qendra kryesore financiare, tregtare e ekonomike e vendit.<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/place/Milan-Italy ''Milan''], ''Encyclopaedia Britannica''. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Sipas të dhënave zyrtare të Komunës së Milanos, më 31 dhjetor 2024 qyteti kishte 1.407.444 banorë.<ref name="pop2024">[https://dati.comune.milano.it/web/portale-del-dato/w/andamento-della-popolazione-2014-2024 ''Andamento della popolazione 2014–2024''], Comune di Milano. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Gjeografia == Milano ndodhet në pjesën perëndimore të [[Lugina e Padanisë|Luginës së Padanisë]], në zemër të Lombardisë. Territori komunal shtrihet në 181,67 km² dhe qyteti ka një lartësi të përafërt prej 122 m mbi nivelin e detit.<ref name="pop2024" /><ref name="territorio">[https://www.cittametropolitana.mi.it/export/sites/default/portale/territorio/comuni/Milano/ ''Comune di Milano''], Città metropolitana di Milano. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Historia == Historia e Milanos nis si vendbanim i themeluar nga galët rreth shekullit VI p.e.s.; më vonë ai u bë kryeqendra e fisit kelt të insubrëve. Në vitin 222 p.e.s. qyteti, atëherë i njohur si ''Mediolanum'', u pushtua nga romakët.<ref name="historia">[https://www.britannica.com/place/Milan-Italy/History ''History of Milan''], ''Encyclopaedia Britannica''. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Në epokën romake Milano fitoi peshë politike dhe ekonomike të madhe. Në shekullin III të erës sonë, pas riorganizimit të perandorisë nga Diokleciani, qyteti u bë rezidencë dhe qendër kryesore administrative e perandorit në Perëndim.<ref name="historia" /> Emri i qytetit lidhet edhe me [[Edikti i Milanos|Ediktin e Milanos]] të vitit 313, marrëveshje që vendosi tolerancën fetare për krishterimin në Perandorinë Romake.<ref name="edict">[https://www.britannica.com/topic/Edict-of-Milan ''Edict of Milan''], ''Encyclopaedia Britannica''. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Në Mesjetë Milano u shndërrua në një komunë të fuqishme dhe më pas në një nga qendrat më të rëndësishme politike të Lombardisë. Në shekujt XIII–XV qyteti kaloi nën sundimin e [[Visconti]]ve dhe më pas të [[Sforca|Sforcave]], periudhë në të cilën njohu një lulëzim të madh ekonomik e kulturor dhe u bë një nga qendrat kryesore të [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="historia" /> Pas periudhave franceze dhe habsburgase, Milano u përfshi në shtetin italian në shekullin XIX dhe më vonë u zhvillua si qendra më e madhe industriale, financiare dhe kulturore e Italisë moderne.<ref name="britannica" /> == Demografia == Më 31 dhjetor 2024 popullsia rezidente e Milanos ishte 1.407.444 banorë.<ref name="pop2024" /> Në dhjetëvjeçarin 2014–2024 popullsia e qytetit u rrit me 4,2%, ndërsa pesha e banorëve me shtetësi të huaj arriti në 21,4% të popullsisë totale.<ref name="pop2024" /> == Ekonomia == Milano konsiderohet qendra kryesore financiare e Italisë dhe qyteti i saj më i pasur në planin ekonomik. Sipas Britannicës, ai është qyteti më i rëndësishëm italian për financën, prodhimin dhe tregtinë.<ref name="britannica" /> Në qytet ndodhen seli të institucioneve financiare, të industrive të mëdha, të medias dhe të modës, çka e bën atë një nga nyjat ekonomike më të rëndësishme të Evropës jugore.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Milano është një nga qendrat më të rëndësishme artistike dhe kulturore të Italisë. Monumenti më i njohur i qytetit është ''Katedralja e Milanos'', e paraqitur nga faqja zyrtare si simbol i qytetit dhe e kushtuar Shën Marisë Nascente.<ref name="duomo">[https://www.duomomilano.it/ ''Duomo di Milano''], Veneranda Fabbrica del Duomo di Milano. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Midis monumenteve dhe hapësirave më të njohura të qytetit janë edhe ''Kështjella Sforcesko'', ''Galeria Viktor Emanueli II'' dhe qendra historike e qytetit.<ref name="britannica" /> Një nga sitet më të rëndësishme kulturore është ''Kisha dhe manastiri dominikan i Shën Marisë së Hireve'', ku ndodhet edhe ''Darka e Fundit'' e [[Leonardo da Vinçi|Leonardo da Vinçit]]. UNESCO e paraqet këtë kompleks si një vepër me vlerë universale të jashtëzakonshme, të lidhur pazgjidhshmërisht me pikturën e Leonardos.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/93/ ''Church and Dominican Convent of Santa Maria delle Grazie with “The Last Supper” by Leonardo da Vinci''], UNESCO World Heritage Centre. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Milano është gjithashtu i njohur për ''Teatrin alla Scala'', një nga teatrot e operës më të famshëm në botë. Faqja zyrtare e teatrit kujton se ai u themelua për të zëvendësuar Teatrin Dukal të shkatërruar nga zjarri dhe u hap në vitin 1778.<ref name="scala">[https://www.teatroallascala.org/en/the-theater/history.html ''History''], Teatro alla Scala. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Milano është një nga qendrat më të mëdha universitare të Italisë. [[Universiteti i Milanos|Universiteti i Milanos]] u themelua zyrtarisht më 8 dhjetor 1924, sipas vetë universitetit, dhe sot është një nga institucionet akademike më të mëdha të vendit.<ref name="unimi">[https://www.unimi.it/en/university/la-statale/our-heritage-our-future/hundred-years-life-university-milan ''A hundred years in the life of the University of Milan''], Università degli Studi di Milano. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Në qytet ndodhet gjithashtu [[Universiteti Bocconi|Universiteti Bokoni]], i themeluar në vitin 1902 dhe i njohur si institucioni i parë italian i arsimit të lartë që dha diploma në ekonomi.<ref name="bocconi">[https://www.unibocconi.it/en/about-us/history ''History''], Bocconi University. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Transporti == Milano është nyja më e rëndësishme e transportit në Italinë veriore. Sistemi i transportit urban përfshin pesë linja metroje — M1, M2, M3, M4 dhe M5 — që lidhin qytetin me periferinë dhe me zonën përreth.<ref name="metro">[https://www.yesmilano.it/metro-tram-e-bus ''Metro, Tram e Bus a Milano''], YesMilano. Qasur më 10 prill 2026.</ref> ATM publikon gjithashtu hartat zyrtare të rrjetit të metrosë, tramvajit, autobusëve dhe hekurudhave suburbane.<ref name="atm">[https://www.atm.it/it/AltriServizi/Trasporto/Pagine/Mappe.aspx ''Mappe''], ATM. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Qyteti shërbehet nga sistemi aeroportual i Milanos, i përbërë kryesisht nga [[Aeroporti i Malpensës|Malpensa]] dhe [[Aeroporti i Linates|Linate]]. Sipas SEA-s, në vitin 2024 në aeroportet e Milanos kaluan gjithsej 39,3 milion pasagjerë.<ref name="sea">[https://milanairports.com/it/relazione-finanziaria-annuale-2024 ''Relazione Finanziaria Annuale 2024''], SEA. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është ''Shën Ambrozi''. Festa e tij kremtohet më 7 dhjetor dhe është një nga datat më të rëndësishme të jetës qytetare milaneze.<ref name="santambrogio">[https://www.italia.it/it/lombardia/milano/cosa-fare/festa-di-sant-ambrogio-a-milano-storia-eventi ''Tutto su Sant’Ambrogio, il Patrono di Milano''], Italia.it. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Italia.it dhe faqja e Bazilikës së Shën Ambrozit e paraqesin figurën e Ambrozit si themelore për identitetin shpirtëror dhe qytetar të Milanos.<ref name="santambrogio" /><ref name="basilica">[https://www.basilicasantambrogio.it/basilica ''Basilica''], Basilica di Sant'Ambrogio. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Po më 7 dhjetor zhvillohen tradicionalisht edhe hapja e sezonit të ''Teatrit alla Scala'' dhe aktivitetet qytetare të lidhura me festën e Shën Ambrozit.<ref name="santambrogio" /><ref name="scala" /> == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * {{Commonscat|Milan|Milano}} * [https://www.comune.milano.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Milanos] * [https://www.yesmilano.it/ Faqja turistike zyrtare] * [https://www.duomomilano.it/ Faqja zyrtare e Katedrales së Milanos] [[Kategoria:Qytete në Itali]] 8wecy14upg349jzfbjh3sqo7t7y7kuu 14 41849 2939997 2047209 2026-04-10T15:37:39Z ~2026-22120-03 186016 Shtova kishat ungjillore protestante ne Gjakove 2939997 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Ndërtime dhe struktura fetare në Kosovë]] [[Kategoria:Krishtërimi në Kosovë]] [[Kategoria:Sistemi publik në Kosovë]] '''Kisha Ungjillore-Protestante në Gjakovë 7''' cukwqjpjddr845stmt4efe7ro4h1i99 0 42777 2940070 2401760 2026-04-11T06:11:48Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Vaksina]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2940070 wikitext text/x-wiki '''Vaksina''' është një suspenzion i një agjenti infektiv (për shembull virus) ose i pjesëve të tij. Suspenzioni jepet (zakonisht me injeksion) në mënyrë që të japë rezistencë ose imunitet ndaj agjentit infektiv. Tani janë duke u studiuar dhe zhvilluar lloje të tjera vaksinash si ato terapeutike. Vaksinat terapeutike mund të ndihmojnë në luftën ndaj [[HIV]]-it. Zbulimi i vaksinës është bërë nga një mjek anglez Edward Jenner (1749-1823) i cili kishte vene re se fshatarët merrnin linë e lopëve,por ata mbeteshin imunitar ndaj lisë njerëzore,një sëmundje që vrau shumë njerëz në atë kohë. Jenner mendoi se lia e lopëve u jepte njerëzve imunitet ndaj asaj njerëzore,dhe për të vërtetuar këtë hipotezë,ai i injektoi një djaloshi lëngun e një pucre lia nga ajo e lopëve.Pas dy muajsh kur djali u shërua,ai i injektoi atij përmbajtjen e një pucre të lisë së vertetë dhe vëreu se djali mbetej imun ndaj saj. Kjo praktikë u përdor edhe më vonë kundër sëmundjeve të tjera dhe mori emrin Vaksine. Vaksinat sot përdoren kundër shumë sëmundjeve siç janë poliomeliti,tetanosi etj.Disa vaksina si ajo e fruthit japin një imunitet të përhershëm,e disa të tjera si ajo e tifos japin një imunitet i cili zgjat vetëm disa muaj.Vaksinat japin imunitet aktiv pasi antitrupat prodhohen nga subjekti i injektuar. [[Kategoria:Mjekësi]] [[Kategoria:Vaksina]] lx9hqglkejqjhacvxqtqpocxx20rjch 2940072 2940070 2026-04-11T06:12:41Z Leutrim.P 113691 2940072 wikitext text/x-wiki '''Vaksina''' është një suspenzion i një agjenti infektiv (për shembull virus) ose i pjesëve të tij. Suspenzioni jepet (zakonisht me injeksion) në mënyrë që të japë rezistencë ose imunitet ndaj agjentit infektiv. Tani janë duke u studiuar dhe zhvilluar lloje të tjera vaksinash si ato terapeutike. Vaksinat terapeutike mund të ndihmojnë në luftën ndaj [[HIV]]-it. Zbulimi i vaksinës është bërë nga një mjek anglez Edward Jenner (1749-1823) i cili kishte vene re se fshatarët merrnin linë e lopëve,por ata mbeteshin imunitar ndaj lisë njerëzore,një sëmundje që vrau shumë njerëz në atë kohë. Jenner mendoi se lia e lopëve u jepte njerëzve imunitet ndaj asaj njerëzore,dhe për të vërtetuar këtë hipotezë,ai i injektoi një djaloshi lëngun e një pucre lia nga ajo e lopëve.Pas dy muajsh kur djali u shërua,ai i injektoi atij përmbajtjen e një pucre të lisë së vertetë dhe vëreu se djali mbetej imun ndaj saj. Kjo praktikë u përdor edhe më vonë kundër sëmundjeve të tjera dhe mori emrin Vaksine. Vaksinat sot përdoren kundër shumë sëmundjeve siç janë poliomeliti,tetanosi etj.Disa vaksina si ajo e fruthit japin një imunitet të përhershëm,e disa të tjera si ajo e tifos japin një imunitet i cili zgjat vetëm disa muaj.Vaksinat japin imunitet aktiv pasi antitrupat prodhohen nga subjekti i injektuar. == Shiko edhe == * [[Vaksina kundër lisë]] * [[Virusi]] * [[Bakteri]] == Burime == [[Kategoria:Mjekësi]] [[Kategoria:Vaksina]] bk9r8yuxkm7o4gq3hntr9aetqwuug6c 0 43522 2939957 2694317 2026-04-10T14:01:39Z Velocitas34 161876 2939957 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | header color = #000000 | writing color = #296ed6 | clubname = KS Luftëtari | image = Luftetari2.jpg | fullname = Klubi Futbollit Luftëtari Gjirokastër | nickname = Bluzinjtë | short name = Luftëtari | founded = {{Start date and age|df=yes|1929|3|13}}<br/> (si ''Shqiponja Gjirokastër'') | ground = Stadiumi i Gjirokastrës | capacity = 8,400 | owntitle = Owners | owner = [[Rrethi i Gjirokastrës]] (100%) | chrtitle = Administrator | chairman = Bashkia Gjirokastër | coach = [[Edmond Dalipi]] | sport director = | league = – | season = 2019/20 | position = [[Kategoria Superiore]], Vendi i 10-t (bie poshtë Kategorisë) | pattern_la1 = _navyshoulders | pattern_b1 = _3blackstripes | pattern_ra1 = _navyshoulders | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 000000 | body1 = 000b60 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _blueborder | pattern_b2 = _luf1718a | pattern_ra2 = _blueborder | pattern_sh2 = _ | pattern_so2 = | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = Ffffff | shorts2 = Ffffff | socks2 = ffffff| | dissolved = {{Start date and age|df=yes|2020|9|29}} | upright = 0.7 }} '''Klubi Futbollit Luftëtari''', ''KF Luftëtari'', ishte një klub futbolli nga [[Gjirokastra]] që u krijua më [[13 mars]] të vitit [[1930]]. Në 2016-ën ishte pjesë për herë të parë në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore]], duke u ngjitur si kampione e [[Kategoria e Parë|Kategorisë së Parë]] me anë të fitores me 11-metërsha 11-10 ndaj [[KS Korabi|Korabit]]. Në sezonin 2017-18, Luftëtari ishte surpriza e këtij kampionati, duke arritur në vendin e 3-t. == Stadiumi == KS Luftëtari i luan ndeshjet në stadiumin "Gjirokastra" që është ndërtuar në vitin 1973. Në vitin 2009 u bë rikonstruksioni i stadiumit Gjirokastra me një fond të bashkisë Gjirokastër, FSHF dhe donatorëve të Luftëtarit. Stadiumi mori një pamje moderne. Stadiumi ka një kapacitet prej 9000 spektatoresh. == Sukseset == KS Luftëtari është klubi më i suksesshëm i Kategorisë së Parë të cilën e ka fituar 7 herë, por nuk ka fituar asnjëherë Superligën ose Kupën e Shqipërisë. == Lojtarë të famshëm == Nga lista e lojtarëve të njohur që kanë luajtur në KS Luftëtari është [[Sefedin Braho]]. Altin Haxhi Lefter Millo si dhe emra te tjere te koheve te fundit si Kristal Abazaj Dejvi Bregu. == Lidhje të jashtme == * [[AlbSoccer (Amëza)|AlbSoccer]] * [http://www.freewebs.com/albsoccer/ në rrjetë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604031453/http://www.freewebs.com/albsoccer/ |date=4 qershor 2010 }} {{FSHF}} [[Kategoria:Klube futbolli në Shqipëri|Luftëtari]] [[Kategoria:Sporti në Gjirokastër]] fxx4v4ezn3ejr384uxog0z4asg23iap 0 59276 2939949 2939943 2026-04-10T12:46:31Z Shqiperia2000 65435 2939949 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Map Region of Toscana.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} }} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: [[Firencia|Firence]], [[Areco]], [[Grosseto|Groseto]], [[Livorno]], [[Luka]], [[Masa-Karrara]], [[Piza]], [[Pistoia]], [[Prato]] dhe [[Siena]].<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="tuttitalia" /> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] epfmz636n00p89wc1mvctyi3bbel29y 2939951 2939949 2026-04-10T12:59:48Z Shqiperia2000 65435 2939951 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Map Region of Toscana.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} }} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: [[Firencia|Firence]], [[Areco]], [[Grosseto|Groseto]], [[Livorno]], [[Luka]], [[Masa-Karrara]], [[Piza]], [[Pistoia]], [[Prato]] dhe [[Siena]].<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="tuttitalia" /> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] lguktcg6i5bi64ui1ti4fc6yi4gwjv1 2939989 2939951 2026-04-10T14:55:01Z Shqiperia2000 65435 /* Gjeografia */ 2939989 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Map Region of Toscana.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} }} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: [[Firencia|Firence]], [[Areco]], [[Grosseto|Groseto]], [[Livorno]], [[Luka]], [[Masa-Karrara]], [[Piza]], [[Pistoia]], [[Prato]] dhe [[Siena]].<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="tuttitalia" /> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] teffufhvr7ebggdhakijb8f6d48idd7 2940016 2939989 2026-04-10T23:44:52Z Shqiperia2000 65435 /* Ndarja administrative */ 2940016 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Map Region of Toscana.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} }} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: {| class="wikitable" |- ! style="width:14em" | Emri shqiptar ! style="width:16em" | Emri italian ! style="width:10em" | Lloji ! style="width:11em" | Kryeqendra |- | [[Provinca e Arexos|Provinca e Arexos]] | ''Provincia di Arezzo'' | Provincë | [[Arezzo]] |- | [[Qyteti metropolitan i Firences|Qyteti metropolitan i Firences]] | ''Città metropolitana di Firenze'' | Qytet metropolitan | [[Firence]] |- | [[Provinca e Grossetos|Provinca e Grossetos]] | ''Provincia di Grosseto'' | Provincë | [[Grosseto]] |- | [[Provinca e Livornos|Provinca e Livornos]] | ''Provincia di Livorno'' | Provincë | [[Livorno]] |- | [[Provinca e Lukës|Provinca e Lukës]] | ''Provincia di Lucca'' | Provincë | [[Luka|Lucca]] |- | [[Provinca e Masa-Kararës|Provinca e Masa-Kararës]] | ''Provincia di Massa-Carrara'' | Provincë | [[Massa]] dhe [[Carrara]] |- | [[Provinca e Pizës|Provinca e Pizës]] | ''Provincia di Pisa'' | Provincë | [[Piza|Pisa]] |- | [[Provinca e Pistoias|Provinca e Pistoias]] | ''Provincia di Pistoia'' | Provincë | [[Pistoia]] |- | [[Provinca e Pratos|Provinca e Pratos]] | ''Provincia di Prato'' | Provincë | [[Prato]] |- | [[Provinca e Sienës|Provinca e Sienës]] | ''Provincia di Siena'' | Provincë | [[Siena]] |}<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] sf24kmpair90w6w4ygbkqribjnzgjqq 2940017 2940016 2026-04-10T23:45:38Z Shqiperia2000 65435 /* Ndarja administrative */ 2940017 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Map Region of Toscana.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} }} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: {| class="wikitable" |- ! style="width:14em" | Emri shqiptar ! style="width:16em" | Emri italian ! style="width:10em" | Lloji ! style="width:11em" | Kryeqendra |- | [[Provinca e Arexos|Provinca e Arexos]] | ''Provincia di Arezzo'' | Provincë | [[Arezzo]] |- | [[Qyteti metropolitan i Firences|Qyteti metropolitan i Firences]] | ''Città metropolitana di Firenze'' | Qytet metropolitan | [[Firence]] |- | [[Provinca e Grossetos|Provinca e Grossetos]] | ''Provincia di Grosseto'' | Provincë | [[Grosseto]] |- | [[Provinca e Livornos|Provinca e Livornos]] | ''Provincia di Livorno'' | Provincë | [[Livorno]] |- | [[Provinca e Lukës|Provinca e Lukës]] | ''Provincia di Lucca'' | Provincë | [[Luka|Lucca]] |- | [[Provinca e Masa-Kararës|Provinca e Masa-Kararës]] | ''Provincia di Massa-Carrara'' | Provincë | [[Masa]] dhe [[Karara]] |- | [[Provinca e Pizës|Provinca e Pizës]] | ''Provincia di Pisa'' | Provincë | [[Piza|Pisa]] |- | [[Provinca e Pistoias|Provinca e Pistoias]] | ''Provincia di Pistoia'' | Provincë | [[Pistoia]] |- | [[Provinca e Pratos|Provinca e Pratos]] | ''Provincia di Prato'' | Provincë | [[Prato]] |- | [[Provinca e Sienës|Provinca e Sienës]] | ''Provincia di Siena'' | Provincë | [[Siena]] |}<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] pc1seshx7mqg2fv5avyx5zy1xwzzik5 2940018 2940017 2026-04-10T23:49:30Z Shqiperia2000 65435 /* Ndarja administrative */ 2940018 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Map Region of Toscana.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} }} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: {| class="wikitable" |- ! Stema ! style="width:14em" | Emri shqiptar ! style="width:16em" | Emri italian ! style="width:10em" | Lloji ! style="width:11em" | Kryeqendra |- | [[Skeda:Provincia di Arezzo-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Arexos|Provinca e Arexos]] | ''Provincia di Arezzo'' | Provincë | [[Arezzo]] |- | [[Skeda:Provincia di Firenze-Stemma.svg|50px]] | [[Qyteti metropolitan i Firences|Qyteti metropolitan i Firences]] | ''Città metropolitana di Firenze'' | Qytet metropolitan | [[Firence]] |- | [[Skeda:Provincia di Grosseto-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Grossetos|Provinca e Grossetos]] | ''Provincia di Grosseto'' | Provincë | [[Grosseto]] |- | [[Skeda:Coat of Arms of the Province of Livorno.svg|50px]] | [[Provinca e Livornos|Provinca e Livornos]] | ''Provincia di Livorno'' | Provincë | [[Livorno]] |- | [[Skeda:Provincia di Lucca-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Lukës|Provinca e Lukës]] | ''Provincia di Lucca'' | Provincë | [[Luka|Lucca]] |- | [[Skeda:Provincia di Massa-Carrara-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Masa-Kararës|Provinca e Masa-Kararës]] | ''Provincia di Massa-Carrara'' | Provincë | [[Massa]] dhe [[Carrara]] |- | [[Skeda:Provincia di Pisa-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pizës|Provinca e Pizës]] | ''Provincia di Pisa'' | Provincë | [[Piza|Pisa]] |- | [[Skeda:Provincia di Pistoia-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pistoias|Provinca e Pistoias]] | ''Provincia di Pistoia'' | Provincë | [[Pistoia]] |- | [[Skeda:Provincia di Prato-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pratos|Provinca e Pratos]] | ''Provincia di Prato'' | Provincë | [[Prato]] |- | [[Skeda:Provincia di Siena-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Sienës|Provinca e Sienës]] | ''Provincia di Siena'' | Provincë | [[Siena]] |}<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] 5tf1kkb7w9pstqaw1aqm9tedfakm0op 2940019 2940018 2026-04-10T23:53:49Z Shqiperia2000 65435 /* Ndarja administrative */ 2940019 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Map Region of Toscana.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} }} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: {| class="wikitable" |- ! Stema ! style="width:14em" | Emri shqiptar ! style="width:16em" | Emri italian ! style="width:10em" | Lloji ! style="width:11em" | Kryeqendra |- | [[Skeda:Provincia di Arezzo-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Arecos]] | ''Provincia di Arezzo'' | Provincë | [[Areco]] |- | [[Skeda:Provincia di Firenze-Stemma.svg|50px]] | [[Qyteti metropolitan i Firences]] | ''Città metropolitana di Firenze'' | Qytet metropolitan | [[Firence]] |- | [[Skeda:Provincia di Grosseto-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Grosetos]] | ''Provincia di Grosseto'' | Provincë | [[Grosseto]] |- | [[Skeda:Coat of Arms of the Province of Livorno.svg|50px]] | [[Provinca e Livornos]] | ''Provincia di Livorno'' | Provincë | [[Livorno]] |- | [[Skeda:Provincia di Lucca-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Lukës]] | ''Provincia di Lucca'' | Provincë | [[Luka|Lucca]] |- | [[Skeda:Provincia di Massa-Carrara-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Masa-Kararës]] | ''Provincia di Massa-Carrara'' | Provincë | [[Massa]] dhe [[Carrara]] |- | [[Skeda:Provincia di Pisa-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pizës]] | ''Provincia di Pisa'' | Provincë | [[Piza|Pisa]] |- | [[Skeda:Provincia di Pistoia-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pistoias]] | ''Provincia di Pistoia'' | Provincë | [[Pistoia]] |- | [[Skeda:Provincia di Prato-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pratos]] | ''Provincia di Prato'' | Provincë | [[Prato]] |- | [[Skeda:Provincia di Siena-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Sienës]] | ''Provincia di Siena'' | Provincë | [[Siena]] |}<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] gdf5srm5wmlp4mm899ijis68z7nqgr7 2940020 2940019 2026-04-10T23:55:17Z Shqiperia2000 65435 /* Ndarja administrative */ 2940020 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Map Region of Toscana.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} }} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: {| class="wikitable" |- ! Stema ! style="width:14em" | Emri shqiptar ! style="width:16em" | Emri italian ! style="width:10em" | Lloji ! style="width:11em" | Kryeqendra |- | [[Skeda:Provincia di Arezzo-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Arecos]] | ''Provincia di Arezzo'' | Provincë | [[Areco]] |- | [[Skeda:Provincia di Firenze-Stemma.svg|50px]] | [[Qyteti metropolitan i Firences]] | ''Città metropolitana di Firenze'' | Qytet metropolitan | [[Firence]] |- | [[Skeda:Provincia di Grosseto-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Grosetos]] | ''Provincia di Grosseto'' | Provincë | [[Grosseto]] |- | [[Skeda:Coat of Arms of the Province of Livorno.svg|50px]] | [[Provinca e Livornos]] | ''Provincia di Livorno'' | Provincë | [[Livorno]] |- | [[Skeda:Provincia di Lucca-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Lukës]] | ''Provincia di Lucca'' | Provincë | [[Luka|Lucca]] |- | [[Skeda:Provincia di Massa-Carrara-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Masa-Kararës]] | ''Provincia di Massa-Carrara'' | Provincë | [[Masa]] dhe [[Karara]] |- | [[Skeda:Provincia di Pisa-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pizës]] | ''Provincia di Pisa'' | Provincë | [[Piza|Pisa]] |- | [[Skeda:Provincia di Pistoia-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pistoias]] | ''Provincia di Pistoia'' | Provincë | [[Pistoia]] |- | [[Skeda:Provincia di Prato-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pratos]] | ''Provincia di Prato'' | Provincë | [[Prato]] |- | [[Skeda:Provincia di Siena-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Sienës]] | ''Provincia di Siena'' | Provincë | [[Siena]] |}<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] 6tiytayr3med4dj45o8n12wo3je0v9h 2940021 2940020 2026-04-10T23:58:27Z Shqiperia2000 65435 /* Ndarja administrative */ 2940021 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Map Region of Toscana.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} }} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: {| class="wikitable" |- ! Stema ! style="width:14em" | Emri shqiptar ! style="width:16em" | Emri italian ! style="width:10em" | Lloji ! style="width:11em" | Kryeqendra |- | [[Skeda:Provincia di Arezzo-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Arecos]] | ''Provincia di Arezzo'' | Provincë | [[Areco]] |- | [[Skeda:Provincia di Firenze-Stemma.svg|50px]] | [[Qyteti metropolitan i Firences]] | ''Città metropolitana di Firenze'' | Qytet metropolitan | [[Firence]] |- | [[Skeda:Provincia di Grosseto-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Grosetos]] | ''Provincia di Grosseto'' | Provincë | [[Grosseto]] |- | [[Skeda:Coat of Arms of the Province of Livorno.svg|50px]] | [[Provinca e Livornos]] | ''Provincia di Livorno'' | Provincë | [[Livorno]] |- | [[Skeda:Provincia di Lucca-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Lukës]] | ''Provincia di Lucca'' | Provincë | [[Luka]] |- | [[Skeda:Provincia di Massa-Carrara-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Masa-Kararës]] | ''Provincia di Massa-Carrara'' | Provincë | [[Massa]] dhe [[Karara]] |- | [[Skeda:Provincia di Pisa-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pizës]] | ''Provincia di Pisa'' | Provincë | [[Piza]] |- | [[Skeda:Provincia di Pistoia-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pistoias]] | ''Provincia di Pistoia'' | Provincë | [[Pistoia]] |- | [[Skeda:Provincia di Prato-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pratos]] | ''Provincia di Prato'' | Provincë | [[Prato]] |- | [[Skeda:Provincia di Siena-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Sienës]] | ''Provincia di Siena'' | Provincë | [[Siena]] |}<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] jlxjhvl69m3kejlwbpo6v8dn0gopdp4 2940022 2940021 2026-04-11T00:04:30Z Shqiperia2000 65435 /* Ndarja administrative */ 2940022 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Map Region of Toscana.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} }} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: {| class="wikitable" |- ! Stema ! style="width:14em" | Emri shqiptar ! style="width:16em" | Emri italian ! style="width:10em" | Lloji ! style="width:11em" | Kryeqendra |- | [[Skeda:Provincia di Arezzo-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Arecos]] | ''Provincia di Arezzo'' | Provincë | [[Areco]] |- | [[Skeda:Provincia di Firenze-Stemma.svg|50px]] | [[Qyteti metropolitan i Firences]] | ''Città metropolitana di Firenze'' | Qytet metropolitan | [[Firence]] |- | [[Skeda:Provincia di Grosseto-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Grossetos]] | ''Provincia di Grosseto'' | Provincë | [[Grosseto]] |- | [[Skeda:Coat of Arms of the Province of Livorno.svg|50px]] | [[Provinca e Livornos]] | ''Provincia di Livorno'' | Provincë | [[Livorno]] |- | [[Skeda:Provincia di Lucca-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Lukës]] | ''Provincia di Lucca'' | Provincë | [[Luka]] |- | [[Skeda:Provincia di Massa-Carrara-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Masa-Kararës]] | ''Provincia di Massa-Carrara'' | Provincë | [[Massa]] dhe [[Karara]] |- | [[Skeda:Provincia di Pisa-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pizës]] | ''Provincia di Pisa'' | Provincë | [[Piza]] |- | [[Skeda:Provincia di Pistoia-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pistoias]] | ''Provincia di Pistoia'' | Provincë | [[Pistoia]] |- | [[Skeda:Provincia di Prato-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pratos]] | ''Provincia di Prato'' | Provincë | [[Prato]] |- | [[Skeda:Provincia di Siena-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Sienës]] | ''Provincia di Siena'' | Provincë | [[Siena]] |}<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] h8v6zvsydc0odco1fwluewvw9vgsym4 2940042 2940022 2026-04-11T01:33:31Z Shqiperia2000 65435 2940042 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Tuscany in Italy.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} }} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: {| class="wikitable" |- ! Stema ! style="width:14em" | Emri shqiptar ! style="width:16em" | Emri italian ! style="width:10em" | Lloji ! style="width:11em" | Kryeqendra |- | [[Skeda:Provincia di Arezzo-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Arecos]] | ''Provincia di Arezzo'' | Provincë | [[Areco]] |- | [[Skeda:Provincia di Firenze-Stemma.svg|50px]] | [[Qyteti metropolitan i Firences]] | ''Città metropolitana di Firenze'' | Qytet metropolitan | [[Firence]] |- | [[Skeda:Provincia di Grosseto-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Grossetos]] | ''Provincia di Grosseto'' | Provincë | [[Grosseto]] |- | [[Skeda:Coat of Arms of the Province of Livorno.svg|50px]] | [[Provinca e Livornos]] | ''Provincia di Livorno'' | Provincë | [[Livorno]] |- | [[Skeda:Provincia di Lucca-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Lukës]] | ''Provincia di Lucca'' | Provincë | [[Luka]] |- | [[Skeda:Provincia di Massa-Carrara-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Masa-Kararës]] | ''Provincia di Massa-Carrara'' | Provincë | [[Massa]] dhe [[Karara]] |- | [[Skeda:Provincia di Pisa-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pizës]] | ''Provincia di Pisa'' | Provincë | [[Piza]] |- | [[Skeda:Provincia di Pistoia-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pistoias]] | ''Provincia di Pistoia'' | Provincë | [[Pistoia]] |- | [[Skeda:Provincia di Prato-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pratos]] | ''Provincia di Prato'' | Provincë | [[Prato]] |- | [[Skeda:Provincia di Siena-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Sienës]] | ''Provincia di Siena'' | Provincë | [[Siena]] |}<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] fbfejarjjgzx5opaq7n6lbrpta0h3lm 2940044 2940042 2026-04-11T01:35:44Z Shqiperia2000 65435 2940044 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Toskana | official_name = Regione Toscana | native_name = Toscana | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Tuscany.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of arms of Tuscany.svg | shield_link = Stema | image_map = Tuscany in Italy.svg | map_caption = Vendndodhja e Toskanës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Eugenio Giani]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | area_total_km2 = 22985.01 | population_footnotes = <ref name="tuttitalia">{{cite web |title=Regione Toscana - Guida ai comuni e alle province |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 3657716 | population_density_km2 = 159.13 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 9 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 273 | website = {{URL|www.regione.toscana.it}} |image_map1=Map of region of Tuscany, Italy, with provinces-it.svg}} '''Toskana''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Toscana'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Qendrore|Italinë qendrore]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ajo shtrihet përgjatë [[Deti Tirren|Detit Tirren]] dhe [[Deti Ligur|Detit Ligur]] në perëndim dhe përfshin një territor të gjerë kodrinor e malor, ndërmjet [[Malet Apenine|Apenineve]] dhe bregdetit. Toskana është një nga rajonet më të njohura të Italisë për trashëgiminë artistike, peizazhin, verërat dhe rolin e saj në historinë e [[Bashkimi i Italisë|Rilindjes italiane]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Tuscany |url=https://www.britannica.com/place/Tuscany |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lingua">{{cite web |title=Italiano standard |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italiano-standard_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Toskana ndodhet në pjesën perëndimore të Italisë qendrore. Rajoni shtrihet përgjatë deteve Tirren dhe Ligur dhe kufizohet në veri e verilindje nga Apeninet toskano-emiliane dhe nga Alpet Apuane. Peizazhi i tij karakteristik përbëhet nga kodra të buta, lugina të brendshme, male dhe fusha bregdetare si [[Maremma]].<ref name="britannica" /> Në territorin rajonal ndodhen edhe zona natyrore dhe peizazhore shumë të njohura, si [[Val d'Orcia]], [[Chianti]], Maremma, [[Monte Amiata]] dhe arkipelagu toskan.<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Emri i Toskanës lidhet me [[etruskët]], popullsi që u vendos në këtë territor rreth mijëvjeçarit të parë p.e.s. Më vonë zona u përfshi në botën romake me emrin ''Tuscia''.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë Toskana kaloi nën longobardët dhe më pas nën frankët. Pas vdekjes së Matildës së Kanossës, qytetet e rajonit afirmuan gradualisht autonominë e tyre. Për disa shekuj epërsia kaloi fillimisht te [[Piza]] dhe më pas te [[Firence]], ndërsa Toskana u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës së Rilindjes.<ref name="britannica" /> Pas ardhjes në pushtet të [[Medici]]ve në Firence në vitin 1434, Toskana u shndërrua gradualisht në një principatë dhe më pas në [[Dukati i Madh i Toskanës|Dukatin e Madh të Toskanës]]. Në vitet 1860–1861 ajo u bashkua me shtetin italian të unifikuar.<ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave statistikore dhe administrative më të fundit, territori i Toskanës përfshin 273 komuna, 9 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Firences|qytetin metropolitan të Firences]].<ref name="istat-territorio">{{cite web |title=BesT Toscana 2023 - sintesi |url=https://www.istat.it/wp-content/uploads/2023/11/BesT_TOSCANA_2023_sintesi.pdf |publisher=ISTAT |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Njësitë kryesore administrative janë: {| class="wikitable" |- ! Stema ! style="width:14em" | Emri shqiptar ! style="width:16em" | Emri italian ! style="width:10em" | Lloji ! style="width:11em" | Kryeqendra |- | [[Skeda:Provincia di Arezzo-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Arecos]] | ''Provincia di Arezzo'' | Provincë | [[Areco]] |- | [[Skeda:Provincia di Firenze-Stemma.svg|50px]] | [[Qyteti metropolitan i Firences]] | ''Città metropolitana di Firenze'' | Qytet metropolitan | [[Firence]] |- | [[Skeda:Provincia di Grosseto-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Grossetos]] | ''Provincia di Grosseto'' | Provincë | [[Grosseto]] |- | [[Skeda:Coat of Arms of the Province of Livorno.svg|50px]] | [[Provinca e Livornos]] | ''Provincia di Livorno'' | Provincë | [[Livorno]] |- | [[Skeda:Provincia di Lucca-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Lukës]] | ''Provincia di Lucca'' | Provincë | [[Luka]] |- | [[Skeda:Provincia di Massa-Carrara-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Masa-Kararës]] | ''Provincia di Massa-Carrara'' | Provincë | [[Massa]] dhe [[Karara]] |- | [[Skeda:Provincia di Pisa-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pizës]] | ''Provincia di Pisa'' | Provincë | [[Piza]] |- | [[Skeda:Provincia di Pistoia-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pistoias]] | ''Provincia di Pistoia'' | Provincë | [[Pistoia]] |- | [[Skeda:Provincia di Prato-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Pratos]] | ''Provincia di Prato'' | Provincë | [[Prato]] |- | [[Skeda:Provincia di Siena-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Sienës]] | ''Provincia di Siena'' | Provincë | [[Siena]] |}<ref>{{cite web |title=Where is Tuscany? |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/where-is-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Më 1 janar 2025 Toskana kishte 3.657.716 banorë. Dendësia mesatare e popullsisë ishte 159,13 banorë për km².<ref name="tuttitalia" /> Profili demografik i rajonit karakterizohet nga një rrjet i dendur qytetesh të mesme dhe të vogla, me një rol të spikatur të [[Firence]]s si qendra më e rëndësishme urbane, administrative dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="istat-territorio" /> == Ekonomia == Toskana është një nga rajonet më të zhvilluara ekonomikisht të Italisë qendrore. Sipas ''Britannica'', ajo është edhe një nga rajonet më të begata bujqësore të vendit, e njohur sidomos për drithërat, ullinjtë, vajin e ullirit dhe verërat, veçanërisht ato të zonës së [[Chianti]]t.<ref name="britannica" /> Turizmi zë një vend qendror në ekonominë rajonale. Sipas Rajonit të Toskanës, gjatë vitit 2024 u regjistruan rreth 15 milionë ardhje dhe 46 milionë net-qëndrime turistike, me një rritje të fortë të agroturizmit dhe me peshë të madhe të turizmit ndërkombëtar.<ref name="turismo2024">{{cite web |title=Flussi del turismo in Toscana nel 2024: tra stabilità e nuove tendenze |url=https://www.regione.toscana.it/-/flussi-del-turismo-in-toscana-nel-2024-tra-stabilit%C3%A0-e-nuove-tendenze |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Rajoni njihet gjithashtu për prodhimin e mermerit të [[Carrara]]s, për artizanatin, për industrinë e modës dhe për lidhjen e fortë ndërmjet bujqësisë cilësore, gastronomisë dhe turizmit.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Toskana ka një trashëgimi kulturore me rëndësi botërore. Sipas faqes zyrtare turistike të rajonit, UNESCO njeh në territorin toskan 16 elemente të trashëgimisë botërore, duke përfshirë 7 vende kulturore, 3 rezervate biosfere, 2 gjeoparke, 2 site transnacionale, 1 qytet krijues dhe 1 element jomaterial.<ref name="unesco">{{cite web |title=Tuscany, World Heritage Site |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/tuscany-world-heritage-site/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër vendet më të njohura të trashëgimisë kulturore në Toskana janë [[Qendra Historike e Firences]], [[Piazza dei Miracoli]] në Pizë, qendrat historike të [[San Gimignano]]s, [[Siena]]s dhe [[Pienza]]s, [[Val d'Orcia]], si edhe [[Vilat dhe kopshtet Medici në Toskanë]].<ref name="unesco" /> Rajoni ka pasur një rol vendimtar edhe në formimin e kulturës italiane. Toskano-fiorentinishtja u bë baza historike e italishtes standarde falë prestigjit letrar të [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Bokaços]], si edhe rolit kulturor të Firences në epokën e humanizmit dhe të Rilindjes.<ref name="lingua" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Toskana është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë. Në rajon ndodhen universitete me traditë të gjatë si [[Universiteti i Firences]], me origjinë nga viti 1321, [[Universiteti i Pizës]], i themeluar zyrtarisht në vitin 1343, dhe [[Universiteti i Sienës]], i zhvilluar si institucion i rëndësishëm universitar qysh në shekullin XIV.<ref name="unifi">{{cite web |title=Storia e profilo dell'Ateneo |url=https://www.unifi.it/it/ateneo/chi-siamo/storia-e-profilo-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky rrjet universitar e forcon profilin e Toskanës si rajon i arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe i jetës kulturore.<ref name="unifi" /><ref name="unipi" /><ref name="unisi" /> == Transporti == Toskana ka një sistem të zhvilluar transporti rrugor, hekurudhor, ajror dhe detar. Rajoni ofron informacione të integruara për lëvizjen me tren, autobus, avion dhe traget përmes platformës së vet ''Muoversi in Toscana''.<ref>{{cite web |title=Muoversi in Toscana |url=https://www.regione.toscana.it/approfondimenti/muoversi-in-toscana |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Sistemi aeroportual toskan përfshin kryesisht aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]]. Sipas ''Toscana Aeroporti'', në vitin 2025 sistemi aeroportual rajonal arriti një rekord prej 9,8 milionë pasagjerësh, me rreth 3,8 milionë në aeroportin e Firences dhe gati 6 milionë në atë të Pizës.<ref name="aeroporti">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në sistemin portual të rajonit spikasin sidomos portet e [[Livorno]]s dhe [[Piombino]]s, me rëndësi të madhe për trafikun detar, tregtinë dhe lidhjet me ishujt e arkipelagut toskan dhe me Mesdheun perëndimor.<ref>{{cite web |title=Porto di Livorno |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-livorno/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Porto di Piombino |url=https://www.portialtotirreno.it/i-porti/porto-di-piombino/ |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti ka një rol të rëndësishëm në jetën publike të Toskanës. Rajoni mban një portal të posaçëm kushtuar sportit, etikës sportive, sportit pa barriera dhe financimit të impianteve sportive.<ref name="sport">{{cite web |title=La Toscana dello sport |url=https://www.regione.toscana.it/la-toscana-dello-sport |publisher=Regione Toscana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet sportive dhe traditat më të njohura spikat ''Calcio Storico Fiorentino'', i zhvilluar në [[Firence]] në muajin qershor, si dhe veprimtaria motoristike e ''Mugello Circuit'', pistë e famshme botërore që pret rregullisht Çmimin e Madh të Italisë në MotoGP.<ref name="calciostorico">{{cite web |title=Top 25 historical events in Tuscany |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/top-25-historical-events-in-tuscany/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mugello">{{cite web |title=Mugello Circuit |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/mugello-circuit/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Firence]] * [[Piza]] * [[Siena]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.toscana.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Toskanës] * [https://www.visittuscany.com/ Faqja turistike zyrtare e Toskanës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] 13x1vsiiojxbel2ihbvsxkhuz4xnsbd 0 66273 2940129 2848363 2026-04-11T11:03:48Z Esterr12 186041 2940129 wikitext text/x-wiki '''Mao Ce Dun''' është film shqiptar i vitit [[2007]] me regji nga [[Besnik Bisha]] skenar nga [[Besnik Mustafaj]] dhe drejtor fotografie [[Nino Çeleste ]], me produksion nga B and G film Pro me Digitalb dhe Albanian Public Television, drejtor artistik [[Arben Basha]] == Përmbajtja == Një film me stil provokues dhe humor të hidhur i cili tregon realitetin në një vend komunist si Shqipëria e viteve 1970, përmes syve dhe mëndjes së mprehtë të një cigani.<ref>Qëndra Kombëtare e Filmit (2006-2010), fq.12</ref> Ngjarja zhvillohet në një qytet të vogël në Shqipëri ku përveç jetësës civile të mirë organizuar të banorëve ndeshemi edhe me një komunitet të vogël ciganësh. Rrjedha e qetë e jetës së tyre trazohet nga lindja e një fëmije. Djali i nëntë i familjes cigane do të gëzojë jo vetëm familjen e tij por të tërë komunitetin rom. Në fakt, lindja dhe mirëqenia e tij do të jenë në krye të axhendës së marrëdhënieve zyrtare shqiptaro-kineze. Çfarë mund të shqetësojë shtetin komunist të kohës? Pikërisht lindja e një fëmije cigan me emrin ''[[Mao Ce Duni|MAO CE DUN]]'', ne 1970. == Aktorët dhe rolet == * [[Fadil Hasa]] ... Hekuran Romalini * [[Miola Sitaj]] ... Sulltana Romalini <ref>https://www.imdb.com/title/tt1254284/fullcredits?ref_=tt_cl_sm#cast</ref> * [[Ola Sadiku]] ... Xhina * [[Marko Bitraku]] ... Myslymi * [[Vangjel Toçe]] ... Tahiri * [[Zehrudin Dokle]] ... Abdiu * [[Natasha Sela]] ...cigania * [[Ervin Bejleri]] * [[Genci Fuga]] * [[Romir Zalla]]...Polici * [[Fatos Qerimaj]]...Muzika * [[Fadil Kujovska]]... * [[Olta Daku]]... == Referime == {{reflist}} {{film-cung}} [[Kategoria:Filma shqip]] [[Kategoria:Filma 2007]] [[Kategoria: Filma]] [[Kategoria:Lista të filmave]] p3shkm44pygkg0sv5m5bftgk9mgbl6e 0 80043 2940001 2939480 2026-04-10T16:33:34Z Redaktor GLAM 167682 Higher resolution version of image 2940001 wikitext text/x-wiki {{Grup etnik |group = Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut | ns = #FF0000 | nt = #000 | image = <table border=0 align="center"> <tr> <td>[[Skeda:Moisi Arianit Golemi (166345643).jpg|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:Mehmedpasha.jpg|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:114 - Gheorghe Ghica.jpg|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:Mehmet Pashë Dërralla (portrait).jpg|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:Gjerasim Qiriazi.JPG|55x63px]]</td> </tr> <tr> <td><small>[[Moisi Arianit Golemi]]</small></td> <td><small>[[Mehmed Pashë Qyprilliu]]</small></td> <td><small>[[Gjergj Gjika]]</small></td> <td><small>[[Mehmet Pashë Deralla]]</small></td> <td><small>[[Gjerasim Qiriazi]]</small></td> </tr> <tr> <td>[[Skeda:Müşir Gazi Mustafa Kemal Paşa, Balıkesir, 1923.png|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:Ahmed Izzet Pasha 1913.jpg|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:U1 IbrahimTemo-Ohri.jpg|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:Vehbi Dibra, ( 1867–1937) Albanian cleric.jpg|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:Parashqevi Qiriazi.jpg|55x63px]]</td> </tr> <tr> <td><small>[[Mustafa Qemal Atatürk]]</small></td> <td><small>[[Ahmed Izet Pasha]]</small></td> <td><small>[[Ibrahim Temo]]</small></td> <td><small>[[Haxhi Vehbi Agolli]]</small></td> <td><small>[[Parashqevi Qiriazi]]</small></td> </tr> <tr> <td>[[Skeda:Josif Bageri.JPG|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:Dervish Hima.jpg|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:Ahmed Niyazi Rsneli.jpg|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:Xhem and Brothers.jpg|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:Mefail.jpg|55x63px]]</td> </tr> <tr> <td><small>[[Josif Bageri]]</small></td> <td><small>[[Dervish Hima]]</small></td> <td><small>[[Ahmet Njazi Bej Resnja]]</small></td> <td><small>[[Xhemë Hasa]]</small></td> <td><small>[[Mefail Shehu]]</small></td> </tr> <tr> <td>[[Skeda:Mother Teresa.jpg|55x63px]]</td> <td>[[Skeda:Blerim Dzemaili.jpg|55x63px]]</td> <td></td> <td></td> <td>[[Skeda:Shkodran Mustafi20140714 0012 (cropped).jpg|55x63px]]</td> </tr> <tr> <td><small>[[Nënë Tereza]]</small></td> <td><small>[[Blerim Xhemaili]]</small></td> <td><small>[[Nuri Seferi]]</small></td> <td><small>[[Shaban Tërstena]]</small></td> <td><small>[[Shkodran Mustafi]]</small></td> <tr> </table> |popullsia = 509,083 (2002) <500,000 (2016) |region1 = |pop1 = |ref1 = |region2 = |pop2 = |ref2 = |region3 = |pop3 = |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |languages = [[Shqip]]<br>[[Gegë]] · [[Tosk]] |religions = [[Islami]] · [[Katolicizmi]] · [[Ortodoks]] |related = |footnotes = }} '''[[Shqiptarët]]''' janë grupi i dyte me i madh etnik në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]]. Numri i përgjithshëm i shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut është 509,083 banorë, që përfaqëson rreth 25% të popullsisë. Shqiptaret jetojne kryesisht në pjesët veriperëndimore dhe perëndimore të vendit. Numri më i madh i shqiptarëve jeton në komunat: [[Komuna e Tetovës|Tetovë]] (70%), [[Komuna e Gostivarit|Gostivar]] (82%), [[Komuna e Dibrës|Dibër]] (58%), [[Komuna e Strugës|Strugë]] (57%), [[Komuna e Kërçovës|Kërçovë]] (55%), [[Komuna e Kumanovës|Kumanovë]] (30%) dhe [[shkupi|Shkup]] (60%).<ref>[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf 2002 Census results]</ref> == Popullsia == [[File:The ballot referendum to declare territorial autonomy of the Albanians in Ilirida (Fyrom,Macedonia) year 1992.jpeg|thumb|Fletëvotimi nga referendumi për shpalljen e Autonomisë territoriale dhe politike të shqiptarëve në Iliridë (Maqedoni e Veriut) në vitin 1992]] Shqiptarët janë popull autokton në Maqedoninë e Veriut. Në këtë të dhëne statistikore të vitit 1912 theksohet se në Maqedoninë e Veriut jetojnë 136.752 shqiptarë. Një të dhëne të tillë e demanton një demograf bullgar M. Selishcef duke thënë se në Maqedoninë e Veriut ka 194.195 shqiptarë (57.443 shqiptarë me pak). Në vitin 1912/1913 të dhënat nga perandoria turke, japin numrin e popullsise shqiptare në territorin e Maqedonisë së Veriut si: Tetovë, Shkup, Dibër, Kumanovë, Kërcovë, Ohër, Prilep, Resnjë dhe Manastir jetojne 230.357 shqiptarë. Në vitin 1900 ka pasur 52.000 torbesh në vitin 1921 nuk jepen të dhëna për numrin kësaj popullate sepse i kanë shënuar si Maqedon edhe pse janë me prejardhje shqiptare. Sipas regjistrimit të vitit 1948 në Maqedoni jetojnë 197.524 shqiptarë. Sipas regjistrimit të vitit 1953 në Maqedoninë e Veriut jetojnë 162.524 shqiptarë (koha e Rankoviqit , shpërngulja e shqiptarve në Turqi). Në bazë të regjistrimit të vitit 1994 jetojnë 441.104 shqiptare. Sipas regjistrimit të vitit 2001/2002 në Maqedoninë e Veriut jetojnë 509.038 shqiptarë. == Komunat me shumicë shqiptare në Maqedoninë e Veriut == [[Skeda:MaqedoniaShqiptaret.png|parapamje]] *[[Skeda:Coat of arms of Želino Municipality.svg|30px]] [[Komuna e Zhelinës]] - 99.2% *[[Skeda:Coat of arms of Lipkovo Municipality.jpg|30px]] [[Komuna e Likovës]] - 97.4% *[[Skeda:Coat of arms of Bogovinje Municipality.svg|30px]] [[Komuna e Bogovinës]] - 95.2% *[[Skeda:Coat of arms of Aračinovo Municipality.svg|30px]] [[Komuna e Haraçinës]] - 93.8% *[[Skeda:Coat of arms of Saraj Municipality.svg|30px]] [[Komuna e Sarajit]] - 91.5% *[[Skeda:Coat of arms of Tearce Municipality.svg|30px]] [[Komuna e Tearcës]] - 84.4% *[[Skeda:Coat of arms of Vrapčište municipality.png|30px]] [[Komuna e Vrapçishtit]] - 83.1% *[[Skeda:Coat of arms of Tetovo Municipality, Macedonia.svg|30px]] [[Komuna e Tetovës]] - 70.3% *[[Skeda:Coat of arms of Studeničani Municipality.png|30px]] [[Komuna e Studeniçanit]] - 68.4% *[[Skeda:Coat of arms of Gostivar Municipality.svg|30px]] [[Komuna e Gostivarit]] - 66.7% *[[Skeda:Coat of arms of Municipality of Brvenica.svg|30px]] [[Komuna e Bërvenicës]] - 61.6% *[[Skeda:Coat of arms of Debar Municipality.png|30px]] [[Komuna e Dibrës]] - 58.1% *[[Skeda:Coat of arms of Čair Municipality.svg|30px]] [[Komuna e Çairit]] - 57.0% *[[Skeda:Coat of arms of Struga Municipality.svg|30px]] [[Komuna e Strugës]] - 56.8% *[[Skeda:Coat of arms of Kičevo Municipality.svg|30px]] [[Komuna e Kërçovës]] - 54.5% == Ish Komunat Shqiptare (1996 - 2004) == *[[Skeda:Coat of arms of Čegrane Municipality.png|30px]] [[Komuna e Çegranit]] - 99% *[[Skeda:Coat of arms of Džepčište Municipality.png|30px]] Komuna e [[Xhepçishti]]t - 98% *[[Skeda:Coat of arms of Šipkovica Municipality.png|30px]] Komuna [[Shipkovica]] - 99% *[[Skeda:Coat of arms of Srbinovo Municipality.png|30px]] Komuna [[Sërmnova]] - 99% *[[Skeda:Coat of arms of Negotino Pološko Municipality.png|30px]] Komuna e Negotinës - 99% *[[Skeda:Coat of arms of Labuništa Municipality.png|30px]] Komuna [[Llabunishti]] - 96% *[[Skeda:No-logo.svg|45x20px]] Komuna e [[Vërtoku]]t - 99% *[[Skeda:No-logo.svg|45x20px]] Komuna [[Banjica e Poshtme]] - 80% = Ish Komunat Shqiptare (2004 - 2013) = *[[Skeda:Coat of arms of Zajas Municipality.svg|30px]] [[Komuna e Zajazit]] - 97.4% *[[Skeda:Coat of arms of Oslomej Municipality.png|30px]] Komuna e [[Osllomeji]]t - 98.39 == Kultura dhe feja == [[File:Albanians_of_Skopje_(1910).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Albanians_of_Skopje_(1910).jpg|thumb|235x235px|Një familje shqiptare, e besimit katolik, nga [[Shkupi]].]] Kulturalisht, shqiptarët në Republikën e Maqedonisë së Veriut janë të lidhur ngushtë me shqiptarët e [[Kosova|Kosovës]] e të [[Shqipëria|Shqipërisë]]. Flamuri i përbashkët, himni kombëtar, historia e përbashkët, këngët popullore, gjuha, etj. janë vetëm disa nga veçoritë që vërtetojnë lidhjen e ngushtë mes shqiptarëve në Republikën e Maqedonisë së Veriut dhe atyre në Kosovë e Shqipëri. Shqiptarët e maqedonisë së Veriut flasin [[gegë|dialektin gegë]] të gjuhës shqipe, por në pjesët jugore të vendit shqiptarët flasin [[toskë|dialektin toskë]]. Në Maqedoninë e Veriut është i mundësuar arsimimi në gjuhën shqipe në të gjitha nivelet. [[Islami]] është feja më e përhapur tek shqiptarët e Maqedonisë së Veriut, me rreth 99%. Përveç myslimanëve ka edhe shqiptarë [[Të krishterët|të krishterë]] që jetojnë në Maqedoninë e Veriut, që janë katolikë apo ortodoks. == Figura te shquara == * [[Moisi Arianit Golemi]] * [[Mehmed Pashë Qyprilliu]] * [[Nënë Tereza]] * [[Familja Qiriazi]] * [[Familja Gjika]] * [[Luan Starova]] * [[Arbën Xhaferi]] * [[Blerim Xhemaili]] * [[Josif Bageri]] * [[Blerim Destani]] * [[Adem Kastrati]] * [[Zagorka Shuke]] == Politika == Partitë politike shqiptar në Maqedonin e Veriut:<br/>'''PPD''' - Partia për prosperitet demokratik<br/>'''PDSH''' - Partia demokratike shqiptare<br/>'''BDI''' - Bashkimi demokratik për intengrim <br/>'''RDK''' - Partia Rilindja demokratike kombëtare <br/>'''LRPDSH''' - Lëvizja për reforma PDSH <br/>'''Besa''' - Lëvizja Besa <br/>'''Uniteti''' - Partia Uniteti <br/>'''DR''' - Demokracia e Re == Shih edhe == * [[Ilirët]] * [[Dardania]] * [[Shqipëria natyrale]] * [[Mërgata shqiptare]] * [[Republika e Iliridës]] * [[Shqiptarët në Greqi]] * [[Marrëveshja e Ohrit]] * [[Shqiptarët në Kosovë]] * [[Shqiptarët në Mal të Zi]] * [[Gjuhët në Maqedoninë e Veriut]] * [[Referendumi për autonomi teritoriale dhe politike]] == Referime == {{reflist}} == Literatura == * {{cite journal | last = Brunnbauer | first = Ulf | year = 2004 | title = Fertility, families and ethnic conflict: Macedonians and Albanians in the Republic of Macedonia, 1944-2002 | url = https://archive.org/details/sim_nationalities-papers_2004-09_32_3/page/565 | journal = [[Nationalities Papers]] | volume = 32 | issue = 3 | pages = 565–598 | doi = 10.1080/0090599042000246406 |lang=en }} == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20120618090507/http://www.alb-net.com/amcc/ Qendra e Krizës e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut] <br/> {{Shqiptarët}} [[Kategoria:Grupe etnike në Maqedoni të Veriut]] [[Kategoria:Shqiptarë të Maqedonisë së Veriut| ]] [[Kategoria:Shqiptarë]] 93ig6j6e9k1qj2vgw9xqax0y0d2i1ic 0 81559 2939972 2939888 2026-04-10T14:30:58Z Shqiperia2000 65435 /* Lidhje të jashtme */ 2939972 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Aosta | official_name = Città di Aosta<br />Ville d'Aoste | native_name = ''Aosta'' ([[Gjuha italiane|italisht]])<br />''Aoste'' ([[Gjuha frënge|frëngjisht]])<br />''Aoûta'' ([[Arpitanishtja|arpitanisht]]) | settlement_type = [[Komuna (Itali)|Komunë]] | image_skyline = Aosta.jpg | image_caption = Pamje e Aostës | image_flag = Flag of Aosta.svg | flag_link = Flamuri i Aostës | image_shield = Blason ville It Aoste.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|45|44|14|N|7|19|14|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = {{flagicon|ITA}} [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni autonom]] | subdivision_name1 = [[Lugina e Aostës]] | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Raffaele Rocco]] | elevation_m = 583 | area_total_km2 = 21.39 | population_total = 33098 | population_as_of = 31 dhjetor 2023 | population_density_km2 = auto | population_demonym = aostanë | blank_name = Shenjti mbrojtës | blank_info = Shën Grati | blank1_name = Dita festive | blank1_info = 7 shtator | timezone1 = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 11100 | area_code_type = Prefiksi | area_code = 0165 | website = [https://www.comune.aosta.it/ Faqja zyrtare] }} '''Aosta''' (frëngjisht: ''Aoste''; arpitanisht: ''Aoûta'') është një [[qytet]] dhe [[Komuna (Itali)|komunë]] në veriperëndim të [[Italia|Italisë]], kryeqendra e rajonit autonom [[Lugina e Aostës]]. Qyteti ndodhet në bashkimin e lumenjve Buthier dhe Dora Baltea, në nyjën rrugore të Kalimit të Madh dhe të Vogël të Shën Bernardit. Më 31 dhjetor 2023 Aosta kishte 33.098 banorë.<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/place/Aosta-Italy ''Aosta | Italy, Map, History, & Population''], Encyclopaedia Britannica. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref name="dens2023">[https://www.regione.vda.it/statistica/pubblicazioni/annuari/annuario2025/SITE/2/17.PDF ''Densità abitativa''], Regione autonoma Valle d'Aosta, Annuario statistico 2025. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Gjeografia == Aosta shtrihet në zemër të [[Alpet|Alpeve]], në një zonë me rëndësi të madhe historike për lidhjet midis Italisë, [[Franca|Francës]] dhe [[Zvicra|Zvicrës]]. Pozita e saj lidhet me rrugët e Kalimit të Madh dhe të Vogël të Shën Bernardit, të cilat për shekuj kanë qenë korridore të rëndësishme alpine.<ref name="britannica" /> Komuna ka një sipërfaqe prej 21,39 km² dhe një lartësi prej 583 m mbi nivelin e detit.<ref name="dens2023" /> == Historia == Zona e Aostës ishte e banuar që në kohët protohistorike dhe më vonë u bë qendër e popullsisë së [[Salassët|Salassëve]]. Në vitin 25 p.e.s. romakët i nënshtruan Salassët dhe themeluan qytetin e ''Augusta Praetoria'', i cili u bë një qendër strategjike romake në Alpe.<ref name="britannica" /><ref name="romana">[https://www.lovevda.it/en/culture/roman-age-in-valle-d-aosta ''The Roman Age in the Aosta Valley''], LoveVDA. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Pas rënies së Perandorisë Romake Perëndimore, qyteti kaloi nën sundime të ndryshme, përfshirë burgundët, ostrogotët dhe frankët. Në Mesjetë Aosta lidhej ngushtë me rrugën [[Via Francigena]], ndërsa më vonë hyri në zotërimet e [[Shtëpia e Savojës|Shtëpisë së Savojës]].<ref name="britannica" /> == Demografia == Sipas statistikave zyrtare të Rajonit Autonom të Luginës së Aostës, popullsia e Aostës më 31 dhjetor 2023 ishte 33.098 banorë, me një dendësi prej 1.547,19 banorësh për km².<ref name="dens2023" /> Qyteti është qendra kryesore urbane e rajonit dhe përqendron një pjesë të madhe të popullsisë së tij.<ref name="censimento">[https://www.istat.it/wp-content/uploads/2025/04/Censimento-permanente-popolazione_Anno-2023_Valle-dAosta.pdf ''Il Censimento permanente della popolazione in Valle d'Aosta - Anno 2023''], ISTAT, 14 prill 2025. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Monumentet dhe kultura == Aosta njihet si një nga qytetet romake më të ruajtura në Itali. Midis monumenteve më të rëndësishme janë ''Porta Praetoria'', hyrja kryesore e qytetit romak, e ndërtuar në vitin 25 p.e.s.,<ref name="porta">[https://www.comune.aosta.it/it/page/porta-praetoria ''Porta Praetoria''], Comune di Aosta. Qasur më 10 prill 2026.</ref> ''Arco di Augusto'', harku monumental në hyrjen lindore të qytetit,<ref name="arco">[https://www.comune.aosta.it/it/topics/patrimonio-culturale ''Arco di Augusto''], Comune di Aosta. Qasur më 10 prill 2026.</ref> dhe ''Criptoportico Forense'', një nga komplekset arkeologjike më të rëndësishme të qytetit antik.<ref name="criptoportico">[https://www.comune.aosta.it/it/page/criptoportico-forense ''Criptoportico forense''], Comune di Aosta. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Qyteti është gjithashtu i lidhur me ''Fiera di Sant'Orso'', një panair tradicional artizanati që zhvillohet më 30 dhe 31 janar të çdo viti dhe që konsiderohet një nga ngjarjet më të rëndësishme të kulturës valdostane.<ref name="santorso">[https://www.lovevda.it/it/banca-dati/2/artigianato-fiere-mercatini/aosta/fiera-di-sant-orso/24090 ''Fiera di Sant'Orso''], LoveVDA. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Arsimi == Në Aosta ndodhet ''Università della Valle d'Aosta – Université de la Vallée d'Aoste'', universiteti i rajonit, i themeluar në vitin 2000 dhe me seli në qytet.<ref name="univda">[https://www.univda.it/international/en/university/ ''University''], Università della Valle d'Aosta. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Transporti == Aosta është një nyje e rëndësishme e transportit alpin. Stacioni hekurudhor i qytetit është pjesë e rrjetit kombëtar italian dhe është i pajisur me 6 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="stazione">[https://www.rfi.it/it/stazioni/aosta.html ''Aosta''], Rete Ferroviaria Italiana. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Pozita e qytetit në rrugët drejt Kalimit të Madh dhe të Vogël të Shën Bernardit i ka dhënë gjithnjë një rol të rëndësishëm në komunikimet transalpine.<ref name="britannica" /> == Feja == Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Grati (San Grato), patron i Aostës dhe i gjithë dioqezës së Aostës. Festa e tij kremtohet më 7 shtator.<ref name="sangrato">[https://www.lovevda.it/it/banca-dati/2/feste-tradizionali-e-processioni/aosta/san-grato-festa-patronale-di-aosta/44480 ''San Grato - Festa patronale di Aosta''], LoveVDA. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref name="mercati">[https://www.comune.aosta.it/it/page/mostre-mercato ''Mostre-mercato''], Comune di Aosta. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * {{Commonscat|Aosta}} * [https://www.comune.aosta.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Aostës] * [https://www.lovevda.it/it/banca-dati/3/localita/valle-d-aosta/aosta/362 Faqja turistike zyrtare] [[Kategoria:Qytete në Itali]] 3cnoou7z4aicyokeq49io5wu4rwgasy 0 84234 2939982 2540527 2026-04-10T14:44:49Z Shqiperia2000 65435 2939982 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Livorno | official_name = Comune di Livorno | native_name = Livorno | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Livorno, veduta aerea 2015.jpg | image_caption = Pamje e Livornos | image_shield = Livorno-Stemma.svg | image_flag = Livorno-Bandiera.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|32|37|N|10|19|01|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Livornos|Livorno]] (LI) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Luca Salvetti]] | elevation_m = 3 | area_total_km2 = 104.99 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=PIAO 2025-2027 |url=https://trasparenza.comune.livorno.it/sites/trasparenza/files/index/amm_trasparente/allegato_1_piao_2025-2027_9822ce943661f766_p7m_qrcode.pdf |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 153758 | population_demonym = livornezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 57121–57128 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0586 | blank_name_sec1 = Shenjtja mbrojtëse | blank_info_sec1 = [[Shën Xhulia]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 22 maj | website = {{URL|www.comune.livorno.it}} }} '''Livorno''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Livornos|provincës së Livornos]]. Qyteti shtrihet në bregdetin e [[Deti Ligur|Detit Ligur]] dhe është një nga portet më të rëndësishme të Italisë, si edhe një qendër e rëndësishme administrative, kulturore, ushtarake dhe ekonomike e Toskanës.<ref name="britannica">{{cite web |title=Livorno |url=https://www.britannica.com/place/Livorno |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="comunehome">{{cite web |title=Città di Livorno |url=https://www.comune.livorno.it/ |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Livorno ndodhet në bregdetin perëndimor të Toskanës, në jug të grykëderdhjes së [[Arno]]s. Qyteti ka një pozitë të favorshme detare dhe historikisht është zhvilluar në lidhje të ngushtë me portin dhe me sistemin bregdetar të veriut tirrenik.<ref name="britannica" /> Territori komunal përfshin edhe zona kodrinore dhe bregdetare si [[Montenero]], [[Ardenza]] dhe [[Quercianella]], ndërsa aeroporti ndërkombëtar më i afërt është ai i [[Piza|Pizës]], rreth 18 km larg qytetit.<ref name="arrivare">{{cite web |title=How to get to Livorno |url=https://www.visit-livorno.it/en/tourist-information/how-to-get-to-livorno/ |publisher=Visit Livorno |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Livorno u zhvillua veçanërisht nga fundi i shekullit XVI nën [[Medici]]t dhe më pas nën Lorenezët, duke u shndërruar në një port të lirë dhe në një qendër tregtare me karakter të fortë ndërkombëtar.<ref name="britannica" /> Rritja e portit favorizoi vendosjen e komuniteteve të ndryshme tregtare dhe fetare, gjë që i dha qytetit një profil shumëkulturor. Kjo trashëgimi lidhet edhe me zhvillimin e lagjeve historike, fortifikimeve dhe kanaleve urbane.<ref name="britannica" /><ref name="venezia">{{cite web |title=The Nuova Venezia district |url=https://www.visit-livorno.it/en/attrazione/la-venezia-nuova/ |publisher=Visit Livorno |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] qyteti pësoi dëme shumë të mëdha nga bombardimet, por ruajti disa nga hapësirat urbane dhe monumentet më përfaqësuese të historisë së vet.<ref name="britannica" /> == Demografia == Livorno kishte 153.758 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës dhe ruan një profil të fortë portual, administrativ dhe të shërbimeve.<ref name="population" /><ref name="britannica" /> == Ekonomia == Ekonomia e Livornos lidhet ngushtë me portin, logjistikën, transportin, shërbimet dhe aktivitetet industriale. Roli i portit ka qenë vendimtar në zhvillimin historik dhe bashkëkohor të qytetit.<ref name="britannica" /> Në vitin 2024 porti i Livornos regjistroi 29.419.088 ton mallra të lëvizura, 663.622 TEU, 3.309.214 pasagjerë tragetesh dhe 864.133 pasagjerë kroçierash.<ref name="porto2024">{{cite web |title=Porto di Livorno - I numeri del porto 2024 |url=https://www.portialtotirreno.it/wp-content/uploads/2025/02/LIVORNO_Allegato_Statistico_2024.pdf |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në qytet ndodhet edhe [[Polo Universitario Sistemi Logjistici i Livornos|Polo Universitario Sistemi Logjistici]], i lidhur me [[Universiteti i Pizës]], që përforcon marrëdhënien midis ekonomisë lokale, logjistikës dhe formimit të lartë.<ref name="polo">{{cite web |title=Il Polo Universitario Sistemi Logistici di Livorno |url=https://polologistica.unipi.it/il-polo/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Livorno ruan një trashëgimi urbane të lidhur sidomos me epokën moderne dhe me funksionin e saj portual. Një nga hapësirat më karakteristike është lagjja e ''Venezia Nuova'', shembull i rrallë i një lagjeje tregtare të shekullit XVII të ndërtuar mbi ujë dhe e lidhur me kanalet medicee.<ref name="venezia" /> Ndër monumentet dhe vendet më të njohura të qytetit janë ''Fortezza Vecchia'', ''Fortezza Nuova'', ''Terrazza Mascagni'', ''Mercato delle Vettovaglie'' dhe ''Museo della Città'' në lagjen Venezia Nuova.<ref name="fortezzavecchia">{{cite web |title=Fortezza Vecchia |url=https://www.visit-livorno.it/attrazione/fortezza-vecchia/ |publisher=Visit Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="fortezzanuova">{{cite web |title=Fortezza Nuova |url=https://www.comune.livorno.it/it/vivere/fortezza-nuova |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="terrazza">{{cite web |title=Terrazza Mascagni |url=https://www.visit-livorno.it/attrazione/terrazza-mascagni/ |publisher=Visit Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mercato">{{cite web |title=Mercato delle Vettovaglie |url=https://www.comune.livorno.it/it/vivere/mercato-delle-vettovaglie |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="museocitta">{{cite web |title=Museo della città di Livorno |url=https://www.comune.livorno.it/it/vivere/museo-della-citta-di-livorno |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti lidhet edhe me figurën e [[Amedeo Modigliani]]t, i lindur në Livorno në vitin 1884.<ref name="modigliani">{{cite web |title=Casa Modigliani |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/casa-modigliani-livorno/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër institucionet kulturore më të njohura të qytetit janë edhe ''Acquario di Livorno'' dhe ''Museo Civico Giovanni Fattori''.<ref name="acquario">{{cite web |title=Acquario di Livorno |url=https://www.acquariodilivorno.it/ |publisher=Acquario di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="fattori">{{cite web |title=Museo Civico Giovanni Fattori |url=https://www.comune.livorno.it/it/luoghi/416565 |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Livorno ka një profil të rëndësishëm në fushën e formimit të lartë dhe të arsimit ushtarak. Në qytet ndodhet ''Accademia Navale'', e themeluar në vitin 1881, një nga institucionet më të rëndësishme të [[Marina Militare|Marinës Ushtarake Italiane]].<ref name="accnavale">{{cite web |title=Accademia Navale |url=https://www.marina.difesa.it/il-tuo-futuro-e-il-mare/formazione-in-marina/accademia_navale/Pagine/default.aspx |publisher=Marina Militare |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="accnavalevisit">{{cite web |title=L'Accademia Navale di Livorno |url=https://www.visit-livorno.it/attrazione/laccademia-navale-di-livorno/ |publisher=Visit Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në qytet ndodhet gjithashtu ''Polo Universitario Sistemi Logistici'', qendër shërbimesh e [[Universiteti i Pizës|Universitetit të Pizës]], e përqendruar te formimi universitar, kërkimi shkencor dhe inovacioni në sektorin e logjistikës.<ref name="polo" /><ref name="poloofferta">{{cite web |title=Offerta formativa |url=https://polologistica.unipi.it/offerta-formativa/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Livorno është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Porti i qytetit është një nga më të rëndësishmit në Italinë qendrore për trafikun tregtar, tragetet dhe kroçierat.<ref name="porto2024" /> Stacioni hekurudhor ''Livorno Centrale'' ka 7 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Livorno Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/livorno-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti lidhet lehtësisht me aeroportin ndërkombëtar ''Galileo Galilei'' të Pizës, i cili ndodhet rreth 18 km larg.<ref name="arrivare" /> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Livornos. Komuna administron dhe valorizzon impiantet sportive komunale, përfshirë stadiumin, fushat e atletikës dhe pishinat publike.<ref name="sportufficio">{{cite web |title=Ufficio Sport e Impianti Sportivi |url=https://www.comune.livorno.it/it/unita_organizzative/ufficio-sport-e-impianti-sportivi |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sportsettore">{{cite web |title=Settore Società partecipate Sport e impianti sportivi |url=https://www.comune.livorno.it/it/unita_organizzative/settore-societa-partecipate-sport-e-impianti-sportivi |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i qytetit është ''U.S. Livorno 1915'', ndërsa impianti sportiv kryesor është ''Stadio Armando Picchi'', stadium komunal i inauguruar në vitin 1933.<ref name="uslivorno">{{cite web |title=US Livorno 1915 |url=https://www.uslivorno.com/ |publisher=U.S. Livorno 1915 |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="picchi">{{cite web |title=Stadio Armando Picchi |url=https://www.comune.livorno.it/it/vivere/stadio-armando-picchi |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në qytet ndodhen edhe ''Campo scuola Renato Martelli'' dhe ''Modigliani Forum'', i përdorur për ngjarje sportive dhe manifestime të mëdha publike.<ref name="campo">{{cite web |title=Campo di atletica leggera "Renato Martelli" |url=https://www.comune.livorno.it/it/luoghi/416608 |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="forum">{{cite web |title=Modigliani Forum |url=https://www.comune.livorno.it/it/luoghi/416608 |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjtja mbrojtëse e qytetit është [[Shën Xhulia]] dhe festa e saj kremtohet më 22 maj.<ref name="santagiulia">{{cite web |title=Festa di Santa Giulia patrona di Livorno |url=https://comune.livorno.it/it/news/festa-di-santa-giulia-patrona-di-livorno-giovedi-22-maggio-gli-uffici-comunali-saranno-chiusi |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga manifestimet më të njohura qytetare është ''Effetto Venezia'', festival veror që zhvillohet në lagjen Venezia dhe që përfshin muzikë, teatër, art dhe veprimtari kulturore në rrugë e përgjatë kanaleve të qytetit.<ref name="effetto">{{cite web |title=Effetto Venezia 2025 |url=https://comune.livorno.it/it/events/effetto-venezia-2025 |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="effettovisit">{{cite web |title=Effetto Venezia |url=https://www.visittuscany.com/it/eventi/effetto-venezia/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Livornos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.livorno.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Livornos] * [https://www.visit-livorno.it/ Faqja turistike zyrtare e Livornos] * [https://polologistica.unipi.it/ Faqja e Polo Universitario Sistemi Logjistici] * [https://www.uslivorno.com/ Faqja zyrtare e U.S. Livorno 1915] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Livorno]] 4bs4u5e0qjekpb1swafxeqje1voj10r 2939983 2939982 2026-04-10T14:46:04Z Shqiperia2000 65435 /* Lidhje të jashtme */ 2939983 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Livorno | official_name = Comune di Livorno | native_name = Livorno | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Livorno, veduta aerea 2015.jpg | image_caption = Pamje e Livornos | image_shield = Livorno-Stemma.svg | image_flag = Livorno-Bandiera.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|32|37|N|10|19|01|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Livornos|Livorno]] (LI) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Luca Salvetti]] | elevation_m = 3 | area_total_km2 = 104.99 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=PIAO 2025-2027 |url=https://trasparenza.comune.livorno.it/sites/trasparenza/files/index/amm_trasparente/allegato_1_piao_2025-2027_9822ce943661f766_p7m_qrcode.pdf |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 153758 | population_demonym = livornezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 57121–57128 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0586 | blank_name_sec1 = Shenjtja mbrojtëse | blank_info_sec1 = [[Shën Xhulia]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 22 maj | website = {{URL|www.comune.livorno.it}} }} '''Livorno''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Livornos|provincës së Livornos]]. Qyteti shtrihet në bregdetin e [[Deti Ligur|Detit Ligur]] dhe është një nga portet më të rëndësishme të Italisë, si edhe një qendër e rëndësishme administrative, kulturore, ushtarake dhe ekonomike e Toskanës.<ref name="britannica">{{cite web |title=Livorno |url=https://www.britannica.com/place/Livorno |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="comunehome">{{cite web |title=Città di Livorno |url=https://www.comune.livorno.it/ |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Livorno ndodhet në bregdetin perëndimor të Toskanës, në jug të grykëderdhjes së [[Arno]]s. Qyteti ka një pozitë të favorshme detare dhe historikisht është zhvilluar në lidhje të ngushtë me portin dhe me sistemin bregdetar të veriut tirrenik.<ref name="britannica" /> Territori komunal përfshin edhe zona kodrinore dhe bregdetare si [[Montenero]], [[Ardenza]] dhe [[Quercianella]], ndërsa aeroporti ndërkombëtar më i afërt është ai i [[Piza|Pizës]], rreth 18 km larg qytetit.<ref name="arrivare">{{cite web |title=How to get to Livorno |url=https://www.visit-livorno.it/en/tourist-information/how-to-get-to-livorno/ |publisher=Visit Livorno |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Livorno u zhvillua veçanërisht nga fundi i shekullit XVI nën [[Medici]]t dhe më pas nën Lorenezët, duke u shndërruar në një port të lirë dhe në një qendër tregtare me karakter të fortë ndërkombëtar.<ref name="britannica" /> Rritja e portit favorizoi vendosjen e komuniteteve të ndryshme tregtare dhe fetare, gjë që i dha qytetit një profil shumëkulturor. Kjo trashëgimi lidhet edhe me zhvillimin e lagjeve historike, fortifikimeve dhe kanaleve urbane.<ref name="britannica" /><ref name="venezia">{{cite web |title=The Nuova Venezia district |url=https://www.visit-livorno.it/en/attrazione/la-venezia-nuova/ |publisher=Visit Livorno |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] qyteti pësoi dëme shumë të mëdha nga bombardimet, por ruajti disa nga hapësirat urbane dhe monumentet më përfaqësuese të historisë së vet.<ref name="britannica" /> == Demografia == Livorno kishte 153.758 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës dhe ruan një profil të fortë portual, administrativ dhe të shërbimeve.<ref name="population" /><ref name="britannica" /> == Ekonomia == Ekonomia e Livornos lidhet ngushtë me portin, logjistikën, transportin, shërbimet dhe aktivitetet industriale. Roli i portit ka qenë vendimtar në zhvillimin historik dhe bashkëkohor të qytetit.<ref name="britannica" /> Në vitin 2024 porti i Livornos regjistroi 29.419.088 ton mallra të lëvizura, 663.622 TEU, 3.309.214 pasagjerë tragetesh dhe 864.133 pasagjerë kroçierash.<ref name="porto2024">{{cite web |title=Porto di Livorno - I numeri del porto 2024 |url=https://www.portialtotirreno.it/wp-content/uploads/2025/02/LIVORNO_Allegato_Statistico_2024.pdf |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në qytet ndodhet edhe [[Polo Universitario Sistemi Logjistici i Livornos|Polo Universitario Sistemi Logjistici]], i lidhur me [[Universiteti i Pizës]], që përforcon marrëdhënien midis ekonomisë lokale, logjistikës dhe formimit të lartë.<ref name="polo">{{cite web |title=Il Polo Universitario Sistemi Logistici di Livorno |url=https://polologistica.unipi.it/il-polo/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Livorno ruan një trashëgimi urbane të lidhur sidomos me epokën moderne dhe me funksionin e saj portual. Një nga hapësirat më karakteristike është lagjja e ''Venezia Nuova'', shembull i rrallë i një lagjeje tregtare të shekullit XVII të ndërtuar mbi ujë dhe e lidhur me kanalet medicee.<ref name="venezia" /> Ndër monumentet dhe vendet më të njohura të qytetit janë ''Fortezza Vecchia'', ''Fortezza Nuova'', ''Terrazza Mascagni'', ''Mercato delle Vettovaglie'' dhe ''Museo della Città'' në lagjen Venezia Nuova.<ref name="fortezzavecchia">{{cite web |title=Fortezza Vecchia |url=https://www.visit-livorno.it/attrazione/fortezza-vecchia/ |publisher=Visit Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="fortezzanuova">{{cite web |title=Fortezza Nuova |url=https://www.comune.livorno.it/it/vivere/fortezza-nuova |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="terrazza">{{cite web |title=Terrazza Mascagni |url=https://www.visit-livorno.it/attrazione/terrazza-mascagni/ |publisher=Visit Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="mercato">{{cite web |title=Mercato delle Vettovaglie |url=https://www.comune.livorno.it/it/vivere/mercato-delle-vettovaglie |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="museocitta">{{cite web |title=Museo della città di Livorno |url=https://www.comune.livorno.it/it/vivere/museo-della-citta-di-livorno |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti lidhet edhe me figurën e [[Amedeo Modigliani]]t, i lindur në Livorno në vitin 1884.<ref name="modigliani">{{cite web |title=Casa Modigliani |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/casa-modigliani-livorno/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër institucionet kulturore më të njohura të qytetit janë edhe ''Acquario di Livorno'' dhe ''Museo Civico Giovanni Fattori''.<ref name="acquario">{{cite web |title=Acquario di Livorno |url=https://www.acquariodilivorno.it/ |publisher=Acquario di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="fattori">{{cite web |title=Museo Civico Giovanni Fattori |url=https://www.comune.livorno.it/it/luoghi/416565 |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Livorno ka një profil të rëndësishëm në fushën e formimit të lartë dhe të arsimit ushtarak. Në qytet ndodhet ''Accademia Navale'', e themeluar në vitin 1881, një nga institucionet më të rëndësishme të [[Marina Militare|Marinës Ushtarake Italiane]].<ref name="accnavale">{{cite web |title=Accademia Navale |url=https://www.marina.difesa.it/il-tuo-futuro-e-il-mare/formazione-in-marina/accademia_navale/Pagine/default.aspx |publisher=Marina Militare |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="accnavalevisit">{{cite web |title=L'Accademia Navale di Livorno |url=https://www.visit-livorno.it/attrazione/laccademia-navale-di-livorno/ |publisher=Visit Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në qytet ndodhet gjithashtu ''Polo Universitario Sistemi Logistici'', qendër shërbimesh e [[Universiteti i Pizës|Universitetit të Pizës]], e përqendruar te formimi universitar, kërkimi shkencor dhe inovacioni në sektorin e logjistikës.<ref name="polo" /><ref name="poloofferta">{{cite web |title=Offerta formativa |url=https://polologistica.unipi.it/offerta-formativa/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Livorno është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Porti i qytetit është një nga më të rëndësishmit në Italinë qendrore për trafikun tregtar, tragetet dhe kroçierat.<ref name="porto2024" /> Stacioni hekurudhor ''Livorno Centrale'' ka 7 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Livorno Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/livorno-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti lidhet lehtësisht me aeroportin ndërkombëtar ''Galileo Galilei'' të Pizës, i cili ndodhet rreth 18 km larg.<ref name="arrivare" /> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Livornos. Komuna administron dhe valorizzon impiantet sportive komunale, përfshirë stadiumin, fushat e atletikës dhe pishinat publike.<ref name="sportufficio">{{cite web |title=Ufficio Sport e Impianti Sportivi |url=https://www.comune.livorno.it/it/unita_organizzative/ufficio-sport-e-impianti-sportivi |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sportsettore">{{cite web |title=Settore Società partecipate Sport e impianti sportivi |url=https://www.comune.livorno.it/it/unita_organizzative/settore-societa-partecipate-sport-e-impianti-sportivi |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i qytetit është ''U.S. Livorno 1915'', ndërsa impianti sportiv kryesor është ''Stadio Armando Picchi'', stadium komunal i inauguruar në vitin 1933.<ref name="uslivorno">{{cite web |title=US Livorno 1915 |url=https://www.uslivorno.com/ |publisher=U.S. Livorno 1915 |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="picchi">{{cite web |title=Stadio Armando Picchi |url=https://www.comune.livorno.it/it/vivere/stadio-armando-picchi |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në qytet ndodhen edhe ''Campo scuola Renato Martelli'' dhe ''Modigliani Forum'', i përdorur për ngjarje sportive dhe manifestime të mëdha publike.<ref name="campo">{{cite web |title=Campo di atletica leggera "Renato Martelli" |url=https://www.comune.livorno.it/it/luoghi/416608 |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="forum">{{cite web |title=Modigliani Forum |url=https://www.comune.livorno.it/it/luoghi/416608 |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjtja mbrojtëse e qytetit është [[Shën Xhulia]] dhe festa e saj kremtohet më 22 maj.<ref name="santagiulia">{{cite web |title=Festa di Santa Giulia patrona di Livorno |url=https://comune.livorno.it/it/news/festa-di-santa-giulia-patrona-di-livorno-giovedi-22-maggio-gli-uffici-comunali-saranno-chiusi |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga manifestimet më të njohura qytetare është ''Effetto Venezia'', festival veror që zhvillohet në lagjen Venezia dhe që përfshin muzikë, teatër, art dhe veprimtari kulturore në rrugë e përgjatë kanaleve të qytetit.<ref name="effetto">{{cite web |title=Effetto Venezia 2025 |url=https://comune.livorno.it/it/events/effetto-venezia-2025 |publisher=Comune di Livorno |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="effettovisit">{{cite web |title=Effetto Venezia |url=https://www.visittuscany.com/it/eventi/effetto-venezia/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Livornos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Livorno}} * [https://www.comune.livorno.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Livornos] * [https://www.visit-livorno.it/ Faqja turistike zyrtare e Livornos] * [https://polologistica.unipi.it/ Faqja e Polo Universitario Sistemi Logjistici] * [https://www.uslivorno.com/ Faqja zyrtare e U.S. Livorno 1915] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Livorno]] kx1vo13pwq1hna2dfheg0wtmsyut40a 0 84255 2940062 2606323 2026-04-11T05:59:13Z Leutrim.P 113691 ±[[Kategoria:Gjuhësi]]→[[Kategoria:Sociolinguistikë]]; ±[[Kategoria:Fjalë nga latinishtja]]→[[Kategoria:Pragmatikë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2940062 wikitext text/x-wiki '''Konteksti''' është një fjalë me prejardhje nga latinishtja ''contextus'', që ka kuptimin thurje e përbashkët e fjalive, lidhje e fjalëve. Konteksti është një fjale apo një grup fjalësh apo një tekst dhe ku te gjitha bashke ndihmojmë per te percaktuar sakte dhe per te gjetur kuptimin e nje fjale te caktuar. Gjithashtu Konteksti në tregime, vepra letrare etj. mund të jetë çfarë lexuesi mendon se çka dashur autori të përcjellë përmes kësaj vepre. == Shih edhe == * [[Gjuhësia]] * [[Semiotika]] * [[Sociologjia]] * [[Antropologjia]] [[Kategoria:Sociolinguistikë]] [[Kategoria:Pragmatikë]] 4w9gwti115ywatlwxas3i0hoxz5gru9 0 88615 2939974 2939876 2026-04-10T14:32:10Z Shqiperia2000 65435 /* Lidhje të jashtme */ 2939974 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Torino | official_name = Città di Torino | native_name = ''Torino'' ([[Gjuha italiane|italisht]])<br />''Turin'' ([[Gjuha piemonteze|piemontisht]]) | settlement_type = [[Komuna (Itali)|Komunë]] | image_skyline = Turin collage.png | image_caption = Kolazh i Torinos | image_flag = Flag of Turin.svg | flag_link = Flamuri i Torinos | image_shield = Torino-Stemma.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|45|4|6|N|7|41|4|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = {{flagicon|ITA}} [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Piemonti]] | subdivision_type2 = [[Qytetet metropolitane të Italisë|Qyteti metropolitan]] | subdivision_name2 = Torino (TO) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Stefano Lo Russo]] ([[Partia Demokratike e Italisë|PD]]) | elevation_m = 239 | area_total_km2 = 130 | population_total = 862999 | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_density_km2 = auto | population_demonym = torinezë | blank_name = Shenjti mbrojtës | blank_info = [[Gjon Pagëzori|Shën Gjon Pagëzori]] | blank1_name = Dita festive | blank1_info = 24 qershor | timezone1 = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 10121–10156 | area_code_type = Prefiksi | area_code = 011 | website = [https://www.comune.torino.it/ Faqja zyrtare] }} '''Torino''' (italisht: ''Torino''; piemontisht: ''Turin'') është një [[qytet]] dhe [[Komuna (Itali)|komunë]] në [[Italia|Italinë]] veriperëndimore, kryeqendra e rajonit [[Piemonti]] dhe e qytetit metropolitan me të njëjtin emër. Qyteti është një nga qendrat historike, ekonomike dhe kulturore më të rëndësishme të Italisë dhe ishte kryeqyteti i parë i Mbretërisë së Italisë nga viti 1861 deri më 1865.<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/place/Turin Italy/Turin], ''Encyclopaedia Britannica''. Qasur më 9 prill 2026.</ref><ref name="turismotorino">[https://turismotorino.org/en/visit/discover-turin Turin], Turismo Torino e Provincia. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Më 31 dhjetor 2024 Torino kishte 862.999 banorë.<ref name="popf">[https://www.comune.torino.it/statistica/dati/circoscrizioni/2024/femmine.pdf Popolazione femminile residente al 31/12/2024], Città di Torino. Qasur më 9 prill 2026.</ref><ref name="popm">[https://www.comune.torino.it/statistica/dati/circoscrizioni/2024/maschi.pdf Popolazione maschile residente al 31/12/2024], Città di Torino. Qasur më 9 prill 2026.</ref> == Gjeografia == Torino ndodhet në pjesën perëndimore të fushës së Padanisë, pranë rrjedhës së lumit [[Po]] dhe në afërsi të [[Alpet|Alpeve]] perëndimore.<ref name="turismotorino" /> Komuna ka një sipërfaqe prej 130 km² dhe lartësia zyrtare e qytetit, e matur në Piazza San Giovanni, është 239 m mbi nivelin e detit.<ref name="area">[https://www.comune.torino.it/statistica/osservatorio/territorio_superficie.shtml Territorio e superficie], Città di Torino. Qasur më 9 prill 2026.</ref><ref name="alt">[https://www.comune.torino.it/cittagenerale/informazioni-generali/ Informazioni generali], Città di Torino. Qasur më 9 prill 2026.</ref> == Historia == Zona e Torinos ishte e banuar që në lashtësi nga taurinasit; më vonë romakët themeluan koloninë ''Julia Augusta Taurinorum''.<ref name="britannica" /> Gjatë Mesjetës dhe epokës moderne qyteti u lidh ngushtë me [[Shtëpia e Savojës|Shtëpinë e Savojës]] dhe u bë një nga qendrat kryesore politike të shtetit savojard.<ref name="britannica" /> Pas bashkimit italian, Torino ishte kryeqyteti i parë i Mbretërisë së Italisë nga 1861 deri më 1865.<ref name="turismotorino" /> Në shekullin XX qyteti u zhvillua fuqishëm si qendër industriale, sidomos në sektorin automobilistik.<ref name="fiat">[https://www.fiat.com/world-of-fiat/brand/fiat-history Fiat history], FIAT. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Në vitin 2006 Torino priti [[Lojërat olimpike dimërore 2006|Lojërat Olimpike Dimërore]].<ref name="olimpiadi">[https://turismotorino.org/en/visit/what-to-see-and-do/sport/turin-2006-winter-olympic-games Turin 2006 Winter Olympic Games], Turismo Torino e Provincia. Qasur më 9 prill 2026.</ref> == Demografia == Sipas të dhënave zyrtare të qytetit, më 31 dhjetor 2024 popullsia rezidente ishte 862.999 banorë, rezultat i shumës së 447.199 grave dhe 415.800 burrave.<ref name="popf" /><ref name="popm" /></ref> Torino mbetet një nga komunat më të mëdha të Italisë sipas popullsisë.<ref name="britannica" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Qyteti është selia e [[Universiteti i Torinos|Universitetit të Torinos]], themeluar në vitin 1404 dhe një nga universitetet më të vjetra të Italisë.<ref name="unito">[https://www.unito.it/ateneo/organizzazione/storia Storia dell'Università], Università di Torino. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Torino është gjithashtu një qendër e rëndësishme për kërkimin shkencor, arsimin e lartë dhe inovacionin teknologjik.<ref name="unito" /> == Monumentet dhe kultura == Torino njihet për trashëgiminë e saj arkitekturore dhe muzeale. Në qytet ndodhet '''Mole Antonelliana''', simboli më i njohur i Torinos, ku sot ka selinë [[Museo Nazionale del Cinema|Muzeu Kombëtar i Kinemasë]].<ref name="mole">[https://www.museocinema.it/en/mole-antonelliana Mole Antonelliana], Museo Nazionale del Cinema. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Një tjetër institucion me famë ndërkombëtare është Muzeu Egjiptian, i themeluar në vitin 1824 dhe i konsideruar muzeu më i vjetër në botë i kushtuar qytetërimit egjiptian.<ref name="egizio">[https://museoegizio.it/en/discover/history/ History of the Egyptian Museum], Museo Egizio. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Torino lidhet ngushtë edhe me rezidencat e [[Shtëpia e Savojës|Shtëpisë së Savojës]]; kompleksi i ''Savoy Residences'' është pjesë e Trashëgimisë Botërore të [[UNESCO]]-s që nga viti 1997.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/823/ Residences of the Royal House of Savoy], UNESCO World Heritage Centre. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Gjon Pagëzori|Shën Gjon Pagëzori]], ndërsa festa qytetare kremtohet më 24 qershor.<ref name="patrono">[https://www.comune.torino.it/torinogiovani/vivere-a-torino/festa-di-san-giovanni Festa di San Giovanni], Città di Torino. Qasur më 9 prill 2026.</ref> == Ekonomia == Torino ka qenë historikisht një nga qendrat më të mëdha industriale të Italisë, veçanërisht në industrinë automobilistike. Pikërisht këtu u themelua FIAT në vitin 1899.<ref name="fiat" /> Sot ekonomia e qytetit mbështetet gjithashtu në shërbimet, teknologjinë, universitetet, kulturën dhe turizmin.<ref name="turismotorino" /> == Transporti == Torino është një nyje e rëndësishme rrugore, hekurudhore dhe ajrore në veriperëndim të Italisë. Qyteti ka linjën M1 të metrosë, e cila është përshkruar si metroja e parë automatike në Itali dhe lidh Fermin me Bengasin duke kaluar nëpër qendrën urbane dhe stacionet kryesore hekurudhore.<ref name="metro">[https://www.gtt.to.it/cms/metropolitana/linea-1 Linea 1], GTT. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Torino shërbehet nga Aeroporti i Torinos, i cili në vitin 2024 regjistroi 4.693.977 pasagjerë.<ref name="aeroporto">[https://www.aeroportoditorino.it/en/corporate-en/about-us/traffic-data/ Traffic data], Torino Airport. Qasur më 9 prill 2026.</ref> == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * {{Commonscat|Turin|Torino}} * [https://www.comune.torino.it/ Faqja zyrtare e qytetit të Torinos] * [https://turismotorino.org/ Faqja zyrtare turistike] [[Kategoria:Qytete në Itali]] 7tknrtuwxof1b8ay7u18xckyocxmdv2 0 88817 2940046 2762643 2026-04-11T01:43:03Z Shqiperia2000 65435 2940046 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Triestia | official_name = Comune di Trieste | native_name = Trieste | settlement_type = [[Qytet]] dhe [[komunë]] | image_skyline = Trieste collage.jpg | image_caption = Pamje të Triestes | image_shield = Trieste-Stemma.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|45|39|N|13|46|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Friuli-Venecia Xhulia]] | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Roberto Dipiazza]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Roberto Dipiazza |url=https://www.comune.trieste.it/it/amministrazione-8847/giunta-comunale-8909/roberto-dipiazza-8912 |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | area_total_km2 = 84.49 | population_footnotes = <ref name="stat2025">{{cite web |title=Popolazione residente nel Comune di Trieste al 31/12/2025 |url=https://statistica.comune.trieste.it/wp-content/uploads/2026/01/Dicembre2025-1.pdf |publisher=Comune di Trieste – Ufficio Statistica |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_total = 200053 | population_as_of = 31 dhjetor 2025 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 34121–34151 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 040 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = Shën Gjusti | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 3 nëntor | website = {{URL|www.comune.trieste.it}} }} ''Triestia'' ({{lang-it|Trieste}}; {{lang-sl|Trst}}) është një qytet dhe komunë në verilindje të [[Italisë]], në rajonin e [[Friuli-Venecia Xhulia]]s. Ajo është kryeqendra e rajonit dhe një nga portet më të rëndësishme të Adriatikut. Më 31 dhjetor 2025 qyteti kishte 200.053 banorë.<ref name="stat2025" /><ref name="turismo">{{cite web |title=Trieste e Carso triestino |url=https://www.turismofvg.it/it/111264/trieste-e-carso-triestino |publisher=PromoTurismoFVG |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="porto2025">{{cite web |title=Dati annuali 2025 del sistema portuale dell'Adriatico Orientale: oltre 64 milioni di tonnellate movimentate |url=https://www.adspmao.it/it/notiziecomunicati/dati-annuali-2025-del-sistema-portuale-delladriatico-orientale-oltre-64-milioni-di-tonnellate-movimentate |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Orientale |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Triestia ndodhet në skajin verilindor të gadishullit italian, në pjesën më veriore të Adriatikut të Epërm. Qyteti shtrihet midis Gjirit të Triestes dhe pllajës së Karstit, me një territor që ngjitet nga bregdeti drejt kodrave dhe altopianos. Një nga tiparet më të njohura natyrore të qytetit është ''bora'', era e fortë karakteristike e zonës.<ref name="viveretrieste">{{cite web |title=Vivere Trieste |url=https://informagiovani.comune.trieste.it/vivere-trieste/ |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="turismo" /><ref name="bora">{{cite web |title=Trieste, city of the Bora |url=https://www.turismofvg.it/en/2017/10/31/trieste-city-of-the-bora/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Historia moderne e Triestes lidhet ngushtë me portin e saj. Në vitin 1719 perandori Karli VI e shpalli Triesten porto-franko; ky vendim i dha shtysë zhvillimit tregtar dhe demografik të qytetit dhe e ktheu atë në një nyje ndërmjet Mesdheut dhe Evropës qendrore. Gjatë shekujve XVIII dhe XIX Triestia u afirmua si qendër detare, tregtare dhe financiare e botës habsburgase.<ref name="porto300">{{cite web |title=History |url=https://portoftrieste300.com/en/history/ |publisher=Port of Trieste 300 |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="turismo" /> Pas Luftës së Parë Botërore qyteti kaloi në Itali, ndërsa pas Luftës së Dytë Botërore përjetoi periudhën e administrimit aleat. Kjo fazë përfundoi më 1954, kur Triestia u rikthye nën administrim italian.<ref name="porto300" /> == Demografia == Më 31 dhjetor 2025 Triestia kishte 200.053 banorë. Popullsia e huaj rezidente arrinte në 26.391 banorë; komunitetet më të mëdha ishin ato nga Serbia, Rumania dhe Kosova.<ref name="stat2025" /> == Ekonomia dhe porti == Porti i Triestes është motori kryesor ekonomik i qytetit. Rajoni e përkufizon atë si port me interes ndërkombëtar dhe si një nyje logjistike në kryqëzimin midis rrugës adriatike dhe korridoreve të Evropës qendrore e lindore. Në vitin 2025 porti i Triestes regjistroi rreth 60 milionë tonë mallrash të lëvizura.<ref name="portoregione">{{cite web |title=I porti regionali |url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/infrastrutture-lavori-pubblici/infrastrutture-logistica-trasporti/FOGLIA6/ |publisher=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="porto2025" /> == Monumente dhe kultura == Në zemër të qytetit ndodhet ''Piazza Unità d'Italia'', e hapur drejt detit dhe e lidhur me ''Molo Audace'', një nga hapësirat më simbolike të Triestes.<ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Unità e Molo Audace |url=https://www.turismofvg.it/piazza-unit%C3%A0-e-molo-audace |publisher=PromoTurismoFVG |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të njohura janë ''Castello di San Giusto'', që ngrihet mbi kodrën me të njëjtin emër, dhe ''Castello di Miramare'', i ndërtuar mbi një kep përballë Gjirit të Triestes dhe i rrethuar nga një park historik.<ref name="sangiusto">{{cite web |title=Castello di San Giusto |url=https://castellodisangiustotrieste.it/ |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="miramare">{{cite web |title=Museo Storico e Il Parco del Castello di Miramare |url=https://miramare.cultura.gov.it/ |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Triestia ruan një traditë të fortë letrare dhe qytetare, të lidhur me kafenetë historike dhe me figura si James Joyce, Italo Svevo dhe Umberto Saba. Kultura e kafesë mbetet një nga shenjat më të dallueshme të identitetit urban të qytetit.<ref name="viveretrieste" /><ref name="caffe">{{cite web |title=Coffee: a wholly local speciality that can be tried only in Trieste |url=https://www.turismofvg.it/en/2018/02/28/coffee-wholly-local-speciality-that-can-be-tried-only-trieste/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="joyce">{{cite web |title=James Joyce and Trieste: places, museums and Bloom’s Day |url=https://www.turismofvg.it/en/2018/08/02/james-joyce-e-trieste-tra-luoghi-musei-e-il-bloomsday-2/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Triestia është një nga qendrat kryesore italiane të arsimit të lartë dhe të kërkimit. Universiteti i Triestes i ka rrënjët në Shkollën e Lartë të Tregtisë të themeluar më 1877. Në qytet ose në zonën e tij funksionojnë edhe ''Area Science Park'', ''SISSA'' dhe ''OGS'', institucione që kanë forcuar profilin ndërkombëtar të Triestes si qytet i shkencës. Këtij identiteti i lidhet edhe festivali ''Trieste Next''.<ref name="units">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://portale.units.it/it/ateneo/chi-siamo |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="area">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://www.areasciencepark.it/chi-siamo/ |publisher=Area Science Park |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sissa">{{cite web |title=About us |url=https://www.sissa.it/about |publisher=SISSA |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="ogs">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://www.ogs.it/it/chi-siamo |publisher=OGS |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="triestenext">{{cite web |title=Trieste Next 2025 - il Festival della Ricerca Scientifica |url=https://eventi.regione.fvg.it/Eventi/dettaglioEvento.asp?evento=26321 |publisher=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën publike të qytetit, i cili disponon një rrjet të gjerë impiantesh komunale. Ngjarja sportive më e njohur është ''Barcolana'', regata tradicionale e Gjirit të Triestes që zhvillohet çdo vit në tetor. Në qytet ndodhet edhe ''Palazzo dello Sport "C. Rubini" (PalaTrieste)'', një nga impiantet kryesore të sportit vendor.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.trieste.it/it/categories/service/sport-1921 |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="barcolana">{{cite web |title=58th Ed. Barcolana |url=https://www.turismofvg.it/events/58th-ed-barcolana |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="impianti">{{cite web |title=Elenco impianti sportivi del Comune di Trieste |url=https://www.comune.trieste.it/media/files/032006/attachment/2025.elenco.impianti.CONCESSIONE.rete.civica.pdf |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.trieste.it/ Faqja zyrtare e komunës] * [https://www.turismofvg.it/it/trieste Faqja turistike zyrtare] * [https://www.adspmao.it/it/i-porti-del-sistema/trieste Porto di Trieste] [[Kategoria:Trieste]] [[Kategoria:Qytete në Itali]] epzf34qfz7w4i8io9i2skko14hga1yy 2940047 2940046 2026-04-11T01:45:04Z Shqiperia2000 65435 2940047 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Triestia | official_name = Comune di Trieste | native_name = Trieste | settlement_type = [[Qytet]] dhe [[komunë]] | image_skyline = Trieste collage.jpg | image_caption = Pamje të Triestes | image_shield = Trieste-Stemma.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|45|39|N|13|46|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Friuli-Venecia Xhulia]] | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Roberto Dipiazza]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Roberto Dipiazza |url=https://www.comune.trieste.it/it/amministrazione-8847/giunta-comunale-8909/roberto-dipiazza-8912 |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | area_total_km2 = 84.49 | population_footnotes = <ref name="stat2025">{{cite web |title=Popolazione residente nel Comune di Trieste al 31/12/2025 |url=https://statistica.comune.trieste.it/wp-content/uploads/2026/01/Dicembre2025-1.pdf |publisher=Comune di Trieste – Ufficio Statistica |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_total = 200053 | population_as_of = 31 dhjetor 2025 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 34121–34151 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 040 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = Shën Gjusti | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 3 nëntor | website = {{URL|www.comune.trieste.it}} |image_flag=Free Territory Trieste Flag.svg|leader_party=[[Forza Italia|FI]]}} '''Triestia''' ({{lang-it|Trieste}}; {{lang-sl|Trst}}) është një qytet dhe komunë në verilindje të [[Italisë]], në rajonin e [[Friuli-Venecia Xhulia]]s. Ajo është kryeqendra e rajonit dhe një nga portet më të rëndësishme të Adriatikut. Më 31 dhjetor 2025 qyteti kishte 200.053 banorë.<ref name="stat2025" /><ref name="turismo">{{cite web |title=Trieste e Carso triestino |url=https://www.turismofvg.it/it/111264/trieste-e-carso-triestino |publisher=PromoTurismoFVG |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="porto2025">{{cite web |title=Dati annuali 2025 del sistema portuale dell'Adriatico Orientale: oltre 64 milioni di tonnellate movimentate |url=https://www.adspmao.it/it/notiziecomunicati/dati-annuali-2025-del-sistema-portuale-delladriatico-orientale-oltre-64-milioni-di-tonnellate-movimentate |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Orientale |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Triestia ndodhet në skajin verilindor të gadishullit italian, në pjesën më veriore të Adriatikut të Epërm. Qyteti shtrihet midis Gjirit të Triestes dhe pllajës së Karstit, me një territor që ngjitet nga bregdeti drejt kodrave dhe altopianos. Një nga tiparet më të njohura natyrore të qytetit është ''bora'', era e fortë karakteristike e zonës.<ref name="viveretrieste">{{cite web |title=Vivere Trieste |url=https://informagiovani.comune.trieste.it/vivere-trieste/ |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="turismo" /><ref name="bora">{{cite web |title=Trieste, city of the Bora |url=https://www.turismofvg.it/en/2017/10/31/trieste-city-of-the-bora/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Historia moderne e Triestes lidhet ngushtë me portin e saj. Në vitin 1719 perandori Karli VI e shpalli Triesten porto-franko; ky vendim i dha shtysë zhvillimit tregtar dhe demografik të qytetit dhe e ktheu atë në një nyje ndërmjet Mesdheut dhe Evropës qendrore. Gjatë shekujve XVIII dhe XIX Triestia u afirmua si qendër detare, tregtare dhe financiare e botës habsburgase.<ref name="porto300">{{cite web |title=History |url=https://portoftrieste300.com/en/history/ |publisher=Port of Trieste 300 |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="turismo" /> Pas Luftës së Parë Botërore qyteti kaloi në Itali, ndërsa pas Luftës së Dytë Botërore përjetoi periudhën e administrimit aleat. Kjo fazë përfundoi më 1954, kur Triestia u rikthye nën administrim italian.<ref name="porto300" /> == Demografia == Më 31 dhjetor 2025 Triestia kishte 200.053 banorë. Popullsia e huaj rezidente arrinte në 26.391 banorë; komunitetet më të mëdha ishin ato nga Serbia, Rumania dhe Kosova.<ref name="stat2025" /> == Ekonomia dhe porti == Porti i Triestes është motori kryesor ekonomik i qytetit. Rajoni e përkufizon atë si port me interes ndërkombëtar dhe si një nyje logjistike në kryqëzimin midis rrugës adriatike dhe korridoreve të Evropës qendrore e lindore. Në vitin 2025 porti i Triestes regjistroi rreth 60 milionë tonë mallrash të lëvizura.<ref name="portoregione">{{cite web |title=I porti regionali |url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/infrastrutture-lavori-pubblici/infrastrutture-logistica-trasporti/FOGLIA6/ |publisher=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="porto2025" /> == Monumente dhe kultura == Në zemër të qytetit ndodhet ''Piazza Unità d'Italia'', e hapur drejt detit dhe e lidhur me ''Molo Audace'', një nga hapësirat më simbolike të Triestes.<ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Unità e Molo Audace |url=https://www.turismofvg.it/piazza-unit%C3%A0-e-molo-audace |publisher=PromoTurismoFVG |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të njohura janë ''Castello di San Giusto'', që ngrihet mbi kodrën me të njëjtin emër, dhe ''Castello di Miramare'', i ndërtuar mbi një kep përballë Gjirit të Triestes dhe i rrethuar nga një park historik.<ref name="sangiusto">{{cite web |title=Castello di San Giusto |url=https://castellodisangiustotrieste.it/ |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="miramare">{{cite web |title=Museo Storico e Il Parco del Castello di Miramare |url=https://miramare.cultura.gov.it/ |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Triestia ruan një traditë të fortë letrare dhe qytetare, të lidhur me kafenetë historike dhe me figura si James Joyce, Italo Svevo dhe Umberto Saba. Kultura e kafesë mbetet një nga shenjat më të dallueshme të identitetit urban të qytetit.<ref name="viveretrieste" /><ref name="caffe">{{cite web |title=Coffee: a wholly local speciality that can be tried only in Trieste |url=https://www.turismofvg.it/en/2018/02/28/coffee-wholly-local-speciality-that-can-be-tried-only-trieste/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="joyce">{{cite web |title=James Joyce and Trieste: places, museums and Bloom’s Day |url=https://www.turismofvg.it/en/2018/08/02/james-joyce-e-trieste-tra-luoghi-musei-e-il-bloomsday-2/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Triestia është një nga qendrat kryesore italiane të arsimit të lartë dhe të kërkimit. Universiteti i Triestes i ka rrënjët në Shkollën e Lartë të Tregtisë të themeluar më 1877. Në qytet ose në zonën e tij funksionojnë edhe ''Area Science Park'', ''SISSA'' dhe ''OGS'', institucione që kanë forcuar profilin ndërkombëtar të Triestes si qytet i shkencës. Këtij identiteti i lidhet edhe festivali ''Trieste Next''.<ref name="units">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://portale.units.it/it/ateneo/chi-siamo |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="area">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://www.areasciencepark.it/chi-siamo/ |publisher=Area Science Park |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sissa">{{cite web |title=About us |url=https://www.sissa.it/about |publisher=SISSA |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="ogs">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://www.ogs.it/it/chi-siamo |publisher=OGS |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="triestenext">{{cite web |title=Trieste Next 2025 - il Festival della Ricerca Scientifica |url=https://eventi.regione.fvg.it/Eventi/dettaglioEvento.asp?evento=26321 |publisher=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën publike të qytetit, i cili disponon një rrjet të gjerë impiantesh komunale. Ngjarja sportive më e njohur është ''Barcolana'', regata tradicionale e Gjirit të Triestes që zhvillohet çdo vit në tetor. Në qytet ndodhet edhe ''Palazzo dello Sport "C. Rubini" (PalaTrieste)'', një nga impiantet kryesore të sportit vendor.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.trieste.it/it/categories/service/sport-1921 |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="barcolana">{{cite web |title=58th Ed. Barcolana |url=https://www.turismofvg.it/events/58th-ed-barcolana |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="impianti">{{cite web |title=Elenco impianti sportivi del Comune di Trieste |url=https://www.comune.trieste.it/media/files/032006/attachment/2025.elenco.impianti.CONCESSIONE.rete.civica.pdf |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.trieste.it/ Faqja zyrtare e komunës] * [https://www.turismofvg.it/it/trieste Faqja turistike zyrtare] * [https://www.adspmao.it/it/i-porti-del-sistema/trieste Porto di Trieste] [[Kategoria:Trieste]] [[Kategoria:Qytete në Itali]] efrf0trohkekf8uyxeaxt1hhlew0vrp 2940048 2940047 2026-04-11T01:47:14Z Shqiperia2000 65435 2940048 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Triestia | official_name = Comune di Trieste | native_name = Trieste | settlement_type = [[Qytet]] dhe [[komunë]] | image_skyline = Trieste collage.jpg | image_caption = Pamje të Triestes | image_shield = Trieste-Stemma.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|45|39|N|13|46|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Friuli-Venecia Xhulia]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Triestes|Triestia]] (TS) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Roberto Dipiazza]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Roberto Dipiazza |url=https://www.comune.trieste.it/it/amministrazione-8847/giunta-comunale-8909/roberto-dipiazza-8912 |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | area_total_km2 = 84.49 | population_footnotes = <ref name="stat2025">{{cite web |title=Popolazione residente nel Comune di Trieste al 31/12/2025 |url=https://statistica.comune.trieste.it/wp-content/uploads/2026/01/Dicembre2025-1.pdf |publisher=Comune di Trieste – Ufficio Statistica |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_total = 200053 | population_as_of = 31 dhjetor 2025 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 34121–34151 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 040 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = Shën Gjusti | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 3 nëntor | website = {{URL|www.comune.trieste.it}} |image_flag=Free Territory Trieste Flag.svg|leader_party=[[Forza Italia|FI]]}} '''Triestia''' ({{lang-it|Trieste}}; {{lang-sl|Trst}}) është një qytet dhe komunë në verilindje të [[Italisë]], në rajonin e [[Friuli-Venecia Xhulia]]s. Ajo është kryeqendra e rajonit dhe një nga portet më të rëndësishme të Adriatikut. Më 31 dhjetor 2025 qyteti kishte 200.053 banorë.<ref name="stat2025" /><ref name="turismo">{{cite web |title=Trieste e Carso triestino |url=https://www.turismofvg.it/it/111264/trieste-e-carso-triestino |publisher=PromoTurismoFVG |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="porto2025">{{cite web |title=Dati annuali 2025 del sistema portuale dell'Adriatico Orientale: oltre 64 milioni di tonnellate movimentate |url=https://www.adspmao.it/it/notiziecomunicati/dati-annuali-2025-del-sistema-portuale-delladriatico-orientale-oltre-64-milioni-di-tonnellate-movimentate |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Orientale |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Triestia ndodhet në skajin verilindor të gadishullit italian, në pjesën më veriore të Adriatikut të Epërm. Qyteti shtrihet midis Gjirit të Triestes dhe pllajës së Karstit, me një territor që ngjitet nga bregdeti drejt kodrave dhe altopianos. Një nga tiparet më të njohura natyrore të qytetit është ''bora'', era e fortë karakteristike e zonës.<ref name="viveretrieste">{{cite web |title=Vivere Trieste |url=https://informagiovani.comune.trieste.it/vivere-trieste/ |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="turismo" /><ref name="bora">{{cite web |title=Trieste, city of the Bora |url=https://www.turismofvg.it/en/2017/10/31/trieste-city-of-the-bora/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Historia moderne e Triestes lidhet ngushtë me portin e saj. Në vitin 1719 perandori Karli VI e shpalli Triesten porto-franko; ky vendim i dha shtysë zhvillimit tregtar dhe demografik të qytetit dhe e ktheu atë në një nyje ndërmjet Mesdheut dhe Evropës qendrore. Gjatë shekujve XVIII dhe XIX Triestia u afirmua si qendër detare, tregtare dhe financiare e botës habsburgase.<ref name="porto300">{{cite web |title=History |url=https://portoftrieste300.com/en/history/ |publisher=Port of Trieste 300 |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="turismo" /> Pas Luftës së Parë Botërore qyteti kaloi në Itali, ndërsa pas Luftës së Dytë Botërore përjetoi periudhën e administrimit aleat. Kjo fazë përfundoi më 1954, kur Triestia u rikthye nën administrim italian.<ref name="porto300" /> == Demografia == Më 31 dhjetor 2025 Triestia kishte 200.053 banorë. Popullsia e huaj rezidente arrinte në 26.391 banorë; komunitetet më të mëdha ishin ato nga Serbia, Rumania dhe Kosova.<ref name="stat2025" /> == Ekonomia dhe porti == Porti i Triestes është motori kryesor ekonomik i qytetit. Rajoni e përkufizon atë si port me interes ndërkombëtar dhe si një nyje logjistike në kryqëzimin midis rrugës adriatike dhe korridoreve të Evropës qendrore e lindore. Në vitin 2025 porti i Triestes regjistroi rreth 60 milionë tonë mallrash të lëvizura.<ref name="portoregione">{{cite web |title=I porti regionali |url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/infrastrutture-lavori-pubblici/infrastrutture-logistica-trasporti/FOGLIA6/ |publisher=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="porto2025" /> == Monumente dhe kultura == Në zemër të qytetit ndodhet ''Piazza Unità d'Italia'', e hapur drejt detit dhe e lidhur me ''Molo Audace'', një nga hapësirat më simbolike të Triestes.<ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Unità e Molo Audace |url=https://www.turismofvg.it/piazza-unit%C3%A0-e-molo-audace |publisher=PromoTurismoFVG |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të njohura janë ''Castello di San Giusto'', që ngrihet mbi kodrën me të njëjtin emër, dhe ''Castello di Miramare'', i ndërtuar mbi një kep përballë Gjirit të Triestes dhe i rrethuar nga një park historik.<ref name="sangiusto">{{cite web |title=Castello di San Giusto |url=https://castellodisangiustotrieste.it/ |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="miramare">{{cite web |title=Museo Storico e Il Parco del Castello di Miramare |url=https://miramare.cultura.gov.it/ |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Triestia ruan një traditë të fortë letrare dhe qytetare, të lidhur me kafenetë historike dhe me figura si James Joyce, Italo Svevo dhe Umberto Saba. Kultura e kafesë mbetet një nga shenjat më të dallueshme të identitetit urban të qytetit.<ref name="viveretrieste" /><ref name="caffe">{{cite web |title=Coffee: a wholly local speciality that can be tried only in Trieste |url=https://www.turismofvg.it/en/2018/02/28/coffee-wholly-local-speciality-that-can-be-tried-only-trieste/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="joyce">{{cite web |title=James Joyce and Trieste: places, museums and Bloom’s Day |url=https://www.turismofvg.it/en/2018/08/02/james-joyce-e-trieste-tra-luoghi-musei-e-il-bloomsday-2/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Triestia është një nga qendrat kryesore italiane të arsimit të lartë dhe të kërkimit. Universiteti i Triestes i ka rrënjët në Shkollën e Lartë të Tregtisë të themeluar më 1877. Në qytet ose në zonën e tij funksionojnë edhe ''Area Science Park'', ''SISSA'' dhe ''OGS'', institucione që kanë forcuar profilin ndërkombëtar të Triestes si qytet i shkencës. Këtij identiteti i lidhet edhe festivali ''Trieste Next''.<ref name="units">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://portale.units.it/it/ateneo/chi-siamo |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="area">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://www.areasciencepark.it/chi-siamo/ |publisher=Area Science Park |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sissa">{{cite web |title=About us |url=https://www.sissa.it/about |publisher=SISSA |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="ogs">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://www.ogs.it/it/chi-siamo |publisher=OGS |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="triestenext">{{cite web |title=Trieste Next 2025 - il Festival della Ricerca Scientifica |url=https://eventi.regione.fvg.it/Eventi/dettaglioEvento.asp?evento=26321 |publisher=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën publike të qytetit, i cili disponon një rrjet të gjerë impiantesh komunale. Ngjarja sportive më e njohur është ''Barcolana'', regata tradicionale e Gjirit të Triestes që zhvillohet çdo vit në tetor. Në qytet ndodhet edhe ''Palazzo dello Sport "C. Rubini" (PalaTrieste)'', një nga impiantet kryesore të sportit vendor.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.trieste.it/it/categories/service/sport-1921 |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="barcolana">{{cite web |title=58th Ed. Barcolana |url=https://www.turismofvg.it/events/58th-ed-barcolana |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="impianti">{{cite web |title=Elenco impianti sportivi del Comune di Trieste |url=https://www.comune.trieste.it/media/files/032006/attachment/2025.elenco.impianti.CONCESSIONE.rete.civica.pdf |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.trieste.it/ Faqja zyrtare e komunës] * [https://www.turismofvg.it/it/trieste Faqja turistike zyrtare] * [https://www.adspmao.it/it/i-porti-del-sistema/trieste Porto di Trieste] [[Kategoria:Trieste]] [[Kategoria:Qytete në Itali]] a8cxetp95yma8f1mz4k2ktul3p9351h 2940049 2940048 2026-04-11T01:49:46Z Shqiperia2000 65435 /* Historia */ 2940049 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Triestia | official_name = Comune di Trieste | native_name = Trieste | settlement_type = [[Qytet]] dhe [[komunë]] | image_skyline = Trieste collage.jpg | image_caption = Pamje të Triestes | image_shield = Trieste-Stemma.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|45|39|N|13|46|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Friuli-Venecia Xhulia]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Triestes|Triestia]] (TS) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Roberto Dipiazza]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Roberto Dipiazza |url=https://www.comune.trieste.it/it/amministrazione-8847/giunta-comunale-8909/roberto-dipiazza-8912 |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | area_total_km2 = 84.49 | population_footnotes = <ref name="stat2025">{{cite web |title=Popolazione residente nel Comune di Trieste al 31/12/2025 |url=https://statistica.comune.trieste.it/wp-content/uploads/2026/01/Dicembre2025-1.pdf |publisher=Comune di Trieste – Ufficio Statistica |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_total = 200053 | population_as_of = 31 dhjetor 2025 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 34121–34151 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 040 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = Shën Gjusti | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 3 nëntor | website = {{URL|www.comune.trieste.it}} |image_flag=Free Territory Trieste Flag.svg|leader_party=[[Forza Italia|FI]]}} '''Triestia''' ({{lang-it|Trieste}}; {{lang-sl|Trst}}) është një qytet dhe komunë në verilindje të [[Italisë]], në rajonin e [[Friuli-Venecia Xhulia]]s. Ajo është kryeqendra e rajonit dhe një nga portet më të rëndësishme të Adriatikut. Më 31 dhjetor 2025 qyteti kishte 200.053 banorë.<ref name="stat2025" /><ref name="turismo">{{cite web |title=Trieste e Carso triestino |url=https://www.turismofvg.it/it/111264/trieste-e-carso-triestino |publisher=PromoTurismoFVG |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="porto2025">{{cite web |title=Dati annuali 2025 del sistema portuale dell'Adriatico Orientale: oltre 64 milioni di tonnellate movimentate |url=https://www.adspmao.it/it/notiziecomunicati/dati-annuali-2025-del-sistema-portuale-delladriatico-orientale-oltre-64-milioni-di-tonnellate-movimentate |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Orientale |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Triestia ndodhet në skajin verilindor të gadishullit italian, në pjesën më veriore të Adriatikut të Epërm. Qyteti shtrihet midis Gjirit të Triestes dhe pllajës së Karstit, me një territor që ngjitet nga bregdeti drejt kodrave dhe altopianos. Një nga tiparet më të njohura natyrore të qytetit është ''bora'', era e fortë karakteristike e zonës.<ref name="viveretrieste">{{cite web |title=Vivere Trieste |url=https://informagiovani.comune.trieste.it/vivere-trieste/ |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="turismo" /><ref name="bora">{{cite web |title=Trieste, city of the Bora |url=https://www.turismofvg.it/en/2017/10/31/trieste-city-of-the-bora/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Historia moderne e Triestes lidhet ngushtë me portin e saj. Në vitin 1719 perandori Karli VI e shpalli Triesten porto-franko; ky vendim i dha shtysë zhvillimit tregtar dhe demografik të qytetit dhe e ktheu atë në një nyje ndërmjet Mesdheut dhe Evropës qendrore. Gjatë shekujve XVIII dhe XIX Triestia u afirmua si qendër detare, tregtare dhe financiare e botës [[Austro-Hungaria|habsburgase]].<ref name="porto300">{{cite web |title=History |url=https://portoftrieste300.com/en/history/ |publisher=Port of Trieste 300 |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="turismo" /> Pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] qyteti kaloi në Itali, ndërsa pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] përjetoi periudhën e administrimit aleat. Kjo fazë përfundoi më 1954, kur Triestia u rikthye nën administrim italian.<ref name="porto300" /> == Demografia == Më 31 dhjetor 2025 Triestia kishte 200.053 banorë. Popullsia e huaj rezidente arrinte në 26.391 banorë; komunitetet më të mëdha ishin ato nga Serbia, Rumania dhe Kosova.<ref name="stat2025" /> == Ekonomia dhe porti == Porti i Triestes është motori kryesor ekonomik i qytetit. Rajoni e përkufizon atë si port me interes ndërkombëtar dhe si një nyje logjistike në kryqëzimin midis rrugës adriatike dhe korridoreve të Evropës qendrore e lindore. Në vitin 2025 porti i Triestes regjistroi rreth 60 milionë tonë mallrash të lëvizura.<ref name="portoregione">{{cite web |title=I porti regionali |url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/infrastrutture-lavori-pubblici/infrastrutture-logistica-trasporti/FOGLIA6/ |publisher=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="porto2025" /> == Monumente dhe kultura == Në zemër të qytetit ndodhet ''Piazza Unità d'Italia'', e hapur drejt detit dhe e lidhur me ''Molo Audace'', një nga hapësirat më simbolike të Triestes.<ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Unità e Molo Audace |url=https://www.turismofvg.it/piazza-unit%C3%A0-e-molo-audace |publisher=PromoTurismoFVG |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të njohura janë ''Castello di San Giusto'', që ngrihet mbi kodrën me të njëjtin emër, dhe ''Castello di Miramare'', i ndërtuar mbi një kep përballë Gjirit të Triestes dhe i rrethuar nga një park historik.<ref name="sangiusto">{{cite web |title=Castello di San Giusto |url=https://castellodisangiustotrieste.it/ |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="miramare">{{cite web |title=Museo Storico e Il Parco del Castello di Miramare |url=https://miramare.cultura.gov.it/ |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Triestia ruan një traditë të fortë letrare dhe qytetare, të lidhur me kafenetë historike dhe me figura si James Joyce, Italo Svevo dhe Umberto Saba. Kultura e kafesë mbetet një nga shenjat më të dallueshme të identitetit urban të qytetit.<ref name="viveretrieste" /><ref name="caffe">{{cite web |title=Coffee: a wholly local speciality that can be tried only in Trieste |url=https://www.turismofvg.it/en/2018/02/28/coffee-wholly-local-speciality-that-can-be-tried-only-trieste/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="joyce">{{cite web |title=James Joyce and Trieste: places, museums and Bloom’s Day |url=https://www.turismofvg.it/en/2018/08/02/james-joyce-e-trieste-tra-luoghi-musei-e-il-bloomsday-2/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Triestia është një nga qendrat kryesore italiane të arsimit të lartë dhe të kërkimit. Universiteti i Triestes i ka rrënjët në Shkollën e Lartë të Tregtisë të themeluar më 1877. Në qytet ose në zonën e tij funksionojnë edhe ''Area Science Park'', ''SISSA'' dhe ''OGS'', institucione që kanë forcuar profilin ndërkombëtar të Triestes si qytet i shkencës. Këtij identiteti i lidhet edhe festivali ''Trieste Next''.<ref name="units">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://portale.units.it/it/ateneo/chi-siamo |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="area">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://www.areasciencepark.it/chi-siamo/ |publisher=Area Science Park |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sissa">{{cite web |title=About us |url=https://www.sissa.it/about |publisher=SISSA |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="ogs">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://www.ogs.it/it/chi-siamo |publisher=OGS |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="triestenext">{{cite web |title=Trieste Next 2025 - il Festival della Ricerca Scientifica |url=https://eventi.regione.fvg.it/Eventi/dettaglioEvento.asp?evento=26321 |publisher=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën publike të qytetit, i cili disponon një rrjet të gjerë impiantesh komunale. Ngjarja sportive më e njohur është ''Barcolana'', regata tradicionale e Gjirit të Triestes që zhvillohet çdo vit në tetor. Në qytet ndodhet edhe ''Palazzo dello Sport "C. Rubini" (PalaTrieste)'', një nga impiantet kryesore të sportit vendor.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.trieste.it/it/categories/service/sport-1921 |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="barcolana">{{cite web |title=58th Ed. Barcolana |url=https://www.turismofvg.it/events/58th-ed-barcolana |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="impianti">{{cite web |title=Elenco impianti sportivi del Comune di Trieste |url=https://www.comune.trieste.it/media/files/032006/attachment/2025.elenco.impianti.CONCESSIONE.rete.civica.pdf |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.trieste.it/ Faqja zyrtare e komunës] * [https://www.turismofvg.it/it/trieste Faqja turistike zyrtare] * [https://www.adspmao.it/it/i-porti-del-sistema/trieste Porto di Trieste] [[Kategoria:Trieste]] [[Kategoria:Qytete në Itali]] fe1y3vmsy4ravicgvnhbvczkafikoiv 2940050 2940049 2026-04-11T01:51:08Z Shqiperia2000 65435 2940050 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Triestia | official_name = Comune di Trieste | native_name = Trieste | settlement_type = [[Qytet]] dhe [[komunë]] | image_skyline = Trieste collage.jpg | image_caption = Pamje të Triestes | image_shield = Trieste-Stemma.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|45|39|N|13|46|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Friuli-Venecia Xhulia]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Triestes|Triestia]] (TS) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Roberto Dipiazza]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Roberto Dipiazza |url=https://www.comune.trieste.it/it/amministrazione-8847/giunta-comunale-8909/roberto-dipiazza-8912 |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | area_total_km2 = 84.49 | population_footnotes = <ref name="stat2025">{{cite web |title=Popolazione residente nel Comune di Trieste al 31/12/2025 |url=https://statistica.comune.trieste.it/wp-content/uploads/2026/01/Dicembre2025-1.pdf |publisher=Comune di Trieste – Ufficio Statistica |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_total = 200053 | population_as_of = 31 dhjetor 2025 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 34121–34151 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 040 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = Shën Gjusti | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 3 nëntor | website = {{URL|www.comune.trieste.it}} |image_flag=Free Territory Trieste Flag.svg|leader_party=[[Forza Italia|FI]]}} '''Triestia''' ({{lang-it|Trieste}}; {{lang-sl|Trst}}) është një qytet dhe komunë në verilindje të [[Italisë]], në rajonin e [[Friuli-Venecia Xhulia]]s. Ajo është kryeqendra e rajonit dhe një nga portet më të rëndësishme të [[Deti Adriatik|Adriatikut]]. Më 31 dhjetor 2025 qyteti kishte 200.053 banorë.<ref name="stat2025" /><ref name="turismo">{{cite web |title=Trieste e Carso triestino |url=https://www.turismofvg.it/it/111264/trieste-e-carso-triestino |publisher=PromoTurismoFVG |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="porto2025">{{cite web |title=Dati annuali 2025 del sistema portuale dell'Adriatico Orientale: oltre 64 milioni di tonnellate movimentate |url=https://www.adspmao.it/it/notiziecomunicati/dati-annuali-2025-del-sistema-portuale-delladriatico-orientale-oltre-64-milioni-di-tonnellate-movimentate |publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Orientale |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Triestia ndodhet në skajin verilindor të gadishullit italian, në pjesën më veriore të Adriatikut të Epërm. Qyteti shtrihet midis Gjirit të Triestes dhe pllajës së Karstit, me një territor që ngjitet nga bregdeti drejt kodrave dhe altopianos. Një nga tiparet më të njohura natyrore të qytetit është ''bora'', era e fortë karakteristike e zonës.<ref name="viveretrieste">{{cite web |title=Vivere Trieste |url=https://informagiovani.comune.trieste.it/vivere-trieste/ |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="turismo" /><ref name="bora">{{cite web |title=Trieste, city of the Bora |url=https://www.turismofvg.it/en/2017/10/31/trieste-city-of-the-bora/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Historia moderne e Triestes lidhet ngushtë me portin e saj. Në vitin 1719 perandori Karli VI e shpalli Triesten porto-franko; ky vendim i dha shtysë zhvillimit tregtar dhe demografik të qytetit dhe e ktheu atë në një nyje ndërmjet Mesdheut dhe Evropës qendrore. Gjatë shekujve XVIII dhe XIX Triestia u afirmua si qendër detare, tregtare dhe financiare e botës [[Austro-Hungaria|habsburgase]].<ref name="porto300">{{cite web |title=History |url=https://portoftrieste300.com/en/history/ |publisher=Port of Trieste 300 |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="turismo" /> Pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] qyteti kaloi në Itali, ndërsa pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] përjetoi periudhën e administrimit aleat. Kjo fazë përfundoi më 1954, kur Triestia u rikthye nën administrim italian.<ref name="porto300" /> == Demografia == Më 31 dhjetor 2025 Triestia kishte 200.053 banorë. Popullsia e huaj rezidente arrinte në 26.391 banorë; komunitetet më të mëdha ishin ato nga Serbia, Rumania dhe Kosova.<ref name="stat2025" /> == Ekonomia dhe porti == Porti i Triestes është motori kryesor ekonomik i qytetit. Rajoni e përkufizon atë si port me interes ndërkombëtar dhe si një nyje logjistike në kryqëzimin midis rrugës adriatike dhe korridoreve të Evropës qendrore e lindore. Në vitin 2025 porti i Triestes regjistroi rreth 60 milionë tonë mallrash të lëvizura.<ref name="portoregione">{{cite web |title=I porti regionali |url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/infrastrutture-lavori-pubblici/infrastrutture-logistica-trasporti/FOGLIA6/ |publisher=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="porto2025" /> == Monumente dhe kultura == Në zemër të qytetit ndodhet ''Piazza Unità d'Italia'', e hapur drejt detit dhe e lidhur me ''Molo Audace'', një nga hapësirat më simbolike të Triestes.<ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Unità e Molo Audace |url=https://www.turismofvg.it/piazza-unit%C3%A0-e-molo-audace |publisher=PromoTurismoFVG |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të njohura janë ''Castello di San Giusto'', që ngrihet mbi kodrën me të njëjtin emër, dhe ''Castello di Miramare'', i ndërtuar mbi një kep përballë Gjirit të Triestes dhe i rrethuar nga një park historik.<ref name="sangiusto">{{cite web |title=Castello di San Giusto |url=https://castellodisangiustotrieste.it/ |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="miramare">{{cite web |title=Museo Storico e Il Parco del Castello di Miramare |url=https://miramare.cultura.gov.it/ |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Triestia ruan një traditë të fortë letrare dhe qytetare, të lidhur me kafenetë historike dhe me figura si James Joyce, Italo Svevo dhe Umberto Saba. Kultura e kafesë mbetet një nga shenjat më të dallueshme të identitetit urban të qytetit.<ref name="viveretrieste" /><ref name="caffe">{{cite web |title=Coffee: a wholly local speciality that can be tried only in Trieste |url=https://www.turismofvg.it/en/2018/02/28/coffee-wholly-local-speciality-that-can-be-tried-only-trieste/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="joyce">{{cite web |title=James Joyce and Trieste: places, museums and Bloom’s Day |url=https://www.turismofvg.it/en/2018/08/02/james-joyce-e-trieste-tra-luoghi-musei-e-il-bloomsday-2/ |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Triestia është një nga qendrat kryesore italiane të arsimit të lartë dhe të kërkimit. Universiteti i Triestes i ka rrënjët në Shkollën e Lartë të Tregtisë të themeluar më 1877. Në qytet ose në zonën e tij funksionojnë edhe ''Area Science Park'', ''SISSA'' dhe ''OGS'', institucione që kanë forcuar profilin ndërkombëtar të Triestes si qytet i shkencës. Këtij identiteti i lidhet edhe festivali ''Trieste Next''.<ref name="units">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://portale.units.it/it/ateneo/chi-siamo |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="area">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://www.areasciencepark.it/chi-siamo/ |publisher=Area Science Park |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sissa">{{cite web |title=About us |url=https://www.sissa.it/about |publisher=SISSA |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="ogs">{{cite web |title=Chi siamo |url=https://www.ogs.it/it/chi-siamo |publisher=OGS |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="triestenext">{{cite web |title=Trieste Next 2025 - il Festival della Ricerca Scientifica |url=https://eventi.regione.fvg.it/Eventi/dettaglioEvento.asp?evento=26321 |publisher=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën publike të qytetit, i cili disponon një rrjet të gjerë impiantesh komunale. Ngjarja sportive më e njohur është ''Barcolana'', regata tradicionale e Gjirit të Triestes që zhvillohet çdo vit në tetor. Në qytet ndodhet edhe ''Palazzo dello Sport "C. Rubini" (PalaTrieste)'', një nga impiantet kryesore të sportit vendor.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.trieste.it/it/categories/service/sport-1921 |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="barcolana">{{cite web |title=58th Ed. Barcolana |url=https://www.turismofvg.it/events/58th-ed-barcolana |publisher=PromoTurismoFVG |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="impianti">{{cite web |title=Elenco impianti sportivi del Comune di Trieste |url=https://www.comune.trieste.it/media/files/032006/attachment/2025.elenco.impianti.CONCESSIONE.rete.civica.pdf |publisher=Comune di Trieste |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.trieste.it/ Faqja zyrtare e komunës] * [https://www.turismofvg.it/it/trieste Faqja turistike zyrtare] * [https://www.adspmao.it/it/i-porti-del-sistema/trieste Porto di Trieste] [[Kategoria:Trieste]] [[Kategoria:Qytete në Itali]] la0qmlimbwlo8a749hp812699k3qo27 0 95817 2940003 2928566 2026-04-10T17:57:16Z ~2026-22124-14 186022 2940003 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Xhelal Koprencka<br>Nënshkrues i Deklaratës së Pavarësisë së Shqipërisë | image = [[Figura:Xhelal Koprencka portret nga Arben Morina.jpg|250px]] |Emri = Xhelal Koprencka |Mbiemri = Koprencka |Emri Alt = | occupation = | birth_date = | birth_place = [[Skrapar]] | death_date = [[1919]] | death_place = | nationality = [[Shqiptar]] |}} '''Xhelal bej Koprëncka''' ([[Koprencka|Koprenckë]], [[1876]] - Dëllinjë, [[21 tetor]] [[1919]]) ka qenë ushtarak akademist shqiptar i [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]], pjesëmarrës në [[Kuvendi i Vlorës|Kuvendin e Vlorës]] dhe [[Nënshkruesit e Deklaratës së Pavarësisë së Shqipërisë|firmëtar i shpalljes së pavarësisë]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.corovodaonline.com/2017/10/saga-e-bejlereve-te-koprenckes-2-kush.html|title=Saga e bejlerëve të Koprenckës (2)|language=sq|date=6 tetor 2017|website=corovodaonline.com|author=Fatjon Kaloçi|access-date=10 shkurt 2021|archive-date=7 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307025543/https://www.corovodaonline.com/2017/10/saga-e-bejlereve-te-koprenckes-2-kush.html|url-status=dead}}</ref> I cilësuar si reaksionar nga historiografia komuniste, duke shtuar edhe pushkatimin e nipit që mbante [[Xhelal Koprëncka|emrin e tij]], emri iu fshi nga lista e nënshkruesve të pavarësisë.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazetatema.net/2018/03/10/historia-e-panjohur-si-u-vra-firmetari-i-pavaresise-xhelal-koprencka-per-hakmarrje-dhe-fati-tragjik-i-pasardhesve-te-tij/|title=Historia e panjohur: si u vra firmëtari i pavarësisë Xhelal Koprëncka për hakmarrje dhe fati tragjik i pasardhësve të tij|author=Roland Qafoku|date=10 mars 2018|website=gazetatema.net|language=sq}}</ref> == Biografia == U lind në Koprenckë të kazasë së Skraparit, i biri i Dalip bej Mançes dhe Dekos së Veli beut të [[Gostëncka|Gostënckës]]. Nga kjo martesë lindën Samiu, Ilbalia, Zengjineja, Syrjai, Muharremi dhe Abdyli. Xhelali mësimet fillore i mori në [[Korça|Korçë]], më pas ndoqi "[[Robert College]]" në [[Stambolli|Stamboll]] dhe akademinë ushtarake po në kryeqytet. Pas përfundimit të akademisë, u caktua me shërbim në [[Selaniku|Selanik]], ku u njoh me botuesin e ''Kalendarit Kombiar'' dhe ''Lirisë së Selanikut'', [[Mid'hat Frashëri|Mid'hat Frashërin]] dhe merrte gjithashtu ''Rrufenë'' e [[Jani Vreto|Jani Vretos]]. Më 1911 u caktua komandant xhandarmërie në [[Janina|Janinë]].<ref name=":0" /> Mori pjesë në kuvendin e mbajtur në [[Vlora|Vlorë]] nga [[Ismail Qemali|Ismail Qemal]]<nowiki/>i, ku nënshkroi deklaratën e pavarësisë. Më pas ndihu [[Mehmet pashë Deralla|Mehmet pashë Derallën]] në organizimin e xhandarmërisë.<ref name=":0" /> Veprimtar i luftës për çlirim kombëtar, sidomos me një të afërm të tij, Ali Koprëncka. Të dy pjesë e komitetit të fshehtë “Për lirin’ e Shqipërisë”, ushtronin veprimtarinë e tyre patriotike në Korçë dhe Manastir, në klubin e shqiptarëve të atjeshëm. U kujdes për shkollën shqipe të Korçës, atë të vashave dhe djemve. Anëtar i shoqërive patriotike jashtë vendit. Si delegat i Skraparit, merr pjesë në shpalljen e pavarësisë kombëtare dhe firmon dokumentin e independencës me siglën “Xhelal Ko”. Më 1918 mori pjesë në Kongresin e Durrësit., si delegat nga Skrapari. I ndjekur nga elementë antikombëtarë, Koprëncka u vra pabesisht në vitin 1919. == Referime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Nënshkruesit e Deklaratës së Pavarësisë së Shqipërisë]] [[Kategoria:Njerëz nga Skrapari]] [[Kategoria:Lindje 1876]] [[Kategoria:Vdekje 1919]] [[Kategoria:Absolventët e Kolegjit të Robertit]] [[Kategoria:Njerëz nga Vilajeti i Janinës]] sbdheel9e9jcrj51pjyxi2u88wy2c6n 0 100735 2939968 2858326 2026-04-10T14:22:40Z Shqiperia2000 65435 2939968 wikitext text/x-wiki '''Vinci''' është një [[komunë]] në [[Toskana]] të [[Italia|Italisë]] ku lindi piktori dhe Skencatri i madh [[Leonadro Da Vinçi]]. [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Leonardo da Vinçi]] [[Kategoria:Komuna në qytetin metropolitan Firence]] 1xoj5ah8pbrbkt4ad97ianzjzt4re9y 2940040 2939968 2026-04-11T01:22:11Z Shqiperia2000 65435 2940040 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Vinci | official_name = Comune di Vinci | native_name = Vinci | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = "Geburtsort des Universalgenies Leonardo da Vinci". 03.jpg | image_caption = Pamje e Vinçit | image_shield = | image_flag = Vinci-Bandiera.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|47|N|10|55|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = [[Qytetet metropolitane të Italisë|Qyteti metropolitan]] | subdivision_name2 = [[Qyteti metropolitan i Firences]] | leader_title = Kryetari | leader_name = Daniele Vanni | leader_party = [[Partia Demokratike e italisë|PD]] | elevation_m = 97 | area_total_km2 = 54.19 | population_total = 14587 | population_as_of = 1 janar 2025 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 50059 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0571 | website = {{URL|www.comune.vinci.fi.it}} }} '''Vinci''' është një komunë në [[Toskana]], në [[Qyteti metropolitan i Firences]], në Italinë qendrore. Qyteti njihet mbi të gjitha si vendlindja e [[Leonardo da Vinçi]]t dhe si një nga qendrat kulturore më të njohura të zonës së Montalbanos.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/amministrazione/unita_organizzativa/sindaco/ Comune di Vinci, ''Sindaco'']</ref><ref>[https://museoleonardiano.it/ Museo Leonardiano di Vinci]</ref> == Gjeografia == Territori i Vinçit shtrihet në shpatet jugore të Montalbanos, në një peizazh kodrinor të karakterizuar nga ullishtet, vreshtat dhe zonat pyjore. Komuna ka një sipërfaqe prej 54,42 km² dhe zhvillohet ndërmjet bërthamës historike kodrinore dhe zonave më të urbanizuara të pjesës së ulët, sidomos rreth Sovigliana-Spicchio.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/wp-content/uploads/2023/11/AAGIUN2021019000003.pdf Comune di Vinci, ''Piano Operativo'']</ref><ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/novita/itinerari-a-piedi-e-in-mtb-sulle-colline-del-montalbano/ Comune di Vinci, ''Itinerari a piedi e in MTB sulle colline del Montalbano'']</ref><ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/vivere-il-comune/luoghi/sede-distaccata-spicchio-sovigliana-anagrafe-stato-civile-elettorale-protocollo-urp/ Comune di Vinci, ''Sede distaccata Spicchio-Sovigliana'']</ref> == Historia == Vinci ka origjinë mesjetare dhe u zhvillua rreth ''Castello dei Conti Guidi'', që për shumë kohë përbëri bërthamën politike dhe ushtarake të vendbanimit. Historia e qytetit është e lidhur ngushtë me peizazhin e Montalbanos dhe me figurën e Leonardos, i lindur në Anchiano më 15 prill 1452.<ref>[https://vecchiosito.comune.vinci.fi.it/index.php/45-la-citta-di-leonardo/29-la-storia-di-vinci Comune di Vinci, ''La storia di Vinci'']</ref><ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/vivere-il-comune/luoghi/casa-natale-di-leonardo-da-vinci/ Comune di Vinci, ''Casa natale di Leonardo da Vinci'']</ref> == Monumente dhe vende me interes == Ndër vendet më të rëndësishme të komunës është ''Museo Leonardiano di Vinci'', i vendosur ndër të tjera në ''Castello dei Conti Guidi'' dhe në ''Palazzina Uzielli''. Kompleksi muzeal i kushtohet jetës, veprës dhe kërkimeve të Leonardo da Vinçit.<ref>[https://museoleonardiano.it/ Museo Leonardiano di Vinci]</ref> Një tjetër vend me rëndësi të veçantë është ''Casa Natale di Leonardo'' në Anchiano, e lidhur tradicionalisht me lindjen e Leonardos dhe sot pjesë e itinerarit kulturor të qytetit.<ref>[https://museoleonardiano.it/esplora-il-museo/la-casa-natale-di-leonardo/ Museo Leonardiano di Vinci, ''La Casa Natale di Leonardo'']</ref><ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/vivere-il-comune/luoghi/casa-natale-di-leonardo-da-vinci/ Comune di Vinci, ''Casa natale di Leonardo da Vinci'']</ref> == Kultura == Vinci është një qendër me rëndësi të veçantë për trashëgiminë leonardiane. Në jetën kulturore të qytetit bëjnë pjesë muzeu, aktivitetet e lidhura me kujtesën e Leonardos dhe nisma periodike si ''Lettura Vinciana'', një nga ngjarjet kulturore më të njohura të komunës.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/argomento/patrimonio-culturale/ Comune di Vinci, ''Patrimonio culturale'']</ref><ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/ Comune di Vinci, kalendari i ngjarjeve]</ref> Gjatë ''Fiera di Vinci'' zhvillohen edhe manifestime tradicionale lokale, si ''Tenzon di palla'' dhe ''Volo di Cecco Santi'', të lidhura me identitetin historik dhe festiv të qytetit.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/novita/successo-fiera-vinci-2025/ Comune di Vinci, ''Fiera di Vinci 2025, il successo di un'edizione rinnovata'']</ref><ref>[https://vecchiosito.comune.vinci.fi.it/index.php/notizie-dal-comune/1343-eventi-luglio Comune di Vinci, ''Eventi luglio 2023'']</ref> == Ekonomia == Ekonomia e Vinçit lidhet tradicionalisht me bujqësinë, sidomos me kultivimin e ullirit dhe të hardhisë. Territori njihet për prodhimin e vajit të ullirit dhe të verës, krahas veprimtarive tregtare, turistike dhe kulturore të lidhura me figurën e Leonardos.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/novita/prodotti-tipici-vino-olio/ Comune di Vinci, ''Prodotti tipici – Vino & Olio'']</ref> == Administrimi == Kryetar i komunës është Daniele Vanni, i zgjedhur më 10 qershor 2024.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/amministrazione/unita_organizzativa/sindaco/ Comune di Vinci, ''Sindaco'']</ref> == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.vinci.fi.it/ Faqja zyrtare e komunës] * [https://museoleonardiano.it/ Museo Leonardiano di Vinci] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në qytetin metropolitan të Firences]] [[Kategoria:Leonardo da Vinçi]] r3365e3169h8oamrhs3jvo6z1wqoja0 2940041 2940040 2026-04-11T01:22:44Z Shqiperia2000 65435 2940041 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Vinci | official_name = Comune di Vinci | native_name = Vinci | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = "Geburtsort des Universalgenies Leonardo da Vinci". 03.jpg | image_caption = Pamje e Vinçit | image_shield = | image_flag = Vinci-Bandiera.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|47|N|10|55|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = [[Qytetet metropolitane të Italisë|Qyteti metropolitan]] | subdivision_name2 = [[Qyteti metropolitan i Firences]] | leader_title = Kryetari | leader_name = Daniele Vanni | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | elevation_m = 97 | area_total_km2 = 54.19 | population_total = 14587 | population_as_of = 1 janar 2025 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 50059 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0571 | website = {{URL|www.comune.vinci.fi.it}} }} '''Vinci''' është një komunë në [[Toskana]], në [[Qyteti metropolitan i Firences]], në Italinë qendrore. Qyteti njihet mbi të gjitha si vendlindja e [[Leonardo da Vinçi]]t dhe si një nga qendrat kulturore më të njohura të zonës së Montalbanos.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/amministrazione/unita_organizzativa/sindaco/ Comune di Vinci, ''Sindaco'']</ref><ref>[https://museoleonardiano.it/ Museo Leonardiano di Vinci]</ref> == Gjeografia == Territori i Vinçit shtrihet në shpatet jugore të Montalbanos, në një peizazh kodrinor të karakterizuar nga ullishtet, vreshtat dhe zonat pyjore. Komuna ka një sipërfaqe prej 54,42 km² dhe zhvillohet ndërmjet bërthamës historike kodrinore dhe zonave më të urbanizuara të pjesës së ulët, sidomos rreth Sovigliana-Spicchio.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/wp-content/uploads/2023/11/AAGIUN2021019000003.pdf Comune di Vinci, ''Piano Operativo'']</ref><ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/novita/itinerari-a-piedi-e-in-mtb-sulle-colline-del-montalbano/ Comune di Vinci, ''Itinerari a piedi e in MTB sulle colline del Montalbano'']</ref><ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/vivere-il-comune/luoghi/sede-distaccata-spicchio-sovigliana-anagrafe-stato-civile-elettorale-protocollo-urp/ Comune di Vinci, ''Sede distaccata Spicchio-Sovigliana'']</ref> == Historia == Vinci ka origjinë mesjetare dhe u zhvillua rreth ''Castello dei Conti Guidi'', që për shumë kohë përbëri bërthamën politike dhe ushtarake të vendbanimit. Historia e qytetit është e lidhur ngushtë me peizazhin e Montalbanos dhe me figurën e Leonardos, i lindur në Anchiano më 15 prill 1452.<ref>[https://vecchiosito.comune.vinci.fi.it/index.php/45-la-citta-di-leonardo/29-la-storia-di-vinci Comune di Vinci, ''La storia di Vinci'']</ref><ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/vivere-il-comune/luoghi/casa-natale-di-leonardo-da-vinci/ Comune di Vinci, ''Casa natale di Leonardo da Vinci'']</ref> == Monumente dhe vende me interes == Ndër vendet më të rëndësishme të komunës është ''Museo Leonardiano di Vinci'', i vendosur ndër të tjera në ''Castello dei Conti Guidi'' dhe në ''Palazzina Uzielli''. Kompleksi muzeal i kushtohet jetës, veprës dhe kërkimeve të Leonardo da Vinçit.<ref>[https://museoleonardiano.it/ Museo Leonardiano di Vinci]</ref> Një tjetër vend me rëndësi të veçantë është ''Casa Natale di Leonardo'' në Anchiano, e lidhur tradicionalisht me lindjen e Leonardos dhe sot pjesë e itinerarit kulturor të qytetit.<ref>[https://museoleonardiano.it/esplora-il-museo/la-casa-natale-di-leonardo/ Museo Leonardiano di Vinci, ''La Casa Natale di Leonardo'']</ref><ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/vivere-il-comune/luoghi/casa-natale-di-leonardo-da-vinci/ Comune di Vinci, ''Casa natale di Leonardo da Vinci'']</ref> == Kultura == Vinci është një qendër me rëndësi të veçantë për trashëgiminë leonardiane. Në jetën kulturore të qytetit bëjnë pjesë muzeu, aktivitetet e lidhura me kujtesën e Leonardos dhe nisma periodike si ''Lettura Vinciana'', një nga ngjarjet kulturore më të njohura të komunës.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/argomento/patrimonio-culturale/ Comune di Vinci, ''Patrimonio culturale'']</ref><ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/ Comune di Vinci, kalendari i ngjarjeve]</ref> Gjatë ''Fiera di Vinci'' zhvillohen edhe manifestime tradicionale lokale, si ''Tenzon di palla'' dhe ''Volo di Cecco Santi'', të lidhura me identitetin historik dhe festiv të qytetit.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/novita/successo-fiera-vinci-2025/ Comune di Vinci, ''Fiera di Vinci 2025, il successo di un'edizione rinnovata'']</ref><ref>[https://vecchiosito.comune.vinci.fi.it/index.php/notizie-dal-comune/1343-eventi-luglio Comune di Vinci, ''Eventi luglio 2023'']</ref> == Ekonomia == Ekonomia e Vinçit lidhet tradicionalisht me bujqësinë, sidomos me kultivimin e ullirit dhe të hardhisë. Territori njihet për prodhimin e vajit të ullirit dhe të verës, krahas veprimtarive tregtare, turistike dhe kulturore të lidhura me figurën e Leonardos.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/novita/prodotti-tipici-vino-olio/ Comune di Vinci, ''Prodotti tipici – Vino & Olio'']</ref> == Administrimi == Kryetar i komunës është Daniele Vanni, i zgjedhur më 10 qershor 2024.<ref>[https://www.comune.vinci.fi.it/amministrazione/unita_organizzativa/sindaco/ Comune di Vinci, ''Sindaco'']</ref> == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.vinci.fi.it/ Faqja zyrtare e komunës] * [https://museoleonardiano.it/ Museo Leonardiano di Vinci] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në qytetin metropolitan të Firences]] [[Kategoria:Leonardo da Vinçi]] h22hixpe7dxauzxlad1et1bo39r5n98 0 102234 2940002 2864816 2026-04-10T16:33:52Z Redaktor GLAM 167682 Higher resolution version of image 2940002 wikitext text/x-wiki == Principata e Arbërit (1190 - 1257) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- |[[Skeda:Stema e Abacisë së Ndërfandinës.png|frameless|216x216px]] |^{Arhond i Krujës} [[Progoni i Krujës|Progoni]] |1190 - 1198 | rowspan="3" |[[Progonët|Dera e Progonëve]] | - 2 fëmijë |Sundimtari i parë [[Shqiptarët|shqiptar]] në histori dhe themelues i [[Principata e Arbërit|Principatës së Arbërit]], shtetit të parë shqiptar. Mbante titullin "''arhond''", të dhuruar nga [[Perandoria Bizantine]]. |- | |^{Princi i Krujës} [[Gjin Progoni]] |1198 - 1208 | - 2 fëmijë |Biri i madh i Progonit. Biri i tij, Progoni II, përmendet si sundues (''protosevastokrat'') në [[Mirdita|Mirditë]]. |- |[[Skeda:DhimiterArbanon.jpg|frameless|241x241px]] |^{Princi i Arbërisë} [[Dhimitër Progoni]] |1208 - 1216 |[[Komnena Nemanjiq]] asnjë fëmijë |Biri i vogël i Progonit. Zgjeroi Principatën e Arbërit territorialisht deri në maksimumin e saj. |- | |^{Princi i Arbërisë} [[Grigor Kamona, Arhond i Krujës|Grigor Kamona]] |1216 - 12?? |Kamona |[[Komnena Nemanjiq]] një fëmijë |Trashëgoi Principatën nëpërmjet të vesë së Dhimitër Progonit, princeshës Komnena Nemanjiqit. |- | |^{Princi i Krujës} [[Golemi i Krujës]] |12?? - 1257 |''[[Aranitët|Dera e Arianitëve]]?'' |Bija e [[Grigor Kamona, Arhond i Krujës|Grigor Kamonës]] ? |Martoi bijën e vetme të Grigor Kamonës, duke marrë në dorë pushtetin [[Arbëria në Mesjetë|arbër]]. Hulumtohet të ketë qenë pjesë ose të ketë qënë themeluesi i [[Aranitët|Derës së Arianitëve]]. |} == Principata e Gropajve (1258 - 1449) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- |[[Skeda:Stema e Gropave.png|frameless|178x178px]] |^{Princi i Devollit dhe Dibrës} Pal Gropa |para 1273 - pas 1275 | rowspan="4" |[[Gropajt|Dera e Gropajve]] | - 1 fëmijë |Sundoi në viset e [[Ohri|Ohrit]] dhe [[Dibra|Dibrës]] gjatë pjesës së dytë të [[Shekulli XIII|shekullit XIII]]. Mbante titull "''sevast''" dhe ishte vasal i [[Karli I Anzhu|Karl Anzhuit]]. |- | |^{Princi i Ohrit} Andrea Gropa |1365 - 1380 |[[Muzakajt|Kirana Muzaka]] asnjë fëmijë |Fillimisht sundoi për një kohë të shkurtër si vasal i [[Mbretëria e Serbisë (mesjetare)|mbretit serb]] Vukashin Mërnjavceviq (1365 - 1371), përpara se të shpallte pavarësinë më 1370. Luftoi kundër [[Marko Kraleviqi|Princ Markos]] dhe së bashku me [[Andrea Muzaka II|Andrea II Muzakën]] dhe [[Balsha II|Balshën II]] mori [[Përlepi|Përlepin]] dhe [[Kastria (Pargë)|Kastorian]] prej tij. |- | |^{Princi i Pogradecit} Ajdin Gropa |shekulli XIV | - |Sundoi në [[Fusha e Korçës|fushën e Korçës]] gjat [[Shekulli XIV|shekullit XIV]]. |- |[[Skeda:Zaharia Gropa.jpg|frameless|224x224px]] |^{Princi i Pogradecit} Zaharia Gropa |1444 - 1456 | - |Sundues në Shqipërinë juglindore dhe komandant në ushtrinë e [[Skënderbeu|Skënderbeut]]. Pasi ra në luftë, Principata e Gropajve u shpërbë dhe u pushtua nga [[Perandoria Osmane|osmanët]]. |} == Principata e Blinishtit (shekulli XIII - 1330) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- | |^{Princi i Blinishtit} Vlado Blinishti |1273 - 1304 | rowspan="3" |[[Blinishtajt|Dera e Blinishtëve]] | - një fëmijë |Vasal i [[Karli I Anzhu|Karl I Anzhuit]], që më vonë u burgos në [[Brindizi]] për shkak të shkeljeve ndaj pushtetarëve [[Anzhuinët|anzhuin]]. Më vonë u lirua dhe iu dha titulli ''Konti i Mbretërisë së Arbërisë.'' |- | |^{Konti i Mbretërisë së Arbërisë} Kalojan Blinishti |1304 - 1319 | - |Vëllai i Vlados, sundoi me titullin "''kont''". |- | |^{Konti i Mbretërisë së Arbërisë} [[Gulielm Blinishti]] |1319 - 1330 | - |Biri i Vlados. Iu dhurua titulli "''miles''" me kuptimin "kalorës". Pas kryengritjeve arbërore kundër [[Perandoria Serbe|Perandorisë Serbe]] nuk përmenden më [[Blinishtajt|Blinishtët]], dhe zotërimet e tyre u ndanë midis [[Topiajt|Topiajve]] dhe [[Dukagjinët|Dukagjinëve]]. |} == Mbretëria e Arbërisë (1272 - 1368 dhe 1376 - 1383) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshort(i/e) !Përshkrimi |- |[[Skeda:Palazzo Reale di Napoli - Carlo I d'Angiò.jpg|frameless|226x226px]] |^{Mbreti i Arbërisë} [[Karli I Anzhu]] |1272 - 1285 | rowspan="7" |[[Anzhuinët]] |[[Margaret e Burgundy, Mbretëresha e Sicilisë|Margareta e Burgundisë]] një fëmijë |Në 1272 themeloi [[Mbretëria e Arbërisë|Mbretërinë e Arbërisë]] nëpërmjet aleancave politike me [[Principatat arbërore|princat arbëror]] dhe diplomacisë. Në [[Durrësi|Durrës]] nënshkroi një traktat me gjithë fisnikërinë, klergjinë dhe qytetarinë e pasur të [[Arbëria në Mesjetë|Arbërisë]], duke krijuar një shtet pjesë të [[Mbretëria e Siçilisë|Mbretërisë së Sicilisë]], ku "populli arbër do të mbrohet dhe do të nderohet". |- |[[Skeda:Charles 2 of Naples.jpg|frameless|150x150px]] |^{Mbreti i Arbërisë} [[Karli i Dytë]] |1285 - 1294 |[[Maria e Hungarisë, Mbretëresha e Napolit|Maria e Hungarisë]] 14 fëmijë |Sundoi një ndër perandoritë më të fuqishme të mesjetës, me zotërime në jug të [[Franca|Francës]], në [[Italia|Itali]], në [[Greqia|Greqi]] dhe sigurisht në Arbëri. Më 1294 i dha të drejtat e sundimit të Arbërisë të birit, Filipit të Tarantos. |- |[[Skeda:Philip I of Taranto statue.png|frameless|270x270px]] |^{Mbreti i Arbërisë} Filipi i Tarantos |1294 - 1331 | * Thamara Angjelina Komnena (6 fëmijë) * Katerina e Akaiës (4 fëmijë) |Forcoi marrëdhëniet me [[Despotati i Epirit|Despotatin e Epirit]] dhe synoi të ripushtonte shumicën e Mbretërisë së Arbërisë. Arriti të zotëronte Durrësin me ndihmën e [[Benedikti XI|Papa Benediktit XI]] dhe të [[Kisha katolike në Shqipëri|shqiptarëve katolikë]], dhe i dha të drejta dhe privilegje fisnikërisë arbërore. |- |[[Skeda:Robert Taranto.jpg|frameless|210x210px]] |^{Mbreti i Arbërisë} Roberti i Tarantos |1331 - 1332 | - |Sundoi për më pak se dy vite për shkak se xhaxhai i ti, Xhon Anzhuini, dëshironte të sundonte Arbërinë, e kështu pasi u mposht në betejë u detyrua ta këmbente për Principatën e Akaiës. |- |[[Skeda:Composizione di sarcofagi trecenteschi 02 giovanni d'angiò duca di durazzo di tino di camaino (m. 1335).JPG|frameless|150x150px]] |^{Duka i Durrësit} Xhoni i Durrësit |1332 - 1336 |Anjeza e Perigordit 3 fëmijë |Mori pushtetin me forcë nga nipi i vet, Roberti i Tarantos. Sundimtari i parë anzhuin që la pas titullin ''Mbreti i Arbërisë'' dhe filloi të përdorte ''Duka i Durrësit'', për shkak të humbjeve të shumta territoriale që kishin pësuar. |- |[[Skeda:Monnaie - Italie, Charles II de Durazzo, Denier, 1382-1385, - btv1b113147059 (2 of 2).jpg|frameless|150x150px]] |^{Duka i Durrësit} Karli i Durrësit |1336 - 1348 |Maria e Kalabrisë 5 fëmijë |Për 12 vitet që sundoi, u përqëndrua në politikat e [[Mbretëria e Napolit|Napolit]] kryesisht sesa ato të Arbërisë. |- |[[Skeda:Armoiries Anjou Durazzo.svg|frameless|165x165px]] |^{Dukesha e Durrësit} Xhoana e Durrësit |1348 - 1368 | * Luigji i Durrësit (asnjë) * Roberti IV i Atuas (asnjë) |Trashëgoi Durrësin pas vdekjes së atit të saj kur ishte vetëm 4 vjeç. Edhe pse fillimisht qëndroi në [[Napoli]], filloi të përfshihej në politikat arbërore më shumë pas martesës së saj të parë. |- |[[Skeda:COA Navarre Evreux Charles III,prince de Viane.svg|frameless|165x165px]] |^{Duka i Durrësit} Luigji i Durrësit |1366 - 1368, 1376 |Evreu | rowspan="2" |Xhoana e Durrësit asnjë |Fitoi titullin ''Duka i Durrësit'' pas martesës më 1368 me dukeshën Xhoana, ama veç dy vite pas martesës, Durrësi u pushtua nga [[Karl Topia]]. Gjatë periudhës 1972 - 1976 me ndihmë nga Karli II i Navarres dhe Karli V i Francës arriti të rikthente pushtetin [[Anzhuinët|anzhuin]] në Durrës, përpara se të vdiste papritur. |- |[[Skeda:Blason famille fr Artois-Eu.svg|frameless|165x165px]] |^{Duka i Durrësit} Roberti IV i Atuas |1376 - 1383 |Artua |Fitoi titullin nëpërmjet martesës me Xhoanën, e cila vazhdoi luftën e Luigjit për të fituar më shumë zotërime në Arbëri. Sundoi gjatë një periudhe trazirash, e cila përfundoi me pushtimin e dytë të Durrësit nga Karl Topia më 1383 dhe fundin e pushteti anzhuin në Arbëri. |} == Principata e Muzakajve (1279 - 1450) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- |[[Skeda:AndreaIMuzakaBerat.jpg|frameless|224x224px]] |^{Marshali i Arbërisë, Princi i Beratit dhe Myzeqes} [[Andrea Muzaka I|Andrea I Muzaka]] |1279 - 1319 | rowspan="7" |[[Muzakajt|Dera e Muzakajve]] | - 2 fëmijë |Iu dhurua titulli "''sevastokrat''" nga [[Perandoria Bizantine|Perandori i Bizantit]] dhe sundoi në [[Rrethi i Devollit|Devoll]], [[Opari|Opar]], [[Rrethi i Skraparit|Skrapar]], [[Berati|Berat]] dhe në [[Myzeqeja|Myzeqe]] si i pavarur. |- |[[Skeda:Teodor I Muzaka of Albania.png|frameless|271x271px]] |^{Princi i Beratit} [[Teodor Muzaka I|Teodor I Muzaka]] |1319 - 1331 |Bija e Pal Gropës 2 fëmijë |Mbretëroi gjatë kohës së konflikteve të pushtimit serb. |- |[[Skeda:Andrea II Muzaka of Albania.png|frameless|226x226px]] |^{Despoti i Arbërisë} [[Andrea Muzaka II|Andrea II Muzaka]] |1331 - 1372 |[[Matrëngat|Efimia Matrënga]] 5 fëmijë |Udhëhoqi kryengritjen e princave arbëror ndaj [[Perandoria Serbe|pushtetit serb]] dhe pushtoi territore të mëparshme të Muzakajve si dhe territore të reja. Arriti të mposhte Vukashin Mërnjavceviqin dhe [[Marko Kraleviqi|Marko Kraleviqin]] në betejë e iu dhurua titulli ''Despoti i Epirit'' nga bizantinët dhe titulli ''Marshal i Arbërisë'' nga [[Anzhuinët|anzhevinët]]. |- |[[Skeda:TeodorMuzakaII.jpg|frameless|152x152px]] |^{Princi i Beratit} [[Teodor Muzaka II|Teodor II Muzaka]] |1372 - 1389 | - 1 fëmijë |Mori pjesë në [[Beteja e Kosovës|Betejën e Kosovës]] më 1389 ku vdiq. Zotërimet i përfunduan vëllait të tij [[Gjin Muzaka I|Gjin I Muzakës]]. |- | |^{Princi i Devollit} [[Andrea Muzaka III|Andrea III Muzaka]] |1389 - 1396 |[[Zenebishët|Kirana Zenebishi]] 4 fëmijë |Biri i Gjin I Muzakës dhe [[Aranitët|Zanfina Arianitit]]. Mbështeti [[Arbëria Venedikase|Venedikun]] në mbrojtjen e [[Durrësi|Durrësit]]. |- |[[Skeda:TeodorIIIMuzaka.jpg|frameless|205x205px]] |^{Princi i Beratit dhe Myzeqes} [[Teodor Muzaka III|Teodor III "Koronë" Muzaka]] |1396 - 1450 | - 1 fëmijë |Mposhti Princ Markon dhe [[Niketa Topia|Niketa Topinë]] në betejë, duke zgjeruar territoret e Muzakajve. Udhëhoqi kryengritjen arbërore të 1437-8 kundrejt birit të vet, [[Jakup bej Muzaka|Jakup bej Muzakës]]. Ishte një ndër themeluesit e [[Lidhja e Lezhës|Besëlidhjes së Lezhës]] më 1444, dhe vazhdoi të luftonte deri sa u vra nga turqit në 1450. |- | |^{Princi i Tomorricës dhe Devollit} Gjin II Muzaka |1450 - 1465 |Kirana Matrënga 8 fëmijë |Sundoi Principatën derisa u kap nga forcat e [[Ballaban Pasha|Ballaban pashë Badherit]] dhe u vra në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]] më 1465. Biri i tij, [[Gjon Muzaka]], emigroi në Itali dhe shkruajti [[Gjon Muzaka|Kronikën e Muzakajve]]. |} == Principata e Matrëngas (shekulli XIII - 1367) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- |[[Skeda:Stema e Matrangave.png|frameless|188x188px]] |^{Princi i Gorës} Pal Matrënga |? - 1343 | rowspan="3" |[[Matrëngat|Dera e Matrëngave]] | - 2 fëmijë |Mbajti titullin "''sevastokrat''". Pjesë e lidhjes arbërore kundër mbretit të Serbisë, [[Shtjefën Millutini|Stefan Millutinit]], i cili kishte ambicie për të pushtuar [[Arbëria në Mesjetë|Arbërinë]]. Mbajti lidhje të mira me [[Papa|Papatin]] dhe me [[Perandoria Bizantine|Bizantin]]. |- | |^{Princi i Karavastasë} Vlash Matrënga |1355 - 1367 | - 1 fëmijë |Themeloi Principatën e Matrëngas si një shtet i pavarur dhe si një qendër tregtie. U përfshi në rrjetën e konflikteve midis [[Balshajt|Balshajve]], [[Topiajt|Topiajve]] dhe [[Muzakajt|Muzakajve]] mbi sundimin e bregdetit adriatik. |- | |^{Princi i Karavastasë} Gjon Matrënga |shekulli XIV |Maria Zardari 3 fëmijë |Trashëgoi një territor shumë herë më të vogël sesa ai që sundonte babai i tij, por qëndroi i pavarur dhe kishte marrëdhënie shumë të mira me [[Dubrovniku|Raguzën]]. |} == Principata e Gjonimës (1319 - 1430) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- | |^{Princi i Dokleas dhe Bregdetit} Vlado Gjonima |? - pas 1319 | rowspan="2" |[[Jonimajt|Dera e Gjonimajve]] | - |Përmendet si ''Princi i Dokleas ([[Mali i Zi|Malit të Zi]]) dhe Bregdetit''. Fillimisht sundoi nën pushtetin e sovranit serb [[Shtjefën Millutini|Stefan Millutin]], përpara se të merrte pjesë në koalicionin e princave [[Arbëria në Mesjetë|arbëror]]. |- | |^{Princi i Zadrimës dhe Manatisë} Dhimitër Gjonima |? - 1409 | - |Luftoi kundër [[Perandoria Osmane|osmanëve]] në [[Beteja e Kosovës|Betejën e famshme të Kosovës]], përpara se të bëhej vasali i tyre, megjithëse më vonë do të kthehej në vasal të [[Venediku|Venedikut]]. Sundonte rrugët e tregtisë midis [[Lezha|Lezhës]] dhe [[Prizreni|Prizrenit]], si princi i tokave midis Lezhës dhe [[Rrësheni|Rrëshenit]]. |} == Principata e Topiajve (1328 - 1468) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshort(i/e) !Përshkrimi |- | |^{Konti i Matit} [[Tanush Topia]] |1328 - 1338 | rowspan="10" |[[Topiajt|Dera e Topiajve]] | - 2 fëmijë |Konti i [[Rrethi i Matit|Matit]]. Mbajti marrëdhënie miqësore me [[anzhuinët]] dhe përmendët si komandant ushtarak në mbrojten e [[Durrësi|Durrësit]] nga [[Stefan Dushani|car Dushani]]. |- |[[Skeda:Stema e Karl Topisë.png|frameless|240x240px]] |^{Konti i Matit} [[Andrea Topia|Andrea I Topia]] |1338 - 1343 |Helena e Anzhuit 2 fëmijë |Martoi Helenën e Anzhuit, bijën e mbretit të [[Mbretëria e Napolit|Napolit]], Robertit, gjatë vizitës së saj në Durrës, edhe pse i ishte premtuar një sundimtari në [[Morea|More]]. I tërbuar, Roberti i ftoi në oborrin e tij mbretëror pas disa vitesh, ku i vrau të dy. |- |[[Skeda:Karl Thopia.jpg|frameless|199x199px]] |^{Princi i Arbërisë} [[Karl Topia]] |1358 - 1388 |[[Vojsava Balshaj]] 3 fëmijë |Si hakmarrje ndaj vrasjes së prindërve të tij, zotoi ti përzënte Anzhuinët nga [[Arbëria]]. Arriti të pushtonte Durrësin dy herë dhe shpalli veten ''Princi i Arbërisë''. Luftoi kundër [[Perandoria Serbe|serbëve]] dhe familjeve arbërore si [[Muzakajt]] dhe [[Balshajt]], dhe vrau [[Balsha II|Balshën II]] me ndihmën e [[Perandoria Osmane|osmanëve]] në [[Beteja e Savrës|betejën e Savrës]]. |- |[[Skeda:Mbishkrimi prej mermeri i kishës së Shën Gjon Vladimirit.png|frameless|150x150px]] |^{Princi i Arbërisë, Princi i Durrësit} [[Gjergj Topia]] |1388 - 1392 |[[Dinastia Brankovike|Teodora Brankoviq]] asnjë |Trashëgimtari i Karl Topisë. U detyrua ti shiste Durrësin [[Venediku|Venedikut]], ndërsa pjesën tjetër të zotërimeve ja la dy motrave, Helenës dhe Vojsavës. |- | |^{Princesha e Krujës} [[Elena Topia|Helena Topia]] |1388 - 1392 |Marko Barbarigo asnjë |Bija e madhe e Karl Topisë. Martoi kapitenin venedikas Marko Barbarigo dhe sundoi [[Kruja|Krujën]] së bashku me të. Për shkak të pozitës si një grua në pushtet, u sulmua nga vëllai i saj [[Niketa Topia|Niketa]] dhe u detyrua të strehohet me Balshajt. |- | |^{Princi i Krujës} [[Niketa Topia]] |1392 - 1394 |bija e Muriq Bua Skurajt një fëmijë |Mori Krujën nga motra e tij dhe sundoi për dy vite, por humbi përkrahjen nga osmanët dhe u rrëzua. |- | |^{Princesha e Krujës} [[Elena Topia|Helena Topia]] |1394 - 1403 |Kostandin Balshaj një fëmijë |Martoi kushëririn e saj Kostandin Balshaj e nëpërmjet ti sundoi Krujën sërish. Pasi Kostandini ra në betejë më 1402 u sulmua sërish nga Niketa dhe u detyrua të strehohej te motra e saj, Maria, në [[Dubrovniku|Raguza]]. |- | |^{Princi i Krujës} [[Niketa Topia]] |1403 - 1415 | - |Rrethoi Krujën dhe arriti ta pushtonte, duke sjellë gjithë zotërimet e [[Principata e Topiajve|Principatës së Topiajve]] nën sundimin e tij. Pas vdekjes, kalaja e Krujës kaloi në duart e [[Gjon Kastrioti|Gjon Kastriotit]], vasalit të osmanëve. |- | |^{Princi i Skurajt} [[Andrea Topia II|Andrea II Topia]] |1432 - 1479 | - 2 fëmijë |Sundoi tërësinë e tokave midis Durrësit dhe [[Mali i Dajtit|Dajtit]] nën mbizotërimin osman. Kur [[Skënderbeu]] shpalli [[Kryengritja e Skënderbeut|kryengritjen e tij]] më 1443, u bë pjesë i [[Lidhja e Lezhës|Besëlidhjes së Lezhës]]. |- | |^{Princi i Petrelës dhe Krrabës} Muzakë Topia |1445 - 1455 | * Zanfina Muzaka (2 fëmijë) * [[Mamica Kastrioti]] (6 fëmijë) |Sundoi një pjesë të tokave të atit të tij, të përqendruara përreth kalasë së [[Petrela|Petrelës]]. Pas vdekjes së tij në [[Rrethimi i Beratit (1455)|Rrethimin e Beratit]], forcën e tij ushtarake të mbetur e komandoi bashkëshortja e tij [[Mamica Kastrioti]], motra e Skënderbeut. |} == Principata e Vlorës (1345 - 1417) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshort(i/e) !Përshkrimi |- |[[Skeda:Stratemirovic Coat of Arms.jpg|frameless|198x198px]] |^{Despoti i Vlorës} Joan Komneni Asen |1345 - 1363 | rowspan="2" |Strashimirët | * ? (asnjë fëmijë) * Ana Paleologina (një fëmijë) |Pinjoll i fisnikërisë së lartë bullgare, emigroi në [[Serbia|Serbi]] ku u prit në oborrin mbretëror të kunatit të tij, [[Perandoria Serbe|car]] [[Stefan Dushani|Stefan Dushanit]], i cili i dha të drejta sundimi mbi [[Principata e Vlorës|Principatën e Vlorës]], duke marrë pushtetin nga [[Principatat arbërore|fisnikëria vendase shqiptare]]. |- | |^{Princi i Vlorës dhe Kaninës} Aleksandër Komenni Asen |1363 - 1371 | - |Trashëgoi Principatën e Vlorës nga i ati, dhe mbajti marrëdhënie tregtare të fuqishme me [[Dubrovniku|Ragusën]] dhe [[Venediku|Venedikun]]. Besohet të ketë rënë në Betejën e Maritsës më 1371, dhe tokat iu pushtuan nga [[Andrea Muzaka II|Andrea II Muzaka]]. |- |[[Skeda:Balsic small COA.svg|frameless|202x202px]] |^{Princi i Vlorës dhe Kaninës, Princi i Zentës} [[Balsha II]] |1372 - 1385 |[[Balshajt|Dera e Balshajve]] |[[Komita Komneni|Komita Muzaka]] një fëmijë |Tokat e [[Vlora|Vlorës]] dhe [[Kanina, Vlorë|Kaninës]] iu dhanë si pajë nga vjehrri, Andrea II Muzaka, kur martoi të bijën, [[Komita Komneni|Komita Muzakën]]. Formoi aleancë me [[Matrëngat]] në veri të Vlorës për të mposhtur armikun e tij, [[Karl Topia|Karl Topinë]], por u mposht dhe u vra nga Karli në [[Beteja e Savrës|Betejën e Savrës]] në 1385. |- |[[Skeda:Stema e Muzakajve.png|frameless|190x190px]] |^{Princesha e Vlorës dhe Kaninës} [[Komita Komneni|Komita Muzaka]] |1385 - 1396 |[[Muzakajt|Dera e Muzakajve]] |[[Balsha II]] një fëmijë |Erdhi në pushtet pas vdekjes së bashkëshortit, [[Balsha II|Balshës II]], dhe forcoi marrëdhëniet me Venedikun për të siguruar mbrojtjen e principatës nga rreziku [[Perandoria Osmane|osman]]. Zgjodhi për trashëgimtar dhëndrrin, Markshën e Zentës, që martoi bijën e saj të vetme [[Rudina Balsha|Rugjina Balshën]]. |- |[[Skeda:Žarkoviccoat.jpg|frameless|163x163px]] |^{Princi i Vlorës dhe Kaninës} Marksha Zharkoviq |1396 - 1414 |Zharkoviqët |[[Rudina Balsha|Rugjina Balshaj]] asnjë |Sundoi Vlorën pas vdekjes së Komitës së bashku me Rugjinën. U përpoq të siguronte mbështetjen e plotë të venedikasve dhe raguzanëve për tu ruajtur nga osmanët. |- |[[Skeda:RudinaBalshaj.jpg|frameless|191x191px]] |^{Princesha e Vlorës dhe Kaninës} [[Rudina Balsha|Rugjina Balshaj]] |1414 - 1417 |[[Balshajt|Dera e Balshajve]] |Marksha Zharkoviq asnjë |Arriti të merrte pushtetin e principatës pas vdekjes së burrit dhe nga statusi si bija e Balshës II. Tentoi të shiste zotërimet e saj Venedikut më 1916, por nuk u arrit kurrë një marrëveshje, dhe një vit më pas osmanët pushtuan Vlorën dhe e rrëzuan nga pushteti. |} == Principata e Balshajve (1356 - 1468) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- |[[Skeda:Balšić noble family banner.jpg|frameless|259x259px]] |^{Princi i Zentës} Balsha I |1356 - 1362 | rowspan="6" |[[Balshajt|Dera e Balshajve]] | - 4 fëmijë |Themeluesi i [[Balshajt|derës së Balshajve]]. Fillimisht një sundimtar i vogël, zgjeroi ndikimin e tij në [[Zeta|Zentën e poshtme]], përpara se tre djemtë e tij të vrisnin [[Gjurashi|Gjurash Iljazin]], sundimtarin e Zentës së epërme, duke sjell tërësinë e [[Mali i Zi|Malit të Zi]] dhe pjesërisht [[Gegëria|Shqipërinë e Veriut]] nën pushtetin e Balshajve. |- |[[Skeda:Grave inscription of Stracimir Balsic.png|frameless|150x150px]] |^{Princi i Zentës} [[Strazimir Balsha|Strazimir Balshaj]] |1362 - 1373 | * Jerina Dukagjini (një fëmijë) * Milica Mërnjavceviq (2 fëmijë) |Sundoi së bashku me vëllain e tij, [[Gjergj Balshaj I|Gjergjin]], si princa të Zentës, me vëllain e tretë, [[Balsha II|Balshën II]], si komandant ushtarak. U konvertua nga [[Ortodoksia|ortodoks]] në [[Kisha Katolike|katolik]] për të fituar prestigj nga [[Venediku]] dhe [[Dubrovniku|Raguza]], përpara se tërhiqej nga pushteti dhe të bëhej murg. |- |[[Skeda:Balšić seal, January 17, 1368.jpg|frameless|171x171px]] |^{Princi i Zentës} [[Gjergj Balshaj I|Gjergj I Balshaj]] |1362 - 1378 | * Olivera Mërnjavceviq (2 fëmijë) * Teodora Dejanoviq Dragashi (2 fëmijë) |Vazhdoi politikat pro-katolike kundër [[Perandoria Serbe|Mbretërisë Serbe]], që e konsideronte si rebel, por arriti të përmirësonte marrëdhëniet nëpërmjet pakteve martesore. Vazhdoi të luftonte kundër [[Karl Topia|Karl Topisë]], duke përfshirë dhe incidentit kur u kap nga forcat e tij, por më vonë u lirua. |- | |^{Princi i Zentës, Princi i Vlorës dhe Kaninës} [[Balsha II]] |1378 - 1385 |[[Komita Komneni|Komita Muzaka]] një fëmijë |Erdhi në pushtet më 1378 pasi [[Strazimir Balsha|Strazimiri]] u bë murg, dhe Gjergji I vdiq. Pesë vite më parë, ndihmoi [[Andrea Muzaka II|Andrea II Muzakën]] në luftën kundër [[Marko Kraleviqi|Princ Markos]], dhe martoi të bijën, [[Komita Komneni|Komitën]], duke u bërë [[Principata e Vlorës|Princi i Vlorës dhe Kaninës]]. U vra në betejë nga forcat arbërore dhe osmane të Karl Topisë. |- |[[Skeda:Đurađ II Balšić fresco.png|frameless|150x150px]] |^{Princi i Zentës} Gjergj II Balshaj |1385 - 1403 |Jelena Lazareviq një fëmijë |Biri i vetëm që mbijetoi të atin, Strazimir Balshën. Trashëgoi [[Zeta nën Balshajt|principatën]] pas vdekjes së xhaxhait, Balshës II. Përjetoi trazira të shumta dhe humbi shumë territore, por tentoi të formonte aleanca strategjike, kryesisht me [[Llazari i Serbisë|Llazarin e Serbisë]], bijën e të cilit e martoi. Megjithatë, dështoi dhe u burgos për një farë kohe nga [[Perandoria Osmane|osmanët]], që i vodhën disa zotërime. |- |[[Skeda:Grb sa barskog novca Balše III.png|frameless|166x166px]] |^{Princi i Zentës} [[Balsha III]] |1403 - 1421 | * Mara Topia (një fëmijë) * Boglia Zaharia (2 fëmijë) |Biri i vetëm i Gjergjit II, erdhi në pushtet kur ishte vetëm 17 vjeç. Filloi një sërë luftërash me Venedikun mbi zotërimin e [[Ulqini|Ulqinit]], [[Tivari|Tivarit]] dhe [[Budua|Buduas]], që herë përfunduan në fitore për të dhe herë në humbje. U ndikua shumë nga nëna e tij serbe, Jelena Lazareviq, e cila para vdekjes e bindi t'ja jepte principatën xhaxhait të vet, despotit [[Serbia Moraviane|Stefan Lazareviqit]]. |} == Despotati i Angelokastronit dhe Lepantos (1358 - 1374) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- | |^{Despoti i Angelokastronit dhe Lepantos} [[Gjin Bua Shpata]] |1358 - 1374 |[[Shpatajt|Dera e Shpatajve]] | - 2 fëmijë |Babai i tij ishte sundimtar në territoret e [[Delvina|Delvinës]] së sotshme. Arriti të merrte pushtet në [[Epiri|Epir]] së bashku me vëllain e tij Skurra Bua Shpatën dhe me [[Pjetër Losha|Pjetër Loshën]], dhe themeloi një principatë që përfshinte Aetolinë, Angelokastronin dhe [[Epahtoi|Nafpakton]]. Pas vdekjes së Pjetër Loshës i trashëgoi zotërimet dhe themeloi [[Despotati i Nartës|Despotatin e Artës]]. |} == Despotati i Artës (1360 - 1416) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- | |^{Despoti i Artës} [[Pjetër Losha]] |1360 - 1374 |[[Pjetër Losha|Dera e Loshajve]] | - një fëmijë |Udhëhoqi fisin e vet, Loshajt, së bashku me fiset e Mazrekasve dhe Malakasave për tu kryengritur kundër [[Perandoria Serbe|pushtetit serb]] në [[Epiri|Epir]] e për të krijuar një principatë arbërore, e cila do të kishte qendër [[Narta|Artën]] dhe do të përfshinte dhe [[Preveza|Prevezën]]. Pas vdekjes, tokat i trashëgoi aleati i tij [[Gjin Bua Shpata]]. |- | |^{Despoti i Artës} [[Gjin Bua Shpata]] |1374 - 1399 | rowspan="4" |[[Shpatajt|Dera e Shpatajve]] | - 2 fëmijë |Trashëgoi tokat e Pjetër Loshës pas vdekjes së tij, duke shkrirë Despotatin e Angelokastronit dhe Lepantos në [[Despotati i Nartës|Despotatin e Artës]]. Luftoi kundër despotit serb të [[Janina|Janinës]], Tomas Preljuboviqi, i cili u kërkoi ndihmë [[Perandoria Osmane|osmanëve]], por u mposht nga forcat e [[Shpatajt|Shpatajve]], e një pjesë e zotërimeve të tij u pushtuan. |- | |^{Despoti i Artës} Skurra Bua Shpata |1399 - 1403 | - një fëmijë |Vëllai i Gjin Bua Shpatës. Sundoi për një kohë të shkurtër por vuajti konflikte të vazhdueshme nga pushtetari Vonko (i ashtëquajtur [[Serbët|serb]]-[[Shqiptarët|shqiptar]]-[[Bullgarët|bullgar]]-[[Vllehët|vlleh]]) dhe nga Karlo I Toko, Konti Palatin i [[Qefalonia|Qefalonisë]] dhe [[Zakintosi|Zakintosit]] dhe Despoti i Epirit. |- | |^{Despoti i Artës} Muriq Shpata |1403 - 1415 |Nerata 4 fëmijë |Nipi i Gjin Bua Shpatës, mbështeti stër-xhaxhain e tij Skurra Bua Shpatën në konfliktet për të mbrojtur Artën përpara se të vinte në pushtet. Sundimi i tij u karakterizua nga konflikti i vazhdueshëm me Karlo I Tokon, i cili i pushtoi një pjesë të madhe të zotërimeve. |- |[[Skeda:Jakub Shpata.jpg|frameless|245x245px]] |^{Despoti i Artës} Jakub Shpata |1415 - 1416 | - |Vëllai i Muriq Shpatës, u rrit në oborrin perandorak të osmanëve, ku zgjodhi emrin "''Jakub''" dhe u konvertua në [[Islami|Islam]]. Erdhi në pushtet pas vdekjes së të vëllait e u përpoq të mposhte Karlo I Tokon, por ndeshi kundërshtimin e popullsisë vendase, të cilët kishin frikë se do i jepte pushtetin osmanëve. U kap nga Karlo I Toko dhe u ekzekutua, duke sjellë rënien e Despotatit të Artës. |} == Principata e Zenebishit (1386 - 1418) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- | |^{Princi i Gjirokastrës} [[Gjin Zenebishi]] |1386 - 1418 | rowspan="2" |[[Zenebishët|Dera e Zenebishëve]] |Irena Shpata 5 fëmijë |[[Zenebishët]] fillimisht përfituan privilegjet e pushtetit nga Filipi, princi i Tarantos. Gjin Zenebishi u kryengrit kundër [[Perandoria Osmane|osmanëve]] pas [[Beteja e Savrës|betejës së Savrës]] e u bë sunduesi i [[Gjirokastra|Gjirokastrës]] dhe [[Delvina|Delvinës]]. Formoi aleanca me [[Shpatajt]] e [[Muzakajt]], dhe pushtoi territore të [[Despotati i Epirit|Despotatit të Epirit]], por u mund nga turqit e u detyrua të arratisej në [[Korfuzi|Korfuzin]] [[Arbëria Venedikase|venedikas]], ku vdiq. |- | |^{Princi i Gjirokastrës} [[Depë Zenebishi]] |1418 - 1434 | - një fëmijë |Erdhi në pushtet pas vdekjes së të atit. Nxiti rebelët e zonës së Gjirokastrës për të marrë pjesë në [[Kryengritja Arbërore (1432-1436)|kryengritjen arbërore të 1432-1436]], por u kap rob nga forcat e [[Turhan Beu|Turhan beut]] dhe u ekzekutua. |} == Principata e Dukagjinit (1281 - 1479) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- |[[Skeda:Stema e Dukagjinëve (m.2).svg|frameless|181x181px]] |^{Duka i Ndërfandës} Gjin Tanushi |rr. 1281 - ? |''[[Progonët|Dera e Progonëve]]''? | - një fëmijë |Sundues i [[Mirdita|Mirditës së sotme]], me titullin "''[[Duka]]''", të cilin ia kishin dhënë [[Perandoria Bizantine|Bizantinët]] për aftësitë ushtarake. U burgos në [[Brindizi]] pasi kundërshtonte sundimin e Arbërisë nga [[Karli I Anzhu|Karli I Anzhuit]]. Pasi u lirua, u kthye në [[Ndërfan|Ndërfandë]], ku sipas [[Gjon Muzaka|Gjon Muzakës]], u vra nga vendasit pasi vrau peshkopin, i cili kishte rënë në dashuri me gruan e tij. Mund të ketë qënë pasardhës i [[Progonët|Progonëve]] të [[Principata e Arbërit|Principatës së Arbërit]]. |- | |^{Princi i Dukagjinit} Dukagjini i parë |shekulli XIV? | rowspan="8" |[[Dukagjinët|Dera e Dukagjinëve]] |Bija e Stefan Proganit ? |Sipas Gjon Muzakës, i vetmi që i shpëtoi masakrës së familjes së tij nga vendasit e Mirditës. E strehoi aleati i të atit, Stefan Progani i [[Kallmeti i Madh|Kallmetit]], i cili e mbështeti në ardhjen në pushtet me kushtin që të martonte të bijën. Mori përsipër mbiemrin ''Dukagjin'', në nder të babait, Duka Gjin Tanushit. |- | |^{Princi i Dukagjinit} Pal I Dukagjini |1387 - 1393 | - 5 fëmijë |Së bashku me të vëllain, Lekën, arriti të shkëputej nga sovraniteti i [[Balshajt|Balshajve]]. Përmenden si sundues të [[Lezha|Lezhës]] më 1387, dhe kishin marrëdhënie tregtare të forta me [[Dubrovniku|raguzanët]], që tregon shtimin e influencës së [[Dukagjinët|Dukagjinëve]] në politikat e Arbërisë veriore. |- | |^{Princi i Dukagjinit} Lekë I Dukagjini |1387 - ? | - 3 fëmijë |Sundoi midis tokat midis Lezhës dhe [[Prizreni|Prizrenit]] së bashku me të vëllanë. Formoi aleancë me [[Zahariajt|Zaharitë]] më në veri, duke martuar bijën e vet, Bosën, me [[Koja Zaharia|Koja Zaharinë]]. |- | |^{Princi i Lezhës} Progon Dukagjini |rr. 1400 - ? |Vojsava Topia ? |Sundoi Lezhën pas babait të vet, Lekës I. Martoi [[Topiajt|Vojsava Topinë]], bijën e dytë të [[Karl Topia|Karl Topisë]], pasi i vdiq bashkëshorti. |- | |^{Princi i Dukagjinit} Tanush Dukagjini |1393 - 1413 | - 4 fëmijë |I ashtuquajturi "''Tanushi i vogël''", mendohet të ketë qënë fillimisht vasal i [[Despotati Serb|Despotatit Serb]], përpara se të shkëputej dhe të luftonte për [[Venediku|Venedikun]] në [[Lufta e Dytë e Shkodrës|Luftën e Dytë të Shkodrës]], së bashku me princat arbëror si Koja Zaharia dhe [[Gjon Kastrioti]]. |- | |^{Princi i Dukagjinit} Pal II Dukagjini |1413 - 1454 |Bija e Komnen Arianitit 4 fëmijë |Fillimisht ishte vasal i [[Lekë Zaharia|Lekë Zaharisë]], ai mori pjesë së bashku me kushëririn e tij Nikollë Dukagjinin në themelimin e [[Lidhja e Lezhës|Besëlidhjes së Lezhës]]. Mbajti marrëdhënie të ngushta me Senatin Venedikas e më vonë me [[Mbretëria e Napolit|Mbretërinë e Napolit]], por tradhtoi [[Skënderbeu|Skënderbeun]] dhe hyri në aleancë me [[Perandoria Osmane|osmanët]]. |- | |^{Princi i Lezhës} Nikollë Dukagjini |1432 - 1453 | - 2 fëmijë |Mori pjesë në [[Kryengritja Arbërore (1432-1436)|kryengritjen arbërore të 1432-1436]], ku arriti të merrte mbrapsht një pjesë të territoreve nga osmanët. Më pas mori pjesë në Besëlidhjen e Lezhës, por më vonë do të vriste Lekë Zaharinë, duke shkaktuar [[Lufta shqiptaro-venedikase|Luftën shqiptaro-venedikase]]. Në vitet e fundit të jetës u kthye në aleat të turqve. |- |[[Skeda:Lekë Dukagjini (portret).jpg|frameless|209x209px]] |^{Princi i Dukagjinit} [[Lekë Dukagjini|Lekë III Dukagjini]] |1446 - 1479 |Teodora Muzaka 2 fëmijë |Luajti një rol kritik në luftën e Lidhjes së Lezhës kundër Perandorisë Osmane, por në kohë paqe pati përleshje të shumta e të vazhdueshme me Skënderbeun. Megjithatë, pas vdekjes u trashëgoi pozitën si prijës i Lidhjes dhe luftoi deri në [[Rrethimi i Shkodrës (1474)|rënien e Shkodrës]]. Përkujtohet si shkrimtari i [[Kanuni i Lekë Dukagjinit|Kanunit të Lekë Dukagjinit]], megjithëse kjo ide shfaqet shekuj pas vdekjes së tij. |} == Principata e Arianitëve (???? - 1462) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- | |^{Princi i Shpatit} [[Komnen Arianiti]] |1392 - 1407 | rowspan="3" |[[Aranitët|Dera e Arianitëve]] |Bija e Nikollë Zaharisë 5 fëmijë |Edhe pse konsiderohet is sovrani i parë i [[Aranitët|Arianitëve]], dihet që familja ka ekzistuar që në shekullin XI. Sundoi në [[Shqipëria e Mesme|Shqipërinë e Mesme]], me kryeqendrën e zotërimeve duke qënë në afërsi të [[Durrësi|Durrësit]]. |- |[[Skeda:GjergjArianitiBust.jpg|frameless|224x224px]] |^{Princi i Kaninës dhe Shpatit} [[Gjergj Arianiti]] |1432 - 1462 | * Maria Muzaka (8 fëmijë) * Pietrina Francone (5 fëmijë) |Nxitësi i [[Kryengritja Arbërore (1432-1436)|kryengritjes arbërore të 1432-1436]], ku arriti të zgjeronte principatën, një ndër themeluesit e [[Lidhja e Lezhës|Besëlidhjes së Lezhës]], aleat i [[Venediku|Venedikut]] dhe [[Mbretëria e Napolit|Mbretërisë së Napolit]] dhe një ndër aleatët më të rëndësishëm të [[Skënderbeu|Skënderbeut]], të cilin vlen të përmendet që e kishte dhëndërr, si bashkëshorti i bijës më të madhe, [[Donika Kastrioti|Donikës]]. |- |[[Skeda:Moisi Arianit Golemi (166345643).jpg|frameless|181x181px]] |^{Princi i Dibrës} [[Moisi Golemi|Moisi Arianit Golemi]] |14?? - 1465 |Zanfina Muzaka 2 fëmijë |Nipi i [[Gjergj Arianiti|Gjergj Arianitit]] si biri i vetëm i vëllait të vet, Muzakë Arianitit. Udhëhoqi e mori pjesë në shumë beteja të Skënderbeut, deri në [[Rrethimi i Beratit (1455)|rrethimin e Beratit]] ku u bashkua me [[Perandoria Osmane|osmanët]], por me kalimin e kohës do të rikthehej në ndihmë të Lidhjes, përpara se të kapej nga [[Ballaban Pasha|Ballaban pashë Badheri]] dhe të ekzekutohej. |} == Principata e Kastriotit (1389 - 1468) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- |[[Skeda:Kastrioti Family Du Cange (1680).jpg|frameless|150x150px]] |^{Princi i Matit dhe Kastratit} [[Kostandin Kastrioti|Kostandin Kastrioti Mazreku]] |? - 1389 | rowspan="4" |[[Kastriotët|Dera e Kastriotëve]] | - një fëmijë |Përmendet si sundues në viset e [[Dibra|Dibrës]] dhe [[Rrethi i Matit|Matit]]. Mbiemri i dytë "Mazreku" tregon lidhje farefisnore me [[Mazrek (kthjellim)|fisin e Mazrekëve]], duke vërtetuar [[Kastriotët]] si një degë ose vëllazëri e këtij fisi. |- | |^{Princi i Matit, Ujmishtit dhe Kastratit} [[Pal Kastrioti]] |1389 - 1407 | - një fëmijë |Sipas [[Gjon Muzaka|Gjon Muzakës]], sundoi vetëm dy fshatra, por kjo është me shumë mundësi jo e vërtetë. |- |[[Skeda:GjonKastrioti.jpg|frameless|200x200px]] |^{Princi i Krujës dhe Matit} [[Gjon Kastrioti]] |1407 - 1437 |[[Vojsava Kastrioti|Vojsava Tripalda]] 9 fëmijë |Gjatë mbretërimit arriti të formonte aleanca të ndryshme me [[Venediku|Venedikun]], [[Perandoria Osmane|osmanët]] dhe [[Serbia Moraviane|serbët]], duke zgjeruar influencën e familjes së Kastriotëve, e duke shtruar pushtetin nga [[kepi i Rodonit]] e deri në rrethinat e [[Prizreni|Prizrenit]], me [[Kruja|Krujën]] si qendrën e [[Principata e Gjon Kastriotit|Principatës së Kastriotit]]. |- |[[Skeda:Gjergj Kastrioti.jpg|frameless|184x184px]] |^{Princi i Kastriotit} [[Skënderbeu|Gjergj Kastrioti "Skënderbeu"]] |1443 - 1468 |[[Donika Kastrioti|Donika Arianiti]] një fëmijë |Fillimisht i dërguar peng në oborrin perandorak të [[Edreneja|Adrianopojës]] (Edrenesë), u revoltua dhe pushtoi tokat e të atit, duke rithemeluar Principatën e Kastriotit. Arriti të mblidhte [[Arbëria në Mesjetë|princat arbërore]] në kuvendin e [[Lidhja e Lezhës|Besëlidhjes së Lezhës]] më 2 mars 1444, duke u shpallur luftë osmanëve e duke filluar një [[Kryengritja e Skënderbeut|kryengritje]] që zgjati 24 vite. |} == Principata e Zaharisë (1396 - 1447) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- | |Koja Zaharia | | | | |- | |Lekë Zaharia | | | | |- | |Bosa Dukagjini | | | | |} == Principata e Shpanit (1400 - 1455) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- | |Pjetër Shpani | | | | |- | |Marin Shpani | | | | |} == Principata e Dushmanit (1402 - 1455) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- | |Pal Dushmani | | | | |- | |Lekë Dushmani | | | | |} == Lidhja e Lezhës (1444 - 1479) == {| class="wikitable" |+ !Imazhi !Emri !Sundimi !Dinastia !Bashkëshorte !Përshkrimi |- | |Skënderbeu | | | | |- | |Lekë III Dukagjini | | | | |} == Pashallëku i Shkodrës (1757 - 1831) == == Pashallëku i Beratit (1774 - 1809) == == Pashallëku i Janinës (1788 - 1822) == == Principata e Shqipërisë (1914 - 1925) == == Mbretëria Shqiptare (1928 - 1939) == == Shqipëria nën Italinë Fashiste (1939 - 1943) == == Shih edhe == *[[Lista e Kryetarëve të Shqipërisë]] *[[Lista e Kryeministrave të Shqipërisë]] [[Kategoria:Mbretër të Shqipërisë]] [[Kategoria:Lista të mbretërve]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Princër arbërorë]] etq2eavvlsnupta3clq7g60huv57611 0 105170 2939973 2939895 2026-04-10T14:31:32Z Shqiperia2000 65435 /* Lidhje të jashtme */ 2939973 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Gjenova | official_name = Comune di Genova | native_name = ''Genova'' ([[Gjuha italiane|italisht]])<br />''Zêna'' ([[Gjuha ligure|ligurisht]]) | settlement_type = [[Komuna (Itali)|Komunë]] | image_flag = Flag of Genoa.svg | flag_link = Flamuri i Gjenovës | image_shield = Coat of arms of Genoa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|44|24|25|N|8|55|58|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = {{flagicon|ITA}} [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Liguria]] | subdivision_type2 = [[Qytetet metropolitane të Italisë|Qyteti metropolitan]] | subdivision_name2 = [[Qyteti metropolitan i Gjenovës|Gjenova]] (GE) | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Silvia Salis]] | area_total_km2 = 240.29 | population_total = 565775 | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_density_km2 = auto | population_demonym = gjenovezë | blank_name = Shenjti mbrojtës | blank_info = [[Gjon Pagëzori|Shën Gjon Pagëzori]] | blank1_name = Dita festive | blank1_info = 24 qershor | timezone1 = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | website = [https://www.comune.genova.it/ Faqja zyrtare] |image_skyline=Panorama di Genova.jpg|image_caption=Pamje panoramike e Gjenovës, ku shihen Feneri i Gjenovës, kompleksi i Corte Lambruschinit, qendra e qytetit dhe porti.}} ''Gjenova'' (italisht: ''Genova''; ligurisht: ''Zêna'') është një [[qytet]] dhe [[Komuna (Itali)|komunë]] në veriperëndim të [[Italia|Italisë]], kryeqendra e rajonit [[Liguria]] dhe e [[Qyteti metropolitan i Gjenovës|Qytetit metropolitan të Gjenovës]]. Qyteti shtrihet në bregun e [[Deti Ligur|Detit Ligur]] dhe ka qenë për shekuj një nga qendrat më të rëndësishme detare e tregtare të [[Mesdheu|Mesdheut]]. Më 31 dhjetor 2024 kishte 565.775 banorë, ndërsa kryetare e komunës është Silvia Salis, në detyrë që nga 29 maji 2025.<ref name="pop2024">[https://smart.comune.genova.it/sites/default/files/archivio/documenti/RELAZIONE%20DI%20INIZIO%20MANDATO%202025-2030_Firmata.pdf ''Relazione di inizio mandato 2025-2030''], Comune di Genova, p. 4. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref name="sindaca">[https://www.comune.genova.it/amministrazione/politici/silvia-salis ''Silvia Salis''], Comune di Genova. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/place/Genoa-Italy ''Genoa | Italy, Map, History, Facts, & Points of Interest''], ''Encyclopaedia Britannica''. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Gjeografia == Gjenova ndodhet midis detit dhe relievit kodrinor e malor të brendësisë ligure. Territori komunal ka një sipërfaqe prej 240,29 km² dhe një brez bregdetar rreth 42 km të gjatë, nga Vesima deri në Nervi.<ref name="territorio">[https://smart.comune.genova.it/sites/default/files/archivio/documenti/DUP%202022-2024%20Volume%20I%20-Settore%20Bilanci_1.pdf ''Documento unico di programmazione 2022-2024''], Comune di Genova, p. 30. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Historia == Zanafilla e Gjenovës lidhet me vendbanime pararomake të shekujve V–IV p.e.s. Gjatë [[Lufta e Dytë Punike|Luftës së Dytë Punike]], zbarkimi i saj u përdor nga [[Skipioni Afrikani|Publio Kornelio Skipioni]] në vitin 218 p.e.s., ndërsa qyteti u shkatërrua nga kartagjenasit në vitin 205 p.e.s. dhe më pas u rindërtua. Në Mesjetë Gjenova u bë një nga republikat detare më të fuqishme të Mesdheut, me një rrjet të gjerë tregtar e financiar. Në epokën [[Napoleon Bonaparti|napoleonike]] u përfshi në Republikën Ligure, ndërsa më pas kaloi në shtetin sardenj dhe, në fund, në shtetin italian.<ref name="storia">[https://www.visitgenoa.it/it/storia-di-genova ''Storia di Genova''], VisitGenoa. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref name="britannica" /> == Demografia == Sipas të dhënave zyrtare të Komunës së Gjenovës, popullsia rezidente më 31 dhjetor 2024 ishte 565.775 banorë.<ref name="pop2024" /> Gjenova mbetet qendra më e madhe urbane e Ligurisë dhe një nga komunat më të mëdha të Italisë veriore.<ref name="britannica" /> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Gjenovës është një nga më të mëdhatë dhe më karakteristiket në Evropë, me rrugicat e ngushta të saj dhe me një trashëgimi të pasur mesjetare, rilindase dhe baroke. Midis monumenteve më të rëndësishme janë ''Katedralja e Shën Lorencit'', ''Pallati Dukal'' dhe kompleksi i ''Rrugëve të Reja dhe sistemit të Pallateve të Rollëve''.<ref name="britannica" /><ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/1211/ ''Genoa: Le Strade Nuove and the system of the Palazzi dei Rolli''], UNESCO World Heritage Centre. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Ky sit u përfshi në Listën e Trashëgimisë Botërore të [[UNESCO]]-s në vitin 2006. Sipas UNESCO-s, ai përfaqëson një shembull të jashtëzakonshëm të urbanistikës aristokratike të shekujve XVI–XVII dhe të rolit të Gjenovës si qytet tregtar në kulmin e fuqisë së saj.<ref name="unesco" /> Një nga hapësirat më të njohura të qytetit sot është ''Porti i Vjetër'', i rizhvilluar në fund të shekullit XX dhe i lidhur ngushtë me jetën kulturore e turistike të qytetit. Aty ndodhet edhe ''Akuariumi i Gjenovës'', i paraqitur nga strukturat zyrtare si ekspozita më e rëndësishme e biodiversitetit ujor në Evropë.<ref name="acquario">[https://portoantico.it/en/activities/acquario-di-genova/ ''Acquario di Genova''], Porto Antico di Genova. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Në Gjenova ndodhet [[Universiteti i Gjenovës|Universiteti i Gjenovës]] (UniGe), një nga universitetet më të vjetra të Italisë. Universiteti e paraqet veten si i themeluar në vitin 1481 dhe si një nga qendrat kryesore shkencore e akademike të rajonit.<ref name="unige">[https://unige.it/en/orientamento ''UniGe Orienta''], Università di Genova. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Ekonomia dhe transporti == Tradita detare ka qenë një element themelor i identitetit të Gjenovës që nga Mesjeta, dhe porti i saj mbetet një nga bazat kryesore të jetës ekonomike të qytetit.<ref name="britannica" /> Qyteti shërbehet edhe nga ''Aeroporti Kristofor Kolombi'', ku në vitin 2024 kaluan rreth 1,33 milion pasagjerë.<ref name="airport">[https://www.airport.genova.it/wp-content/uploads/2025/04/CS-Aeroporto-di-Genova-approvato-il-progetto-di-bilancio-2024_01.04.2025.pdf ''Aeroporto di Genova: approvato il progetto di bilancio 2024''], Aeroporto di Genova, 1 prill 2025. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i Gjenovës është [[Gjon Pagëzori|Shën Gjon Pagëzori]]. Festa patronale kremtohet më 24 qershor, me meshë, procesion dhe rite tradicionale që përfshijnë qendrën historike dhe Portin e Vjetër.<ref name="patrono">[https://www.visitgenoa.it/it/celebrazioni-san-giovanni-battista ''Celebrazioni per San Giovanni Battista''], VisitGenoa. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref name="patrono2025">[https://www.visitgenoa.it/it/la-notte-di-san-giovanni-e-le-celebrazioni-il-santo-patrono-2025 ''La Notte di San Giovanni e le celebrazioni per il Santo Patrono 2025''], VisitGenoa. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * {{Commonscat|Genoa|Gjenova}} * [https://www.comune.genova.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Gjenovës] * [https://www.visitgenoa.it/ Faqja turistike zyrtare] * [https://whc.unesco.org/en/list/1211/ UNESCO – Rrugët e Reja dhe Pallatet e Rollëve] [[Kategoria:Qytete në Itali]] k3i0p6xwfymy2f3i0w6sqoba7cnwmjj 0 106501 2939953 2577332 2026-04-10T13:43:27Z Shqiperia2000 65435 2939953 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Piza | official_name = Comune di Pisa | native_name = Pisa | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Leaning Tower of Pisa.jpg | image_caption = [[Kulla e pjerrët e Pizës]] | image_shield = Pisa-Stemma.svg | image_flag = Flag of the Republic of Pisa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|43|23|N|10|23|47|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pizës|Piza]] (PI) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Michele Conti]] | leader_party = [[Lega Nord|Lega]] | elevation_m = 4 | area_total_km2 = 184.86 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Pisa (PI) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/48-pisa/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 89422 | population_demonym = pisanë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 56121–56128 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 050 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Ranieri]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 17 qershor | website = {{URL|www.comune.pisa.it}} }} '''Piza''' (it. ''Pisa'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pizës|provincës së Pizës]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Arno]], pranë bregdetit tirren, dhe është një nga qendrat më të rëndësishme historike, universitare dhe kulturore të Italisë qendrore.<ref name="britannica">{{cite web |title=Pisa |url=https://www.britannica.com/place/Pisa-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Piza ndodhet në fushën aluvionale të Arnos, rreth 10 kilometra nga [[Deti Ligur|Deti Ligur]]. Pozita e saj ka pasur rëndësi të madhe historike për zhvillimin urban, tregtar dhe detar të qytetit.<ref name="britannica" /> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 184,86 km².<ref name="population" /> == Historia == Piza e lashtë u zhvillua si qendër me rëndësi strategjike dhe në epokën romake u bë koloni dhe bazë detare. Gjatë Mesjetës qyteti u afirmua si një nga republikat detare italiane dhe si një qendër e fuqishme tregtare në Mesdhe.<ref name="britannica" /> Në vitin 1284 Piza u mund nga Gjenova në betejën e Melorias, ndërsa në vitin 1406 kaloi nën sundimin e Firences. Megjithatë, qyteti ruajti rëndësinë e vet kulturore dhe universitare edhe në epokat pasuese.<ref name="britannica" /> == Demografia == Piza kishte 89.422 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës, me një profil të fortë universitar dhe shkencor.<ref name="population" /><ref name="unipi" /> == Ekonomia == Ekonomia e Pizës mbështetet kryesisht në shërbimet, turizmin, arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe transportin ajror.<ref name="britannica" /><ref name="unipi" /> Roli i aeroportit dhe i funksioneve universitare e bën qytetin një nga nyjat më të rëndësishme të Toskanës për lëvizjen e njerëzve, studimin dhe aktivitetet e lidhura me inovacionin.<ref name="aeroporto2025">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Piza është e njohur në mbarë botën për kompleksin monumental të ''Piazza del Duomo'', i njohur edhe si ''Piazza dei Miracoli'', pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.<ref name="unesco">{{cite web |title=Piazza del Duomo, Pisa |url=https://whc.unesco.org/en/list/395/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në këtë hapësirë ndodhen [[Kulla e pjerrët e Pizës]], katedralja, baptisteri dhe Camposanto monumentale, që përbëjnë grupin më të famshëm artistik e arkitekturor të qytetit.<ref name="britannica" /><ref name="pdd">{{cite web |title=Piazza del Duomo |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Piazza-del-Duomo |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ruan edhe monumente e institucione të tjera me rëndësi të madhe kulturore, si ''Palazzo Blu'', i vendosur në zemër të qendrës historike, dhe ''Museo delle Navi Antiche'', i cili ekspozon anije të epokës romake dhe gjetje arkeologjike të lidhura me historinë detare të Pizës.<ref name="palazzoblu">{{cite web |title=Palazzo blu |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Palazzo-blu |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="navi">{{cite web |title=Museo delle Navi Antiche |url=https://cultura.gov.it/luogo/museo-delle-navi-antiche |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Piza është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. [[Universiteti i Pizës]] u themelua zyrtarisht në vitin 1343 dhe ka rrënjë edhe më të hershme në jetën intelektuale të qytetit.<ref name="unipi" /> Në qytet ndodhet edhe [[Scuola Normale Superiore di Pisa]], e themeluar në vitin 1810, si edhe [[Scuola Superiore Sant'Anna]], e krijuar në vitin 1987.<ref name="normale">{{cite web |title=La fondazione e il periodo napoleonico |url=https://www.sns.it/it/la-fondazione-il-periodo-napoleonico |publisher=Scuola Normale Superiore |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="santanna">{{cite web |title=Le origini della Scuola Sant'Anna |url=https://www.santannapisa.it/it/ateneo/le-origini-della-scuola-santanna |publisher=Scuola Superiore Sant'Anna |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një vend i veçantë në historinë shkencore të qytetit zë edhe ''Orto e Museo Botanico'', i themeluar në vitin 1543 dhe i konsideruar orti botanik universitar më i vjetër në botë.<ref name="orto">{{cite web |title=Orto e Museo Botanico |url=https://www.ortomuseobot.sma.unipi.it/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Piza është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Stacioni hekurudhor ''Pisa Centrale'' ka 16 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Pisa Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/pisa-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet nga ''Aeroporto Galileo Galilei'', i cili në vitin 2025 arriti gati 6 milionë pasagjerë, duke regjistruar rezultatin më të lartë në historinë e tij.<ref name="aeroporto2025" /> Lidhja ndërmjet aeroportit dhe stacionit qendror realizohet nga sistemi ''People Mover''.<ref name="peoplemover">{{cite web |title=People Mover - linea metropolitana di superficie di collegamento tra l'Aeroporto Galilei, i parcheggi scambiatori di Pisa-sud e la Stazione Ferroviaria Centrale |url=https://www.comune.pisa.it/Amministrazione/Documenti-e-dati/Documenti-tecnici-di-supporto/People-Mover-linea-metropolitana-di-superficie-di-collegamento-tra-l-Aeroporto-Galilei-i-parcheggi-scambiatori-di-Pisa-sud-e-la-Stazione-Ferroviaria-Centrale |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pizës. Komuna promovon veprimtarinë sportive përmes menaxhimit të impianteve sportive dhe të hapësirave publike të dedikuara.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.pisa.it/Amministrazione/Uffici/Sport |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i qytetit është ''Pisa Sporting Club'', i themeluar në vitin 1909. Skuadra luan ndeshjet e saj në ''Arena Garibaldi – Stadio Romeo Anconetani'', i njohur sot edhe si ''Cetilar Arena''.<ref name="pisasc">{{cite web |title=Storia |url=https://pisasportingclub.com/club/storia/ |publisher=Pisa Sporting Club |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="arena">{{cite web |title=Cetilar Arena |url=https://pisasportingclub.com/ |publisher=Pisa Sporting Club |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Ranieri]], dhe festa e tij kremtohet më 17 qershor.<ref name="sanranieri">{{cite web |title=Giugno Pisano 2025 |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Eventi/Giugno-Pisano-2025 |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër traditat më të rëndësishme qytetare janë ''Luminara di San Ranieri'', që zhvillohet në mbrëmjen e 16 qershorit, ''Palio di San Ranieri'', që zhvillohet mbi Arno më 17 qershor, dhe ''Gioco del Ponte'', një manifestim historik që zhvillohet në qendër të qytetit.<ref name="luminara">{{cite web |title=Luminara di S. Ranieri |url=https://www.comune.pisa.it/Servizi/Luminara-di-S.-Ranieri |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="palio">{{cite web |title=Palio di San Ranieri, martedì 17 sfida sull'Arno tra i quartieri della città |url=https://www.comune.pisa.it/Novita/Comunicati/Palio-di-San-Ranieri-martedi-17-sfida-sull-Arno-tra-i-quartieri-della-citta |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="gioco">{{cite web |title=Gioco del ponte |url=https://www.comune.pisa.it/Servizi/Gioco-del-ponte |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Kulla e pjerrët e Pizës]] * [[Provinca e Pizës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.pisa.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pizës] * [https://www.unipi.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Pizës] * [https://pisasportingclub.com/ Faqja zyrtare e Pisa Sporting Club] [[Kategoria:Qytete në Itali]] ogtwot4bq88uof6955pz86rs5p9lyyg 2939954 2939953 2026-04-10T13:45:19Z Shqiperia2000 65435 /* Historia */ 2939954 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Piza | official_name = Comune di Pisa | native_name = Pisa | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Leaning Tower of Pisa.jpg | image_caption = [[Kulla e pjerrët e Pizës]] | image_shield = Pisa-Stemma.svg | image_flag = Flag of the Republic of Pisa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|43|23|N|10|23|47|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pizës|Piza]] (PI) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Michele Conti]] | leader_party = [[Lega Nord|Lega]] | elevation_m = 4 | area_total_km2 = 184.86 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Pisa (PI) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/48-pisa/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 89422 | population_demonym = pisanë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 56121–56128 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 050 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Ranieri]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 17 qershor | website = {{URL|www.comune.pisa.it}} }} '''Piza''' (it. ''Pisa'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pizës|provincës së Pizës]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Arno]], pranë bregdetit tirren, dhe është një nga qendrat më të rëndësishme historike, universitare dhe kulturore të Italisë qendrore.<ref name="britannica">{{cite web |title=Pisa |url=https://www.britannica.com/place/Pisa-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Piza ndodhet në fushën aluvionale të Arnos, rreth 10 kilometra nga [[Deti Ligur|Deti Ligur]]. Pozita e saj ka pasur rëndësi të madhe historike për zhvillimin urban, tregtar dhe detar të qytetit.<ref name="britannica" /> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 184,86 km².<ref name="population" /> == Historia == Piza e lashtë u zhvillua si qendër me rëndësi strategjike dhe në epokën romake u bë koloni dhe bazë detare. Gjatë [[Mesjeta|Mesjetës]] qyteti u afirmua si një nga republikat detare italiane dhe si një qendër e fuqishme tregtare në [[Deti Mesdhe|Mesdhe]].<ref name="britannica" /> Në vitin 1284 Piza u mund nga [[Gjenova]] në betejën e Melorias, ndërsa në vitin 1406 kaloi nën sundimin e [[Firencia|Firences]]. Megjithatë, qyteti ruajti rëndësinë e vet kulturore dhe universitare edhe në epokat pasuese.<ref name="britannica" /> == Demografia == Piza kishte 89.422 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës, me një profil të fortë universitar dhe shkencor.<ref name="population" /><ref name="unipi" /> == Ekonomia == Ekonomia e Pizës mbështetet kryesisht në shërbimet, turizmin, arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe transportin ajror.<ref name="britannica" /><ref name="unipi" /> Roli i aeroportit dhe i funksioneve universitare e bën qytetin një nga nyjat më të rëndësishme të Toskanës për lëvizjen e njerëzve, studimin dhe aktivitetet e lidhura me inovacionin.<ref name="aeroporto2025">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Piza është e njohur në mbarë botën për kompleksin monumental të ''Piazza del Duomo'', i njohur edhe si ''Piazza dei Miracoli'', pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.<ref name="unesco">{{cite web |title=Piazza del Duomo, Pisa |url=https://whc.unesco.org/en/list/395/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në këtë hapësirë ndodhen [[Kulla e pjerrët e Pizës]], katedralja, baptisteri dhe Camposanto monumentale, që përbëjnë grupin më të famshëm artistik e arkitekturor të qytetit.<ref name="britannica" /><ref name="pdd">{{cite web |title=Piazza del Duomo |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Piazza-del-Duomo |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ruan edhe monumente e institucione të tjera me rëndësi të madhe kulturore, si ''Palazzo Blu'', i vendosur në zemër të qendrës historike, dhe ''Museo delle Navi Antiche'', i cili ekspozon anije të epokës romake dhe gjetje arkeologjike të lidhura me historinë detare të Pizës.<ref name="palazzoblu">{{cite web |title=Palazzo blu |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Palazzo-blu |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="navi">{{cite web |title=Museo delle Navi Antiche |url=https://cultura.gov.it/luogo/museo-delle-navi-antiche |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Piza është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. [[Universiteti i Pizës]] u themelua zyrtarisht në vitin 1343 dhe ka rrënjë edhe më të hershme në jetën intelektuale të qytetit.<ref name="unipi" /> Në qytet ndodhet edhe [[Scuola Normale Superiore di Pisa]], e themeluar në vitin 1810, si edhe [[Scuola Superiore Sant'Anna]], e krijuar në vitin 1987.<ref name="normale">{{cite web |title=La fondazione e il periodo napoleonico |url=https://www.sns.it/it/la-fondazione-il-periodo-napoleonico |publisher=Scuola Normale Superiore |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="santanna">{{cite web |title=Le origini della Scuola Sant'Anna |url=https://www.santannapisa.it/it/ateneo/le-origini-della-scuola-santanna |publisher=Scuola Superiore Sant'Anna |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një vend i veçantë në historinë shkencore të qytetit zë edhe ''Orto e Museo Botanico'', i themeluar në vitin 1543 dhe i konsideruar orti botanik universitar më i vjetër në botë.<ref name="orto">{{cite web |title=Orto e Museo Botanico |url=https://www.ortomuseobot.sma.unipi.it/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Piza është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Stacioni hekurudhor ''Pisa Centrale'' ka 16 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Pisa Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/pisa-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet nga ''Aeroporto Galileo Galilei'', i cili në vitin 2025 arriti gati 6 milionë pasagjerë, duke regjistruar rezultatin më të lartë në historinë e tij.<ref name="aeroporto2025" /> Lidhja ndërmjet aeroportit dhe stacionit qendror realizohet nga sistemi ''People Mover''.<ref name="peoplemover">{{cite web |title=People Mover - linea metropolitana di superficie di collegamento tra l'Aeroporto Galilei, i parcheggi scambiatori di Pisa-sud e la Stazione Ferroviaria Centrale |url=https://www.comune.pisa.it/Amministrazione/Documenti-e-dati/Documenti-tecnici-di-supporto/People-Mover-linea-metropolitana-di-superficie-di-collegamento-tra-l-Aeroporto-Galilei-i-parcheggi-scambiatori-di-Pisa-sud-e-la-Stazione-Ferroviaria-Centrale |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pizës. Komuna promovon veprimtarinë sportive përmes menaxhimit të impianteve sportive dhe të hapësirave publike të dedikuara.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.pisa.it/Amministrazione/Uffici/Sport |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i qytetit është ''Pisa Sporting Club'', i themeluar në vitin 1909. Skuadra luan ndeshjet e saj në ''Arena Garibaldi – Stadio Romeo Anconetani'', i njohur sot edhe si ''Cetilar Arena''.<ref name="pisasc">{{cite web |title=Storia |url=https://pisasportingclub.com/club/storia/ |publisher=Pisa Sporting Club |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="arena">{{cite web |title=Cetilar Arena |url=https://pisasportingclub.com/ |publisher=Pisa Sporting Club |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Ranieri]], dhe festa e tij kremtohet më 17 qershor.<ref name="sanranieri">{{cite web |title=Giugno Pisano 2025 |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Eventi/Giugno-Pisano-2025 |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër traditat më të rëndësishme qytetare janë ''Luminara di San Ranieri'', që zhvillohet në mbrëmjen e 16 qershorit, ''Palio di San Ranieri'', që zhvillohet mbi Arno më 17 qershor, dhe ''Gioco del Ponte'', një manifestim historik që zhvillohet në qendër të qytetit.<ref name="luminara">{{cite web |title=Luminara di S. Ranieri |url=https://www.comune.pisa.it/Servizi/Luminara-di-S.-Ranieri |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="palio">{{cite web |title=Palio di San Ranieri, martedì 17 sfida sull'Arno tra i quartieri della città |url=https://www.comune.pisa.it/Novita/Comunicati/Palio-di-San-Ranieri-martedi-17-sfida-sull-Arno-tra-i-quartieri-della-citta |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="gioco">{{cite web |title=Gioco del ponte |url=https://www.comune.pisa.it/Servizi/Gioco-del-ponte |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Kulla e pjerrët e Pizës]] * [[Provinca e Pizës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.pisa.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pizës] * [https://www.unipi.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Pizës] * [https://pisasportingclub.com/ Faqja zyrtare e Pisa Sporting Club] [[Kategoria:Qytete në Itali]] o7toy903vkv3rjs6rj689my6al9o1o0 2939963 2939954 2026-04-10T14:18:13Z Shqiperia2000 65435 2939963 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Piza | official_name = Comune di Pisa | native_name = Pisa | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Leaning Tower of Pisa.jpg | image_caption = [[Kulla e pjerrët e Pizës]] | image_shield = Pisa-Stemma.svg | image_flag = Flag of the Republic of Pisa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|43|23|N|10|23|47|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pizës|Piza]] (PI) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Michele Conti]] | leader_party = [[Lega Nord|Lega]] | elevation_m = 4 | area_total_km2 = 184.86 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Pisa (PI) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/48-pisa/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 89422 | population_demonym = pisanë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 56121–56128 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 050 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Ranieri]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 17 qershor | website = {{URL|www.comune.pisa.it}} }} '''Piza''' (it. ''Pisa'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pizës|provincës së Pizës]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Arno]], pranë bregdetit tirren, dhe është një nga qendrat më të rëndësishme historike, universitare dhe kulturore të Italisë qendrore.<ref name="britannica">{{cite web |title=Pisa |url=https://www.britannica.com/place/Pisa-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Piza ndodhet në fushën aluvionale të Arnos, rreth 10 kilometra nga [[Deti Ligur|Deti Ligur]]. Pozita e saj ka pasur rëndësi të madhe historike për zhvillimin urban, tregtar dhe detar të qytetit.<ref name="britannica" /> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 184,86 km².<ref name="population" /> == Historia == Piza e lashtë u zhvillua si qendër me rëndësi strategjike dhe në epokën romake u bë koloni dhe bazë detare. Gjatë [[Mesjeta|Mesjetës]] qyteti u afirmua si një nga republikat detare italiane dhe si një qendër e fuqishme tregtare në [[Deti Mesdhe|Mesdhe]].<ref name="britannica" /> Në vitin 1284 Piza u mund nga [[Gjenova]] në betejën e Melorias, ndërsa në vitin 1406 kaloi nën sundimin e [[Firencia|Firences]]. Megjithatë, qyteti ruajti rëndësinë e vet kulturore dhe universitare edhe në epokat pasuese.<ref name="britannica" /> == Demografia == Piza kishte 89.422 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës, me një profil të fortë universitar dhe shkencor.<ref name="population" /><ref name="unipi" /> == Ekonomia == Ekonomia e Pizës mbështetet kryesisht në shërbimet, turizmin, arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe transportin ajror.<ref name="britannica" /><ref name="unipi" /> Roli i aeroportit dhe i funksioneve universitare e bën qytetin një nga nyjat më të rëndësishme të Toskanës për lëvizjen e njerëzve, studimin dhe aktivitetet e lidhura me inovacionin.<ref name="aeroporto2025">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Piza është e njohur në mbarë botën për kompleksin monumental të ''Piazza del Duomo'', i njohur edhe si ''Piazza dei Miracoli'', pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.<ref name="unesco">{{cite web |title=Piazza del Duomo, Pisa |url=https://whc.unesco.org/en/list/395/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në këtë hapësirë ndodhen [[Kulla e pjerrët e Pizës]], katedralja, baptisteri dhe Camposanto monumentale, që përbëjnë grupin më të famshëm artistik e arkitekturor të qytetit.<ref name="britannica" /><ref name="pdd">{{cite web |title=Piazza del Duomo |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Piazza-del-Duomo |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ruan edhe monumente e institucione të tjera me rëndësi të madhe kulturore, si ''Palazzo Blu'', i vendosur në zemër të qendrës historike, dhe ''Museo delle Navi Antiche'', i cili ekspozon anije të epokës romake dhe gjetje arkeologjike të lidhura me historinë detare të Pizës.<ref name="palazzoblu">{{cite web |title=Palazzo blu |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Palazzo-blu |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="navi">{{cite web |title=Museo delle Navi Antiche |url=https://cultura.gov.it/luogo/museo-delle-navi-antiche |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Piza është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. [[Universiteti i Pizës]] u themelua zyrtarisht në vitin 1343 dhe ka rrënjë edhe më të hershme në jetën intelektuale të qytetit.<ref name="unipi" /> Në qytet ndodhet edhe [[Scuola Normale Superiore di Pisa]], e themeluar në vitin 1810, si edhe [[Scuola Superiore Sant'Anna]], e krijuar në vitin 1987.<ref name="normale">{{cite web |title=La fondazione e il periodo napoleonico |url=https://www.sns.it/it/la-fondazione-il-periodo-napoleonico |publisher=Scuola Normale Superiore |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="santanna">{{cite web |title=Le origini della Scuola Sant'Anna |url=https://www.santannapisa.it/it/ateneo/le-origini-della-scuola-santanna |publisher=Scuola Superiore Sant'Anna |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një vend i veçantë në historinë shkencore të qytetit zë edhe ''Orto e Museo Botanico'', i themeluar në vitin 1543 dhe i konsideruar orti botanik universitar më i vjetër në botë.<ref name="orto">{{cite web |title=Orto e Museo Botanico |url=https://www.ortomuseobot.sma.unipi.it/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Piza është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Stacioni hekurudhor ''Pisa Centrale'' ka 16 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Pisa Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/pisa-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet nga ''Aeroporto Galileo Galilei'', i cili në vitin 2025 arriti gati 6 milionë pasagjerë, duke regjistruar rezultatin më të lartë në historinë e tij.<ref name="aeroporto2025" /> Lidhja ndërmjet aeroportit dhe stacionit qendror realizohet nga sistemi ''People Mover''.<ref name="peoplemover">{{cite web |title=People Mover - linea metropolitana di superficie di collegamento tra l'Aeroporto Galilei, i parcheggi scambiatori di Pisa-sud e la Stazione Ferroviaria Centrale |url=https://www.comune.pisa.it/Amministrazione/Documenti-e-dati/Documenti-tecnici-di-supporto/People-Mover-linea-metropolitana-di-superficie-di-collegamento-tra-l-Aeroporto-Galilei-i-parcheggi-scambiatori-di-Pisa-sud-e-la-Stazione-Ferroviaria-Centrale |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pizës. Komuna promovon veprimtarinë sportive përmes menaxhimit të impianteve sportive dhe të hapësirave publike të dedikuara.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.pisa.it/Amministrazione/Uffici/Sport |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i qytetit është ''Pisa Sporting Club'', i themeluar në vitin 1909. Skuadra luan ndeshjet e saj në ''Arena Garibaldi – Stadio Romeo Anconetani'', i njohur sot edhe si ''Cetilar Arena''.<ref name="pisasc">{{cite web |title=Storia |url=https://pisasportingclub.com/club/storia/ |publisher=Pisa Sporting Club |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="arena">{{cite web |title=Cetilar Arena |url=https://pisasportingclub.com/ |publisher=Pisa Sporting Club |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Ranieri]], dhe festa e tij kremtohet më 17 qershor.<ref name="sanranieri">{{cite web |title=Giugno Pisano 2025 |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Eventi/Giugno-Pisano-2025 |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër traditat më të rëndësishme qytetare janë ''Luminara di San Ranieri'', që zhvillohet në mbrëmjen e 16 qershorit, ''Palio di San Ranieri'', që zhvillohet mbi Arno më 17 qershor, dhe ''Gioco del Ponte'', një manifestim historik që zhvillohet në qendër të qytetit.<ref name="luminara">{{cite web |title=Luminara di S. Ranieri |url=https://www.comune.pisa.it/Servizi/Luminara-di-S.-Ranieri |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="palio">{{cite web |title=Palio di San Ranieri, martedì 17 sfida sull'Arno tra i quartieri della città |url=https://www.comune.pisa.it/Novita/Comunicati/Palio-di-San-Ranieri-martedi-17-sfida-sull-Arno-tra-i-quartieri-della-citta |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="gioco">{{cite web |title=Gioco del ponte |url=https://www.comune.pisa.it/Servizi/Gioco-del-ponte |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Kulla e pjerrët e Pizës]] * [[Provinca e Pizës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.pisa.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pizës] * [https://www.unipi.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Pizës] * [https://pisasportingclub.com/ Faqja zyrtare e Pisa Sporting Club] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] rnbom33rz8mr0im4xisd9tfd3tvd4gz 2939965 2939963 2026-04-10T14:19:59Z Shqiperia2000 65435 2939965 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Piza | official_name = Comune di Pisa | native_name = Pisa | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Leaning Tower of Pisa.jpg | image_caption = [[Kulla e pjerrët e Pizës]] | image_shield = Pisa-Stemma.svg | image_flag = Flag of the Republic of Pisa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|43|23|N|10|23|47|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pizës|Piza]] (PI) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Michele Conti]] | leader_party = [[Lega Nord|Lega]] | elevation_m = 4 | area_total_km2 = 184.86 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Pisa (PI) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/48-pisa/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 89422 | population_demonym = pisanë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 56121–56128 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 050 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Ranieri]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 17 qershor | website = {{URL|www.comune.pisa.it}} }} '''Piza''' (it. ''Pisa'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pizës|provincës së Pizës]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Arno]], pranë bregdetit tirren, dhe është një nga qendrat më të rëndësishme historike, universitare dhe kulturore të Italisë qendrore.<ref name="britannica">{{cite web |title=Pisa |url=https://www.britannica.com/place/Pisa-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Piza ndodhet në fushën aluvionale të Arnos, rreth 10 kilometra nga [[Deti Ligur|Deti Ligur]]. Pozita e saj ka pasur rëndësi të madhe historike për zhvillimin urban, tregtar dhe detar të qytetit.<ref name="britannica" /> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 184,86 km².<ref name="population" /> == Historia == Piza e lashtë u zhvillua si qendër me rëndësi strategjike dhe në epokën romake u bë koloni dhe bazë detare. Gjatë [[Mesjeta|Mesjetës]] qyteti u afirmua si një nga republikat detare italiane dhe si një qendër e fuqishme tregtare në [[Deti Mesdhe|Mesdhe]].<ref name="britannica" /> Në vitin 1284 Piza u mund nga [[Gjenova]] në betejën e Melorias, ndërsa në vitin 1406 kaloi nën sundimin e [[Firencia|Firences]]. Megjithatë, qyteti ruajti rëndësinë e vet kulturore dhe universitare edhe në epokat pasuese.<ref name="britannica" /> == Demografia == Piza kishte 89.422 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës, me një profil të fortë universitar dhe shkencor.<ref name="population" /><ref name="unipi" /> == Ekonomia == Ekonomia e Pizës mbështetet kryesisht në shërbimet, turizmin, arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe transportin ajror.<ref name="britannica" /><ref name="unipi" /> Roli i aeroportit dhe i funksioneve universitare e bën qytetin një nga nyjat më të rëndësishme të Toskanës për lëvizjen e njerëzve, studimin dhe aktivitetet e lidhura me inovacionin.<ref name="aeroporto2025">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Piza është e njohur në mbarë botën për kompleksin monumental të ''Piazza del Duomo'', i njohur edhe si ''Piazza dei Miracoli'', pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.<ref name="unesco">{{cite web |title=Piazza del Duomo, Pisa |url=https://whc.unesco.org/en/list/395/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në këtë hapësirë ndodhen [[Kulla e pjerrët e Pizës]], katedralja, baptisteri dhe Camposanto monumentale, që përbëjnë grupin më të famshëm artistik e arkitekturor të qytetit.<ref name="britannica" /><ref name="pdd">{{cite web |title=Piazza del Duomo |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Piazza-del-Duomo |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ruan edhe monumente e institucione të tjera me rëndësi të madhe kulturore, si ''Palazzo Blu'', i vendosur në zemër të qendrës historike, dhe ''Museo delle Navi Antiche'', i cili ekspozon anije të epokës romake dhe gjetje arkeologjike të lidhura me historinë detare të Pizës.<ref name="palazzoblu">{{cite web |title=Palazzo blu |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Palazzo-blu |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="navi">{{cite web |title=Museo delle Navi Antiche |url=https://cultura.gov.it/luogo/museo-delle-navi-antiche |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Piza është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. [[Universiteti i Pizës]] u themelua zyrtarisht në vitin 1343 dhe ka rrënjë edhe më të hershme në jetën intelektuale të qytetit.<ref name="unipi" /> Në qytet ndodhet edhe [[Scuola Normale Superiore di Pisa]], e themeluar në vitin 1810, si edhe [[Scuola Superiore Sant'Anna]], e krijuar në vitin 1987.<ref name="normale">{{cite web |title=La fondazione e il periodo napoleonico |url=https://www.sns.it/it/la-fondazione-il-periodo-napoleonico |publisher=Scuola Normale Superiore |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="santanna">{{cite web |title=Le origini della Scuola Sant'Anna |url=https://www.santannapisa.it/it/ateneo/le-origini-della-scuola-santanna |publisher=Scuola Superiore Sant'Anna |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një vend i veçantë në historinë shkencore të qytetit zë edhe ''Orto e Museo Botanico'', i themeluar në vitin 1543 dhe i konsideruar orti botanik universitar më i vjetër në botë.<ref name="orto">{{cite web |title=Orto e Museo Botanico |url=https://www.ortomuseobot.sma.unipi.it/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Piza është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Stacioni hekurudhor ''Pisa Centrale'' ka 16 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Pisa Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/pisa-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet nga ''Aeroporto Galileo Galilei'', i cili në vitin 2025 arriti gati 6 milionë pasagjerë, duke regjistruar rezultatin më të lartë në historinë e tij.<ref name="aeroporto2025" /> Lidhja ndërmjet aeroportit dhe stacionit qendror realizohet nga sistemi ''People Mover''.<ref name="peoplemover">{{cite web |title=People Mover - linea metropolitana di superficie di collegamento tra l'Aeroporto Galilei, i parcheggi scambiatori di Pisa-sud e la Stazione Ferroviaria Centrale |url=https://www.comune.pisa.it/Amministrazione/Documenti-e-dati/Documenti-tecnici-di-supporto/People-Mover-linea-metropolitana-di-superficie-di-collegamento-tra-l-Aeroporto-Galilei-i-parcheggi-scambiatori-di-Pisa-sud-e-la-Stazione-Ferroviaria-Centrale |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pizës. Komuna promovon veprimtarinë sportive përmes menaxhimit të impianteve sportive dhe të hapësirave publike të dedikuara.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.pisa.it/Amministrazione/Uffici/Sport |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i qytetit është ''Pisa Sporting Club'', i themeluar në vitin 1909. Skuadra luan ndeshjet e saj në ''Arena Garibaldi – Stadio Romeo Anconetani'', i njohur sot edhe si ''Cetilar Arena''.<ref name="pisasc">{{cite web |title=Storia |url=https://pisasportingclub.com/club/storia/ |publisher=Pisa Sporting Club |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="arena">{{cite web |title=Cetilar Arena |url=https://pisasportingclub.com/ |publisher=Pisa Sporting Club |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Ranieri]], dhe festa e tij kremtohet më 17 qershor.<ref name="sanranieri">{{cite web |title=Giugno Pisano 2025 |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Eventi/Giugno-Pisano-2025 |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër traditat më të rëndësishme qytetare janë ''Luminara di San Ranieri'', që zhvillohet në mbrëmjen e 16 qershorit, ''Palio di San Ranieri'', që zhvillohet mbi Arno më 17 qershor, dhe ''Gioco del Ponte'', një manifestim historik që zhvillohet në qendër të qytetit.<ref name="luminara">{{cite web |title=Luminara di S. Ranieri |url=https://www.comune.pisa.it/Servizi/Luminara-di-S.-Ranieri |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="palio">{{cite web |title=Palio di San Ranieri, martedì 17 sfida sull'Arno tra i quartieri della città |url=https://www.comune.pisa.it/Novita/Comunicati/Palio-di-San-Ranieri-martedi-17-sfida-sull-Arno-tra-i-quartieri-della-citta |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="gioco">{{cite web |title=Gioco del ponte |url=https://www.comune.pisa.it/Servizi/Gioco-del-ponte |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Kulla e pjerrët e Pizës]] * [[Provinca e Pizës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.pisa.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pizës] * [https://www.unipi.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Pizës] * [https://pisasportingclub.com/ Faqja zyrtare e Pisa Sporting Club] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Piza]] bxjs6kvhq84etuhou9olbdo5e3k1f2y 2939985 2939965 2026-04-10T14:52:06Z Shqiperia2000 65435 2939985 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Piza | official_name = Comune di Pisa | native_name = Pisa | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Leaning Tower of Pisa.jpg | image_caption = [[Kulla e pjerrët e Pizës]] | image_shield = Pisa-Stemma.svg | image_flag = Flag of the Republic of Pisa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|43|23|N|10|23|47|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pizës|Piza]] (PI) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Michele Conti]] | leader_party = [[Lega Nord|Lega]] | elevation_m = 4 | area_total_km2 = 184.86 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Pisa (PI) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/48-pisa/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 89422 | population_demonym = pisanë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 56121–56128 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 050 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Ranieri]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 17 qershor | website = {{URL|www.comune.pisa.it}} }} '''Piza''' (it. ''Pisa'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pizës|provincës së Pizës]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Arno]], pranë bregdetit tirren, dhe është një nga qendrat më të rëndësishme historike, universitare dhe kulturore të Italisë qendrore.<ref name="britannica">{{cite web |title=Pisa |url=https://www.britannica.com/place/Pisa-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unipi">{{cite web |title=Storia dell'Università |url=https://www.unipi.it/ateneo/chi-siamo/storia-delluniversita/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Piza ndodhet në fushën aluvionale të Arnos, rreth 10 kilometra nga [[Deti Ligur|Deti Ligur]]. Pozita e saj ka pasur rëndësi të madhe historike për zhvillimin urban, tregtar dhe detar të qytetit.<ref name="britannica" /> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 184,86 km².<ref name="population" /> == Historia == Piza e lashtë u zhvillua si qendër me rëndësi strategjike dhe në epokën romake u bë koloni dhe bazë detare. Gjatë [[Mesjeta|Mesjetës]] qyteti u afirmua si një nga republikat detare italiane dhe si një qendër e fuqishme tregtare në [[Deti Mesdhe|Mesdhe]].<ref name="britannica" /> Në vitin 1284 Piza u mund nga [[Gjenova]] në betejën e Melorias, ndërsa në vitin 1406 kaloi nën sundimin e [[Firencia|Firences]]. Megjithatë, qyteti ruajti rëndësinë e vet kulturore dhe universitare edhe në epokat pasuese.<ref name="britannica" /> == Demografia == Piza kishte 89.422 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës, me një profil të fortë universitar dhe shkencor.<ref name="population" /><ref name="unipi" /> == Ekonomia == Ekonomia e Pizës mbështetet kryesisht në shërbimet, turizmin, arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe transportin ajror.<ref name="britannica" /><ref name="unipi" /> Roli i aeroportit dhe i funksioneve universitare e bën qytetin një nga nyjat më të rëndësishme të Toskanës për lëvizjen e njerëzve, studimin dhe aktivitetet e lidhura me inovacionin.<ref name="aeroporto2025">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Piza është e njohur në mbarë botën për kompleksin monumental të ''Piazza del Duomo'', i njohur edhe si ''Piazza dei Miracoli'', pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.<ref name="unesco">{{cite web |title=Piazza del Duomo, Pisa |url=https://whc.unesco.org/en/list/395/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në këtë hapësirë ndodhen [[Kulla e pjerrët e Pizës]], katedralja, baptisteri dhe Camposanto monumentale, që përbëjnë grupin më të famshëm artistik e arkitekturor të qytetit.<ref name="britannica" /><ref name="pdd">{{cite web |title=Piazza del Duomo |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Piazza-del-Duomo |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ruan edhe monumente e institucione të tjera me rëndësi të madhe kulturore, si ''Palazzo Blu'', i vendosur në zemër të qendrës historike, dhe ''Museo delle Navi Antiche'', i cili ekspozon anije të epokës romake dhe gjetje arkeologjike të lidhura me historinë detare të Pizës.<ref name="palazzoblu">{{cite web |title=Palazzo blu |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Palazzo-blu |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="navi">{{cite web |title=Museo delle Navi Antiche |url=https://cultura.gov.it/luogo/museo-delle-navi-antiche |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Piza është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. [[Universiteti i Pizës]] u themelua zyrtarisht në vitin 1343 dhe ka rrënjë edhe më të hershme në jetën intelektuale të qytetit.<ref name="unipi" /> Në qytet ndodhet edhe [[Scuola Normale Superiore di Pisa]], e themeluar në vitin 1810, si edhe [[Scuola Superiore Sant'Anna]], e krijuar në vitin 1987.<ref name="normale">{{cite web |title=La fondazione e il periodo napoleonico |url=https://www.sns.it/it/la-fondazione-il-periodo-napoleonico |publisher=Scuola Normale Superiore |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="santanna">{{cite web |title=Le origini della Scuola Sant'Anna |url=https://www.santannapisa.it/it/ateneo/le-origini-della-scuola-santanna |publisher=Scuola Superiore Sant'Anna |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një vend i veçantë në historinë shkencore të qytetit zë edhe ''Orto e Museo Botanico'', i themeluar në vitin 1543 dhe i konsideruar orti botanik universitar më i vjetër në botë.<ref name="orto">{{cite web |title=Orto e Museo Botanico |url=https://www.ortomuseobot.sma.unipi.it/ |publisher=Università di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Piza është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Stacioni hekurudhor ''Pisa Centrale'' ka 16 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Pisa Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/pisa-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet nga ''Aeroporto Galileo Galilei'', i cili në vitin 2025 arriti gati 6 milionë pasagjerë, duke regjistruar rezultatin më të lartë në historinë e tij.<ref name="aeroporto2025" /> Lidhja ndërmjet aeroportit dhe stacionit qendror realizohet nga sistemi ''People Mover''.<ref name="peoplemover">{{cite web |title=People Mover - linea metropolitana di superficie di collegamento tra l'Aeroporto Galilei, i parcheggi scambiatori di Pisa-sud e la Stazione Ferroviaria Centrale |url=https://www.comune.pisa.it/Amministrazione/Documenti-e-dati/Documenti-tecnici-di-supporto/People-Mover-linea-metropolitana-di-superficie-di-collegamento-tra-l-Aeroporto-Galilei-i-parcheggi-scambiatori-di-Pisa-sud-e-la-Stazione-Ferroviaria-Centrale |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pizës. Komuna promovon veprimtarinë sportive përmes menaxhimit të impianteve sportive dhe të hapësirave publike të dedikuara.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.pisa.it/Amministrazione/Uffici/Sport |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i qytetit është ''Pisa Sporting Club'', i themeluar në vitin 1909. Skuadra luan ndeshjet e saj në ''Arena Garibaldi – Stadio Romeo Anconetani'', i njohur sot edhe si ''Cetilar Arena''.<ref name="pisasc">{{cite web |title=Storia |url=https://pisasportingclub.com/club/storia/ |publisher=Pisa Sporting Club |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="arena">{{cite web |title=Cetilar Arena |url=https://pisasportingclub.com/ |publisher=Pisa Sporting Club |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Ranieri]], dhe festa e tij kremtohet më 17 qershor.<ref name="sanranieri">{{cite web |title=Giugno Pisano 2025 |url=https://www.comune.pisa.it/Vivere-il-comune/Eventi/Giugno-Pisano-2025 |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër traditat më të rëndësishme qytetare janë ''Luminara di San Ranieri'', që zhvillohet në mbrëmjen e 16 qershorit, ''Palio di San Ranieri'', që zhvillohet mbi Arno më 17 qershor, dhe ''Gioco del Ponte'', një manifestim historik që zhvillohet në qendër të qytetit.<ref name="luminara">{{cite web |title=Luminara di S. Ranieri |url=https://www.comune.pisa.it/Servizi/Luminara-di-S.-Ranieri |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="palio">{{cite web |title=Palio di San Ranieri, martedì 17 sfida sull'Arno tra i quartieri della città |url=https://www.comune.pisa.it/Novita/Comunicati/Palio-di-San-Ranieri-martedi-17-sfida-sull-Arno-tra-i-quartieri-della-citta |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="gioco">{{cite web |title=Gioco del ponte |url=https://www.comune.pisa.it/Servizi/Gioco-del-ponte |publisher=Comune di Pisa |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Kulla e pjerrët e Pizës]] * [[Provinca e Pizës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Pisa|Piza}} * [https://www.comune.pisa.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pizës] * [https://www.unipi.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Pizës] * [https://pisasportingclub.com/ Faqja zyrtare e Pisa Sporting Club] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Piza]] tpzwhqlnvtkfmx7t9ieero0xdshbo4z 0 117845 2939998 2465978 2026-04-10T16:15:00Z CommonsDelinker 1198 Materiali multimedial [[c:File:Professor_G._Akhatov.jpg|Professor_G._Akhatov.jpg]] u largua nga faqja; Ai u fshi nga Commons nga [[c:User:Yann|Yann]] me arsyetimin: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: Copyright AKHATOV.ORG © 2009 on the source website. 2939998 wikitext text/x-wiki '''Gabdulkhai Akhatov''' (në rusisht: Габдулхай Хурамович Ахатов; [[1927]] - [[1986]], [[BRSS]], [[Tataristani]]), shkencëtar-filolog, gjuhëtar me famë botërore specialist në filologji, [[Profesor]] ([[1970]]). Gabdulkhai Akhatov - themeluesi i një numri të shkollave të shkencës sovjetike. Shkencëtari është autor i më shumë se 200 monografi dhe tekste. Ai ishte një poliglot. Dinte më shumë 20 gjuhë. Profesor Gabdulkhai Akhatov ishte organizator dhe udhëheqës i disa ekspedita shkencore. Në vitet e fundit, ai i kushtoi vëmendje të ngushtë si kërkime në fushën e gjuhësisë strukturale dhe përdorimin e mundshëm të kompjuterëve për të simuluar një gjuhë artificiale ndërkombëtare. Veprat e tij shkencore u dha në Kongresin Ndërkombëtar të Linguists XIII ([[Tokyo]], [[1982]]) si më të mirë në gjuhësi botë për periudhën 1977-1981. == Referimet == {{Commons category|Gabdulkhay Akhatov}} * [https://web.archive.org/web/20120126175248/http://akhatov.org/ Profesor Gabdulkhai Akhatov] * [http://id.loc.gov/authorities/names/n78053584.html Library of Congress of United States of America : Works by Professor G. Kh. Akhatov] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n78-53584 Works by Professor G. Kh. Akhatov / WorldCat] [[Kategoria:Lindje 1927]] [[Kategoria:Vdekje 1986]] rw07k701hitw4cshjohv7wtpxk6flyl 0 118984 2940104 2866094 2026-04-11T10:10:40Z Esterr12 186041 shenjat e pikesimit 2940104 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Flag of the Romani people.svg|parapamje|225x225px|Flamuri i romëve.]] '''Romët''' janë një grup etnik që jeton kryesisht në Evropë, dhe ka prejardhjen nga nënkontinenti indian. Në [[Evropë]] njihen gjerësisht dhe me emrin ''ciganë''. Gjuha e tyre është gjuha rome, e cila është gjuhë indoevropiane dhe ka ngjashmëri me gjuhët e sotme të folura në zonën e veriut të [[India|Indisë]] dhe lindjes së [[Pakistan]]it. == Etimologjia == ''Rom'' do të thotë burrë në [[Gjuha rome|gjuhën rome]]<ref>{{cite web|url=https://thecultural.me/romromni-romanoromani-453391|title=Rom/Romni, Romano/Romani|language=en}}</ref>. Ka variantet ''dom'' dhe ''lom'', të cilat mund të lidhen me fjalët [[Gjuha sanskrite|sanskrite]] ''dam-pati'' (zot i shtëpisë, burri), ''dama'' (të nënshtroj), ''lom'' (flokë), ''lomaka'' (leshore), ''loman'', ''roman'' (me qime), ''romaça'' (burrë me mjekër dhe flokë të gjatë).<ref>{{cite web |last1 = Cherata |first1 = Lucian |title = ETIMOLOGIA CUVINTELOR "ȚIGAN" sI "(R)ROM" |url = http://www.scritub.com/sociologie/ETIMOLOGIA-CUVINTELOR-TIGAN-SI2053142415.php#_ftn38 |website = Scritube| language=ro |access-date = 17 shkurt 2017 }}</ref> Një tjetër origjinë e mundshme është nga sanskritishtja डोम ''[[Doma (kastë)|doma]]'' (anëtar i një [[Sistemi i kastave në Indi|kaste të ulët]] muzikantësh dhe kërcimtarësh udhëtues). Pavarësisht pranisë së tyre në vend dhe në vendet fqinje, kjo fjalë nuk lidhet në asnjë mënyrë me emrin e Rumanisë. == Historia == [[Skeda:Movimiento gitano.jpg|thumb|300px|Emigrimi i romëve në mesjetë në Afrikën e veriut dhe Evropë.]] Romët kanë emigruar nga India rreth shekullit të njëmbëdhjetë. Gjenetika dhe gjuhësia tregojnë se romët kanë një prejardhje nga popuj që sot jetojnë në zonën mes Indisë dhe Pakistanit. Burimet historike tregojnë se romët mbërritën në [[Ballkan]] dhe Evropën Qendrore rreth shekujve 13-14. Ardhja e romëve në Evropë nuk u prit mirë dhe vendasit krijuan ndjenja urrejtjeje dhe intolerance ndaj kësaj popullsie nomade. Në Rumani, rumunët ndërmorën herë pas here fushata dëbimi dhe vrasjesh të romëve. Urrejtja ndaj romëve të ardhur në Evropë arriti kulmin gjatë Luftës së Dytë Botërore, ku qindra mijëra romë u vranë nga nazistët dhe ustashat. == Popullata dhe grupet == Romët janë të shpërndarë në pothuajse në të gjithë Evropën. Të dhënat tregojnë që në shtetet e bashkimit evropian si: [[Rumania|Rumani]] (jetojnë rreth 2 milionë romë), [[Hungaria|Hungari]]. [[Spanja|Spanjë]], [[Franca|Francë]], dhe [[Bullgaria|Bullgari]] jetojnë qindra mijëra romë. == Folklori == {{Kryesore|Mitologjia rome}} Përrallat dhe legjendat rome njihen si paramichia. Një hero midis romëve vllah është Mundro Salamon ose Solomon i Urtë. Grupet e tjera rome e quajnë këtë hero ''O Godjiaver Yanko''<ref>{{cite web|url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/people/gypsies|title=Gypsies|language=en}}</ref>. Romët besojnë në ''mulo'' ose ''mullo'', që do të thotë "''ai që ka vdekur''". Këto qenie janë versioni rom i [[vampiri]]t<ref>{{cite web|url=https://blogs.bgsu.edu/lotag/2010/04/17/gypsy-legends-on-vampires/|title=Gypsy Legends on Vampires|language=en}}</ref>. == Kuzhina == {{Kryesore|Kuzhina rome}} Romët besojnë se disa ushqime janë të mbara, ose sjellin fat (baxtalo), të tilla si: ushqimet me shije të athët, hudhra, limoni, domatja, specat dhe ushqimet e fermentuara si lakër turshi, turshitë dhe kosi<ref>{{cite web|url=https://www.pastemagazine.com/food/i-am-the-first-generation/|title=Romani Cuisine and Cultural Persistence|website=[[Paste (revistë)|Paste]]|date=27 qershor 2016|language=en}}</ref>. Kuzhina rome është e ngjashme me [[Kuzhina hungareze|kuzhinën hungareze]].ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=h9H1Cb_4nTcC&pg=PA90|page=90|title=Romani Culture and Gypsy Identity |language=en |isbn=9780900458767 |last1=Acton |first1=Thomas Alan |last2=Mundy |first2=Gary |year=1997 }}</ref> == Arti dhe kultura bashkëkohore == Arti bashkëkohor rom doli në kulmin e procesit që filloi në [[Evropa Qendrore dhe Lindore|Evropën Qendrore dhe Lindore]] në fund të viteve 1980, kur interpretimi i praktikës kulturore të minoriteteve u mundësua nga një ndryshim paradigme, e quajtur zakonisht në literaturën e specializuar si [[kthesa kulturore]]. U prezantua ideja e "kthesë kulturore" dhe kjo ishte gjithashtu koha kur nocioni i demokracisë kulturore u kristalizua në debatet e zhvilluara në forume të ndryshme publike. [[Shoqëria civile]] fitoi forcë dhe u shfaq politika civile, e cila është një parakusht për demokracinë kulturore. Ky ndryshim i qëndrimit në rrethet e studiuesve rrjedh nga shqetësimet specifike jo vetëm për përkatësinë etnike, por edhe për shoqërinë, gjininë dhe klasën<ref>{{cite news |title = Meet Your Neighbors |url = https://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/neighbours_20090615.pdf |work = opensourcefoundations.org |language=en}}</ref>. ==Gjuha== Gjuha rome ka ngjashmëri me gjuhët e folura në Indinë e veriut dhe Pakistanin lindor. Shumë nga romët flasin dhe gjuhën e vendit ku ata kanë emigruar. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Njerëz sipas kombësisë]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] [[Kategoria:Romë (etni)]] g4iov22kpemnma2wulzifbxjhn18vz1 2940109 2940104 2026-04-11T10:20:44Z Bibiormn 186046 2940109 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Flag of the Romani people.svg|parapamje|225x225px|Flamuri i romëve.]] '''Romët''' janë një grup etnik që jeton kryesisht në Evropë, dhe ka prejardhjen nga nënkontinenti indian. Në [[Evropë]] njihen gjerësisht dhe me emrin ''ciganë''. Gjuha e tyre është gjuha rome, e cila është gjuhë indoevropiane dhe ka ngjashmëri me gjuhët e sotme të folura në zonën e veriut të [[India|Indisë]] dhe lindjes së [[Pakistan]]it. == Etimologjia == ''Rom'' do të thotë burrë në [[Gjuha rome|gjuhën rome]]<ref>{{cite web|url=https://thecultural.me/romromni-romanoromani-453391|title=Rom/Romni, Romano/Romani|language=en}}</ref>. Ka variantet ''dom'' dhe ''lom'', të cilat mund të lidhen me fjalët [[Gjuha sanskrite|sanskrite]] ''dam-pati'' (zot i shtëpisë, burri), ''dama'' (të nënshtroj), ''lom'' (flokë), ''lomaka'' (leshore), ''loman'', ''roman'' (me qime), ''romaça'' (burrë me mjekër dhe flokë të gjatë).<ref>{{cite web |last1 = Cherata |first1 = Lucian |title = ETIMOLOGIA CUVINTELOR "ȚIGAN" sI "(R)ROM" |url = http://www.scritub.com/sociologie/ETIMOLOGIA-CUVINTELOR-TIGAN-SI2053142415.php#_ftn38 |website = Scritube| language=ro |access-date = 17 shkurt 2017 }}</ref> Një tjetër origjinë e mundshme është nga sanskritishtja डोम ''[[Doma (kastë)|doma]]'' (anëtar i një [[Sistemi i kastave në Indi|kaste të ulët]] muzikantësh dhe kërcimtarësh udhëtues). Pavarësisht pranisë së tyre në vend dhe në vendet fqinje, kjo fjalë nuk lidhet në asnjë mënyrë me emrin e Rumanisë. == Historia == [[Skeda:Movimiento gitano.jpg|thumb|300px|Emigrimi i romëve në mesjetë në Afrikën e veriut dhe Evropë.]] Romët kanë emigruar nga India rreth shekullit të njëmbëdhjetë. Gjenetika dhe gjuhësia tregojnë se romët kanë një prejardhje nga popuj që sot jetojnë në zonën mes Indisë dhe Pakistanit. Burimet historike tregojnë se romët mbërritën në [[Ballkan]] dhe Evropën Qendrore rreth shekujve 13-14. Ardhja e romëve në Evropë nuk u prit mirë dhe vendasit krijuan ndjenja urrejtjeje dhe intolerance ndaj kësaj popullsie nomade. Në Rumani, rumunët ndërmorën herë pas here fushata dëbimi dhe vrasjesh të romëve. Urrejtja ndaj romëve të ardhur në Evropë arriti kulmin gjatë Luftës së Dytë Botërore, ku qindra mijëra romë u vranë nga nazistët dhe ustashat. == Popullata dhe grupet == Romët janë të shpërndarë në pothuajse në të gjithë Evropën. Të dhënat tregojnë që në shtetet e bashkimit evropian si: [[Rumania|Rumani]] (jetojnë rreth 2 milionë romë), [[Hungaria|Hungari]]. [[Spanja|Spanjë]], [[Franca|Francë]], dhe [[Bullgaria|Bullgari]] jetojnë qindra mijëra romë. == Folklori == {{Kryesore|Mitologjia rome}} Përrallat dhe legjendat rome njihen si paramichia. Një hero midis romëve vllah është Mundro Salamon ose Solomon i Urtë. Grupet e tjera rome e quajnë këtë hero ''O Godjiaver Yanko''<ref>{{cite web|url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/people/gypsies|title=Gypsies|language=en}}</ref>. Romët besojnë në ''mulo'' ose ''mullo'', që do të thotë "''ai që ka vdekur''". Këto qenie janë versioni rom i [[vampiri]]t<ref>{{cite web|url=https://blogs.bgsu.edu/lotag/2010/04/17/gypsy-legends-on-vampires/|title=Gypsy Legends on Vampires|language=en}}</ref>. == Kuzhina == {{Kryesore|Kuzhina rome}} Romët besojnë se disa ushqime janë të mbara, ose sjellin fat (baxtalo), të tilla si: ushqimet me shije të athët, hudhra, limoni, domatja, specat dhe ushqimet e fermentuara si lakër turshi, turshitë dhe kosi<ref>{{cite web|url=https://www.pastemagazine.com/food/i-am-the-first-generation/|title=Romani Cuisine and Cultural Persistence|website=[[Paste (revistë)|Paste]]|date=27 qershor 2016|language=en}}</ref>. Kuzhina rome është e ngjashme me [[Kuzhina hungareze|kuzhinën hungareze]].ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=h9H1Cb_4nTcC&pg=PA90|page=90|title=Romani Culture and Gypsy Identity |language=en |isbn=9780900458767 |last1=Acton |first1=Thomas Alan |last2=Mundy |first2=Gary |year=1997 }}</ref> == Arti dhe kultura bashkëkohore == Arti bashkëkohor rom doli në kulmin e procesit që filloi në [[Evropa Qendrore dhe Lindore|Evropën Qendrore dhe Lindore]] në fund të viteve 1980, kur interpretimi i praktikës kulturore të minoriteteve u mundësua nga një ndryshim paradigme, e quajtur zakonisht në literaturën e specializuar si [[kthesa kulturore]]. U prezantua ideja e "kthesë kulturore" dhe kjo ishte gjithashtu koha kur nocioni i demokracisë kulturore u kristalizua në debatet e zhvilluara në forume të ndryshme publike. [[Shoqëria civile]] fitoi forcë dhe u shfaq politika civile, e cila është një parakusht për demokracinë kulturore. Ky ndryshim i qëndrimit në rrethet e studiuesve rrjedh nga shqetësimet specifike jo vetëm për përkatësinë etnike, por edhe për shoqërinë, gjininë dhe klasën<ref>{{cite news |title = Meet Your Neighbors |url = https://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/neighbours_20090615.pdf |work = opensourcefoundations.org |language=en}}</ref>. ==Gjuha== Gjuha rome ka ngjashmëri me gjuhët e folura në Indinë e veriut dhe Pakistanin lindor. Shumë nga romët flasin dhe gjuhën e vendit ku ata kanë emigruar. == Data të rëndësishme për romët == Romët në mbarë botën kanë tri data të rëndësishme<ref>{{Cite book |last=Bakillari |first=Viktor |title=ROMËT (CIGANËT) KËTA NJERËZ TË ÇUDITSHËM! (Vështrim gjeografik-historik-etnografik dhe gjuhësor-letrar) |publisher=ALSAR |year=2021 |isbn=978-9928-319-43-2 |edition=First |location=Rruga e Bogdanëve,P.Eurocol,Kati1. Tiranë-Shqipëri |pages=9 |language=sq}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Njerëz sipas kombësisë]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] [[Kategoria:Romë (etni)]] kmm6iyvf3jh5jljyomsqnwxnk6k2e0s 2940114 2940109 2026-04-11T10:38:05Z Bibiormn 186046 /* Data të rëndësishme për romët */ 2940114 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Flag of the Romani people.svg|parapamje|225x225px|Flamuri i romëve.]] '''Romët''' janë një grup etnik që jeton kryesisht në Evropë, dhe ka prejardhjen nga nënkontinenti indian. Në [[Evropë]] njihen gjerësisht dhe me emrin ''ciganë''. Gjuha e tyre është gjuha rome, e cila është gjuhë indoevropiane dhe ka ngjashmëri me gjuhët e sotme të folura në zonën e veriut të [[India|Indisë]] dhe lindjes së [[Pakistan]]it. == Etimologjia == ''Rom'' do të thotë burrë në [[Gjuha rome|gjuhën rome]]<ref>{{cite web|url=https://thecultural.me/romromni-romanoromani-453391|title=Rom/Romni, Romano/Romani|language=en}}</ref>. Ka variantet ''dom'' dhe ''lom'', të cilat mund të lidhen me fjalët [[Gjuha sanskrite|sanskrite]] ''dam-pati'' (zot i shtëpisë, burri), ''dama'' (të nënshtroj), ''lom'' (flokë), ''lomaka'' (leshore), ''loman'', ''roman'' (me qime), ''romaça'' (burrë me mjekër dhe flokë të gjatë).<ref>{{cite web |last1 = Cherata |first1 = Lucian |title = ETIMOLOGIA CUVINTELOR "ȚIGAN" sI "(R)ROM" |url = http://www.scritub.com/sociologie/ETIMOLOGIA-CUVINTELOR-TIGAN-SI2053142415.php#_ftn38 |website = Scritube| language=ro |access-date = 17 shkurt 2017 }}</ref> Një tjetër origjinë e mundshme është nga sanskritishtja डोम ''[[Doma (kastë)|doma]]'' (anëtar i një [[Sistemi i kastave në Indi|kaste të ulët]] muzikantësh dhe kërcimtarësh udhëtues). Pavarësisht pranisë së tyre në vend dhe në vendet fqinje, kjo fjalë nuk lidhet në asnjë mënyrë me emrin e Rumanisë. == Historia == [[Skeda:Movimiento gitano.jpg|thumb|300px|Emigrimi i romëve në mesjetë në Afrikën e veriut dhe Evropë.]] Romët kanë emigruar nga India rreth shekullit të njëmbëdhjetë. Gjenetika dhe gjuhësia tregojnë se romët kanë një prejardhje nga popuj që sot jetojnë në zonën mes Indisë dhe Pakistanit. Burimet historike tregojnë se romët mbërritën në [[Ballkan]] dhe Evropën Qendrore rreth shekujve 13-14. Ardhja e romëve në Evropë nuk u prit mirë dhe vendasit krijuan ndjenja urrejtjeje dhe intolerance ndaj kësaj popullsie nomade. Në Rumani, rumunët ndërmorën herë pas here fushata dëbimi dhe vrasjesh të romëve. Urrejtja ndaj romëve të ardhur në Evropë arriti kulmin gjatë Luftës së Dytë Botërore, ku qindra mijëra romë u vranë nga nazistët dhe ustashat. == Popullata dhe grupet == Romët janë të shpërndarë në pothuajse në të gjithë Evropën. Të dhënat tregojnë që në shtetet e bashkimit evropian si: [[Rumania|Rumani]] (jetojnë rreth 2 milionë romë), [[Hungaria|Hungari]]. [[Spanja|Spanjë]], [[Franca|Francë]], dhe [[Bullgaria|Bullgari]] jetojnë qindra mijëra romë. == Folklori == {{Kryesore|Mitologjia rome}} Përrallat dhe legjendat rome njihen si paramichia. Një hero midis romëve vllah është Mundro Salamon ose Solomon i Urtë. Grupet e tjera rome e quajnë këtë hero ''O Godjiaver Yanko''<ref>{{cite web|url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/people/gypsies|title=Gypsies|language=en}}</ref>. Romët besojnë në ''mulo'' ose ''mullo'', që do të thotë "''ai që ka vdekur''". Këto qenie janë versioni rom i [[vampiri]]t<ref>{{cite web|url=https://blogs.bgsu.edu/lotag/2010/04/17/gypsy-legends-on-vampires/|title=Gypsy Legends on Vampires|language=en}}</ref>. == Kuzhina == {{Kryesore|Kuzhina rome}} Romët besojnë se disa ushqime janë të mbara, ose sjellin fat (baxtalo), të tilla si: ushqimet me shije të athët, hudhra, limoni, domatja, specat dhe ushqimet e fermentuara si lakër turshi, turshitë dhe kosi<ref>{{cite web|url=https://www.pastemagazine.com/food/i-am-the-first-generation/|title=Romani Cuisine and Cultural Persistence|website=[[Paste (revistë)|Paste]]|date=27 qershor 2016|language=en}}</ref>. Kuzhina rome është e ngjashme me [[Kuzhina hungareze|kuzhinën hungareze]].ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=h9H1Cb_4nTcC&pg=PA90|page=90|title=Romani Culture and Gypsy Identity |language=en |isbn=9780900458767 |last1=Acton |first1=Thomas Alan |last2=Mundy |first2=Gary |year=1997 }}</ref> == Arti dhe kultura bashkëkohore == Arti bashkëkohor rom doli në kulmin e procesit që filloi në [[Evropa Qendrore dhe Lindore|Evropën Qendrore dhe Lindore]] në fund të viteve 1980, kur interpretimi i praktikës kulturore të minoriteteve u mundësua nga një ndryshim paradigme, e quajtur zakonisht në literaturën e specializuar si [[kthesa kulturore]]. U prezantua ideja e "kthesë kulturore" dhe kjo ishte gjithashtu koha kur nocioni i demokracisë kulturore u kristalizua në debatet e zhvilluara në forume të ndryshme publike. [[Shoqëria civile]] fitoi forcë dhe u shfaq politika civile, e cila është një parakusht për demokracinë kulturore. Ky ndryshim i qëndrimit në rrethet e studiuesve rrjedh nga shqetësimet specifike jo vetëm për përkatësinë etnike, por edhe për shoqërinë, gjininë dhe klasën<ref>{{cite news |title = Meet Your Neighbors |url = https://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/neighbours_20090615.pdf |work = opensourcefoundations.org |language=en}}</ref>. ==Gjuha== Gjuha rome ka ngjashmëri me gjuhët e folura në Indinë e veriut dhe Pakistanin lindor. Shumë nga romët flasin dhe gjuhën e vendit ku ata kanë emigruar. == Data të rëndësishme për romët == Romët në mbarë botën kanë tri data të rëndësishme<ref>{{Cite book |last=Bakillari |first=Viktor |title=ROMËT (CIGANËT) KËTA NJERËZ TË ÇUDITSHËM! (Vështrim gjeografik-historik-etnografik dhe gjuhësor-letrar) |publisher=ALSAR |year=2021 |isbn=978-9928-319-43-2 |edition=First |location=Rruga e Bogdanëve,P.Eurocol,Kati1. Tiranë-Shqipëri |pages=9 |language=sq}}</ref> '''8 prill''': Dita ndërkombëtare e Romëve; '''2 gusht''': Dita e përkujtimit të viktimave rome gjatë L.II.Botërore; '''5 nëntor''': Dita ndërkombëtare e gjuhës rome e shpallur gjatë Konferencës së BNR(Bashkimit Ndërkombëtar Rom) në Zagreb / Kroaci nga 3-5 nëntor 2009). == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Njerëz sipas kombësisë]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] [[Kategoria:Romë (etni)]] q9hm9wfhvsznl22emccybr6tesh96gu 2940117 2940114 2026-04-11T10:43:54Z Bibiormn 186046 2940117 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Flag of the Romani people.svg|parapamje|225x225px|Flamuri i romëve.]] '''Romët''' janë një grup etnik që jeton kryesisht në Evropë, dhe ka prejardhjen nga nënkontinenti indian. Në [[Evropë]] njihen gjerësisht dhe me emrin ''ciganë''. Gjuha e tyre është gjuha rome, e cila është gjuhë indoevropiane dhe ka ngjashmëri me gjuhët e sotme të folura në zonën e veriut të [[India|Indisë]] dhe lindjes së [[Pakistan]]it. == Etimologjia == ''Rom'' do të thotë burrë në [[Gjuha rome|gjuhën rome]]<ref>{{cite web|url=https://thecultural.me/romromni-romanoromani-453391|title=Rom/Romni, Romano/Romani|language=en}}</ref>. Ka variantet ''dom'' dhe ''lom'', të cilat mund të lidhen me fjalët [[Gjuha sanskrite|sanskrite]] ''dam-pati'' (zot i shtëpisë, burri), ''dama'' (të nënshtroj), ''lom'' (flokë), ''lomaka'' (leshore), ''loman'', ''roman'' (me qime), ''romaça'' (burrë me mjekër dhe flokë të gjatë).<ref>{{cite web |last1 = Cherata |first1 = Lucian |title = ETIMOLOGIA CUVINTELOR "ȚIGAN" sI "(R)ROM" |url = http://www.scritub.com/sociologie/ETIMOLOGIA-CUVINTELOR-TIGAN-SI2053142415.php#_ftn38 |website = Scritube| language=ro |access-date = 17 shkurt 2017 }}</ref> Një tjetër origjinë e mundshme është nga sanskritishtja डोम ''[[Doma (kastë)|doma]]'' (anëtar i një [[Sistemi i kastave në Indi|kaste të ulët]] muzikantësh dhe kërcimtarësh udhëtues). Pavarësisht pranisë së tyre në vend dhe në vendet fqinje, kjo fjalë nuk lidhet në asnjë mënyrë me emrin e Rumanisë. == Historia == [[Skeda:Movimiento gitano.jpg|thumb|300px|Emigrimi i romëve në mesjetë në Afrikën e veriut dhe Evropë.]] Romët kanë emigruar nga India rreth shekullit të njëmbëdhjetë. Gjenetika dhe gjuhësia tregojnë se romët kanë një prejardhje nga popuj që sot jetojnë në zonën mes Indisë dhe Pakistanit. Burimet historike tregojnë se romët mbërritën në [[Ballkan]] dhe Evropën Qendrore rreth shekujve 13-14. Ardhja e romëve në Evropë nuk u prit mirë dhe vendasit krijuan ndjenja urrejtjeje dhe intolerance ndaj kësaj popullsie nomade. Në Rumani, rumunët ndërmorën herë pas here fushata dëbimi dhe vrasjesh të romëve. Urrejtja ndaj romëve të ardhur në Evropë arriti kulmin gjatë Luftës së Dytë Botërore, ku qindra mijëra romë u vranë nga nazistët dhe ustashat. == Popullata dhe grupet == Romët janë të shpërndarë në pothuajse në të gjithë Evropën. Të dhënat tregojnë që në shtetet e bashkimit evropian si: [[Rumania|Rumani]] (jetojnë rreth 2 milionë romë), [[Hungaria|Hungari]]. [[Spanja|Spanjë]], [[Franca|Francë]], dhe [[Bullgaria|Bullgari]] jetojnë qindra mijëra romë. == Folklori == {{Kryesore|Mitologjia rome}} Përrallat dhe legjendat rome njihen si paramichia. Një hero midis romëve vllah është Mundro Salamon ose Solomon i Urtë. Grupet e tjera rome e quajnë këtë hero ''O Godjiaver Yanko''<ref>{{cite web|url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/people/gypsies|title=Gypsies|language=en}}</ref>. Romët besojnë në ''mulo'' ose ''mullo'', që do të thotë "''ai që ka vdekur''". Këto qenie janë versioni rom i [[vampiri]]t<ref>{{cite web|url=https://blogs.bgsu.edu/lotag/2010/04/17/gypsy-legends-on-vampires/|title=Gypsy Legends on Vampires|language=en}}</ref>. == Kuzhina == {{Kryesore|Kuzhina rome}} Romët besojnë se disa ushqime janë të mbara, ose sjellin fat (baxtalo), të tilla si: ushqimet me shije të athët, hudhra, limoni, domatja, specat dhe ushqimet e fermentuara si lakër turshi, turshitë dhe kosi<ref>{{cite web|url=https://www.pastemagazine.com/food/i-am-the-first-generation/|title=Romani Cuisine and Cultural Persistence|website=[[Paste (revistë)|Paste]]|date=27 qershor 2016|language=en}}</ref>. Kuzhina rome është e ngjashme me [[Kuzhina hungareze|kuzhinën hungareze]].ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=h9H1Cb_4nTcC&pg=PA90|page=90|title=Romani Culture and Gypsy Identity |language=en |isbn=9780900458767 |last1=Acton |first1=Thomas Alan |last2=Mundy |first2=Gary |year=1997 }}</ref> == Arti dhe kultura bashkëkohore == Arti bashkëkohor rom doli në kulmin e procesit që filloi në [[Evropa Qendrore dhe Lindore|Evropën Qendrore dhe Lindore]] në fund të viteve 1980, kur interpretimi i praktikës kulturore të minoriteteve u mundësua nga një ndryshim paradigme, e quajtur zakonisht në literaturën e specializuar si [[kthesa kulturore]]. U prezantua ideja e "kthesë kulturore" dhe kjo ishte gjithashtu koha kur nocioni i demokracisë kulturore u kristalizua në debatet e zhvilluara në forume të ndryshme publike. [[Shoqëria civile]] fitoi forcë dhe u shfaq politika civile, e cila është një parakusht për demokracinë kulturore. Ky ndryshim i qëndrimit në rrethet e studiuesve rrjedh nga shqetësimet specifike jo vetëm për përkatësinë etnike, por edhe për shoqërinë, gjininë dhe klasën<ref>{{cite news |title = Meet Your Neighbors |url = https://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/neighbours_20090615.pdf |work = opensourcefoundations.org |language=en}}</ref>. ==Gjuha== Gjuha rome ka ngjashmëri me gjuhët e folura në Indinë e veriut dhe Pakistanin lindor. Shumë nga romët flasin dhe gjuhën e vendit ku ata kanë emigruar. == Data të rëndësishme për romët == Romët në mbarë botën kanë tri data të rëndësishme:<ref>{{Cite book |last=Bakillari |first=Viktor |title=ROMËT (CIGANËT) KËTA NJERËZ TË ÇUDITSHËM! (Vështrim gjeografik-historik-etnografik dhe gjuhësor-letrar) |publisher=ALSAR |year=2021 |isbn=978-9928-319-43-2 |edition=First |location=Rruga e Bogdanëve,P.Eurocol,Kati1. Tiranë-Shqipëri |pages=9 |language=sq}}</ref> * 8 prill: Dita ndërkombëtare e Romëve; * 2 gusht: Dita e përkujtimit të viktimave rome gjatë L.II.Botërore; * 5 nëntor: Dita ndërkombëtare e gjuhës rome e shpallur gjatë Konferencës së BNR(Bashkimit Ndërkombëtar Rom) në Zagreb/ Kroaci nga 3-5 nëntor 2009). == Proverba Rome == Xaca dume - but godi == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Njerëz sipas kombësisë]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] [[Kategoria:Romë (etni)]] 78i7tg2shfcydgfv6nx7e5d3w9zxeol 2940134 2940117 2026-04-11T11:09:13Z Bibiormn 186046 /* Proverba Rome */ 2940134 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Flag of the Romani people.svg|parapamje|225x225px|Flamuri i romëve.]] '''Romët''' janë një grup etnik që jeton kryesisht në Evropë, dhe ka prejardhjen nga nënkontinenti indian. Në [[Evropë]] njihen gjerësisht dhe me emrin ''ciganë''. Gjuha e tyre është gjuha rome, e cila është gjuhë indoevropiane dhe ka ngjashmëri me gjuhët e sotme të folura në zonën e veriut të [[India|Indisë]] dhe lindjes së [[Pakistan]]it. == Etimologjia == ''Rom'' do të thotë burrë në [[Gjuha rome|gjuhën rome]]<ref>{{cite web|url=https://thecultural.me/romromni-romanoromani-453391|title=Rom/Romni, Romano/Romani|language=en}}</ref>. Ka variantet ''dom'' dhe ''lom'', të cilat mund të lidhen me fjalët [[Gjuha sanskrite|sanskrite]] ''dam-pati'' (zot i shtëpisë, burri), ''dama'' (të nënshtroj), ''lom'' (flokë), ''lomaka'' (leshore), ''loman'', ''roman'' (me qime), ''romaça'' (burrë me mjekër dhe flokë të gjatë).<ref>{{cite web |last1 = Cherata |first1 = Lucian |title = ETIMOLOGIA CUVINTELOR "ȚIGAN" sI "(R)ROM" |url = http://www.scritub.com/sociologie/ETIMOLOGIA-CUVINTELOR-TIGAN-SI2053142415.php#_ftn38 |website = Scritube| language=ro |access-date = 17 shkurt 2017 }}</ref> Një tjetër origjinë e mundshme është nga sanskritishtja डोम ''[[Doma (kastë)|doma]]'' (anëtar i një [[Sistemi i kastave në Indi|kaste të ulët]] muzikantësh dhe kërcimtarësh udhëtues). Pavarësisht pranisë së tyre në vend dhe në vendet fqinje, kjo fjalë nuk lidhet në asnjë mënyrë me emrin e Rumanisë. == Historia == [[Skeda:Movimiento gitano.jpg|thumb|300px|Emigrimi i romëve në mesjetë në Afrikën e veriut dhe Evropë.]] Romët kanë emigruar nga India rreth shekullit të njëmbëdhjetë. Gjenetika dhe gjuhësia tregojnë se romët kanë një prejardhje nga popuj që sot jetojnë në zonën mes Indisë dhe Pakistanit. Burimet historike tregojnë se romët mbërritën në [[Ballkan]] dhe Evropën Qendrore rreth shekujve 13-14. Ardhja e romëve në Evropë nuk u prit mirë dhe vendasit krijuan ndjenja urrejtjeje dhe intolerance ndaj kësaj popullsie nomade. Në Rumani, rumunët ndërmorën herë pas here fushata dëbimi dhe vrasjesh të romëve. Urrejtja ndaj romëve të ardhur në Evropë arriti kulmin gjatë Luftës së Dytë Botërore, ku qindra mijëra romë u vranë nga nazistët dhe ustashat. == Popullata dhe grupet == Romët janë të shpërndarë në pothuajse në të gjithë Evropën. Të dhënat tregojnë që në shtetet e bashkimit evropian si: [[Rumania|Rumani]] (jetojnë rreth 2 milionë romë), [[Hungaria|Hungari]]. [[Spanja|Spanjë]], [[Franca|Francë]], dhe [[Bullgaria|Bullgari]] jetojnë qindra mijëra romë. == Folklori == {{Kryesore|Mitologjia rome}} Përrallat dhe legjendat rome njihen si paramichia. Një hero midis romëve vllah është Mundro Salamon ose Solomon i Urtë. Grupet e tjera rome e quajnë këtë hero ''O Godjiaver Yanko''<ref>{{cite web|url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/people/gypsies|title=Gypsies|language=en}}</ref>. Romët besojnë në ''mulo'' ose ''mullo'', që do të thotë "''ai që ka vdekur''". Këto qenie janë versioni rom i [[vampiri]]t<ref>{{cite web|url=https://blogs.bgsu.edu/lotag/2010/04/17/gypsy-legends-on-vampires/|title=Gypsy Legends on Vampires|language=en}}</ref>. == Kuzhina == {{Kryesore|Kuzhina rome}} Romët besojnë se disa ushqime janë të mbara, ose sjellin fat (baxtalo), të tilla si: ushqimet me shije të athët, hudhra, limoni, domatja, specat dhe ushqimet e fermentuara si lakër turshi, turshitë dhe kosi<ref>{{cite web|url=https://www.pastemagazine.com/food/i-am-the-first-generation/|title=Romani Cuisine and Cultural Persistence|website=[[Paste (revistë)|Paste]]|date=27 qershor 2016|language=en}}</ref>. Kuzhina rome është e ngjashme me [[Kuzhina hungareze|kuzhinën hungareze]].ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=h9H1Cb_4nTcC&pg=PA90|page=90|title=Romani Culture and Gypsy Identity |language=en |isbn=9780900458767 |last1=Acton |first1=Thomas Alan |last2=Mundy |first2=Gary |year=1997 }}</ref> == Arti dhe kultura bashkëkohore == Arti bashkëkohor rom doli në kulmin e procesit që filloi në [[Evropa Qendrore dhe Lindore|Evropën Qendrore dhe Lindore]] në fund të viteve 1980, kur interpretimi i praktikës kulturore të minoriteteve u mundësua nga një ndryshim paradigme, e quajtur zakonisht në literaturën e specializuar si [[kthesa kulturore]]. U prezantua ideja e "kthesë kulturore" dhe kjo ishte gjithashtu koha kur nocioni i demokracisë kulturore u kristalizua në debatet e zhvilluara në forume të ndryshme publike. [[Shoqëria civile]] fitoi forcë dhe u shfaq politika civile, e cila është një parakusht për demokracinë kulturore. Ky ndryshim i qëndrimit në rrethet e studiuesve rrjedh nga shqetësimet specifike jo vetëm për përkatësinë etnike, por edhe për shoqërinë, gjininë dhe klasën<ref>{{cite news |title = Meet Your Neighbors |url = https://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/neighbours_20090615.pdf |work = opensourcefoundations.org |language=en}}</ref>. ==Gjuha== Gjuha rome ka ngjashmëri me gjuhët e folura në Indinë e veriut dhe Pakistanin lindor. Shumë nga romët flasin dhe gjuhën e vendit ku ata kanë emigruar. == Data të rëndësishme për romët == Romët në mbarë botën kanë tri data të rëndësishme:<ref>{{Cite book |last=Bakillari |first=Viktor |title=ROMËT (CIGANËT) KËTA NJERËZ TË ÇUDITSHËM! (Vështrim gjeografik-historik-etnografik dhe gjuhësor-letrar) |publisher=ALSAR |year=2021 |isbn=978-9928-319-43-2 |edition=First |location=Rruga e Bogdanëve,P.Eurocol,Kati1. Tiranë-Shqipëri |pages=9 |language=sq}}</ref> * 8 prill: Dita ndërkombëtare e Romëve; * 2 gusht: Dita e përkujtimit të viktimave rome gjatë L.II.Botërore; * 5 nëntor: Dita ndërkombëtare e gjuhës rome e shpallur gjatë Konferencës së BNR(Bashkimit Ndërkombëtar Rom) në Zagreb/ Kroaci nga 3-5 nëntor 2009). == Fjalë të urta rome == * ''Xaca dume,but godi-Pak fjalë,shumë mendim.'' * ''Guglo k-o muj thaj kerko k-o gi-Sheqer në gojë, i hidhur(zeher)në shpirt.'' * ''Naj phabaj sa so si okruglo-Jo çdo gjë e rrumbullakët është mollë.'' * ''O sap e sapes na xàla-Gjarpri nuk kafshon gjarprin.'' * ''Vi i birovli si xolame,po o agbin si golo-Edhe bleta ka helm,po mjaltin e ka të ëmbël.'' == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Njerëz sipas kombësisë]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] [[Kategoria:Romë (etni)]] ggpsgle8748vgaxwo2wfz592tdp7w8l 2940137 2940134 2026-04-11T11:12:50Z Bibiormn 186046 /* Fjalë të urta rome */ 2940137 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Flag of the Romani people.svg|parapamje|225x225px|Flamuri i romëve.]] '''Romët''' janë një grup etnik që jeton kryesisht në Evropë, dhe ka prejardhjen nga nënkontinenti indian. Në [[Evropë]] njihen gjerësisht dhe me emrin ''ciganë''. Gjuha e tyre është gjuha rome, e cila është gjuhë indoevropiane dhe ka ngjashmëri me gjuhët e sotme të folura në zonën e veriut të [[India|Indisë]] dhe lindjes së [[Pakistan]]it. == Etimologjia == ''Rom'' do të thotë burrë në [[Gjuha rome|gjuhën rome]]<ref>{{cite web|url=https://thecultural.me/romromni-romanoromani-453391|title=Rom/Romni, Romano/Romani|language=en}}</ref>. Ka variantet ''dom'' dhe ''lom'', të cilat mund të lidhen me fjalët [[Gjuha sanskrite|sanskrite]] ''dam-pati'' (zot i shtëpisë, burri), ''dama'' (të nënshtroj), ''lom'' (flokë), ''lomaka'' (leshore), ''loman'', ''roman'' (me qime), ''romaça'' (burrë me mjekër dhe flokë të gjatë).<ref>{{cite web |last1 = Cherata |first1 = Lucian |title = ETIMOLOGIA CUVINTELOR "ȚIGAN" sI "(R)ROM" |url = http://www.scritub.com/sociologie/ETIMOLOGIA-CUVINTELOR-TIGAN-SI2053142415.php#_ftn38 |website = Scritube| language=ro |access-date = 17 shkurt 2017 }}</ref> Një tjetër origjinë e mundshme është nga sanskritishtja डोम ''[[Doma (kastë)|doma]]'' (anëtar i një [[Sistemi i kastave në Indi|kaste të ulët]] muzikantësh dhe kërcimtarësh udhëtues). Pavarësisht pranisë së tyre në vend dhe në vendet fqinje, kjo fjalë nuk lidhet në asnjë mënyrë me emrin e Rumanisë. == Historia == [[Skeda:Movimiento gitano.jpg|thumb|300px|Emigrimi i romëve në mesjetë në Afrikën e veriut dhe Evropë.]] Romët kanë emigruar nga India rreth shekullit të njëmbëdhjetë. Gjenetika dhe gjuhësia tregojnë se romët kanë një prejardhje nga popuj që sot jetojnë në zonën mes Indisë dhe Pakistanit. Burimet historike tregojnë se romët mbërritën në [[Ballkan]] dhe Evropën Qendrore rreth shekujve 13-14. Ardhja e romëve në Evropë nuk u prit mirë dhe vendasit krijuan ndjenja urrejtjeje dhe intolerance ndaj kësaj popullsie nomade. Në Rumani, rumunët ndërmorën herë pas here fushata dëbimi dhe vrasjesh të romëve. Urrejtja ndaj romëve të ardhur në Evropë arriti kulmin gjatë Luftës së Dytë Botërore, ku qindra mijëra romë u vranë nga nazistët dhe ustashat. == Popullata dhe grupet == Romët janë të shpërndarë në pothuajse në të gjithë Evropën. Të dhënat tregojnë që në shtetet e bashkimit evropian si: [[Rumania|Rumani]] (jetojnë rreth 2 milionë romë), [[Hungaria|Hungari]]. [[Spanja|Spanjë]], [[Franca|Francë]], dhe [[Bullgaria|Bullgari]] jetojnë qindra mijëra romë. == Folklori == {{Kryesore|Mitologjia rome}} Përrallat dhe legjendat rome njihen si paramichia. Një hero midis romëve vllah është Mundro Salamon ose Solomon i Urtë. Grupet e tjera rome e quajnë këtë hero ''O Godjiaver Yanko''<ref>{{cite web|url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/people/gypsies|title=Gypsies|language=en}}</ref>. Romët besojnë në ''mulo'' ose ''mullo'', që do të thotë "''ai që ka vdekur''". Këto qenie janë versioni rom i [[vampiri]]t<ref>{{cite web|url=https://blogs.bgsu.edu/lotag/2010/04/17/gypsy-legends-on-vampires/|title=Gypsy Legends on Vampires|language=en}}</ref>. == Kuzhina == {{Kryesore|Kuzhina rome}} Romët besojnë se disa ushqime janë të mbara, ose sjellin fat (baxtalo), të tilla si: ushqimet me shije të athët, hudhra, limoni, domatja, specat dhe ushqimet e fermentuara si lakër turshi, turshitë dhe kosi<ref>{{cite web|url=https://www.pastemagazine.com/food/i-am-the-first-generation/|title=Romani Cuisine and Cultural Persistence|website=[[Paste (revistë)|Paste]]|date=27 qershor 2016|language=en}}</ref>. Kuzhina rome është e ngjashme me [[Kuzhina hungareze|kuzhinën hungareze]].ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=h9H1Cb_4nTcC&pg=PA90|page=90|title=Romani Culture and Gypsy Identity |language=en |isbn=9780900458767 |last1=Acton |first1=Thomas Alan |last2=Mundy |first2=Gary |year=1997 }}</ref> == Arti dhe kultura bashkëkohore == Arti bashkëkohor rom doli në kulmin e procesit që filloi në [[Evropa Qendrore dhe Lindore|Evropën Qendrore dhe Lindore]] në fund të viteve 1980, kur interpretimi i praktikës kulturore të minoriteteve u mundësua nga një ndryshim paradigme, e quajtur zakonisht në literaturën e specializuar si [[kthesa kulturore]]. U prezantua ideja e "kthesë kulturore" dhe kjo ishte gjithashtu koha kur nocioni i demokracisë kulturore u kristalizua në debatet e zhvilluara në forume të ndryshme publike. [[Shoqëria civile]] fitoi forcë dhe u shfaq politika civile, e cila është një parakusht për demokracinë kulturore. Ky ndryshim i qëndrimit në rrethet e studiuesve rrjedh nga shqetësimet specifike jo vetëm për përkatësinë etnike, por edhe për shoqërinë, gjininë dhe klasën<ref>{{cite news |title = Meet Your Neighbors |url = https://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/neighbours_20090615.pdf |work = opensourcefoundations.org |language=en}}</ref>. ==Gjuha== Gjuha rome ka ngjashmëri me gjuhët e folura në Indinë e veriut dhe Pakistanin lindor. Shumë nga romët flasin dhe gjuhën e vendit ku ata kanë emigruar. == Data të rëndësishme për romët == Romët në mbarë botën kanë tri data të rëndësishme:<ref>{{Cite book |last=Bakillari |first=Viktor |title=ROMËT (CIGANËT) KËTA NJERËZ TË ÇUDITSHËM! (Vështrim gjeografik-historik-etnografik dhe gjuhësor-letrar) |publisher=ALSAR |year=2021 |isbn=978-9928-319-43-2 |edition=First |location=Rruga e Bogdanëve,P.Eurocol,Kati1. Tiranë-Shqipëri |pages=9 |language=sq}}</ref> * 8 prill: Dita ndërkombëtare e Romëve; * 2 gusht: Dita e përkujtimit të viktimave rome gjatë L.II.Botërore; * 5 nëntor: Dita ndërkombëtare e gjuhës rome e shpallur gjatë Konferencës së BNR(Bashkimit Ndërkombëtar Rom) në Zagreb/ Kroaci nga 3-5 nëntor 2009). == Fjalë të urta rome == * Xaca dume,but godi-Pak fjalë,shumë mendim. * Guglo k-o muj thaj kerko k-o gi-Sheqer në gojë, i hidhur(zeher)në shpirt. * Naj phabaj sa so si okruglo-Jo çdo gjë e rrumbullakët është mollë. * O sap e sapes na xàla-Gjarpri nuk kafshon gjarprin. * Vi i birovli si xolame,po o agbin si golo-Edhe bleta ka helm,po mjaltin e ka të ëmbël. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Njerëz sipas kombësisë]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] [[Kategoria:Romë (etni)]] hu2o4d35kp1n051hfyinr29mpor51kf 2940138 2940137 2026-04-11T11:14:03Z Bibiormn 186046 /* Fjalë të urta rome */ 2940138 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Flag of the Romani people.svg|parapamje|225x225px|Flamuri i romëve.]] '''Romët''' janë një grup etnik që jeton kryesisht në Evropë, dhe ka prejardhjen nga nënkontinenti indian. Në [[Evropë]] njihen gjerësisht dhe me emrin ''ciganë''. Gjuha e tyre është gjuha rome, e cila është gjuhë indoevropiane dhe ka ngjashmëri me gjuhët e sotme të folura në zonën e veriut të [[India|Indisë]] dhe lindjes së [[Pakistan]]it. == Etimologjia == ''Rom'' do të thotë burrë në [[Gjuha rome|gjuhën rome]]<ref>{{cite web|url=https://thecultural.me/romromni-romanoromani-453391|title=Rom/Romni, Romano/Romani|language=en}}</ref>. Ka variantet ''dom'' dhe ''lom'', të cilat mund të lidhen me fjalët [[Gjuha sanskrite|sanskrite]] ''dam-pati'' (zot i shtëpisë, burri), ''dama'' (të nënshtroj), ''lom'' (flokë), ''lomaka'' (leshore), ''loman'', ''roman'' (me qime), ''romaça'' (burrë me mjekër dhe flokë të gjatë).<ref>{{cite web |last1 = Cherata |first1 = Lucian |title = ETIMOLOGIA CUVINTELOR "ȚIGAN" sI "(R)ROM" |url = http://www.scritub.com/sociologie/ETIMOLOGIA-CUVINTELOR-TIGAN-SI2053142415.php#_ftn38 |website = Scritube| language=ro |access-date = 17 shkurt 2017 }}</ref> Një tjetër origjinë e mundshme është nga sanskritishtja डोम ''[[Doma (kastë)|doma]]'' (anëtar i një [[Sistemi i kastave në Indi|kaste të ulët]] muzikantësh dhe kërcimtarësh udhëtues). Pavarësisht pranisë së tyre në vend dhe në vendet fqinje, kjo fjalë nuk lidhet në asnjë mënyrë me emrin e Rumanisë. == Historia == [[Skeda:Movimiento gitano.jpg|thumb|300px|Emigrimi i romëve në mesjetë në Afrikën e veriut dhe Evropë.]] Romët kanë emigruar nga India rreth shekullit të njëmbëdhjetë. Gjenetika dhe gjuhësia tregojnë se romët kanë një prejardhje nga popuj që sot jetojnë në zonën mes Indisë dhe Pakistanit. Burimet historike tregojnë se romët mbërritën në [[Ballkan]] dhe Evropën Qendrore rreth shekujve 13-14. Ardhja e romëve në Evropë nuk u prit mirë dhe vendasit krijuan ndjenja urrejtjeje dhe intolerance ndaj kësaj popullsie nomade. Në Rumani, rumunët ndërmorën herë pas here fushata dëbimi dhe vrasjesh të romëve. Urrejtja ndaj romëve të ardhur në Evropë arriti kulmin gjatë Luftës së Dytë Botërore, ku qindra mijëra romë u vranë nga nazistët dhe ustashat. == Popullata dhe grupet == Romët janë të shpërndarë në pothuajse në të gjithë Evropën. Të dhënat tregojnë që në shtetet e bashkimit evropian si: [[Rumania|Rumani]] (jetojnë rreth 2 milionë romë), [[Hungaria|Hungari]]. [[Spanja|Spanjë]], [[Franca|Francë]], dhe [[Bullgaria|Bullgari]] jetojnë qindra mijëra romë. == Folklori == {{Kryesore|Mitologjia rome}} Përrallat dhe legjendat rome njihen si paramichia. Një hero midis romëve vllah është Mundro Salamon ose Solomon i Urtë. Grupet e tjera rome e quajnë këtë hero ''O Godjiaver Yanko''<ref>{{cite web|url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/people/gypsies|title=Gypsies|language=en}}</ref>. Romët besojnë në ''mulo'' ose ''mullo'', që do të thotë "''ai që ka vdekur''". Këto qenie janë versioni rom i [[vampiri]]t<ref>{{cite web|url=https://blogs.bgsu.edu/lotag/2010/04/17/gypsy-legends-on-vampires/|title=Gypsy Legends on Vampires|language=en}}</ref>. == Kuzhina == {{Kryesore|Kuzhina rome}} Romët besojnë se disa ushqime janë të mbara, ose sjellin fat (baxtalo), të tilla si: ushqimet me shije të athët, hudhra, limoni, domatja, specat dhe ushqimet e fermentuara si lakër turshi, turshitë dhe kosi<ref>{{cite web|url=https://www.pastemagazine.com/food/i-am-the-first-generation/|title=Romani Cuisine and Cultural Persistence|website=[[Paste (revistë)|Paste]]|date=27 qershor 2016|language=en}}</ref>. Kuzhina rome është e ngjashme me [[Kuzhina hungareze|kuzhinën hungareze]].ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=h9H1Cb_4nTcC&pg=PA90|page=90|title=Romani Culture and Gypsy Identity |language=en |isbn=9780900458767 |last1=Acton |first1=Thomas Alan |last2=Mundy |first2=Gary |year=1997 }}</ref> == Arti dhe kultura bashkëkohore == Arti bashkëkohor rom doli në kulmin e procesit që filloi në [[Evropa Qendrore dhe Lindore|Evropën Qendrore dhe Lindore]] në fund të viteve 1980, kur interpretimi i praktikës kulturore të minoriteteve u mundësua nga një ndryshim paradigme, e quajtur zakonisht në literaturën e specializuar si [[kthesa kulturore]]. U prezantua ideja e "kthesë kulturore" dhe kjo ishte gjithashtu koha kur nocioni i demokracisë kulturore u kristalizua në debatet e zhvilluara në forume të ndryshme publike. [[Shoqëria civile]] fitoi forcë dhe u shfaq politika civile, e cila është një parakusht për demokracinë kulturore. Ky ndryshim i qëndrimit në rrethet e studiuesve rrjedh nga shqetësimet specifike jo vetëm për përkatësinë etnike, por edhe për shoqërinë, gjininë dhe klasën<ref>{{cite news |title = Meet Your Neighbors |url = https://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/neighbours_20090615.pdf |work = opensourcefoundations.org |language=en}}</ref>. ==Gjuha== Gjuha rome ka ngjashmëri me gjuhët e folura në Indinë e veriut dhe Pakistanin lindor. Shumë nga romët flasin dhe gjuhën e vendit ku ata kanë emigruar. == Data të rëndësishme për romët == Romët në mbarë botën kanë tri data të rëndësishme:<ref>{{Cite book |last=Bakillari |first=Viktor |title=ROMËT (CIGANËT) KËTA NJERËZ TË ÇUDITSHËM! (Vështrim gjeografik-historik-etnografik dhe gjuhësor-letrar) |publisher=ALSAR |year=2021 |isbn=978-9928-319-43-2 |edition=First |location=Rruga e Bogdanëve,P.Eurocol,Kati1. Tiranë-Shqipëri |pages=9 |language=sq}}</ref> * 8 prill: Dita ndërkombëtare e Romëve; * 2 gusht: Dita e përkujtimit të viktimave rome gjatë L.II.Botërore; * 5 nëntor: Dita ndërkombëtare e gjuhës rome e shpallur gjatë Konferencës së BNR(Bashkimit Ndërkombëtar Rom) në Zagreb/ Kroaci nga 3-5 nëntor 2009). == Fjalë të urta rome == * ''Xaca dume,but godi-Pak fjalë,shumë mendim.'' * ''Guglo k-o muj thaj kerko k-o gi-Sheqer në gojë, i hidhur(zeher)në shpirt.'' * ''Naj phabaj sa so si okruglo-Jo çdo gjë e rrumbullakët është mollë.'' * ''O sap e sapes na xàla-Gjarpri nuk kafshon gjarprin.'' * ''Vi i birovli si xolame,po o agbin si golo-Edhe bleta ka helm,po mjaltin e ka të ëmbël.'' == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Njerëz sipas kombësisë]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] [[Kategoria:Romë (etni)]] ggpsgle8748vgaxwo2wfz592tdp7w8l 1 147474 2940053 2916144 2026-04-11T04:17:03Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Leonard Euler/Arkivi 1]] 2940053 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Leonard Euler/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} Merr pjesë në krijimin e enciklopedisë me të madhe në rrjet në gjuhën shqipe. Leonard Euler This is a quality version of this pageshow/hide details Shko te: navigacion, kërko Leonhard Euler Leonhard Paul Euler, (prononcimi në shqip: Leonard Paul Ojler), (15 Prill, 1707 Basel, Zvicër – 7 shtator, 1783 Saint Petersburg, Rusi), ishte matematikan dhe fizikan zviceran i cili kaloi pjesën më të madhe të jetës së tij në Rusi dhe Gjermani. Euler bëri zbulime të rëndësishme në fusha të ndryshme si Njehsimi diferencial dhe teoria e grafeve. Ai gjithashtu për herë të parë paraqiti pjesën më të madhe të terminologjisë dhe nocioneve moderne matematike, pjesërisht për analizën matematike, sikur është nocioni i funksionit matematik.[1] Gjithashtu është i njohur për punën e tij në mekanikë, optikë dhe astronomi. Euler konsiderohet të jetë matematikani më i madh i shekullit të XVIII dhe një ndër më të mëdhenjtë i të gjitha kohërave. Gjithashtu është më frytdhënësi, përmbledhja e punimeve të e tij përfshinë 60–80 vëllime faqe çerekësh.[2] Deklarata e dhënë nga Pierre-Simon Laplace shpreh influencën që pati Euler në matematikë, ai thotë: "Lexojeni Eulerin, lexojeni Eulerin, ai është mësuesi i të gjithë neve."[3] Figura e tij u paraqit në gjashtë seri të bankënotës prej 10 Franga zvicerane si dhe në një numër të madh të pullave postare zvicerane, gjermane e ruse. Asteroidi 2002 Euler u emërua për nder të tij. 7tjy8xcm4wsf013w2jua6jrkh71ijgt 0 150253 2939987 2376532 2026-04-10T14:52:32Z Shqiperia2000 65435 2939987 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Luka | official_name = Comune di Lucca | native_name = Lucca | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = 02 Lucca seen from Torre Guinigi.jpg | image_caption = Pamje e qendrës historike të Lukës | image_shield = Lucca-Stemma.svg | image_flag = Flag of Lucca.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|50|19|N|10|30|13|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Lukës|Luka]] (LU) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Mario Pardini]] | elevation_m = 19 | area_total_km2 = 186.64 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione Lucca 2001-2024 |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/53-lucca/statistiche/popolazione-andamento-demografico/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 89002 | population_demonym = lukezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 55100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0583 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Paolini i Lukës|Shën Paolini]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 12 korrik | website = {{URL|www.comune.lucca.it}} }} '''Luka''' (it. ''Lucca'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Lukës|provincës së Lukës]]. Qyteti është një nga qendrat historike dhe kulturore më të rëndësishme të Toskanës veriore dhe njihet veçanërisht për muret e tij të ruajtura në mënyrë pothuajse të plotë, për qendrën historike mesjetare dhe për lidhjen me [[Giacomo Puccini]]n.<ref name="britannica">{{cite web |title=Lucca |url=https://www.britannica.com/place/Lucca |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="turismo-home">{{cite web |title=Lucca Tourism |url=https://www.turismo.lucca.it/en/ |publisher=Lucca Tourism |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="puccini">{{cite web |title=Home |url=https://www.puccinimuseum.org/en/ |publisher=Puccini Museum |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Luka ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, në një zonë fushore midis ultësirës bregdetare dhe reliefit kodrinor e malor të territorit përreth. Pozita e saj e ka bërë qytetin një nyjë të rëndësishme ndërmjet brendësisë toskane dhe bregdetit tirrenik.<ref name="britannica" /><ref name="area">{{cite web |title=Comuni in provincia di Lucca per superficie |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-lucca/66-comuni/superficie/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 186,64 km².<ref name="area" /> == Historia == Luka ka origjinë të lashtë dhe në epokën romake u zhvillua si koloni dhe qendër urbane me rëndësi strategjike.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë qyteti u afirmua si komunë e lirë dhe më pas si republikë e pavarur, duke ruajtur për shekuj një profil politik, ekonomik dhe kulturor të veçantë në Italinë qendrore. Më vonë kaloi nën sundime të ndryshme, por ruajti një identitet urban shumë të fortë, të dukshëm ende sot në strukturën e qendrës historike.<ref name="britannica" /> == Demografia == Luka kishte 89.002 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës veriore dhe kryeqendra administrative e provincës me të njëjtin emër.<ref name="population" /><ref name="sindaco">{{cite web |title=Pardini Mario |url=https://www.comune.lucca.it/persona_pubblica/pardini-mario/ |publisher=Comune di Lucca |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Ekonomia e Lukës mbështetet në shërbimet, tregtinë, turizmin dhe veprimtaritë kulturore, si edhe në funksionet administrative të territorit provincial.<ref name="britannica" /> Një rol të rëndësishëm në jetën ekonomike dhe kulturore të qytetit ka edhe turizmi, i lidhur me trashëgiminë monumentale të qendrës historike, me muret urbane dhe me ngjarjet e mëdha që zhvillohen çdo vit në qytet.<ref name="turismo-home" /><ref name="comics">{{cite web |title=Lucca Comics & Games |url=https://www.visittuscany.com/en/events/lucca-comics-games-festival-00001/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Luka është e njohur mbi të gjitha për muret e saj urbane, të ndërtuara midis viteve 1504 dhe 1645. Ato formojnë sot një park urban të gjelbër me gjatësi mbi katër kilometra, që rrethon qendrën historike dhe përbën një nga simbolet më të njohura të qytetit.<ref name="mura">{{cite web |title=The City Walls Park |url=https://turismo.lucca.it/en/the-Lucca-walls/city-%E2%80%8B%E2%80%8Bwalls-park/ |publisher=Lucca Tourism |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të njohura të qytetit janë [[Torre Guinigi]], [[Piazza dell'Anfiteatro]], [[Katedralja e San Martinos, Lucca|Katedralja e San Martinos]] dhe [[Kisha e San Michele in Foro]].<ref name="guinigi">{{cite web |title=Guinigi Tower |url=https://turismo.lucca.it/en/Lucca%27s-attractions/towers/Guinigi-Tower/ |publisher=Lucca Tourism |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="anfiteatro">{{cite web |title=Anfiteatro Square |url=https://turismo.lucca.it/en/Lucca%27s-attractions/monuments-and-squares/amphitheater-square/ |publisher=Lucca Tourism |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="voltosanto">{{cite web |title=Holy Face |url=https://www.turismo.lucca.it/en/places/the-paths-of-Lucca/holy-face/ |publisher=Lucca Tourism |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> ''Torre Guinigi'', e lartë 45 metra dhe e kurorëzuar nga lisa të gjelbër në majë, është një nga imazhet më karakteristike të qytetit.<ref name="guinigi" /> Në qendër të Lukës ndodhet edhe shtëpia-muze e [[Giacomo Puccini]]t, ku lindi kompozitori në vitin 1858.<ref name="puccini" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Luka ka një profil të rëndësishëm në fushën e kërkimit dhe të formimit të lartë. Në qytet ndodhet [[IMT School for Advanced Studies Lucca|Scuola IMT Alti Studi Lucca]], institucion publik universitar i arsimit të lartë dhe kërkimit, i themeluar në vitin 2005.<ref name="imt">{{cite web |title=Discovering IMT |url=https://www.imtlucca.it/en/discovering-imt |publisher=IMT School for Advanced Studies Lucca |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një institucion tjetër i rëndësishëm është [[Conservatorio Luigi Boccherini]], që i ka rrënjët në vitin 1842 dhe lidhet ngushtë me traditën muzikore të qytetit.<ref name="boccherini">{{cite web |title=Conservatorio di Musica Luigi Boccherini |url=https://www.comune.lucca.it/vivere-il-comune/luoghi/conservatorio-di-musica-luigi-boccherini/ |publisher=Comune di Lucca |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban i qytetit menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon rrjetin e lëvizjes në Lukë dhe në territorin përreth.<ref name="at">{{cite web |title=Lucca |url=https://www.at-bus.it/it/lucca |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Lukës ka 8 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Lucca |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/lucca.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Lukës. Një nga impiantet sportive më të njohura është ''Stadio Porta Elisa'', që pret ndeshjet shtëpiake të ''Lucchese 1905'' që nga viti 1935.<ref name="stadium">{{cite web |title=Stadio Porta Elisa |url=https://www.comune.lucca.it/vivere-il-comune/luoghi/stadio-porta-elisa/ |publisher=Comune di Lucca |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lucchese">{{cite web |title=Stadio |url=https://www.lucchesecalcio.com/stadio/ |publisher=Lucchese Calcio |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Muret e qytetit përdoren gjithashtu si një hapësirë e rëndësishme publike për ecje, vrapim dhe veprimtari sportive në ajër të hapur.<ref name="mura" /> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Paolini i Lukës|Shën Paolini]], dhe festa e tij kremtohet më 12 korrik.<ref name="patron">{{cite web |title=Festa di San Paolino a Lucca |url=https://viafrancigena.visittuscany.com/site/it/interesse-religioso/festa-di-san-paolino-a-lucca/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër traditat më të rëndësishme qytetare spikat ''Festa della Santa Croce'', e lidhur me procesionin dhe ''Luminara''n e 13 shtatorit.<ref name="santacroce">{{cite web |title=Festa della Santa Croce 2025 |url=https://www.comune.lucca.it/notizia/festa-della-santa-croce-2025/ |publisher=Comune di Lucca |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti njihet edhe për ''Lucca Comics & Games'', një nga festivalet më të rëndësishme evropiane kushtuar komikëve, lojërave dhe kulturës pop, që zhvillohet çdo vit në qendrën historike.<ref name="comics" /> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Lukës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Lucca|Luka}} * [https://www.comune.lucca.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Lukës] * [https://www.turismo.lucca.it/en/ Faqja turistike zyrtare e Lukës] * [https://www.imtlucca.it/en/ Faqja zyrtare e IMT School] * [https://www.puccinimuseum.org/en/ Faqja zyrtare e Puccini Museum] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Luka]] a7pdemu7klesetqjaur5s455des05y7 2939988 2939987 2026-04-10T14:53:23Z Shqiperia2000 65435 2939988 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Luka | official_name = Comune di Lucca | native_name = Lucca | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = 02 Lucca seen from Torre Guinigi.jpg | image_caption = Pamje e qendrës historike të Lukës | image_shield = Lucca-Stemma.svg | image_flag = Flag of Lucca.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|50|19|N|10|30|13|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Lukës|Luka]] (LU) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Mario Pardini]] | elevation_m = 19 | area_total_km2 = 186.64 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione Lucca 2001-2024 |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/53-lucca/statistiche/popolazione-andamento-demografico/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 89002 | population_demonym = lukezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 55100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0583 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Paolini i Lukës|Shën Paolini]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 12 korrik | website = {{URL|www.comune.lucca.it}} }} '''Luka''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Lucca'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Lukës|provincës së Lukës]]. Qyteti është një nga qendrat historike dhe kulturore më të rëndësishme të Toskanës veriore dhe njihet veçanërisht për muret e tij të ruajtura në mënyrë pothuajse të plotë, për qendrën historike mesjetare dhe për lidhjen me [[Giacomo Puccini]]n.<ref name="britannica">{{cite web |title=Lucca |url=https://www.britannica.com/place/Lucca |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="turismo-home">{{cite web |title=Lucca Tourism |url=https://www.turismo.lucca.it/en/ |publisher=Lucca Tourism |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="puccini">{{cite web |title=Home |url=https://www.puccinimuseum.org/en/ |publisher=Puccini Museum |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Luka ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, në një zonë fushore midis ultësirës bregdetare dhe reliefit kodrinor e malor të territorit përreth. Pozita e saj e ka bërë qytetin një nyjë të rëndësishme ndërmjet brendësisë toskane dhe bregdetit tirrenik.<ref name="britannica" /><ref name="area">{{cite web |title=Comuni in provincia di Lucca per superficie |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-lucca/66-comuni/superficie/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 186,64 km².<ref name="area" /> == Historia == Luka ka origjinë të lashtë dhe në epokën romake u zhvillua si koloni dhe qendër urbane me rëndësi strategjike.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë qyteti u afirmua si komunë e lirë dhe më pas si republikë e pavarur, duke ruajtur për shekuj një profil politik, ekonomik dhe kulturor të veçantë në Italinë qendrore. Më vonë kaloi nën sundime të ndryshme, por ruajti një identitet urban shumë të fortë, të dukshëm ende sot në strukturën e qendrës historike.<ref name="britannica" /> == Demografia == Luka kishte 89.002 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës veriore dhe kryeqendra administrative e provincës me të njëjtin emër.<ref name="population" /><ref name="sindaco">{{cite web |title=Pardini Mario |url=https://www.comune.lucca.it/persona_pubblica/pardini-mario/ |publisher=Comune di Lucca |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Ekonomia e Lukës mbështetet në shërbimet, tregtinë, turizmin dhe veprimtaritë kulturore, si edhe në funksionet administrative të territorit provincial.<ref name="britannica" /> Një rol të rëndësishëm në jetën ekonomike dhe kulturore të qytetit ka edhe turizmi, i lidhur me trashëgiminë monumentale të qendrës historike, me muret urbane dhe me ngjarjet e mëdha që zhvillohen çdo vit në qytet.<ref name="turismo-home" /><ref name="comics">{{cite web |title=Lucca Comics & Games |url=https://www.visittuscany.com/en/events/lucca-comics-games-festival-00001/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Luka është e njohur mbi të gjitha për muret e saj urbane, të ndërtuara midis viteve 1504 dhe 1645. Ato formojnë sot një park urban të gjelbër me gjatësi mbi katër kilometra, që rrethon qendrën historike dhe përbën një nga simbolet më të njohura të qytetit.<ref name="mura">{{cite web |title=The City Walls Park |url=https://turismo.lucca.it/en/the-Lucca-walls/city-%E2%80%8B%E2%80%8Bwalls-park/ |publisher=Lucca Tourism |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të njohura të qytetit janë [[Torre Guinigi]], [[Piazza dell'Anfiteatro]], [[Katedralja e San Martinos, Lucca|Katedralja e San Martinos]] dhe [[Kisha e San Michele in Foro]].<ref name="guinigi">{{cite web |title=Guinigi Tower |url=https://turismo.lucca.it/en/Lucca%27s-attractions/towers/Guinigi-Tower/ |publisher=Lucca Tourism |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="anfiteatro">{{cite web |title=Anfiteatro Square |url=https://turismo.lucca.it/en/Lucca%27s-attractions/monuments-and-squares/amphitheater-square/ |publisher=Lucca Tourism |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="voltosanto">{{cite web |title=Holy Face |url=https://www.turismo.lucca.it/en/places/the-paths-of-Lucca/holy-face/ |publisher=Lucca Tourism |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> ''Torre Guinigi'', e lartë 45 metra dhe e kurorëzuar nga lisa të gjelbër në majë, është një nga imazhet më karakteristike të qytetit.<ref name="guinigi" /> Në qendër të Lukës ndodhet edhe shtëpia-muze e [[Giacomo Puccini]]t, ku lindi kompozitori në vitin 1858.<ref name="puccini" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Luka ka një profil të rëndësishëm në fushën e kërkimit dhe të formimit të lartë. Në qytet ndodhet [[IMT School for Advanced Studies Lucca|Scuola IMT Alti Studi Lucca]], institucion publik universitar i arsimit të lartë dhe kërkimit, i themeluar në vitin 2005.<ref name="imt">{{cite web |title=Discovering IMT |url=https://www.imtlucca.it/en/discovering-imt |publisher=IMT School for Advanced Studies Lucca |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një institucion tjetër i rëndësishëm është [[Conservatorio Luigi Boccherini]], që i ka rrënjët në vitin 1842 dhe lidhet ngushtë me traditën muzikore të qytetit.<ref name="boccherini">{{cite web |title=Conservatorio di Musica Luigi Boccherini |url=https://www.comune.lucca.it/vivere-il-comune/luoghi/conservatorio-di-musica-luigi-boccherini/ |publisher=Comune di Lucca |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban i qytetit menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon rrjetin e lëvizjes në Lukë dhe në territorin përreth.<ref name="at">{{cite web |title=Lucca |url=https://www.at-bus.it/it/lucca |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Lukës ka 8 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Lucca |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/lucca.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Lukës. Një nga impiantet sportive më të njohura është ''Stadio Porta Elisa'', që pret ndeshjet shtëpiake të ''Lucchese 1905'' që nga viti 1935.<ref name="stadium">{{cite web |title=Stadio Porta Elisa |url=https://www.comune.lucca.it/vivere-il-comune/luoghi/stadio-porta-elisa/ |publisher=Comune di Lucca |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="lucchese">{{cite web |title=Stadio |url=https://www.lucchesecalcio.com/stadio/ |publisher=Lucchese Calcio |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Muret e qytetit përdoren gjithashtu si një hapësirë e rëndësishme publike për ecje, vrapim dhe veprimtari sportive në ajër të hapur.<ref name="mura" /> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Paolini i Lukës|Shën Paolini]], dhe festa e tij kremtohet më 12 korrik.<ref name="patron">{{cite web |title=Festa di San Paolino a Lucca |url=https://viafrancigena.visittuscany.com/site/it/interesse-religioso/festa-di-san-paolino-a-lucca/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër traditat më të rëndësishme qytetare spikat ''Festa della Santa Croce'', e lidhur me procesionin dhe ''Luminara''n e 13 shtatorit.<ref name="santacroce">{{cite web |title=Festa della Santa Croce 2025 |url=https://www.comune.lucca.it/notizia/festa-della-santa-croce-2025/ |publisher=Comune di Lucca |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti njihet edhe për ''Lucca Comics & Games'', një nga festivalet më të rëndësishme evropiane kushtuar komikëve, lojërave dhe kulturës pop, që zhvillohet çdo vit në qendrën historike.<ref name="comics" /> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Lukës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Lucca|Luka}} * [https://www.comune.lucca.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Lukës] * [https://www.turismo.lucca.it/en/ Faqja turistike zyrtare e Lukës] * [https://www.imtlucca.it/en/ Faqja zyrtare e IMT School] * [https://www.puccinimuseum.org/en/ Faqja zyrtare e Puccini Museum] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Luka]] pjoo8nue4vualg6gkg6h318ey9fwl8r 0 150956 2939952 2929838 2026-04-10T13:08:15Z ~2026-22180-99 186012 2939952 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Mbretëria e Italisë | native_name = ''Regno d'Italia'' | event_start = [[Bashkimi i Italisë|Bashkimi]] | year_start = 1861 | date_start = 17 mars | event1 = [[Traktati i Vjenës (1866)|Traktati i Vjenës]] | date_event1 = 3 tetor 1866 | event2 = [[Marrja e Romës]] | date_event2 = 20 September 1870 | event3 = [[Aleanca e Trefishtëb(1882)|Aleancë e Trefishtë]] | date_event3 = 20 maj 1882 | event4 = [[Traktati i Londrës (1915)|Traktati i Londrës]] | date_event4 = 26 prill 1915 | event5 = [[Marshimi në Romë]] | date_event5 = 28 tetor 1922 | event6 = [[Pakti i Çelikut]] | date_event6 = 22 maj 1939 | event7 = [[Pakti Trepalësh]] | date_event7 = 27 shtator 1940 | event8 = [[Rënia e regjimit fashist në Itali|Rënia e fashizmit]] | date_event8 = 25 korrik 1943 | event_end = [[Referendumi institucional italian 1946|Republikë]] | year_end = 1946 | date_end = 2 qershor | common_languages = [[Gjuha italiane|Italisht]]<br />{{Collapsible list | title = Gjuhët e pakicës | [[Gjuha arbëreshe|Arbëresh]]||[[Gjuha katalane|Katalanisht]]||[[Gjuha gjermane|Gjermanisht]]||[[Gjuha griko|Griko]]||[[Greqishtja moderne]]||[[Gjuha sllovene|Sllovenisht]]||[[Arabisht libiane]]||[[Gjuha oksitane|Oksitanisht]]||[[Gjuha sarde|Sardinisht]]||[[Gjuha siciliane|Sicilianisht]]||[[Gjuha neapolitane|neapolitane]]||[[Greqishtja kalabriane]]||[[Gjuhët judeo-italiane|Judeo-Italisht]]||[[Dialektet romani verior|Romani Verior]]||[[Gjuha emilian-romagnol|Emilian-Romagnol]]||[[Gjuha ligurian|Ligurisht]]||[[Gjuha lombarde|Lombard]]||[[Gjuha piemonteze|Piemonteze]]||[[Gjuha veneciane|Venecian]]||[[Dialekti toskan|Toskanisht]]}} | p1 = Mbretëria e Sardenjës{{!}}'''1861'''<br />Mbretëria e Sardebnjës | flag_p1 = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | p2 = Mbretëria e Lombardisë-Venecia{{!}}'''1866:'''<br />Mbretëria e Lombardisë-Venecia | flag_p2 = Flag of the Kingdom of Lombardy–Venetia.svg | p3 = Shtetet Papale{{!}}'''1870:'''<br>Shtetet Papale | flag_p3 = Flag of the Papal States (1825-1870).svg | p4 = Shteti i lirë i Fiume{{!}}'''1924:'''<br>Shteti i lirë i Fiume | flag_p4 = Flag of the Free State of Fiume.svg | p5 = Republika Sociale Italiane{{!}}'''1945:'''<br />Republika Sociale Italiane | flag_p5 = Flag of Italy.svg | s1 = Qyteti i Vatikanit{{!}}'''1929:'''<br />Qyteti i Vatikanit | flag_s1 = Flag of the Vatican City.svg | s2 = Republika Sociale Italiane{{!}}'''1943:'''<br />Republika Sociale Italiane | flag_s2 = Flag of Italy.svg | s3 = Italia{{!}}'''1946:'''<br />Republika Italiane | flag_s3 = Flag of Italy.svg | s4 = Territori i Lirë i Triestes | flag_s4 = Free Territory Trieste Flag.svg | s5 = Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë{{!}}RSF Jugosllavia | flag_s5 = Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg | image_map = Kingdom of Italy (1936).svg | image_map_caption = Mbretëria e Italisë në vitin 1936 | image_flag = Flag of Italy (1861-1946).svg | flag_type = [[Flamuri i Italisë#Bashkimi Italian|Flamuri]] | image_coat = Coat of arms of the Kingdom of Italy (1890).svg | symbol_type = [[Stema e Italisë#Mbretëria e Italisë|Stema]] | coa_size = 80px | national_motto = ''[[FERT]]''<br />(Moro për [[Shtëpia e Savojës|Shtëpinë e Savojës]]) | national_anthem = <br />(1861–1943; 1944–1946)<br />''[[Marcia Reale|Marcia Reale d'Ordinanza]]''<br />("Marshi Mbretëror i Urdhëresës") <div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:Marcia reale d'ordinanza.ogg]]</div><br />(1924–1943)<br />''[[Giovinezza]]''<br />("Rinia"){{efn|De fakto, gjithmonë u luajt pas Marcia Reale, si himn i [[Partia Nacional Fashiste|Partisë Nacional Fashiste]].}}<div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:Giovinezza.ogg]]</div><br />(1943–1944)<br />''[[La Leggenda del Piave]]''<br />("Legjenda e Piave") <div class="center" style="margin-top:0.4em;"> </div> | capital = {{plainlist| * [[Torino]] (1861–1865) * [[Fierncia]] (1865–1871) * [[Roma]] (1871–1946) * [[Brindisi]] {{small|(''de facto'')}} (1943–1944)}} | largest_city = Rome | religion = 96% [[Kisha Katolike|Katolicizmi Romak]] ([[feja shtetërore]]) | government_type = [[Monarkia kushtetuese]] [[Sistemi parlamentar|parlamentare]] [[Shteti unitar|unitare]] *nën një [[Diktatura|diktaturë]] [[Totalitarizmi|totalitare]] [[Shteti njëpartiak|njëpartiake]] [[Fashizmi italian|fashiste]]<br />(1925–1943) *nën [[Pushtimi ushtarak|pushtimin ushtarak]]<br>(1943–1945) | stat_year1 = 1861<ref name= "Italy in 150 years">{{cite web|title=Italy in 150 years – summary of historical statistics 1861–2011|url=http://www3.istat.it/dati/catalogo/20120118_00/cap_2.pdf|publisher=[[Istat]]|access-date=27 nëntor 2016|language=it|page=135|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319042115/http://www3.istat.it/dati/catalogo/20120118_00/cap_2.pdf|archive-date=19 mars 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> | stat_pop1 = 21,777,334 | stat_area1 = 250320 | stat_year2 = 1936<ref name= "Italy in 150 years"/> | stat_pop2 = 42,993,602 | stat_area2 = 310190 | leader1 = [[Viktor Emanueli II|Viktor Emanueli II]] | year_leader1 = 1861–1878 | leader2 = [[Umberto I|Umberto I]] | year_leader2 = 1878–1900 | leader3 = [[Viktor Emanueli III|Viktor Emanueli III]] | year_leader3 = 1900–1946 | leader4 = [[Umberto II|Umberto II]] | year_leader4 = 1946 | title_leader = [[Mbreti i Italisë|Mbreti]] | title_deputy = [[Kryeministri i italisë|Kryeministri]] | deputy1 = [[Camillo Benso, Count of Cavour|Count of Cavour]] | year_deputy1 = 1861 (i pari) | deputy2 = [[Benito Mussolini]]{{efn|group=infobox|''[[Duce|Il Duce]]'' from 1925.}} | year_deputy2 = 1922–1943 | deputy3 = [[Alcide De Gasperi]]{{efn|group=infobox|Ndërsa Mbretëria e Italisë përfundoi në 1946, de Gasperi vazhdoi si Kryeministër i Republikës deri në 1953.}} | year_deputy3 = 1945–1946 (i fundit) | legislature = [[Parlamenti i Mbretërisë së Italisë|Parlamenti]] | house1 = [[Senati i Mbretërisë së Italisë|Senati]] | house2 = {{plainlist| *[[Dhoma e Deputetëve (Mbretëria e Italisë)|Dhoma e Deputetëve]] (1861–1939)<br />[[Dhoma e Fasces dhe Korporatave]] (1939–1943)}} | currency = [[Lira italiane|lira]] (₤) | footnotes = {{notelist|group=infobox}} | GDP_PPP = 151 miliardë<br />(2.82 trilion më 2019) | GDP_PPP_year = 1939 }} '''Mbretëria e Italisë''' ([[Gjuha italiane|Italisht]]: ''Regno d'Italia'') ishte një shtet që ekzistonte nga viti 1861 deri në vitin 1946, kur pakënaqësia civile çoi në një referendum institucional për të braktisur monarkinë dhe për të formuar Republikën moderne italiane. Shteti u themelua si rezultat i [[Bashkimi i Italisë|Risorgimento]] nën ndikimin e [[Mbretëria e Sardenjës|Mbretërisë së Sardenjës]] të udhëhequr nga [[Shtëpia e Savojës|Savoja]], e cila mund të konsiderohet shteti i tij ligjor paraardhës. Italia i [[Lufta e tretë italiane për pavarësi|shpalli luftë]] [[Perandoria Austriake|Austrisë]] në aleancë me [[Mbretëria e Prusisë|Prusinë]] në vitin 1866 dhe mori rajonin e [[Veneto]]s pas fitores së tyre. Trupat italiane [[Marrja e Romës|hynë në Romë]] më 1870, duke i dhënë fund më shumë se [[Shtetet papale|një mijë vjetëve të pushtetit të përkohshëm papnor]]. Italia hyri në një [[Aleanca e Trefishtë (1882)|Aleancë të Trefishtë]] me [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane]] dhe [[Perandoria Austro-Hungareze|Perandorinë Austro-Hungareze]] më 1882, pas mosmarrëveshjeve të forta me [[Republika e Tretë Franceze|Francën]] rreth zgjerimeve të tyre përkatëse koloniale. Megjithatë, edhe nëse marrëdhëniet me [[Berlini]]n bëheshin shumë miqësore, aleanca me [[Vjena|Vjenën]] mbeti thjesht formale pasi italianët ishin të prirur të merrnin [[Provinca Autonome e Trentos|Trentinon]] dhe [[Trieste]]n, qoshet e Austro-Hungarisë të populluara nga italianë. Kështu gjatë [[Lufta e Parë Borërore|Luftës së Parë Botërore]], Italia pranoi ftesën [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|britanike]] për t'u bashkuar me [[Aleatët e Luftës së Parë Botërore|Fuqitë Aleate]], pasi fuqitë perëndimore premtuan kompensim territorial (në kurriz të Austro-Hungarisë) për pjesëmarrje që ishte më bujare se oferta e Vjenës në këmbim të neutralitetit italian. Fitorja në luftë i dha Italisë një vend të përhershëm në Këshillin e [[Lidhja e Kombeve|Lidhjes së Kombeve]]. "'''[[Italia fashiste (1922-1943)|Italia fashiste]]'''" është epoka e qeverisjes së [[Partia Nacional Fashiste|Partisë Nacional Fashiste]] nga viti 1922 deri në 1943 me [[Benito Musolini]]n si [[Kreu i qeverisë|kreun e qeverisë]]. Fashistët imponuan sundimin totalitar dhe shtypën opozitën politike dhe intelektuale, duke promovuar modernizimin ekonomik, vlerat tradicionale shoqërore dhe një afrim me Kishën Katolike Romake. Sipas Payne (1996), "qeveria fashiste kaloi nëpër disa faza relativisht të dallueshme". Faza e parë (1923–1925) ishte nominalisht një vazhdim i sistemit parlamentar, megjithëse me një "diktaturë ekzekutive të organizuar ligjërisht". Më pas erdhi faza e dytë, “ndërtimi i diktaturës fashiste, nga viti 1925 deri në vitin 1929”. Faza e tretë, me më pak aktivizëm, ishte 1929-1934. Faza e katërt, 1935-1940, u karakterizua nga një politikë e jashtme agresive: [[Lufta e Dytë Italo-Etiopiane|lufta kundër Etiopisë]], e nisur nga [[Eritrea italiane]] dhe [[Somalilandi italiane]], e cila rezultoi në [[Etiopia italiane|aneksimin]] e saj;<ref name="fhdh">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC|title=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia|author1=Andrea L. Stanton|author2=Edward Ramsamy|author3=Peter J. Seybolt|page=308|date=2012|access-date=6 prill 2014|language=en|isbn=9781412981767|archive-url=https://web.archive.org/web/20140627193511/http://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|archive-date=27 qershor 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> konfrontimet me [[Lidhja e Kombeve|Lidhjen e Kombeve]], që çojnë në sanksione; [[autarkia]] ekonomike në rritje; dhe nënshkrimi i [[Pakti i Çelikut|Paktit të Çelikut]]. [[Lufta e Dytë Botërore|Vetë lufta]] (1940–1943) ishte faza e pestë me katastrofat dhe disfatat e saj, ndërsa [[Republika Sociale Italiane|qeveria]] [[Salò]] nën kontrollin gjerman ishte faza e fundit (1943–1945).<ref>Stanley G. Payne, ''A History of Fascism, 1914–1945'' (1996) p 212</ref> Italia fashiste ishte një anëtar kryesor i [[Fuqitë e Boshtit|Fuqive të Boshtit]] në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]]. Deri në vitin 1943, disfata gjermano-italiane në fronte të shumta dhe zbarkimet pasuese të aleatëve në Siçili çuan në [[Rënia e regjimit fashist në Itali|rënien e regjimit fashist]] dhe Musolini u arrestua me urdhër të mbretit [[Victor Emmanuel III]]. Qeveria e re nënshkroi një [[Armëpushimi i Cassibile|armëpushim]] me aleatët në shtator 1943. Forcat gjermane pushtuan Italinë veriore dhe qendrore, duke krijuar [[Republika Social Italiane|Republikën Sociale Italiane]], një shtet kukull kolaboracionist i udhëhequr ende nga Musolini dhe besnikët e tij fashistë. Si pasojë, vendi ra në [[Lufta Civile Italiane|luftë civile]], me [[Ushtria Bashkëluftëtare Italiane|Ushtrinë Bashkëluftëtare Italiane]] dhe [[Lëvizja e rezistencës italiane|lëvizjen e rezistencës]] që luftuan me [[Ushtria Republikane Kombëtare|forcat e Republikës Sociale]] dhe aleatët e saj gjermanë. Menjëherë pas luftës dhe çlirimit të vendit, pakënaqësia civile çoi në [[Referendumi institucional italian 1946|referendumin institucional]] nëse Italia do të mbetej monarki apo do të bëhej republikë. Italianët vendosën të braktisin monarkinë dhe të formojnë [[Italia|Republikën Italiane]], shtetin e sotëm italian. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Shtetet italiane]] [[Kategoria:Mbretëri të mëparshme|Italia]] [[Kategoria:Historia moderne e Italisë]] [[Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1861]] [[Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra më 1946]] [[Kategoria:Vende të mëparshme]] a3jwv37ghclrf7cvi6sqsc7n64vr6kv 0 152492 2940124 2929859 2026-04-11T10:58:35Z ~2026-22310-57 186048 Ishte e shenuar qe ishte Dervish i deges Saadi te Tarikatit Rifai. Kjo eshte e pa sakte sepse Tarikati Saadi eshte Tarikat ne vete, i pa varur dhe jo dege e nje Tarikati tjeter. 2940124 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Buçaj, Tropojë, Albania – Rexhep Beli Türbe 2018-05 01.jpg|parapamje|[[Tyrbja]] e Rexhep Belit në Buçaj]] '''Rexhep Beli''' ([[Buçaj]], [[11 Prill]] [[1907]] - [[2 shkurt]] [[1976]]) ka qenë [[Dervishi|dervish]] i degës Harabati te Tarikatit Saadi, [[Tyrbeja|tyrbja]] e tij gjendet në fshatin ku shërbeu.<ref name=":0">{{Cite book|title=Dervishët dhe teqetë: në Kosovë, në Sanxhak dhe në rajonet tjera përreth|last=Rexhepagiq|first=Jashar|publisher=Fryma|year=2003|isbn=9951050328|location=Prishtinë|pages=168|author-link=Jashar Rexhepagiq|url=https://books.google.al/books?id=3XMQAQAAIAAJ&dq=%22Sheh+Mala%22&focus=searchwithinvolume&q=%22Mala%22|language=sq}}</ref> == Biografia == Studjuesi [[Jashar Rexhepagiq]] kumton se kish lindur në Buçaj të [[Gashi]]t,<ref name=":0" /> por burime tjera radhisin se qe nga lagjja Boshnjak e [[Shipshani]]t. I biri i Bel Salihit dhe Bute Pulanjes nga [[Margegaj]]t. U martua në [[Shoshani|Shoshan]] me të motrën e Hysen dhe Niman Kadrisë, me të cilën u trashëgua me djalë, Ahmetin. Kunetërit pasi luftuan në [[Rezistenca shqiptare në Luftën e Dytë Botërore|rezistencën shqiptare]] gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]],<ref name=":1">{{Cite web|url=http://botapress.info/hasan-selimi-hija-mistike-e-rexhep-belit/|title=Hija mistike e Rexhep Belit|date=14 prill 2014|accessdate=20 nëntor 2020|website=botapress.info|last=Selimi|first=Hasan|language=sq|archive-date=19 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170419110702/http://botapress.info/hasan-selimi-hija-mistike-e-rexhep-belit/|url-status=dead}}</ref> u arratisën së bashku me të motrën dhe të nipin.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.botasot.info/historia-lajme/665339/shenjti-i-mbrojtjes-se-kufijve-shqiptar/|title=Shenjti i mbrojtjes së kufijve shqiptarë|date=7 mars 2017|accessdate=20 nëntor 2020|website=botasot.info|last=Gurina|first=Hajdar|language=sq}}</ref> Dervish Rexhepi iu përkushtua ''harabatisë'', duke iu zotuar jetës së oshënarit.<ref name=":1" /> I biri u kthye në vendlindje pas rënies së komunizmit dhe i ngriti të atit një [[tyrbe]].<ref name=":2" /> == Mrekullitë == Dervish Isuf Rexhepi tregon: "dervish Rexhep Beli i përket tarikatit Saadi dhe është veshur nga sheh Bani Plak i teqes së Saadive në [[Gjakovë]]. Ushqehej gjithnjë pa përdorur mish apo yndyrna, gjithnjë ishte në Matem. Babai im Rexhep Zeneli më ka thënë se gjatë 3 muajve ka pushue duke u shtri në tokë me një çarçaf poshtë trupit dhe një cope dru poshtë kokës në vend të [[jastëk]]ut. Gjatë kësaj kohe ushqehej me pak ushqime që i sillnin dervishët përmes babës tim. Regjimi ishte shumë i egër, nuk i donte dervishët, feja ishte e ndaluar me ligj dhe po të zbulonin përfundoje në burg. [[Zoti]] nuk duhej përmendur. Dervish Rexhep Bel Boshnjaku Saadi-Harabati është parë duke falur bajramin në të njëjtën orë në [[Xhamia|xhaminë]] e Tropojës së Vjetër dhe në Kosovë." Qerameteve (mrekullive) të tij besimtarët i kanë kushtuar vargjet e këngës që shoqërohen nga [[çiftelia]] dhe [[sharkia]] prej grupeve të ndyshme të rapsodëve. Ja disa vargje nga kujtimet e dervish Isufit me të cilat ai mbyll kujtimet e tij: * "Babë Rexhepi o zotni * Ti u fale njëherësh në dy xhami * Njerëzia të pane me sy * Në [[Kosovë]] dhe Shqipëri" == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Lindje 1907]] [[Kategoria:Vdekje 1976]] [[Kategoria:Shehlerë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Malësia e Gjakovës]] 5pne3avy8gtmk01iwba8ltm0nalmebk 0 167881 2940103 2849548 2026-04-11T10:10:10Z Banane12345banane 186040 2940103 wikitext text/x-wiki Mirënjohja '''"Qytetar nderi i Komunës së Ulqinit"''' ([[Gjuha malazeze|malaz]]. ''Počasni građanin Opštine Ulcinj'') është një [[dekorata|dekoratë]] publike që u jepet individëve nga [[Komuna e Ulqinit]].<ref>[http://ul-gov.me/upload/document/statuti_i_komuns-_final_1.pdf Statuti i Komunës së Ulqinit]: Neni 14 – ''ul-gov.me''</ref> == Qytetarët e nderit == * [[Edi Rama]], [[Lista e Kryeministrave të Shqipërisë|Kryeministër i Republikës së Shqipërisë]], dekoruar më [[Dita e Ulqinit|4 prill 2015]]<ref name=":0">[http://www.opstinaulcinj.com/Aktualitete/2405/Dita-e-Komuns-s-Ulqinit.shtml DITA E KOMUNËS SË ULQINIT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404070454/http://www.opstinaulcinj.com/Aktualitete/2405/Dita-e-Komuns-s-Ulqinit.shtml |date=4 prill 2015 }} – ''ul-gov.me''</ref> * [[Hashim Thaçi]], [[Kryeministri i Kosovës|Zëvendëskryeministër]] dhe [[Ministria e Punëve të Jashtme e Kosovës|Ministër i Punëve të Jashtme i Republikës së Kosovës]], dekoruar më [[Dita e Ulqinit|4 prill 2015]]<ref name=":0" /> * [[Simë Dobreci]] (pas vdekjes), profesor. dr. i shkencave mjekësore - dermatolog, dekoruar më [[Dita e Ulqinit|1 prill 2023]]<ref name=":1">{{Cite web |last=Gega |date=11.4.2026 |title=Ulqin: QYTETARË NDERI STEINACKER, BEQIRAJ DHE DOBRECI |url=https://ul-info.com/ulqin-qytetare-nderi-steinacker-beqiraj-dhe-dobreci/ |access-date=2023-04-03 |website=Ulcinj info |language=sq|first=Banane12345}}</ref> * [[Zyhni Beqiraj]], profesor fizike dhe kryetar i shoqatës kulturore “Ulqini” në Durrës, dekoruar më [[Dita e Ulqinit|1 prill 2023]]<ref name=":1" /> * [[Gudrun Steinacker|Gudrun Shtajnaker]], ish-ambasadore e Gjermanisë në Malin e Zi, dekoruar më [[Dita e Ulqinit|1 prill 2023]]<ref name=":1" /> == Shiko dhe == * [[Komuna e Ulqinit]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Ulqin]] b4dbpxs7ahjxttqbhoa3yr8xjhel4nc 1 174440 2939950 2645534 2026-04-10T12:51:59Z ~2026-22043-79 186010 /* Per luften e Vlores 1920 ku pjesmares ka qene dhe gjyshi im Bedo Habilaj. */ 2939950 wikitext text/x-wiki ==Vandalizëm== Përshendetje [[Përdoruesi:Liridon]], [[Përdoruesi:Olsi]], [[Përdoruesi:Planeti]] mbrëme vura re në social media që një faqe dnsh.al po shpërndante foto të artikujve në Wikipedia me këto vandalizmat. Pasi u vendos fotoja e parë njerëzit po i mësonin njëri tjetërit nëpër komente si të bënin këtu ndryshime. Pashë që në kohe reale po beheshin ndryshime dhe këtu tek Wikipedia Shqiptare dhe tek ajo Angleze për politikanët Shqiptare. Mendoj se duhet të gjejmë një zgjidhje për vandalizma të tillë, që ndodhin për një kohë të shkurtër. Mbase një menyrë raportimi. --[[Përdoruesi:Margott|Margott]] ([[Përdoruesi diskutim:Margott|diskutimet]]) 18 janar 2016 09:23 (CET) :Pershendetje [[Përdoruesja:Margott|Margott]], zgjidhjet e vetme per keto lloje vandalizmash jane bllokimet e perdoruesve dhe mbrojtjet e artikujve, por edhe keto masa nuk mund t'i largojne plotesisht vandalizmat. Duke qene se shumica e perdoruesve kane IP dinamike, mund ta ndryshojne shume lehte IP-ne dhe t'i shmangen bllokimit dhe te fillojne te vandalizojne perseri. Sa per mbrojtjen, ne mund t'i mbrojme artikujt e vandalizuar keto kohet e fundit, por nuk mund te parashikojme dot se cilet artikuj do te vandalizohen ne te njejten menyre ne te ardhmen. Edhe nese do te arrinim te benim nje parashikim te tille dhe te mbronim disa artikuj per per nje periudhe te shkurter kohore, perseri vandalet do te gjenin artikuj te tjere per te permbushur qellimin e tyre. --[[Përdoruesi:Olsi|Olsi]] ([[Përdoruesi diskutim:Olsi|diskutimet]]) 18 janar 2016 19:38 (CET) skgwndexmqg1k9mnr08brpw6cg75n2b 0 205198 2940051 2836583 2026-04-11T03:38:32Z Iojhug 85054 2940051 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | header color = #009CDC | writing color = #FFFFFF | clubname = Olympique de Marseille | image = OM 2026 logo.png | fullname = Olympique de Marseille | nickname = ''OM, Les Phocéens, Les Olympiens'' | founded = [[31 gusht]] [[1899]] | ground = Stade Vélodrome | capacity = 67,394 | chairman = {{flagicon|France}} [[Stéphane Richard]] | mgrtitle = Trajner kryesorë | manager = {{flagicon|Senegal}} [[Habib Beye]] | league = [[Ligue 1]] | season = 2024–25 | position = 2të nga 18 | current = | pattern_la1 = _marseille2425h | pattern_b1 = _marseille2425h | pattern_ra1 = _marseille2425h | pattern_sh1 = _marseille2425h | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _marseille2425a | pattern_b2 = _marseille2425a | pattern_ra2 = _marseille2425a | pattern_sh2 = _marseille2425a | pattern_so2 = _marseille2425al | leftarm2 = 153759 | body2 = 153759 | rightarm2 = 153759 | shorts2 = 153759 | socks2 = 55879C | pattern_la3 = _marseille2425t | pattern_b3 = _marseille2425t | pattern_ra3 = _marseille2425t | pattern_sh3 = _marseille2425t | pattern_so3 = _marseille2425tl | leftarm3 = FF6600 | body3 = FF6600 | rightarm3 = FF6600 | shorts3 = 0000FF | socks3 = FF6600 | website = https://www.om.fr }} '''Olympique de Marseille''' është klubi futbollistik i qytetit të [[Marseja]]. U formua më daten [[31]] [[Gusht]] [[1899]]. ==Lojtarët== ===Skuadra aktuale=== {{updated|23 janar 2019}}<ref>{{cite web |author=Olympique de Marseille |url=https://www.om.net/equipes/effectifs/joueurs/2018-2019/equipe-professionnelle |title=Equipe professionnelle 2018–2019 |publisher=OM.net |accessdate=4 korrik 2018 |archive-date=1 korrik 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180701030459/https://www.om.net/equipes/effectifs/joueurs/2018-2019/equipe-professionnelle |url-status=dead }}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=FRA|name=Romain Cagnon|pos=GK}} {{Fs player|no= 2|nat=JPN|name=[[Hiroki Sakai]]|pos=DF}} {{Fs player|no= 4|nat=FRA|name=[[Boubacar Kamara]]|pos=MF}} {{Fs player|no= 5|nat=ARG|name=[[Lucas Ocampos]]|pos=FW}} {{Fs player|no= 6|nat=POR|name=[[Rolando (footballer)|Rolando]]|pos=DF}} {{Fs player|no= 7|nat=SRB|name=[[Nemanja Radonjić]]|pos=MF}} {{Fs player|no= 8|nat=FRA|name=[[Morgan Sanson]]|pos=MF|]}} {{Fs player|no= 9|nat=ITA|name=[[Mario Balotelli]]|pos=FW|]}} {{Fs player|no=10|nat=FRA|name=[[Dimitri Payet]]|pos=FW|other=[[Kapiteni (futboll)|Kapiten]]}} {{Fs player|no=11|nat=GRE|name=[[Kostas Mitroglou]]|pos=FW}} {{Fs player|no=12|nat=NED|name=[[Kevin Strootman]]|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=Tunisia|name=[[Aymen Abdennour]]|pos=DF|other=në huazim nga [[Valencia CF|Valencia]]}} {{Fs player|no=14|nat=Kameruni|name=[[Clinton N'Jie]]|pos=FW}} {{Fs player|no=15|nat=CRO|name=[[Duje Ćaleta-Car]]|pos=DF}} {{Fs player|no=16|nat=FRA|name=[[Yohann Pelé]]|pos=GK}} {{Fs player|no=17|nat=FRA|name=[[Bouna Sarr]]|pos=DF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=18|nat=FRA|name=[[Jordan Amavi]]|pos=DF}} {{Fs player|no=19|nat=BRA|name=[[Luiz Gustavo]]|pos=MF|other=[[Kapiteni (futboll)|zëv-kapiten]]}} {{Fs player|no=20|nat=FRA|name=[[Christopher Rocchia]]|pos=DF}} {{Fs player|no=22|nat=FRA|name=[[Grégory Sertic]]|pos=MF}} {{Fs player|no=23|nat=FRA|name=[[Adil Rami]]|pos=DF}} {{Fs player|no=25|nat=SVK|name=[[Tomáš Hubočan]]|pos=DF}} {{Fs player|no=26|nat=FRA|name=[[Florian Thauvin]]|pos=FW}} {{Fs player|no=27|nat=FRA|name=[[Maxime Lopez]]|pos=MF}} {{Fs player|no=28|nat=FRA|name=[[Valère Germain]]|pos=FW}} {{Fs player|no=30|nat=FRA|name=[[Steve Mandanda]]|pos=GK}} {{Fs player|no=31|nat=FRA|name=[[Florian Chabrolle]]|pos=MF}} {{Fs player|no=33|nat=Komoret|name=[[Abdallah Ali Mohamed]]|pos=DF}} {{Fs player|no=40|nat=FRA|name=[[Florian Escales]]|pos=GK}} {{Fs player|no=50|nat=FRA|name=Alexandre Phliponeau|pos=MF}} {{Fs player|no=|nat=TUR|name=[[Yusuf Sari]]|pos=FW}} {{Fs end}} == Referime == <references/> {{G14}} [[Kategoria:Klube futbolli në Francë]] [[Kategoria:Klube të G-14]] [[Kategoria:Klube fituese të UEFA Ligës së Kampioneve]] ah43l8a91fm92h0l9d75i3e2c93o77j 2 207581 2939955 2939406 2026-04-10T13:52:58Z Shqiperia2000 65435 2939955 wikitext text/x-wiki {{Kontrollues topicon}}{{User Wikipedian For|viti=2014|muaji=9|dita=4}}{{Babel|IT|Lezha|Katolik|it|aln|sq-5|en-4|es-3|fr-2}} {{Tifoz i AC Milan}} <br /> [[Kategoria:User Lezha]] {{Medalje Shqipëria}} {{Medalje Italia}} jz126p1m76oqnarmjaflr87pbcu82lr 0 222724 2940008 2856268 2026-04-10T19:13:46Z ~2026-22236-11 186026 Permbajtjen e biografise se personit 2940008 wikitext text/x-wiki '''Spiro Rusha (1917-2009)''', ka qene nje shkrimtar dhe funksionar i shtetit shqiptar. Ka sherbyer si atashe tregtar ne ambasaden shqiptare ne Kine ne fundin e viteve '60. {{Biografi-cung}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Diplomatë shqiptarë]] m9g9fi3im9nmsq91guwyva3sp9kq7cw 0 252773 2939960 2931608 2026-04-10T14:06:57Z Shqiperia2000 65435 2939960 wikitext text/x-wiki {{Familje | colour = powderblue | emri = Shtëpia e Zogut | type = Familje mbretërore | crest = [[Skeda:CoA of the House of Zogu.svg|parapamje|234px|Stema e Shtëpisë së Zogut]] | rajoni = Krahina e Matit<br/>[[Mbretëria Shqiptare]] | origjina = Mati, Shqipëri<ref name="BritZog">{{cite web |title=Zog I |url=https://www.britannica.com/biography/Zog-I |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> | themelimi = {{Start date and age|1928|9|1}}<ref name="BritZog"/><ref name="Pact">{{cite web |title=Tiranë Pact |url=https://www.britannica.com/topic/Tirane-Pact |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> | founder = [[Mbreti Zogu I|Zogu I]]<ref name="BritZog"/> | dissolution = | famijetëtjera = [[Toptani]]<br/>[[Apponyi]] | final_ruler = [[Zog I]]<ref name="BritZog"/> | final_head = | titles = {{bulleted list|[[Mbret]] i Shqiptarëve|[[President]] i Shqipërisë|[[Kryeministër]] i Shqipërisë|Guvernator trashëgimtar i Matit}} | anëtarët = {{bulleted list|[[Mbreti Zogu]]|[[Mbretëresha Geraldinë]]|[[Leka Zogu I]]|[[Leka Zogu II]]}} | veçantitë = | traditat = | motto = | motto_lang = | motto_trans = | shënime = {{Collapsible list|Shënime|Shtëpia mbretërore që sundoi Shqipërinë nga viti 1928 deri më 1939.<ref name="BritZog"/><ref>{{cite web |title=Albania and its history |url=https://www.britannica.com/summary/Albania |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref>|Forma ''Zogolli'' u përdor përpara formës ''Zogu''.<ref name="BritZog"/></ref>}} | pronat = {{bulleted list|Kalaja e Burgajetit|Pallati Mbretëror në Tiranë|Mauzoleu i Familjes Mbretërore Shqiptare}} }} '''Familja Zogu''', e njohur në kohën e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] si '''Oxhaku i Zogollëve''', është një familje çifligare [[bej|bejlerësh]] që mundësoi [[Mbretëria Shqiptare 1928–1939|Mbretërinë Shqiptare]] me të vetmin mbret që e mbretëroi, [[Mbreti Zogu I|Zogun I]]. [[Skeda:Anëtarë të Familjes Zogu.jpg|parapamje|Anëtarë të Familjes Zogu]] == Llagëpi dhe gojëdhëna == Për [[Mustafa Kruja|Mustafa Krujën]], llagëpi Zogolli ka një karakteristikë kuptimtare, i përbërë prej fjalës ''zog'', thjesht shqip dhe -olli ([[Turqisht|turq.]] -oğlu, ''bijtë e'') që përdorej prej administratës osmane për sundimtarët. Në viset shqiptare ka vetëm një familje tjetër që bashkëndan të njëjtin tipar duke pasur në rrënjë një fjalë shqipe dhe mbrapashtesën turke: [[Gjinollët]] e [[Prishtina|Prishtinës]].<ref>{{Cite book|title=Si dolën në skenë Ahmet Zogu dhe Esad Toptani|last=Kruja|first=Mustafa|publisher=[[Shqiptarja.com]]|year=2014|location=Tiranë}}</ref> [[Salih Vuçitërni]], tek parashtron një gojëdhënë kosovare tek e përkohshmja françeskane "[[Hylli i Dritës]]", kumton se i pari i kësaj familjeje, Zogu vinte prej fshatit [[Zogaj (Tropojë)|Zogaj]] në Malësi të Kosovës, që shkoi në Selitë dhe më pas mënjanoi dy konaqet e Matit, Çelajt dhe Allamanët, dhe u bë oxhaku i krahinës.<ref>{{Cite book|url=http://bibliotekashkoder.com/digital/hylli_i_drites/vjeti_X_1934_09-10/|title=Nji gojdhanë mí shpin e Zogollit, Gjomarkaj, Derallës dhe Gjinollit|last=Vuçiterni|first=Salih|publisher=Hylli i Dritës v. X, nr. 9-10|year=1934|location=Shkodër|pages=442-444|access-date=15 tetor 2018|archive-date=6 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006013810/http://bibliotekashkoder.com/digital/hylli_i_drites/vjeti_X_1934_09-10/|url-status=dead}}</ref> == Historia == Në Ruznamedije të [[Sarajeva|Sarajeve]], në muajin maj të vitit 1041 PH / 1631 PK gjendet vërejtja:<blockquote>''Sulltani ka urdhëruar me ferman që i quajturi Zog (Hajini - tradhëtari?) që vitin e kaluar (1040/1630) u fut paturpësisht në pazarin e [[Shijaku|Shën Jakut]], që në krye të të pafeve nga Matja dhe krahinat përreth guxoi dhe sulmoi [[Kalaja e Durrësit|kështjellën]] sulltanore të [[Durrësi]]t, t'i jepet gjallë a vdekur shpatës së drejtësisë. Për këtë punë ai ka ngarkuar [[sanxhak]]bejt e [[Shkodra|Shkodrës]] dhe të [[Ohri]]t, bashkë me njerëzit e tyre.''</blockquote>Kjo vërteton se Zogollajt kanë qenë prijës të Matit. Ai Zog që përmendet në fermanin e [[Sulltani]]t e ndërmori sulmin e tij në fushë sepse kishte rënë në konflikt me qeveritarin e Krujës; po kështu kishte plaçkitur Shijakun dhe zënë ngusht Durrësin. Sanxhakbejtë e lartpërmendur pas ndjekjeve e kapin dhe e çojnë në Ohër, ku i pritet koka më 17 ''[[Xhumade Ula|xhemaziyl evel]]'' 1042 / 1632. I biri ose nipi i Zogut të përmendur kthehet në fenë [[islam]]e dhe më vonë qeveria qendrore e njeh atë si prijës të të pesë fiseve të Matit. Formalisht këto fise vareshin nga [[sanxhakbeu]] i [[Sanxhaku i Ohrit|Ohrit]], kurse administrimi i krahinës së Matit ushtrohej padyshim nga soji i Zogollëve dhe mbeti në dorën e tyre deri në vitin 1900.<ref name="Vlora56">{{cite book|title=Kontribute në historinë e sundimit turk në Shqipëri: një Skicë Historike v. I ([[Gjuha gjermane|gjerm]]. Beiträge zur Geschichte der Türkenherrschaft in Albanien: eine historische Skizze)|author=Vlora|first=Eqrem bej|author-link=Eqrem bej Vlora|last2=Von Godin|first2=Marie Amelie von Godin|publisher=Shtëpia Botuese "55"|year=2010|origyear=1956|isbn=978-99943-56-83-6|location=Tiranë|pages=214-215}}</ref> Dhe me vrasjen e Gazi Beut, Sulltani u detyrua me njoft Dinastinë Zogalliane sundimin e [[Rrethi i Matit|Matit]], qé i pari i saj ''Zogu i Madh'' dhe më pas ''Zogu i Vogël''. Të gjithë pashallarët dhe bejlerët e kësaj dinastie munden me e mbajt Matin jashtë sundimit Turk. Me 1621 kur në fushë të betejës u vra Abdullah Beg Zogu i dha të kuptojë Sulltanit njëherë e përgjithmonë se në Mat zien vetëm baruti. I biri i Abdullait, Ahmeti dhe më pas i biri i Ahmetit, Mahmuti jo vetëm që mbajtën Matin të lirë, por ndihmuan krahina të tjera me i shkëput copa-copa prej duarve [[Osmanllinjtë|t'osmanëve]]. Pas Mahmutit erdhi i biri [[Xhelal pashë Zogolli|Xhelal Pashë Zogu]], i cili në një betejë u plagos rëndë dhe u zu rob e u internua n'Anadoll. Vendin e Xhelalit e zuri i biri, [[Xhemal pashë Zogolli|Xhemal Pashë Zogu]]. Ky u bë qeveritari i Matit me zonjën e tij [[Nana Mbretneshë Sadije|Sadije Hanëmi]], që e quanin n'atë kohë "Luanesha e Matit". :"Dhe në fakt ka qenë një familje shumë e dëgjuar dhe shumë e respektuar ajo e [[Mbreti Zogu I|Zogut]]. Në shumë vilajete të [[Turqi]]së dhe në qarqet e Stambollit, bashkë me Pallatin e Sulltaneve, prej shumë shekujsh, nderoheshin cquarisht djemt e kësaj Familje, të cilët kishin ditur të fitojnë simpathinë dhe respektin me cilësitë e tyre të rralla, dhe kjo pasuri morale ishte, pothuaj, bërë një traditë familjare brez pas brezi."<ref>T. Dilo "''Mbreti i jonë në rininë e Tij''", botuar në Tiranë në vitin 1935</ref> Xhemal Pashe Zogu, qe i ati i Ahmet Zogut, me vone Mbreti i Shqiptareve, me emrin Zogu i Pare. Xhemal Pasha kishte nje kulture shume te gjere, politikan i ralle, administrator dhe luftetar. Mati dhe Dibra aty e kishin vendin e keshillimit te tyre. Xhemal Pashau kujdes shume per edukimin e te birit Ahmetit. Ai mori si mesues te gjuhes shqipe patriotet Efendi Ceken dhe Dervish Himen, kurse per turqishten Hafiz Muharrem Dibren. Ne kohen kur Xhemal Pasha ishte ne pergatitjen e planit per nji kryengritje te pergjithshme ne Shqipëri, dhe ne prag te levizjes se [[Xhonturqit|Xhonturqeve]], qe ishte njifare shprese per pamvaresine e Shqipnise, me 1908, vdiq ne moshen 41 vjecare. Kjo qe nje humbje e rende per Dinastine Zogalliane, per Matin, Mirditen dhe Shqipërine. Me vdekjen e Babait te Zogut timonin e Dinastise Zagu e mori nana e Ahmet Zogut me qe Ahmeti ishte vetem 13 vjec. Gazetari, shkrimtari dhe historiani i shquar Suedez Sven Auren ka shkruar ne librin mbi Shqipërine "Europeisk Orient" se: " Familja Zogu ishte shume e bezdiseshme per sulltanet e Turqise. Dhe nena e Zogut ishte shume e afte dhe ambicioze, ajo e shihte Shqipërine se shpejti te lire, dhe familja Zogu te ishte ne krye te betejes se ardheshme te fitores kunder sundueseve sikurse kishte qene shekuj me radhe. Ajo parashikonte djalin e saj Ahmetin si te vetmin pinjoll te kesaj familje qe me ne fund te vendoste fatin e Shqipërise se panvarur dhe sovrane. Sipas saj kishte lindur e po brumosej pasardhesi I Skenderbeut". Ahmet Zogu kishte nje zgjuarsi te madhe nga natyra. Ai ishte kureshtare, i matur, serioz i shkathet e mjështër i perdorimit te armeve. Ishte 13 vjecar e merrte pjese ne kuvendin e burrave. Ata qe e kane njoftur shkruajne se Ahmeti megjithese i vogel nuk permende kurre krahine por gjith shqiperine. Burrat neper gjyqe thirrnin Beun e Vogel (sikurse e quqnin). Ai jipte vendime qe edhe te moshuarit nuk gjenin zgjidhje. Nena e tij e ndritur, duke i pare dhuntite e djalit te saj nuk donte me e mbajt ne Mat, por donte me i dhene dituri me te medha per nje te ardhme per gjithe vendin per nje dite jo te larget. Megjithe pikellimin per djalin e vogel dhe me gjithe kundershtimeve e te pareve te Matit dhe te pleqenise ajo vendosi me e cu ate ne Stamboll ne lice e me vone me studiuar ne Akademine Ushtarake. Per zgjuarsi dhe pervetesimin e gjere te shkolles. Ai u gradua ne intervale te shkurteta. Prej vitit 1912, Ai jo vetem studionte, por ishte ne kontakt me perfaqesues shqiptare dhe informohej per gjendjen ne Atdhe. Ishte koha e levizjes per pamvarsine e Shqipërise dhe fitorja e [[Turqit|Xhonturqeve]], shpallja e Hyrietit, qe mund te quhet dhe nje sukses i shkelqyer i armeve te papushuara shqiptare.<ref>[http://www.albasoul.com/vjeter/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1170 Dinastia Zogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912083244/http://www.albasoul.com/vjeter/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1170 |date=12 shtator 2017 }}, nga [[Adil Bicaku]]</ref> == Mirënjohje == Për kontributin në shpëtimin e hebrenjve, familja e Mbretit Zog radhitet ndër familjet shqiptare të nderuara me titullin e lartë "Fisnikë mes kombesh" nga Yad Vashem sipas Norman H. Gershman.<ref>[[Shaban Sinani|Sinani Sh]]., ''[[Hebrenjtë në Shqipëri, prania dhe shpëtimi|Hebrenjtë në Shqipëri: Prania dhe shpëtimi]],'' Tiranë: Naimi, 2009, fq. 340. ISBN 978-99956-800-2-2</ref> == Referime == {{reflist|2}} [[Kategoria:Familja Zogu]] [[Kategoria:Familje mbretërore evropiane]] [[Kategoria:Fisnikëria osmane shqiptare]] [[Kategoria:Dinasti myslimane]] oe00gsn2zsgycjolxndhftzvcrdngs1 2939961 2939960 2026-04-10T14:07:21Z Shqiperia2000 65435 2939961 wikitext text/x-wiki {{Familje | colour = powderblue | emri = Shtëpia e Zogut | type = Familje mbretërore | crest = [[Skeda:CoA of the House of Zogu.svg|parapamje|234px|Stema e Shtëpisë së Zogut]] | rajoni = Krahina e Matit<br/>[[Mbretëria Shqiptare]] | origjina = Mati, Shqipëri<ref name="BritZog">{{cite web |title=Zog I |url=https://www.britannica.com/biography/Zog-I |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> | themelimi = {{Start date and age|1928|9|1}}<ref name="BritZog"/><ref name="Pact">{{cite web |title=Tiranë Pact |url=https://www.britannica.com/topic/Tirane-Pact |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> | founder = [[Mbreti Zogu I|Zogu I]]<ref name="BritZog"/> | dissolution = | famijetëtjera = [[Toptani]]<br/>[[Apponyi]] | final_ruler = [[Zog I]]<ref name="BritZog"/> | final_head = | titles = {{bulleted list|[[Mbret]] i Shqiptarëve|[[President]] i Shqipërisë|[[Kryeministër]] i Shqipërisë|Guvernator trashëgimtar i Matit}} | anëtarët = {{bulleted list|[[Mbreti Zogu I]]|[[Mbretëresha Geraldinë]]|[[Leka Zogu I]]|[[Leka Zogu II]]}} | veçantitë = | traditat = | motto = | motto_lang = | motto_trans = | shënime = {{Collapsible list|Shënime|Shtëpia mbretërore që sundoi Shqipërinë nga viti 1928 deri më 1939.<ref name="BritZog"/><ref>{{cite web |title=Albania and its history |url=https://www.britannica.com/summary/Albania |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref>|Forma ''Zogolli'' u përdor përpara formës ''Zogu''.<ref name="BritZog"/></ref>}} | pronat = {{bulleted list|Kalaja e Burgajetit|Pallati Mbretëror në Tiranë|Mauzoleu i Familjes Mbretërore Shqiptare}} }} '''Familja Zogu''', e njohur në kohën e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] si '''Oxhaku i Zogollëve''', është një familje çifligare [[bej|bejlerësh]] që mundësoi [[Mbretëria Shqiptare 1928–1939|Mbretërinë Shqiptare]] me të vetmin mbret që e mbretëroi, [[Mbreti Zogu I|Zogun I]]. [[Skeda:Anëtarë të Familjes Zogu.jpg|parapamje|Anëtarë të Familjes Zogu]] == Llagëpi dhe gojëdhëna == Për [[Mustafa Kruja|Mustafa Krujën]], llagëpi Zogolli ka një karakteristikë kuptimtare, i përbërë prej fjalës ''zog'', thjesht shqip dhe -olli ([[Turqisht|turq.]] -oğlu, ''bijtë e'') që përdorej prej administratës osmane për sundimtarët. Në viset shqiptare ka vetëm një familje tjetër që bashkëndan të njëjtin tipar duke pasur në rrënjë një fjalë shqipe dhe mbrapashtesën turke: [[Gjinollët]] e [[Prishtina|Prishtinës]].<ref>{{Cite book|title=Si dolën në skenë Ahmet Zogu dhe Esad Toptani|last=Kruja|first=Mustafa|publisher=[[Shqiptarja.com]]|year=2014|location=Tiranë}}</ref> [[Salih Vuçitërni]], tek parashtron një gojëdhënë kosovare tek e përkohshmja françeskane "[[Hylli i Dritës]]", kumton se i pari i kësaj familjeje, Zogu vinte prej fshatit [[Zogaj (Tropojë)|Zogaj]] në Malësi të Kosovës, që shkoi në Selitë dhe më pas mënjanoi dy konaqet e Matit, Çelajt dhe Allamanët, dhe u bë oxhaku i krahinës.<ref>{{Cite book|url=http://bibliotekashkoder.com/digital/hylli_i_drites/vjeti_X_1934_09-10/|title=Nji gojdhanë mí shpin e Zogollit, Gjomarkaj, Derallës dhe Gjinollit|last=Vuçiterni|first=Salih|publisher=Hylli i Dritës v. X, nr. 9-10|year=1934|location=Shkodër|pages=442-444|access-date=15 tetor 2018|archive-date=6 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006013810/http://bibliotekashkoder.com/digital/hylli_i_drites/vjeti_X_1934_09-10/|url-status=dead}}</ref> == Historia == Në Ruznamedije të [[Sarajeva|Sarajeve]], në muajin maj të vitit 1041 PH / 1631 PK gjendet vërejtja:<blockquote>''Sulltani ka urdhëruar me ferman që i quajturi Zog (Hajini - tradhëtari?) që vitin e kaluar (1040/1630) u fut paturpësisht në pazarin e [[Shijaku|Shën Jakut]], që në krye të të pafeve nga Matja dhe krahinat përreth guxoi dhe sulmoi [[Kalaja e Durrësit|kështjellën]] sulltanore të [[Durrësi]]t, t'i jepet gjallë a vdekur shpatës së drejtësisë. Për këtë punë ai ka ngarkuar [[sanxhak]]bejt e [[Shkodra|Shkodrës]] dhe të [[Ohri]]t, bashkë me njerëzit e tyre.''</blockquote>Kjo vërteton se Zogollajt kanë qenë prijës të Matit. Ai Zog që përmendet në fermanin e [[Sulltani]]t e ndërmori sulmin e tij në fushë sepse kishte rënë në konflikt me qeveritarin e Krujës; po kështu kishte plaçkitur Shijakun dhe zënë ngusht Durrësin. Sanxhakbejtë e lartpërmendur pas ndjekjeve e kapin dhe e çojnë në Ohër, ku i pritet koka më 17 ''[[Xhumade Ula|xhemaziyl evel]]'' 1042 / 1632. I biri ose nipi i Zogut të përmendur kthehet në fenë [[islam]]e dhe më vonë qeveria qendrore e njeh atë si prijës të të pesë fiseve të Matit. Formalisht këto fise vareshin nga [[sanxhakbeu]] i [[Sanxhaku i Ohrit|Ohrit]], kurse administrimi i krahinës së Matit ushtrohej padyshim nga soji i Zogollëve dhe mbeti në dorën e tyre deri në vitin 1900.<ref name="Vlora56">{{cite book|title=Kontribute në historinë e sundimit turk në Shqipëri: një Skicë Historike v. I ([[Gjuha gjermane|gjerm]]. Beiträge zur Geschichte der Türkenherrschaft in Albanien: eine historische Skizze)|author=Vlora|first=Eqrem bej|author-link=Eqrem bej Vlora|last2=Von Godin|first2=Marie Amelie von Godin|publisher=Shtëpia Botuese "55"|year=2010|origyear=1956|isbn=978-99943-56-83-6|location=Tiranë|pages=214-215}}</ref> Dhe me vrasjen e Gazi Beut, Sulltani u detyrua me njoft Dinastinë Zogalliane sundimin e [[Rrethi i Matit|Matit]], qé i pari i saj ''Zogu i Madh'' dhe më pas ''Zogu i Vogël''. Të gjithë pashallarët dhe bejlerët e kësaj dinastie munden me e mbajt Matin jashtë sundimit Turk. Me 1621 kur në fushë të betejës u vra Abdullah Beg Zogu i dha të kuptojë Sulltanit njëherë e përgjithmonë se në Mat zien vetëm baruti. I biri i Abdullait, Ahmeti dhe më pas i biri i Ahmetit, Mahmuti jo vetëm që mbajtën Matin të lirë, por ndihmuan krahina të tjera me i shkëput copa-copa prej duarve [[Osmanllinjtë|t'osmanëve]]. Pas Mahmutit erdhi i biri [[Xhelal pashë Zogolli|Xhelal Pashë Zogu]], i cili në një betejë u plagos rëndë dhe u zu rob e u internua n'Anadoll. Vendin e Xhelalit e zuri i biri, [[Xhemal pashë Zogolli|Xhemal Pashë Zogu]]. Ky u bë qeveritari i Matit me zonjën e tij [[Nana Mbretneshë Sadije|Sadije Hanëmi]], që e quanin n'atë kohë "Luanesha e Matit". :"Dhe në fakt ka qenë një familje shumë e dëgjuar dhe shumë e respektuar ajo e [[Mbreti Zogu I|Zogut]]. Në shumë vilajete të [[Turqi]]së dhe në qarqet e Stambollit, bashkë me Pallatin e Sulltaneve, prej shumë shekujsh, nderoheshin cquarisht djemt e kësaj Familje, të cilët kishin ditur të fitojnë simpathinë dhe respektin me cilësitë e tyre të rralla, dhe kjo pasuri morale ishte, pothuaj, bërë një traditë familjare brez pas brezi."<ref>T. Dilo "''Mbreti i jonë në rininë e Tij''", botuar në Tiranë në vitin 1935</ref> Xhemal Pashe Zogu, qe i ati i Ahmet Zogut, me vone Mbreti i Shqiptareve, me emrin Zogu i Pare. Xhemal Pasha kishte nje kulture shume te gjere, politikan i ralle, administrator dhe luftetar. Mati dhe Dibra aty e kishin vendin e keshillimit te tyre. Xhemal Pashau kujdes shume per edukimin e te birit Ahmetit. Ai mori si mesues te gjuhes shqipe patriotet Efendi Ceken dhe Dervish Himen, kurse per turqishten Hafiz Muharrem Dibren. Ne kohen kur Xhemal Pasha ishte ne pergatitjen e planit per nji kryengritje te pergjithshme ne Shqipëri, dhe ne prag te levizjes se [[Xhonturqit|Xhonturqeve]], qe ishte njifare shprese per pamvaresine e Shqipnise, me 1908, vdiq ne moshen 41 vjecare. Kjo qe nje humbje e rende per Dinastine Zogalliane, per Matin, Mirditen dhe Shqipërine. Me vdekjen e Babait te Zogut timonin e Dinastise Zagu e mori nana e Ahmet Zogut me qe Ahmeti ishte vetem 13 vjec. Gazetari, shkrimtari dhe historiani i shquar Suedez Sven Auren ka shkruar ne librin mbi Shqipërine "Europeisk Orient" se: " Familja Zogu ishte shume e bezdiseshme per sulltanet e Turqise. Dhe nena e Zogut ishte shume e afte dhe ambicioze, ajo e shihte Shqipërine se shpejti te lire, dhe familja Zogu te ishte ne krye te betejes se ardheshme te fitores kunder sundueseve sikurse kishte qene shekuj me radhe. Ajo parashikonte djalin e saj Ahmetin si te vetmin pinjoll te kesaj familje qe me ne fund te vendoste fatin e Shqipërise se panvarur dhe sovrane. Sipas saj kishte lindur e po brumosej pasardhesi I Skenderbeut". Ahmet Zogu kishte nje zgjuarsi te madhe nga natyra. Ai ishte kureshtare, i matur, serioz i shkathet e mjështër i perdorimit te armeve. Ishte 13 vjecar e merrte pjese ne kuvendin e burrave. Ata qe e kane njoftur shkruajne se Ahmeti megjithese i vogel nuk permende kurre krahine por gjith shqiperine. Burrat neper gjyqe thirrnin Beun e Vogel (sikurse e quqnin). Ai jipte vendime qe edhe te moshuarit nuk gjenin zgjidhje. Nena e tij e ndritur, duke i pare dhuntite e djalit te saj nuk donte me e mbajt ne Mat, por donte me i dhene dituri me te medha per nje te ardhme per gjithe vendin per nje dite jo te larget. Megjithe pikellimin per djalin e vogel dhe me gjithe kundershtimeve e te pareve te Matit dhe te pleqenise ajo vendosi me e cu ate ne Stamboll ne lice e me vone me studiuar ne Akademine Ushtarake. Per zgjuarsi dhe pervetesimin e gjere te shkolles. Ai u gradua ne intervale te shkurteta. Prej vitit 1912, Ai jo vetem studionte, por ishte ne kontakt me perfaqesues shqiptare dhe informohej per gjendjen ne Atdhe. Ishte koha e levizjes per pamvarsine e Shqipërise dhe fitorja e [[Turqit|Xhonturqeve]], shpallja e Hyrietit, qe mund te quhet dhe nje sukses i shkelqyer i armeve te papushuara shqiptare.<ref>[http://www.albasoul.com/vjeter/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1170 Dinastia Zogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912083244/http://www.albasoul.com/vjeter/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1170 |date=12 shtator 2017 }}, nga [[Adil Bicaku]]</ref> == Mirënjohje == Për kontributin në shpëtimin e hebrenjve, familja e Mbretit Zog radhitet ndër familjet shqiptare të nderuara me titullin e lartë "Fisnikë mes kombesh" nga Yad Vashem sipas Norman H. Gershman.<ref>[[Shaban Sinani|Sinani Sh]]., ''[[Hebrenjtë në Shqipëri, prania dhe shpëtimi|Hebrenjtë në Shqipëri: Prania dhe shpëtimi]],'' Tiranë: Naimi, 2009, fq. 340. ISBN 978-99956-800-2-2</ref> == Referime == {{reflist|2}} [[Kategoria:Familja Zogu]] [[Kategoria:Familje mbretërore evropiane]] [[Kategoria:Fisnikëria osmane shqiptare]] [[Kategoria:Dinasti myslimane]] k0pe7518opu5au2e1jga19zxlwrv1pf 0 256332 2940035 2920079 2026-04-11T00:58:43Z Stephan1000000 114987 108 2940035 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | name = Detektivi Konan | image = Detective Conan logo.svg | caption = | ja_kanji = 名探偵コナン | ja_romaji = Meitantei Konan | genre = {{ubl|[[Mystery fiction|Mister]]<ref name="VizOfficial"/>|[[Thriller (zhanër)|Thriller]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/case-closed|title=Official Website for Case Closed|publisher=[[Viz Media]]|language=en|access-date=27 tetor 2017|archive-date=2 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702040707/http://www.viz.com/case-closed|url-status=live}}</ref>}}<!-- Genres should be based on what reliable sources list them as and not on personal interpretations. Limit of the three most relevant genres in accordance with [[MOS:A&M]]. --> }} {{Infobox animanga/Print |type = manga |author = [[Gosho Aoyama]] |publisher = [[Shogakukan]] |demographic = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]'' |imprint = Shōnen Sunday Comics |magazine = [[Weekly Shōnen Sunday]] |first = 5 janar 1994 |last = |volumes = 108 |volume_list = Lista e vëllimeve të Detektivi Konan }} {{Infobox animanga/Video |type = tv series |director = {{ubl|[[Kenji Kodama]] (1–118)|[[Yasuichiro Yamamoto]] (119–161, 163–218, 220–332, 667–677, 680–present)|Masato Satō (162, 219, 333–504)|Kōjin Ochi (505–666, 678–679)|Nobuharu Kamanaka (975–present)}} |producer = {{ubl|'''Yomiuri TV''':|Michihiko Suwa (1–332)|Shuichi Kitada (453–666)|Isato Yonekura (667–1008)|Takeshi Shioguchi (1009–present)|'''TMS''':|Kazuhiko Yagiuchi (1–33)|Masahito Yoshioka (1–332)|Hiroaki Kobayashi (333–529)|Tetsu Kojima (505–520)|Takeshi Yamakawa (602–695)|Kiyoaki Terashima (750–1032)|Masataka Todo (1033–present)}} |writer = Jun'ichi Ii'oka (story editor) |music = [[Katsuo Ōno]] |studio = [[TMS Entertainment]] |licensee = TMS Entertainment Co., Ltd. (të drejtat e shpërndarjes në mbarë botën) |network = [[Nippon Television Network System|NNS]] ([[Yomiuri Telecasting Corporation|ytv]]) |first = 8 janar 1996 |last = |episodes = 1,196<!-- This parameter should only be incremented when new episodes air or when a [[Wikipedia:Identifying reliable sources|reliable source]] can confirm a specific number of episodes. --> |episode_list = Lista e epizodave të Detektivi Konan (sezonet 31–tani) }} {{Infobox animanga/Other |title = Related media |content = * [[Lista e filmave të Detektivi Konan|Lista e filmave të ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e OVA-ve të Detektivi Konan|Lista e OVA-ve të ''Detektivi Konan'']] * [[Diskografia e Detektivi Konan|Diskografia e ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e episodeve të dramës live action të Detektivi Konan|Drama live action ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e video lojërave të Detektivi Konan|Lista e video lojërave të ''Detektivi Konan'']] }} {{Infobox animanga/Other |title = Spin-off manga |content = * ''[[Detective Conan: The Culprit Hanzawa|The Culprit Hanzawa]]'' * ''[[Detective Conan: Zero's Tea Time|Zero's Tea Time]]'' * ''[[Detective Conan: Police Academy Arc|Police Academy Arc]]'' }} {{Infobox animanga/Footer}} {{Nihongo|'''''Detektivi Konan'''''|名探偵コナン|Meitantei Konan}} është një seri [[manga]] japoneze detektivësh e shkruar dhe ilustruar nga [[Gosho Aoyama]]. Kjo është botuar në [[Weekly Shōnen Sunday]] të [[Shogakukan]] më 19 janar 1994, dhe është përmbledhur në 95 vëllime ''[[Tankōbon|tankōbon]]'' që nga 18 tetor 2018. Për shkak të arsyeve ligjore lidhur me emrin ''Detektivi Konan'', publikimet në anglisht nga Funimation dhe Viz u riemëruan në ''Case Closed'' ("Çështja e Mbyllur").<ref name="FAQ">{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040327142351/http://caseclosed.com/|archivedate=27 mars 2004|url=http://www.caseclosed.com/|accessdate=3 tetor 2010|publisher=[[Funimation]]|language=en|title=''Case Closed'' FAQ}}</ref> Historia bëhet fjalë për një dedektiv amator i cili u shndërrua në një fëmijë duke hetuar një organizatë misterioze, dhe zgjidh një numër të madh çështjes duke impersonuar babain e mikut të tij, së bashku dhe karakterë të tjerë. Manga u adaptua në formë [[anime]] nga [[Yomiuri Telecasting Corporation]] dhe [[TMS Entertainment]]. Animeja rezultoi në [[Lista e filmave të Detektivi Konan|filma të animuar]], [[Lista e OVA-ve të Detektivi Konan|video origjinale të animuara]], [[Lista e video lojërave të Detektivi Konan|video lojra]], [[Diskografia e Detektivi Konan|publikime audio disqesh]] dhe epizodave live action. [[Funimation]] liçensoi serinë anime për transmetime në Amerikën e Veriut në vitin 2003, nën emrin ''Case Closed'' me personazhe me emra [[Amerikanizimi|amerikanë]]. Animeja, u shfaq në [[Adult Swim]] por u ndërpre për shkak të shikueshmërisë të ulët. Në mars të vitit 2013, Funimation filloi të trasnmetonte episodet e tyre të liçensuara të serialit; [[Crunchyroll]] i transmetoi në vitin 2014. Funimation gjithashtu lokalizoi gjashtë filmat e parë, ndërsa [[Discotek Media]] lokalizoi kryqëzimin me [[Lupin|Lupin III]] dhe të [[Lupin III vs Detektivi Konan: Filmi|filmit në vazhdim]]. Ndërkohë, manga u lokalizua nga [[Viz Media]], të cilat përdoren titullin dhe emrat e personazheve të Funimation. [[Shogakukan Asia]] bëri versionin e tyre të lokalizuar në gjuhën angleze të mangës duke përdorur titullin orighinal dhe emrat japonez. Vëllimet ''[[Tankōbon|tankōbon]]'' të mangës kanë shitur mbi 200 milionë kopje në mbarë botën, duke e bërë atë [[Lista e mangave më të shitura|të katërtën seri manga më të shitur]]. Në vitin 2001, manga fitoi çmimin e 46-të të [[Shogakukan Manga Award]] në kategorinë shōnen. Përshtatja në anime ka qenë e pritur mirë nga publiku dhe u rendit në top njëzet të sondazheve të ''[[Animage]]'' gjatë viteve 1996 dhe 2001. Në renditjet e televizionit anime japonez, episodet e ''Detektivit Conan'' renditeshin në top gjashtë çdo javë. Të dyja manga dhe anime kanë pasur përgjigje pozitive nga kritikët për komplotet dhe çështjet. == Komploti == [[Shinichi Kudo]] është një dedekiv në gjimnaz që ndonjëherë punon me policinë për të zgjidhur çështje. Gjatë një hetimi, ai sulmohet nga pjesëtarët e një sindikate krimi njohur si [[Organizata e Zezë]]. Ata e detyrojnë atë që të gëlltisë një helm eksperimental, por në vend që ta vrasi, helmi e shndërron atë në një fëmijë.<ref name="Ch 1 P44">{{Cite book|title=Case Closed|last=Aoyama|first=Gosho|date=7 shtator 2004|publisher=[[Viz Media]]|language=en|isbn=1-59116-327-7|volume=1|page=44|chapter=File 2}}</ref> Duke adoptuar emrin Konan Edogawa dhe mbajtur identitetin e tij të vërtetë, Kudo fillon të jetojë me shoqen e tij të fëmijërise [[Ran Mouri]] dhe babain e saj [[Kogoro Mouri]], i cili është një dedektiv privat. Në të gjithë serinë, ai qëndron me Kogoron gjatë çështjeve të tij, por kur ai është në gjendje për të zgjidhur një, ai përdor një gjilperë me ilaç gjumi për të vënë Kogoron në gjumë, dhe impersonon zërin e tij duke ndryshuar zërin.<ref name="Ch 1 P56">{{Cite book|title=Case Closed|last=Aoyama|first=Gosho|date=7 shtator 2004|publisher=[[Viz Media]]|language=en|isbn=1-59116-327-7|volume=1|pages=56–57|chapter=File 2}}</ref> Ai gjithasht fillon të shkojë në shkollë fillore, ku ai bën miq me një grup të shokëve të klasës të cilët formojnë klubin e tyre të dedektivëve të rinj (Djemtë dedetktiv). Ndërkohë që Kudo vazhdon të bëjë më shumë kërkime për organizatën e zezë, ai, në mënyrë të vazhdueshme, bashkëvepron me një shumëllojshmëri personazhesh, duke përfshirë edhe mikun e tij, [[Hiroshi Agasa|profesor Agasa]], shoqen e Ran [[Sonoko Suzuki|Sonoko]], një dedektiv adoleshent [[Heiji Hattori]], policë të ndryshëm nga zona të ndryshme, dhe [[Kaito Kuroba|Kaito Kid]]. Kudo më vonë ndeshet me [[Ai Haibara]], një studente e re, e cila i tregon që ishte ajo që e krijoi helmin që e zvogëloi atë. Edhe ajo gjithashtu e kishte pirë helmin, por ajo nuk është më pjesë Organizatës të Zezë.<ref name="Ch 178">{{cite book|last=Aoyama|first=Gosho|date=17 janar 1998|publisher=[[Shogakukan]]|isbn=4-09-125048-3|volume= 18|language=ja|chapter=File 8. コードネーム・シェリー|title=名探偵 コナン|trans-title=''Detective Conan''|trans-chapter=File 8. Code Name Sherry}}</ref> Ajo bëhet pjesë e dedektivëve të rinj. Gjatë takimit me Organizatën e Zezë, Konan ndihmon FBI-në të fusë në organizatën e zezë agjenten e CIA-s, [[Hidemi Hondo|Kir]], si një spiune.<ref name="Ch 604">{{cite book|last=Aoyama|first=Gosho|date=18 korrik 2007|publisher=[[Shogakukan]]|isbn=978-4-09-121155-2|volume= 58|language=ja|chapter=File 7. 姉弟|title=名探偵 コナン|trans-title=''Detective Conan''|trans-chapter=File 7. Older Sister and Younger Brother}}</ref> == Publikimi == ''Detektivi Konan'' është krijuar në vitin 1994, gjatë rritjes së zhanerit mister nëpër [[manga]] si rrjedhojë e botimit të serisë ''[[The Kindaichi Case Files]]''; kapitulli i parë u shfaq në [[Weekly Shōnen Sunday| të dielën javore Shonen]] të [[Shogakukan]] më 19 janar.<ref name="Casebook">{{cite book|title=The Case Closed Casebook: An Essential Guide|url=https://archive.org/details/caseclosedcasebo0000furu|last1=Furukawa|first1=Takuya|last2=Gene|first2=Tim|date=25 mars 2008|publisher=DH Publishing|language=en|isbn=1-932897-30-5}}</ref><ref name="DC premier">{{cite journal|title=1st issue of Case Closed|publisher=[[Shogakukan]]|volume=1994|magazine=[[Weekly Shōnen Sunday]]|language=en|number=5}}</ref><ref>{{cite web|url=http://websunday.net/conan/|title=''Detective Conan'' Official manga website|publisher=[[Shogakukan]]|accessdate=11 qershor 2009|language=ja|archive-url=https://www.webcitation.org/5z8FP2jMX?url=http://websunday.net/conan/#|archive-date=2 qershor 2011|df=mdy-all}}</ref> Aoyama citon historitë e [[Arsène Lupin]], [[Sherlock Holmes]] dhe filmat samurai nga [[Akira Kurosawa]] si ndikim në punën e tij.<ref>{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5hUjrZvgS?url=http://www.viz.com/products/products.php?&series_id=49&section=profiles|archivedate=13 qershor 2009|url=http://www.viz.com/products/products.php?&series_id=49&section=profiles|title=''Case Closed''- Profiles|publisher=[[Viz Media]]|accessdate=12 qershor 2009|language=en}}</ref> Kur shkruan skriptin e çdo kapitulli, ai siguron që dialogu të jetë i thjeshtë dhe e shpenzon mesatarisht katër orë për çdo çështje të re dhe dymbëdhjetë për ato më të komplikuara.<ref name="Interview">{{cite web|url=http://sankei.jp.msn.com/entertainments/game/071002/gam0710021516000-n1.htm|title=｢名探偵コナン、最終回の構想できている｣|date=2 tetor 2010|publisher=[[Sankei Shimbun]]|language=ja|trans-title=''Detective Conan''{{'}}s ending made|access-date=28 dhjetor 2018|archive-date=12 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080212092405/http://sankei.jp.msn.com/entertainments/game/071002/gam0710021516000-n1.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-10-02/case-closed-interview-post|title=Sankei Shimbun interview translated|date=2 tetor 2010|work=[[Anime News Network]]|accessdate=3 dhjetor 2010|language=en}}</ref> Çdo çështje përfshin disa kapituj (përveç disa çështjeve më të thjeshta që kanë vetëm një), dhe në fund zgjidhet nëpërmjet karakterëve që shpjegojnë detajet e zgjidhjeve të tyre në terma të thjeshtë;<ref name="MangaDesign">{{cite book|title=Manga Design|last1=Amano|first1=Masanao|last2=Wiedemann|first2=Julius|date=shtator 2004|publisher=[[Taschen]]|language=en|isbn=978-3-8228-2591-4|volume= 1}}</ref> një bazë të dhënash e përbërë prej të gjitha çështjeve nga manga u publikua në vitin 2007.<ref>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410044010/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-29/database-opens-for-every-detective-conan%27s-case-closed|archivedate=10 prill 2009|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-29/database-opens-for-every-detective-conan%27s-case-closed|title=Database Opens for Every ''Detective Conan''{{'}}s Case Closed|date=29 maj 2007|work=[[Anime News Network]]|accessdate=5 maj 2009|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://websunday.net/conandb/top.html|title=''Detective Conan'' database|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=28 nëntor 2010}}</ref> ''Detektivi Konan'' u bë [[Lista e serive manga sipas numrit të vëllimit|seria e 24-të më e gjatë]] duke pasur mbi 1000 kapituj të publikuar në Japoni. Kapitujt individual janë grupuar në vëllime [[Tankōbon|tankōbon]] nga Shogakukan; vëllimi i parë u publikua më 18 qershor, 1994.<ref name="Vol 1">{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqfa?url=http://skygarden.shogakukan.co.jp/skygarden/owa/solc_tid?tid=1572|archivedate=3 janar 2011|url=http://skygarden.shogakukan.co.jp/skygarden/owa/solc_tid?tid=1572|title=''Detective Conan'' Vol. 1|publisher=[[Shogakukan]]|accessdate=11 qershor 2009|language=ja}}</ref> Ndihmësit e Gosho Aoyama kanë shkruar edhe një seri [[Antologjia|antologji]] të Detektivi Konan të cilat janë lëshuar jo të organizuara.<ref name="Short 1">{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqfp?url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_4091425313|archivedate=3 janar 2011|url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_4091425313|title=''Detective Conan'' Special Edition 1|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=4 qershor 2010}}</ref><ref name="Short 38">{{cite web|url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_9784091414601|title=''Detective Conan'' Special Edition 38|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=20 gusht 2010}}</ref> [[Viz Media]] shpalli blerjen e serisë për Amerikën e Veriut në 1 qershor, 2004.<ref name="Viz announce">{{Cito web|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2004-06-02/viz-announces-new-manga-for-q3|title=Viz announces new manga for Q3|date=2 qershor 2004|accessdate=28 nëntor 2010|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> Duke vijuar lokalizimin e Funimation, Viz publikoi serinë ''Detektivi Konan'' dhe mori emrat e karakterëve të tyre për të mbajtur konsistencën mes dy mediumeve.<ref name="Viz rename">{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2004-06-28/case-closed-manga-names-to-change|title=Case Closed Manga Names to Change|date=28 qershor 2004|accessdate=28 nëntor 2010|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> Viz Media publikoi vëllimin e parë në shtator të vitit 2004 dhe filloi publikimin e botimeve digjitale në vitin 2013.<ref name="Viz 1">{{Cite web|url=http://www.viz.com/manga/print/case-closed-volume-1/2210|title=''Case Closed'' Vol. 1|date=2 qershor 2004|accessdate=1 nëntor 2013|website=[[Anime News Network]]|publisher=[[Viz Media]]|language=en}}</ref><ref name="Digital Viz 1">{{Cite web|url=http://www.viz.com/manga/digital/case-closed-volume-1/1660|title=Digital ''Case Closed'' Vol. 1|date=28 qershor 2004|accessdate=1 nëntor 2013|website=[[Anime News Network]]|publisher=[[Viz Media]]|language=en}}</ref> [[Victor Gollancz Ltd|Gollancz]] liçensoi dhe shpërndau 15 vëllime të Viz Media në Mbretërinë e Bashkuar përpara ndërprerjes së publikimit të manga. (Viz Media i ka ripublikuar).<ref>[https://www.amazon.co.uk/Case-Closed-15-v-MANGA/dp/0575080809/ Case Closed Volume 15 (MANGA)]</ref> Në vitin 2014 [[Shogakukan Asia]] filloi vetë lokalizimin në anglisht të serisë për Singapor dhe për të tjera shtete të Azisë Juglindore si ''Detektivi Konan''.<ref name="Singapore manga">{{Cite web|url=http://shogakukan.asia/category/books/manga-comics/page/4/|title=Shogakukan Asia Manga releases|accessdate=3 qershor 2015|publisher=[[Shogakukan Asia]]|language=en|archive-date=15 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615005733/http://shogakukan.asia/category/books/manga-comics/page/4/|url-status=dead}}</ref> Manga gjithashtu u lokalizua në rajone të tjera si Kinë, Francë, Gjermani dhe Indonezi.<ref>{{Cite web|url=http://www.cccbs.net/show.aspx?id=6c2e339f-1a74-4caf-8834-317fd25f1336|title=Shogakukan Asia Manga releases|accessdate=10 dhjetor 2010|publisher=Changchun Publishing House|language=zh|trans-title=''Detective Conan'' Vol 1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723040120/http://www.cccbs.net/show.aspx?id=6c2e339f-1a74-4caf-8834-317fd25f1336|archivedate=23 korrik 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.manganet.de/index.php/cat/c339_detektiv_conan.html?view=reihenintro|title=''Detective Conan''|accessdate=28 nëntor 2010|publisher=[[Egmont Manga & Anime]]|language=de|trans-title=''Detective Conan'' Vol 1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110322050016/http://www.manganet.de/index.php/cat/c339_detektiv_conan.html?view=reihenintro|archivedate=22 mars 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.elexmedia.co.id/buku/detail/9789792776010|title=''Detektif Conan'' 57|accessdate=9 dhjetor 2010|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|language=id|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqh0?url=http://www.elexmedia.co.id/buku/detail/9789792776010|archivedate=3 janar 2011}}</ref> (Lokalizimit në Skandinavi u ndërprenë një nga një, me Finlandën duke e qenë e fundit në vitin 2013, kur botuesi mbylli gjithë sektorin e mangave).<ref>[https://oiva.vaarakirjastot.fi/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=465449] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805062428/https://oiva.vaarakirjastot.fi/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=465449|date=5 gusht 2017}} Vaara-kirjastot(hyrja në katalogun e bibliotekës për vëllimin e fundit finlandez)</ref><ref>[https://biblioteket.stockholm.se/titel/648148] "Fatkeqësisht, shitjet për Detektivi Konan në Suedi kanë qenë të ulta vitet e fundit, duke e bërë Conan Vol 63 vëllimin e fundit që do të botohet në suedisht."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060807062801/http://www.hvidovrebib.dk/Default.aspx?ID=399] Wayback machine capture from Hovedbiblioteket, archived 2006</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110105224428/http://www.univers.no/tegneserier/manga/mesterdetektiv-conan] Wayback machine capture from Egmont Univers, archived 2011</ref> Një seri manga spin-off ilustruar nga Takahiro Arai, me mbikëqyrjen e Aoyama, e quajtur [[Detective Conan: Zero's Tea Time|''Detective Conan: Zero's Tea Time'']] (名探偵コナン ゼロの日常 ''Meitantei Konan Zero No Nichijō''), ka filluar në çështjen e #24 të Weekly Shōnen Sunday më 9 maj 2018. Historia bëhet fjalë rreth agjentit Toru Amuro.<ref>{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-04-10/detective-conan-gets-spinoff-manga-centering-on-toru-amuro/.130125|last=Baker|first=Bayleigh|title=Detective Conan Gets Spinoff Manga Centering on Tōru Amuro|date=10 prill 2018|accessdate=18 nëntor 2018|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Manga]] [[Kategoria:Anime]] fayvygbxjgfj7hacpj3g7lma2qmi5fw 2940036 2940035 2026-04-11T00:59:12Z Stephan1000000 114987 1197 2940036 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | name = Detektivi Konan | image = Detective Conan logo.svg | caption = | ja_kanji = 名探偵コナン | ja_romaji = Meitantei Konan | genre = {{ubl|[[Mystery fiction|Mister]]<ref name="VizOfficial"/>|[[Thriller (zhanër)|Thriller]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/case-closed|title=Official Website for Case Closed|publisher=[[Viz Media]]|language=en|access-date=27 tetor 2017|archive-date=2 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702040707/http://www.viz.com/case-closed|url-status=live}}</ref>}}<!-- Genres should be based on what reliable sources list them as and not on personal interpretations. Limit of the three most relevant genres in accordance with [[MOS:A&M]]. --> }} {{Infobox animanga/Print |type = manga |author = [[Gosho Aoyama]] |publisher = [[Shogakukan]] |demographic = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]'' |imprint = Shōnen Sunday Comics |magazine = [[Weekly Shōnen Sunday]] |first = 5 janar 1994 |last = |volumes = 108 |volume_list = Lista e vëllimeve të Detektivi Konan }} {{Infobox animanga/Video |type = tv series |director = {{ubl|[[Kenji Kodama]] (1–118)|[[Yasuichiro Yamamoto]] (119–161, 163–218, 220–332, 667–677, 680–present)|Masato Satō (162, 219, 333–504)|Kōjin Ochi (505–666, 678–679)|Nobuharu Kamanaka (975–present)}} |producer = {{ubl|'''Yomiuri TV''':|Michihiko Suwa (1–332)|Shuichi Kitada (453–666)|Isato Yonekura (667–1008)|Takeshi Shioguchi (1009–present)|'''TMS''':|Kazuhiko Yagiuchi (1–33)|Masahito Yoshioka (1–332)|Hiroaki Kobayashi (333–529)|Tetsu Kojima (505–520)|Takeshi Yamakawa (602–695)|Kiyoaki Terashima (750–1032)|Masataka Todo (1033–present)}} |writer = Jun'ichi Ii'oka (story editor) |music = [[Katsuo Ōno]] |studio = [[TMS Entertainment]] |licensee = TMS Entertainment Co., Ltd. (të drejtat e shpërndarjes në mbarë botën) |network = [[Nippon Television Network System|NNS]] ([[Yomiuri Telecasting Corporation|ytv]]) |first = 8 janar 1996 |last = |episodes = 1,197<!-- This parameter should only be incremented when new episodes air or when a [[Wikipedia:Identifying reliable sources|reliable source]] can confirm a specific number of episodes. --> |episode_list = Lista e epizodave të Detektivi Konan (sezonet 31–tani) }} {{Infobox animanga/Other |title = Related media |content = * [[Lista e filmave të Detektivi Konan|Lista e filmave të ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e OVA-ve të Detektivi Konan|Lista e OVA-ve të ''Detektivi Konan'']] * [[Diskografia e Detektivi Konan|Diskografia e ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e episodeve të dramës live action të Detektivi Konan|Drama live action ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e video lojërave të Detektivi Konan|Lista e video lojërave të ''Detektivi Konan'']] }} {{Infobox animanga/Other |title = Spin-off manga |content = * ''[[Detective Conan: The Culprit Hanzawa|The Culprit Hanzawa]]'' * ''[[Detective Conan: Zero's Tea Time|Zero's Tea Time]]'' * ''[[Detective Conan: Police Academy Arc|Police Academy Arc]]'' }} {{Infobox animanga/Footer}} {{Nihongo|'''''Detektivi Konan'''''|名探偵コナン|Meitantei Konan}} është një seri [[manga]] japoneze detektivësh e shkruar dhe ilustruar nga [[Gosho Aoyama]]. Kjo është botuar në [[Weekly Shōnen Sunday]] të [[Shogakukan]] më 19 janar 1994, dhe është përmbledhur në 95 vëllime ''[[Tankōbon|tankōbon]]'' që nga 18 tetor 2018. Për shkak të arsyeve ligjore lidhur me emrin ''Detektivi Konan'', publikimet në anglisht nga Funimation dhe Viz u riemëruan në ''Case Closed'' ("Çështja e Mbyllur").<ref name="FAQ">{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040327142351/http://caseclosed.com/|archivedate=27 mars 2004|url=http://www.caseclosed.com/|accessdate=3 tetor 2010|publisher=[[Funimation]]|language=en|title=''Case Closed'' FAQ}}</ref> Historia bëhet fjalë për një dedektiv amator i cili u shndërrua në një fëmijë duke hetuar një organizatë misterioze, dhe zgjidh një numër të madh çështjes duke impersonuar babain e mikut të tij, së bashku dhe karakterë të tjerë. Manga u adaptua në formë [[anime]] nga [[Yomiuri Telecasting Corporation]] dhe [[TMS Entertainment]]. Animeja rezultoi në [[Lista e filmave të Detektivi Konan|filma të animuar]], [[Lista e OVA-ve të Detektivi Konan|video origjinale të animuara]], [[Lista e video lojërave të Detektivi Konan|video lojra]], [[Diskografia e Detektivi Konan|publikime audio disqesh]] dhe epizodave live action. [[Funimation]] liçensoi serinë anime për transmetime në Amerikën e Veriut në vitin 2003, nën emrin ''Case Closed'' me personazhe me emra [[Amerikanizimi|amerikanë]]. Animeja, u shfaq në [[Adult Swim]] por u ndërpre për shkak të shikueshmërisë të ulët. Në mars të vitit 2013, Funimation filloi të trasnmetonte episodet e tyre të liçensuara të serialit; [[Crunchyroll]] i transmetoi në vitin 2014. Funimation gjithashtu lokalizoi gjashtë filmat e parë, ndërsa [[Discotek Media]] lokalizoi kryqëzimin me [[Lupin|Lupin III]] dhe të [[Lupin III vs Detektivi Konan: Filmi|filmit në vazhdim]]. Ndërkohë, manga u lokalizua nga [[Viz Media]], të cilat përdoren titullin dhe emrat e personazheve të Funimation. [[Shogakukan Asia]] bëri versionin e tyre të lokalizuar në gjuhën angleze të mangës duke përdorur titullin orighinal dhe emrat japonez. Vëllimet ''[[Tankōbon|tankōbon]]'' të mangës kanë shitur mbi 200 milionë kopje në mbarë botën, duke e bërë atë [[Lista e mangave më të shitura|të katërtën seri manga më të shitur]]. Në vitin 2001, manga fitoi çmimin e 46-të të [[Shogakukan Manga Award]] në kategorinë shōnen. Përshtatja në anime ka qenë e pritur mirë nga publiku dhe u rendit në top njëzet të sondazheve të ''[[Animage]]'' gjatë viteve 1996 dhe 2001. Në renditjet e televizionit anime japonez, episodet e ''Detektivit Conan'' renditeshin në top gjashtë çdo javë. Të dyja manga dhe anime kanë pasur përgjigje pozitive nga kritikët për komplotet dhe çështjet. == Komploti == [[Shinichi Kudo]] është një dedekiv në gjimnaz që ndonjëherë punon me policinë për të zgjidhur çështje. Gjatë një hetimi, ai sulmohet nga pjesëtarët e një sindikate krimi njohur si [[Organizata e Zezë]]. Ata e detyrojnë atë që të gëlltisë një helm eksperimental, por në vend që ta vrasi, helmi e shndërron atë në një fëmijë.<ref name="Ch 1 P44">{{Cite book|title=Case Closed|last=Aoyama|first=Gosho|date=7 shtator 2004|publisher=[[Viz Media]]|language=en|isbn=1-59116-327-7|volume=1|page=44|chapter=File 2}}</ref> Duke adoptuar emrin Konan Edogawa dhe mbajtur identitetin e tij të vërtetë, Kudo fillon të jetojë me shoqen e tij të fëmijërise [[Ran Mouri]] dhe babain e saj [[Kogoro Mouri]], i cili është një dedektiv privat. Në të gjithë serinë, ai qëndron me Kogoron gjatë çështjeve të tij, por kur ai është në gjendje për të zgjidhur një, ai përdor një gjilperë me ilaç gjumi për të vënë Kogoron në gjumë, dhe impersonon zërin e tij duke ndryshuar zërin.<ref name="Ch 1 P56">{{Cite book|title=Case Closed|last=Aoyama|first=Gosho|date=7 shtator 2004|publisher=[[Viz Media]]|language=en|isbn=1-59116-327-7|volume=1|pages=56–57|chapter=File 2}}</ref> Ai gjithasht fillon të shkojë në shkollë fillore, ku ai bën miq me një grup të shokëve të klasës të cilët formojnë klubin e tyre të dedektivëve të rinj (Djemtë dedetktiv). Ndërkohë që Kudo vazhdon të bëjë më shumë kërkime për organizatën e zezë, ai, në mënyrë të vazhdueshme, bashkëvepron me një shumëllojshmëri personazhesh, duke përfshirë edhe mikun e tij, [[Hiroshi Agasa|profesor Agasa]], shoqen e Ran [[Sonoko Suzuki|Sonoko]], një dedektiv adoleshent [[Heiji Hattori]], policë të ndryshëm nga zona të ndryshme, dhe [[Kaito Kuroba|Kaito Kid]]. Kudo më vonë ndeshet me [[Ai Haibara]], një studente e re, e cila i tregon që ishte ajo që e krijoi helmin që e zvogëloi atë. Edhe ajo gjithashtu e kishte pirë helmin, por ajo nuk është më pjesë Organizatës të Zezë.<ref name="Ch 178">{{cite book|last=Aoyama|first=Gosho|date=17 janar 1998|publisher=[[Shogakukan]]|isbn=4-09-125048-3|volume= 18|language=ja|chapter=File 8. コードネーム・シェリー|title=名探偵 コナン|trans-title=''Detective Conan''|trans-chapter=File 8. Code Name Sherry}}</ref> Ajo bëhet pjesë e dedektivëve të rinj. Gjatë takimit me Organizatën e Zezë, Konan ndihmon FBI-në të fusë në organizatën e zezë agjenten e CIA-s, [[Hidemi Hondo|Kir]], si një spiune.<ref name="Ch 604">{{cite book|last=Aoyama|first=Gosho|date=18 korrik 2007|publisher=[[Shogakukan]]|isbn=978-4-09-121155-2|volume= 58|language=ja|chapter=File 7. 姉弟|title=名探偵 コナン|trans-title=''Detective Conan''|trans-chapter=File 7. Older Sister and Younger Brother}}</ref> == Publikimi == ''Detektivi Konan'' është krijuar në vitin 1994, gjatë rritjes së zhanerit mister nëpër [[manga]] si rrjedhojë e botimit të serisë ''[[The Kindaichi Case Files]]''; kapitulli i parë u shfaq në [[Weekly Shōnen Sunday| të dielën javore Shonen]] të [[Shogakukan]] më 19 janar.<ref name="Casebook">{{cite book|title=The Case Closed Casebook: An Essential Guide|url=https://archive.org/details/caseclosedcasebo0000furu|last1=Furukawa|first1=Takuya|last2=Gene|first2=Tim|date=25 mars 2008|publisher=DH Publishing|language=en|isbn=1-932897-30-5}}</ref><ref name="DC premier">{{cite journal|title=1st issue of Case Closed|publisher=[[Shogakukan]]|volume=1994|magazine=[[Weekly Shōnen Sunday]]|language=en|number=5}}</ref><ref>{{cite web|url=http://websunday.net/conan/|title=''Detective Conan'' Official manga website|publisher=[[Shogakukan]]|accessdate=11 qershor 2009|language=ja|archive-url=https://www.webcitation.org/5z8FP2jMX?url=http://websunday.net/conan/#|archive-date=2 qershor 2011|df=mdy-all}}</ref> Aoyama citon historitë e [[Arsène Lupin]], [[Sherlock Holmes]] dhe filmat samurai nga [[Akira Kurosawa]] si ndikim në punën e tij.<ref>{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5hUjrZvgS?url=http://www.viz.com/products/products.php?&series_id=49&section=profiles|archivedate=13 qershor 2009|url=http://www.viz.com/products/products.php?&series_id=49&section=profiles|title=''Case Closed''- Profiles|publisher=[[Viz Media]]|accessdate=12 qershor 2009|language=en}}</ref> Kur shkruan skriptin e çdo kapitulli, ai siguron që dialogu të jetë i thjeshtë dhe e shpenzon mesatarisht katër orë për çdo çështje të re dhe dymbëdhjetë për ato më të komplikuara.<ref name="Interview">{{cite web|url=http://sankei.jp.msn.com/entertainments/game/071002/gam0710021516000-n1.htm|title=｢名探偵コナン、最終回の構想できている｣|date=2 tetor 2010|publisher=[[Sankei Shimbun]]|language=ja|trans-title=''Detective Conan''{{'}}s ending made|access-date=28 dhjetor 2018|archive-date=12 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080212092405/http://sankei.jp.msn.com/entertainments/game/071002/gam0710021516000-n1.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-10-02/case-closed-interview-post|title=Sankei Shimbun interview translated|date=2 tetor 2010|work=[[Anime News Network]]|accessdate=3 dhjetor 2010|language=en}}</ref> Çdo çështje përfshin disa kapituj (përveç disa çështjeve më të thjeshta që kanë vetëm një), dhe në fund zgjidhet nëpërmjet karakterëve që shpjegojnë detajet e zgjidhjeve të tyre në terma të thjeshtë;<ref name="MangaDesign">{{cite book|title=Manga Design|last1=Amano|first1=Masanao|last2=Wiedemann|first2=Julius|date=shtator 2004|publisher=[[Taschen]]|language=en|isbn=978-3-8228-2591-4|volume= 1}}</ref> një bazë të dhënash e përbërë prej të gjitha çështjeve nga manga u publikua në vitin 2007.<ref>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410044010/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-29/database-opens-for-every-detective-conan%27s-case-closed|archivedate=10 prill 2009|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-29/database-opens-for-every-detective-conan%27s-case-closed|title=Database Opens for Every ''Detective Conan''{{'}}s Case Closed|date=29 maj 2007|work=[[Anime News Network]]|accessdate=5 maj 2009|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://websunday.net/conandb/top.html|title=''Detective Conan'' database|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=28 nëntor 2010}}</ref> ''Detektivi Konan'' u bë [[Lista e serive manga sipas numrit të vëllimit|seria e 24-të më e gjatë]] duke pasur mbi 1000 kapituj të publikuar në Japoni. Kapitujt individual janë grupuar në vëllime [[Tankōbon|tankōbon]] nga Shogakukan; vëllimi i parë u publikua më 18 qershor, 1994.<ref name="Vol 1">{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqfa?url=http://skygarden.shogakukan.co.jp/skygarden/owa/solc_tid?tid=1572|archivedate=3 janar 2011|url=http://skygarden.shogakukan.co.jp/skygarden/owa/solc_tid?tid=1572|title=''Detective Conan'' Vol. 1|publisher=[[Shogakukan]]|accessdate=11 qershor 2009|language=ja}}</ref> Ndihmësit e Gosho Aoyama kanë shkruar edhe një seri [[Antologjia|antologji]] të Detektivi Konan të cilat janë lëshuar jo të organizuara.<ref name="Short 1">{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqfp?url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_4091425313|archivedate=3 janar 2011|url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_4091425313|title=''Detective Conan'' Special Edition 1|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=4 qershor 2010}}</ref><ref name="Short 38">{{cite web|url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_9784091414601|title=''Detective Conan'' Special Edition 38|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=20 gusht 2010}}</ref> [[Viz Media]] shpalli blerjen e serisë për Amerikën e Veriut në 1 qershor, 2004.<ref name="Viz announce">{{Cito web|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2004-06-02/viz-announces-new-manga-for-q3|title=Viz announces new manga for Q3|date=2 qershor 2004|accessdate=28 nëntor 2010|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> Duke vijuar lokalizimin e Funimation, Viz publikoi serinë ''Detektivi Konan'' dhe mori emrat e karakterëve të tyre për të mbajtur konsistencën mes dy mediumeve.<ref name="Viz rename">{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2004-06-28/case-closed-manga-names-to-change|title=Case Closed Manga Names to Change|date=28 qershor 2004|accessdate=28 nëntor 2010|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> Viz Media publikoi vëllimin e parë në shtator të vitit 2004 dhe filloi publikimin e botimeve digjitale në vitin 2013.<ref name="Viz 1">{{Cite web|url=http://www.viz.com/manga/print/case-closed-volume-1/2210|title=''Case Closed'' Vol. 1|date=2 qershor 2004|accessdate=1 nëntor 2013|website=[[Anime News Network]]|publisher=[[Viz Media]]|language=en}}</ref><ref name="Digital Viz 1">{{Cite web|url=http://www.viz.com/manga/digital/case-closed-volume-1/1660|title=Digital ''Case Closed'' Vol. 1|date=28 qershor 2004|accessdate=1 nëntor 2013|website=[[Anime News Network]]|publisher=[[Viz Media]]|language=en}}</ref> [[Victor Gollancz Ltd|Gollancz]] liçensoi dhe shpërndau 15 vëllime të Viz Media në Mbretërinë e Bashkuar përpara ndërprerjes së publikimit të manga. (Viz Media i ka ripublikuar).<ref>[https://www.amazon.co.uk/Case-Closed-15-v-MANGA/dp/0575080809/ Case Closed Volume 15 (MANGA)]</ref> Në vitin 2014 [[Shogakukan Asia]] filloi vetë lokalizimin në anglisht të serisë për Singapor dhe për të tjera shtete të Azisë Juglindore si ''Detektivi Konan''.<ref name="Singapore manga">{{Cite web|url=http://shogakukan.asia/category/books/manga-comics/page/4/|title=Shogakukan Asia Manga releases|accessdate=3 qershor 2015|publisher=[[Shogakukan Asia]]|language=en|archive-date=15 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615005733/http://shogakukan.asia/category/books/manga-comics/page/4/|url-status=dead}}</ref> Manga gjithashtu u lokalizua në rajone të tjera si Kinë, Francë, Gjermani dhe Indonezi.<ref>{{Cite web|url=http://www.cccbs.net/show.aspx?id=6c2e339f-1a74-4caf-8834-317fd25f1336|title=Shogakukan Asia Manga releases|accessdate=10 dhjetor 2010|publisher=Changchun Publishing House|language=zh|trans-title=''Detective Conan'' Vol 1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723040120/http://www.cccbs.net/show.aspx?id=6c2e339f-1a74-4caf-8834-317fd25f1336|archivedate=23 korrik 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.manganet.de/index.php/cat/c339_detektiv_conan.html?view=reihenintro|title=''Detective Conan''|accessdate=28 nëntor 2010|publisher=[[Egmont Manga & Anime]]|language=de|trans-title=''Detective Conan'' Vol 1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110322050016/http://www.manganet.de/index.php/cat/c339_detektiv_conan.html?view=reihenintro|archivedate=22 mars 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.elexmedia.co.id/buku/detail/9789792776010|title=''Detektif Conan'' 57|accessdate=9 dhjetor 2010|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|language=id|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqh0?url=http://www.elexmedia.co.id/buku/detail/9789792776010|archivedate=3 janar 2011}}</ref> (Lokalizimit në Skandinavi u ndërprenë një nga një, me Finlandën duke e qenë e fundit në vitin 2013, kur botuesi mbylli gjithë sektorin e mangave).<ref>[https://oiva.vaarakirjastot.fi/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=465449] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805062428/https://oiva.vaarakirjastot.fi/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=465449|date=5 gusht 2017}} Vaara-kirjastot(hyrja në katalogun e bibliotekës për vëllimin e fundit finlandez)</ref><ref>[https://biblioteket.stockholm.se/titel/648148] "Fatkeqësisht, shitjet për Detektivi Konan në Suedi kanë qenë të ulta vitet e fundit, duke e bërë Conan Vol 63 vëllimin e fundit që do të botohet në suedisht."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060807062801/http://www.hvidovrebib.dk/Default.aspx?ID=399] Wayback machine capture from Hovedbiblioteket, archived 2006</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110105224428/http://www.univers.no/tegneserier/manga/mesterdetektiv-conan] Wayback machine capture from Egmont Univers, archived 2011</ref> Një seri manga spin-off ilustruar nga Takahiro Arai, me mbikëqyrjen e Aoyama, e quajtur [[Detective Conan: Zero's Tea Time|''Detective Conan: Zero's Tea Time'']] (名探偵コナン ゼロの日常 ''Meitantei Konan Zero No Nichijō''), ka filluar në çështjen e #24 të Weekly Shōnen Sunday më 9 maj 2018. Historia bëhet fjalë rreth agjentit Toru Amuro.<ref>{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-04-10/detective-conan-gets-spinoff-manga-centering-on-toru-amuro/.130125|last=Baker|first=Bayleigh|title=Detective Conan Gets Spinoff Manga Centering on Tōru Amuro|date=10 prill 2018|accessdate=18 nëntor 2018|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Manga]] [[Kategoria:Anime]] hukbul3oqafh6743klw4guw0n7fbt38 0 261024 2940123 2902938 2026-04-11T10:58:33Z Makenzis 95633 2940123 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = FK Žalgiris | fullname = Futbolo klubas Žalgiris | nickname = ''žalgiriečiai'' | image = Vmfdzalgiris2.jpg | founded = {{Start date and age|1947}} | ground = Stadiumi LFF, [[Vilnius]] | capacity = 5,400 | chairman = {{Flagicon|LTU}} Mindaugas Kasperūnas | manager = {{flagicon|LTU}} [[Nerijus Mačiulis (1983)|Nerijus Mačiulis]] (2026 – )<ref>[https://fkzalgiris.lt/permainos-zalgirio-trenerio-poste/ Permainos „Žalgirio“ trenerio poste]</ref> | league = [[TOPLYGA]] (D1) | season = 2025 | position = A lyga (D1), Vendi i 3-t | pattern_la1 = | pattern_b1 = _rioave1819h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _nikeblack | pattern_so1 = _nikeblack | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _rioave1819h | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 008800 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = 008800 | shorts2 = 008800 | socks2 = 008800| }} [[File:Gdansk autokar Zalgiris Vilnius.jpg|thumb|FK Žalgiris]] [[File:LFF2 by Augustas Didzgalvis.jpg|thumb|250px|right|FK Žalgiris namų stadionas]] [[File:Fans of Zalgiris Vilnius.JPG|300px|thumb|Pietų IV]] '''Futbolo klubas Žalgiris''', ''FK Žalgiris'' është klub futbollistik nga [[Vilnius]], [[Lituania|Lituani]] që është krijuar në qershor të vitit 1947 (FK Dinamo Vilnius). Stadiumi i [[Stadiumi LFF|stadiumi LFF]]. == Sukseset == '''A lyga (D1):''' : '''Vendi i 1-t (11)''': 1991, 1992, 1999, 2013, 2014, 2015, 2016, 2020, 2021, 2022, 2024 : '''Vendi i 2-t (13)''': 1993, 1994, 1995, 1997, 1998, 1999 (r), 2000, 2011, 2012, 2017, 2018, 2019, 2023 : '''Vendi i 3-t (4)''': 1990, 1996, 2001, 2010 '''[[Kupa e futbollit e Lituania|Kupa e Lituania]]:''' : Fitues '''14 Herë''': 1991, 1993, 1994, 1997, 2003 (r), 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 (p. i r.), 2018, 2021, 2022 : Finaliste '''6 Herë''': 1990, 1992, 1995, 2000, 2001, 2017 '''[[Superkupa e Lituania]]:''' : Finaliste '''8 Herë''': 2003, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2020, 2023 : Finaliste '''1 Herë''': 2019 == Sezoni (2009–...) == === VMFD Žalgiris (2009–2014) === {|class="wikitable" ! Sezoni ! Div. ! Līga ! Vendi ! web |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2009''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2010|2010]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#deb678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2011|2011]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2012|2012]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2013|2013]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2014|2014]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |} === FK Žalgiris (2015–) === {|class="wikitable" ! Sezoni ! Div. ! Līga ! Vendi ! web |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2015|2015]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2016|2016]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2017|2017]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2018|2018]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2019|2019]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2020|2020]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>https://www.rsssf.org/tablesl/lito2025.html#alyga{{Lidhje e vdekur}}</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>https://www.rsssf.org/tablesl/lito2026.html#alyga{{Lidhje e vdekur}}</ref> |- |} ==Lojtarët== Përditësuar më 2026-02-20. {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=VEN|pos=GK|name=[[Carlos Olses]]}} {{Fs player|no=12|nat=LTU|name=[[Vincentas Šarkauskas]]|pos=GK}} {{Fs player|no=95|nat=LTU|name=Dominykas Čekavičius|pos=GK}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 5|nat=ROM|name=[[Grigore Turda]]|pos=DF}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=DF|name=[[Klaudijus Upstas]]}} {{Fs player|no=15|nat=CRO|pos=DF|name=[[Petar Bosančić]]}} {{Fs player|no=19|nat=SWE|pos=DF|name=[[Mohamed Youla]]}} {{Fs player|no=23|nat=GEO|name=[[Saba Mamatsashvili]]|pos=DF}} {{Fs player|no=25|nat=LTU|name=[[Vytis Pavilonis]]|pos=DF}} {{Fs player|no=26|nat=FRA|pos=DF|name=[[Younn Zahary]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 6|nat=CRO|pos=MF|name=[[Marko Capan]]}} {{Fs player|no= 7|nat=SRB|pos=MF|name=[[Nemanja Mihajlović]]}} {{Fs player|no=17|nat=LTU|pos=MF|name=[[Giedrius Matulevičius]]}} {{fs player|no=18|nat=LTU|pos=MF|name=[[Deividas Šešplaukis]]}} {{Fs player|no=22|pos=MF|nat=LTU|name=[[Ovidijus Verbickas]]}} {{Fs player|no=29|pos=MF|nat=LTU|name=[[Kajus Bička]]}} {{Fs player|no=33|nat=LTU|pos=MF|name=[[Nedas Klimavičius]]}} {{Fs player|no=77|pos=MF|nat=BLR|name=[[Jurij Kendyš]]}} {{Fs player|no=88|pos=MF|nat=LTU|name=Dariuš Stankevičius}} {{Fs player|no=99|nat=LTU|pos=MF|name=[[Gustas Jarusevičius]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 8|nat=ROM|pos=FW|name=[[Liviu Antal]]}} {{Fs player|no=11|nat=SRB|pos=FW|name=[[Nikola Petković]]}} {{Fs player|no=44|nat=LTU|pos=FW|name=[[Patrik Matyžonok]]}} {{Fs player|no=70|pos=FW|nat=FRA|name=[[Bryan Teixeira]]}} {{Fs end}} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.fkzalgiris.lt ''fkzalgiris.lt''] * [https://toplyga.lt/komanda/zalgiris ''toplyga.lt'' FK Žalgiris] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-zalgiris-vilnius/15837/ Globalsportsarchive] {{LTUfutsez}} [[Kategoria:Klube futbolli në Lituania|Žalgiris]] 1uttt5p3xr7dnp64w4h410x9xm8doza 0 262126 2939999 2759157 2026-04-10T16:18:39Z Redaktor GLAM 167682 Higher resolution version of image 2939999 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Tanush Thopia (166345618).jpg|220px|thumb|Tanush Topia]] '''Tanush Topia''' ({{lang-la|Tanusas Thopius}}, v. 1467) ishte një fisnik shqiptar dhe një nga bashkëpunëtorët më të ngushtë të [[Gjergj Kastrioti Skënderbeu]]. Tanush Topia ishte me prejardhje nga [[Familja Topia]] e cila u konvertua prej Krishterimit Ortodoks në Katolicizëm.<ref name="Prifti1993">{{cite book|author=Kristaq Prifti|title=The Truth on Kosova|url=http://books.google.com/books?id=YBq5AAAAIAAJ|accessdate=5 janar 2014|year=1993|publisher=Encyclopaedia Publishing House|page=52|quote= Together with them, there was a religious personage like Tanush Topia from a family which passed easily from Orthodoxy to Catholicism and, then, the dubious experience of Patarinism.}}</ref> Në vitin 1444, së bashku me xhaxhain e tij [[Andrea Topia]], ai mori pjesë në themelimin e Lidhjes së Lezhës, aleanca ushtarake të udhëhequr nga Skënderbeu.<ref>Noli, Fan Stylian, George Castroiti Scanderbeg (1405–1468), International Universities Press, 1947{{quote|"p.36: Andrea Thopia of Scuria between Tirana and Durazzo with his nephew, Tanush Thopia"}}</ref>Ai ishte një komandant i këmbësorisë së [[Lidhja e Lezhës|Lidhjes së Lezhës]], dhe garnizoni i tij u bë i famshëm për rezistencën e tyre gjatë [[Rrethimi i dytë i Krujës|Rrethimit të dytë të Krujës]]. Pas këtij rrethimi ai nuk është përmendur më në burimet historike, dhe disa mendojnë se ai mund të jetë vrarë në fund të kësaj beteje ose vdiq shpejt pas mbarimit të saj. Ai ishte një komandant i aftë dhe besnikëria e tij ndaj Skënderbeut ishte e palëkundur dhe kjo ishte arsyeja pse ai ishte emëruar në atë pozitë delikate.<ref>Noli, Fan Stylian, George Castroiti Scanderbeg (1405–1468), International Universities Press, 1947</ref> == Referime == {{reflist}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Topia, Tanush | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Albanian nobleman | DATE OF BIRTH = | PLACE OF BIRTH = | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = [[Krujë]] }} {{DEFAULTSORT:Topia, Tanush}} [[Kategoria:Familja Topiaj]] 3phtw3acs7t1zmvqb73viu17weqilwt 0 264944 2939978 2356564 2026-04-10T14:36:10Z Shqiperia2000 65435 Faqja u zëvendësua me ' * {{Commonscat|Siena}}' 2939978 wikitext text/x-wiki * {{Commonscat|Siena}} 43z1mijw3d2ugovosasow3bjd4j9smg 2939979 2939978 2026-04-10T14:38:03Z Shqiperia2000 65435 2939979 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Siena | official_name = Comune di Siena | native_name = Siena | settlement_type = [[Komunë]] | image_flag = Flag of Siena.svg | image_shield = Siena-Stemma.png | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|19|06|N|11|19|53|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Sienës|Siena]] (SI) | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Nicoletta Fabio]] | elevation_m = 322 | area_total_km2 = 118.646 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione residente al 31.12.2024 per età |url=https://www.comune.siena.it/sites/default/files/2025-01/Popolazione%20residente%20al%2031.12.2024%20per%20et%C3%A0.pdf |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 53332 | population_demonym = sienezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 53100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0577 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = Shën Ansani | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 1 dhjetor | website = {{URL|www.comune.siena.it}} }} '''Siena''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Sienës|provincës së Sienës]]. Qyteti është një nga qendrat historike, artistike dhe universitare më të rëndësishme të Italisë qendrore dhe njihet veçanërisht për qendrën e vet mesjetare dhe për [[Palio di Siena|Palion e Sienës]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Siena |url=https://www.britannica.com/place/Siena-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unesco">{{cite web |title=Historic Centre of Siena |url=https://whc.unesco.org/en/list/717/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Siena ndodhet në pjesën jugore të Toskanës qendrore, mbi një sistem kodrash që i japin qytetit profilin e tij karakteristik urban dhe panoramik. Territori komunal ka një sipërfaqe prej 118,646 km².<ref name="population" /> == Historia == Siena u zhvillua në Mesjetë si komunë e lirë dhe si qendër e rëndësishme politike, tregtare dhe artistike. Për shumë shekuj ajo ishte kryeqyteti i [[Republika e Sienës|Republikës së Sienës]], para se të kalonte nën sundimin e Firences në shekullin XVI.<ref name="britannica" /><ref name="unesco" /> Qyteti ka ruajtur në mënyrë të jashtëzakonshme pamjen e vet gotike, të formuar kryesisht midis shekujve XII dhe XV.<ref name="unesco" /> == Demografia == Siena kishte 53.332 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet qendra kryesore administrative e provincës me të njëjtin emër dhe ruan një profil të fortë universitar, kulturor dhe turistik.<ref name="britannica" /><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Ekonomia e Sienës mbështetet kryesisht në shërbimet, turizmin, arsimin e lartë dhe veprimtaritë financiare.<ref name="britannica" /> Qyteti lidhet historikisht edhe me [[Banca Monte dei Paschi di Siena]], e themeluar në vitin 1472 dhe e konsideruar banka më e vjetër ende aktive në botë.<ref name="mps">{{cite web |title=History |url=https://www.gruppomps.it/en/about-us/history.html |publisher=Banca Monte dei Paschi di Siena |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Sienës është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 1995.<ref name="unesco" /> Ndër hapësirat dhe monumentet më të njohura të qytetit janë [[Piazza del Campo]], [[Palazzo Pubblico]], [[Torre del Mangia]], [[Katedralja e Sienës]] dhe kompleksi monumental i [[Santa Maria della Scala]].<ref name="campo">{{cite web |title=Piazza del Campo |url=https://visitsienaofficial.it/87-piazza-del-campo/ |publisher=Visit Siena Official |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="palazzo">{{cite web |title=Palazzo pubblico di Siena |url=https://www.visitsiena.it/60-palazzo-pubblico-di-siena/ |publisher=Visit Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="torre">{{cite web |title=La Torre del Mangia |url=https://visitsienaofficial.it/53-la-torre-del-mangia/ |publisher=Visit Siena Official |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="duomo">{{cite web |title=Visita |url=https://operaduomo.siena.it/visita/ |publisher=Opera della Metropolitana di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sms">{{cite web |title=Santa Maria della Scala – Museo, Arte e Storia a Siena |url=https://www.santamariadellascala.com/ |publisher=Santa Maria della Scala |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Siena është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. [[Universiteti i Sienës]] është një nga universitetet më të vjetra të vendit dhe pati zgjerimin e vet të parë të madh në vitin 1321.<ref name="unisi" /> Prania e universitetit i jep qytetit një profil të fortë në arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe jetën studentore.<ref name="unisi" /> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane''.<ref name="at">{{cite web |title=Lines and timetables at Siena |url=https://www.at-bus.it/en/travel/lines-and-timetables/siena |publisher=Autolinee Toscane |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Sienës ka 6 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Siena |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/siena.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti nuk ka aeroport të vetin dhe lidhet kryesisht me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref name="howto">{{cite web |title=How to get to Siena |url=https://www.terredisiena.it/en/how-to-get-to-siena/ |publisher=Terre di Siena |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Sienës. Komuna menaxhon dhe kontrollon impiantet sportive të qytetit dhe organizimin e veprimtarive sportive.<ref name="sportcomune">{{cite web |title=Servizio Sport e Gestione Impianti Sportivi |url=https://www.comune.siena.it/amministrazione/unita-organizzativa/servizio-sport-e-gestione-impianti-sportivi |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i futbollit i qytetit është ''Siena F.C.'', i cili luan në ''Stadio Artemio Franchi''.<ref name="sienafc">{{cite web |title=Contatti |url=https://www.sienafootball.com/contact |publisher=Siena F.C. |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="franchi">{{cite web |title=Regolamento Stadio |url=https://www.sienafootball.com/regolamento-stadio |publisher=Siena F.C. |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe një traditë të rëndësishme në basketboll, e lidhur veçanërisht me ''Mens Sana'', një nga shoqëritë sportive historike të Sienës.<ref name="menssana">{{cite web |title=Mens Sana 1871 |url=https://www.menssana1871.org/ |publisher=Mens Sana 1871 |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="basket">{{cite web |title=Mens Sana Basketball Siena |url=https://menssanabasketballsiena.it/ |publisher=Mens Sana Basketball Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Ansani dhe festa e tij kremtohet më 1 dhjetor.<ref name="ansano">{{cite web |title=“Segui la festa”, al via il Natale a Siena |url=https://www.comune.siena.it/novita/segui-la-festa-al-il-natale-siena |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Tradita më e njohur qytetare është ''Palio di Siena'', gara me kuaj që zhvillohet dy herë në vit, më 2 korrik dhe më 16 gusht, në [[Piazza del Campo]].<ref name="paliohome">{{cite web |title=Il Palio di Siena |url=https://palio.comune.siena.it/ |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="paliostoria">{{cite web |title=La Storia |url=https://palio.comune.siena.it/node/77 |publisher=Il Palio di Siena - Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Sienës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Siena}} * [https://www.comune.siena.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Sienës] * [https://www.unisi.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Sienës] * [https://palio.comune.siena.it/ Faqja zyrtare e Palios së Sienës] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në provincën Siena]] qzpzn36lp3hxd17a7eg2h9wwvn2d6ob 2939980 2939979 2026-04-10T14:40:15Z Shqiperia2000 65435 2939980 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Siena | official_name = Comune di Siena | native_name = Siena | settlement_type = [[Komunë]] | image_flag = Flag of Siena.svg | image_shield = Siena-Stemma.png | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|19|06|N|11|19|53|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Sienës|Siena]] (SI) | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Nicoletta Fabio]] | elevation_m = 322 | area_total_km2 = 118.646 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione residente al 31.12.2024 per età |url=https://www.comune.siena.it/sites/default/files/2025-01/Popolazione%20residente%20al%2031.12.2024%20per%20et%C3%A0.pdf |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 53332 | population_demonym = sienezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 53100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0577 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = Shën Ansani | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 1 dhjetor | website = {{URL|www.comune.siena.it}} }} '''Siena''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Sienës|provincës së Sienës]]. Qyteti është një nga qendrat historike, artistike dhe universitare më të rëndësishme të Italisë qendrore dhe njihet veçanërisht për qendrën e vet mesjetare dhe për [[Palio di Siena|Palion e Sienës]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Siena |url=https://www.britannica.com/place/Siena-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unesco">{{cite web |title=Historic Centre of Siena |url=https://whc.unesco.org/en/list/717/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Siena ndodhet në pjesën jugore të Toskanës qendrore, mbi një sistem kodrash që i japin qytetit profilin e tij karakteristik urban dhe panoramik. Territori komunal ka një sipërfaqe prej 118,646 km².<ref name="population" /> == Historia == Siena u zhvillua në Mesjetë si komunë e lirë dhe si qendër e rëndësishme politike, tregtare dhe artistike. Për shumë shekuj ajo ishte kryeqyteti i [[Republika e Sienës|Republikës së Sienës]], para se të kalonte nën sundimin e [[Firencia|Firences]] në shekullin XVI.<ref name="britannica" /><ref name="unesco" /> Qyteti ka ruajtur në mënyrë të jashtëzakonshme pamjen e vet gotike, të formuar kryesisht midis shekujve XII dhe XV.<ref name="unesco" /> == Demografia == Siena kishte 53.332 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet qendra kryesore administrative e provincës me të njëjtin emër dhe ruan një profil të fortë universitar, kulturor dhe turistik.<ref name="britannica" /><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Ekonomia e Sienës mbështetet kryesisht në shërbimet, turizmin, arsimin e lartë dhe veprimtaritë financiare.<ref name="britannica" /> Qyteti lidhet historikisht edhe me [[Banca Monte dei Paschi di Siena]], e themeluar në vitin 1472 dhe e konsideruar banka më e vjetër ende aktive në botë.<ref name="mps">{{cite web |title=History |url=https://www.gruppomps.it/en/about-us/history.html |publisher=Banca Monte dei Paschi di Siena |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Sienës është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 1995.<ref name="unesco" /> Ndër hapësirat dhe monumentet më të njohura të qytetit janë [[Piazza del Campo]], [[Palazzo Pubblico]], [[Torre del Mangia]], [[Katedralja e Sienës]] dhe kompleksi monumental i [[Santa Maria della Scala]].<ref name="campo">{{cite web |title=Piazza del Campo |url=https://visitsienaofficial.it/87-piazza-del-campo/ |publisher=Visit Siena Official |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="palazzo">{{cite web |title=Palazzo pubblico di Siena |url=https://www.visitsiena.it/60-palazzo-pubblico-di-siena/ |publisher=Visit Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="torre">{{cite web |title=La Torre del Mangia |url=https://visitsienaofficial.it/53-la-torre-del-mangia/ |publisher=Visit Siena Official |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="duomo">{{cite web |title=Visita |url=https://operaduomo.siena.it/visita/ |publisher=Opera della Metropolitana di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sms">{{cite web |title=Santa Maria della Scala – Museo, Arte e Storia a Siena |url=https://www.santamariadellascala.com/ |publisher=Santa Maria della Scala |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Siena është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. [[Universiteti i Sienës]] është një nga universitetet më të vjetra të vendit dhe pati zgjerimin e vet të parë të madh në vitin 1321.<ref name="unisi" /> Prania e universitetit i jep qytetit një profil të fortë në arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe jetën studentore.<ref name="unisi" /> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane''.<ref name="at">{{cite web |title=Lines and timetables at Siena |url=https://www.at-bus.it/en/travel/lines-and-timetables/siena |publisher=Autolinee Toscane |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Sienës ka 6 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Siena |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/siena.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti nuk ka aeroport të vetin dhe lidhet kryesisht me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref name="howto">{{cite web |title=How to get to Siena |url=https://www.terredisiena.it/en/how-to-get-to-siena/ |publisher=Terre di Siena |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Sienës. Komuna menaxhon dhe kontrollon impiantet sportive të qytetit dhe organizimin e veprimtarive sportive.<ref name="sportcomune">{{cite web |title=Servizio Sport e Gestione Impianti Sportivi |url=https://www.comune.siena.it/amministrazione/unita-organizzativa/servizio-sport-e-gestione-impianti-sportivi |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i futbollit i qytetit është ''Siena F.C.'', i cili luan në ''Stadio Artemio Franchi''.<ref name="sienafc">{{cite web |title=Contatti |url=https://www.sienafootball.com/contact |publisher=Siena F.C. |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="franchi">{{cite web |title=Regolamento Stadio |url=https://www.sienafootball.com/regolamento-stadio |publisher=Siena F.C. |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe një traditë të rëndësishme në basketboll, e lidhur veçanërisht me ''Mens Sana'', një nga shoqëritë sportive historike të Sienës.<ref name="menssana">{{cite web |title=Mens Sana 1871 |url=https://www.menssana1871.org/ |publisher=Mens Sana 1871 |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="basket">{{cite web |title=Mens Sana Basketball Siena |url=https://menssanabasketballsiena.it/ |publisher=Mens Sana Basketball Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Ansani dhe festa e tij kremtohet më 1 dhjetor.<ref name="ansano">{{cite web |title=“Segui la festa”, al via il Natale a Siena |url=https://www.comune.siena.it/novita/segui-la-festa-al-il-natale-siena |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Tradita më e njohur qytetare është ''Palio di Siena'', gara me kuaj që zhvillohet dy herë në vit, më 2 korrik dhe më 16 gusht, në [[Piazza del Campo]].<ref name="paliohome">{{cite web |title=Il Palio di Siena |url=https://palio.comune.siena.it/ |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="paliostoria">{{cite web |title=La Storia |url=https://palio.comune.siena.it/node/77 |publisher=Il Palio di Siena - Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Sienës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Siena}} * [https://www.comune.siena.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Sienës] * [https://www.unisi.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Sienës] * [https://palio.comune.siena.it/ Faqja zyrtare e Palios së Sienës] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në provincën Siena]] 5lt73z41sfv2hl2o5a2mtc5c5lea8qe 2939981 2939980 2026-04-10T14:40:41Z Shqiperia2000 65435 2939981 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Siena | official_name = Comune di Siena | native_name = Siena | settlement_type = [[Komunë]] | image_flag = Flag of Siena.svg | image_shield = Siena-Stemma.png | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|19|06|N|11|19|53|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Sienës|Siena]] (SI) | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Nicoletta Fabio]] | elevation_m = 322 | area_total_km2 = 118.646 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione residente al 31.12.2024 per età |url=https://www.comune.siena.it/sites/default/files/2025-01/Popolazione%20residente%20al%2031.12.2024%20per%20et%C3%A0.pdf |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 53332 | population_demonym = sienezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 53100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0577 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = Shën Ansani | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 1 dhjetor | website = {{URL|www.comune.siena.it}} }} '''Siena''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Sienës|provincës së Sienës]]. Qyteti është një nga qendrat historike, artistike dhe universitare më të rëndësishme të Italisë qendrore dhe njihet veçanërisht për qendrën e vet mesjetare dhe për [[Palio di Siena|Palion e Sienës]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Siena |url=https://www.britannica.com/place/Siena-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unesco">{{cite web |title=Historic Centre of Siena |url=https://whc.unesco.org/en/list/717/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Siena ndodhet në pjesën jugore të Toskanës qendrore, mbi një sistem kodrash që i japin qytetit profilin e tij karakteristik urban dhe panoramik. Territori komunal ka një sipërfaqe prej 118,646 km².<ref name="population" /> == Historia == Siena u zhvillua në Mesjetë si komunë e lirë dhe si qendër e rëndësishme politike, tregtare dhe artistike. Për shumë shekuj ajo ishte kryeqyteti i [[Republika e Sienës|Republikës së Sienës]], para se të kalonte nën sundimin e [[Firencia|Firences]] në shekullin XVI.<ref name="britannica" /><ref name="unesco" /> Qyteti ka ruajtur në mënyrë të jashtëzakonshme pamjen e vet gotike, të formuar kryesisht midis shekujve XII dhe XV.<ref name="unesco" /> == Demografia == Siena kishte 53.332 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet qendra kryesore administrative e provincës me të njëjtin emër dhe ruan një profil të fortë universitar, kulturor dhe turistik.<ref name="britannica" /><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Ekonomia e Sienës mbështetet kryesisht në shërbimet, turizmin, arsimin e lartë dhe veprimtaritë financiare.<ref name="britannica" /> Qyteti lidhet historikisht edhe me [[Banca Monte dei Paschi di Siena]], e themeluar në vitin 1472 dhe e konsideruar banka më e vjetër ende aktive në botë.<ref name="mps">{{cite web |title=History |url=https://www.gruppomps.it/en/about-us/history.html |publisher=Banca Monte dei Paschi di Siena |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Sienës është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 1995.<ref name="unesco" /> Ndër hapësirat dhe monumentet më të njohura të qytetit janë [[Piazza del Campo]], [[Palazzo Pubblico]], [[Torre del Mangia]], [[Katedralja e Sienës]] dhe kompleksi monumental i [[Santa Maria della Scala]].<ref name="campo">{{cite web |title=Piazza del Campo |url=https://visitsienaofficial.it/87-piazza-del-campo/ |publisher=Visit Siena Official |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="palazzo">{{cite web |title=Palazzo pubblico di Siena |url=https://www.visitsiena.it/60-palazzo-pubblico-di-siena/ |publisher=Visit Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="torre">{{cite web |title=La Torre del Mangia |url=https://visitsienaofficial.it/53-la-torre-del-mangia/ |publisher=Visit Siena Official |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="duomo">{{cite web |title=Visita |url=https://operaduomo.siena.it/visita/ |publisher=Opera della Metropolitana di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sms">{{cite web |title=Santa Maria della Scala – Museo, Arte e Storia a Siena |url=https://www.santamariadellascala.com/ |publisher=Santa Maria della Scala |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Siena është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. [[Universiteti i Sienës]] është një nga universitetet më të vjetra të vendit dhe pati zgjerimin e vet të parë të madh në vitin 1321.<ref name="unisi" /> Prania e universitetit i jep qytetit një profil të fortë në arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe jetën studentore.<ref name="unisi" /> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane''.<ref name="at">{{cite web |title=Lines and timetables at Siena |url=https://www.at-bus.it/en/travel/lines-and-timetables/siena |publisher=Autolinee Toscane |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Sienës ka 6 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Siena |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/siena.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti nuk ka aeroport të vetin dhe lidhet kryesisht me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref name="howto">{{cite web |title=How to get to Siena |url=https://www.terredisiena.it/en/how-to-get-to-siena/ |publisher=Terre di Siena |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Sienës. Komuna menaxhon dhe kontrollon impiantet sportive të qytetit dhe organizimin e veprimtarive sportive.<ref name="sportcomune">{{cite web |title=Servizio Sport e Gestione Impianti Sportivi |url=https://www.comune.siena.it/amministrazione/unita-organizzativa/servizio-sport-e-gestione-impianti-sportivi |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i futbollit i qytetit është ''Siena F.C.'', i cili luan në ''Stadio Artemio Franchi''.<ref name="sienafc">{{cite web |title=Contatti |url=https://www.sienafootball.com/contact |publisher=Siena F.C. |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="franchi">{{cite web |title=Regolamento Stadio |url=https://www.sienafootball.com/regolamento-stadio |publisher=Siena F.C. |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe një traditë të rëndësishme në basketboll, e lidhur veçanërisht me ''Mens Sana'', një nga shoqëritë sportive historike të Sienës.<ref name="menssana">{{cite web |title=Mens Sana 1871 |url=https://www.menssana1871.org/ |publisher=Mens Sana 1871 |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="basket">{{cite web |title=Mens Sana Basketball Siena |url=https://menssanabasketballsiena.it/ |publisher=Mens Sana Basketball Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Ansani dhe festa e tij kremtohet më 1 dhjetor.<ref name="ansano">{{cite web |title=“Segui la festa”, al via il Natale a Siena |url=https://www.comune.siena.it/novita/segui-la-festa-al-il-natale-siena |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Tradita më e njohur qytetare është ''Palio di Siena'', gara me kuaj që zhvillohet dy herë në vit, më 2 korrik dhe më 16 gusht, në [[Piazza del Campo]].<ref name="paliohome">{{cite web |title=Il Palio di Siena |url=https://palio.comune.siena.it/ |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="paliostoria">{{cite web |title=La Storia |url=https://palio.comune.siena.it/node/77 |publisher=Il Palio di Siena - Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Sienës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Siena}} * [https://www.comune.siena.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Sienës] * [https://www.unisi.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Sienës] * [https://palio.comune.siena.it/ Faqja zyrtare e Palios së Sienës] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në provincën Siena]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] a4y6ow1lm55mg76u1xozan63j7dadr4 2939984 2939981 2026-04-10T14:47:23Z Shqiperia2000 65435 2939984 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Siena | official_name = Comune di Siena | native_name = Siena | settlement_type = [[Komunë]] | image_flag = Flag of Siena.svg | image_shield = Siena-Stemma.png | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|19|06|N|11|19|53|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Sienës|Siena]] (SI) | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Nicoletta Fabio]] | elevation_m = 322 | area_total_km2 = 118.646 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione residente al 31.12.2024 per età |url=https://www.comune.siena.it/sites/default/files/2025-01/Popolazione%20residente%20al%2031.12.2024%20per%20et%C3%A0.pdf |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 53332 | population_demonym = sienezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 53100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0577 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = Shën Ansani | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 1 dhjetor | website = {{URL|www.comune.siena.it}} |image_skyline=Siena Cattedrale nuova Vista su la Piazza del Campo 2.jpg}} '''Siena''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Sienës|provincës së Sienës]]. Qyteti është një nga qendrat historike, artistike dhe universitare më të rëndësishme të Italisë qendrore dhe njihet veçanërisht për qendrën e vet mesjetare dhe për [[Palio di Siena|Palion e Sienës]].<ref name="britannica">{{cite web |title=Siena |url=https://www.britannica.com/place/Siena-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unesco">{{cite web |title=Historic Centre of Siena |url=https://whc.unesco.org/en/list/717/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Siena ndodhet në pjesën jugore të Toskanës qendrore, mbi një sistem kodrash që i japin qytetit profilin e tij karakteristik urban dhe panoramik. Territori komunal ka një sipërfaqe prej 118,646 km².<ref name="population" /> == Historia == Siena u zhvillua në Mesjetë si komunë e lirë dhe si qendër e rëndësishme politike, tregtare dhe artistike. Për shumë shekuj ajo ishte kryeqyteti i [[Republika e Sienës|Republikës së Sienës]], para se të kalonte nën sundimin e [[Firencia|Firences]] në shekullin XVI.<ref name="britannica" /><ref name="unesco" /> Qyteti ka ruajtur në mënyrë të jashtëzakonshme pamjen e vet gotike, të formuar kryesisht midis shekujve XII dhe XV.<ref name="unesco" /> == Demografia == Siena kishte 53.332 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet qendra kryesore administrative e provincës me të njëjtin emër dhe ruan një profil të fortë universitar, kulturor dhe turistik.<ref name="britannica" /><ref name="unisi">{{cite web |title=Storia dell'Ateneo |url=https://www.unisi.it/ateneo/storia-dellateneo |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Ekonomia e Sienës mbështetet kryesisht në shërbimet, turizmin, arsimin e lartë dhe veprimtaritë financiare.<ref name="britannica" /> Qyteti lidhet historikisht edhe me [[Banca Monte dei Paschi di Siena]], e themeluar në vitin 1472 dhe e konsideruar banka më e vjetër ende aktive në botë.<ref name="mps">{{cite web |title=History |url=https://www.gruppomps.it/en/about-us/history.html |publisher=Banca Monte dei Paschi di Siena |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Sienës është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 1995.<ref name="unesco" /> Ndër hapësirat dhe monumentet më të njohura të qytetit janë [[Piazza del Campo]], [[Palazzo Pubblico]], [[Torre del Mangia]], [[Katedralja e Sienës]] dhe kompleksi monumental i [[Santa Maria della Scala]].<ref name="campo">{{cite web |title=Piazza del Campo |url=https://visitsienaofficial.it/87-piazza-del-campo/ |publisher=Visit Siena Official |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="palazzo">{{cite web |title=Palazzo pubblico di Siena |url=https://www.visitsiena.it/60-palazzo-pubblico-di-siena/ |publisher=Visit Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="torre">{{cite web |title=La Torre del Mangia |url=https://visitsienaofficial.it/53-la-torre-del-mangia/ |publisher=Visit Siena Official |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="duomo">{{cite web |title=Visita |url=https://operaduomo.siena.it/visita/ |publisher=Opera della Metropolitana di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sms">{{cite web |title=Santa Maria della Scala – Museo, Arte e Storia a Siena |url=https://www.santamariadellascala.com/ |publisher=Santa Maria della Scala |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Siena është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. [[Universiteti i Sienës]] është një nga universitetet më të vjetra të vendit dhe pati zgjerimin e vet të parë të madh në vitin 1321.<ref name="unisi" /> Prania e universitetit i jep qytetit një profil të fortë në arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe jetën studentore.<ref name="unisi" /> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane''.<ref name="at">{{cite web |title=Lines and timetables at Siena |url=https://www.at-bus.it/en/travel/lines-and-timetables/siena |publisher=Autolinee Toscane |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Sienës ka 6 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Siena |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/siena.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti nuk ka aeroport të vetin dhe lidhet kryesisht me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref name="howto">{{cite web |title=How to get to Siena |url=https://www.terredisiena.it/en/how-to-get-to-siena/ |publisher=Terre di Siena |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Sienës. Komuna menaxhon dhe kontrollon impiantet sportive të qytetit dhe organizimin e veprimtarive sportive.<ref name="sportcomune">{{cite web |title=Servizio Sport e Gestione Impianti Sportivi |url=https://www.comune.siena.it/amministrazione/unita-organizzativa/servizio-sport-e-gestione-impianti-sportivi |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i futbollit i qytetit është ''Siena F.C.'', i cili luan në ''Stadio Artemio Franchi''.<ref name="sienafc">{{cite web |title=Contatti |url=https://www.sienafootball.com/contact |publisher=Siena F.C. |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="franchi">{{cite web |title=Regolamento Stadio |url=https://www.sienafootball.com/regolamento-stadio |publisher=Siena F.C. |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe një traditë të rëndësishme në basketboll, e lidhur veçanërisht me ''Mens Sana'', një nga shoqëritë sportive historike të Sienës.<ref name="menssana">{{cite web |title=Mens Sana 1871 |url=https://www.menssana1871.org/ |publisher=Mens Sana 1871 |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="basket">{{cite web |title=Mens Sana Basketball Siena |url=https://menssanabasketballsiena.it/ |publisher=Mens Sana Basketball Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Ansani dhe festa e tij kremtohet më 1 dhjetor.<ref name="ansano">{{cite web |title=“Segui la festa”, al via il Natale a Siena |url=https://www.comune.siena.it/novita/segui-la-festa-al-il-natale-siena |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Tradita më e njohur qytetare është ''Palio di Siena'', gara me kuaj që zhvillohet dy herë në vit, më 2 korrik dhe më 16 gusht, në [[Piazza del Campo]].<ref name="paliohome">{{cite web |title=Il Palio di Siena |url=https://palio.comune.siena.it/ |publisher=Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="paliostoria">{{cite web |title=La Storia |url=https://palio.comune.siena.it/node/77 |publisher=Il Palio di Siena - Comune di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Sienës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Siena}} * [https://www.comune.siena.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Sienës] * [https://www.unisi.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Sienës] * [https://palio.comune.siena.it/ Faqja zyrtare e Palios së Sienës] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në provincën Siena]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] kt1ler7v3hf59ypf2q880sedbd9fj7z 0 277774 2939994 2356599 2026-04-10T15:30:02Z Shqiperia2000 65435 2939994 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Grosseto | official_name = Comune di Grosseto | native_name = Grosseto | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Comune grosseto citta.jpg | image_caption = Pamje e Grossetos | image_shield = Grosseto-Stemma.svg | image_flag = Grosseto-Bandiera.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|42|46|18|N|11|06|04|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Grossetos|Grosseto]] (GR) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Antonfrancesco Vivarelli Colonna]] | elevation_m = 10 | area_total_km2 = 473.55 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione Grosseto 2001-2024 |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/77-grosseto/statistiche/popolazione-andamento-demografico/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 81264 | population_demonym = grossetanë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 58100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0564 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Lorenci]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 10 gusht | website = {{URL|www.comune.grosseto.it}} }} '''Grosseto''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Grossetos|provincës së Grossetos]]. Qyteti është qendra kryesore urbane e [[Maremma]]s dhe një nga nyjat administrative, kulturore dhe territoriale më të rëndësishme të Toskanës jugore.<ref name="britannica">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.britannica.com/place/Grosseto-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="vtown">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/grosseto/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Grosseto ndodhet në fushën e përshkuar nga lumi [[Ombrone]], pak kilometra larg bregdetit tirrenik. Territori i tij përfshin si qendrën historike ashtu edhe zona të njohura si [[Marina di Grosseto]], [[Principina a Mare]] dhe [[Roselle]].<ref name="vtown" /><ref name="piao">{{cite web |title=Piano Integrato di Attività e Organizzazione (PIAO) 2025 |url=https://www.comune.grosseto.it/app/uploads/2025/03/PIAO_25_27_def1_merged.pdf |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="meraviglie">{{cite web |title=Le “100 Meraviglie (+1)” che rendono unica Grosseto |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/le-100-meraviglie-1-che-rendono-unica-grosseto/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 473,55 km² dhe është ndër më të mëdhenjtë në Itali për nga shtrirja.<ref name="piao" /> == Historia == Zhvillimi i Grossetos është më i vonshëm se ai i shumë qendrave të tjera të Maremmas. Qyteti u formua në vitin 935, pasi [[Roselle]] u shkatërrua dhe humbi gradualisht rolin e saj qendror.<ref name="vtown" /> Në shekujt e mëvonshëm Grosseto u bë qendra më e rëndësishme e Maremmas. Pamja e sotme e qendrës historike lidhet sidomos me periudhën medicee, kur u rindërtuan dhe u forcuan muret e qytetit në gjysmën e dytë të shekullit XVI.<ref name="mura">{{cite web |title=The Walls of Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/the-walls-of-grosseto/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Grosseto kishte 81.264 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet qendra kryesore administrative e provincës dhe pika më e rëndësishme urbane e Maremmas toskane.<ref name="population" /><ref name="piao" /> == Ekonomia == Ekonomia e Grossetos mbështetet kryesisht në shërbimet, administratën, tregtinë, turizmin dhe në funksionet e lidhura me territorin e Maremmas. Qyteti luan një rol të rëndësishëm edhe në promovimin e turizmit të qëndrueshëm dhe të trashëgimisë natyrore e kulturore të zonës.<ref name="vtown" /><ref name="green">{{cite web |title=Grosseto EU Green Pioneer 2024 |url=https://www.visittuscany.com/en/grosseto-eu-green-pioneer-2024/index.html |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një pjesë e rëndësishme e ekonomisë lokale lidhet edhe me bregdetin, me plazhet e Marina di Grosseto dhe Principina a Mare, si dhe me afërsinë me [[Parco naturale della Maremma|Parkun Natyror të Maremmas]].<ref name="meraviglie" /> == Monumentet dhe kultura == Simboli më i njohur i qytetit janë muret medicee, që rrethojnë qendrën historike dhe ruajnë një nga shembujt më të plotë të fortifikimeve renesansiste në Toskanë.<ref name="mura" /> Ndër monumentet më të rëndësishme të Grossetos janë [[Katedralja e Grossetos|Katedralja e San Lorenzos]], [[Piazza Dante]], [[Palazzo Aldobrandeschi]], [[Muzeu Arkeologjik dhe i Artit i Maremmas|Muzeu Arkeologjik dhe i Artit i Maremmas]] dhe qendra kulturore ''Le Clarisse''.<ref name="cathedral">{{cite web |title=The Cathedral of Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/grosseto-cathedral/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="piazzadante">{{cite web |title=Piazza Dante in Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/piazza-dante-in-grosseto/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="maam">{{cite web |title=The Museum of Maremma Archaeology and Art |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/the-museum-of-maremma-archaeology-and-art/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="meraviglie" /> Në territorin komunal ndodhet edhe zona arkeologjike e Roselles, një nga sitet më të rëndësishme etrusko-romake të Toskanës jugore.<ref name="etruschi">{{cite web |title=Follow the Etruscans in Grosseto and surroundings |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/follow-the-etruscans-in-grosseto-and-surroundings/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Në Grosseto ndodhet ''Polo Universitario Grossetano'', që nga viti 1998 me seli në qendrën historike të qytetit. Ai organizon dhe mbështet veprimtari universitare dhe kërkimore, në bashkëpunim veçanërisht me [[Universiteti i Sienës]].<ref name="polo1">{{cite web |title=Fondazione Polo Universitario Grossetano |url=https://www.comune.grosseto.it/amministrazione/unita_organizzativa/fondazione-polo-universitario-grossetano/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="polo2">{{cite web |title=Polo Universitario grossetano |url=https://www.unisi.it/altre-strutture/polo-universitario-grossetano |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Oferta formuese e qytetit është zgjeruar edhe më tej në vitet e fundit me shtimin e kurseve të reja universitare.<ref name="polo3">{{cite web |title=La Fondazione Polo Universitario Grossetano presenta l'offerta formativa per il nuovo anno |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/la-fondazione-polo-universitario-grossetano-presenta-lofferta-formativa-per-il-nuovo-anno/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban i qytetit menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Grossetos dhe lidhjet me territorin përreth, përfshirë edhe bregdetin.<ref name="at1">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.at-bus.it/it/grosseto |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="at2">{{cite web |title=Linee e orari Grosseto |url=https://www.at-bus.it/it/linee-e-orari/grosseto |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Grossetos ka 5 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/grosseto.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Grossetos. Komuna menaxhon impiantet sportive, organizimin e ngjarjeve dhe marrëdhëniet me shoqëritë sportive të territorit.<ref name="sport1">{{cite web |title=Ufficio sport |url=https://www.comune.grosseto.it/amministrazione/unita_organizzativa/ufficio-sport/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sport2">{{cite web |title=Elenco degli impianti sportivi e delle palestre scolastiche |url=https://www.comune.grosseto.it/documento_pubblico/elenco-degli-impianti-sportivi-e-delle-palestre-scolastiche/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i futbollit i qytetit është ''U.S. Grosseto 1912'', ndërsa impianti sportiv kryesor është ''Stadio comunale olimpico Carlo Zecchini''.<ref name="sport3">{{cite web |title=Sostegno all'us Grosseto 1912 per la Viareggio cup |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/sostegno-allus-grosseto-1912-per-la-viareggio-cup/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sport4">{{cite web |title=STADIO COMUNALE OLIMPICO CARLO ZECCHINI e campo di alleggerimento Nilo Palazzoli |url=https://www.comune.grosseto.it/app/uploads/2024/11/stadiozecchiniecampoalleggerimentopalazzolidescrizione.pdf |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Lorenci]], dhe festa e tij kremtohet më 10 gusht.<ref name="patrono1">{{cite web |title=San Lorenzo, si entra nel vivo delle feste per il patrono |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/san-lorenzo-si-entra-nel-vivo-delle-feste-per-il-patrono/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="patrono2">{{cite web |title=Ad Elisabetta Geppetti il Grifone d'oro |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/ad-elisabetta-geppetti-il-grifone-doro/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Festimet laurenciane përbëjnë një nga momentet më të rëndësishme të jetës qytetare, me ceremoni publike dhe ngjarje kulturore në qendrën historike.<ref name="patrono3">{{cite web |title=Festività laurenziane: gli eventi nel centro storico |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/festivita-laurenziane-gli-eventi-nel-centro-storico/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Grossetos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.grosseto.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Grossetos] * [https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/grosseto/ Faqja turistike për Grosseton] * [https://www.polouniversitariogrosseto.it/ Faqja e Polo Universitario Grossetano] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Grosseto]] gu4t04yrecwwjtoofefjx4nwn4c122w 2939995 2939994 2026-04-10T15:31:45Z Shqiperia2000 65435 2939995 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Grosseto | official_name = Comune di Grosseto | native_name = Grosseto | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Comune grosseto citta.jpg | image_caption = Pamje e Grossetos | image_shield = Grosseto-Stemma.svg | image_flag = Grosseto-Bandiera.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|42|46|18|N|11|06|04|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Grossetos|Grosseto]] (GR) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Antonfrancesco Vivarelli Colonna]] | elevation_m = 10 | area_total_km2 = 473.55 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione Grosseto 2001-2024 |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/77-grosseto/statistiche/popolazione-andamento-demografico/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 81264 | population_demonym = grossetanë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 58100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0564 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Lorenci]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 10 gusht | website = {{URL|www.comune.grosseto.it}} }} '''Grosseto''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Grossetos|provincës së Grossetos]]. Qyteti është qendra kryesore urbane e [[Maremma]]s dhe një nga nyjat administrative, kulturore dhe territoriale më të rëndësishme të Toskanës jugore.<ref name="britannica">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.britannica.com/place/Grosseto-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="vtown">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/grosseto/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Grosseto ndodhet në fushën e përshkuar nga lumi [[Ombrone]], pak kilometra larg bregdetit tirrenik. Territori i tij përfshin si qendrën historike ashtu edhe zona të njohura si [[Marina di Grosseto]], [[Principina a Mare]] dhe [[Roselle]].<ref name="vtown" /><ref name="piao">{{cite web |title=Piano Integrato di Attività e Organizzazione (PIAO) 2025 |url=https://www.comune.grosseto.it/app/uploads/2025/03/PIAO_25_27_def1_merged.pdf |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="meraviglie">{{cite web |title=Le “100 Meraviglie (+1)” che rendono unica Grosseto |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/le-100-meraviglie-1-che-rendono-unica-grosseto/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 473,55 km² dhe është ndër më të mëdhenjtë në Itali për nga shtrirja.<ref name="piao" /> == Historia == Zhvillimi i Grossetos është më i vonshëm se ai i shumë qendrave të tjera të Maremmas. Qyteti u formua në vitin 935, pasi [[Roselle]] u shkatërrua dhe humbi gradualisht rolin e saj qendror.<ref name="vtown" /> Në shekujt e mëvonshëm Grosseto u bë qendra më e rëndësishme e Maremmas. Pamja e sotme e qendrës historike lidhet sidomos me periudhën medicee, kur u rindërtuan dhe u forcuan muret e qytetit në gjysmën e dytë të shekullit XVI.<ref name="mura">{{cite web |title=The Walls of Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/the-walls-of-grosseto/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Grosseto kishte 81.264 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet qendra kryesore administrative e provincës dhe pika më e rëndësishme urbane e Maremmas toskane.<ref name="population" /><ref name="piao" /> == Ekonomia == Ekonomia e Grossetos mbështetet kryesisht në shërbimet, administratën, tregtinë, turizmin dhe në funksionet e lidhura me territorin e Maremmas. Qyteti luan një rol të rëndësishëm edhe në promovimin e turizmit të qëndrueshëm dhe të trashëgimisë natyrore e kulturore të zonës.<ref name="vtown" /><ref name="green">{{cite web |title=Grosseto EU Green Pioneer 2024 |url=https://www.visittuscany.com/en/grosseto-eu-green-pioneer-2024/index.html |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një pjesë e rëndësishme e ekonomisë lokale lidhet edhe me bregdetin, me plazhet e Marina di Grosseto dhe Principina a Mare, si dhe me afërsinë me [[Parco naturale della Maremma|Parkun Natyror të Maremmas]].<ref name="meraviglie" /> == Monumentet dhe kultura == Simboli më i njohur i qytetit janë muret medicee, që rrethojnë qendrën historike dhe ruajnë një nga shembujt më të plotë të fortifikimeve renesansiste në Toskanë.<ref name="mura" /> Ndër monumentet më të rëndësishme të Grossetos janë [[Katedralja e Grossetos|Katedralja e San Lorenzos]], [[Piazza Dante]], [[Palazzo Aldobrandeschi]], [[Muzeu Arkeologjik dhe i Artit i Maremmas|Muzeu Arkeologjik dhe i Artit i Maremmas]] dhe qendra kulturore ''Le Clarisse''.<ref name="cathedral">{{cite web |title=The Cathedral of Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/grosseto-cathedral/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="piazzadante">{{cite web |title=Piazza Dante in Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/piazza-dante-in-grosseto/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="maam">{{cite web |title=The Museum of Maremma Archaeology and Art |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/the-museum-of-maremma-archaeology-and-art/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="meraviglie" /> Në territorin komunal ndodhet edhe zona arkeologjike e Roselles, një nga sitet më të rëndësishme etrusko-romake të Toskanës jugore.<ref name="etruschi">{{cite web |title=Follow the Etruscans in Grosseto and surroundings |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/follow-the-etruscans-in-grosseto-and-surroundings/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Në Grosseto ndodhet ''Polo Universitario Grossetano'', që nga viti 1998 me seli në qendrën historike të qytetit. Ai organizon dhe mbështet veprimtari universitare dhe kërkimore, në bashkëpunim veçanërisht me [[Universiteti i Sienës]].<ref name="polo1">{{cite web |title=Fondazione Polo Universitario Grossetano |url=https://www.comune.grosseto.it/amministrazione/unita_organizzativa/fondazione-polo-universitario-grossetano/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="polo2">{{cite web |title=Polo Universitario grossetano |url=https://www.unisi.it/altre-strutture/polo-universitario-grossetano |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Oferta formuese e qytetit është zgjeruar edhe më tej në vitet e fundit me shtimin e kurseve të reja universitare.<ref name="polo3">{{cite web |title=La Fondazione Polo Universitario Grossetano presenta l'offerta formativa per il nuovo anno |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/la-fondazione-polo-universitario-grossetano-presenta-lofferta-formativa-per-il-nuovo-anno/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban i qytetit menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Grossetos dhe lidhjet me territorin përreth, përfshirë edhe bregdetin.<ref name="at1">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.at-bus.it/it/grosseto |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="at2">{{cite web |title=Linee e orari Grosseto |url=https://www.at-bus.it/it/linee-e-orari/grosseto |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Grossetos ka 5 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/grosseto.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Grossetos. Komuna menaxhon impiantet sportive, organizimin e ngjarjeve dhe marrëdhëniet me shoqëritë sportive të territorit.<ref name="sport1">{{cite web |title=Ufficio sport |url=https://www.comune.grosseto.it/amministrazione/unita_organizzativa/ufficio-sport/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sport2">{{cite web |title=Elenco degli impianti sportivi e delle palestre scolastiche |url=https://www.comune.grosseto.it/documento_pubblico/elenco-degli-impianti-sportivi-e-delle-palestre-scolastiche/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i futbollit i qytetit është ''U.S. Grosseto 1912'', ndërsa impianti sportiv kryesor është ''Stadio comunale olimpico Carlo Zecchini''.<ref name="sport3">{{cite web |title=Sostegno all'us Grosseto 1912 per la Viareggio cup |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/sostegno-allus-grosseto-1912-per-la-viareggio-cup/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sport4">{{cite web |title=STADIO COMUNALE OLIMPICO CARLO ZECCHINI e campo di alleggerimento Nilo Palazzoli |url=https://www.comune.grosseto.it/app/uploads/2024/11/stadiozecchiniecampoalleggerimentopalazzolidescrizione.pdf |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Lorenci]], dhe festa e tij kremtohet më 10 gusht.<ref name="patrono1">{{cite web |title=San Lorenzo, si entra nel vivo delle feste per il patrono |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/san-lorenzo-si-entra-nel-vivo-delle-feste-per-il-patrono/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="patrono2">{{cite web |title=Ad Elisabetta Geppetti il Grifone d'oro |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/ad-elisabetta-geppetti-il-grifone-doro/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Festimet laurenciane përbëjnë një nga momentet më të rëndësishme të jetës qytetare, me ceremoni publike dhe ngjarje kulturore në qendrën historike.<ref name="patrono3">{{cite web |title=Festività laurenziane: gli eventi nel centro storico |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/festivita-laurenziane-gli-eventi-nel-centro-storico/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Grossetos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.grosseto.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Grossetos] * [https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/grosseto/ Faqja turistike për Grosseton] * [https://www.polouniversitariogrosseto.it/ Faqja e Polo Universitario Grossetano] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Groseto]] lw84hp0z4iy5cj53dy40ow89co3xuii 2939996 2939995 2026-04-10T15:33:01Z Shqiperia2000 65435 /* Lidhje të jashtme */ 2939996 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Grosseto | official_name = Comune di Grosseto | native_name = Grosseto | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Comune grosseto citta.jpg | image_caption = Pamje e Grossetos | image_shield = Grosseto-Stemma.svg | image_flag = Grosseto-Bandiera.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|42|46|18|N|11|06|04|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Grossetos|Grosseto]] (GR) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Antonfrancesco Vivarelli Colonna]] | elevation_m = 10 | area_total_km2 = 473.55 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione Grosseto 2001-2024 |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/77-grosseto/statistiche/popolazione-andamento-demografico/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 81264 | population_demonym = grossetanë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 58100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0564 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Lorenci]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 10 gusht | website = {{URL|www.comune.grosseto.it}} }} '''Grosseto''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Grossetos|provincës së Grossetos]]. Qyteti është qendra kryesore urbane e [[Maremma]]s dhe një nga nyjat administrative, kulturore dhe territoriale më të rëndësishme të Toskanës jugore.<ref name="britannica">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.britannica.com/place/Grosseto-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="vtown">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/grosseto/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Grosseto ndodhet në fushën e përshkuar nga lumi [[Ombrone]], pak kilometra larg bregdetit tirrenik. Territori i tij përfshin si qendrën historike ashtu edhe zona të njohura si [[Marina di Grosseto]], [[Principina a Mare]] dhe [[Roselle]].<ref name="vtown" /><ref name="piao">{{cite web |title=Piano Integrato di Attività e Organizzazione (PIAO) 2025 |url=https://www.comune.grosseto.it/app/uploads/2025/03/PIAO_25_27_def1_merged.pdf |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="meraviglie">{{cite web |title=Le “100 Meraviglie (+1)” che rendono unica Grosseto |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/le-100-meraviglie-1-che-rendono-unica-grosseto/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 473,55 km² dhe është ndër më të mëdhenjtë në Itali për nga shtrirja.<ref name="piao" /> == Historia == Zhvillimi i Grossetos është më i vonshëm se ai i shumë qendrave të tjera të Maremmas. Qyteti u formua në vitin 935, pasi [[Roselle]] u shkatërrua dhe humbi gradualisht rolin e saj qendror.<ref name="vtown" /> Në shekujt e mëvonshëm Grosseto u bë qendra më e rëndësishme e Maremmas. Pamja e sotme e qendrës historike lidhet sidomos me periudhën medicee, kur u rindërtuan dhe u forcuan muret e qytetit në gjysmën e dytë të shekullit XVI.<ref name="mura">{{cite web |title=The Walls of Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/the-walls-of-grosseto/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Grosseto kishte 81.264 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="population" /> Qyteti mbetet qendra kryesore administrative e provincës dhe pika më e rëndësishme urbane e Maremmas toskane.<ref name="population" /><ref name="piao" /> == Ekonomia == Ekonomia e Grossetos mbështetet kryesisht në shërbimet, administratën, tregtinë, turizmin dhe në funksionet e lidhura me territorin e Maremmas. Qyteti luan një rol të rëndësishëm edhe në promovimin e turizmit të qëndrueshëm dhe të trashëgimisë natyrore e kulturore të zonës.<ref name="vtown" /><ref name="green">{{cite web |title=Grosseto EU Green Pioneer 2024 |url=https://www.visittuscany.com/en/grosseto-eu-green-pioneer-2024/index.html |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një pjesë e rëndësishme e ekonomisë lokale lidhet edhe me bregdetin, me plazhet e Marina di Grosseto dhe Principina a Mare, si dhe me afërsinë me [[Parco naturale della Maremma|Parkun Natyror të Maremmas]].<ref name="meraviglie" /> == Monumentet dhe kultura == Simboli më i njohur i qytetit janë muret medicee, që rrethojnë qendrën historike dhe ruajnë një nga shembujt më të plotë të fortifikimeve renesansiste në Toskanë.<ref name="mura" /> Ndër monumentet më të rëndësishme të Grossetos janë [[Katedralja e Grossetos|Katedralja e San Lorenzos]], [[Piazza Dante]], [[Palazzo Aldobrandeschi]], [[Muzeu Arkeologjik dhe i Artit i Maremmas|Muzeu Arkeologjik dhe i Artit i Maremmas]] dhe qendra kulturore ''Le Clarisse''.<ref name="cathedral">{{cite web |title=The Cathedral of Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/grosseto-cathedral/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="piazzadante">{{cite web |title=Piazza Dante in Grosseto |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/piazza-dante-in-grosseto/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="maam">{{cite web |title=The Museum of Maremma Archaeology and Art |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/the-museum-of-maremma-archaeology-and-art/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="meraviglie" /> Në territorin komunal ndodhet edhe zona arkeologjike e Roselles, një nga sitet më të rëndësishme etrusko-romake të Toskanës jugore.<ref name="etruschi">{{cite web |title=Follow the Etruscans in Grosseto and surroundings |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/follow-the-etruscans-in-grosseto-and-surroundings/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Në Grosseto ndodhet ''Polo Universitario Grossetano'', që nga viti 1998 me seli në qendrën historike të qytetit. Ai organizon dhe mbështet veprimtari universitare dhe kërkimore, në bashkëpunim veçanërisht me [[Universiteti i Sienës]].<ref name="polo1">{{cite web |title=Fondazione Polo Universitario Grossetano |url=https://www.comune.grosseto.it/amministrazione/unita_organizzativa/fondazione-polo-universitario-grossetano/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="polo2">{{cite web |title=Polo Universitario grossetano |url=https://www.unisi.it/altre-strutture/polo-universitario-grossetano |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Oferta formuese e qytetit është zgjeruar edhe më tej në vitet e fundit me shtimin e kurseve të reja universitare.<ref name="polo3">{{cite web |title=La Fondazione Polo Universitario Grossetano presenta l'offerta formativa per il nuovo anno |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/la-fondazione-polo-universitario-grossetano-presenta-lofferta-formativa-per-il-nuovo-anno/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban i qytetit menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Grossetos dhe lidhjet me territorin përreth, përfshirë edhe bregdetin.<ref name="at1">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.at-bus.it/it/grosseto |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="at2">{{cite web |title=Linee e orari Grosseto |url=https://www.at-bus.it/it/linee-e-orari/grosseto |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Grossetos ka 5 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Grosseto |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/grosseto.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Grossetos. Komuna menaxhon impiantet sportive, organizimin e ngjarjeve dhe marrëdhëniet me shoqëritë sportive të territorit.<ref name="sport1">{{cite web |title=Ufficio sport |url=https://www.comune.grosseto.it/amministrazione/unita_organizzativa/ufficio-sport/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sport2">{{cite web |title=Elenco degli impianti sportivi e delle palestre scolastiche |url=https://www.comune.grosseto.it/documento_pubblico/elenco-degli-impianti-sportivi-e-delle-palestre-scolastiche/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i futbollit i qytetit është ''U.S. Grosseto 1912'', ndërsa impianti sportiv kryesor është ''Stadio comunale olimpico Carlo Zecchini''.<ref name="sport3">{{cite web |title=Sostegno all'us Grosseto 1912 per la Viareggio cup |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/sostegno-allus-grosseto-1912-per-la-viareggio-cup/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sport4">{{cite web |title=STADIO COMUNALE OLIMPICO CARLO ZECCHINI e campo di alleggerimento Nilo Palazzoli |url=https://www.comune.grosseto.it/app/uploads/2024/11/stadiozecchiniecampoalleggerimentopalazzolidescrizione.pdf |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Lorenci]], dhe festa e tij kremtohet më 10 gusht.<ref name="patrono1">{{cite web |title=San Lorenzo, si entra nel vivo delle feste per il patrono |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/san-lorenzo-si-entra-nel-vivo-delle-feste-per-il-patrono/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="patrono2">{{cite web |title=Ad Elisabetta Geppetti il Grifone d'oro |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/ad-elisabetta-geppetti-il-grifone-doro/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Festimet laurenciane përbëjnë një nga momentet më të rëndësishme të jetës qytetare, me ceremoni publike dhe ngjarje kulturore në qendrën historike.<ref name="patrono3">{{cite web |title=Festività laurenziane: gli eventi nel centro storico |url=https://www.comune.grosseto.it/notizia/festivita-laurenziane-gli-eventi-nel-centro-storico/ |publisher=Comune di Grosseto |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Grossetos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Grosseto}} * [https://www.comune.grosseto.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Grossetos] * [https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/grosseto/ Faqja turistike për Grosseton] * [https://www.polouniversitariogrosseto.it/ Faqja e Polo Universitario Grossetano] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Groseto]] hpj8ek9irixu4bwfhepj3pcszz1pjht 0 279621 2939990 2822664 2026-04-10T15:00:12Z ~2026-88896-5 183275 Korrigjim gabim shtypi 2939990 wikitext text/x-wiki {{Pa referenca}}{{Për përmirësim}} '''Dashuria e Mimozës''', roman me autor [[Nasho Jorgaqi]]. Botuar në Tiranë nga "Albas", në vitin 2003 (Botimi i 4-ët). Libri ka 233 faqe. [[Kategoria:Romane shqiptare]] Ne roman flitet per Mozen vajze e cila jetonte me familjen ne Tiran . Mimoza gjithmon ka qene lulja e paprekur,askush nuk kishte arritur ta shihte Mozen me shum sesa e ëma kishte lejuar,e ëma e Mozes ishte vete Moza,Moza ënderronte ,Mennonite,imagjinonte aq sa e ëma I kishte dhen leje apo ndryshe aq sa kishte pare. Ne mbarimin e shkolles se mesme Moza pa dijenin e se ëmes kishte vendosur te paraqitej si mesuese ,pra ajo do shkonte per mesimedhenie aty ku do ishte nevoja por qe kauza e vertet filloi pasi familja e saj e mori vesh kete apo me sakte e ëma,ajo e paralajmëroj Mozen dhe e çortoi e pastai e regjistroi ne fakultetin e letersis. Aty doli ne pah Moza e vertet.Moza ishte një praktikante dhe ndjekëse e riteve satanike që i kishte trashëguar nga gjyshja e cila ishte vajza e Ahmet Kurt Pashës. Çfarë ndodh në këtë libër?! Për më tepër pyesni shokun Muho Asllani, ose Priftin e Karavastasë, Mimoza është lopa e Petraqit dhe jep 20 qillo qumësht. 1na9st03jqciudg4rjlnx924ehl0fl4 0 283614 2939976 2939904 2026-04-10T14:33:22Z Shqiperia2000 65435 /* Lidhje të jashtme */ 2939976 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Trento | official_name = Comune di Trento | native_name = ''Trento'' ([[Gjuha italiane|italisht]])<br />''Trient'' ([[Gjuha gjermane|gjermanisht]]) | settlement_type = [[Komuna (Itali)|Komunë]] | image_flag = Flag of Trento.svg | flag_link = Flamuri i Trentos | image_shield = Coat of arms of Trento.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|46|04|00|N|11|07|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = {{flagicon|ITA}} [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Trentino-Tiroli Jugor]] | subdivision_type2 = [[Provincat autonome të Italisë|Provinca autonome]] | subdivision_name2 = [[Provinca autonome e Trentos|Trento]] (TN) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Franco Ianeselli]] | area_total_km2 = 157.83 | population_total = 119187 | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_density_km2 = auto | blank_name = Shenjti mbrojtës | blank_info = Shën Vigjili | blank1_name = Dita festive | blank1_info = 26 qershor | timezone1 = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | website = [https://www.comune.trento.it/ Faqja zyrtare] |image_skyline=Trento visione d'insieme 6.jpg}} ''Trento'' (gjermanisht: ''Trient'') është një [[qytet]] dhe [[Komuna (Itali)|komunë]] në [[Italia|Italinë]] veriore, kryeqendra e [[Provinca autonome e Trentos|Provincës autonome të Trentos]] dhe një nga qendrat kryesore institucionale të rajonit [[Trentino-Tiroli Jugor]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Adiçe]] dhe në jug të [[Bolzano|Bolzanos]]. Më 31 dhjetor 2024 kishte 119.187 banorë.<ref name="pop2024">[https://www.sistan.it/index.php?id=88&no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=12651 ''La popolazione di Trento''], SISTAN, 12 mars 2026. Njoftimi raporton 119.604 banorë më 31 dhjetor 2025, 417 më shumë se në 2024; prej këtej del një popullsi prej 119.187 banorësh më 31 dhjetor 2024.</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/place/Trento-Italy ''Trento''], ''Encyclopaedia Britannica''. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Gjeografia == Trento ndodhet në luginën e Adiçes, në një zonë alpine midis kalimeve drejt Resias dhe Brennerit. Sipas profilit territorial provincial, komuna ka një sipërfaqe prej 157,83 km².<ref name="britannica" /><ref name="area">[https://paesaggiotrentino.it/comune/trento/ ''Trento''], Paesaggio Trentino. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Historia == Sipas traditës së ruajtur nga Plini Plaku dhe Straboni, Trento u themelua nga retët; më vonë u bë koloni romake dhe bazë ushtarake në rrugën drejt kalimeve alpine të Resias dhe Brennerit.<ref name="britannica" /> Në vitin 1027 qyteti hyri në zotërimet e princ-ipeshkvijve, ndërsa në shekullin XVI u bë i njohur në mbarë Evropën si vendi ku u mbajt ''Koncili i Trentit'' nga viti 1545 deri më 1563.<ref name="britannica" /><ref name="concilio">[https://www.britannica.com/event/Council-of-Trent ''Council of Trent''], ''Encyclopaedia Britannica''. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Pas periudhës napoleonike Trento kaloi nën Austrinë në vitin 1814 dhe u bë pjesë e Italisë në vitin 1918.<ref name="britannica" /> == Demografia == Të dhënat zyrtare më të fundit tregojnë se popullsia komunale ishte 119.187 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="pop2024" /> Në vitin 2025 Franco Ianeselli u rizgjodh kryetar dhe hyri në detyrë më 6 maj, në krye të një koalicioni të qendrës së majtë autonomiste.<ref name="sindaco">[https://www.comune.trento.it/Amministrazione/Organi-di-governo/Sindaco ''Sindaco''], Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Monumentet dhe kultura == Midis monumenteve më të rëndësishme të qytetit janë mbetjet e teatrit romak dhe të mureve të qytetit antik, ''Katedralja e Shën Vigjilit'', e shuguruar në vitin 1145, si edhe ''Kisha e Shën Marisë së Madhe'' dhe ''Kështjella e Këshillit të Mirë''.<ref name="britannica" /><ref name="cattedrale">[https://www.comune.trento.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Cattedrale-di-San-Vigilio ''Cattedrale di San Vigilio''], Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Britannica e daton kështjellën në shekullin XIII, ndërsa faqet zyrtare turistike e paraqesin atë si simbol të qytetit dhe ish-rezidencë të princ-ipeshkvijve deri në vitin 1803.<ref name="britannica" /><ref name="buonconsiglio">[https://www.visittrentino.info/en/guide/must-see/castles/buonconsiglio-castle_md_2625 ''Buonconsiglio Castle''], VisitTrentino. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Një nga institucionet kulturore më të njohura të Trentos sot është ''MUSE'', muzeu i shkencës i qytetit.<ref name="muse">[https://www.muse.it/ ''MUSE - Museo delle Scienze di Trento'']. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Në Trento ndodhet [[Universiteti i Trentos|Universiteti i Trentos]], i themeluar në vitin 1962. Në vitin 1982 ai u shndërrua në universitet shtetëror, duke ruajtur kompetenca të rëndësishme vetëqeverisëse.<ref name="unitn">[https://www.unitn.it/it/ateneo/chi-siamo/la-nostra-storia ''Storia dell'Ateneo''], Università di Trento. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban në Trento dhe në territorin përreth menaxhohet nga ''Trentino Trasporti''.<ref name="trasporti">[https://www.visittrento.it/en/useful-information/mobility/moving-around-trentino ''Getting around Trentino from Trento, Bondone, and Piné''], Visit Trento. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Qyteti lidhet gjithashtu me Sardanjën përmes ''funivisë Trento-Sardagna'', ndërsa stacioni hekurudhor i Trentos është një nyje e rëndësishme e lëvizjes në boshtin e Brennerit.<ref name="funivia">[https://www.trentinotrasporti.it/it/viaggia-con-noi/funivia ''Orari Servizio Funivia''], Trentino Trasporti. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref name="stazione">[https://www.rfi.it/it/stazioni/trento.html ''Trento''], Rete Ferroviaria Italiana. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është ''Shën Vigjili'' dhe festa patronale kremtohet më 26 qershor. ''Festa Vigiliane'' zhvillohet çdo vit në nder të tij dhe përfshin aktivitete historike, kulturore dhe fetare në qendrën e Trentos.<ref name="vigilio">[https://www.comune.trento.it/Vivere-il-comune/Eventi/Feste-Vigiliane-2025 ''Feste Vigiliane 2025''], Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref name="vigilio2">[https://www.diocesitn.it/area-annuncio/2025/06/24/chiesa-di-trento-in-festa-per-il-patrono-san-vigilio-giovedi-26-giugno-pontificale-in-cattedrale/ ''Chiesa di Trento in festa per il patrono San Vigilio''], Arcidiocesi di Trento, 24 qershor 2025. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * {{Commonscat|Trento}} * [https://www.comune.trento.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Trentos] * [https://www.visittrento.it/ Faqja turistike zyrtare] * [https://www.muse.it/ Faqja zyrtare e MUSE] [[Kategoria:Qytete në Itali]] hfj79qrrm19c3p33naxcyjjixm8j5k1 2939977 2939976 2026-04-10T14:33:50Z Shqiperia2000 65435 2939977 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Trento | official_name = Comune di Trento | native_name = ''Trento'' ([[Gjuha italiane|italisht]])<br />''Trient'' ([[Gjuha gjermane|gjermanisht]]) | settlement_type = [[Komuna (Itali)|Komunë]] | image_flag = Flag of Trento.svg | flag_link = Flamuri i Trentos | image_shield = Coat of arms of Trento.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|46|04|00|N|11|07|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = {{flagicon|ITA}} [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Trentino-Tiroli Jugor]] | subdivision_type2 = [[Provincat autonome të Italisë|Provinca autonome]] | subdivision_name2 = [[Provinca autonome e Trentos|Trento]] (TN) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Franco Ianeselli]] | area_total_km2 = 157.83 | population_total = 119187 | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_density_km2 = auto | blank_name = Shenjti mbrojtës | blank_info = Shën Vigjili | blank1_name = Dita festive | blank1_info = 26 qershor | timezone1 = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | website = [https://www.comune.trento.it/ Faqja zyrtare] |image_skyline=Trento visione d'insieme 6.jpg}} '''Trento''' ([[Gjuha gjermane|gjermanisht]]: ''Trient'') është një [[qytet]] dhe [[Komuna (Itali)|komunë]] në [[Italia|Italinë]] veriore, kryeqendra e [[Provinca autonome e Trentos|Provincës autonome të Trentos]] dhe një nga qendrat kryesore institucionale të rajonit [[Trentino-Tiroli Jugor]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Adiçe]] dhe në jug të [[Bolzano|Bolzanos]]. Më 31 dhjetor 2024 kishte 119.187 banorë.<ref name="pop2024">[https://www.sistan.it/index.php?id=88&no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=12651 ''La popolazione di Trento''], SISTAN, 12 mars 2026. Njoftimi raporton 119.604 banorë më 31 dhjetor 2025, 417 më shumë se në 2024; prej këtej del një popullsi prej 119.187 banorësh më 31 dhjetor 2024.</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/place/Trento-Italy ''Trento''], ''Encyclopaedia Britannica''. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Gjeografia == Trento ndodhet në luginën e Adiçes, në një zonë alpine midis kalimeve drejt Resias dhe Brennerit. Sipas profilit territorial provincial, komuna ka një sipërfaqe prej 157,83 km².<ref name="britannica" /><ref name="area">[https://paesaggiotrentino.it/comune/trento/ ''Trento''], Paesaggio Trentino. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Historia == Sipas traditës së ruajtur nga Plini Plaku dhe Straboni, Trento u themelua nga retët; më vonë u bë koloni romake dhe bazë ushtarake në rrugën drejt kalimeve alpine të Resias dhe Brennerit.<ref name="britannica" /> Në vitin 1027 qyteti hyri në zotërimet e princ-ipeshkvijve, ndërsa në shekullin XVI u bë i njohur në mbarë Evropën si vendi ku u mbajt ''Koncili i Trentit'' nga viti 1545 deri më 1563.<ref name="britannica" /><ref name="concilio">[https://www.britannica.com/event/Council-of-Trent ''Council of Trent''], ''Encyclopaedia Britannica''. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Pas periudhës napoleonike Trento kaloi nën Austrinë në vitin 1814 dhe u bë pjesë e Italisë në vitin 1918.<ref name="britannica" /> == Demografia == Të dhënat zyrtare më të fundit tregojnë se popullsia komunale ishte 119.187 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="pop2024" /> Në vitin 2025 Franco Ianeselli u rizgjodh kryetar dhe hyri në detyrë më 6 maj, në krye të një koalicioni të qendrës së majtë autonomiste.<ref name="sindaco">[https://www.comune.trento.it/Amministrazione/Organi-di-governo/Sindaco ''Sindaco''], Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Monumentet dhe kultura == Midis monumenteve më të rëndësishme të qytetit janë mbetjet e teatrit romak dhe të mureve të qytetit antik, ''Katedralja e Shën Vigjilit'', e shuguruar në vitin 1145, si edhe ''Kisha e Shën Marisë së Madhe'' dhe ''Kështjella e Këshillit të Mirë''.<ref name="britannica" /><ref name="cattedrale">[https://www.comune.trento.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Cattedrale-di-San-Vigilio ''Cattedrale di San Vigilio''], Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Britannica e daton kështjellën në shekullin XIII, ndërsa faqet zyrtare turistike e paraqesin atë si simbol të qytetit dhe ish-rezidencë të princ-ipeshkvijve deri në vitin 1803.<ref name="britannica" /><ref name="buonconsiglio">[https://www.visittrentino.info/en/guide/must-see/castles/buonconsiglio-castle_md_2625 ''Buonconsiglio Castle''], VisitTrentino. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Një nga institucionet kulturore më të njohura të Trentos sot është ''MUSE'', muzeu i shkencës i qytetit.<ref name="muse">[https://www.muse.it/ ''MUSE - Museo delle Scienze di Trento'']. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Në Trento ndodhet [[Universiteti i Trentos|Universiteti i Trentos]], i themeluar në vitin 1962. Në vitin 1982 ai u shndërrua në universitet shtetëror, duke ruajtur kompetenca të rëndësishme vetëqeverisëse.<ref name="unitn">[https://www.unitn.it/it/ateneo/chi-siamo/la-nostra-storia ''Storia dell'Ateneo''], Università di Trento. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban në Trento dhe në territorin përreth menaxhohet nga ''Trentino Trasporti''.<ref name="trasporti">[https://www.visittrento.it/en/useful-information/mobility/moving-around-trentino ''Getting around Trentino from Trento, Bondone, and Piné''], Visit Trento. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Qyteti lidhet gjithashtu me Sardanjën përmes ''funivisë Trento-Sardagna'', ndërsa stacioni hekurudhor i Trentos është një nyje e rëndësishme e lëvizjes në boshtin e Brennerit.<ref name="funivia">[https://www.trentinotrasporti.it/it/viaggia-con-noi/funivia ''Orari Servizio Funivia''], Trentino Trasporti. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref name="stazione">[https://www.rfi.it/it/stazioni/trento.html ''Trento''], Rete Ferroviaria Italiana. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është ''Shën Vigjili'' dhe festa patronale kremtohet më 26 qershor. ''Festa Vigiliane'' zhvillohet çdo vit në nder të tij dhe përfshin aktivitete historike, kulturore dhe fetare në qendrën e Trentos.<ref name="vigilio">[https://www.comune.trento.it/Vivere-il-comune/Eventi/Feste-Vigiliane-2025 ''Feste Vigiliane 2025''], Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref name="vigilio2">[https://www.diocesitn.it/area-annuncio/2025/06/24/chiesa-di-trento-in-festa-per-il-patrono-san-vigilio-giovedi-26-giugno-pontificale-in-cattedrale/ ''Chiesa di Trento in festa per il patrono San Vigilio''], Arcidiocesi di Trento, 24 qershor 2025. Qasur më 10 prill 2026.</ref> == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * {{Commonscat|Trento}} * [https://www.comune.trento.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Trentos] * [https://www.visittrento.it/ Faqja turistike zyrtare] * [https://www.muse.it/ Faqja zyrtare e MUSE] [[Kategoria:Qytete në Itali]] lyyk2bz7oh8i54y02bdehafundvwza0 1 293530 2940052 2528808 2026-04-11T04:16:53Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Leonard Euler]] 2940052 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli [[Leonard Euler]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1993473 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110413234352/http://web.mat.bham.ac.uk/C.J.Sangwin/euler/ te http://web.mat.bham.ac.uk/C.J.Sangwin/euler/ *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://perso.club-internet.fr/nielrowclub-internet.fr/nielrowbooks/euler.tif *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080531042509/http://www.ceser.res.in/ijamas/cont/2007/ams-n07-cont.html te http://www.ceser.res.in/ijamas/cont/2007/ams-n07-cont.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20060210125807/http://www.visualstatistics.net/Statistics/Euler/Euler.htm te http://www.visualstatistics.net/Statistics/Euler/Euler.htm *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110520092329/http://www.leonhard-euler.ch/ te http://www.leonhard-euler.ch/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110518054936/http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/ te http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 02:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Leonard Euler]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2115890 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110413234352/http://web.mat.bham.ac.uk/C.J.Sangwin/euler/ për lidhjen http://web.mat.bham.ac.uk/C.J.Sangwin/euler/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://perso.club-internet.fr/nielrowclub-internet.fr/nielrowbooks/euler.tif. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080531042509/http://www.ceser.res.in/ijamas/cont/2007/ams-n07-cont.html për lidhjen http://www.ceser.res.in/ijamas/cont/2007/ams-n07-cont.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060210125807/http://www.visualstatistics.net/Statistics/Euler/Euler.htm për lidhjen http://www.visualstatistics.net/Statistics/Euler/Euler.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110520092329/http://www.leonhard-euler.ch/ për lidhjen http://www.leonhard-euler.ch/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110518054936/http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/ për lidhjen http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 08:35 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Leonard Euler]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2449149 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081227054759/http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=518 për lidhjen http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=518. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2022 20:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Leonard Euler]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2916143 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210602232829/https://projecteuler.net/ për lidhjen http://www.projecteuler.net/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 mars 2026 06:07 (CET) 6obphxpjfshk1om00d8itmfp2jd761r 0 300486 2939969 2786416 2026-04-10T14:24:00Z Shqiperia2000 65435 2939969 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Pistoia | official_name = Comune di Pistoia | native_name = Pistoia | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Pistoia Cathedral facade and bell tower 01.jpg | image_caption = Pamje e [[Piazza del Duomo, Pistoia|Piazza del Duomo]] | image_shield = Arms of Pistoia.svg | image_flag = Flag of Pistoia.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|56|58|N|10|55|22|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pistoias|Pistoia]] (PT) | leader_title = Zëvendëskryetarja f.f. e kryetarit | leader_name = [[Anna Maria Ida Celesti]]<ref name="celesti">{{cite web |title=Anna Maria Ida Celesti |url=https://www.comune.pistoia.it/it/persone/celesti-anna-maria-ida |publisher=Comune di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | elevation_m = 67 | area_total_km2 = 237.00 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Pistoia (PT) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/59-pistoia/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 88889 | population_demonym = pistoiezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 51100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0573 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Jakobi i Madh|Shën Jakobi]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 25 korrik | website = {{URL|www.comune.pistoia.it}} }} '''Pistoia''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pistoias|provincës së Pistoias]]. Qyteti është një nga qendrat historike, kulturore dhe ekonomike më të rëndësishme të Toskanës veriore.<ref name="britannica">{{cite web |title=Pistoia |url=https://www.britannica.com/place/Pistoia-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="visittuscany">{{cite web |title=Pistoia |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/pistoia/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Pistoia ndodhet në pjesën veriore të Toskanës, midis [[Firence]]s dhe [[Luka|Lukës]], në një territor që lidhet me fushën, kodrat dhe zonat e para apeninike.<ref name="visittuscany" /><ref name="arrive">{{cite web |title=How to get |url=https://pistoiaturismo.it/en/how-to-get/ |publisher=Pistoia Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 237,00 km² dhe Pistoia është komuna më e madhe e provincës për nga sipërfaqja.<ref name="population" /> == Historia == Pistoia ka origjinë romake dhe zhvillimi urban i saj u formësua mbi kufijtë e tre brezave të mureve historike të qytetit.<ref name="visittuscany" /> Në Mesjetë ajo u afirmua si komunë e lirë dhe si një qendër e rëndësishme politike, fetare dhe ekonomike e Toskanës. Në vitin 1329 kaloi nën sundimin e Firences, duke ruajtur megjithatë një identitet të fortë urban dhe kulturor.<ref name="britannica" /> == Demografia == Pistoia kishte 88.889 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës dhe kryeqendra administrative e provincës me të njëjtin emër.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Pistoias lidhet ngushtë me sektorin e shërbimeve, me veprimtaritë kulturore dhe me industrinë. Qyteti njihet tradicionalisht si ''qyteti i vivajeve'', falë zhvillimit historik të florovivaizmit ornamental në territorin përreth.<ref name="vivai1">{{cite web |title=Distretto Rurale Vivaistico Ornamentale di Pistoia |url=https://www.provincia.pistoia.it/articolo/2010/12/distretto-rurale-vivaistico-ornamentale-di-pistoia |publisher=Provincia di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="vivai2">{{cite web |title=Comune di Pistoia (PT) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/59-pistoia/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në qytet ndodhet edhe një impiant prodhues i [[Hitachi Rail]], që përfaqëson një nga pranitë më të rëndësishme industriale të territorit.<ref name="hitachi">{{cite web |title=Our Locations |url=https://www.hitachirail.com/our-company/locations/ |publisher=Hitachi Rail |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Pistoias ruan një nga ansamblet mesjetare më të rëndësishme të Toskanës. Zemra monumentale e qytetit është [[Piazza del Duomo, Pistoia|Piazza del Duomo]], ku ndodhen ndërtesat më përfaqësuese të jetës civile dhe fetare.<ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza del Duomo |url=https://www.visitpistoia.eu/scopri/piazze-e-quartieri/piazza-del-duomo/ |publisher=Visit Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të njohura të qytetit janë [[Katedralja e Pistoias|Katedralja e San Zenos]], kambanorja e saj, [[Pagëzimorja e Shën Gjonit në Corte|Pagëzimorja e San Giovanni in Corte]], [[Ospedale del Ceppo]] dhe kompleksi monumental i Santa Barbarës.<ref name="monuments">{{cite web |title=Monuments |url=https://www.visitpistoia.eu/en/discover/monuments/ |publisher=Visit Pistoia |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="ceppo">{{cite web |title=Museo dello Spedale del Ceppo |url=https://www.visitpistoia.eu/scopri/musei/museo-dello-spedale-del-ceppo/ |publisher=Visit Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Pistoia u shpall edhe ''Capitale italiana della cultura'' për vitin 2017, një titull që ka forcuar profilin e saj kulturor në shkallë kombëtare.<ref name="cultura2017">{{cite web |title=Pistoia 2017 |url=https://capitalidellacultura.cultura.gov.it/pistoia/ |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Në qytet ndodhet ''Polo universitario di Pistoia'', hapësirë e dedikuar formimit universitar dhe profesional në fushën shëndetësore, e vënë në dispozicion për [[Universiteti i Firences|Universitetin e Firences]] dhe për Azienda USL Toscana Centro.<ref name="polo">{{cite web |title=Polo universitario di Pistoia |url=https://www.fondazionecaript.it/ |publisher=Fondazione Caript |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky zhvillim i jep qytetit një profil në rritje në fushën e arsimit të lartë dhe të formimit profesional.<ref name="polo" /> == Transporti == Pistoia është e lidhur me rrjetin hekurudhor në linjën [[Firence]]–[[Luka]]–[[Viareggio]]. Stacioni hekurudhor i qytetit ka 5 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="arrive" /><ref name="rfi">{{cite web |title=Pistoia |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/pistoia.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon shërbimet e lëvizjes në qytet dhe në territorin përreth.<ref name="atbus">{{cite web |title=Pistoia |url=https://www.at-bus.it/it/pistoia |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti nuk ka aeroport të vetin, por lidhet lehtësisht me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref name="arrive" /> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pistoias. Komuna menaxhon dhe organizon përdorimin e impianteve sportive komunale.<ref name="sportcomune">{{cite web |title=Promozione sportiva |url=https://www.comune.pistoia.it/it/unita_organizzative/promozione-sportiva |publisher=Comune di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i futbollit i qytetit është ''FC Pistoiese 1921'', ndërsa basketbolli përfaqësohet nga ''Pistoia Basket 2000''.<ref name="pistoiese">{{cite web |title=Homepage |url=https://fcpistoiese1921.com/ |publisher=FC Pistoiese |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="basket">{{cite web |title=Pistoia Basket 2000 |url=https://pistoiabasket2000.com/ |publisher=Pistoia Basket 2000 |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga impiantet sportive më të njohura të qytetit është ''PalaCarrara'', që pret veprimtari shumëdisiplinore.<ref name="palacarrara">{{cite web |title=Palacarrara |url=https://www.comune.pistoia.it/it/vivere/palacarrara |publisher=Comune di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Jakobi i Madh|Shën Jakobi]], dhe festa e tij kremtohet më 25 korrik.<ref name="sanjacopo">{{cite web |title=San Jacopo, Pistoia festeggia il Santo Patrono |url=https://www.comune.pistoia.it/it/news/san-jacopo-pistoia-festeggia-il-santo-patrono |publisher=Comune di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="population" /> Një nga traditat më të njohura të qytetit është ''Giostra dell'Orso'', e lidhur me festimet e korrikut dhe me kultin qytetar të Shën Jakobit. Në formën e saj moderne zhvillohet që nga viti 1947, por ka rrënjë më të vjetra në palion mesjetar të qytetit.<ref name="giostra">{{cite web |title=Giostra dell'Orso |url=https://www.comitatocittadinodipistoia.it/giostra-dell-orso |publisher=Comitato Cittadino di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Pistoias]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.pistoia.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pistoias] * [https://www.visitpistoia.eu/ Faqja turistike zyrtare e Pistoias] * [https://pistoiaturismo.it/ Faqja turistike e Pistoias] [[Kategoria:Komuna në provincën Pistoia]] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] 1388iri105c49he5a8rnawfdr9v85si 2939970 2939969 2026-04-10T14:26:24Z Shqiperia2000 65435 2939970 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Pistoia | official_name = Comune di Pistoia | native_name = Pistoia | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Pistoia Cathedral facade and bell tower 01.jpg | image_caption = Pamje e [[Piazza del Duomo, Pistoia|Piazza del Duomo]] | image_shield = Arms of Pistoia.svg | image_flag = Flag of Pistoia.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|56|58|N|10|55|22|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pistoias|Pistoia]] (PT) | leader_title = Zëvendëskryetarja f.f. e kryetarit | leader_name = [[Anna Maria Ida Celesti]]<ref name="celesti">{{cite web |title=Anna Maria Ida Celesti |url=https://www.comune.pistoia.it/it/persone/celesti-anna-maria-ida |publisher=Comune di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | leader_party = [[Forza Italia]] | elevation_m = 67 | area_total_km2 = 237.00 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Pistoia (PT) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/59-pistoia/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 88889 | population_demonym = pistoiezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 51100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0573 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Jakobi i Madh|Shën Jakobi]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 25 korrik | website = {{URL|www.comune.pistoia.it}} }} '''Pistoia''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pistoias|provincës së Pistoias]]. Qyteti është një nga qendrat historike, kulturore dhe ekonomike më të rëndësishme të Toskanës veriore.<ref name="britannica">{{cite web |title=Pistoia |url=https://www.britannica.com/place/Pistoia-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="visittuscany">{{cite web |title=Pistoia |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/pistoia/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Pistoia ndodhet në pjesën veriore të Toskanës, midis [[Firence]]s dhe [[Luka|Lukës]], në një territor që lidhet me fushën, kodrat dhe zonat e para apeninike.<ref name="visittuscany" /><ref name="arrive">{{cite web |title=How to get |url=https://pistoiaturismo.it/en/how-to-get/ |publisher=Pistoia Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 237,00 km² dhe Pistoia është komuna më e madhe e provincës për nga sipërfaqja.<ref name="population" /> == Historia == Pistoia ka origjinë romake dhe zhvillimi urban i saj u formësua mbi kufijtë e tre brezave të mureve historike të qytetit.<ref name="visittuscany" /> Në Mesjetë ajo u afirmua si komunë e lirë dhe si një qendër e rëndësishme politike, fetare dhe ekonomike e Toskanës. Në vitin 1329 kaloi nën sundimin e Firences, duke ruajtur megjithatë një identitet të fortë urban dhe kulturor.<ref name="britannica" /> == Demografia == Pistoia kishte 88.889 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës dhe kryeqendra administrative e provincës me të njëjtin emër.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Pistoias lidhet ngushtë me sektorin e shërbimeve, me veprimtaritë kulturore dhe me industrinë. Qyteti njihet tradicionalisht si ''qyteti i vivajeve'', falë zhvillimit historik të florovivaizmit ornamental në territorin përreth.<ref name="vivai1">{{cite web |title=Distretto Rurale Vivaistico Ornamentale di Pistoia |url=https://www.provincia.pistoia.it/articolo/2010/12/distretto-rurale-vivaistico-ornamentale-di-pistoia |publisher=Provincia di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="vivai2">{{cite web |title=Comune di Pistoia (PT) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/59-pistoia/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në qytet ndodhet edhe një impiant prodhues i [[Hitachi Rail]], që përfaqëson një nga pranitë më të rëndësishme industriale të territorit.<ref name="hitachi">{{cite web |title=Our Locations |url=https://www.hitachirail.com/our-company/locations/ |publisher=Hitachi Rail |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Pistoias ruan një nga ansamblet mesjetare më të rëndësishme të Toskanës. Zemra monumentale e qytetit është [[Piazza del Duomo, Pistoia|Piazza del Duomo]], ku ndodhen ndërtesat më përfaqësuese të jetës civile dhe fetare.<ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza del Duomo |url=https://www.visitpistoia.eu/scopri/piazze-e-quartieri/piazza-del-duomo/ |publisher=Visit Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të njohura të qytetit janë [[Katedralja e Pistoias|Katedralja e San Zenos]], kambanorja e saj, [[Pagëzimorja e Shën Gjonit në Corte|Pagëzimorja e San Giovanni in Corte]], [[Ospedale del Ceppo]] dhe kompleksi monumental i Santa Barbarës.<ref name="monuments">{{cite web |title=Monuments |url=https://www.visitpistoia.eu/en/discover/monuments/ |publisher=Visit Pistoia |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="ceppo">{{cite web |title=Museo dello Spedale del Ceppo |url=https://www.visitpistoia.eu/scopri/musei/museo-dello-spedale-del-ceppo/ |publisher=Visit Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Pistoia u shpall edhe ''Capitale italiana della cultura'' për vitin 2017, një titull që ka forcuar profilin e saj kulturor në shkallë kombëtare.<ref name="cultura2017">{{cite web |title=Pistoia 2017 |url=https://capitalidellacultura.cultura.gov.it/pistoia/ |publisher=Ministero della Cultura |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Në qytet ndodhet ''Polo universitario di Pistoia'', hapësirë e dedikuar formimit universitar dhe profesional në fushën shëndetësore, e vënë në dispozicion për [[Universiteti i Firences|Universitetin e Firences]] dhe për Azienda USL Toscana Centro.<ref name="polo">{{cite web |title=Polo universitario di Pistoia |url=https://www.fondazionecaript.it/ |publisher=Fondazione Caript |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Ky zhvillim i jep qytetit një profil në rritje në fushën e arsimit të lartë dhe të formimit profesional.<ref name="polo" /> == Transporti == Pistoia është e lidhur me rrjetin hekurudhor në linjën [[Firence]]–[[Luka]]–[[Viareggio]]. Stacioni hekurudhor i qytetit ka 5 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="arrive" /><ref name="rfi">{{cite web |title=Pistoia |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/pistoia.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon shërbimet e lëvizjes në qytet dhe në territorin përreth.<ref name="atbus">{{cite web |title=Pistoia |url=https://www.at-bus.it/it/pistoia |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti nuk ka aeroport të vetin, por lidhet lehtësisht me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref name="arrive" /> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pistoias. Komuna menaxhon dhe organizon përdorimin e impianteve sportive komunale.<ref name="sportcomune">{{cite web |title=Promozione sportiva |url=https://www.comune.pistoia.it/it/unita_organizzative/promozione-sportiva |publisher=Comune di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i futbollit i qytetit është ''FC Pistoiese 1921'', ndërsa basketbolli përfaqësohet nga ''Pistoia Basket 2000''.<ref name="pistoiese">{{cite web |title=Homepage |url=https://fcpistoiese1921.com/ |publisher=FC Pistoiese |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="basket">{{cite web |title=Pistoia Basket 2000 |url=https://pistoiabasket2000.com/ |publisher=Pistoia Basket 2000 |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga impiantet sportive më të njohura të qytetit është ''PalaCarrara'', që pret veprimtari shumëdisiplinore.<ref name="palacarrara">{{cite web |title=Palacarrara |url=https://www.comune.pistoia.it/it/vivere/palacarrara |publisher=Comune di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Jakobi i Madh|Shën Jakobi]], dhe festa e tij kremtohet më 25 korrik.<ref name="sanjacopo">{{cite web |title=San Jacopo, Pistoia festeggia il Santo Patrono |url=https://www.comune.pistoia.it/it/news/san-jacopo-pistoia-festeggia-il-santo-patrono |publisher=Comune di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="population" /> Një nga traditat më të njohura të qytetit është ''Giostra dell'Orso'', e lidhur me festimet e korrikut dhe me kultin qytetar të Shën Jakobit. Në formën e saj moderne zhvillohet që nga viti 1947, por ka rrënjë më të vjetra në palion mesjetar të qytetit.<ref name="giostra">{{cite web |title=Giostra dell'Orso |url=https://www.comitatocittadinodipistoia.it/giostra-dell-orso |publisher=Comitato Cittadino di Pistoia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Pistoias]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.pistoia.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pistoias] * [https://www.visitpistoia.eu/ Faqja turistike zyrtare e Pistoias] * [https://pistoiaturismo.it/ Faqja turistike e Pistoias] [[Kategoria:Komuna në provincën Pistoia]] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] s1a1hw5c27w5h4hjizwcicwaz9owahl 0 302022 2940126 2932693 2026-04-11T10:59:21Z Esterr12 186041 2940126 wikitext text/x-wiki '''''Unë madje takova ciganë të lumtur''''' është film jugosllav i vitit 1967 nga regjisori [[Serbia|serb]] Aleksandar Petroviç.Filmi ka në qendër jetën e [[Romët|romëve]] në një fshat në [[Vojvodina|Vojvodinën]] veriore, por trajton gjithashtu tema si dashuria, marrëdhëniet etnike dhe shoqërore. Krahas [[Bekim Fehmiu]], Olivera Vučo, Bata Živojinović dhe Mija Aleksić, filmi paraqet një grup aktorësh romë që flasin gjuhën rome.''Kam takuar edhe ciganë të lumtur'' konsiderohet si një nga filmat më të mirë të Valës së Zezë në kinemanë jugosllave .  == Komploti == Protagonist, Beli Bora Perjar ( [[Bekim Fehmiu]] ), është një cigan simpatik. Bora është e dashuruar me Tisën ( Gordana Jovanović ) më e vogël, e cila është afër martesës detyruar nga njerku i saj. Të dy hyjnë në telashe dhe përfundimisht duhet të ikin. Tisa refuzon burrin e saj por ajo dhe Bora martohen në kishë. Tisa përpiqet të shkojë në Beograd, ndërsa Bora godet me thikë një burrë në një përleshje me thikë . Prandaj, të dy janë të dëbuar nga kampi i tyre Romak, megjithatë aventurat e tyre vazhdojnë. == Kasti == * [[Bekim Fehmiu]] si Beli Bora Perjar * Olivera Katarina, si Olivera Vučo si Lenče * Bata Živojinović si Mirta * Gordana Jovanović si Tisa * Mija Aleksić si Pavle Pjesa tjetër e aktorëve të renditur alfabetikisht: * Severin Bijelić si njeri fanatik * Stojan Decermić si shofer i Hladnjača 1 * Milivoje Gjorgjeviq si Sandor * Rahela Ferari si Igumanija * Etelka Filipovski si gruaja e Borës * Milorad Jovanović si Toni * Zoran Longinović si Islednik 1 * Branislav-Ciga Milenkovi * Bozidar Pavičević-Longa si shofer i Hladnjača 2 * Velizar Petrović * Djordje Pura si Islednik 2 * Nina Sajin * Milivoje Tomić si rumun * Janez Vrhovec si gjyqtar == Realizimi == Filmi ishte më i popullarizuar në Beograd me 400,000 pranime, krahasuar me një mesatare prej 60,000. == Çmimet == Në Festivalin e Filmit të Kanës 1967 ai u nominua për Palmën e Artë dhe fitoi Çmimin e Madh Special të Jurisë dhe Çmimin FIPRESCI. <ref name="festival-cannes.com">{{Cito web|title=Festival de Cannes: I Even Met Happy Gypsies|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/2800/year/1967.html|url-status=dead|access-date=2009-03-10|website=festival-cannes.com|language=en|archive-date=8 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208075603/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/2800/year/1967.html}}</ref> Filmi u nominua për Çmimin e Akademisë 1967 për Filmin më të Mirë në Gjuhët e Huaja (ngjarje në Prill 1968) <ref name="Oscars1968">{{Cito web|title=The 40th Academy Awards (1968) Nominees and Winners|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1968|url-status=live|access-date=2011-11-12|website=oscars.org|language=en}}</ref> dhe për Çmimin Golden Globe për Filmin më të Mirë në Gjuhët e Huaja . Bata Živojinović gjithashtu fitoi një çmim Arena e Artë për Aktorin më të Mirë në Festivalin e Filmit të Pulës 1967 për portretizimin e tij për Mirta. == Referime == [[Kategoria:Filma 1967]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] og53bb830mcnbdijuwjk107in23zopn 2940140 2940126 2026-04-11T11:18:59Z Zamozamota 138918 2940140 wikitext text/x-wiki '''''Unë madje takova ciganë të lumtur''''' është film jugosllav i vitit 1967 nga regjisori [[Serbia|serb]] Aleksandar Petroviç. Filmi ka në qendër jetën e [[Romët|romëve]] në një fshat në [[Vojvodina|Vojvodinën]] veriore, por trajton gjithashtu tema si dashuria, marrëdhëniet etnike dhe shoqërore. Krahas [[Bekim Fehmiu]], Olivera Vučo, Bata Živojinović dhe Mija Aleksić, filmi paraqet një grup aktorësh romë që flasin gjuhën rome. ''Kam takuar edhe ciganë të lumtur'' konsiderohet si një nga filmat më të mirë të Valës së Zezë në kinemanë jugosllave .  == Komploti == Protagonist, Beli Bora Perjar ( [[Bekim Fehmiu]] ), është një cigan simpatik. Bora është e dashuruar me Tisën ( Gordana Jovanović ) më e vogël, e cila është afër martesës detyruar nga njerku i saj. Të dy hyjnë në telashe dhe përfundimisht duhet të ikin. Tisa refuzon burrin e saj por ajo dhe Bora martohen në kishë. Tisa përpiqet të shkojë në Beograd, ndërsa Bora godet me thikë një burrë në një përleshje me thikë . Prandaj, të dy janë të dëbuar nga kampi i tyre Romak, megjithatë aventurat e tyre vazhdojnë. == Kasti == * [[Bekim Fehmiu]] si Beli Bora Perjar * Olivera Katarina, si Olivera Vučo si Lenče * Bata Živojinović si Mirta * Gordana Jovanović si Tisa * Mija Aleksić si Pavle Pjesa tjetër e aktorëve të renditur alfabetikisht: * Severin Bijelić si njeri fanatik * Stojan Decermić si shofer i Hladnjača 1 * Milivoje Gjorgjeviq si Sandor * Rahela Ferari si Igumanija * Etelka Filipovski si gruaja e Borës * Milorad Jovanović si Toni * Zoran Longinović si Islednik 1 * Branislav-Ciga Milenkovi * Bozidar Pavičević-Longa si shofer i Hladnjača 2 * Velizar Petrović * Djordje Pura si Islednik 2 * Nina Sajin * Milivoje Tomić si rumun * Janez Vrhovec si gjyqtar == Realizimi == Filmi ishte më i popullarizuar në Beograd me 400,000 pranime, krahasuar me një mesatare prej 60,000. == Çmimet == Në Festivalin e Filmit të Kanës 1967 ai u nominua për Palmën e Artë dhe fitoi Çmimin e Madh Special të Jurisë dhe Çmimin FIPRESCI. <ref name="festival-cannes.com">{{Cito web|title=Festival de Cannes: I Even Met Happy Gypsies|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/2800/year/1967.html|url-status=dead|access-date=2009-03-10|website=festival-cannes.com|language=en|archive-date=8 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208075603/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/2800/year/1967.html}}</ref> Filmi u nominua për Çmimin e Akademisë 1967 për Filmin më të Mirë në Gjuhët e Huaja (ngjarje në Prill 1968) <ref name="Oscars1968">{{Cito web|title=The 40th Academy Awards (1968) Nominees and Winners|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1968|url-status=live|access-date=2011-11-12|website=oscars.org|language=en}}</ref> dhe për Çmimin Golden Globe për Filmin më të Mirë në Gjuhët e Huaja . Bata Živojinović gjithashtu fitoi një çmim Arena e Artë për Aktorin më të Mirë në Festivalin e Filmit të Pulës 1967 për portretizimin e tij për Mirta. == Referime == [[Kategoria:Filma 1967]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] j0sm15mekkyctcpzi00mrkaqo0ryyhj 2940142 2940140 2026-04-11T11:21:33Z Zamozamota 138918 2940142 wikitext text/x-wiki '''''Unë madje takova ciganë të lumtur''''' është film jugosllav i vitit 1967 nga regjisori [[Serbia|serb]] Aleksandar Petroviç. Filmi ka në qendër jetën e [[Romët|romëve]] në një fshat në [[Vojvodina|Vojvodinën]] veriore, por trajton gjithashtu tema si dashuria, marrëdhëniet etnike dhe shoqërore. Krahas [[Bekim Fehmiu]], Olivera Vučo, Bata Živojinović dhe Mija Aleksić, filmi paraqet një grup aktorësh romë që flasin gjuhën rome. ''Kam takuar edhe ciganë të lumtur'' konsiderohet si një nga filmat më të mirë të Valës së Zezë në kinemanë jugosllave.  == Komploti == Protagonist, Beli Bora Perjar ( [[Bekim Fehmiu]] ), është një cigan simpatik. Bora është e dashuruar me Tisën ( Gordana Jovanović ) më e vogël, e cila është afër martesës detyruar nga njerku i saj. Të dy hyjnë në telashe dhe përfundimisht duhet të ikin. Tisa refuzon burrin e saj por ajo dhe Bora martohen në kishë. Tisa përpiqet të shkojë në Beograd, ndërsa Bora godet me thikë një burrë në një përleshje me thikë. Prandaj, të dy janë të dëbuar nga kampi i tyre Romak, megjithatë aventurat e tyre vazhdojnë. == Kasti == * [[Bekim Fehmiu]] si Beli Bora Perjar * Olivera Katarina, si Olivera Vučo si Lenče * Bata Živojinović si Mirta * Gordana Jovanović si Tisa * Mija Aleksić si Pavle Pjesa tjetër e aktorëve të renditur alfabetikisht: * Severin Bijelić si njeri fanatik * Stojan Decermić si shofer i Hladnjača 1 * Milivoje Gjorgjeviq si Sandor * Rahela Ferari si Igumanija * Etelka Filipovski si gruaja e Borës * Milorad Jovanović si Toni * Zoran Longinović si Islednik 1 * Branislav-Ciga Milenkovi * Bozidar Pavičević-Longa si shofer i Hladnjača 2 * Velizar Petrović * Djordje Pura si Islednik 2 * Nina Sajin * Milivoje Tomić si rumun * Janez Vrhovec si gjyqtar == Realizimi == Filmi ishte më i popullarizuar në Beograd me 400,000 pranime, krahasuar me një mesatare prej 60,000. == Çmimet == Në Festivalin e Filmit të Kanës 1967 ai u nominua për Palmën e Artë dhe fitoi Çmimin e Madh Special të Jurisë dhe Çmimin FIPRESCI. <ref name="festival-cannes.com">{{Cito web|title=Festival de Cannes: I Even Met Happy Gypsies|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/2800/year/1967.html|url-status=dead|access-date=2009-03-10|website=festival-cannes.com|language=en|archive-date=8 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208075603/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/2800/year/1967.html}}</ref> Filmi u nominua për Çmimin e Akademisë 1967 për Filmin më të Mirë në Gjuhët e Huaja (ngjarje në Prill 1968) <ref name="Oscars1968">{{Cito web|title=The 40th Academy Awards (1968) Nominees and Winners|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1968|url-status=live|access-date=2011-11-12|website=oscars.org|language=en}}</ref> dhe për Çmimin Golden Globe për Filmin më të Mirë në Gjuhët e Huaja . Bata Živojinović gjithashtu fitoi një çmim Arena e Artë për Aktorin më të Mirë në Festivalin e Filmit të Pulës 1967 për portretizimin e tij për Mirta. == Referime == [[Kategoria:Filma 1967]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] 0tnhlv2ns7tmzcjmb7ywo4a8adyd1u2 0 302035 2940130 2932701 2026-04-11T11:05:59Z Esterr12 186041 2940130 wikitext text/x-wiki '''''Carmen & Lola''''' është film drama spanjoll i vitit 2018 i drejtuar nga Arantxa Echevarría. Ajo u zgjodh për të shfaqur në seksionin e Regjisorëve dy javë në Festivalin e Filmit në Kanë 2018 . <ref>{{Cito web|last=Goodfellow|first=Melanie|date=17 prill 2018|title=Cannes: Directors' Fortnight unveils 2018 line-up|url=https://www.screendaily.com/cannes/-cannes-directors-fortnight-unveils-2018-line-up/5128346.article|url-status=live|access-date=4 shtator 2018|website=Screen Daily|publisher=Screen International|language=en}}</ref> <ref>{{Cito web|last=Keslassy|first=Elsa|date=17 prill 2018|title=Cannes: Directors’ Fortnight Lineup Boasts Colombia’s ‘Birds of Passage,’ Nicolas Cage in ‘Mandy’|url=https://variety.com/2018/film/news/cannes-directors-fortnight-lineup-birds-of-passage-nicolas-cage-mandy-1202755349/|url-status=live|access-date=4 shtator 2018|website=Variety (magazine){{!}}Variety|publisher=Penske Business Media|language=en}}</ref> == Komploti == Carmen jeton në një komunitet rom në periferi të [[Madridi|Madridit]].Si çdo grua tjetër që ka takuar ndonjëherë, ajo është e destinuar të bëjë një jetë që përsëritet brez pas brezi: martesa dhe rritja e sa më shumë fëmijëve. Por një ditë ajo takon Lolën, një grua rome e pazakontë që ëndërron të shkojë në universitet, vizaton mbishkrime zogjsh dhe pëlqen vajzat. Carmen shpejt zhvillon një bashkëpunim me Lolën dhe ata zbulojnë një botë që, në mënyrë të pashmangshme, i bën ata të refuzohen nga familjet e tyre. <ref>{{Cito web|title=Carmen y Lola|url=https://www.quinzaine-realisateurs.com/en/film/carmen-y-lola/|url-status=live|access-date=4 shtator 2018|website=Directors' Fortnight|publisher=French Guild of Directors|language=en}}</ref> == Kasti == * Moreno Borja si Paco * Carolina Yuste si Paqui * Rosy Rodríguez si Carmen * Zaira Romero si Lola * Rafaela León si Flor == Realizimi == Në përmbledhësin e rishikimeve [[Rotten Tomatoes]], filmi mban një vlerësim miratimi prej 89%, bazuar në 19 komente me një vlerësim mesatar prej 6.6 / 10. <ref>{{Cito web|title=Carmen and Lola (2018)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/carmen_and_lola|url-status=live|access-date=11 korrik 2019|website=Rotten Tomatoes|publisher=Fandango Media|language=en}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Filma spanjisht]] [[Kategoria:Filma spanjollë]] [[Kategoria:Filma 2018]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] q6558xv0wwbg8stul2qa9i7tcfjm83f 0 302065 2940128 2932707 2026-04-11T11:02:11Z Esterr12 186041 2940128 wikitext text/x-wiki '''''Carmen''''' është film francez-italian i vitit 1984 i drejtuar nga [[Francesco Rosi]] .Është version filmik i [[Opera|operës]] ''[[Carmen]]'' të Bizet . <ref>{{Cito web|title=Carmen|url=http://www.mrqe.com/movie_reviews/carmen-m100018587|access-date=2017-09-13|website=Carmen (1984) Movie Review – MRQE|language=en}}</ref> Julia Migenes luan në rolin kryesor, Plácido Domingo si Don José, Ruggero Raimondi si Escamillo dhe Faith Esham si Micaela. Lorin Maazel drejton Orchester National de France . Filmi u shfaq premierë në Francë në 14 Mars 1984 dhe në SHBA në 20 Shtator të atij viti. Në vitin 1985, filmi u nominua për Çmimin Golden Globe për Filmin më të Mirë të Huaj . == Kasti == * Julia Migenes-Johnson si Carmen * Plácido Domingo si Don José * Ruggero Raimondi si Escamillo * Besimi Esham si Micaëla * François le Roux si Moralès * John-Paul Bogart si Zuñiga * Susan Daniel si Mercédès * Lillian Watson si Frasquita * Jean-Philippe Lafont si Dancaïre * Gérard Garino si Remendado * Julien Guiomar si Lillas Pastia * Accursio Di Leo si Udhëzues * Maria Campano si Manuelita * Cristina Hoyos si valltare * Juan Antonio Jiménez si balerin == Prodhimi == Rosi zgjodhi 1875 për periudhën dhe filmoi tërësisht në vendet në [[Andaluzia|Andaluzi]], duke përdorur [[Ronda|Rondën]] dhe [[Carmona]] dhe vetë Seviljën për të simuluar Seviljen e asaj epoke. <ref>{{Cite news|last=Canby|first=Vincent|date=1984-09-20|title=BIZET'S 'CARMEN' FROM FRANCESCO ROSI|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1984/09/20/movies/bizet-s-carmen-from-francesco-rosi.html|access-date=2017-09-13|issn=0362-4331}}</ref> Ai punoi me bashkëpunëtorin e tij të vjetër, kinematografin Pasqualino De Santis dhe me Enrico Job duke mbikëqyrur skenat dhe kostumet. Rosi pranoi ilustrimet e [[Gustav Doré|Gustave Dore]] për Baron Charles Davillier si burim kryesor për dizajn vizual. Ai besoi se Bizet, i cili nuk e vizitoi kurrë Spanjën,u udhëhoq nga këto gravura dhe shkrepi skena në disa nga vendet e sakta që Doré vizatoi.  [[Skeda:Plaza_de_Toros_de_Ronda_(6931270048).jpg|majtas|parapamje|250x250px| Bullring në [[Ronda]], një nga vendet e xhirimeve për ''Carmen'']] == Pritja kritike == Pauline Kael rishikon filmin në mënyrë të favorshme në koleksionin e saj të rishikimeve të filmave, ''State of the Art'' :<blockquote>Gamina me fre, Julia Migenes-Johnson, Carmen është lavdia kryesore e prodhimit. Strukturat e saj, flokët e saj të errët, të çrregullt dhe disponueshmëria e saj seksuale tërheqin Don José dhe e çmendin atë. Carmen, e cila është besnike ndaj instinkteve të saj, përfaqëson gjithçka që ai përpiqet të shtypë. Por pasi ai ka braktisur ushtrinë dhe ka humbur respektimin që do të thoshte gjithçka për të, ai mendon se ajo i detyrohet përkushtimit të tij gjatë gjithë jetës. Gabimi i Carmen ishte në të menduarit se ajo mund ta merrte atë si një të dashur me kushtet e saj. <ref>{{Cito web|title=Pauline Kael|url=http://www.geocities.ws/paulinekaelreviews/c1.html|url-status=live|access-date=2017-09-13|website=www.geocities.ws|language=en}}</ref></blockquote> == Media shtëpiake == Në fund të vitit 2011 filmi u publikua në të dy DVD-të e rregullta, të përmirësuara në mënyrë anamorfike të Rajonit 1, dhe në Blu-ray. == Referime == [[Kategoria:Filma frëngjisht]] [[Kategoria:Filma francezë]] [[Kategoria:Filma italianë]] [[Kategoria:Filma 1984]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] m2km8fwc160wswxr5bqcgltm9dj66vl 0 302072 2940120 2932710 2026-04-11T10:51:28Z Dallandyshe 186042 2940120 wikitext text/x-wiki '''Media rome''' filloi të zhvillohej në dekadat e fundit duke u ndikuar nga statusi [[Diaspora|diasporik]] [[Romët|i popullit rom]] (që jeton si pakicë në shumë vende të botës ). == Film == * [[A People Uncounted,Një Popull i Llogaritur|A People Uncounted]] - një dokumentar rreth kulturës dhe historisë së popullit Rom, me theks në gjendjen e tyre të rëndë gjatë [[Holokausti|Holokaustit]] . == Internet == Statusi i shpërndarë i popullit rom dhe evolucioni relativisht i fundit i medias rome përcaktoi një rol të rëndësishëm për internetin si mjet komunikim i shpejtë dhe i lehtë. Prania e medias rome në Internet përfshin faqet e internetit të lajmeve si [http://www.dzeno.cz/?r_id=28 Shoqata Dženo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927195547/http://www.dzeno.cz/?r_id=28 |date=27 shtator 2007 }}, [http://www.romea.cz/english/index.php Romea.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070904221454/http://www.romea.cz/english/index.php |date=4 shtator 2007 }} ose [http://www.roma-service.at/dromablog/ dROMa-Blog (në gjermanisht dhe Romisht)], gjithashtu rrjete lajmesh si ''Rrjeti Virtual i Romëve'' . == Televizioni == Ekzistojnë stacione televizive rome (si ''TV Šutel'' <ref>{{Cite web |url=http://www.lyngsat-address.com/tt/TV-Sutel.html |title=TV Šutel at lyngsat-address.com |access-date=3 prill 2021 |archive-date=13 gusht 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813030614/http://www.lyngsat-address.com/tt/TV-Sutel.html |url-status=dead }}</ref> nga Shutka, [[Maqedonia e Veriut|Republika e Maqedonisë]] ) ose programe rome në stacionet lokale televizive, si Karavana le Romengiri, një program romak i prezantuar në 2 orë nga Partia e Romëve në [[Rumania|Rumani]] nga Oglinda TV (përmbajtja tjetër e këtij stacioni televiziv nuk ka asgjë të përbashkët me programin romak, thjesht ndodhi të ishte ai që pranoi huazimin). Në Republikën Çeke ekziston një TV Romany - [http://www.romea.tv ROMEA TV në internet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110313105908/http://www.romea.tv/ |date=13 mars 2011 }} . Shumica e stacioneve televizive rome janë në [[Evropa Qendrore|Evropën Qendrore]] dhe [[Evropa Juglindore|Juglindore]] . == Radio == * [http://www.gipsyradio.com GipsyRadio: Radio-] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509172252/http://www.gipsyradio.com/ |date=9 maj 2008 }} radio ndërkombëtare 24-orëshe në gjuhën rome të prodhuara nga anëtarët e komunitetit me autoritetin e tyre. Ofron mundësi për organizata të ndryshme shoqërore. * [http://www.sr.se/cgi-bin/International/nyhetssidor/index.asp?ProgramID=2122 Radio Romano] : Shërbimi në gjuhën rome i Radio Suedisë . * [https://mediaklikk.hu/musor/haromszolamra/ Három szólamra] : Programi etnik në gjuhën Lovari dhe Beas i Radios Shtetërore Hungareze. == Revista == * ''dROMa - Romani politika, kultura, tschib'' :{{ISSN|2075-6976}} Revista dygjuhëshe për komunitetin Rom në [[Austria|Austri]], botuar në gjermanisht dhe Romisht. * ''È Romani Glinda / Den romska spegeln'' (Pasqyra Romani;{{ISSN|1651-3258}} ): Revistë kushtuar çështjeve rome në [[Suedia|Suedi]] dhe Evropë. * ''Le Romané Nevimata / Romska nyheter'' (Romani News;{{ISSN|1653-963X}} ): Revista që synonte të rinjtë romë në Suedi, botuar në bashkëpunim me Romsk Kulturcentrum në [[Stokholmi|Stokholm]] . * ''Romani Posten'' (gjithashtu ''Romaniposten'', The Romani Post;{{ISSN|0809-8379}} ): Revistë për komunitetin Romani Traveller në [[Norvegjia|Norvegji]] . == Referime == [[Kategoria:Media]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] dl0l984btboj3mg5swnanitmkyuq5qk 0 302074 2940105 2578126 2026-04-11T10:11:05Z Dallandyshe 186042 2940105 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Brooklyn_Museum_-_Studio_Shot_of_European_in_Gypsy_Costume_One_of_274_Vintage_Photographs.jpg|parapamje| Kostum i një gruaje rome (me shumë gjasa myslimane).]] [[Skeda:Muslim_Gypsies_from_Bosnia,_illustration,_1901.jpg|parapamje|Myslimanë në [[Bosnja (rajon)|Bosnjë]] (rreth vitit 1900)]] '''Romët myslimanë''' janë romë që janë pjesë e [[Islami Synit|islamit suni]] të [[Medhhebët|medhebit]] [[Medhhebi Hanefi|Hanefi]] dhe kulturës turke, disa prej tyre janë [[Dervishi|Dervish]] të [[Sufizmi]]t dhe themeluan [[Tarikati|Tarikatën]] e tyre Romane [[Myslimanët|Myslimane]]. [[Islami]] midis romëve është i lidhur historikisht me jetën e romëve brenda [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]]. Përkatësisht, popullsia e Romëve Myslimanë që tejkalojnë numrin e të krishterëve jetojnë në [[Turqia|Turqi]] (shumica jetojnë në Thrakinë Lindore), [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjë dhe Hercegovinë]] (80%), [[Shqipëria|Shqipëri]], [[Mali i Zi|Mal i Zi]] (50-60%), [[Kosova|Kosovë]], [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] (55-70%), [[Bullgaria|Bullgari]] (nga vlerësimet e mesit të viteve 1990, romët myslimanë në Trakinë Veriore përbënin rreth 60% të romëve në Bullgari ), (një grup i vogël i [[Islami në Rumani|romëve myslimanë]] ekziston në rajonin e Dobruxha të Rumanisë, që përbën 10% të popullsisë rome të vendit ), [[Kroacia]] (45% e popullsisë rome ), [[Rusia]] Jugore, [[Greqia]] (një pjesë e vogël e romëve myslimanë të përqendruar në Thrakinë Perëndimore ), [[Serbia]] (35-50%) dhe në [[Krimea|Krime]]. Shumica flasin gjuhën e tyre. Për shkak të lehtësirave për të migruar në kohët moderne, romët myslimanë jetojnë edhe në vende të tjera të botës. Ata gjithashtu përdorin fjalën "cigan" për të prezantuar veten e tyre, sepse ata nuk e shihnin atë si një fjalë nënçmuese. Kultura e Romëve Myslimanë bazohet në Kulturën e Perandorisë Osmane . Pas rënies së Perandorisë Osmane, në pjesët ku Islami nuk është më një fe dominuese, Romët Myslimanë e kanë gjetur veten nën diskriminim të dyfishtë, si për shkak të Antiziganizmit dhe [[Islamofobia|Islamofobisë]]. Romët myslimanë në të gjithë Evropën Jugore quhen nga vetë njerëzit romë dhe romët e krishterë si '''Romë Horahane''' (shkruar edhe si ''Khorakhane'', ''Xoraxane'', ''Kharokane'', ''Xoraxai'', etj.) Dhe referohen në mënyrë bisedore si ''Romë Turq'' ose '''Ciganë Turq''' në vendet pritëse. Me kalimin e kohës ata u bënë shtetas rumunë dhe u emëruan pas perandorisë Romake. Nga 1531 deri më 1913, Romët Myslimanë që flasin [[Turqisht]] morën [[Sanxhaku]]n e tyre në Perandorinë Osmane, të ashtuquajturin Sanxhak Çingene në [[Trakia|Thraki]], dhe drejtohej nga një mysliman lokal Rom Baro i njohur ndryshe si Çingene Beu. Nën sundimin osman, romët e krishterë dhe myslimanë u përçanë. Romëve myslimanë u ndalohej të martoheshin me romë të krishterë. Gjithashtu, ndër shekuj kanë ekzistuar dallime të mëdha midis romëve myslimanë dhe të krishterë. Romët myslimanë kanë stilin e jetesës orientale bazuar në kulturën [[islam]]e. Pas Luftës së Dytë Botërore, një numër i madh i Romëve Myslimanë nga [[Ballkani]] dëshironin të vendoseshin në Trekëndëshin Halaib dhe kërkuan të rindërtonin qytetin e Aydhab. Gjithashtu në kohët moderne, ish-romët e krishterë konvertohen në islam, si romaku britanik Alfie Best Junior<ref>https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/im-son-uks-richest-gypsy-29940050</ref><ref>https://muslimmirror.com/eng/british-billionaire-alfie-best-jr-accepts-islam/</ref>. == Referime == <references /> [[Kategoria:Myslimanë sipas kombësisë]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] g7iqz01f8p7pq50pvgavtu33barzadf 0 302155 2940112 2552383 2026-04-11T10:29:28Z Zamozamota 138918 Gabime drejtshkrimore 2940112 wikitext text/x-wiki [[Skeda:A_Gipsy_Family_Fac_simile_of_a_Woodcut_in_the_Cosmographie_Universelle_of_Munster_in_folio_Basle_1552.png|djathtas|parapamje| 1552 gdhendje druri e një familje rome]] [[Romët|Populli rom]] është një grup i veçantë etnik dhe kulturor i popujve që jetojnë në të gjithë [[Bota|botën]], të cilët ndajnë një familje gjuhësh dhe ndonjëherë një mënyrë jetese tradicionale nomade . <ref>{{Cite web |date=2013-10-28 |title=Who are the Roma people? |url=https://newint.org/blog/2013/10/28/roma-minority-prejudice |access-date=2019-04-02 |website=New Internationalist |language=en}}</ref> Megjithëate origjina e tyre e saktë është e paqartë, India qëndrore është një faktor i dukshëm i origjinës. <ref name="GoldbergBennahum2015">{{Cite book |last=K. Meira Goldberg |url=https://books.google.com/books?id=AS61CgAAQBAJ&pg=PA50 |title=Flamenco on the Global Stage: Historical, Critical and Theoretical Perspectives |last2=Ninotchka Devorah Bennahum |last3=Michelle Heffner Hayes |publisher=McFarland |year=2015 |isbn=978-0-7864-9470-5 |page=50 |access-date=8 dhjetor 2015}}</ref> Gjuha e tyre ndan një origjinë të përbashkët dhe është e ngjashme me Guxharatishten dhe Rajasthanishten e ditëve moderne, duke huazuar fjalë gjuhë të tjera gjatë migrimit në Indi. Në Evropë edhe pse kultura e tyre është prekur nga kultura të tjera, ata ende kanë gjetur një mënyrë për të ruajtur trashëgiminë dhe shoqërinë e tyre. <ref>{{Cite journal |last=Wiley |first=Eric |date=qershor 2005 |title=Romani Performance and Heritage Tourism: The Pilgrimage of the Gypsies at Les Saintes-Maries-de-la-Mer |journal=TDR/The Drama Review |volume=49 |issue=2 |pages=135–158 |doi=10.1162/1054204053971126 |jstor=4488646}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Berthier |first=Jean-Charles |year=1979 |title=The Socialization of the Gypsy Child |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000035669 |journal=International Social Science Journal |volume=31 |issue=3 |pages=376–392}}</ref> === Origjina === Kërkimet gjuhësore dhe fonologjike kanë gjurmuar origjinën e popullit rom në vende në [[Nënkontinenti indian|nënkontinentin Indian]], duke lidhur në mënyrë specifike grupet proto-rome me [[India|Indinë]] Qendrore. Shumë raportojnë në episode nga literatura popullore se romët dolën nga rajonet veriperëndimore të Indisë dhe jo nga India Qendrore. <ref>{{Cite book |last=Achim |first=Viorel |url=http://books.openedition.org/ceup/1549 |title=The Roma in Romanian History |date=23 janar 2013 |publisher=Central European University Press |isbn=9786155053931 |series=CEUP collection |pages=7–26 |chapter=Chapter I. The arrival of the gypsies on the territory of romania |via=OpenEdition Books}}</ref> Veçoritë e zhvillimeve fonologjike që u shfaqën gjatë fazës së hershme të tranzicionit nga indiku i vjetër në atë të mesëm dëshmojnë se historia e romanit filloi në Indinë Qendrore. <ref name="Y Matras">{{Cite web |last=Matras |first=Y |title=Romani Project - The History of the Romani Language |url=http://romani.humanities.manchester.ac.uk/whatis/language/protoromani.shtml |access-date=2015-02-27 |website=Romani Project- Romani Linguistics and Romani Language Projects |publisher=Yaron Matras |archive-date=13 nëntor 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141113033424/http://romani.humanities.manchester.ac.uk/whatis/language/protoromani.shtml |url-status=dead }}</ref> Gjuha rome ndan shumë veçori me gjuhët indo-ariane qëndrore si Hindi, Urdu, Punjabi dhe Rajasthani; ajo gjithashtu ndan lidhje me gjuhët indo-ariane veriore si kashmirishtja, dhe vetë gjuha përmban një grup fjalësh persiane dhe arabe. Gjuhëtarët përdorin këto ngjashmëri fonologjike si dhe veçoritë e zhvillimeve fonologjike që u shfaqën gjatë fazës së hershme të tranzicionit nga sanskritishtja e vjetër në prakritin indik të mesëm për të konkluduar se historia e romanit filloi në Indinë Qendrore.^[7] Në Hungari ekziston një pretendim se romët janë pasardhës të të paprekshmit Dalits, të cilët erdhën në Evropë nga India midis viteve 400 dhe 500 pas Krishtit. Ekziston një studim gjenetik i cili tregon qartë se romët janë gjenetikisht të afërt me "të paprekshmit" indianë ose kanë prejardhje nga dalitët indianë.^[8] Një legjendë tjetër përshkroi mbretin persian Bahram V, i cili mori muzikantë nga India në Iran në vitet 420–438 pas Krishtit, dhe më pas endej mbi Rrugën e Mëndafshit për në Evropë. Disa besojnë se romët janë pasardhësit e tyre.^[9] === Emrat === Populli rom sot gjendet në mbarë botën. Në mënyrë tipike, romët marrin emra të caktuar që janë të zakonshëm në vendin e tyre të banimit. Rrallëherë romët modernë përdorin emrin tradicional nga gjuha e tyre, si Čingaren. Romanes është e vetmja gjuhë indo-ariane që është folur ekskluzivisht në Evropë që nga Mesjeta.^[10] Folësit përdorin shumë terma për gjuhën e tyre. Ata në përgjithësi i referohen gjuhës së tyre si Čingari čhib ose řomani čhib përkthyer si 'gjuha rome', ose rromanes, 'në një mënyrë rome'. Termi anglisht Romani, është përdorur nga studiuesit që në shekullin e 19-të, ku më parë ata kishin përdorur termin 'gjuhë cigane'. == Fazat e familjes dhe jetës == === Martesa dhe polemika === Dasma rome në Sofje, 1936 Martesa në shoqërinë rome nënvizon rëndësinë e familjes dhe demonstron lidhjet ndërmjet grupeve të ndryshme shpesh ndërkombëtare. Tradicionalisht një martesë e rregulluar është shumë e dëshirueshme.^[12] Është zakon që prindërit e dhëndrit të paguajnë familjen e vajzës. Prindërit e çiftit të mundshëm të nuseve ndihmojnë në identifikimin e një partneri ideal për fëmijën e tyre. Prindërit mund t'i bëjnë presion një bashkëshorti të caktuar mbi fëmijën e tyre, sepse është një normë e vendosur të martohesh deri në mesin e të njëzetave.^[12] Shkolla, kisha, xhamitë, ceremonitë e synetisë, e fejuara dhe dasma, dhe ngjarje të tjera janë gjithashtu mjedise të njohura për gjetjen e një bashkëshorti të mundshëm. Çiftet e mundshme pritet të mbikëqyren ose të shoqërohen nga një i rritur. Me shfaqjen e mediave sociale si Facebook dhe telefonat celularë, si dhe me edukimin e përparuar të grave, shumë zakone tradicionale dhe pikëpamje konservatore janë bërë më pak të ngurta. Në disa grupe rome, për shembull romët finlandezë ideja e një martese të regjistruar ligjërisht është injoruar krejtësisht.^[13] Praktika rome e martesës së fëmijëve ka krijuar polemika thelbësore në mbarë botën. Në vitin 2003, një nga shumë "mbretërit e vetëquajtur romë", Ilie Tortică, e ndaloi martesën përpara se palët të ishin të moshës madhore në vendin e tyre të banimit. Një patriark rom, Florin Cioabă u përplas me autoritetet rumune në fund të vitit 2003, kur u martua me vajzën e tij më të vogël, Ana-Maria, në moshën dymbëdhjetë vjeç, shumë nën moshën ligjore për martesë.^[14] Rrëmbimi i nuses (që të mos ngatërrohet me traditën rumune të rrëmbimit të nuses) besohet të jetë një pjesë tradicionale e praktikës rome. Vajzat deri në dymbëdhjetë vjeç mund të rrëmbehen për martesë me djem adoleshentë. Kjo praktikë është raportuar në Irlandë, Angli, Republikën Çeke, Holandë, Bullgari dhe Sllovaki.^[15][16][17] Rrëmbimi i nuses mendohet të jetë një mënyrë për të shmangur çmimin e nuses ose një mjet që një vajzë të martohet me një djalë që ajo dëshiron, por që prindërit e saj nuk e duan.^[17] Normalizimi i traditës i rrëmbimit i vendos gratë e reja në rrezik më të lartë për t'u bërë viktima të trafikimit të qenieve njerëzore.^[15][16] Praktikat e rrëmbimit të nuses dhe martesës së fëmijëve nuk janë të pranuara botërisht në të gjithë kulturën rome. Disa gra dhe burra romë kërkojnë të eliminojnë zakone të tilla^.[18] Romët myslimanë përvetësuan praktikat martesore islame^[19] Nënat rome ushqejnë me gji fëmijët e tyre për shëndet optimal dhe imunitet të shtuar. Ata gjithashtu e shohin këtë si një dhuratë nga Zoti dhe një ndihmë për ndërtimin e marrëdhënieve të shëndetshme ndërmjet nënave dhe fëmijëve.^[20] ==== Pastërti dhe vdekje ==== Veshjet për pjesën e poshtme të trupit, si dhe rrobat e grave me menstruacione, lahen veçmas. Gjërat që përdoren për të ngrënë lahen në një vend tjetër.^[21] Lindja e fëmijës konsiderohet "e papastër" dhe duhet të ndodhë jashtë banesës; nëna konsiderohet “e papastër” për 40 ditë.^[22] Romët myslimanë (Horahane) në Ballkan e përvetësuan kulturën islame gjatë periudhës së Perandorisë Osmane, dhe po ashtu edhe pastërtia rituale në Islam^.[23] [[Kategoria:Kultura komunitetit Rom]] ==== Rritja e fëmijëve ==== Romët e krishterë i përfshijnë vlerat e tyre në mënyrën se si i rrisin fëmijët e tyre. Ekziston një element i papastërtisë që vendoset si mbi nënën ashtu edhe mbi babanë pasi nëna lind. Kjo papastërti pakësohet nëse fëmija është mashkull dhe familja konsiderohet “me fat”. Tradicionalisht, çifti do të jetojë me babanë e dhëndrit deri në lindjen e fëmijës së tyre të parë. Romët i kushtojnë shumë rëndësi familjes së gjerë, kështu që kumbarët, së bashku me këtë familje tjetër, janë aktivë në jetën e fëmijës për të siguruar mirëqenien e tij.^[24] ==== Vlerat morale ==== Kultura dhe tradita e romëve Dasikane (të krishterë) dhe romët Horahane (myslimanë) është shumë e ndryshme. Nuk ka asnjë kulturë apo traditë të vetme rome, ajo ndryshon nga vendi, nëngrupet dhe feja. == Romanipen == Romanipen (gjithashtu romanypen, romanipe, romanype, romanimos, romaimos, romaniya) është një koncept i filozofisë rome që përfshin tërësinë e shpirtit, kulturës, ligjit rome, të qenit një Rom, një grup llojesh rome.^[25] Një rom etnik konsiderohet të jetë një rom Gadjikane në shoqërinë rome nëse personi nuk ka Romanipen. Ndonjëherë një Gadjo, zakonisht një fëmijë i birësuar, mund të konsiderohet si Rom nëse personi ka Romanipen. Si koncept, Romanipen ka qenë objekt i interesit për vëzhgues të shumtë akademikë. Është supozuar se ajo i detyrohet më shumë një kuadri të kulturës sesa thjesht një respektimi i rregullave të pranuara historikisht.^[26] Ndryshimet e rëndësishme në kulturën rome pas Luftës së Dytë Botërore i janë atribuar pezullimit të këtyre normave shoqërore, pasi rregullat strikte në lidhje me ushqimin dhe kontaktet me klasa të caktuara njerëzish u prishën. Kjo periudhë përkoi gjithashtu me një humbje të perceptuar të autoritetit të investuar në udhëheqësit tradicionalë, mirëmbajtësit kryesorë të Romanipen.^[27] Për më tepër, romët që u gjendën nën kontrollin sovjetik gjatë luftës, ndërsa u deportuan në lindje të Uraleve dhe shpesh të persekutuar, përgjithësisht u lanë vetëm për të ndjekur praktikat e tyre ortodokse dhe kështu ruajtën interpretime strikte të Romanipen. Megjithatë, romët që jetonin në vende të tjera të Evropës Lindore, përballë diskriminimit të përhapur dhe përpjekjeve të shoqërisë për asimilim të detyruar, shpesh duhej të bënin kompromis me interpretimin e tyre të rreptë të zakoneve për të mbijetuar. Si rezultat, i gjithë koncepti i Romanipen u interpretua ndryshe midis grupeve të ndryshme rome. Romët myslimanë si shembull e konsideronin si të papastër . == Të qënit pjesë e shoqërisë rome == Një dënim i konsiderueshëm për një rom të krishterë është dëbimi nga shoqëria rome.^[28] Një person i dëbuar konsiderohet të jetë "i kontaminuar" dhe shmanget nga romë të tjerë të krishterë. Egjiptianët ashkali dhe ballkanikë^[29] si ciganët turkomanë dhe ciganët tatarë të Krimesë^[30] nuk janë pjesë e shoqërisë rome për shkak të mungesës së gjuhës rome dhe rome. == Burimi == <references />7.    '''^''' ''Hubschmannova, Milena. "Origin of Roma". ROMBASE. Retrieved 2015-03-03.'' 8.    '''^''' ''"Study shows Roma descended from Indian 'untouchables'". University World News. Retrieved 30 March 2023.'' 9.    '''^''' ''"From India to Europe".'' 10. '''^''' Factsheets on Romani Language 11. '''^''' ''Alina Bradford (26 November 2018). "Roma Culture: Customs, Traditions & Beliefs". livescience.com. Retrieved 2020-06-01.'' 12. ^ Jump up to:'''''^a''''' '''''^b''''' ''Silverman, Carol (24 May 2012). Romani Routes: Cultural Politics and Balkan Music in Diaspora. Oxford University Press. pp. 71–79. <nowiki>ISBN 9780195300949</nowiki>. Retrieved 4 March 2015.'' 13. '''^''' ''Weyrauch, Walter. O (13 August 2001). Gypsy Law: Romani Legal Traditions and Culture. University of California Press. p. 169. <nowiki>ISBN 9780520221857</nowiki>. Retrieved 4 March 2015.'' 14. '''^''' ''Brabant, Malcolm (6 October 2003). "Roma rivalry over child bride ban". BBC News Online. BBC News. Retrieved 24 August 2013.'' 15. ^ Jump up to:'''''^a''''' '''''^b''''' ''McDonald, Henry (3 September 2007). "Gardaí hunt gang accused of seizing Roma child bride". The Guardian. Retrieved 24 August 2013.'' 16. ^ Jump up to:'''''^a''''' '''''^b''''' ''Building the Capacity of Roma Communities to Prevent Trafficking in Human Beings. Warsaw: Office for Democratic Institutions and Human Rights. June 2007. p. 17. <nowiki>ISBN 978-8360190371</nowiki>. Retrieved 24 August 2013.'' 17. ^ Jump up to:'''''^a''''' '''''^b''''' ''Pamporov, Alexey (2006). Roma/Gypsy population in Bulgaria as a challenge for the policy relevance. European Population Conference Liverpool, 20-24 June 2006. Sofia: Bulgarian Academy of Sciences. Retrieved 24 August 2013.'' 18. '''^''' ''Oprea, Alexandra (21 July 2005). "Child Marriage a Cultural Problem, Educational Access a Race Issue? Deconstructing Uni-Dimensional Understanding of Romani Oppression". European Roma Rights Centre. Retrieved 24 August 2013.'' 19. '''^''' <nowiki>https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0362331906000486?fbclid=IwAR3t0IIybORfI0PlbBvFm_z9RNdB-F5o-BLoDT4wXXZlh9gWQO5V8NAhwGo</nowiki> 20. '''^''' ''Condon, Louise J; Salmon, Debra (3 June 2014). "'You likes your way, we got our own way': Gypsies and Travellers' views on infant feeding and health professional support". Health Expectations. '''18''' (5): 784–795. doi:10.1111/hex.12214. PMC 5060882. <nowiki>PMID 24890123</nowiki>.'' 21. '''^''' ''"Roma Culture: An Introduction | Language Contact Manchester" (PDF). Retrieved 30 March 2023.'' 22. '''^''' INTRODUCTION TO ROMA CULTURE 23. '''^''' ''Crowe, David M. (2000). "Muslim Roma in the Balkans". Nationalities Papers. '''28''': 93–128. doi:10.1080/00905990050002470. S2CID 153933600.'' 24. '''^''' ''Smith, Tracy (1997). "Recognising Difference: The Romani 'Gypsy' Child Socialisation and Education Process". British Journal of Sociology of Education. '''18''' (2): 243–256. doi:10.1080/0142569970180207. JSTOR 1393193.'' 25. '''^''' ''Aleksandar G. Marinov (2019). Inward Looking: The Impact of Migration on Romanipe from the Romani Perspective.'' 26. '''^''' ''Saul, Nicholas; Tebbut, Susan (2005). Nicholas Saul, Susan Tebbutt (ed.). The role of the Romanies: images and counter-images of 'Gypsies'/Romanies in European cultures. Liverpool University Press. p. 218. <nowiki>ISBN 978-0-85323-689-4</nowiki>. Retrieved 2010-03-03.'' 27. '''^''' ''Guy, Will (2001). Will Guy (ed.). Between past and future: the Roma of Central and Eastern Europe. Univ of Hertfordshire Press. p. 254. <nowiki>ISBN 978-1-902806-07-5</nowiki>. Retrieved 2010-03-03.'' 28. '''^''' ''"For Roma, Life in US Has Challenges | Voice of America - English". www.voanews.com. Retrieved 2020-06-01.'' 29. '''^''' ''"History of the Balkan Egyptians" (PDF).'' 30. '''^''' ''"Turcoman Gypsies in the Balkans: Just a Preferred Identity or More?". Retrieved 30 March 2023.'' sah6o254d4zedfok35xtygtvdq3f7ir 0 302156 2940096 2637754 2026-04-11T09:56:04Z Dallandyshe 186042 2940096 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Romany_musicians.jpg|parapamje|299x299px| Muzikantë romë në një martesë në Republikën Çeke në 2005]] '''Muzika rome''' (shpesh e referuar si '''muzika''' '''cigane''', e cila ndonjëherë konsiderohet si një term nënçmues) <ref>{{Cite book|last=Dalzell|first=Tom|title=The new Partridge dictionary of slang and unconventional English|publisher=Routledge|year=2007|isbn=0415259371|edition=Reprint.|location=London [u.a.]|page=943}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/merriamwebstersp00merr/page/178|title=Merriam-Webster's pocket guide to English usage.|publisher=Merriam-Webster|year=1998|isbn=0877795142|location=Springfield, MA|page=[https://archive.org/details/merriamwebstersp00merr/page/178 178]|url-access=registration}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Garner|first=Bryan A.|title=Garner's modern American usage|url=https://archive.org/details/garnersmodername0003garn|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=0195382757|edition=3rd|location=New York|page=[https://archive.org/details/garnersmodername0003garn/page/405 405]}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Baskin|first=[by] H.E. Wedeck with the assistance of Wade|title=Dictionary of gypsy life and lore|publisher=Philosophical Library|isbn=0806529857|location=New York}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Garner|first=Bryan A.|title=A dictionary of modern legal usage|year=2011|url=https://archive.org/details/garnersdictionar0000garn|publisher=Oxford University Press|isbn=0195384202|edition=3rd|location=New York|page=[https://archive.org/details/garnersdictionar0000garn/page/400 400]}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Bolaffi|first=Guido|title=Dictionary of race, ethnicity and culture|publisher=Sage|year=2002|isbn=0761969004|edition=1. publ., [Nachdr.].|location=London|page=291}}</ref> është muzika e [[Romët|popullit rom]], i cili e ka origjinën nga Veriu i [[India|Indisë]], por sot jeton kryesisht në [[Evropa|Evropë]]. Edhe pse historikisht ky popull ka qenë nomad (endacak), prej kohësh ata janë të angazhuar në aktivitete argëtuese dhe tregtare. Në shumë prej vendeve që jetojnë romët njihen si muzikantë. Për shkak se kanë udhëtuar shumë, muzika e tyre mban elemente të shumta të formave muzikore bizantine, greke, arabe, indiane, persiane, turke, [[Sllavët|sllave]], rumune, gjermane, holandeze, franceze, spanjolle dhe [[Hebrenjtë|hebraike.]] Është e vështirë të përcaktohen parametrat e një stili të unifikuar muzikor rom, pasi ka shumë ndryshime në strukturat melodike, harmonike, ritmike dhe formale nga rajoni në rajon. Tekstet e këngëve rome shpesh këndohen në një ose më shumë dialekte të [[Gjuha rome|gjuhës rome]] dhe shpesh shoqërohen me kërcim. <ref>{{Cito web|title=What is Romani music?|url=http://romanimusic.tumblr.com/whatisromanimusic|access-date=8 tetor 2017|website=Romanimusic.tumblr.com}}</ref> Flamenkoja spanjolle është në një masë shumë të madhe muzika (dhe [[vallëzimi]], ose në të vërtetë kultura) e popullit rom të [[Andaluzia|Andaluzisë]]. Përveç muzikës rome për përdorim lokal, në Evropën Lindore një muzikë e veçantë rome filloi të luhej në dasma dhe festa. Kjo muzikë u mbështet në elemente muzikore hungareze, rumune, ruse etj. Më vonë ajo fitoi popullaritet në Evropën Perëndimore, ku shumë orkestra rome ishin aktive, duke luajtur melodi të sofistikuar me origjinë të Evropës Lindore. Ndoshta muzikanti më me ndikim romak ishte [[Django Reinhardt]] (1910-1953). == Muzikë origjinale rome == Këngët popullore origjinale rome, pa ndikime të kulturës së shtetit ku romët janë vendosur, janë relativisht të rralla. Kjo muzikë e veçantë popullore është kryesisht vokale dhe përbëhet nga këngë të ngadalta rrëfyese dhe melodi të shpejta, të cilat edhe mund të shoqërohen me vallëzim. Meloditë e shpejta shoqërohen me përplasje gjuhe, duartrokitje, trokitje të lugëve prej druri dhe teknika të tjera. <ref>''Zigeunermusik'', Balint Sarosi, Budapest 1970, in English, German and Hungarian edition, see chapter 3</ref> == Muzikë e lidhur me vendin == Shumica e muzikës rome bazohet në muzikën popullore të vendeve ku romët kaluan ose u vendosën. Muzika lokale përvetësohet prej romëve dhe më pas interpretohet. Zakonisht muzika instrumentale përshtatet me stilin rom, i cili është më kompleks se stili origjinal. Megjithatë, edhe muzika rome ka ndikuar në muzikën lokale të vendeve ku romët janë vendosur, siç është edhe rasti i ndikimit në muzikën hungareze. === Spanja === Populli rom i Spanjës ( ''Gitanos'' ) ka kontribuar në mënyrë të konsiderueshme në traditën muzikore andaluziane e njohur si flamenko. Megjithëse nuk është muzikë rome, flamenkoja është e lidhur ngushtë me këtë etni dhe një pjesë e konsiderueshme e artistëve të famshëm të flamencos janë romë (Gitanos) . === Bullgaria === Për shkak të popullsisë së konsiderueshme rome në Bullgari, muzika e këtij grupi etnik është shumë e popullarizuar. ''Muzika Chalgamata'' luhet nga muzikantë Romë në Bullgari. === Rumania === [[Skeda:PENNELL(1893)_p235_-_THE_WANDERING_MUSICANS_IN_THE_WINE-GARDENS.jpg|parapamje|Muzikantë endacakë në kopshtet e verës të Transilvanisë (Penel, 1893)]] ''Lautari'' ishin muzikantë tradicionalë Romë, duke luajtur në festa të ndryshme (dasma, funerale, etj.) ''Zhanri manipul i'' cili është shumë i popullarizuar në Rumani mbështetet nga muzikantë etnikë romë. === Rusia === Një kor cigan në Rusi ishte kori cigan "Sokolovsky" . Në vitin 1931, një teatër cigan publik, [[Teatri Romun|Teatri Romen]], u themelua në Moskë dhe përfshinte muzikën dhe vallëzimin rom në shfaqjet teatrale. === Turqia === Romët janë të njohur në të gjithë [[Turqia|Turqinë]] për muzikën e tyre. Muzika e tyre urbane ka ndikim të muzikës klasike turke, që luhet dhe dëgjohet nga njerëzit në mejhane ose taverna. Stili i ''muzikës fasil'' (një stil, për të mos u ngatërruar me formën fasil të muzikës klasike turke), i shoqëruar me ushqim dhe pije alkoolike, nuk dëgjohet vetëm nga shtresat e ulëta të popullsisë turke, por mund të gjendet dhe të luhet edhe në institucionet më "të respektueshme" në kohën moderne. == Ballkani == Tallavaja është një nga zhanerat tipike të muzikës rome në Ballkan. Fillimisht u krijua nga pakica rome në Kosovë në vitet 1990. Zhanri i tallavas u miratua më vonë në mesin e grupit Ashkali dhe më pas gjeti mbështetje edhe në Shqipëri. Ky zhanër ndikohet edhe nga zhanret e tjera të muzikës si ajo [[Greqia|greke]] (Skiladiko) dhe [[Bullgaria|bullgare]] (Chalga). Ai gjithashtu u përzie me muzikën turke, arabe, serbe (turbo-folk) dhe atë shqiptare. == Shih gjithashtu == * Flamenco * Xhaz cigan * Punk cigan * Stili cigan * Lautari * Himni roman == Referime == {{Reflist}} == Bibliografi == * Broughton, Simon, "Mbretërit dhe Mbretëreshat e Rrugës". 2000 Në Broughton, Simon dhe Ellingham, Mark me McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), ''World Music, Vol. 1: Afrika, Evropa dhe Lindja e Mesme'', f. 146–158. Rough Guides Ltd, Librat Penguin. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85828-636-0|1-85828-636-0]] * Balint Sarosi, "Zigeunermusik" (muzikë cigane), Budapest 1970, në anglisht, gjermanisht, hungarez == Lidhje të jashtme == * [https://romanimuzika.wordpress.com Romani muzika (blog)] * [http://kolotoc.sk/en#/home Arkivi më i madh i muzikës cigane në internet - 100,000 këngë cigane] * [http://english.svenko.net/ Ueb-ditar muzikor romak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412230238/http://english.svenko.net/ |date=12 prill 2021 }} * [http://www.transilvania-aktiv.de/gypsymusic.php Muzikë cigane drejtpërdrejt.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404074829/http://www.transilvania-aktiv.de/gypsymusic.php |date=4 prill 2010 }} [http://www.transilvania-aktiv.de/gypsymusic.php Një turne muzikor nëpër Rumani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404074829/http://www.transilvania-aktiv.de/gypsymusic.php |date=4 prill 2010 }} [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] 2abng3yumkxzm8yz4sxxuz4n0zfmumx 2940116 2940096 2026-04-11T10:42:47Z Zamozamota 138918 Gabime drejtshkrimore 2940116 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Romany_musicians.jpg|parapamje|299x299px| Muzikantë romë në një martesë në Republikën Çeke në 2005]] '''Muzika rome''' (shpesh e referuar si '''muzika''' '''cigane''', e cila ndonjëherë konsiderohet si një term nënçmues) <ref>{{Cite book|last=Dalzell|first=Tom|title=The new Partridge dictionary of slang and unconventional English|publisher=Routledge|year=2007|isbn=0415259371|edition=Reprint.|location=London [u.a.]|page=943}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/merriamwebstersp00merr/page/178|title=Merriam-Webster's pocket guide to English usage.|publisher=Merriam-Webster|year=1998|isbn=0877795142|location=Springfield, MA|page=[https://archive.org/details/merriamwebstersp00merr/page/178 178]|url-access=registration}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Garner|first=Bryan A.|title=Garner's modern American usage|url=https://archive.org/details/garnersmodername0003garn|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=0195382757|edition=3rd|location=New York|page=[https://archive.org/details/garnersmodername0003garn/page/405 405]}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Baskin|first=[by] H.E. Wedeck with the assistance of Wade|title=Dictionary of gypsy life and lore|publisher=Philosophical Library|isbn=0806529857|location=New York}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Garner|first=Bryan A.|title=A dictionary of modern legal usage|year=2011|url=https://archive.org/details/garnersdictionar0000garn|publisher=Oxford University Press|isbn=0195384202|edition=3rd|location=New York|page=[https://archive.org/details/garnersdictionar0000garn/page/400 400]}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Bolaffi|first=Guido|title=Dictionary of race, ethnicity and culture|publisher=Sage|year=2002|isbn=0761969004|edition=1. publ., [Nachdr.].|location=London|page=291}}</ref> është muzika e [[Romët|popullit rom]], i cili e ka origjinën nga Veriu i [[India|Indisë]], por sot jeton kryesisht në [[Evropa|Evropë]]. Edhe pse historikisht ky popull ka qenë nomad (endacak), prej kohësh ata janë të angazhuar në aktivitete argëtuese dhe tregtare. Në shumë prej vendeve që jetojnë romët njihen si muzikantë. Për shkak se kanë udhëtuar shumë, muzika e tyre mban elemente të shumta të formave muzikore bizantine, greke, arabe, indiane, persiane, turke, [[Sllavët|sllave]], rumune, gjermane, holandeze, franceze, spanjolle dhe [[Hebrenjtë|hebraike.]] Është e vështirë të përcaktohen parametrat e një stili të unifikuar muzikor rom, pasi ka shumë ndryshime në strukturat melodike, harmonike, ritmike dhe formale nga rajoni në rajon. Tekstet e këngëve rome shpesh këndohen në një ose më shumë dialekte të [[Gjuha rome|gjuhës rome]] dhe shpesh shoqërohen me kërcim. <ref>{{Cito web|title=What is Romani music?|url=http://romanimusic.tumblr.com/whatisromanimusic|access-date=8 tetor 2017|website=Romanimusic.tumblr.com}}</ref> Flamenkoja spanjolle është në një masë shumë të madhe muzika (dhe [[vallëzimi]] ose në të vërtetë kultura) e popullit rom të [[Andaluzia|Andaluzisë]]. Përveç muzikës rome për përdorim lokal, në Evropën Lindore një muzikë e veçantë rome filloi të luhej në dasma dhe festa. Kjo muzikë u mbështet në elemente muzikore hungareze, rumune, ruse etj. Më vonë ajo fitoi popullaritet në Evropën Perëndimore, ku shumë orkestra rome ishin aktive, duke luajtur melodi të sofistikuar me origjinë të Evropës Lindore. Ndoshta muzikanti më me ndikim romak ishte [[Django Reinhardt]] (1910-1953). == Muzikë origjinale rome == Këngët popullore origjinale rome, pa ndikime të kulturës së shtetit ku romët janë vendosur, janë relativisht të rralla. Kjo muzikë e veçantë popullore është kryesisht vokale dhe përbëhet nga këngë të ngadalta rrëfyese dhe melodi të shpejta, të cilat edhe mund të shoqërohen me vallëzim. Meloditë e shpejta shoqërohen me përplasje gjuhe, duartrokitje, trokitje të lugëve prej druri dhe teknika të tjera. <ref>''Zigeunermusik'', Balint Sarosi, Budapest 1970, in English, German and Hungarian edition, see chapter 3</ref> == Muzikë e lidhur me vendin == Shumica e muzikës rome bazohet në muzikën popullore të vendeve ku romët kaluan ose u vendosën. Muzika lokale përvetësohet prej romëve dhe më pas interpretohet. Zakonisht muzika instrumentale përshtatet me stilin rom, i cili është më kompleks se stili origjinal. Megjithatë, edhe muzika rome ka ndikuar në muzikën lokale të vendeve ku romët janë vendosur, siç është edhe rasti i ndikimit në muzikën hungareze. === Spanja === Populli rom i Spanjës ( ''Gitanos'' ) ka kontribuar në mënyrë të konsiderueshme në traditën muzikore andaluziane e njohur si flamenko. Megjithëse nuk është muzikë rome, flamenkoja është e lidhur ngushtë me këtë etni dhe një pjesë e konsiderueshme e artistëve të famshëm të flamencos janë romë (Gitanos) . === Bullgaria === Për shkak të popullsisë së konsiderueshme rome në Bullgari, muzika e këtij grupi etnik është shumë e popullarizuar. ''Muzika Chalgamata'' luhet nga muzikantë Romë në Bullgari. === Rumania === [[Skeda:PENNELL(1893)_p235_-_THE_WANDERING_MUSICANS_IN_THE_WINE-GARDENS.jpg|parapamje|Muzikantë endacakë në kopshtet e verës të Transilvanisë (Penel, 1893)]] ''Lautari'' ishin muzikantë tradicionalë Romë, duke luajtur në festa të ndryshme (dasma, funerale, etj.) ''Zhanri manipul i'' cili është shumë i popullarizuar në Rumani mbështetet nga muzikantë etnikë romë. === Rusia === Një kor cigan në Rusi ishte kori cigan "Sokolovsky" . Në vitin 1931, një teatër cigan publik, [[Teatri Romun|Teatri Romen]] u themelua në Moskë dhe përfshinte muzikën dhe vallëzimin rom në shfaqjet teatrale. === Turqia === Romët janë të njohur në të gjithë [[Turqia|Turqinë]] për muzikën e tyre. Muzika e tyre urbane ka ndikim të muzikës klasike turke, që luhet dhe dëgjohet nga njerëzit në mejhane ose taverna. Stili i ''muzikës fasil'' (një stil, për të mos u ngatërruar me formën fasil të muzikës klasike turke), i shoqëruar me ushqim dhe pije alkoolike, nuk dëgjohet vetëm nga shtresat e ulëta të popullsisë turke, por mund të gjendet dhe të luhet edhe në institucionet më "të respektueshme" në kohën moderne. == Ballkani == Tallavaja është një nga zhanerat tipike të muzikës rome në Ballkan. Fillimisht u krijua nga pakica rome në Kosovë në vitet 1990. Zhanri i tallavas u miratua më vonë në mesin e grupit Ashkali dhe më pas gjeti mbështetje edhe në Shqipëri. Ky zhanër ndikohet edhe nga zhanret e tjera të muzikës si ajo [[Greqia|greke]] (Skiladiko) dhe [[Bullgaria|bullgare]] (Chalga). Ai gjithashtu u përzie me muzikën turke, arabe, serbe (turbo-folk) dhe atë shqiptare. == Shih gjithashtu == * Flamenco * Xhaz cigan * Punk cigan * Stili cigan * Lautari * Himni roman == Referime == {{Reflist}} == Bibliografi == * Broughton, Simon, "Mbretërit dhe Mbretëreshat e Rrugës". 2000 Në Broughton, Simon dhe Ellingham, Mark me McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), ''World Music, Vol. 1: Afrika, Evropa dhe Lindja e Mesme'', f. 146–158. Rough Guides Ltd, Librat Penguin. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85828-636-0|1-85828-636-0]] * Balint Sarosi, "Zigeunermusik" (muzikë cigane), Budapest 1970, në anglisht, gjermanisht, hungarez == Lidhje të jashtme == * [https://romanimuzika.wordpress.com Romani muzika (blog)] * [http://kolotoc.sk/en#/home Arkivi më i madh i muzikës cigane në internet - 100,000 këngë cigane] * [http://english.svenko.net/ Ueb-ditar muzikor romak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412230238/http://english.svenko.net/ |date=12 prill 2021 }} * [http://www.transilvania-aktiv.de/gypsymusic.php Muzikë cigane drejtpërdrejt.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404074829/http://www.transilvania-aktiv.de/gypsymusic.php |date=4 prill 2010 }} [http://www.transilvania-aktiv.de/gypsymusic.php Një turne muzikor nëpër Rumani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404074829/http://www.transilvania-aktiv.de/gypsymusic.php |date=4 prill 2010 }} [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] p6k8zpu1psrvos4ot888pmr6lul42ts 0 314548 2940083 2535516 2026-04-11T08:58:36Z Vyolltsa 129213 rregullim teksti 2940083 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Vallet romane}} [[Skeda:Radaja_Seto_Festival_(2016)_-_093.jpg|djathtas|parapamje| Një balerin nga Maljarka, një ansambël vallëzimi rom në Estoni, duke performuar gjatë një festivali.]] Kjo është një listë e '''[[Vallëzimi|valleve]]''' të '''[[Romët|popullit rom]].''' == Azia e Vogël dhe Turqia == Roman Havasi është një lloj valleje folklorike kryesisht turke prej nga është përshtatur, me bazën dhe elementet kryesore të muzikës bizantine. == Ballkani, Hungaria dhe Rumania == * [[Qyçek|Čoček]] është një valle me origjinë nga grupet ushtarake osmane që u përvetësua më vonë nga romët në Ballkan. == Cale Gitanos & Flamenco (Spanjë) == * Flamenko == Egjipt dhe Ghavazi == * Kercim i belit == Rusia dhe Ruska Roma == Vallja ruse rome karakterizohet nga përshpejtimi gradual i muzikës dhe lëvizjeve. Kërcimi femëror përfshin valëzime të gjera të duarve me fund dhe lëkundje të shpatullave. Vallëzimi i meshkujve tradicionalisht përfshin kërcime komplekse me trokitje e lehtë dhe përkëdhelje të gjunjëve, shpatullave dhe ijeve. == Grupet e lidhura == Grupe të Lindjes së Mesme dhe Indisë të njohura gjithashtu si ciganë: * Ciganët indianë (grupet Banjara dhe Domba ): Sapera == Shiko gjithashtu == * [[Shoqëria dhe kultura rome]] == Referencat == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Vallet_romane}} __FORCETOC__ [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] t02ca9uat20pdu1xyu0hd6vi6fa91rr 0 314552 2940113 2568570 2026-04-11T10:32:21Z Dallandyshe 186042 2940113 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Gypsy_family_from_Serbia.jpg|djathtas|parapamje|348x348px| Familje rome nga Serbia (1905)]] '''Bibijako Dive (Dita e Tezes)''' është një [[Festa|festë fetare e]] festuar nga shumica e [[Romët|romëve]] të [[Kisha Ortodokse Lindore|krishterë ortodoksë]] dhe në raste më të vogla [[romët myslimanë]] nga Ballkani që jetojnë në mbarë botën. <ref name="RTS">{{Cite web|title=Romi slave Bibiju (Roma celebrate Aunt)|url=https://www.rts.rs/page/stories/sr/story/125/drustvo/546951/romi-slave-tetka-bibiju.html|access-date=19 mars 2020|website=Official|publisher=RTS (Radio Television of Serbia)|language=sr}}</ref> Kjo festë njihet si ''Bibijako Djive''.<ref name="Ćirković">{{Cite book|last=Ćirković|first=Svetlana|url=https://www.academia.edu/42176038/Bibi_and_Bibijako_Djive_in_Serbia|title=Bibi and Bibijako Djive in Serbia|publisher=PROJECT EDUCATION OF ROMA CHILDREN IN EUROPE|language=en|access-date=19 mars 2020}}</ref><ref name="NGO Roma Time">{{Cite web|last=Rasulić Delić|first=Vesna|title=Ko je Tetkica Bibija? (Who is Auntie Bibi)|url=https://ssejdovic.wixsite.com/nvo-romsko-vrijeme/single-post/2015/12/30/KO-JE-TETKICA-BIBIJA|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319183232/https://ssejdovic.wixsite.com/nvo-romsko-vrijeme/single-post/2015/12/30/KO-JE-TETKICA-BIBIJA|archive-date=19 mars 2020|access-date=19 mars 2020|website=Official|publisher=NVO Romsko Vrijeme (NGO Roma Time)|language=cnr}}</ref> Bibi festohet si shëruese dhe mbrojtëse e [[Familja|familjes]], dhe mbi të gjitha si mbrojtëse e shëndetit të [[Fëmija|fëmijëve]], është versioni rom i perëndeshës hindu Shashthi. Çdo vend apo qytet ka datën e tij të veçantë për festimin, gjë që shpjegohet nga legjenda e teze Bibit, e cila vinte në vende të ndryshme dhe kryente shërime në data të ndryshme. Datat e kësaj feste fetare rome lidhen më së shumti me ditët e agjërimit të [[Pashkët|Pashkëve]] dhe për këtë arsye janë të lëvizshme.<ref name="Intangible cultural heritage of Serbia">{{Cite web|title=Tetkica Bibija (Not translated yet)|url=http://nkns.rs/cyr/popis-nkns/tetkica-bibija|access-date=19 mars 2020|website=Intangible cultural heritage of Serbia|publisher=Ministry of Culture and Information of the Republic of Serbia and Ethnographic Museum in Belgrade|language=sr}}</ref> Prania e një [[prifti]] është e detyrueshme, megjithëse teze Bibi është një [[Shenjtor|shenjtore]] [[Kanonizimi|e pakanonizuar]].<ref name="Intangible cultural heritage of Serbia" /> Në mjedise të ndryshme Bibi (Halla) quhet edhe ''Shëruesi Bibi'' ose ''Bibiyaku''. Në gjuhën rome, ''"bibi"'' do të thotë hallë, dhe zvogëlimi i kësaj fjale është ''"bibiori"''. Festa e hallës Bibi është e shënuar në Regjistrin Kombëtar të ''trashëgimisë kulturore jomateriale të Serbisë'' në vitin 2019.<ref name="Intangible cultural heritage of Serbia">{{Cite web|title=Tetkica Bibija (Not translated yet)|url=http://nkns.rs/cyr/popis-nkns/tetkica-bibija|access-date=19 mars 2020|website=Intangible cultural heritage of Serbia|publisher=Ministry of Culture and Information of the Republic of Serbia and Ethnographic Museum in Belgrade|language=sr}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://nkns.rs/cyr/popis-nkns/tetkica-bibija "Tetkica Bibija (Not translated yet)"]. ''Intangible cultural heritage of Serbia'' (in Serbian). Ministry of Culture and Information of the Republic of Serbia and Ethnographic Museum in Belgrade<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 March</span> 2020</span>.</cite> [[Category:CS1 Serbian-language sources (sr)]]</ref> Bibi është një nga të paktët sllavë romë të vërtetë, hyjni familjare . Përveç Bibit, çdo familje rome feston Slavën e saj (si p.sh. Babo Fingo në Kakava ), si dhe festa të tjera fetare, si [[Pashkët]] dhe [[Krishtlindja|Krishtlindjet]] dhe Bajramin (Turqi).<ref>{{Cite journal|last=Beljan|first=Mateja|last2=Milojević|first2=Marina|date=8 prill 2016|title=Bibijako Sastipe! Ovako je u Beogradu proslavljen jedini romski praznik|url=https://www.blic.rs/vesti/beograd/bibijako-sastipe-ovako-je-u-beogradu-proslavljen-jedini-romski-praznik/7t2h79y|journal=Blic|language=sr|access-date=19 mars 2020}}</ref> == Zakonet gjatë festës në Serbi == Bibi festohet kolektivisht dhe të gjithë romët në Serbi që mblidhen në një vend të shenjtë, zakonisht një pemë ose kryq, duke sjellë një tortë festive dhe ushqim, dhe në disa vende varen dhurata për një Bibia (krehër, pasqyrë dhe rroba fëmijësh). Në ditën e kremtimit, pas shërbesës në kishën ortodokse, romët shkojnë në një kortezh, duke mbajtur tortën dhe qirinjtë dhe duke thirrur: "Për shëndetin e Bibit (tezes)!" ( [[Gjuha rome|Romani]] : ''Bibijako sostipe!'' ). Të gjithë ata që festojnë sjellin ëmbëlsira dhe gatime të shpejta për t'u shërbyer mysafirëve nën pemën e tyre të lindjes, zakonisht dardhë ose arrë. Nën pemë përcaktohet pritësi i lavdisë së radhës dhe dorëzohet torta e slavës. Festohet me këngë e valle dhe fëmijët marrin pako të mbushura me ëmbëlsira.<ref name="RTS">{{Cite web|title=Romi slave Bibiju (Roma celebrate Aunt)|url=https://www.rts.rs/page/stories/sr/story/125/drustvo/546951/romi-slave-tetka-bibiju.html|access-date=19 mars 2020|website=Official|publisher=RTS (Radio Television of Serbia)|language=sr}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.rts.rs/page/stories/sr/story/125/drustvo/546951/romi-slave-tetka-bibiju.html "Romi slave Bibiju (Roma celebrate Aunt)"]. ''Official'' (in Serbian). RTS (Radio Television of Serbia)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 March</span> 2020</span>.</cite> [[Category:CS1 Serbian-language sources (sr)]]</ref> == Festimi i Bibit në komunitetet muslimane == Bibi është i mirënjohur në mesin e komuniteteve rome myslimane në Ballkan, dhe më gjerë. [[Romët myslimanë]] e festojnë për festën e tyre ''Djisatedimi''.<ref name="NGO Roma Time">{{Cite web|last=Rasulić Delić|first=Vesna|title=Ko je Tetkica Bibija? (Who is Auntie Bibi)|url=https://ssejdovic.wixsite.com/nvo-romsko-vrijeme/single-post/2015/12/30/KO-JE-TETKICA-BIBIJA|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319183232/https://ssejdovic.wixsite.com/nvo-romsko-vrijeme/single-post/2015/12/30/KO-JE-TETKICA-BIBIJA|archive-date=19 mars 2020|access-date=19 mars 2020|website=Official|publisher=NVO Romsko Vrijeme (NGO Roma Time)|language=cnr}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source-2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRasulić_Delić">Rasulić Delić, Vesna. [https://web.archive.org/web/20200319183232/https://ssejdovic.wixsite.com/nvo-romsko-vrijeme/single-post/2015/12/30/KO-JE-TETKICA-BIBIJA "Ko je Tetkica Bibija? (Who is Auntie Bibi)"]. ''Official'' (in Montenegrin). NVO Romsko Vrijeme (NGO Roma Time). Archived from [https://ssejdovic.wixsite.com/nvo-romsko-vrijeme/single-post/2015/12/30/KO-JE-TETKICA-BIBIJA the original] on 19 March 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 March</span> 2020</span>.</cite> [[Category:CS1 foreign language sources (ISO 639-2)|cnr]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] </ref> Literatura etnografike nuk jep informacion të besueshëm nëse romët myslimanë festojnë Bibijako Djive. Sipas etnografit Aleksandar Petroviq, romët myslimanë në [[Krushevaci|Krushevc]] (Serbi) e kishin adoptuar festën ''Bibijako Djive'' nga romët e krishterë dhe e festojnë atë në të njëjtën ditë, por natën. Duke e çuar ditën e shenjtë, ata agjërojnë për disa ditë dhe festimi fillon në perëndim të diellit. Dragoljub Ackovic, autor i dy monografive për Bibin (2004; 2010), gjithashtu raporton se literatura etnografike nuk përmban informacione për kremtimin e ''Bibijako Djive'' nga romët myslimanë. Megjithatë, në monografinë e vitit 2010 Ackovic referon informacionin e mbledhur në mesin e romëve myslimanë nga [[Prizreni]], [[Ferizaji|Uroshevaci apo Ferizaj]] (Republika e Kosovës) dhe [[Beogradi]] (kryeqyteti i Serbisë) që tregon se këto komunitete romake myslimane festuan ''Bibijako Djive'' për hir të mbrojtjes së fëmijëve të tyre nga sëmundjet. por që kremtimi i kultit të Bibit zgjat një muaj të tërë, nga 31 janari deri më 1 mars.<ref name="Ćirković">{{Cite book|last=Ćirković|first=Svetlana|url=https://www.academia.edu/42176038/Bibi_and_Bibijako_Djive_in_Serbia|title=Bibi and Bibijako Djive in Serbia|publisher=PROJECT EDUCATION OF ROMA CHILDREN IN EUROPE|access-date=19 mars 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFĆirković">Ćirković, Svetlana. [https://www.academia.edu/42176038/Bibi_and_Bibijako_Djive_in_Serbia ''Bibi and Bibijako Djive in Serbia'']. PROJECT EDUCATION OF ROMA CHILDREN IN EUROPE<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 March</span> 2020</span>.</cite></ref> == Shiko gjithashtu == * [[Shoqëria dhe kultura rome]] == Leximi më shumë == * {{Cite book|last=Ćirković|first=Svetlana|url=https://www.academia.edu/42176038/Bibi_and_Bibijako_Djive_in_Serbia|title=Bibi and Bibijako Djive in Serbia|publisher=Project Education of Roma Children in Europe|language=en|access-date=19 mars 2020}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria: Kultura e komunitetit Rom]] 40adf7cpcpp5am9kq0codmz2gl9xkir 0 314791 2940010 2933031 2026-04-10T21:51:17Z Əkrəm 177190 logo: png → svg; LeoBank → Leobank 2940010 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Leobank|type=bankë|website=https://www.Leobank.az/|logo=Logo of Leobank.svg}} '''Leobank''' është [[neobanka]] e parë e [[Azerbajxhani|Azerbajxhanit]] e ndërtuar dhe lançuar në bazë të Unibank në vitin 2021.<ref>{{Cite web|date=2021-07-27|title=Дмитрий Дубилет запускает мобильный банк в Азербайджане? (обновляется)|url=https://banker.ua/dmitrij-dubilet-mobilnyj-bank/|access-date=2022-04-14|website=Banker.ua|language=ru-RU}}</ref> Leobank u zhvillua nga kompania Fintech Farm e Dmytro Dubilet së bashku me Unibank me qëllim zhvillimin e bankingut dixhital në Azerbajxhan. Leobank u lançua në gusht 2021, me një fushatë para-porosi. Në nëntor 2021, kartat bankare u bënë të disponueshme për të gjithë klientët.<ref>{{Cite web|date=2021-07-28|title=Дубилет и Витязь запустили Fintech Farm — делают платформу для запуска необанков|url=https://ain.ua/ru/2021/07/28/dubilet-i-vityaz-zapustili-fintech-farm/|access-date=2022-04-14|website=AIN.UA|language=ru-RU}}</ref> Me kartat Leobank, klientët mund të marrin një limit kredie direkt në aplikacion, të ruajnë fonde personale, të marrin cashback dhe të bëjnë pagesa të ndryshme. Karta mund të përdoret edhe si kartë debiti. Në janar 2022, numri i klientëve të bankave i kaloi 100,000.<ref>{{Cite web|date=2021-12-20|title=Pulsuz olan Leo kart nədir, hansı üstünlükləri var və necə əldə etmək olar? - İZAH|url=https://banker.az/pulsuz-olan-leo-kart-n%c9%99dir-hansi-ustunlukl%c9%99ri-var-v%c9%99-nec%c9%99-%c9%99ld%c9%99-etm%c9%99k-olar-izah/|access-date=2022-04-14|language=az}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fintech Farm nabs $7.4M to launch neobanks in Nigeria and other emerging markets|url=https://social.techcrunch.com/2022/01/13/fintech-farm-nabs-7-4m-to-launch-neobanks-in-nigeria-and-other-emerging-markets/|access-date=2022-04-14|website=TechCrunch|language=en-US}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Sipas raportit të Unibank për muajin janar 2022, aplikacioni celular Leobank përdoret nga 35,400 klientë në ditë; numri i përdoruesve aktivë në javë arrin në 81,000. Gjatë periudhës së funksionimit, banka ka kryer më shumë se 3 milionë e 200 mijë transaksione me vlerë mbi 200 milionë manat.<ref>{{Cite web|title=“Qara kart”dan istifadə edənlərin sayı açıqlandı - 200 MİLYON MANATLIQ ƏMƏLİYYAT|url=https://marja.az/82334/Leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat|access-date=2022-04-14|website=marja.az|language=az|archive-date=23 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123112730/https://marja.az/82334/Leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat|url-status=dead}}</ref> Simboli i bankës është një luan me një mane të purpurt.<ref>{{Cite web|title=“Qara kart”dan istifadə edənlərin sayı açıqlandı - 200 MİLYON MANATLIQ ƏMƏLİYYAT|url=https://marja.az/82334/Leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat|access-date=2022-04-14|website=marja.az|language=az|archive-date=23 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123112730/https://marja.az/82334/Leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat|url-status=dead}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Banka të Azerbajxhanit]] ocq94h9rs4acjmbjrdpofbeq3o6swbj 2940011 2940010 2026-04-10T21:52:36Z Əkrəm 177190 Əkrəm zhvendosi faqen [[LeoBank]] te [[Leobank]]: Gabim drejtshkrimor 2940010 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Leobank|type=bankë|website=https://www.Leobank.az/|logo=Logo of Leobank.svg}} '''Leobank''' është [[neobanka]] e parë e [[Azerbajxhani|Azerbajxhanit]] e ndërtuar dhe lançuar në bazë të Unibank në vitin 2021.<ref>{{Cite web|date=2021-07-27|title=Дмитрий Дубилет запускает мобильный банк в Азербайджане? (обновляется)|url=https://banker.ua/dmitrij-dubilet-mobilnyj-bank/|access-date=2022-04-14|website=Banker.ua|language=ru-RU}}</ref> Leobank u zhvillua nga kompania Fintech Farm e Dmytro Dubilet së bashku me Unibank me qëllim zhvillimin e bankingut dixhital në Azerbajxhan. Leobank u lançua në gusht 2021, me një fushatë para-porosi. Në nëntor 2021, kartat bankare u bënë të disponueshme për të gjithë klientët.<ref>{{Cite web|date=2021-07-28|title=Дубилет и Витязь запустили Fintech Farm — делают платформу для запуска необанков|url=https://ain.ua/ru/2021/07/28/dubilet-i-vityaz-zapustili-fintech-farm/|access-date=2022-04-14|website=AIN.UA|language=ru-RU}}</ref> Me kartat Leobank, klientët mund të marrin një limit kredie direkt në aplikacion, të ruajnë fonde personale, të marrin cashback dhe të bëjnë pagesa të ndryshme. Karta mund të përdoret edhe si kartë debiti. Në janar 2022, numri i klientëve të bankave i kaloi 100,000.<ref>{{Cite web|date=2021-12-20|title=Pulsuz olan Leo kart nədir, hansı üstünlükləri var və necə əldə etmək olar? - İZAH|url=https://banker.az/pulsuz-olan-leo-kart-n%c9%99dir-hansi-ustunlukl%c9%99ri-var-v%c9%99-nec%c9%99-%c9%99ld%c9%99-etm%c9%99k-olar-izah/|access-date=2022-04-14|language=az}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fintech Farm nabs $7.4M to launch neobanks in Nigeria and other emerging markets|url=https://social.techcrunch.com/2022/01/13/fintech-farm-nabs-7-4m-to-launch-neobanks-in-nigeria-and-other-emerging-markets/|access-date=2022-04-14|website=TechCrunch|language=en-US}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Sipas raportit të Unibank për muajin janar 2022, aplikacioni celular Leobank përdoret nga 35,400 klientë në ditë; numri i përdoruesve aktivë në javë arrin në 81,000. Gjatë periudhës së funksionimit, banka ka kryer më shumë se 3 milionë e 200 mijë transaksione me vlerë mbi 200 milionë manat.<ref>{{Cite web|title=“Qara kart”dan istifadə edənlərin sayı açıqlandı - 200 MİLYON MANATLIQ ƏMƏLİYYAT|url=https://marja.az/82334/Leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat|access-date=2022-04-14|website=marja.az|language=az|archive-date=23 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123112730/https://marja.az/82334/Leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat|url-status=dead}}</ref> Simboli i bankës është një luan me një mane të purpurt.<ref>{{Cite web|title=“Qara kart”dan istifadə edənlərin sayı açıqlandı - 200 MİLYON MANATLIQ ƏMƏLİYYAT|url=https://marja.az/82334/Leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat|access-date=2022-04-14|website=marja.az|language=az|archive-date=23 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123112730/https://marja.az/82334/Leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat|url-status=dead}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Banka të Azerbajxhanit]] ocq94h9rs4acjmbjrdpofbeq3o6swbj 0 314943 2940082 2567763 2026-04-11T08:57:41Z Banane12345banane 186040 rregullova konteksin 2940082 wikitext text/x-wiki Populli '''[[Romët|rom]]''' ka qenë prej kohësh pjesë e mitologjisë kolektive të Perëndimit, ku ata janë përshkruar (dhe shumë shpesh ende janë) si të huaj dhe një kërcënim. Për shekuj me radhë ata u skllavëruan në [[Evropa lindore|Evropën Lindore]] dhe u përndoqën në [[Evropa Perëndimore|Evropën Perëndimore]] : Pořajmos, përpjekja [[Adolf Hitleri|e Hitlerit]] për gjenocid, ishte një hallkë e dhunshme në një zinxhir persekutimi që përfshinte vendet që përgjithësisht konsideroheshin më tolerante ndaj pakicave, si [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]] dhe [[Danimarka]] . Edhe sot, ndërsa ka një rritje të vetëidentifikimit dhe krenarisë së romëve, masat kufizuese po debatohen dhe miratohen nga shtetet demokratike për të kufizohen të drejtat e popullit rom. Në përgjithësi mendohet se romët, për shkak se ata nuk kishin gjuhë të shkruar deri relativisht vonë, kanë origjinë të errësuar nga një e kaluar mitike. Edhe pse ka shumë pyetje pa përgjigje, për romët dihet shumë më tepër sesa supozohet. Problemi më i madh në përpjekjen për një histori gjithëpërfshirëse të romëve është shpërndarja e tyre, jo vetëm në të gjithë [[Evropa|Evropën]], por edhe në [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]] dhe në [[Amerikë]]. Në secilin rajon, historia rome ndryshonte, në varësi të qëndrimeve të popullatës pritëse. Për shembull, megjithëse [[skllavëria]] dhe [[robëria]] janë tema kryesore në historinë e romëve në [[Evropa lindore|Evropën Lindore]], forma të tjera të persekutimit, duke përfshirë format e hershme të [[Gjenocidi|gjenocidit]], janë mbizotëruese në Evropën Perëndimore. Ajo që nuk merret parasysh shpesh është se si implikimet e kësaj shkatërrojnë mitet tradicionale për romët. Për shembull, romët konsiderohen nomadë, gjë që ishte kryesisht e vërtetë në Evropën Perëndimore; megjithatë, fakti që ata ishin skllevër në Ballkan që të paktën që nga shekulli XV (dhe deri në fund të shekullit XIX) nënkupton se ata tashmë ishin vendosur aty. Me fjalë të tjera, statusi i tyre aktual në [[Rumania|Rumani]] bie ndesh me shoqatat mitologjike të romëve me nomadizmin e përhapur (dhe jo pa bazë) në Britani. == Kronologjia == '''40-70''' : Tregtarët indianë u vendosën në provincën romake të Egjiptit. '''420-438''' : Muzikantë indianë të marrë nga Bahram V nga India në Persi. '''740''' : Romët u vendosën në [[Frigjia|Frigji]] . '''800-803''' : Romët në Adrianopolis, Traki. '''1050-1054''' : Romët u vendosën në Sulukule . '''rreth 1100''' : Populli rom i regjistruar në [[Perandoria Bizantine|Perandorinë Bizantine]] . '''1300-1400''' : Romët tashmë të vendosur në [[Serbia|Serbi]] ; në të njëjtën kohë ata arritën në [[Vllahia (Rumani)|Vllahi]], ku ata perceptohen si të huaj dhe skllevër. '''1407''' : romët regjistrohen të jetojnë në [[Gjermania|Gjermani]] ; brenda dhjetë vjetësh ata dëbohen. '''1418''' : Romët u regjistruan në [[Franca|Francë]] . '''1422''' : Romët regjistrohen në [[Roma|Romë]] . '''1425''' : Romët regjistrohen në [[Spanja|Spanjë]] . '''1471''' : Ligjet anti-rome miratohen në [[Luzern|Lucern]], [[Zvicra|Zvicër]] . '''1482''' : Ligjet anti-rome miratohen në [[Brandenburgu|Brandenburg]], [[Gjermania|Gjermani]] . '''1492''' : Spanja miraton ligje anti-rome dhe i nënshtron romët në [[Inkuizicioni|Inkuizicion]] si heretikë. '''1498''' : Fillon vendosja e romëve në [[Amerikë]], kur katër romë shoqërojnë [[Kristofor Kolombi|Christopher Columbus]] në udhëtimin e tij të tretë. '''1502''' : Louis XII dëbon romët nga Franca. '''1512''' : Romët regjistrohen në Suedi. <ref name="auto">Hadenius, Stig, Nilsson, Torbjörn & Åselius, Gunnar, Sveriges historia: vad varje svensk bör veta, Bonnier Alba, Stockholm, 1996</ref> '''1526''' : [[Henri VIII]] dëbon romët nga [[Anglia]]. [[Romët]] e kapur duke hyrë në Angli do të dënohen me vdekje. '''1530''' : Akti i Egjiptianëve 1530 miratohet në Angli. '''1530''' : [[Romët myslimanë]] morën sanxhakun e tyre në [[Rumelia|Rumeli]] të [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] . '''1536''' : Ligjet anti-rome miratohen në [[Danimarka|Danimarkë]] . '''1538''' : [[Portugalia]] dëbon romët në [[Brazili|Brazil]] . '''1540''' : Ligjet anti-rome miratohen në [[Flandria|Flanders]] . '''1541''' : Ligjet anti-rome miratohen në [[Skocia|Skoci]] . '''1549''' : Ligjet anti-rome miratohen në [[Bohemia|Bohemi]] . '''1557''' : Ligjet anti-rome miratohen në [[Polonia|Poloni]] dhe [[Lituania|Lituani]] . '''1560''' : Në [[Suedia|Suedi]], Kisha Luterane ndalon çdo prift të pagëzojë, martojë ose varrosë romët. <ref name="auto">Hadenius, Stig, Nilsson, Torbjörn & Åselius, Gunnar, Sveriges historia: vad varje svensk bör veta, Bonnier Alba, Stockholm, 1996</ref> '''1563''' : Romëve u mohohet hyrja në priftëri nga Këshilli i Trentit . '''1571''' : Suedi: Akti i vitit 1560 tërhiqet dhe kishës i lejohet të pagëzojë, martojë dhe varrosë romët. <ref name="auto">Hadenius, Stig, Nilsson, Torbjörn & Åselius, Gunnar, Sveriges historia: vad varje svensk bör veta, Bonnier Alba, Stockholm, 1996</ref> '''1578''' : Mbreti i Suedisë u përpoq të dëbonte romët duke i kërcënuar ata me punë të detyruar në minierën e argjendit Sala. <ref name="auto">Hadenius, Stig, Nilsson, Torbjörn & Åselius, Gunnar, Sveriges historia: vad varje svensk bör veta, Bonnier Alba, Stockholm, 1996</ref> '''1589''' : Danimarka vendos një dënim me vdekje për çdo rom të kapur në vend. '''1595''' : Ştefan Răzvan, djali i një emigranti rom nga [[Perandoria Osmane]], sundon [[Moldavia (rajon historik)|Moldavinë]] për katër muaj. '''1619''' : Filipi III i Spanjës urdhëron të gjithë romët të vendosen dhe të braktisin stilin e jetës dhe kulturën e tyre tradicionale. Dështimi për ta bërë këtë dënohet me vdekje. '''1637''' : Ligjet anti-rome miratohen në [[Suedia|Suedi]] : të gjithë burrat romë të rritur dënohen me vdekje, ndërsa gratë dhe fëmijët duhet të dëbohen. <ref name="auto">Hadenius, Stig, Nilsson, Torbjörn & Åselius, Gunnar, Sveriges historia: vad varje svensk bör veta, Bonnier Alba, Stockholm, 1996</ref> '''1740-1789''' : Në [[Monarkia Hapsburge|Monarkinë e Habsburgëve]] nën Maria Terezën (1740-1780), një sërë dekretesh u përpoqën t'i detyronin romët të vendoseshin përgjithmonë, hoqën të drejtat për pronësinë e kuajve dhe karrocave (1754), i riemëruan ata si "Qytetarë të rinj" dhe u detyruan djemtë romë në shërbimin ushtarak nëse nuk kishin zanat (1761), i detyruan të regjistroheshin në autoritetet lokale (1767) dhe ndaluan martesën midis romëve (1773). Pasardhësi i saj Josef II ndaloi veshjen e veshjeve tradicionale rome dhe përdorimin e gjuhës rome, të dënueshme me fshikullim. <ref name="samer">{{Cite web|last=Samer|first=Helmut|date=dhjetor 2001|title=Maria Theresia and Joseph II: Policies of Assimilation in the Age of Enlightened Absolutism.|url=http://romani.uni-graz.at/rombase/cgi-bin/art.cgi?src=data/hist/modern/maria.en.xml|website=Rombase|publisher=Karl-Franzens-Universitaet Graz|lang=en}}</ref> '''1748''' : Romëve u lejohet zyrtarisht të qëndrojnë dhe të jetojnë në Suedi. <ref name="auto">Hadenius, Stig, Nilsson, Torbjörn & Åselius, Gunnar, Sveriges historia: vad varje svensk bör veta, Bonnier Alba, Stockholm, 1996</ref> '''1936-1945''' : [[Nazizmi|Nazistët]] filluan persekutimin sistematik të romëve, që kulmoi me vrasjen e 500,000 deri në 1,500,000 romëve në atë që quhet Porajmos, [[Holokausti]] i Romëve. '''2006''' : Universiteti i Mançesterit përfundon "projektin [[Gjuha rome|romë]] ", studimi i parë morfologjik që synon të mbledhë të gjitha dialektet e gjuhës rome në të gjithë Evropën dhe të merret me koherencën e tyre. <ref>http://www.llc.manchester.ac.uk/Research/Projects/romani/</ref> '''2006''' : Partia e parë tërësisht rome u themelua në Hungari, e quajtur "MCF Roma összefogás" (MCF Unioni i Romëve), megjithëse ata arritën vetëm 0.08% të votave totale në zgjedhjet parlamentare të mbajtura më 9 prill 2006. [http://www.romaosszefogas.hu/index.php?tid=16&part=main&id=36]{{Lidhje e vdekur}} '''2010''' : Në korrik 2010, presidenti [[Franca|francez]] [[Nicolas Sarkozy]] filloi një fushatë sistematike dëbimi kundër romëve. Objektivat e tij ishin romët rumunë dhe bullgarë. Kritikët e administratës Sarkozy i konsiderojnë dëbimet si një taktikë diversioni për të reduktuar vëmendjen ndaj kërcënimeve ndaj përfitimeve sociale franceze. Komiteti i [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]] për Eliminimin e Diskriminimit Racor shprehu shqetësimin se dëbimet janë dëshmi e rritjes së racizmit dhe ksenofobisë në Francë. '''2011''' : Më 1 shtator 2011, një akademi rome e arteve dhe shkencave u themelua në [[Beogradi|Beograd]] për të promovuar, organizuar dhe shpërndarë kërkimin mbi kulturën, gjuhën dhe historinë rome. Akademia ka 21 anëtarë të rregullt, duke përfshirë akademikë dhe figura publike të shquar romë nga 11 vende evropiane, India dhe Shtetet e Bashkuara. Janë 13 anëtarë nderi, mes të cilëve edhe ish-presidenti çek [[Václav Havel]] . Akademia u bashkëthemelua nga Rajko Gjurić, një shkrimtar dhe akademik serb rom, i cili është gjithashtu presidenti i parë i saj, e cila mori fonde fillestare mbështetëse nga Fondacioni gjerman Heinrich Böll . <ref>https://web.archive.org/web/20121009174005/http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2011/09/roma-establish-academy-of-arts.html</ref> '''2012''' : Më 24 tetor 2012, pas shumë vitesh vonesa dhe mosmarrëveshje mbi koston dhe dizajnin, [[Angela Merkel]] zbulon Memorialin për viktimat Sinti dhe Romë të Nacional Socializmit në Berlin. '''2016''' : Më 12 shkurt 2016, Ministrja e Punëve të Jashtme të Indisë, Sushma Swaraj njohu të gjithë romët si pasardhës indianë. <ref>http://www.india.com/news/india/romas-are-indias-children-sushma-swaraj-943499/</ref> Ajo i quajti ata flamurtarë të etikës dhe kulturës indiane. Së shpejti komuniteti do të njihej në të njëjtin nivel me pjesën tjetër të diasporës indiane. == Shih edhe == * [[Romët]] * [[Gjuha rome]] * [[Flamuri i Romëve]] == Literatura == * {{Cite book|last=Donald Kenrick|url=https://archive.org/details/atozofgypsiesrom0000unse|title=Historical Dictionary of the Gypsies (Romanies)|publisher=Scarecrow Press|year=2007|isbn=978-0-8108-6440-5|chapter=Chronology of Gypsy History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=tQKyAAAAQBAJ&pg=PR19|url-access=registration|lang=en}} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20080802211649/http://www.geocities.com/Paris/5121/timeline.htm Timeline of Romani History] - Patrin Web Journal (Internet Archive) * [https://web.archive.org/web/20040908144722/http://radoc.net/chronology.html A Chronology of significant dates in Romani history] - Romani Archive and Documentation Center (Internet Archive) [[Kategoria:Histori]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] gauoheasg33wzgjljqhfk4w3dv36rgk 0 315177 2940102 2933059 2026-04-11T10:02:27Z Dallandyshe 186042 2940102 wikitext text/x-wiki Populli [[Romët|rom]] ka disa nëngrupe të dallueshme, ku më të mëdhatë janë [[romët]] dhe Calé (Caló iberike), të cilët arritën në [[Anadolli|Anadoll]] dhe në [[Ballkani|Ballkan]] në fillim të shekullit të 12-të, nga një migrim jashtë nënkontinentit Indian, duke filluar nga shekulli I - shekulli II pas Krishtit. <ref name="Isabel">{{Cite journal|last=Mendizabal|first=Isabel|year=2012|title=Reconstructing the Population History of European Romani from Genome-wide Data|journal=Current Biology|volume=22|issue=24|pages=2342–2349|doi=10.1016/j.cub.2012.10.039|pmid=23219723|doi-access=free}}</ref> <ref name="Comas">"[https://www.nytimes.com/2012/12/11/science/genomic-study-traces-roma-to-northern-india.html?_r=0 Genomic Study Traces Roma to Northern India"], ''The New York Times'', 10 December 2012. </ref> Nga Ballkani, ata migruan nëpër Evropë dhe, në shekullin e nëntëmbëdhjetë e më vonë, në kontinentin amerikan. Popullsia rome në Shtetet e Bashkuara shkon në më shumë se një milion. <ref name="time2">Quote: "Today, estimates put the number of Roma in the U.S. at about one million."</ref> Megjithatë, shumë romë refuzojnë të regjistrojnë identitetin e tyre etnik në regjistrimet zyrtare nga frika e diskriminimit, <ref>{{Cite web|last=Chiriac|first=Marian|date=29 shtator 2004|title=It Now Suits the EU to Help the Roma|url=http://other-news.info/index.php?p=172#more-172|publisher=Other-News.info|access-date=25 prill 2022|archive-date=23 gusht 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823211302/http://other-news.info/index.php?p=172#more-172|url-status=dead}}</ref> kurse të tjerë janë pasardhës të martesave të përziera me popullsinë vendase dhe nuk identifikohen më vetëm si romë. Në fillim të viteve 2000, rreth 4 deri në 9 milionë romë jetonin në Evropë dhe [[Anadolli|Azinë e Vogël]], edhe pse disa organizata rome vlerësojnë se numri i tyre shkon deri në 14 milionë. Popullsi të konsiderueshme rome gjenden në [[Ballkani|gadishullin Ballkanik]], në disa shtete të Evropës Qendrore, në Spanjë, Francë, Rusi dhe [[Ukraina|Ukrainë]] . === Shqipëria === Romët jetojnë në Shqipëri për më shumë se 600 vjet. Ata mbërritën nga Azia pak para turqve osmanë në mesin e shekullit të pesëmbëdhjetë. Udhëtimi i tzre nisi nga India, për të vazhduar më pas drejt Persisë, Sirisë, Irakut, Armenisë dhe më pas nëpërmjet Ballkanit arritën të kalonin në Evropë. === Bullgaria === Romët përbëjnë grupin e tretë [[Grupi etnik|etnik]] më të madh (pas [[Bullgarët|bullgarëve]] dhe [[Turqit|turqve]] ) në [[Bullgaria|Bullgari]], ata quhen "цигани" ( ''cigani'' ) ose "роми" ( ''romi'' ). === Greqia === Romët e Greqisë quhen Arlije ose Erlides. === Hungaria === Në regjistrimin e vitit 2011, 315,583 persona e quanin veten romë. <ref>{{Cite web|title=Népszámlálás 2011|url=http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/nepsz2011/nepsz_sajto_20130328.pdf|access-date=30 gusht 2017|website=Ksh.hu}}</ref> Vlerësime të ndryshme tregojnë se numri i romëve është midis 8–10% e popullsisë së Hungarisë. <ref>{{Cite news|last=Kimmelman|first=Michael|date=6 shkurt 2008|title=In Hungary, Roma Get Art Show, Not a Hug|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/02/06/arts/design/06roma.html|access-date=29 prill 2013}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Keay|first=Justin|date=21 shtator 2001|title=Q & A / Peter Gottfried, secretary for integration : Hungary Vows to Meet EU Criteria by 2003|work=International Herald Tribune|url=https://www.nytimes.com/2000/09/21/news/21iht-qanda.2.t.html|access-date=29 prill 2013}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] 0uj5vmqj4d62pxw9dm162t8htur3zqo 3 319014 2940091 2474919 2026-04-11T09:41:25Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Sandra Selimovic */ 2940091 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Alba Ahmetaj}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 14 shtator 2022 18:20 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sandra Selimovic]]'' == Përshëndetje, Alba Ahmetaj! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2940085|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sandra Selimovic]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20prill%202026,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 prill 2026 11:41 (CEST) 46kn5d51pvvokrnffr66z6vcioqlvsr 1 321888 2940055 2917688 2026-04-11T04:21:37Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kosova e administruar nga Kombet e Bashkuara/Arkivi 1]] 2940055 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kosova e administruar nga Kombet e Bashkuara/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 74l7attwhw7d99xy8ekd4r8sglketzh 0 323771 2940066 2933634 2026-04-11T06:09:26Z Leutrim.P 113691 transferova ketu nga; https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategoria:Vaksina_kund%C3%ABr_lis%C3%AB&veaction=edit 2940066 wikitext text/x-wiki '''Vaksina kundër lisë''' është [[vaksina]] e parë e krijuar kundër një [[Sëmundja infektive|sëmundje ngjitëse]]. Në 1796, mjeku britanik [[Edward Jenner|Eduard Jenner]] demonstroi se një infeksion me [[Virusi|virusin]] relativisht të butë të lisë së lopëve i jepte imunitet kundër [[:en:Smallpox|virusit vdekjeprurës të lisë]]. Lija e lopës shërbeu si një vaksinë natyrale derisa u shfaq vaksina moderne kundër lisë në shekullin e 20-të. Nga viti 1958 deri në vitin 1977, [[Organizata Botërore e Shëndetësisë]] (OBSH) kreu një fushatë globale vaksinimi që zhduku linë, duke e bërë atë të vetmen sëmundje njerëzore që çrrënjoset. Megjithëse vaksinimi rutinë i lisë nuk kryhet më në publikun e gjerë, vaksina ende po prodhohet për t'u mbrojtur kundër [[:en:Bioterrorism|bioterrorizmit]], [[:en:Biological_warfare|luftës biologjike]] dhe [[:en:Monkeypox|lisë së majmunëve]]. Termi ''vaksinë'' rrjedh nga fjala latine për lopë, duke pasqyruar origjinën e vaksinimit të lisë. Edward Jenner iu referua lisë së lopës si ''variolae vaccinae'' (lija e lopës). Origjina e vaksinës së lisë u bë e errët me kalimin e kohës, veçanërisht pasi [[:en:Louis_Pasteur|Louis Pasteur]] zhvilloi teknika laboratorike për krijimin e vaksinave në shekullin e 19-të. [[:en:Allan_Watt_Downie|Allan Watt Downie]] demonstroi në vitin 1939 se vaksina moderne e lisë ishte serologjikisht e dallueshme nga lija e lopës dhe vaccinia u njoh më pas si një specie e veçantë virale. Sekuenca e gjenomit të plotë ka zbuluar se ''[[:en:Vaccinia|vaccinia]]'' është më e lidhur me [[:en:Orthopoxvirus|linë e kuajve]] dhe llojet e lisë së lopëve që gjenden në [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Britaninë e Madhe]] janë më së paku të lidhura me vaccinia.<ref>{{Citation |title=Smallpox vaccine |date=2022-12-13 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Smallpox_vaccine&oldid=1127164233 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2022-12-26}}</ref> Vaksina është një suspenzion i një agjenti infektiv (për shembull virus) ose i pjesëve të tij. Suspenzioni jepet (zakonisht me injeksion) në mënyrë që të japë rezistencë ose imunitet ndaj agjentit infektiv. Tani janë duke u studiuar dhe zhvilluar lloje të tjera vaksinash si ato terapeutike. Vaksinat terapeutike mund të ndihmojnë në luftën ndaj [[HIV]]-it. Zbulimi i vaksinës është bërë nga një mjek anglez Edward Jenner (1749-1823) i cili kishte vene re se fshatarët merrnin linë e lopëve,por ata mbeteshin imunitar ndaj lisë njerëzore,një sëmundje që vrau shumë njerëz në atë kohë. Jenner mendoi se lia e lopëve u jepte njerëzve imunitet ndaj asaj njerëzore,dhe për të vërtetuar këtë hipotezë,ai i injektoi një djaloshi lëngun e një pucre lia nga ajo e lopëve.Pas dy muajsh kur djali u shërua,ai i injektoi atij përmbajtjen e një pucre të lisë së vertetë dhe vëreu se djali mbetej imun ndaj saj. Kjo praktikë u përdor edhe më vonë kundër sëmundjeve të tjera dhe mori emrin Vaksine. Vaksinat sot përdoren kundër shumë sëmundjeve siç janë poliomeliti,tetanosi etj.Disa vaksina si ajo e fruthit japin një imunitet të përhershëm,e disa të tjera si ajo e tifos japin një imunitet i cili zgjat vetëm disa muaj.Vaksinat japin imunitet aktiv pasi antitrupat prodhohen nga subjekti i injektuar.'''Vaksinimet''' mundësojnë eleminimin e shumë sëmundjeve infektive dhe nuk lejojnë që të përhapet efekti i tyre në organizmin tonë. Me anë të vaksinimit mund të ketë ndonjë rrezik anësor mirëpo nuk mund të jetë rreziku më i madh sesa i sëmundjeve që ka për synim të parandalojë. [[Vaksina]] përbëhet prej mikroorganizmave që mund të jenë viruse ose baktere apo pjesë të tyre, që mund të jenë të vrarë ose te dobësuar. Vaksinat gjithashtu mund të kenë edhe sasi të vogla konservantëve dhe antibiotikëve, që disa madje kanë edhe kripëra alumini që ndihmojnë në prodhimin e përgjigjes imunitare. Qëllimi kryesor i vaksinës është që të prodhojë anti-trupa, pra të krijojë imunitet për të luftuar sëmundjet e ndryshme infektive. Nje nga vaksinat me te peedorura tani eshte vaksina e Covid-19. == Llojet e vaksinimit == Ekzistojnë 15 lloje të vaksinave për fëmijë, ku ndër më të rëndësishmet janë: * Vaksina e BCG'së (vaksinë kundër tuberkulozit) * Vaksina e Hepatitit viral B * Vaksina e DTP-së * Vaksina e Polimielitit * Vaksina e MRP === Vaksina e BCG === BCG është vaksinë kundër tuberkulozit. Hynë në grupin e vaksinave të dobësuara dhe ka marrë emrin në bazë të njerëzve që e kanë zbuluar: B-Bacillus, C-Calmette, G-Guerin. Kjo vaksinë jepet tek fëmijët e posalindur, pra preferohet 3-7 ditë pas lindjes, por jo më gjatë se 1 vit. E njëjta vaksinë jepet edhe në moshën 7 vjeçare, 13 vjeçare dhe në raste të veçanta edhe në moshën 19 vjeçare. Efektet anësore të vaksinës BCG janë: nyje limfatike të fryera, skuqje në vendin e injektimit, ethe, dhimbje gjatë urinimit, dhimbje abdominale (barku), vjellje dhe vdekje ose sëmundje serioze. Personat që nuk duhet të marrin këtë vaksinë janë: personat me imunitet të dobësuar, personat me HIV-AIDS, personat që kanë transplantuar organe dhe gratë shtatëzëna. <ref>{{Cite web |title=Kopje e arkivuar |url=https://www.mjeket.al/index.php?go=article&id=110 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302235322/http://mjeket.al/index.php?go=article |archive-date=2 mars 2018 |access-date=29 tetor 2017}}</ref> === Vaksina e hepatitit viral B === Shkaktohet prej virusit të hepatitit B, i cili gjendet në gjak dhe në lëngjet e trupit, siç janë sperma ose lëngu vaginal. Ky lloj i virusit përhapet në organizëm gjatë marëdhënieve seksuale pa masa mbrojtëse, gjatë kontaktit me gjak, gjatë transfuzioneve të gjakut ose shiringave të ageve josterile, gjatë kryerjes së tatuazheve në kushte josterile, prej nënës shtatëzënë tek bebja. 5-10% të njerëzve që kanë pasur Hepatit B, bëhen bartës të këtij virusi. Prej kësaj, bartës bëhen edhe 90% e fëmijëve të porsalindur nga nënat që kanë Hepatit B. Njerëzit të cilët e kanë kaluar hepatitin B nuk mund të dhurojnë gjak. Ndalimi i hepatitit B është nëse vaksionohemi me vaksinën e hepatitit B dhe të përmisojmë kushtet higjienike. <ref>{{Cite web |title=Kopje e arkivuar |url=http://www.ishp.gov.al/multimedia/Kalendari_2013/Hepatiti%20Viral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150528125353/http://www.ishp.gov.al/multimedia/Kalendari_2013/Hepatiti%20Viral.pdf |archive-date=28 maj 2015 |access-date=29 tetor 2017}}</ref> === Vaksina e DTP-së === Kjo pra, është vaksinë tritipëshe, e përbërë nga toksinat e difterisë, tetanusit dhe nga bakteriet e vdekura të bordotella pertusis.. Efektet anësore të marrjes së kësaj vaksine: temperaturë, përgjumësi, vjellje, anoreksi, të qara të vazhdueshme për 3 orë, të dridhura të pavullnetshme të fëmijëve me ose pa temperaturë. Kundërindikacione: Encefalopatia postvaksinale, shoku anafilaktik. <ref>{{Cite web |title=Kopje e arkivuar |url=http://www.ikub.al/Femra/811050014/Article_Vaksinimi-i-Femijeve-.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150824230056/http://www.ikub.al/Femra/811050014/Article_Vaksinimi-i-Femijeve-.aspx |archive-date=24 gusht 2015 |access-date=29 tetor 2017}}</ref> === Vaksina e polimielitit === "Puna në parandalimin e poliomielitit ishte vonuar shumë si pasojë e konceptimit të gabuar të natyrës së sëmundjes njerëzor bazuar në mungesën e eksperimenteve tek sëmundjet e majmunëve," përcjellë Albert Sabin. Vaksina kundër poliomielitit, ndryshe quhet 'SALK' ose 'IPV' përmban viruse të poliomielitit të vrarë (të çaktivizuar) dhe jepet me injeksion nënlëkurorë. Me vaksinim fillojmë pas 3 muajve, ku gjatë rritjes jepet së paku 6 javë ose 42 ditë në mes të çdo doze. Jepen 2 pika nga vaksina me dextrozë me lugë sterile. Rivaksinimi bëhet kur fëmija mbush 20 muaj, 7 vjet dhe 14 vjet. Simptomat e këtij virusi janë: lodhja, temperatura, dhimbja e kokës, qafës, gjymtyrëve. Shtyrja e këtij vaksinimi bëhet kur: fëmija ka sëmundje akute me ethe. Ndërsa nuk duhet vaksionuar nëse fëmija ka pasur ndonjëherë alergji ndaj substancave që përbëhet vaksina e poliomielitit. Efekti anësorë i marrjes së kësaj vaksine është se në disa raste mund të shkaktojë alergji. <ref>{{Cite web |title=Kopje e arkivuar |url=http://www.ikub.al/SHKOLLA_CATEGORY/1204040175/Article-Cfare-eshte-Poliomeliti-.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161009112624/http://www.ikub.al/SHKOLLA_CATEGORY/1204040175/Article-Cfare-eshte-Poliomeliti-.aspx |archive-date=9 tetor 2016 |access-date=29 tetor 2017}}</ref> <ref>http://www.ulss12.ve.it/docs/file/pubbl_utenti/Vaccini%20ALBANESE.pdf</ref> === Vaksina e MRP-së === Është vaksinë që përbëhet nga viruset e gjalla të morbilit, rubeolës dhe parotitit. Jepet kryesisht tek fëmijët 12 muajsh me një dozë prej 0.5ml dhe çdoherë jepet mbi bërrylin e majtë. Kjo vaksinë mund të gjindet në vetëm 1 përbërës, monovaksinë, 2 përbërës (fryth+rubeole) dhe në formën e tre-vaksinës (fruth+parotit+rubeole). <ref>http://www.ulss12.ve.it/docs/file/pubbl_utenti/Vaccini%20ALBANESE.pdf</ref> == Rëndësia e vaksinimit == Efektet pozitive të këtyre vaksinave janë: pengohet rreziku nga sëmundjet, pengohet vdekshmëria nga sëmundjet, pengohet invaliditeti dhe pasojat e tjera, pengohet dukuria e epidemive nga sëmundjet ngjitëse. Vaksinat nuk duhet marrë nëse: fëmija ka sëmundje akute me temperaturë të lartë (që zgjat 5-7 ditë), fëmija është duket marrë kortizon me dozë të lartë (ilaç që vepron në sistemin imunitar), fëmija ka pasur problem në vaksiminin e mëparshëm, është i prekur nga sëmundjet nervore, apo ka alergji ndaj antibiotikëve, siç janë: strepotomicina dhe neomicina. <ref>http://www.pediatria.it/home/home.asp</ref> <ref>{{Cite web |title=Kopje e arkivuar |url=http://www.iss.it/mabi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026162701/http://www.iss.it/mabi/ |archive-date=26 tetor 2017 |access-date=29 tetor 2017}}</ref> == Vaksinimi i fëmijëve në trojet shqiptare == === Kosovë === Kosova ka përfshirë 95% të popullatës në imunizim. Fëmijët në Kosovë vaksionohen dhjetë herë që nga mosha 0-18 vjeçare. <ref>http://www.qkmf-pr.org/sq/njesia-e-vaksinimit-me-imunizim</ref> Në Kosovë 79% e fëmijëve në moshën 24-35 muaj janë të vaksinuar plotësisht. Mirëpo, mbulimi i imunizimit mbetet shumë më i ulët në mesin e komuniteteve rome, ashkali dhe egjiptiane, ku më pak se 1/3 e fëmijëve 24-35 muajsh janë plotësisht të imunizuar (30%) (MICS 2014). <ref>http://mesazhi.com/vaksinimi-femijeve-ne-kosove-nga-te-miret-ne-bote/</ref> == Shiko edhe == * [[Vaksina e poliomielitit]] * [[Vaksina e murtajës]] == Burime == [[Kategoria:Mjekësi]] [[Kategoria:Vaksina]] [[Kategoria:Vaksina kundër lisë]] [[Kategoria:Sëmundje infektive]] 9oj3lxylovis2tmc539hpvrigzcp8rc 0 324112 2940071 2781657 2026-04-11T06:11:54Z Leutrim.P 113691 2940071 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Poliodrops.jpg|parapamje|273x273px|Pika të Poliomelitit.]] '''Vaksina e poliomielitit''' është [[vaksina]] që përdoren për të parandaluar poliomielitin (polio). Përdoren dy lloje: një poliovirus i inaktivuar i dhënë me injeksion (IPV) dhe një poliovirus i dobësuar i dhënë nga goja (OPV). [[Organizata Botërore e Shëndetësisë]] (OBSH) rekomandon që të gjithë fëmijët të vaksinohen plotësisht kundër poliomielitit. Dy vaksinat kanë eliminuar poliomielitin nga pjesa më e madhe e botës dhe kanë reduktuar numrin e rasteve të raportuara çdo vit nga rreth 350.000 në 1988 në 33 në 2018. Vaksinat e poliomielitit të inaktivizuara janë shumë të sigurta. Skuqje e lehtë ose dhimbje mund të shfaqen në vendin e injektimit. Vaksinat e poliomielitit oral shkaktojnë rreth tre raste të poliomielitit paralitik të lidhur me vaksinën për një milion doza të dhëna. Kjo krahasohet me 5.000 raste për milion që janë të paralizuar pas një infeksioni poliomielit. Të dy llojet e vaksinave janë përgjithësisht të sigurta për t'u dhënë gjatë shtatzënisë dhe tek ata që kanë [[HIV/AIDS]], por përndryshe janë mirë. Megjithatë, shfaqja e poliovirusit qarkullues me origjinë nga vaksina (cVDPV), një formë e virusit të vaksinës që është rikthyer në shkaktimin e poliomielitit, ka çuar në zhvillimin e vaksinës së re orale ndaj poliomielitit të tipit 2 (nOPV2) e cila synon ta bëjë vaksinën më të sigurt dhe. duke ndaluar kështu shpërthimet e mëtejshme të cVDPV2. Demonstrimi i parë i suksesshëm i një vaksine kundër poliomielitit ishte nga Hilary Koprowski në vitin 1950, me një virus të gjallë të dobësuar që njerëzit pinin. Vaksina nuk u miratua për përdorim në Shtetet e Bashkuara, por u përdor me sukses diku tjetër. Suksesi i një vaksine të poliomielitit të inaktivuar (të vrarë), e zhvilluar nga Jonas Salk, u njoftua në vitin 1955. Një tjetër vaksinë e gjallë e zbutur e poliomielitit u zhvillua nga Albert Sabin dhe hyri në përdorim tregtar në 1961. Vaksina e poliomielitit është në listën e barnave thelbësore të [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Organizatës Botërore të Shëndetësisë]]. == Shiko edhe == * [[Poliomieliti]] * [[Vaksina]] == Burime == [[Kategoria:Sëmundje dhe çrregullime]] [[Kategoria:Mjekësi]] mqc3zzdv7e1gts6kxgu4l8gl5iyyrix 3 327229 2940101 2890492 2026-04-11T09:59:50Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Romët në letërsi */ 2940101 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Marsi Dhimitri}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 8 mars 2023 12:03 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fizika klasike]]'' == Përshëndetje, Marsi Dhimitri! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2864291|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fizika klasike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20tetor%202025,%2010:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 tetor 2025 12:59 (CEST) :Tungjatjeta. :Nuk e kuptova pyetjen. Cili eshte parametri I gjuhes? [[Speciale:Kontributet/&#126;2025-30147-15|&#126;2025-30147-15]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2025-30147-15|talk]]) 26 tetor 2025 13:44 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mbrojtja hepatike (e mëlçisë)]]'' == Përshëndetje, Marsi Dhimitri! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2890490|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mbrojtja hepatike (e mëlçisë)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Archived copy si titull|Archived copy si titull]] - Referimet shfaqin këtë problem kur është vendosur gabimisht nga robotët vlera archived copy si titull. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: archived copy as title URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20janar%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 janar 2026 12:08 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Romët në letërsi]]'' == Përshëndetje, Marsi Dhimitri! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2940093|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Romët në letërsi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20prill%202026,%2009:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 prill 2026 11:59 (CEST) 9x7l8ki75feu3wgjs98arq6fvn1yxdx 2940125 2940101 2026-04-11T10:58:58Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Më varros në këmbë: Romët dhe udhëtimi i tyre */ 2940125 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Marsi Dhimitri}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 8 mars 2023 12:03 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fizika klasike]]'' == Përshëndetje, Marsi Dhimitri! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2864291|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fizika klasike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20tetor%202025,%2010:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 tetor 2025 12:59 (CEST) :Tungjatjeta. :Nuk e kuptova pyetjen. Cili eshte parametri I gjuhes? [[Speciale:Kontributet/&#126;2025-30147-15|&#126;2025-30147-15]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2025-30147-15|talk]]) 26 tetor 2025 13:44 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mbrojtja hepatike (e mëlçisë)]]'' == Përshëndetje, Marsi Dhimitri! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2890490|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mbrojtja hepatike (e mëlçisë)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Archived copy si titull|Archived copy si titull]] - Referimet shfaqin këtë problem kur është vendosur gabimisht nga robotët vlera archived copy si titull. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: archived copy as title URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20janar%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 janar 2026 12:08 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Romët në letërsi]]'' == Përshëndetje, Marsi Dhimitri! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2940093|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Romët në letërsi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20prill%202026,%2009:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 prill 2026 11:59 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Më varros në këmbë: Romët dhe udhëtimi i tyre]]'' == Përshëndetje, Marsi Dhimitri! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2940118|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Më varros në këmbë: Romët dhe udhëtimi i tyre]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20prill%202026,%2010:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 prill 2026 12:58 (CEST) mbapp2sfgjtpeejtlc0fh9rir99slg0 0 329298 2940139 2548316 2026-04-11T11:15:00Z Dallandyshe 186042 2940139 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Kakava2015_(21).JPG|parapamje|Duke kërcyer gra rome me muzikë gjatë Kakava 2015 në [[Edreneja|Edirne]].]] '''Kakava''' është një organizim festiv i [[Romët|romëve]] në [[Turqia|Turqi]]. Fillimisht festa lindi në [[Trakia Lindore|Trakinë Lindore]] në Turqi. == Eventet == Besimi se një Shpëtimtar (''Baba Fingo)'' do të vijë dhe do t'i shpëtojë zë vend të rëndësishëm në folklorin romë në Turqi . Besohet se Baba Fingo ishte një Komandant i Trupave të [[Faraoni]]t nga Ushtria e [[Egjipti i Lashtë|Egjiptit të lashtë]].<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=SZqcmmn2YsgC&dq=Baba+Fingo+is+very+successful+%2C+handsome+and+courageous+.+However+%2C+he+has+two+weaknesses+%3A+alcohol+and+women+.+The+other+commandants+%2C+who+envy+him&pg=PA90 |title=Kolor. Journal on moving communities - 2006 - Vol. 6 - N.1 |isbn=9789044120080}}</ref> Romët turq zbresin në buzë të lumit Tundzha, natën e 5-6 majit që ata vendosën si ditën që kishte ndodhur "Ngjarja e Shpëtimit". Ata vendosin qirinj në lumë dhe lajnë duart, fytyrën dhe këmbët në ujë, për kujtim të kësaj dite të rëndësishme. Baza kryesore e gëzimit është pavdekësia e Shpëtimtarit Baba Fingo. Në [[turqisht]] një thënie: ''Baba Fingo Gelecek, Bütün Dertler Bitecek'' (Babai Fingo do të vijë, të gjitha problemet do të mbarojne). Për këtë arsye, ata argëtohen çmendurisht.<ref>Karaçam, quoted in Alpman, 1997:98-99</ref> == Kakava në Turqi == [[Skeda:Kakava2015_(7).JPG|parapamje|Vallëzimi i grave nën muzikën rome gjatë Kakava 2015 në [[Edirne]].]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] [[Kategoria:Festë]] [[Kategoria:Turqi]] 6g4f7zpjdafmyrs0hbgkjmbk3fa93ak 1 334391 2940013 2866420 2026-04-10T21:52:36Z Əkrəm 177190 Əkrəm zhvendosi faqen [[Diskutim:LeoBank]] te [[Diskutim:Leobank]]: Gabim drejtshkrimor 2866420 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[LeoBank]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2562176 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://social.techcrunch.com/2022/01/13/fintech-farm-nabs-7-4m-to-launch-neobanks-in-nigeria-and-other-emerging-markets/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 qershor 2023 12:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[LeoBank]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2700019 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://marja.az/82334/leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://marja.az/82334/leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 shtator 2024 09:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[LeoBank]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2866419 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230123112730/https://marja.az/82334/leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat për lidhjen https://marja.az/82334/leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230123112730/https://marja.az/82334/leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat për lidhjen https://marja.az/82334/leobank-istifadecilerininin-sayi-aciqlandi-200-milyon-manatdan-cox-emeliyyat. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 tetor 2025 02:19 (CET) ddctmcb7m0kh7wbp16l0geujpmflofy 0 345736 2940145 2935310 2026-04-11T11:26:20Z Minorax 114292 ([[c:GR|GR]]) [[File:United States Air Forces in Europe.png]] → [[File:United States Air Forces in Europe.svg]] vva 2940145 wikitext text/x-wiki [[File:United States Air Forces in Europe.svg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:United States Air Forces in Europe.svg|djathtas|150x150px]] '''Stacioni Ajror i Izmirit''' është një strukturë e [[Forca Ajrore e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Forcave Ajrore të Shteteve të Bashkuara]] në [[Izmiri|Izmir]], [[Turqia|Turqi]]. Ndodhet 320km në jug-perëndim të [[Stambolli|Stambollit]], në bregun perëndimor të Turqisë. Përgjegjësitë e SHBA-së në zonën e Izmirit filluan më 8 shtator 1952 me aktivizimin e Forcave Tokësore Aleate në Evropën Juglindore dhe mbërritjen më 14 tetor 1953 të Forcave Ajrore Taktike të Gjashtë Aleate në Garnizonin Sirinyer në jug të Izmirit. Marina e Shteteve të Bashkuara mbështeti këto dhe organizata të tjera të Forcave Aleate të Evropës Jugore, ndërsa Detashmenti 2, skuadroni i bazës ajrore 7206, mbështeti instalimet e USAF në zonë pas 1 prillit 1954. Forcat Ajrore të Shteteve të Bashkuara në Evropë (USAFE) morën përgjegjësinë e mbështetjes për entitetet e SHBA-së dhe NATO-s në zonën e Izmirit më 1 janar 1956. USAFE mori përgjegjësinë e mbështetjes për të gjitha njësitë e SHBA-së dhe NATO-s me bazë në bazën ajrore Çiğli dhe instalimet jashtë bazës së Çiğli i vendosur në të gjithë zonën e Izmirit më 6 korrik 1962. Përmirësimet në Çiğli AB përbëheshin nga çatitë e betonit të rezervuarëve të karburantit të riparuar dhe linjat e reja të ujit, hidrantët e zjarrit dhe linjat e energjisë elektrike të instaluara gjatë vitit 1962, dhe një jastëk betoni të përforcuar për ngarkimin e krahëve të rezervuarit të ndërtuar në hangarin verior dhe klimatizimi i instaluar në lagjet e varura. gjatë vitit 1963. Cigli AB fitoi kontrollin e të gjitha aktiviteteve mbështetëse në dhe rreth Izmirit më 1 prill 1966. Forcat Ajrore Turke morën kontrollin e Cigli AB më 1 korrik 1970, dhe Izmir AS mori më pas përgjegjësinë e mbështetjes për njësitë e SHBA dhe USAF në zonën e Izmirit, me Ciglin të zbritur në statusin e bazës së gatishmërisë. Pas një qëllimi ndaj një polici kombëtar turk të kufirit në vitin 1983, NATO-s iu kërkua të koordinonte të gjitha aktivitetet më nga afër me komandën. Komanda Ajrore Aleate në Izmir u aktivizua në Garnizonin e Gjeneral Vecihi Akin (GVAG), Sirinyer, në 2004.<ref name=":0">{{Cite web |date=2012 |title=NATO Air Command bids farewell to Izmir |url=https://www.aa.com.tr/en/turkey/nato-air-command-bids-farewell-to-izmir/243756 |access-date=2022-05-31 |website=[[Anadolu Agency]]}}</ref> Komanda Ajrore Aleate İzmir u pasua nga Komanda Tokësore Aleate, gjithashtu në Izmir, nga dhjetori 2012.<ref name=":02">{{Cite web |date=2012 |title=NATO Air Command bids farewell to Izmir |url=https://www.aa.com.tr/en/turkey/nato-air-command-bids-farewell-to-izmir/243756 |access-date=2022-05-31 |website=[[Anadolu Agency]]}}</ref> == Shiko edhe == * [[Baza Ajrore Incirlik]] == Referime == [[Kategoria:Baza të Forcave Ajrore Turke]] [[Kategoria:Instalime ushtarake të Shteteve të Bashkuara në Turqi]] k1qkaic5c1hu5nb7nphmq3khxgb5yoy 0 353248 2940122 2655979 2026-04-11T10:55:55Z Esterr12 186041 2940122 wikitext text/x-wiki '''''Koha e Ciganëve''''' (Serbo-Kroatishte) është një dramë kriminale me fantazi [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllave]] e vitit 1988 e drejtuar nga Emir Kusturica. Filmuar në [[Gjuha rome|gjuhën Rome]] dhe [[Gjuha serbokroate|Serbo-Kroate]], ''Koha e Ciganëve'' tregon historinë e një të riu [[Romët|Rom]] me fuqi magjike, i cili mashtrohet për t'u përfshirë në krime të vogla. Është konsideruar gjerësisht si një nga filmat më të mirë të Kusturicës. Xhirimet e filmit u zhvilluan në [[Sarajeva|Sarajevë]], [[Shkupi|Shkup]] dhe [[Milano]] . Ai u zgjodh si kandidatura Jugosllave për filmin më të mirë të huaj në Akademinë e Cmimeve te 62, por nuk u pranua si kandidat. <ref>Margaret Herrick Library, Academy of Motion Picture Arts and Sciences</ref> Filmi ka në qendër Perhanin, një adoleshent rom me fuqi telekinetike dhe kalimin e tij nga fëmijëria në moshën madhore, i cili fillon në një fshat të vogël në Jugosllavi dhe përfundon në botën e krimit të [[Milano|Milanos]].Filmi trajton realizmin magjik. Kolona zanore e filmit u punua nga [[Goran Bregoviq|Goran Bregović]]. == Subjekti == == Referime == [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] [[Kategoria:Filma 1988]] <references /> ilsqv0kklmk972114pe81w39ff4tehx 0 353251 2940095 2656263 2026-04-11T09:55:21Z Esterr12 186041 shenjat gjuhesore 2940095 wikitext text/x-wiki '''''Motrat rome''''' është një serial televiziv amerikan i shfaqur në kanalin TLC . Seriali debutoi më 10 shkurt 2013. Ai ndjek jetën e përditshme të grave rome të vendosura në Martinsburg, Virxhinian Perëndimore.Seriali është vazhdimi i serialit "Dasma ime e madhe". Sezoni i dytë u shfaq premierë më 5 dhjetor 2013. Sezoni i tretë u shfaq premierë më 21 gusht 2014. Sezoni i katërt u shfaq premierë më 31 maj 2015. TLC anuloi zyrtarisht serialin më 30 korrik 2015 për shkak të vlerësimeve të ulëta. [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] f27p24wjdxcwnim05iq0ygnzxwm7fc9 0 366072 2940061 2937087 2026-04-11T05:58:49Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Qëndrim psikologjik]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2940061 wikitext text/x-wiki '''Qëndrimi''' "është një vlerësim përmbledhës i një objekti të mendimit. Një objekt qëndrimi mund të jetë çdo gjë që një person diskriminon ose mban në mendje." Qëndrimet përfshijnë besimet ( [[Kognicioni|njohja]] ), përgjigjet emocionale ( [[Ndikimi (psikologji)|afekt]] ) dhe tendencat e sjelljes ( [[Qëllimi|qëllimet]], [[Motivimi|motivimet]] ). Në përkufizimin klasik, një qëndrim është i qëndrueshëm, ndërsa në konceptualizimet më bashkëkohore, qëndrimet mund të ndryshojnë në varësi të situatave, kontekstit ose disponimit. <ref name="Bohner.2011">{{Cite book |last=Bohner |first=Gerd |url=https://doi.org/10.4324/9781315784786 |title=Attitudes and Attitude Change |last2=Wanke |first2=Michaela |date=2011 |publisher=Taylor and Francis |isbn=9781315784786 |edition=1 |series=Frontiers of Social Psychology |location=London |doi=10.4324/9781315784786}}</ref> {{Rp|13}} Ndërsa studiues të ndryshëm kanë përcaktuar qëndrimet në mënyra të ndryshme dhe mund të përdorin terma të ndryshëm për të njëjtat koncepte ose të njëjtin term për koncepte të ndryshme, dy funksione thelbësore të qëndrimit dalin nga kërkimi empirik. Për individët, qëndrimet janë skema njohëse që ofrojnë një strukturë për të organizuar informacione komplekse ose të paqarta, duke udhëhequr vlerësime ose sjellje të veçanta. Në mënyrë më abstrakte, qëndrimet u shërbejnë nevojave më të larta psikologjike: funksione shprehëse ose simbolike (afirmimi i [[Vlerat kulturore|vlerave]] ), ruajtja e identitetit social dhe rregullimi i emocioneve. Qëndrimet ndikojnë në sjelljen në nivele individuale, ndërpersonale dhe shoqërore. <ref name="Bohner.2011"/> {{Rp|13–16}}Qëndrimet janë komplekse dhe fitohen nëpërmjet përvojës jetësore dhe [[Shoqërizimi|socializimit]] . Temat kryesore në studimin e qëndrimeve përfshijnë forcën e qëndrimit, ndryshimin e qëndrimit dhe marrëdhëniet qëndrim-sjellje. Interesi prej dekadash në hulumtimin e qëndrimeve është për shkak të interesit për të ndjekur qëllimet individuale dhe sociale, si shembull janë fushatat e shëndetit publik për të reduktuar pirjen e duhanit. <ref name="Albarracín.2021">{{Cite book |title=Action and Inaction in a Social World: Predicting and Changing Attitudes and Behavior |date=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-84000-2 |editor-last=Albarracín |editor-first=Dolores |location=Cambridge |pages=1–42 |chapter=Chapter 1 Definitions, Overview, Goals, and Principles of Cognitive Processing |access-date=2023-12-09 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/action-and-inaction-in-a-social-world/introduction/6CE9FEA5F2DB1E2D7265C26839F9F13B}}</ref> {{Rp|1–14}} == Përkufizimet == Termi '''qëndrim''' me kuptimin psikologjik të gjendjes së brendshme të gatishmërisë për veprim nuk u përdor deri në shekullin e 19-të. <ref name="Aiken.2002">{{Cite book |last=Aiken |first=Lewis R. |title=Attitudes and Related Psychological Constructs: Theories, Assessment, and Research |date=2002 |publisher=Sage Thousand Oaks |isbn=978-0-7619-2452-4 |location=Thousand Oaks}}</ref> {{Rp|2}} [[Shoqata Amerikane e Psikologjisë|Shoqata Amerikane Psikologjike]] (APA) e përkufizon qëndrimin si "një vlerësim relativisht të qëndrueshëm dhe të përgjithshëm të një objekti, personi, grupi, çështjeje ose koncepti në një dimension që varion nga negativ në pozitiv. Qëndrimet ofrojnë vlerësime përmbledhëse të objekteve të synuara dhe shpesh supozohen se të rrjedhin nga besimet specifike, emocionet dhe sjelljet e kaluara të lidhura me ato objekte." <ref>{{Cite web |date=2018-04-19 |title=APA Dictionary of Psychology |url=https://dictionary.apa.org/attitude |access-date=2023-11-24 |website=American Psychological Association}}</ref> Për pjesën më të madhe të shekullit të 20-të, studimi empirik i qëndrimeve ishte në thelb të [[Psikologjia shoqërore|psikologjisë sociale]] . Qëndrimet mund të rrjedhin nga informacioni afektiv (ndjenjat), informacioni njohës (besimet) dhe informacioni i sjelljes (përvojat), shpesh duke parashikuar sjelljen e mëvonshme. Alice H. Eagly dhe Shelly Chaiken, për shembull, e përkufizojnë një qëndrim si "një prirje psikologjike që shprehet duke vlerësuar një entitet të caktuar me një farë shkalle favori ose disfavor". <ref name="Eagly_Chaiken.1998">{{Cite book |last=Eagly |first=Alice H. |title=The Handbook of Social Psychology |last2=Chaiken |first2=Shelly |date=1998 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-19-521376-8 |editor-last=Gilbert |editor-first=Daniel Todd |chapter=Attitude Structure and Function |editor-last2=Fiske |editor-first2=Susan T. |editor-last3=Lindzey |editor-first3=Gardner}}</ref> Megjithëse ndonjëherë është e zakonshme të përkufizohet një qëndrim si [[Ndikimi (psikologji)|ndikim]] ndaj një objekti, afekti (dmth., emocionet diskrete ose zgjimi i përgjithshëm) përgjithësisht kuptohet si një strukturë vlerësuese e përdorur për të formuar një objekt qëndrimi. <ref>{{Cite journal |last=Ajzen |first=Icek |year=2001 |title=Nature and Operation of Attitudes |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_2001_52/page/n44 |journal=[[Annual Review of Psychology]] |volume=52 |pages=27–58 |doi=10.1146/annurev.psych.52.1.27 |pmid=11148298}}</ref> Qëndrimi mund të ndikojë në vëmendjen ndaj objekteve të qëndrimit, përdorimin e kategorive për kodimin e informacionit dhe interpretimin, gjykimin dhe rikujtimin e informacionit që lidhet me qëndrimin. Këto ndikime priren të jenë më të fuqishme për qëndrime të forta që janë të arritshme dhe të bazuara në strukturën e përpunuar të njohurive mbështetëse. Qëndrueshmëria dhe ndikimi i ndikimit varen nga forca e formuar nga qëndrueshmëria e heuristikës. Qëndrimet mund të udhëheqin kodimin e informacionit, vëmendjes dhe sjelljeve, edhe nëse individi po ndjek qëllime të palidhura. Hulumtimet e kaluara pasqyruan nocionin tradicional se qëndrimet janë tendenca të thjeshta për të pëlqyer ose mospëlqyer objektet e qëndrimit, ndërsa kërkimi bashkëkohor ka filluar të adoptojë perspektiva më komplekse. Përparimet e fundit në strukturën mendore të qëndrimeve kanë sugjeruar se qëndrimet (dhe përbërësit e tyre) mund të mos jenë gjithmonë thjesht pozitive ose negative, por mund të përfshijnë si pozitivitetin ashtu edhe negativitetin. Përveç kësaj, qëndrimet e forta dhe të dobëta shoqërohen me shumë rezultate të ndryshme. Përparimet metodologjike i kanë lejuar studiuesit të marrin në konsideratë me saktësi më të madhe ekzistencën dhe implikimet e posedimit të qëndrimeve të nënkuptuara ( të pavetëdijshme ) dhe eksplicite ( [[Vetëdija|të vetëdijshme]] ). <ref name="Haddock&Maio.2004">{{Cite book |last=Haddock |first=Geoffrey |title=Contemporary Perspectives on the Psychology of Attitudes |url=https://archive.org/details/contemporarypers0000unse |last2=Maio |first2=Gregory R. |date=2004 |publisher=Psychology Press Inc. |isbn=1-84169-326-X |location=New York}}</ref> {{Rp|1}}<ref>{{Cite journal |last=Sherman |first=Jeffrey W. |last2=Klein |first2=Samuel A. W. |date=2021 |title=The Four Deadly Sins of Implicit Attitude Research |journal=Frontiers in Psychology |volume=11 |page=604340 |doi=10.3389/fpsyg.2020.604340 |issn=1664-1078 |pmc=7849589 |pmid=33536976 |doi-access=free}}</ref> Një qasje sociologjike lidh qëndrimet me konceptet e [[Vlerat kulturore|vlerave]] dhe [[Ideologjia|ideologjitë]] që konceptojnë marrëdhënien e mendimit me veprimin në nivele më të larta të analizës . Vlerat përfaqësojnë qëllimet shoqërore të cilat përdoren nga individët për të orientuar sjelljet e tyre. Studimet ndërkulturore kërkojnë të kuptojnë dallimet kulturore në terma të dallimeve në vlera. Për shembull, dimensioni individualizëm-kolektivizëm sugjeron se shoqëritë perëndimore dhe lindore ndryshojnë rrënjësisht në prioritetin që u jepet qëllimeve individuale kundrejt grupit. Ideologjitë përfaqësojnë orientime më të përgjithësuara që kërkojnë të kuptojnë qëndrimet dhe vlerat e ndërlidhura dhe janë baza për gjykimet morale. <ref>{{Cite book |last=Hitlin |first=Steven |title=Handbook of Social Psychology |last2=Pinkston |first2=Kevin |date=2013 |publisher=Springer Netherlands |isbn=978-94-007-6771-3 |editor-last=DeLamater |editor-first=John |series=Handbooks of Sociology and Social Research |location=Dordrecht |pages=319–339 |chapter=Introduction: A Sociological Map |editor-last2=Ward |editor-first2=Amanda}}</ref> Shumica e këndvështrimeve bashkëkohore mbi qëndrimet lejojnë që njerëzit gjithashtu mund të jenë konfliktualë ose [[Ambivalenca|ambivalentë]] ndaj një objekti duke mbajtur besime ose ndjenja pozitive dhe negative ndaj të njëjtit objekt. <ref>{{Cite journal |last=Wood |first=W. |year=2000 |title=Attitude Change: Persuasion and Social Influence |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_2000_51/page/n554 |journal=[[Annual Review of Psychology]] |volume=51 |pages=539–570 |doi=10.1146/annurev.psych.51.1.539 |pmid=10751980}}</ref> Për më tepër, masat e qëndrimit mund të përfshijnë [[Qëllimi|synimet]], por nuk janë gjithmonë parashikuese të sjelljeve. <ref>{{Cite journal |last=Marcinkowski |first=Tom |last2=Reid |first2=Alan |date=2019-04-03 |title=Reviews of research on the attitude–behavior relationship and their implications for future environmental education research |journal=Environmental Education Research |volume=25 |issue=4 |pages=459–471 |doi=10.1080/13504622.2019.1634237 |issn=1350-4622 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Leandre_etal.2015">{{Cite journal |last=Leandre |first=Joshua |last2=Fabringar |first2=Guyer |date=shkurt 2015 |title=The attitude-behavior link: A review of the history |url=https://www.researchgate.net/publication/293335073 |journal=International Encyclopedia of Social Behavioral Sciences |pages=908–913 |via=Research Gate}}</ref> Masat e qarta janë të qëndrimeve në nivel të vetëdijshëm që janë formuar qëllimisht dhe të lehta për t'u vetëraportuar. Masat e nënkuptuara janë të qëndrimeve në një nivel të pavetëdijshëm, që funksionojnë jashtë vetëdijes. <ref>{{Cite web |title=Implicit vs. Explicit Attitudes: Definition, Examples & Pros/Cons - Video & Lesson Transcript - Study.com |url=http://education-portal.com/academy/lesson/implicit-vs-explicit-attitudes-definition-examples-pros-cons.html#lesson |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220020521/http://education-portal.com/academy/lesson/implicit-vs-explicit-attitudes-definition-examples-pros-cons.html#lesson |archive-date=20 shkurt 2015 |access-date=8 maj 2018 |website=education-portal.com}}</ref> Qëndrimet e qarta dhe të nënkuptuara mund të formësojnë sjelljen e një individi. <ref>{{Cite web |last=Zimmerman |first=Ian |title=Implicit Attitudes Predict Impulsive Behavior |url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/sold/201210/implicit-attitudes-predict-impulsive-behavior |access-date=2023-11-28 |website=Psychology Today}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Muschalik |first=Carolin |last2=Elfeddali |first2=Iman |last3=Candel |first3=Math J. J. M. |last4=de Vries |first4=Hein |date=2018-04-25 |title=A longitudinal study on how implicit attitudes and explicit cognitions synergistically influence physical activity intention and behavior |journal=BMC Psychology |volume=6 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s40359-018-0229-0 |issn=2050-7283 |pmc=5921561 |pmid=29699574 |doi-access=free}}</ref> Megjithatë, qëndrimet e nënkuptuara kanë më shumë gjasa të ndikojnë në sjelljen kur kërkesat janë të mëdha dhe një individ ndihet i stresuar ose i hutuar. <ref>{{Cite journal |last=De Dreu |first=Carsten K. W. |last2=Weingart |first2=Laurie R. |date=2003 |title=Task versus relationship conflict, team performance, and team member satisfaction: A meta-analysis. |url=http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0021-9010.88.4.741 |journal=Journal of Applied Psychology |language=en |volume=88 |issue=4 |pages=741–749 |doi=10.1037/0021-9010.88.4.741 |pmid=12940412}}</ref> == Shih edhe == * [[Besimi]] * [[Motivimi]] * [[Emocioni]] * [[Psikologjia]]  == Referime == [[Kategoria:Psikologji shoqërore]] [[Kategoria:Qëndrim psikologjik]] kakk3hb02zha7bb0mdbp35ctvvaz1yi 1 369799 2940057 2918588 2026-04-11T04:22:07Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kompania Suedeze e Indisë Lindore/Arkivi 1]] 2940057 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kompania Suedeze e Indisë Lindore/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kompania Suedeze e Indisë Lindore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2918587 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190127035319/https://naringslivshistoria.se/bizstories-nyheter/naringslivshistoria/punsch-du-gudalika-gava-2/ për lidhjen https://naringslivshistoria.se/bizstories-nyheter/naringslivshistoria/punsch-du-gudalika-gava-2/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 prill 2026 16:28 (CEST) ig9tjmeafi2mbdwv0a5pxbsl8t2cgb3 1 372265 2940059 2915981 2026-04-11T04:22:27Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kushtetuta e Kosovës/Arkivi 1]] 2940059 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kushtetuta e Kosovës/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} qdy5izwpkzbmg0ar205w4ucjriirfox 0 376833 2940121 2784812 2026-04-11T10:52:14Z Zamozamota 138918 2940121 wikitext text/x-wiki Romani Rose (lindur në vitin 1946 në Heidelberg, Gjermani) është një aktiviste rome dhe drejtuesi i Këshillit Qendror të Sintit dhe Romëve të Gjermanisë. Ai humbi 13 të afërm në Holokaust. Rose ka lindur në Heidelberg në vitin 1946. Deri në vitin 1982 ai jetoi atje si një biznesmen i pavarur. Në themelimin e Këshillit Qendror në vitin 1982 ai u votua për te drejtuesi i saj nga delegatët e organizatave anëtare, atëherë nëntë tani 16 shoqata shtetërore dhe rajonale dhe që atëherë konfirmohet në postin e tij çdo katër vjet në mbledhjet e anëtarëve. Nga viti 1991 Rose mori drejtimin e Qendrës së Dokumentacionit dhe Kulturës së Sintit dhe Romëve gjermanë në Heidelberg. Prej vitesh ai është njohur nga qeveria federale dhe ajo shtetërore për vendosmërinë e tij dhe për punën e tij këmbëngulëse dhe të paepur. Së bashku me kryetarët e pakicave kombëtare në Gjermani, Rose drejton Këshillin e Minoriteteve, i cili u themelua më 9 shtator 2004. Është bashkimi i organizatave ombrellë të katër pakicave kombëtare që i përkasin kombit gjerman dhe kanë qenë gjithmonë rezidentë dhe autoktone këtu: DOMOWINA e Këshillit Danez të Jugut, Shoqatës së Serbëve të Jugut dhe të Jugut. Këshilli Qendror i Sinteve Gjerman dhe Romëve. Së bashku me delegatët e pakicave nga SHBA, Meksika, Argjentina, Japonia, India, Sri Lanka, Franca dhe Hollanda. Rose është gjithashtu anëtare e komitetit drejtues të Lëvizjes Ndërkombëtare Kundër Diskriminimit dhe Racizmit (IMADR) e themeluar në Tokio në 1988. Një motiv i konsiderueshëm për përpjekjet e Rose është lidhja e tij personale me të kaluarën. Trembëdhjetë të afërm të drejtpërdrejtë të Romani Rose u vranë në kampet e përqendrimit nën Nacional Socializmin, duke përfshirë gjyshërit e tij në kampet Aushvic dhe Ravensbrueck. Babai i tij Oskar Rose, mbijetoi në arrati dhe në nëntokë. Xhaxhai i Romani Rose, Vincenz Rose, i mbijetoi kampit të shfarosjes Aushvic, eksperimenteve mjekësore në kampin e përqendrimit Natzweiler dhe punës skllevër për Daimler-Benz në tunelet e KZ Neckarelz/Obrigheim. Në vitin 1972 Vincenz Rose themeloi vetëorganizimin e parë të Sintit gjerman, Komitetin Qendror të Sintit në Gjermaninë Perëndimore, në të cilin asokohe as 13-vjeçari Romani Rose ndihmoi. Që nga qershori i vitit 1979 ai ka udhëhequr punën për të drejtat civile të sintit dhe romëve gjermanë para syve të publikut gjerman dhe ndërkombëtar, ai ka luftuar gjithashtu për mbrojtjen e tyre nga racizmi dhe diskriminimi, për kompensimin e të mbijetuarve të Holokaustit, në të njëjtën kohë duke shpallur përmasat dhe rëndësinë historike të gjenocidit të 500,000 Sinti dhe Romë në Evropën e pushtuar nga nacional-socialistët. Në maj të vitit 1995, në bashkëpunim me organizatat anëtare të Këshillit Qendror, Rose arriti njohjen e gjermanëve sinti dhe romëve si pakicë kombëtare në Gjermani me gjuhën e tyre minoritare, lidhur me synimin e tyre për pjesëmarrje të barabartë në jetën shoqërore dhe politike. Rose ishte gjithashtu një nga forcat shtytëse pas Memorialit për Viktimat Sinti dhe Romë të Nacional Socializmit në Berlin.[1] Referime [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] 4zplevdf9jhiiiwm3xiz12rzvhs3d8e 0 379023 2939959 2938084 2026-04-10T14:04:06Z Velocitas34 161876 /* Tabela e ligës */ 2939959 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]<br />[[KF Laçi|Laçi]] | continentalcup1 = [[2025–26 UEFA Champions League|Liga e Kampionëve]] | continentalcup1 qualifiers = [[KF Egnatia|Egnatia]] | continentalcup2 = [[2025–26 UEFA Conference League|Liga e Konferencës]] | continentalcup2 qualifiers = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]<br />[[FK Partizani Tirana|Partizani]]<br />[[FC Dinamo City|Dinamo City]] | matches = 184 | total goals = 409 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />(19 gola)<ref>{{cite web|url=https://kohajone.com/sporti/u-shpall-golashenuesi-me-i-mire-bekim-balaj-merr-nje-shperblim-nga-fshf/|title=U shpall golashënuesi më i mirë, Bekim Balaj merr një shpërblim nga FSHF|publisher=Koha Jonë|language=sq|date=14 maj 2025|access-date=18 maj 2025}}</ref> | biggest home win = [[KF Bylis|Bylis]] 4–0 [[KF Teuta Durrës|Teuta]]<br />{{small|(25 tetor 2024)}}<br />[[KF Egnatia|Egnatia]] 4–0 [[KF Bylis|Bylis]]<br />{{small|(15 shtator 2024)}}<br />[[KF Tirana|Tirana]] 4–0 [[KF Bylis|Bylis]]<br />{{small|(10 nëntor 2024)}} | biggest away win = [[AF Elbasani|Elbasani]] 0–5 [[FC Dinamo City|Dinamo City]]<br />{{small|(4 nëntor 2024)}} | highest scoring = [[KF Tirana|Tirana]] 3–4 [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]<br />{{small|(30 tetor 2024)}} | longest wins = 6 ndeshje<br />[[KF Egnatia|Egnatia]] | longest unbeaten = 15 ndeshje<br />[[FK Partizani Tirana|Partizani]] | longest winless = 12 ndeshje<br />[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | longest losses = 5 ndeshje<br />[[KF Bylis|Bylis]]<br />[[FC Dinamo City|Dinamo City]] | highest attendance =  | lowest attendance =  | attendance =  | average attendance =  | prevseason = [[Kategoria Superiore 2023–24|2023–24]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2025–26|2025–26]] | updated = 12 maj 2025 | season = 2024–25 | dates = 18 gusht 2024&nbsp;–<br /> 12 maj 2025<ref>https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-edicionin-futbollistik-2024-2025/</ref> | winners = [[KF Egnatia|Egnatia]] <br><small>titulli i 2të</small> | best goalkeeper =  }} '''Kategoria Superiore 2024–25''' ishte sezoni i 86të zyrtar ose i 89të gjjthsej i ligës elitare të futbollit shqiptar (përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]). Sezoni nisi më 18 gusht 2024 dhe përfundoi më 12 maj 2025.<ref>{{cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-edicionin-futbollistik-2024-2025/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për edicionin futbollistik 2024-2025|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|website=fshf.org|language=sq|date=9 korrik 2024|access-date=18 maj 2025}}</ref> [[KF Egnatia|Egnatia]] u shpall kampion për herë të dytë në histori pasi mposhti [[KF Vllaznia|Vllazninë]] 4–0 në finale më 12 maj 2025.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2025/05/12/egnatia-ruan-kuroren-e-kampiones-i-shuan-endrren-24-vjecare-vllaznise-per-titull/|title=Egnatia ruan “kurorën” e kampiones, i shuan ëndrrën 24-vjeçare Vllaznisë për titull|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=12 maj 2025|access-date=18 maj 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://rtsh.al/live-vllaznia-egnatia/|title=Egnatia shkruan historinë, kampione për herë të dytë|publisher=Radio Televizioni Shqiptar|language=sq|date=12 maj 2025|access-date=18 maj 2025}}</ref> Fituesi i këtij sezoni i Kategorisë Superiore siguroi kualifikimin në raundin e parë kualifikues të UEFA Ligës së Kampionëve 2025–26 kurse vendi i dytë dhe i tretë u kualifikuan në raundin e parë kualifikues të UEFA Ligës së Konferencës 2025–26. ==Ekipet== Dy ekipet që u ngjitën në Kategorinë Superiore për këtë sezon ishin [[KF Bylis|Bylis]] (ngjitje pas një mungese një-vjeçare)<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2024/04/13/bylisi-rikthehet-zyrtarisht-ne-superiore-rezultatet-e-kategorise-se-pare/|title=Bylisi rikthehet zyrtarisht në Superiore, rezultatet e Kategorisë së Parë|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=13 prill 2024|access-date=18 maj 2025}}</ref> dhe [[AF Elbasani|Elbasani]] (ngjitje për herë të parë në histori).<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2024/04/15/pas-10-vitesh-skuadra-e-elbasanit-ngjitet-ne-superiore-renditet-mes-me-te-mirave-te-futbollit-shqiptar/|title=Pas 10 vitesh skuadra e Elbasanit ngjitet në superiore! Renditet mes më të mirave të futbollit shqiptar|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=15 prill 2024|access-date=18 maj 2025}}</ref> [[KF Erzeni|Erzeni]] dhe [[FK Kukësi|Kukësi]] ranë në [[Kategoria e Parë|Kategorinë e Parë]] në përfundim të [[Kategoria Superiore 2023–24|sezonit të kaluar]].<ref>{{cite web|url=https://fjala.al/2024/04/28/kukesi-mposhtet-nga-teuta-dhe-bie-nga-kategoria-superiore-pas-12-vitesh/|title=Kukësi mposhtet nga Teuta dhe rrëzohet nga Kategoria Superiore pas 12 vitesh|publisher=Gazeta Fjala|language=sq|date=28 prill 2024|access-date=18 maj 2025}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/java-e-34-e-superiores-zyrtarizohen-3-skuadra-te-final-four-erzeni-bie-nga-kategoria/|title=Java e 34 e Superiores, zyrtarizohen 3 skuadra të “Final Four”, Erzeni bie nga kategoria|publisher=Durrës Lajm|language=sq|date=4 maj 2024|access-date=18 maj 2025}}</ref> ===Harta=== {{location map+ |Albania  |float=right |width=300  |caption=Ekipet e Kategorisë Superiore 2024–25. |places= {{location map~ |Albania |lat=40.5964 |long=19.7383 |label=<small>[[KF Bylis|Bylis]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556  |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07     |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} }} ==Tabela e ligës== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Federata Shqiptare e Futbollit] |team1=EGN |team2=VLL |team3=DIN |team4=PAR |team5=ELB |team6=TEU |team7=BYL |team8=TIR |team9=SKË |team10=LAÇ |result1=F4 |result2=F4 |result3=F4 |result4=F4 |result8=RPO |result9=REL |result10=REL |update=complete |win_BYL=11|draw_BYL=9 |loss_BYL=16|gf_BYL=33|ga_BYL=50|win_DIN=14|draw_DIN=13|loss_DIN=9 |gf_DIN=49|ga_DIN=41|win_EGN=16|draw_EGN=11|loss_EGN=9 |gf_EGN=47|ga_EGN=30|win_ELB=11|draw_ELB=17|loss_ELB=8 |gf_ELB=40|ga_ELB=38|win_LAÇ=8 |draw_LAÇ=13|loss_LAÇ=15|gf_LAÇ=31|ga_LAÇ=37|win_PAR=13|draw_PAR=14|loss_PAR=9 |gf_PAR=38|ga_PAR=33|win_SKË=9 |draw_SKË=11|loss_SKË=16|gf_SKË=35|ga_SKË=45|win_TEU=10|draw_TEU=14|loss_TEU=12|gf_TEU=29|ga_TEU=42|win_TIR=7 |draw_TIR=18|loss_TIR=11|gf_TIR=43|ga_TIR=44|win_VLL=15|draw_VLL=12|loss_VLL=9 |gf_VLL=54|ga_VLL=39|status_text_X=Assured of at least Conference League, but may still qualify for Champions League |status_text_Y=May at best reach the relegation play-out. |status_EGN=K |status_LAÇ=Z |status_SKË=Z |status_TIR=O |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |show_limit=5 |class_rules=1) Pikët; 2) Pikët në për rballjet direkte; 3) Diferenca e golave në përballjet direkte; 4) Golat e shënuar në përballjet direkte; 5) Golavarazhi; 6) Golat e shënuar; 7) Barazime. |res_col_header=QR |col_F4=green1 |text_F4=Kualifikim për raundin e final four |col_RPO=red2|text_RPO=Kualifikim për ndeshjen play-off për rënje |col_REL=red1|text_REL=Zbritje tek [[Kategoria e Parë 2025–26]] }}</onlyinclude> ==Rezultatet== Klubet do të ndeshen me njëri-tjetrin katër herë dhe gjithsej do të zhvillojnë 36 ndeshje. {{col-begin}} {{col-break}} ===Gjysma e parë e sezonit=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Federata Shqiptare e Futbollit] | update = complete | matches_style = FBR | team1= BYL | team2= DIN | team3= EGN | team4= ELB | team5= LAÇ | team6= PAR | team7= SKË | team8= TEU | team9= TIR | team10= VLL | name_BYL = [[KF Bylis|Bylis]] | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | match_BYL_DIN = 1−0 | match_BYL_EGN = 0–2 | match_BYL_ELB = 0−1 | match_BYL_LAÇ = 0−0 | match_BYL_PAR = 2−1 | match_BYL_SKË = 0−1 | match_BYL_TEU = 4-0 | match_BYL_TIR = 2–2 | match_BYL_VLL = 1−0 | match_DIN_BYL = 1−1 | match_DIN_EGN = 0–2 | match_DIN_ELB = 2−1 | match_DIN_LAÇ = 2–1 | match_DIN_PAR = 1−2 | match_DIN_SKË = 2−1 | match_DIN_TEU = 2−0 | match_DIN_TIR = [[Dinamo Tirana–KF Tirana rivalry|2–1]] | match_DIN_VLL = 2−1 | match_EGN_BYL = 4−0 | match_EGN_DIN = 1–1 | match_EGN_ELB = 3−1 | match_EGN_LAÇ = 2−1 | match_EGN_PAR = 0−2 | match_EGN_SKË = 1−0 | match_EGN_TEU = 0−0 | match_EGN_TIR = 1−0 | match_EGN_VLL = 1−1 | match_ELB_BYL = 3−1 | match_ELB_DIN = 0−5 | match_ELB_EGN = 0−0 | match_ELB_LAÇ = 1−0 | match_ELB_PAR = 1−1 | match_ELB_SKË = 1-1 | match_ELB_TEU = 3−0 | match_ELB_TIR = 1–1 | match_ELB_VLL = 1−2 | match_LAÇ_BYL = 0–0 | match_LAÇ_DIN = 0−0 | match_LAÇ_EGN = 2−0 | match_LAÇ_ELB = 1–1 | match_LAÇ_PAR = 1−1 | match_LAÇ_SKË = 1−0 | match_LAÇ_TEU = 0−1 | match_LAÇ_TIR = 0–0 | match_LAÇ_VLL = 3−1 | match_PAR_BYL = 1−0 | match_PAR_DIN = 2−2 | match_PAR_EGN = 1−1 | match_PAR_ELB = 2−2 | match_PAR_LAÇ = 1–0 | match_PAR_SKË = 2−1 | match_PAR_TEU = 1−1 | match_PAR_TIR = 0–0 | match_PAR_VLL = 0–1 | match_SKË_BYL = 2-2 | match_SKË_DIN = 2–2 | match_SKË_EGN = 0−1 | match_SKË_ELB = 1–1 | match_SKË_LAÇ = 2−1 | match_SKË_PAR = 0−2 | match_SKË_TEU = 2−3 | match_SKË_TIR = 0−0 | match_SKË_VLL = 1–0 | match_TEU_BYL = 2–1 | match_TEU_DIN = 1−1 | match_TEU_EGN = 2–1 | match_TEU_ELB = 0−0 | match_TEU_LAÇ = 1−1 | match_TEU_PAR = 0–2 | match_TEU_SKË = 1−1 | match_TEU_TIR = 3−1 | match_TEU_VLL = 1−2 | match_TIR_BYL = 4−0 | match_TIR_DIN = 0–0 | match_TIR_EGN = 1−1 | match_TIR_ELB = 1−1 | match_TIR_LAÇ = 1–1 | match_TIR_PAR = 0–0 | match_TIR_SKË = 2−1 | match_TIR_TEU = 0−0 | match_TIR_VLL = 3−4 | match_VLL_BYL = 2−0 | match_VLL_DIN = 2−3 | match_VLL_EGN = 3–1 | match_VLL_ELB = 0−0 | match_VLL_LAÇ = 2−1 | match_VLL_PAR = 2–2 | match_VLL_SKË = 2−0 | match_VLL_TEU = 2–1 | match_VLL_TIR = 2−2 }} {{col-break}} ===Gjysma e dytë e sezonit=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Federata Shqiptare e Futbollit] | update = complete | matches_style = FBR | team1= BYL | team2= DIN | team3= EGN | team4= ELB | team5= LAÇ | team6= PAR | team7= SKË | team8= TEU | team9= TIR | team10= VLL | name_BYL = [[KF Bylis|Bylis]] | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | match_BYL_DIN = 2−1 | match_BYL_EGN = 0−2 | match_BYL_ELB = 1−1 | match_BYL_LAÇ = 0−0 | match_BYL_PAR = 1−0 | match_BYL_SKË = 0−3 | match_BYL_TEU = 1−0 | match_BYL_TIR = 0−3 | match_BYL_VLL = 1−0 | match_DIN_BYL = 3−1 | match_DIN_EGN = 2−1 | match_DIN_ELB = 3−1 | match_DIN_LAÇ = 2−0 | match_DIN_PAR = 1−0 | match_DIN_SKË = 1−1 | match_DIN_TEU = 1−1 | match_DIN_TIR = 0–2 | match_DIN_VLL = 0−0 | match_EGN_BYL = 2−1 | match_EGN_DIN = 2−0 | match_EGN_ELB = 1–2 | match_EGN_LAÇ = 1−0 | match_EGN_PAR = 2−0 | match_EGN_SKË = 0−0 | match_EGN_TEU = 1−1 | match_EGN_TIR = 1−1 | match_EGN_VLL = 2−2 | match_ELB_BYL = 1−0 | match_ELB_DIN = 1−1 | match_ELB_EGN = 1−2 | match_ELB_LAÇ = 1−2 | match_ELB_PAR = 2−0 | match_ELB_SKË = 0−0 | match_ELB_TEU = 3−1 | match_ELB_TIR = 2−1 | match_ELB_VLL = 1−1 | match_LAÇ_BYL = 0−3 | match_LAÇ_DIN = 1−0 | match_LAÇ_EGN = 1−1 | match_LAÇ_ELB = 0−1 | match_LAÇ_PAR = 0−0 | match_LAÇ_SKË = 1−2 | match_LAÇ_TEU = 3−0 | match_LAÇ_TIR = 3−1 | match_LAÇ_VLL = 2−2 | match_PAR_BYL = 2−3 | match_PAR_DIN = 1−1 | match_PAR_EGN = 1−0 | match_PAR_ELB = 2−0 | match_PAR_LAÇ = 1−0 | match_PAR_SKË = 1−1 | match_PAR_TEU = 0−0 | match_PAR_TIR = 1–1 | match_PAR_VLL = 2−0 | match_SKË_BYL = 1−2 | match_SKË_DIN = 4−1 | match_SKË_EGN = 1−0 | match_SKË_ELB = 0−2 | match_SKË_LAÇ = 0−2 | match_SKË_PAR = 1−2 | match_SKË_TEU = 2−1 | match_SKË_TIR = 1−1 | match_SKË_VLL = 0−4 | match_TEU_BYL = 0−0 | match_TEU_DIN = 0−0 | match_TEU_EGN = 2−1 | match_TEU_ELB = 0−0 | match_TEU_LAÇ = 1−0 | match_TEU_PAR = 0−2 | match_TEU_SKË = 1−0 | match_TEU_TIR = 2−1 | match_TEU_VLL = 1−3 | match_TIR_BYL = 2–2 | match_TIR_DIN = 1–4 | match_TIR_EGN = 0−4 | match_TIR_ELB = 1−1 | match_TIR_LAÇ = 4−1 | match_TIR_PAR = 3–0 | match_TIR_SKË = 1−0 | match_TIR_TEU = 0−1 | match_TIR_VLL = 0−0 | match_VLL_BYL = 3−0 | match_VLL_DIN = 3−0 | match_VLL_EGN = 0−2 | match_VLL_ELB = 1−1 | match_VLL_LAÇ = 1−1 | match_VLL_PAR = 2−0 | match_VLL_SKË = 1−2 | match_VLL_TEU = 0−0 | match_VLL_TIR = 2−1 }} {{col-end}} ==Raundi i final four== Pas përfundimit të sezonit të rregullt hidhet një short për të përcaktuar ndeshjet gjysëm-finale. Shorti i ekipeve bëhet në bazë të renditjes së tyre në kampionat, me dy ekipe të shortuara dhe dy jo të shortuara. Në gjysëm-finale, në rast barazimi pas 90 minutash, ekipi me renditjen më të lartë në kampionat shkon në finale.<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/formati-i-ri-i-superiores-ja-cfare-duhet-te-dini-per-sezonin-2023-2024-qe-nis-sot/#gsc.tab=0|title=Formati i ri i Superiores, ja çfarë duhet të dini për sezonin 2023-2024 që nis sot|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=26 gusht 2023|access-date=18 maj 2025}}</ref> ===Gjysëm-finalet=== {{#invoke:football box|main |date= 4 maj 2025 |time= 20:00 |team1= [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |score= 2−1 |report=  |team2= [[FC Dinamo City|Dinamo City]] |goals1= [[Bekim Balaj|Balaj]] {{goal|29|pen.|36|pen.}} |goals2= [[Peter Itodo|Itodo]] {{goal|51}} |stadium= [[Arena Kombëtare]], [[Tiranë]] |attendance= 3,000 |referee= Eldorjan Hamiti }} ---- {{#invoke:football box|main |date= 5 maj 2025 |time= 20:00 |team1= [[KF Egnatia|Egnatia]] |score= 0−0 |report=  |team2= [[FK Partizani Tirana|Partizani]] |goals1=  |goals2= |stadium= [[Arena Kombëtare]], [[Tirana]] |attendance= 4,200 |referee= Juxhin Xhaja }} ''Egnatia u kualifikua në finale si ekipi me renditjen më të lartë në sezonin e rregullt.'' ===Ndeshja për vëndin e tretë=== {{#invoke:football box|main |date= 10 maj 2025 |time= 19:00 |team1= [[FC Dinamo City|Dinamo City]] |score= 1−2 |report=  |team2= [[FK Partizani Tirana|Partizani]] |goals1= [[Dejvi Bregu|Bregu]] {{goal|16}} |goals2= [[Tedi Malaj|Malaj]] {{goal|37}}<br>[[Besar Gudjufi|Gudjufi]] {{goal|46}} |stadium= [[Elbasan Arena]], [[Elbasan]] |attendance=  |referee= Florian Lata }} ===Finalja=== {{#invoke:football box|main | date = 12 maj 2025 | time = 20:00 | team1 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | score = 0−4 | report =  | team2 = [[KF Egnatia|Egnatia]] | goals1 =  | goals2 = [[Regi Lushkja|Lushkja]] {{goal|6||49}}<br>[[Léo Melo|Melo]] {{goal|82}}<br>[[Serxho Ujka|Ujka]] {{goal|90+4}} | stadium = [[Arena Kombëtare]], [[Tiranë]] | attendance =  | referee = [[Szymon Marciniak]] ([[Federata Polake e Futbollit|Polonia]]) }} ==Ndeshja play-off për rënje== {{#invoke:football box|main | date         = 4 maj 2025 | time         = 18:00 | team1        = [[KF Tirana|Tirana]] | team2        = [[KF Pogradeci|Pogradeci]] | score        = 1−0 | aet          =  | goals1       = [[Astrit Hysenllari|Hysenllari]] {{goal|90|o.g.}} | goals2       =  | stadium      = [[Elbasan Arena]], [[Elbasan]] | attendance   =  | referee      = Andi Koçi | report       =  }} ==Statistikat e sezonit== ===Golat=== ====Golashënuesit==== Burimi: <ref name="topscorer">{{Cite web|url=https://int.soccerway.com/national/albania/super-league/20242025/regular-season/r82777/|title=2024–25 top scorers|publisher=Soccerway|language=en|access-date=12 shtator 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Renditja !Lojtari !Klubi !Gola |- |rowspan="1"|1 |align="left"|{{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] |align="left"|Vllaznia |rowspan="1"|19 |- |rowspan="1"|2 |align="left"|{{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Regi Lushkja]] |align="left"|Egnatia |rowspan="1"|16 |- |rowspan="2"|3 |align="left"|{{#invoke:flag|icon|NGA}} [[Peter Itodo]] |align="left"|Dinamo City |rowspan="2"|13 |- |align="left"|{{#invoke:flag|icon|FRA}} [[Walid Jarmouni]] |align="left"|Tirana |- |rowspan="1"|5 |align="left"|{{#invoke:flag|icon|KOS}} [[Baton Zabërgja]] |align="left"|Dinamo City |rowspan="1"|12 |- |rowspan="2"|6 |align="left"|{{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Dejvi Bregu]] |align="left"|Dinamo City |rowspan="2"|11 |- |align="left"|{{#invoke:flag|icon|EGY}} [[Saleh Nasr]] |align="left"|Skënderbeu/Teuta |} ====Tregolëshat==== {| class="wikitable sortable" |- !Lojtari !Klubi !Kundër !style="text-align:center;"|Rezultati !Data |- |{{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arsen Lleshi]] |Elbasani |Teuta |style="text-align:center;"| 3–1 (B) |{{dts|format=dmy|2025|1|11}} |- |{{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] |Vllaznia |Skënderbeu |style="text-align:center;"| 0–4 (J) |{{dts|format=dmy|2025|1|19}} |- |{{#invoke:flag|icon|EGY}} [[Saleh Nasr]] |Skënderbeu |Dinamo City |style="text-align:center;"| 4–1 (B) |{{dts|format=dmy|2025|3|30}} |} ;Shënime (B) – Ekipi pritës<br />(J) – Ekipi mik ===Rekordi disiplinor=== *Më shumë kartona të verdhë: '''16''' **{{flagicon|ALB}} [[Albano Aleksi]] (Egnatia) *Më shumë kartona të kuqë: '''2''' **{{flagicon|SEN}} [[Bakary Goudiaby]] (Dinamo City) **{{flagicon|GHA}} [[McCarthy Ofori]] (Bylis) **{{flagicon|KOS}} [[Melos Bajrami]] (Vllaznia) **{{flagicon|BRA}} [[William Cordeiro]] (Laçi) ==Çmimet== ===Ekipi i Vitit=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! colspan="13" | Ekipi i Vitit |- ! Portieri | colspan="12" | {{flagicon|ALB}} [[Mario Dajsinani]] (Egnatia) |- ! Mbrojtësit | colspan="3" | {{flagicon|ALB}} [[Arsid Kruja]] (Teuta) | colspan="3" | {{flagicon|ALB}} [[Marçelino Preka]] (Partizani) | colspan="3" | {{flagicon|ALB}} [[Naser Aliji]] (Dinamo City) | colspan="3" | {{flagicon|ALB}} [[Emiljano Musta]] (Elbasani) |- ! Mesfushorët | colspan="4" | {{flagicon|ALB}} [[Esat Mala]] (Vllaznia) | colspan="4" | {{flagicon|ALB}} [[Serxho Ujka]] (Egnatia) | colspan="4" | {{flagicon|ALB}} [[Regi Lushkja]] (Egnatia) |- ! Sulmuesit | colspan="4" | {{flagicon|KOS}} [[Baton Zabërgja]] (Dinamo City) | colspan="4" | {{flagicon|ALB}} [[Bekim Balaj]] (Vllaznia) | colspan="4" | {{flagicon|ALB}} [[Kevin Dodaj]] (Vllaznia) |} Burimi:<ref>{{cite web|url=https://fshf.org/sq/abissnet-superiore-trajneret-e-ekipeve-kombetare-perzgjedhin-top-11-shen-e-sezonit-futbollistik-2024-2025/|title=Abissnet Superiore/ Trajnerët e ekipeve kombëtare përzgjedhin Top 11-shen e sezonit futbollistik 2024/2025|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|language=sq|date=16 maj 2025|access-date=19 maj 2025}}</ref> == Referime == {{Reflist}} ==Lidhje të jashtme== *[http://www.fshf.org/ Federata Shqiptare e Futbollit] *[https://www.uefa.com/nationalassociations/alb/domestic/league/1058/ Kategoria Superiore] te UEFA.com {{Historia e Kategorisë Superiore}} [[Kategoria:2024 në Shqipëri]] [[Kategoria:2025 në Shqipëri]] [[Kategoria:Futboll]] [[Kategoria:Sezonet e Kategorisë Superiore]] bv7shfghb224dfbt1idegp0vnmezca8 14 381559 2940078 2810761 2026-04-11T07:29:44Z Leutrim.P 113691 2940078 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Hyjni greke]] [[Kategoria:Emra femëror shqiptar]] jb15w1qaihcz2v8576cd4u99uejfm27 0 384642 2939944 2890699 2026-04-10T12:24:07Z ~2026-22143-03 186008 Fixed grammar 2939944 wikitext text/x-wiki [[Skeda:JackSucksAtLife.jpg|parapamje|Jack Massey Welsh]] {{Zgjerim|date=gusht 2025}} '''Jack Massey Welsh''' është një YouTuber me bazë në [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërinë e Bashkuar]]. Ai ka rekordin botëror Guinness për numrin më të madh të kanaleve në YouTube. <ref>https://www.guinnessworldrecords.com/news/2020/10/jacksucksatlife-creator-jack-massey-welsh-sets-record-with-his-youtube-channels-634011 (english)</ref> Ai është aktualisht 29 vjeç.<ref>{{Cite web |title=JackSucksAtLife |url=https://www.famousbirthdays.com/people/jack-welsh-webvideostar.html |access-date=2025-08-16 |website=Famous Birthdays |language=en}}</ref> Më 4 maj 2021, Welsh u zgjua dhe zbuloi se llogaria e tij në Instagram tregonte se kishte ndërruar jetë. Kjo ndodhi mashtroi një numër të madh të abonuesve të tij, andaj pas disa ditësh ai publikoi postime në X dhe YouTube, duke qartësuar se ende ishte gjallë dhe se nuk e kuptonte pse një fenomen i tillë ndodhi. <ref>{{Cite news |date=2021-05-05 |title=Блогер зашёл в инстаграм и понял, что проспал свои похороны. Но веселье началось, когда он захотел воскреснуть |language=ru-RU |work=Medialeaks |url=https://medialeaks.ru/0505aad-trnd-funeral-insta/ |access-date=2025-08-16 |archive-date=6 maj 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506164746/https://medialeaks.ru/0505aad-trnd-funeral-insta/ |url-status=dead }}</ref> == Jeta personale == Jack Massey Welsh lindi më 24 qershor 1996 dhe u rrit në Ramshaw, Bishop Auckland, County Durham, [[Anglia|Angli]].<ref>{{Citation |title=This Youtuber is now my arch nemesis |url=https://www.youtube.com/shorts/_Afq0QFcMys |language=sq-AL |access-date=2026-01-18}}</ref> Ai ka një vëlla më të madh. Ai ka jetuar në të gjithë [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërinë e Bashkuar]], duke përfshirë Yorkshire të Veriut dhe Newcastle upon Tyne, por aktualisht jeton në Nottinghamshire.<ref>{{Citation |last=JackSucksAtLife |title=I found my old school stuff from 10 years ago |language=en-UK | date=2019-11-20 |url=https://www.youtube.com/watch?v=uGr8CJ2ZeSA |access-date=2026-01-18}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Britanikë]] 394vrbgxtdtfwe1ag2tiyxkoscdhz9m 0 387208 2940127 2914508 2026-04-11T11:01:20Z Vyolltsa 129213 /* Edukimi */ 2940127 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Adonis Filipi''' ([[Berati|Berat]], 15 janar 1957), regjisor teatri. Ka vënë në skenë rreth 70 vepra brenda dhe jashtë Shqipërisë. Adonisi ka marrë pjesë në festivale të ndryshme teatrore ndërkombëtare, si: [[Turqia|Turqi]], [[Maqedonia e Veriut|Maqedoni e Veriut]], [[Italia|Itali]], [[Bullgaria|Bullgari]], [[Rusia|Rusi]], [[Rumania|Rumani]], [[Belgjika|Belgjikë]]<ref>{{Cite book |last=Papagjoni |first=Josif |title=Enciklopedi, teatri & kinematografia shqiptare |publisher=Toena |year=2009 |isbn=978-99943-1-456-0 |location=Tiranë |pages=132-133 |language=sq}}</ref>. Që nga viti 1998 është ideator dhe drejtor artistik i Festivalit Ndërkombëtar Teatror "[[Teatri "Skampa"|Skampa]]"<ref>{{Cite web |title=The Artist {{!}} Adonis |url=https://adonisfilipi.com/the-artist/ |access-date=2025-09-22 |language=en-US}}</ref>; bashkideator dhe organizator i Festivalit të Aktrimit "Apollon", Fier; drejtor i Asociacionit Europian të Teatrit Bashkëkohor Shqiptar - ATK; me kontribute si pedagog pranë [[Akademia e Arteve|Akademisë së Arteve]], Fakulteti i Artit Skenik, dega regji dhe Universitetit "A. Xhuvani", Fakulteti i Shkencave Humane, [[Elbasani|Elbasan]]. Aktualisht jeton në Amerikë. == Edukimi == Kreu studimet e larta në Fakultetin e Artit Skenik për regji teatri (1978-1982) pranë Akademisë së Arteve, [[Tirana|Tiranë]]. Ka realizuar kualifikime pasuniversitare (Tiranë, 1984-1985; Austri 1997). == Karriera profesionale == Filloi punën si regjisor në Teatrin e Beratit dhe më pas kaloi në teatrin "Skampa" të Elbasanit<ref>{{Cite book |last=Papagjoni |first=Josif |title=Regjisoret |publisher=Akademia e Shkencave, Qendra e Studimit të Arteve |year=2003 |location=Tiranë |pages=126-127 |language=sq}}</ref>. Ka vënë shumë shfaqje në skenë si brenda dhe jashtë Shqipërisë dhe është vlerësuar me disa çmime. Repertori i tij përfshin autorë si: [[Sofokliu]], [[Shekspiri]], E. Jonesko, D. Macmilan, [[Dario Fo]], T. Williams, W. Allen, D. Mamet, D. Motoc, E. Pavlovski; komedianët shqiptarë si: [[Andon Zako Çajupi|Çajupi]], R. Pulaha, T. Laco, R. Shabani, J. Neziraj, etj. == Shfaqje teatrale == * [[Pas vdekjes]] (A. Z. Çajupi) - komedi, 1986. * Kopraci (Molier) - komedi, 1986. * Më fal baba (A. Hila) - 1988. * Bojaxhinjtë nuk kanë kujtesë - 1991, 2001, 2006. * Vdekja (Woodie Allen) - dramë, 1996, 1998. * Shitet një i vdekur (Dario Fo) - komedi, 1997. * Fejesa dhe jubileu (Anton Çehov) - 1997. * Mësuesi (Jonesko) - komedi, 1997 dhe 1999. * Amerikan Buffalo (David Mamet) - 2000. * E ardhmja qëndron te vezët - (Jonesko) komedi, 2002. * Sfida (Doru Motoc) - dramë poetike, 2003. * Fani vjen vetëm (Resul Shabani) - Shkup, 2005. * Trokitje në borë (Skënder Rusi) - Korçë, 2006. * Duke pritur të hënën (K. Maria Alsina) - 2007. * Pushteti (E. Pavlovski) - 2007. * Arto kujton Hitlerin dhe kafe Romaniko (T. Pouckert) - 2008. * [[Rrëfimet e narkomanëve 2]] (R. Nurbojas) - Pejë, 2008. * Departamenti AP (J. Neziraj) – 2014. * Lule dielli<ref>{{Cite web |last=Kult |first=Stafi Info |date=2018-01-16 |title=Adonis Filipi, tur shfaqjesh me dramën “Lule dielli” |url=https://infokult.al/adonis-filipi-tur-shfaqjesh-me-dramen-lule-dielli/ |access-date=2025-09-22 |website=InfoKult |language=sq}}</ref> – dramë, 2018. * Elektra (Sofokliu) – tragjedi, 2010, 2018<ref>{{Cite web |title=Regjisori shqiptar Adonis Filipi ngjit ‘Elektrën’, në ‘Shandog Drama’ të Kinës - Shqiptarja.com |url=https://shqiptarja.com/lajm/regjisori-shqiptar-adonis-filipi-ngjit-elektren-ne-shandog-drama-te-kines |access-date=2025-09-22 |website=shqiptarja.com |language=sq}}</ref>. * Henri IV/2 (Shekspir) – dramë. * Lideri (Jonesko) – dramë, 2015. * Volpone (B. Jonhnson) – 2018, 2019. * Bluz për alto saks (Doru Motoc) – monodramë, 2018, 2019, 2021. * Një zonjë nga Argjentina (Thomas Brand) – komedi, 2021. * Medea (Euripidi) – tragjedi, 2021. ---- == Vlerësime == * "Shfaqja më e mirë" në Festivalin e Joneskos, Slatine, Rumani në vitin 2003 me shfaqjen “''Mësuesi''” (Maestrul). * "Regjia më e mirë" në Festivalin Ndërkombëtar të Komedisë "Ballkan 2000", mbajtur në [[Korça|Korçë]] në vitin 2004 me shfaqjen "''E ardhmja qëndron te vezët''". * "Çmimi i Parë i Interpretimit" në Festivalin Ndërkombëtar të Teatrit "Kloun Slavik" në [[Moska|Moskë]] në vitin 2005 me shfaqjen "''Sfida - Të fluturosh, çfarë kënaqësie''!". * “Shfaqja më e mirë” (Teatri Skampa Elbasan), “Regjia më e Mirë” (Adonis Filipi), “Aktori më i Mirë” ([[Helidon Fino|Helidon Fino)]], “Aktorja më e Mirë jo Protagoniste” (Ilirda Bejleri) në edicionin e parë të festivalit “Takimi i teatrit Kadri Roshi” në [[Gjirokastra|Gjirokastër]] në vitin 2018 me shfaqjen “Volpone”<ref>{{Cite web |title=“Volpone”, me 4 çmime në festivalin e Gjirokastrës |url=https://55news.al/art-kulture/item/198556-volpone-me-4-cmime-ne-festivalin-e-gjirokastres |access-date=2025-09-22 |website=55news.al |language=en-gb}}</ref>. * “Shfaqja më e mirë teatrore muzikore” në “Nisville jazz Festival” [[Serbia|Serbi]], në vitin 2021 me shfaqjen “''Bluz për alto saks''”. ---- == Shikoni dhe == == Lidhje të jashtme == * https://adonisfilipi.com/ * [https://www.youtube.com/watch?v=XJjW23ChVaU&t=2s Intervistë e Adonis Filipit] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Regjisorë]] t2vj0c7jy9dwxceg08ivoj4xdke9hfv 0 388096 2940147 2914641 2026-04-11T11:30:32Z ~2026-22512-25 186051 Korigjova profilin profesional 2940147 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sadedin Mezuraj | birth_name = Sadedin Mezuraj | birth_date = {{Birth date and age|df=y|2|6|1955}} | birth_place = [[Vërmik]], [[Vlorë]], Shqipëri | nationality = Shqiptare | occupation = Sociolog<br>Shkrimtar<br>Publicist | alma_mater = [[Universiteti i Tiranës]] | years_active = 1981–sot }} '''Sadedin Mezuraj''' (lindur më 2 qershor 1955) është poet, eseist dhe publicist shqiptar. Ai ka dhënë kontribut në fushën e arsimit të lartë, në shërbimet sociale dhe në mediat shqiptare me analiza, ese dhe komente për çështje sociale e politike. == Jeta dhe arsimi == Mezuraj ka lindur në [[Vërmik]], [[Vlorë]], më 2 qershor 1955. Ai përfundoi studimet e larta në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]], ku u diplomua në degën e Filozofisë dhe Shkencave Politike. <ref name ="CV">{{Cite web |title=Sadedin Mezuraj Cv |url=https://sadmezuraj.tiiny.site/ |format=PDF |access-date=3 tetor 2025 |language=en}}</ref> == Karriera == Nga shtatori 1981 deri në tetor 1991 ka qenë lektor në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]], ku ka dhënë lëndët e filozofisë dhe shkencave politike. <ref name ="CV"/> Në periudhën janar 2000 – maj 2011 ka ushtruar detyrën e Drejtorit të Trajnimit dhe Projekteve në [[Shërbimi Social Shtetëror|Shërbimin Social Shtetëror]]. <ref name ="CV"/> Që prej vitit 2012, Mezuraj ka qenë aktiv si publicist dhe autor i artikujve (''op-ed'') mbi çështje sociale , kulturore dhe politike, të botuara në gazeta dhe portalet online në Shqipëri. <ref>{{Cite web |title=Sadedin Mezuraj |url=https://peizazhe.com/author/sadedinmezuraj/ |website=Peizazhe të fjalës |access-date=3 tetor 2025 |language=sq }}</ref> <ref>{{cite web |title=Nevoja për një status të veçantë për moshën e tretë |url=https://www.dw.com/sq/nevoja-p%C3%ABr-nj%C3%AB-status-t%C3%AB-ve%C3%A7ant%C3%AB-p%C3%ABr-mosh%C3%ABn-e-tret%C3%AB/a-5296715 |website=[[Deutsche Welle|DW]] |date=27 shkurt 2010 |access-date=4 tetor 2025 |language=sq}}</ref> == Publikime == * ''Nga ç’qiell ra trëndafili?'' – Poezi <ref>{{Cite book |last=Mezuraj |first=Sadedin |title=Nga ç’qiell ra trëndafili? : poezi |url=https://bksh.al/cgi-bin/alis/opac-search.pl?q=an:%2253954%22 |publisher=Lena |location=Prishtinë |year=2022 |pages=145 |isbn=9789951291514 |language=sq }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Hamit Lumi- Per shkronjat shqipe- Shqiperine ( Monografi) 2025 == == Referime == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Mezuraj, Sadedin}} [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Publicistë shqiptarë]] [[Kategoria:Pedagogë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Vlora]] hoq4tirt59zchf8ewkl4k74w5x94e62 1 388626 2940058 2851365 2026-04-11T04:22:17Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kushtetuta e Kosovës]] 2940058 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Emertimi.. == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], a t'e leme kete keshtu, apo ta kthej te Kushtetuta e Kosovës. E faqen kthjelluese ([[:Kushtetuta e Kosovës]]) ta zhvendosi te "Kushtetuta e Kosovës (faqe kthjelluese)". Se e krijova ate faqen kthjelluese pasi jane 3+ kushtetuta..<span id="Leutrim.P:1739087622195:DiskutimFTTCLNKushtetuta_e_Republikës_së_Kosovës" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 shkurt 2025 08:53 (CET)</span> :Dakord për të dyja personalisht. Mbase "Kushtetuta e Kosovës" është më shkurt dhe mund të bëhet artikulli kryesor. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 shkurt 2025 12:59 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], nese mund ta sqarosh me detajisht, cila si te qendroje!!.. -[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 shkurt 2025 18:31 (CET) ::Unë them këtë ta kthesh në ridrejtim për "Kushtetuta e Kosovës". - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 11 shkurt 2025 19:53 (CET) :::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], keshtu? -[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 shkurt 2025 20:41 (CET) ::::Besoj se po. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] po merrej me këtë çështje gjithashtu me sa pashë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 11 shkurt 2025 22:58 (CET) :::::Unë e ndërrova nga "(faqe kthjelluese)" në "(kthjellim)" dhe qartësova kthjellimin që të jetë më standard. Megjithëse për mendimin tim, [[Kushtetuta e Kaçanikut]] dhe Kushtetuta e Kosovës kanë tituj mjaft unikë që e ndajnë prej të tjerave, dhe kjo tjetra veç e ka datën, saqë një ''hatnote'' mjafton (ju referoj tek [[:en:WP:TWOOTHER]]). [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 11 shkurt 2025 23:14 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kushtetuta e Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2915980 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221220181423/http://jus.igjk.rks-gov.net/717/1/Sistemi%20Kushtetues%20i%20Republik%C3%ABs%20s%C3%AB%20Kosov%C3%ABs.pdf për lidhjen http://jus.igjk.rks-gov.net/717/1/Sistemi%20Kushtetues%20i%20Republik%C3%ABs%20s%C3%AB%20Kosov%C3%ABs.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 mars 2026 02:32 (CET) jwyk1zd1xcmnk9r431j9mdesowf3wom 3 390139 2940144 2867104 2026-04-11T11:23:38Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Tony Vairelles */ 2940144 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Gajtako}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 30 tetor 2025 19:36 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Tony Vairelles]]'' == Përshëndetje, Gajtako! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2940132|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Tony Vairelles]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20prill%202026,%2011:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 prill 2026 13:23 (CEST) jfbvfp6f6jqoxqmt46fhm4mzxo0tov3 1 393987 2940056 2893869 2026-04-11T04:21:57Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kompania Suedeze e Indisë Lindore]] 2940056 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kompania Suedeze e Indisë Lindore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2735822 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200607124247/https://www.soic.se/the-swedish-east-india-company/en për lidhjen https://www.soic.se/the-swedish-east-india-company/en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304002056/http://ostindiska.nordiskamuseet.se/ për lidhjen http://ostindiska.nordiskamuseet.se/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110207192930/http://ostindiska.nordiskamuseet.se/system/exp/exp_skepp.html për lidhjen http://ostindiska.nordiskamuseet.se/system/exp/exp_skepp.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304002056/http://ostindiska.nordiskamuseet.se/ për lidhjen http://ostindiska.nordiskamuseet.se/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304002056/http://ostindiska.nordiskamuseet.se/ për lidhjen http://ostindiska.nordiskamuseet.se/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 dhjetor 2024 05:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kompania Suedeze e Indisë Lindore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2738359 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140811074551/http://ostindiska.nordiskamuseet.se/system/ordlista.html për lidhjen http://ostindiska.nordiskamuseet.se/system/ordlista.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 janar 2025 23:31 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kompania Suedeze e Indisë Lindore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2872144 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131214235720/http://www.stockholmshamnar.se/Historia/Platser/Stockholm/Strandvagshamnen/ për lidhjen http://www.stockholmshamnar.se/Historia/Platser/Stockholm/Strandvagshamnen/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131214235720/http://www.stockholmshamnar.se/Historia/Platser/Stockholm/Strandvagshamnen/ për lidhjen http://www.stockholmshamnar.se/Historia/Platser/Stockholm/Strandvagshamnen/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 nëntor 2025 14:15 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kompania Suedeze e Indisë Lindore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2889772 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141112221141/http://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=16347 për lidhjen http://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=16347. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141112221141/http://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=16347 për lidhjen http://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=16347. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 janar 2026 15:47 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kompania Suedeze e Indisë Lindore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2915669 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190127035319/https://naringslivshistoria.se/bizstories-nyheter/naringslivshistoria/punsch-du-gudalika-gava-2/ për lidhjen https://naringslivshistoria.se/bizstories-nyheter/naringslivshistoria/punsch-du-gudalika-gava-2/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://naringslivshistoria.se/bizstories-nyheter/naringslivshistoria/punsch-du-gudalika-gava-2/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 mars 2026 20:30 (CET) 7de4u3i28khribtk419jle394lx600w 1 397048 2940054 2917687 2026-04-11T04:21:27Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kosova e administruar nga Kombet e Bashkuara]] 2940054 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova e administruar nga Kombet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2495703 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080410033421/http://www.lpkosova.com/olympic.html për lidhjen http://www.lpkosova.com/olympic.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 nëntor 2022 19:06 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova e administruar nga Kombet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2497215 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190330120411/http://www.ptkonline.com/ptk/eng/about/ për lidhjen http://www.ptkonline.com/ptk/eng/about/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 nëntor 2022 01:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova e administruar nga Kombet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2707051 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220830112932/http://edition.cnn.com/2002/WORLD/europe/03/04/kosovo.politics/index.html?_s=PM:WORLD për lidhjen http://edition.cnn.com/2002/WORLD/europe/03/04/kosovo.politics/index.html?_s=PM:WORLD. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2024 02:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova e administruar nga Kombet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2885795 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250417074417/https://www.papertotravel.com/MP-155/photo për lidhjen https://www.papertotravel.com/MP-155/photo. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2025 18:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova e administruar nga Kombet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2910151 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://unmik.unmissions.org/sites/default/files/regulations/02english/E1999regs/RE1999_24.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220615191905/https://unmik.unmissions.org/sites/default/files/regulations/02english/E2000regs/RE2000_01.htm për lidhjen https://unmik.unmissions.org/sites/default/files/regulations/02english/E2000regs/RE2000_01.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220907123805/https://unmik.unmissions.org/sites/default/files/regulations/02english/E1999regs/RE1999_08.htm për lidhjen https://unmik.unmissions.org/sites/default/files/regulations/02english/E1999regs/RE1999_08.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230720221109/https://unmik.unmissions.org/sites/default/files/regulations/02english/IAE/IAE.htm për lidhjen https://unmik.unmissions.org/sites/default/files/regulations/02english/IAE/IAE.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 mars 2026 19:40 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova e administruar nga Kombet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2915728 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200902014032/https://unmik.unmissions.org/sites/default/files/regulations/02english/E1999regs/RE1999_01.htm për lidhjen https://unmik.unmissions.org/sites/default/files/regulations/02english/E1999regs/RE1999_01.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 mars 2026 21:40 (CET) bk4fsuvcigxn9e7gqq6hggl00d3sr31 1 398596 2940060 2939873 2026-04-11T05:57:30Z Leutrim.P 113691 /* Stampa */ Përgjigje 2940060 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ermal Beqiri/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Burime të tjera, në rast se do duhen == Disa burime të tjera mbi Ermal Beqirin and co (ndjesë nëse mund të ketë ndonjë përsëritje me ato që ishin tek artikulli i grisur dhe drafti): * '''''Reporter.al''''' - 23 dhjetor 2025 - ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe rivalin e Meçes në biznes, '''Ermal Beqirin''' për organizimin e pengmarrjes së tij me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' https://www.reporter.al/2025/12/23/manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/ * '''''Reporter.al''''' - 24 dhjetor 2025 - https://www.reporter.al/2025/12/24/dosja-e-spak-fitimet-marramendese-te-kontraktoreve-te-akshi/ Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Agasit dhe Ermal Beqirit, një biznesmen tjetër fitues i prokurimeve të AKSHI-t, kompania e të cilit SOFT & SOLUTION, pati afro 18 milionë euro të ardhura dhe pothuajse 11 milionë euro fitime në vitin 2024. * '''''Reporter.al''''' - 17 shkurt 2026 - https://www.reporter.al/2026/02/17/rama-shfrytezon-prezantimin-e-kreut-te-ri-te-akshi-per-te-sulmuar-drejtesine/ ''"Ndërkohë, Ergys Agasi dhe '''Ermal Beqiri,''' të cilët akuzohet se drejtonin grupin dhe se u përfshinë në pengmarrje e afera të tjera korruptive, '''janë shpallur në kërkim.'''"'' * '''''Reporter.al''''' https://www.reporter.al/2026/02/16/precedent-i-rrezikshem-drafti-per-tenderat-e-akshi-pritet-me-kritika-ne-kuvend/ Përmendet: Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Ergys Agasit, '''Ermal Beqirit''' dhe disa personave të tjerë. * '''''Albanian Daily News (anglisht)''''' - 16 dhjetor 2025 - https://albaniandailynews.com/news/special-prosecution-conducts-raids-on-businesses-linked-to-money-laundering-case * '''''Fatoje.al''''' - 23 dhjetor 2025 - https://faktoje.al/dosja-e-akshi-4-kompani-ne-9-muaj-siguruan-tendera-ne-vleren-57-milione-euro/ thotë: ''“Nga hetimet e kryera rezulton se shtetasit Ergys Agasi, '''Ermal Beqiri,''' Mirlinda Karçanaj, Hava Delibashi, Erion Ismaili, Andis Papa, Gëzim Hoxha, si dhe persona të tjerë, në bashkëpunim me njëri-tjetrin në formën e grupit të strukturuar kriminal, kanë organizuar dhe implementuar një skemë për paracaktimin e fituesve në proçedurat e prokurimit, të kryera në Agjencinë Kombëtare të Shoqërise së lnformacionit (AKSHl), me qëllim përfitimin e paligjshëm të fondeve publike që rrjedhin nga pagesat, lidhur me kontratat publike të prokuruara”, thuhet në dosjen e Prokurorisë Speciale SPAK, të cilën Faktoje.al e disponon'' * I njëtin lajm risillet edhe nga '''''Telegrafi.com''''' - 27 dhjetor 2025 - https://telegrafi.com/en/Akshi%27s-dossier%3A-4-companies-in-9-months-secured-tenders-worth-57-million-euros/ * '''''BalkanWeb / Gazeta Shqiptare''''' - 23 dhjetor 2025 - https://www.balkanweb.com/pagesa-fiktive-per-cibuke-e-cokollata-birn-manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/#gsc.tab=0 thotë: ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe '''rivalin e Meçes në biznes''', '''Ermal Beqirin për organizimin e pengmarrjes së tij''' me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' * BalkanWeb / Gazeta Shqiptare - 14 janar 2026 '''''Do fitonin qindra milionë euro nga buxheti pa paguar asnjë taksë, aktorët e AKSHI-t pas Durana Tech Park. Nga Ermal Beqiri te Ergys Agasi, pronarë të njëjtë me kompani të reja''''' https://www.balkanweb.com/zbardhet-skema-do-fitonin-qindra-milione-euro-nga-buxheti-pa-paguar-asnje-takse-aktoret-e-akshi-t-pas-durana-tech-park-nga-ermal-beqiri-te-ergys-agasi-pronare-te-njejte-me-kompani-te-reja/#gsc.tab=0 '''''Disa burime mbi Ermal Beqirin nga Gazeta Panorama.''''' Shumë prej këtyre janë prej dhjetorit të 2025 kur dolën publikisht akuzat. Por siç shihet nga [https://www.panorama.com.al/biznesmeni-ermal-beqiri-ne-spak-i-denoncuar-si-perfitues-i-shume-tenderave-ne-aksh/ ky lajm Beqiri ishte thirrur në SPAK disa muaj më para]. Me bold kam vënë pjesën ku përmendet Ermal Beqiri. * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/lajm-i-fundit-spak-leshon-urdher-arrest-per-drejtoreshen-e-akshi-t-mirlinda-kercanaj-dhe-biznesmenin-ermal-beqiri/ thotë: "''Konkretisht për drejtoreshën e AKSHI-, Mirlinda Karçanaj, GJKKO ka caktuar masën e sigurisë “arrest shtëpie”, ndërsa '''për biznesmenin Ermal Beqiri është caktuar masa “arrest me burg”.''' Masë arresti është lëshuar edhe për Ergys Agasin.''" * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/skandali-dhe-abuzimet-ne-akshi-ergys-agasi-dhe-ermal-beqiri-kishin-ne-dore-transaksionet-brenda-dhe-jashte-vendit-gazetarja-lala-posedonin-te-dhenat-me-dosjet-hetimore-ndikonin-n/ thotë: "'''''Ndaj Ergys Agasit dhe Ermal Beqirajt rëndojnë akuzat''' e konkurrencës së paligjshme nëpërmjet dhunës, grupit të strukturuar kriminal, heqje paligjshme e lirisë, kryerje e veprave penale në kuadër të grupit të strukturuar kriminal, pastrim parash por edhe akuza të tjera."'' * Gazeta Panorama - 26 dhjetor 2025 https://www.panorama.com.al/ermal-beqiri-bleu-nje-jaht-luksoz-e-regjistroi-ne-emer-te-punonjeses-se-softsolutions-dosja-e-akshi-t-kush-eshte-xhenila-tamizi-qe-bente-trajnime-ea-solution/ thotë: ''"Nga dosja e Prokurorisë së Posaçme Anti korrupsion (SPAK) për Agjencinë Kombëtare të Shërbimit të Informacionit (AKSHI) rezulton se biznesmenit '''Ermal Beqiri''' ka blerë një jaht luksoz Predator 50 Skyfall në emër të Xhenila Tamizit." ..."Nga aktet kjo shtetase rezulton të jetë e punësuar në shoqërinë “Soft & Solutions” sh.p.k., madje në emër të saj rezulton edhe sendi i blerë nga Ermal Beqiri, mjeti lundrues Predator 50 Skyfall (jaht)."'' * Gazeta Panorama - 26 shkurt ''2026 -'' https://www.panorama.com.al/hetimet-per-dosjen-e-akshi-t-spak-therret-xhenila-tamizi-biznesmeni-ermal-beqiri-bleu-ne-emer-te-saj-nje-jaht-luksoz-kush-eshte-e-reja-punonjese-e-softsolutions/ thotë: "''SPAK ka thirrur për të dhënë deklarime shtetasen '''Xhenila Tamizi''', e identifikuar si vartëse e '''biznesmenit në arrati Ermal Beqiri.''' Mësohet se Tamizi pritet të japë sqarime mbi disa transaksione dhe pasuri të dyshuara që lidhen me Beqirin."'' [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 4 prill 2026 14:43 (CEST) ::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] sa per keto burimet shtese, po te them se nuk kane ndonje vlere. Per te vene ne dukje shquarsine mund te permenden, por per te shkruar artikullin nuk jane shume te dobishme... ::E para, pavaresisht punes kembengulese me mbledhjen e ketyre fakteve, ki parasysh se nuk po shkruan per nje gazete, por per nje enciklopedi online. Nese sipas gazetarise nevojitet qe shkrimi te shkruahet me nje gjuhe sa me veprore dhe ngjarje dhe veprime, ne nje enciklopedi shkruhet me ritem me te qete, dhe jo ka veprore. ::E dyta nuk duhet te vihen ne plan te pare skandalet dhe veprimet e tij, por ajo qe ai eshte. Psh. te karriera futesh direkt qe eshte perfshire ne skandale dhe nuk e sqaron mire rolin si sipermarres dhe pjesemarrjen e tij ne administrata te ndryshme si drejtor IT-je ne universitet, pedagog apo keshilltar politik. ::Pasi i thua keto gjera, pra ate qe ai ka qene, mund te ceket se ka pasur akuza, por shkurtimisht. Ne fund te fundit nuk eshte denuar nga nje gjykate dhe nuk mund te thuhet se eshte perfshire ne nje skandal apo tjeter. Meret gazetaria me keto. Nga ana tjeter, nuk mundet edhe per ditelindjen te citosh burime qe e akuzojne per skandale te ndryshme, po te shkruhej nje artikull me asnjanesi vertet te patemete. ::Enciklopedia nuk mund ta lidh nje person ne nje skandal kur me sqarimin perfundimtar te fakteve del psh se ai nuk eshte i perfshire. Edhe pse ti ne kete rast ke burime qe e permendin si te perfshire, madje nje gazete e quan troc hajdut, si mendon ti, ai duhet te mbetet i lidhur me skandalet, pavaresisht fakteve dhe vendimeve gjyqsore. Flas ne teori, se edhe une nuk besoj ne pafajesine e tij. Por si parim nuk mund te shkruaj nje enciklopedi per skandalet ne vazhdimesi... ::Me thene te drejten edhe pse ti mund te kesh konflik interesi, me shume konfliktin e interesit mund ta kene ata qe te kundershtojne. Psh. di qe nje persona te ndryshem ne WP shqip jane te lidhur me IT dhe nuk eshte fare cudi qe ndonje te jete i angazhuar nga drejtues institucionesh. Por tashme mendoj se nuk mund ta shkruash dot artikullin per EB nese nuk ta pranojne shumica e admineve. Madje nese arrihet pa pranimin e Leutrim.P, besoj se do ta kesh te veshtire. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 01:50 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Flladimi|Flladimi]] '''nuk kam asgjë kundër që faqja mbi të të zgjerohet edhe me kontributet e tij në fushën e IT, apo kontribute të tjera'''. Aman, mendoj se është më se legjitime që ne, atje ku kemi burime sekondare të besueshme, të raportojmë në mënyrë konçize ato dhe vetëm ato që thonë burimet sekondare, sepse ky është person publik që ka fituar dhjetra nëmos qindra miliona euro nga buxheti i shtetit Shqiptar. Po deshe mund të të jap shembuj nga Wikipedia anglisht që kjo gjë mund të bëhet dhe lejohet të bëhet (Psh unë kam krijuar një [[:en:Ermal_Beqiri|faqe mbi E.Beqiri në Wikin anglez]], dhe asnjë nuk e ka sfiduar informacionin e botuar atje.. Po ashtu asnjë nuk e ka sfiduar artikullin mbi [[Ergys Agasi|Ergys Agasin]], i akuzuar si bashkëpunëtor i Beqirit... Agasi para ca muajsh u përmend edhe nga një gazetar investigativ italian në një intervistë me kryeministrin tonë Ramën. Pra Agasi të paktën ka reputacion edhe në itali.). Pra thjesht raportimi që ai është nën hetim dhe përse është nën hetim. Për më tepër personi në fjalë siç mund ta lexosh ka qenë edhe një nga ekspertët që tha (po parafrazoj) se videoja që tregonte korrupsionin e I.Metës para shumë vitesh ishte e manipuluar, kur ekspertë ndërkombëtarë e kishin nxjerrë autentike. Pra siç e kupton, nuk është rastësi që ky person është i përfshirë në dy skandale. Një tjetër ësthë ai i Durana Tech Park, edhe ai nën hetim nga SPAK sepse dyshohet se është ngritur formalisht sa për të mos deklaruar taksat. Unë nuk kam ngritur asnjë akuzë ndaj tij, ne thjeshtë po paraqesim burime dytësore të besueshme që raportojnë akuzat që Prokuroria e posaçme ka ngritur për skandalet më të fundit, për akuzat e përfshirjes së tij në rrëmbimin e një biznesmeni tjetër dhe shumë të tjera. Sa për konfliktin e interesit. Nuk di si ta them ndryshe: por qofsha i mallkuar 100 breza nëse unë e njoh personalisht Beqirin, jam ndonjë konkurrent i tij, ose nëse kam ndonjë interes monetar nga pasyqrimi i hetimeve të SPAK këtu. Unë jam një qytetar i thjeshtë që kam kontribuar edhe më parë në Wikipedia (psh kjo llogari është krijuar në 2016), kryesisht në Wikipedian anglisht. Nga ana tjetër fakti që ai është i fushës së IT, siç e the edhe vetë, e bën probabilitetin që ndonjë nga editorët tanë këtu vërtetë të ketë njohje ose të jetë ose ketë patur shkëmbime profesionale apo monetare si nënpunës i tij. Unë vetë '''nuk''' jam i fushës së IT. Të falenderoj për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 6 prill 2026 10:40 (CEST) ::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Nuk me ke kuptuar mire! Thash se duhet te shkurtohet duke i permendur vetem siperfaqesisht skandalet qe akuzohet. WP nuk eshte gazete, as sajt lajmesh. Fakti qe ke mundur te shkruash ne anglisht, nuk do te thote se ashtu duhet. Bota as qe e njeh, realitetin shqiptar se pari. Dhe arsyet ti kam shpjeguar pse nuk mund te jete i gjere. Kur thash qe ne wikipedia ka shume IT, nuk nenkuptova tyj. Ne fakt e kisha per nje dyshimin tim... Nga ana tjeter kuptoje se une nuk kam ndonje gje ne dore... sa per votimin qe eshte hapur se kuptoj mbi cilen ceshtje dhe baze eshte bere. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 22:49 (CEST) :::::Ke në dorë të këmbngulësh që fshirja në atë mënyrë është e gabuar, që artikulli nuk mund të pengohet së krijuari, dhe se për të fshirë një artikull duhet të votohet dhe diskutohet paraprakisht dhe të ofrohen argumente sipas politikave të wikipedisë. Sikundër ke në dorë të tërheqësh vëmendjen e editorëve të tjerë rredh veprimeve abuzive të Leutrim.P në rolin e administratorit. Të flm për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 7 prill 2026 14:06 (CEST) ::::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Jam perpjekur ta bej, por pikerisht per nderhyrjen time te ajo ankesa jote per stalking, me bllokoi 1 muaj zoteria e tij, Leutrim.P. Dhe nuk kam nerva te merem me me te dhe shefin e tij, qe me kane penguar dhe luftuar shume here. Megjithate ti ke bere gabim qe e ke rikrijuar pa mare pelqimin e admineve. Nese nuk do te ishte rikrijuar mund te nderhyja me shume me argumentin e censures... pasi artikulli nuk u korrigjua por u fshi fare pa argumente te pranueshme... Ki parasysh se personi ne fjale duke dashur te me terheq ne diskutime te tjera, pas acarimit tim te meparshem, ka futur te pakten nje artikull te shkruar nga une (qe eshte mbi 100 kb) ne listen e artikujve per tu grisur. Edhe pse mund te gjendet ne disa wp analoge dhe ska te beje me aktualitetin... vetem si provokim ... [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 8 prill 2026 00:03 (CEST) == Stampa == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], stampa po shfaq 2 mosha. Po të njoftoj se me [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P atë votim] sapo e hapet kutinë e pandorës për krijim të artikujve lincues publikë ndaj kujtdo që ia merr mendja përdoruesit se meriton ndëshkim publik, Wikipedia mori hovin të kalojë në sistem gjyqësor e jo më enciklopedik. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 22:38 (CEST) :Për sa i përket moshës, është llogaritje e bazume mbi burimin që e ceka (thotë ''"Emri i Ermal Beqirit u bë i njohur për publikun në vitin 2021. Në atë kohë, inxhinjeri elektronik 30-vjeçar",'' që e bën të lindur afro 1991 ose 1992) meqë ditën e saktë të lindjes s'e dimë. :Për sa i përket kutisë së Pandorës, unë i shqyrtova burimet mbi të cilët po bazohet artikulli; burimet janë faktuale dhe janë krejt në rregull për nga parimet gazetareske. Artikulli n'sytë e mi nuk po konstaton kurrgja që burimet nuk po e thonë (pra [[WP:HV|nuk po bën hulumtim vetjak]]). Nëse kjo po përbën linçim, je t'u argumentu që ky nuk ka marrë pjesë në krim të organizuar dhe se kjo nuk është temë e vlefshme për një faqe në Wikipedia (t'a kujtoj që vet ti, Leutrimi, e ke kriju faqen [[Korrupsioni në Kosovë]]). :Nuk është ma ndryshe sesa me folë për [[Rezart Taçi]]n apo [[Enver Sekiraqa|Enver Sekiraqën]] (të dy persona që janë marrë me krim të organizuar). Si redaktorë nuk jemi t'u ba kurrfarë gjykimi mbi personin. Gjykimi po konstatohet nëpër burime, dhe po vendoset prej organit anti-korrupsion të Shqipërisë. Na s'jemi t'u linçu, dhe është një dallim shumë i rëndësishëm që duhet me e ba këtu. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 23:51 (CEST) ::S’ka rëndësi mënyra si vendose ta lësh datën por nuk është praktikë e zakonshme të vendosen dy data lindjeje. Mund të shkruash njërën, e nëse është gabim, mund të redaktohet më vonë. Shqyrto, por kur të vendosësh precedent për diçka, bëhu gati për një numër infinit kërkesash në të ardhmen, me argumentin e rastit të parë. Nuk po flas konkretisht, por në parim. ::Kah kam me e ditë unë a ka marrë pjesë apo jo? As mediat s’e dinë; veç transmetojnë të dhëna që u transmetohen nga të tjerët. Madje personalisht as që më intereson a ekziston apo jo ky artikull, ose a i ka 1000 faqe, sepse s’ka çka më pengon mu, sa më shumë artikuj, më mirë (pra, e kam thënë si njoftim, jo si argumentim stoik). Për mua, as ky artikull, as ai [[Ergys Agasi|tjetri]] nuk kanë ndonjë rëndësi të veçantë; thjesht po i procesoj si qindra rastet e tjera që i di edhe ti, në të cilat kemi punu muajt e fundit. Mua veç më intereson precedenti, rregulloret dhe burimet - a e shprehin apo jo. Nuk jam gjyqtar moral; nëse ka kryer krim të organizuar, le ta mbajë burgun 100 vite, ligji për atë punë ekziston, kur ka [[Padrejtësia|padrejtësi]] duhet me pasë edhe [[Drejtësia|drejtësi]].. ::Temë madje shumë e vlefshme, me rëndësi kritike, por kur mënyra e qasjes, e shkrimit dhe e artikulimit bëhet me agresion, kjo t’i rrëzon argumentet direkt; jo që s’mund të ekzistojë, por në atë formë - jo, se jo. ::Unë e kam kriju sepse, siç e di, mundohem të shkruaj për çështje me rëndësi shoqërore dhe të ngjashme, ose herë pas here edhe për tema të parëndësishme publikisht, por që nxisin mendimin kritik te lexuesi, për të ngacmuar intelektin dhe për ta futur trurin në funksion. Shpesh janë edhe tema shkencore, e jo rrallëherë shkruaj edhe për gjëra të thjeshta, për të pasuruar temat për lexuesin kur diçka mungon. Por korrupsioni në Kosovë është një temë më abstrakte dhe jo bash biografi, apo jo? ::Unë, duke e ditur që ke aftësi në një nivel të mirë, besoj se e kupton tashmë se mënyra e trajtimit të çështjes nga ana ime s’ka fare të bëjë me rastin konkret, por me mënyrën si po shkruhet dhe qasjen negative. ::Kohë më parë këtë përmbajtje e pata fshirë, sepse ka nevojë të rishkruhet, ngaqë e pata parë me të njëjtin sy siç po e shoh këtë rast (dhe se wikipedia nuk duhet të kalojë në propagandë) [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Enver_Sekiraqa&diff=2851184&oldid=2799490 1]. ::Hapa rrugë që të vendosësh ti dhe për këtë rast [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskutim%3AErgys_Agasi&diff=2939850&oldid=2939622 1] ::Najher s'ka rëndësi çka thuhet, por mënyra se si thuhet. Si pikë referimi, nëse gjen kohë të sugjeroj ti lexosh këta artikuj (ose versionin anglisht të tyre); [[Konotacioni]], [[Konteksti]], [[Qëllimi]], [[Qëndrimi]]. -- @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 07:57 (CEST) pstl7fad9iff47an056ynooe9skcxof 2940074 2940060 2026-04-11T06:24:27Z Leutrim.P 113691 /* Stampa */ korrigjim gabimesh te vogla drejtshkrimore. 2940074 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ermal Beqiri/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Burime të tjera, në rast se do duhen == Disa burime të tjera mbi Ermal Beqirin and co (ndjesë nëse mund të ketë ndonjë përsëritje me ato që ishin tek artikulli i grisur dhe drafti): * '''''Reporter.al''''' - 23 dhjetor 2025 - ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe rivalin e Meçes në biznes, '''Ermal Beqirin''' për organizimin e pengmarrjes së tij me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' https://www.reporter.al/2025/12/23/manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/ * '''''Reporter.al''''' - 24 dhjetor 2025 - https://www.reporter.al/2025/12/24/dosja-e-spak-fitimet-marramendese-te-kontraktoreve-te-akshi/ Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Agasit dhe Ermal Beqirit, një biznesmen tjetër fitues i prokurimeve të AKSHI-t, kompania e të cilit SOFT & SOLUTION, pati afro 18 milionë euro të ardhura dhe pothuajse 11 milionë euro fitime në vitin 2024. * '''''Reporter.al''''' - 17 shkurt 2026 - https://www.reporter.al/2026/02/17/rama-shfrytezon-prezantimin-e-kreut-te-ri-te-akshi-per-te-sulmuar-drejtesine/ ''"Ndërkohë, Ergys Agasi dhe '''Ermal Beqiri,''' të cilët akuzohet se drejtonin grupin dhe se u përfshinë në pengmarrje e afera të tjera korruptive, '''janë shpallur në kërkim.'''"'' * '''''Reporter.al''''' https://www.reporter.al/2026/02/16/precedent-i-rrezikshem-drafti-per-tenderat-e-akshi-pritet-me-kritika-ne-kuvend/ Përmendet: Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Ergys Agasit, '''Ermal Beqirit''' dhe disa personave të tjerë. * '''''Albanian Daily News (anglisht)''''' - 16 dhjetor 2025 - https://albaniandailynews.com/news/special-prosecution-conducts-raids-on-businesses-linked-to-money-laundering-case * '''''Fatoje.al''''' - 23 dhjetor 2025 - https://faktoje.al/dosja-e-akshi-4-kompani-ne-9-muaj-siguruan-tendera-ne-vleren-57-milione-euro/ thotë: ''“Nga hetimet e kryera rezulton se shtetasit Ergys Agasi, '''Ermal Beqiri,''' Mirlinda Karçanaj, Hava Delibashi, Erion Ismaili, Andis Papa, Gëzim Hoxha, si dhe persona të tjerë, në bashkëpunim me njëri-tjetrin në formën e grupit të strukturuar kriminal, kanë organizuar dhe implementuar një skemë për paracaktimin e fituesve në proçedurat e prokurimit, të kryera në Agjencinë Kombëtare të Shoqërise së lnformacionit (AKSHl), me qëllim përfitimin e paligjshëm të fondeve publike që rrjedhin nga pagesat, lidhur me kontratat publike të prokuruara”, thuhet në dosjen e Prokurorisë Speciale SPAK, të cilën Faktoje.al e disponon'' * I njëtin lajm risillet edhe nga '''''Telegrafi.com''''' - 27 dhjetor 2025 - https://telegrafi.com/en/Akshi%27s-dossier%3A-4-companies-in-9-months-secured-tenders-worth-57-million-euros/ * '''''BalkanWeb / Gazeta Shqiptare''''' - 23 dhjetor 2025 - https://www.balkanweb.com/pagesa-fiktive-per-cibuke-e-cokollata-birn-manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/#gsc.tab=0 thotë: ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe '''rivalin e Meçes në biznes''', '''Ermal Beqirin për organizimin e pengmarrjes së tij''' me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' * BalkanWeb / Gazeta Shqiptare - 14 janar 2026 '''''Do fitonin qindra milionë euro nga buxheti pa paguar asnjë taksë, aktorët e AKSHI-t pas Durana Tech Park. Nga Ermal Beqiri te Ergys Agasi, pronarë të njëjtë me kompani të reja''''' https://www.balkanweb.com/zbardhet-skema-do-fitonin-qindra-milione-euro-nga-buxheti-pa-paguar-asnje-takse-aktoret-e-akshi-t-pas-durana-tech-park-nga-ermal-beqiri-te-ergys-agasi-pronare-te-njejte-me-kompani-te-reja/#gsc.tab=0 '''''Disa burime mbi Ermal Beqirin nga Gazeta Panorama.''''' Shumë prej këtyre janë prej dhjetorit të 2025 kur dolën publikisht akuzat. Por siç shihet nga [https://www.panorama.com.al/biznesmeni-ermal-beqiri-ne-spak-i-denoncuar-si-perfitues-i-shume-tenderave-ne-aksh/ ky lajm Beqiri ishte thirrur në SPAK disa muaj më para]. Me bold kam vënë pjesën ku përmendet Ermal Beqiri. * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/lajm-i-fundit-spak-leshon-urdher-arrest-per-drejtoreshen-e-akshi-t-mirlinda-kercanaj-dhe-biznesmenin-ermal-beqiri/ thotë: "''Konkretisht për drejtoreshën e AKSHI-, Mirlinda Karçanaj, GJKKO ka caktuar masën e sigurisë “arrest shtëpie”, ndërsa '''për biznesmenin Ermal Beqiri është caktuar masa “arrest me burg”.''' Masë arresti është lëshuar edhe për Ergys Agasin.''" * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/skandali-dhe-abuzimet-ne-akshi-ergys-agasi-dhe-ermal-beqiri-kishin-ne-dore-transaksionet-brenda-dhe-jashte-vendit-gazetarja-lala-posedonin-te-dhenat-me-dosjet-hetimore-ndikonin-n/ thotë: "'''''Ndaj Ergys Agasit dhe Ermal Beqirajt rëndojnë akuzat''' e konkurrencës së paligjshme nëpërmjet dhunës, grupit të strukturuar kriminal, heqje paligjshme e lirisë, kryerje e veprave penale në kuadër të grupit të strukturuar kriminal, pastrim parash por edhe akuza të tjera."'' * Gazeta Panorama - 26 dhjetor 2025 https://www.panorama.com.al/ermal-beqiri-bleu-nje-jaht-luksoz-e-regjistroi-ne-emer-te-punonjeses-se-softsolutions-dosja-e-akshi-t-kush-eshte-xhenila-tamizi-qe-bente-trajnime-ea-solution/ thotë: ''"Nga dosja e Prokurorisë së Posaçme Anti korrupsion (SPAK) për Agjencinë Kombëtare të Shërbimit të Informacionit (AKSHI) rezulton se biznesmenit '''Ermal Beqiri''' ka blerë një jaht luksoz Predator 50 Skyfall në emër të Xhenila Tamizit." ..."Nga aktet kjo shtetase rezulton të jetë e punësuar në shoqërinë “Soft & Solutions” sh.p.k., madje në emër të saj rezulton edhe sendi i blerë nga Ermal Beqiri, mjeti lundrues Predator 50 Skyfall (jaht)."'' * Gazeta Panorama - 26 shkurt ''2026 -'' https://www.panorama.com.al/hetimet-per-dosjen-e-akshi-t-spak-therret-xhenila-tamizi-biznesmeni-ermal-beqiri-bleu-ne-emer-te-saj-nje-jaht-luksoz-kush-eshte-e-reja-punonjese-e-softsolutions/ thotë: "''SPAK ka thirrur për të dhënë deklarime shtetasen '''Xhenila Tamizi''', e identifikuar si vartëse e '''biznesmenit në arrati Ermal Beqiri.''' Mësohet se Tamizi pritet të japë sqarime mbi disa transaksione dhe pasuri të dyshuara që lidhen me Beqirin."'' [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 4 prill 2026 14:43 (CEST) ::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] sa per keto burimet shtese, po te them se nuk kane ndonje vlere. Per te vene ne dukje shquarsine mund te permenden, por per te shkruar artikullin nuk jane shume te dobishme... ::E para, pavaresisht punes kembengulese me mbledhjen e ketyre fakteve, ki parasysh se nuk po shkruan per nje gazete, por per nje enciklopedi online. Nese sipas gazetarise nevojitet qe shkrimi te shkruahet me nje gjuhe sa me veprore dhe ngjarje dhe veprime, ne nje enciklopedi shkruhet me ritem me te qete, dhe jo ka veprore. ::E dyta nuk duhet te vihen ne plan te pare skandalet dhe veprimet e tij, por ajo qe ai eshte. Psh. te karriera futesh direkt qe eshte perfshire ne skandale dhe nuk e sqaron mire rolin si sipermarres dhe pjesemarrjen e tij ne administrata te ndryshme si drejtor IT-je ne universitet, pedagog apo keshilltar politik. ::Pasi i thua keto gjera, pra ate qe ai ka qene, mund te ceket se ka pasur akuza, por shkurtimisht. Ne fund te fundit nuk eshte denuar nga nje gjykate dhe nuk mund te thuhet se eshte perfshire ne nje skandal apo tjeter. Meret gazetaria me keto. Nga ana tjeter, nuk mundet edhe per ditelindjen te citosh burime qe e akuzojne per skandale te ndryshme, po te shkruhej nje artikull me asnjanesi vertet te patemete. ::Enciklopedia nuk mund ta lidh nje person ne nje skandal kur me sqarimin perfundimtar te fakteve del psh se ai nuk eshte i perfshire. Edhe pse ti ne kete rast ke burime qe e permendin si te perfshire, madje nje gazete e quan troc hajdut, si mendon ti, ai duhet te mbetet i lidhur me skandalet, pavaresisht fakteve dhe vendimeve gjyqsore. Flas ne teori, se edhe une nuk besoj ne pafajesine e tij. Por si parim nuk mund te shkruaj nje enciklopedi per skandalet ne vazhdimesi... ::Me thene te drejten edhe pse ti mund te kesh konflik interesi, me shume konfliktin e interesit mund ta kene ata qe te kundershtojne. Psh. di qe nje persona te ndryshem ne WP shqip jane te lidhur me IT dhe nuk eshte fare cudi qe ndonje te jete i angazhuar nga drejtues institucionesh. Por tashme mendoj se nuk mund ta shkruash dot artikullin per EB nese nuk ta pranojne shumica e admineve. Madje nese arrihet pa pranimin e Leutrim.P, besoj se do ta kesh te veshtire. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 01:50 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Flladimi|Flladimi]] '''nuk kam asgjë kundër që faqja mbi të të zgjerohet edhe me kontributet e tij në fushën e IT, apo kontribute të tjera'''. Aman, mendoj se është më se legjitime që ne, atje ku kemi burime sekondare të besueshme, të raportojmë në mënyrë konçize ato dhe vetëm ato që thonë burimet sekondare, sepse ky është person publik që ka fituar dhjetra nëmos qindra miliona euro nga buxheti i shtetit Shqiptar. Po deshe mund të të jap shembuj nga Wikipedia anglisht që kjo gjë mund të bëhet dhe lejohet të bëhet (Psh unë kam krijuar një [[:en:Ermal_Beqiri|faqe mbi E.Beqiri në Wikin anglez]], dhe asnjë nuk e ka sfiduar informacionin e botuar atje.. Po ashtu asnjë nuk e ka sfiduar artikullin mbi [[Ergys Agasi|Ergys Agasin]], i akuzuar si bashkëpunëtor i Beqirit... Agasi para ca muajsh u përmend edhe nga një gazetar investigativ italian në një intervistë me kryeministrin tonë Ramën. Pra Agasi të paktën ka reputacion edhe në itali.). Pra thjesht raportimi që ai është nën hetim dhe përse është nën hetim. Për më tepër personi në fjalë siç mund ta lexosh ka qenë edhe një nga ekspertët që tha (po parafrazoj) se videoja që tregonte korrupsionin e I.Metës para shumë vitesh ishte e manipuluar, kur ekspertë ndërkombëtarë e kishin nxjerrë autentike. Pra siç e kupton, nuk është rastësi që ky person është i përfshirë në dy skandale. Një tjetër ësthë ai i Durana Tech Park, edhe ai nën hetim nga SPAK sepse dyshohet se është ngritur formalisht sa për të mos deklaruar taksat. Unë nuk kam ngritur asnjë akuzë ndaj tij, ne thjeshtë po paraqesim burime dytësore të besueshme që raportojnë akuzat që Prokuroria e posaçme ka ngritur për skandalet më të fundit, për akuzat e përfshirjes së tij në rrëmbimin e një biznesmeni tjetër dhe shumë të tjera. Sa për konfliktin e interesit. Nuk di si ta them ndryshe: por qofsha i mallkuar 100 breza nëse unë e njoh personalisht Beqirin, jam ndonjë konkurrent i tij, ose nëse kam ndonjë interes monetar nga pasyqrimi i hetimeve të SPAK këtu. Unë jam një qytetar i thjeshtë që kam kontribuar edhe më parë në Wikipedia (psh kjo llogari është krijuar në 2016), kryesisht në Wikipedian anglisht. Nga ana tjetër fakti që ai është i fushës së IT, siç e the edhe vetë, e bën probabilitetin që ndonjë nga editorët tanë këtu vërtetë të ketë njohje ose të jetë ose ketë patur shkëmbime profesionale apo monetare si nënpunës i tij. Unë vetë '''nuk''' jam i fushës së IT. Të falenderoj për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 6 prill 2026 10:40 (CEST) ::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Nuk me ke kuptuar mire! Thash se duhet te shkurtohet duke i permendur vetem siperfaqesisht skandalet qe akuzohet. WP nuk eshte gazete, as sajt lajmesh. Fakti qe ke mundur te shkruash ne anglisht, nuk do te thote se ashtu duhet. Bota as qe e njeh, realitetin shqiptar se pari. Dhe arsyet ti kam shpjeguar pse nuk mund te jete i gjere. Kur thash qe ne wikipedia ka shume IT, nuk nenkuptova tyj. Ne fakt e kisha per nje dyshimin tim... Nga ana tjeter kuptoje se une nuk kam ndonje gje ne dore... sa per votimin qe eshte hapur se kuptoj mbi cilen ceshtje dhe baze eshte bere. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 22:49 (CEST) :::::Ke në dorë të këmbngulësh që fshirja në atë mënyrë është e gabuar, që artikulli nuk mund të pengohet së krijuari, dhe se për të fshirë një artikull duhet të votohet dhe diskutohet paraprakisht dhe të ofrohen argumente sipas politikave të wikipedisë. Sikundër ke në dorë të tërheqësh vëmendjen e editorëve të tjerë rredh veprimeve abuzive të Leutrim.P në rolin e administratorit. Të flm për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 7 prill 2026 14:06 (CEST) ::::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Jam perpjekur ta bej, por pikerisht per nderhyrjen time te ajo ankesa jote per stalking, me bllokoi 1 muaj zoteria e tij, Leutrim.P. Dhe nuk kam nerva te merem me me te dhe shefin e tij, qe me kane penguar dhe luftuar shume here. Megjithate ti ke bere gabim qe e ke rikrijuar pa mare pelqimin e admineve. Nese nuk do te ishte rikrijuar mund te nderhyja me shume me argumentin e censures... pasi artikulli nuk u korrigjua por u fshi fare pa argumente te pranueshme... Ki parasysh se personi ne fjale duke dashur te me terheq ne diskutime te tjera, pas acarimit tim te meparshem, ka futur te pakten nje artikull te shkruar nga une (qe eshte mbi 100 kb) ne listen e artikujve per tu grisur. Edhe pse mund te gjendet ne disa wp analoge dhe ska te beje me aktualitetin... vetem si provokim ... [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 8 prill 2026 00:03 (CEST) == Stampa == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], stampa po shfaq 2 mosha. Po të njoftoj se me [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P atë votim] sapo e hapët ''Kutinë e Pandorës'' për krijim të artikujve linçues publikë ndaj kujtdo që ia merr mendja përdoruesit se meriton ndëshkim publik, Wikipedia mori hovin të kalojë në sistem gjyqësor e jo më enciklopedik. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 22:38 (CEST) :Për sa i përket moshës, është llogaritje e bazume mbi burimin që e ceka (thotë ''"Emri i Ermal Beqirit u bë i njohur për publikun në vitin 2021. Në atë kohë, inxhinjeri elektronik 30-vjeçar",'' që e bën të lindur afro 1991 ose 1992) meqë ditën e saktë të lindjes s'e dimë. :Për sa i përket kutisë së Pandorës, unë i shqyrtova burimet mbi të cilët po bazohet artikulli; burimet janë faktuale dhe janë krejt në rregull për nga parimet gazetareske. Artikulli n'sytë e mi nuk po konstaton kurrgja që burimet nuk po e thonë (pra [[WP:HV|nuk po bën hulumtim vetjak]]). Nëse kjo po përbën linçim, je t'u argumentu që ky nuk ka marrë pjesë në krim të organizuar dhe se kjo nuk është temë e vlefshme për një faqe në Wikipedia (t'a kujtoj që vet ti, Leutrimi, e ke kriju faqen [[Korrupsioni në Kosovë]]). :Nuk është ma ndryshe sesa me folë për [[Rezart Taçi]]n apo [[Enver Sekiraqa|Enver Sekiraqën]] (të dy persona që janë marrë me krim të organizuar). Si redaktorë nuk jemi t'u ba kurrfarë gjykimi mbi personin. Gjykimi po konstatohet nëpër burime, dhe po vendoset prej organit anti-korrupsion të Shqipërisë. Na s'jemi t'u linçu, dhe është një dallim shumë i rëndësishëm që duhet me e ba këtu. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 23:51 (CEST) ::S’ka rëndësi mënyra si vendose ta lësh datën por nuk është praktikë e zakonshme të vendosen dy data lindjeje. Mund të shkruash njërën, e nëse është gabim, mund të redaktohet më vonë. Shqyrto, por kur të vendosësh precedent për diçka, bëhu gati për një numër infinit kërkesash në të ardhmen, me argumentin e rastit të parë. Nuk po flas konkretisht, por në parim. ::Kah kam me e ditë unë a ka marrë pjesë apo jo? As mediat s’e dinë; veç transmetojnë të dhëna që u transmetohen nga të tjerët. Madje personalisht as që më intereson a ekziston apo jo ky artikull, ose a i ka 1000 faqe, sepse s’ka çka më pengon mu, sa më shumë artikuj, më mirë (pra, e kam thënë si njoftim, jo si argumentim stoik). Për mua, as ky artikull, as ai [[Ergys Agasi|tjetri]] nuk kanë ndonjë rëndësi të veçantë; thjesht po i procesoj si qindra rastet e tjera që i di edhe ti, në të cilat kemi punu muajt e fundit. Mua veç më intereson precedenti, rregulloret dhe burimet - a e shprehin apo jo. Nuk jam gjyqtar moral; nëse ka kryer krim të organizuar, le ta mbajë burgun 100 vite, ligji për atë punë ekziston, kur ka [[Padrejtësia|padrejtësi]] duhet me pasë edhe [[Drejtësia|drejtësi]].. ::Temë madje shumë e vlefshme, me rëndësi kritike, por kur mënyra e qasjes, e shkrimit dhe e artikulimit bëhet me agresion, kjo t’i rrëzon argumentet direkt; jo që s’mund të ekzistojë, por në atë formë - jo, se jo. ::Unë e kam kriju sepse, siç e di, mundohem të shkruaj për çështje me rëndësi shoqërore dhe të ngjashme, ose herë pas here edhe për tema të parëndësishme publikisht, por që nxisin mendimin kritik te lexuesi, për të ngacmuar intelektin dhe për ta futur trurin në funksion. Shpesh janë edhe tema shkencore, e jo rrallëherë shkruaj edhe për gjëra të thjeshta, për të pasuruar temat për lexuesin kur diçka mungon. Por korrupsioni në Kosovë është një temë më abstrakte dhe jo bash biografi, apo jo? ::Unë, duke e ditur që ke aftësi në një nivel të mirë, besoj se e kupton tashmë se mënyra e trajtimit të çështjes nga ana ime s’ka fare të bëjë me rastin konkret, por me mënyrën si po shkruhet dhe qasjen negative. ::Kohë më parë këtë përmbajtje e pata fshirë, sepse ka nevojë të rishkruhet, ngaqë e pata parë me të njëjtin sy siç po e shoh këtë rast (dhe se wikipedia nuk duhet të kalojë në propagandë) [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Enver_Sekiraqa&diff=2851184&oldid=2799490 1]. ::Hapa rrugë që të vendosësh ti dhe për këtë rast [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskutim%3AErgys_Agasi&diff=2939850&oldid=2939622 1] ::Najher s'ka rëndësi çka thuhet, por mënyra se si thuhet. Si pikë referimi, nëse gjen kohë të sugjeroj ti lexosh këta artikuj (ose versionin anglisht të tyre); [[Konotacioni]], [[Konteksti]], [[Qëllimi]], [[Qëndrimi]]. -- @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 07:57 (CEST) 0aokc5oixefz73e7k2urzgbrja0nzhg 2940076 2940074 2026-04-11T07:04:42Z Leutrim.P 113691 /* Stampa */ Përgjigje 2940076 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ermal Beqiri/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Burime të tjera, në rast se do duhen == Disa burime të tjera mbi Ermal Beqirin and co (ndjesë nëse mund të ketë ndonjë përsëritje me ato që ishin tek artikulli i grisur dhe drafti): * '''''Reporter.al''''' - 23 dhjetor 2025 - ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe rivalin e Meçes në biznes, '''Ermal Beqirin''' për organizimin e pengmarrjes së tij me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' https://www.reporter.al/2025/12/23/manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/ * '''''Reporter.al''''' - 24 dhjetor 2025 - https://www.reporter.al/2025/12/24/dosja-e-spak-fitimet-marramendese-te-kontraktoreve-te-akshi/ Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Agasit dhe Ermal Beqirit, një biznesmen tjetër fitues i prokurimeve të AKSHI-t, kompania e të cilit SOFT & SOLUTION, pati afro 18 milionë euro të ardhura dhe pothuajse 11 milionë euro fitime në vitin 2024. * '''''Reporter.al''''' - 17 shkurt 2026 - https://www.reporter.al/2026/02/17/rama-shfrytezon-prezantimin-e-kreut-te-ri-te-akshi-per-te-sulmuar-drejtesine/ ''"Ndërkohë, Ergys Agasi dhe '''Ermal Beqiri,''' të cilët akuzohet se drejtonin grupin dhe se u përfshinë në pengmarrje e afera të tjera korruptive, '''janë shpallur në kërkim.'''"'' * '''''Reporter.al''''' https://www.reporter.al/2026/02/16/precedent-i-rrezikshem-drafti-per-tenderat-e-akshi-pritet-me-kritika-ne-kuvend/ Përmendet: Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Ergys Agasit, '''Ermal Beqirit''' dhe disa personave të tjerë. * '''''Albanian Daily News (anglisht)''''' - 16 dhjetor 2025 - https://albaniandailynews.com/news/special-prosecution-conducts-raids-on-businesses-linked-to-money-laundering-case * '''''Fatoje.al''''' - 23 dhjetor 2025 - https://faktoje.al/dosja-e-akshi-4-kompani-ne-9-muaj-siguruan-tendera-ne-vleren-57-milione-euro/ thotë: ''“Nga hetimet e kryera rezulton se shtetasit Ergys Agasi, '''Ermal Beqiri,''' Mirlinda Karçanaj, Hava Delibashi, Erion Ismaili, Andis Papa, Gëzim Hoxha, si dhe persona të tjerë, në bashkëpunim me njëri-tjetrin në formën e grupit të strukturuar kriminal, kanë organizuar dhe implementuar një skemë për paracaktimin e fituesve në proçedurat e prokurimit, të kryera në Agjencinë Kombëtare të Shoqërise së lnformacionit (AKSHl), me qëllim përfitimin e paligjshëm të fondeve publike që rrjedhin nga pagesat, lidhur me kontratat publike të prokuruara”, thuhet në dosjen e Prokurorisë Speciale SPAK, të cilën Faktoje.al e disponon'' * I njëtin lajm risillet edhe nga '''''Telegrafi.com''''' - 27 dhjetor 2025 - https://telegrafi.com/en/Akshi%27s-dossier%3A-4-companies-in-9-months-secured-tenders-worth-57-million-euros/ * '''''BalkanWeb / Gazeta Shqiptare''''' - 23 dhjetor 2025 - https://www.balkanweb.com/pagesa-fiktive-per-cibuke-e-cokollata-birn-manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/#gsc.tab=0 thotë: ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe '''rivalin e Meçes në biznes''', '''Ermal Beqirin për organizimin e pengmarrjes së tij''' me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' * BalkanWeb / Gazeta Shqiptare - 14 janar 2026 '''''Do fitonin qindra milionë euro nga buxheti pa paguar asnjë taksë, aktorët e AKSHI-t pas Durana Tech Park. Nga Ermal Beqiri te Ergys Agasi, pronarë të njëjtë me kompani të reja''''' https://www.balkanweb.com/zbardhet-skema-do-fitonin-qindra-milione-euro-nga-buxheti-pa-paguar-asnje-takse-aktoret-e-akshi-t-pas-durana-tech-park-nga-ermal-beqiri-te-ergys-agasi-pronare-te-njejte-me-kompani-te-reja/#gsc.tab=0 '''''Disa burime mbi Ermal Beqirin nga Gazeta Panorama.''''' Shumë prej këtyre janë prej dhjetorit të 2025 kur dolën publikisht akuzat. Por siç shihet nga [https://www.panorama.com.al/biznesmeni-ermal-beqiri-ne-spak-i-denoncuar-si-perfitues-i-shume-tenderave-ne-aksh/ ky lajm Beqiri ishte thirrur në SPAK disa muaj më para]. Me bold kam vënë pjesën ku përmendet Ermal Beqiri. * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/lajm-i-fundit-spak-leshon-urdher-arrest-per-drejtoreshen-e-akshi-t-mirlinda-kercanaj-dhe-biznesmenin-ermal-beqiri/ thotë: "''Konkretisht për drejtoreshën e AKSHI-, Mirlinda Karçanaj, GJKKO ka caktuar masën e sigurisë “arrest shtëpie”, ndërsa '''për biznesmenin Ermal Beqiri është caktuar masa “arrest me burg”.''' Masë arresti është lëshuar edhe për Ergys Agasin.''" * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/skandali-dhe-abuzimet-ne-akshi-ergys-agasi-dhe-ermal-beqiri-kishin-ne-dore-transaksionet-brenda-dhe-jashte-vendit-gazetarja-lala-posedonin-te-dhenat-me-dosjet-hetimore-ndikonin-n/ thotë: "'''''Ndaj Ergys Agasit dhe Ermal Beqirajt rëndojnë akuzat''' e konkurrencës së paligjshme nëpërmjet dhunës, grupit të strukturuar kriminal, heqje paligjshme e lirisë, kryerje e veprave penale në kuadër të grupit të strukturuar kriminal, pastrim parash por edhe akuza të tjera."'' * Gazeta Panorama - 26 dhjetor 2025 https://www.panorama.com.al/ermal-beqiri-bleu-nje-jaht-luksoz-e-regjistroi-ne-emer-te-punonjeses-se-softsolutions-dosja-e-akshi-t-kush-eshte-xhenila-tamizi-qe-bente-trajnime-ea-solution/ thotë: ''"Nga dosja e Prokurorisë së Posaçme Anti korrupsion (SPAK) për Agjencinë Kombëtare të Shërbimit të Informacionit (AKSHI) rezulton se biznesmenit '''Ermal Beqiri''' ka blerë një jaht luksoz Predator 50 Skyfall në emër të Xhenila Tamizit." ..."Nga aktet kjo shtetase rezulton të jetë e punësuar në shoqërinë “Soft & Solutions” sh.p.k., madje në emër të saj rezulton edhe sendi i blerë nga Ermal Beqiri, mjeti lundrues Predator 50 Skyfall (jaht)."'' * Gazeta Panorama - 26 shkurt ''2026 -'' https://www.panorama.com.al/hetimet-per-dosjen-e-akshi-t-spak-therret-xhenila-tamizi-biznesmeni-ermal-beqiri-bleu-ne-emer-te-saj-nje-jaht-luksoz-kush-eshte-e-reja-punonjese-e-softsolutions/ thotë: "''SPAK ka thirrur për të dhënë deklarime shtetasen '''Xhenila Tamizi''', e identifikuar si vartëse e '''biznesmenit në arrati Ermal Beqiri.''' Mësohet se Tamizi pritet të japë sqarime mbi disa transaksione dhe pasuri të dyshuara që lidhen me Beqirin."'' [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 4 prill 2026 14:43 (CEST) ::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] sa per keto burimet shtese, po te them se nuk kane ndonje vlere. Per te vene ne dukje shquarsine mund te permenden, por per te shkruar artikullin nuk jane shume te dobishme... ::E para, pavaresisht punes kembengulese me mbledhjen e ketyre fakteve, ki parasysh se nuk po shkruan per nje gazete, por per nje enciklopedi online. Nese sipas gazetarise nevojitet qe shkrimi te shkruahet me nje gjuhe sa me veprore dhe ngjarje dhe veprime, ne nje enciklopedi shkruhet me ritem me te qete, dhe jo ka veprore. ::E dyta nuk duhet te vihen ne plan te pare skandalet dhe veprimet e tij, por ajo qe ai eshte. Psh. te karriera futesh direkt qe eshte perfshire ne skandale dhe nuk e sqaron mire rolin si sipermarres dhe pjesemarrjen e tij ne administrata te ndryshme si drejtor IT-je ne universitet, pedagog apo keshilltar politik. ::Pasi i thua keto gjera, pra ate qe ai ka qene, mund te ceket se ka pasur akuza, por shkurtimisht. Ne fund te fundit nuk eshte denuar nga nje gjykate dhe nuk mund te thuhet se eshte perfshire ne nje skandal apo tjeter. Meret gazetaria me keto. Nga ana tjeter, nuk mundet edhe per ditelindjen te citosh burime qe e akuzojne per skandale te ndryshme, po te shkruhej nje artikull me asnjanesi vertet te patemete. ::Enciklopedia nuk mund ta lidh nje person ne nje skandal kur me sqarimin perfundimtar te fakteve del psh se ai nuk eshte i perfshire. Edhe pse ti ne kete rast ke burime qe e permendin si te perfshire, madje nje gazete e quan troc hajdut, si mendon ti, ai duhet te mbetet i lidhur me skandalet, pavaresisht fakteve dhe vendimeve gjyqsore. Flas ne teori, se edhe une nuk besoj ne pafajesine e tij. Por si parim nuk mund te shkruaj nje enciklopedi per skandalet ne vazhdimesi... ::Me thene te drejten edhe pse ti mund te kesh konflik interesi, me shume konfliktin e interesit mund ta kene ata qe te kundershtojne. Psh. di qe nje persona te ndryshem ne WP shqip jane te lidhur me IT dhe nuk eshte fare cudi qe ndonje te jete i angazhuar nga drejtues institucionesh. Por tashme mendoj se nuk mund ta shkruash dot artikullin per EB nese nuk ta pranojne shumica e admineve. Madje nese arrihet pa pranimin e Leutrim.P, besoj se do ta kesh te veshtire. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 01:50 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Flladimi|Flladimi]] '''nuk kam asgjë kundër që faqja mbi të të zgjerohet edhe me kontributet e tij në fushën e IT, apo kontribute të tjera'''. Aman, mendoj se është më se legjitime që ne, atje ku kemi burime sekondare të besueshme, të raportojmë në mënyrë konçize ato dhe vetëm ato që thonë burimet sekondare, sepse ky është person publik që ka fituar dhjetra nëmos qindra miliona euro nga buxheti i shtetit Shqiptar. Po deshe mund të të jap shembuj nga Wikipedia anglisht që kjo gjë mund të bëhet dhe lejohet të bëhet (Psh unë kam krijuar një [[:en:Ermal_Beqiri|faqe mbi E.Beqiri në Wikin anglez]], dhe asnjë nuk e ka sfiduar informacionin e botuar atje.. Po ashtu asnjë nuk e ka sfiduar artikullin mbi [[Ergys Agasi|Ergys Agasin]], i akuzuar si bashkëpunëtor i Beqirit... Agasi para ca muajsh u përmend edhe nga një gazetar investigativ italian në një intervistë me kryeministrin tonë Ramën. Pra Agasi të paktën ka reputacion edhe në itali.). Pra thjesht raportimi që ai është nën hetim dhe përse është nën hetim. Për më tepër personi në fjalë siç mund ta lexosh ka qenë edhe një nga ekspertët që tha (po parafrazoj) se videoja që tregonte korrupsionin e I.Metës para shumë vitesh ishte e manipuluar, kur ekspertë ndërkombëtarë e kishin nxjerrë autentike. Pra siç e kupton, nuk është rastësi që ky person është i përfshirë në dy skandale. Një tjetër ësthë ai i Durana Tech Park, edhe ai nën hetim nga SPAK sepse dyshohet se është ngritur formalisht sa për të mos deklaruar taksat. Unë nuk kam ngritur asnjë akuzë ndaj tij, ne thjeshtë po paraqesim burime dytësore të besueshme që raportojnë akuzat që Prokuroria e posaçme ka ngritur për skandalet më të fundit, për akuzat e përfshirjes së tij në rrëmbimin e një biznesmeni tjetër dhe shumë të tjera. Sa për konfliktin e interesit. Nuk di si ta them ndryshe: por qofsha i mallkuar 100 breza nëse unë e njoh personalisht Beqirin, jam ndonjë konkurrent i tij, ose nëse kam ndonjë interes monetar nga pasyqrimi i hetimeve të SPAK këtu. Unë jam një qytetar i thjeshtë që kam kontribuar edhe më parë në Wikipedia (psh kjo llogari është krijuar në 2016), kryesisht në Wikipedian anglisht. Nga ana tjetër fakti që ai është i fushës së IT, siç e the edhe vetë, e bën probabilitetin që ndonjë nga editorët tanë këtu vërtetë të ketë njohje ose të jetë ose ketë patur shkëmbime profesionale apo monetare si nënpunës i tij. Unë vetë '''nuk''' jam i fushës së IT. Të falenderoj për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 6 prill 2026 10:40 (CEST) ::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Nuk me ke kuptuar mire! Thash se duhet te shkurtohet duke i permendur vetem siperfaqesisht skandalet qe akuzohet. WP nuk eshte gazete, as sajt lajmesh. Fakti qe ke mundur te shkruash ne anglisht, nuk do te thote se ashtu duhet. Bota as qe e njeh, realitetin shqiptar se pari. Dhe arsyet ti kam shpjeguar pse nuk mund te jete i gjere. Kur thash qe ne wikipedia ka shume IT, nuk nenkuptova tyj. Ne fakt e kisha per nje dyshimin tim... Nga ana tjeter kuptoje se une nuk kam ndonje gje ne dore... sa per votimin qe eshte hapur se kuptoj mbi cilen ceshtje dhe baze eshte bere. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 22:49 (CEST) :::::Ke në dorë të këmbngulësh që fshirja në atë mënyrë është e gabuar, që artikulli nuk mund të pengohet së krijuari, dhe se për të fshirë një artikull duhet të votohet dhe diskutohet paraprakisht dhe të ofrohen argumente sipas politikave të wikipedisë. Sikundër ke në dorë të tërheqësh vëmendjen e editorëve të tjerë rredh veprimeve abuzive të Leutrim.P në rolin e administratorit. Të flm për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 7 prill 2026 14:06 (CEST) ::::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Jam perpjekur ta bej, por pikerisht per nderhyrjen time te ajo ankesa jote per stalking, me bllokoi 1 muaj zoteria e tij, Leutrim.P. Dhe nuk kam nerva te merem me me te dhe shefin e tij, qe me kane penguar dhe luftuar shume here. Megjithate ti ke bere gabim qe e ke rikrijuar pa mare pelqimin e admineve. Nese nuk do te ishte rikrijuar mund te nderhyja me shume me argumentin e censures... pasi artikulli nuk u korrigjua por u fshi fare pa argumente te pranueshme... Ki parasysh se personi ne fjale duke dashur te me terheq ne diskutime te tjera, pas acarimit tim te meparshem, ka futur te pakten nje artikull te shkruar nga une (qe eshte mbi 100 kb) ne listen e artikujve per tu grisur. Edhe pse mund te gjendet ne disa wp analoge dhe ska te beje me aktualitetin... vetem si provokim ... [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 8 prill 2026 00:03 (CEST) == Stampa == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], stampa po shfaq 2 mosha. Po të njoftoj se me [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P atë votim] sapo e hapët ''Kutinë e Pandorës'' për krijim të artikujve linçues publikë ndaj kujtdo që ia merr mendja përdoruesit se meriton ndëshkim publik, Wikipedia mori hovin të kalojë në sistem gjyqësor e jo më enciklopedik. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 22:38 (CEST) :Për sa i përket moshës, është llogaritje e bazume mbi burimin që e ceka (thotë ''"Emri i Ermal Beqirit u bë i njohur për publikun në vitin 2021. Në atë kohë, inxhinjeri elektronik 30-vjeçar",'' që e bën të lindur afro 1991 ose 1992) meqë ditën e saktë të lindjes s'e dimë. :Për sa i përket kutisë së Pandorës, unë i shqyrtova burimet mbi të cilët po bazohet artikulli; burimet janë faktuale dhe janë krejt në rregull për nga parimet gazetareske. Artikulli n'sytë e mi nuk po konstaton kurrgja që burimet nuk po e thonë (pra [[WP:HV|nuk po bën hulumtim vetjak]]). Nëse kjo po përbën linçim, je t'u argumentu që ky nuk ka marrë pjesë në krim të organizuar dhe se kjo nuk është temë e vlefshme për një faqe në Wikipedia (t'a kujtoj që vet ti, Leutrimi, e ke kriju faqen [[Korrupsioni në Kosovë]]). :Nuk është ma ndryshe sesa me folë për [[Rezart Taçi]]n apo [[Enver Sekiraqa|Enver Sekiraqën]] (të dy persona që janë marrë me krim të organizuar). Si redaktorë nuk jemi t'u ba kurrfarë gjykimi mbi personin. Gjykimi po konstatohet nëpër burime, dhe po vendoset prej organit anti-korrupsion të Shqipërisë. Na s'jemi t'u linçu, dhe është një dallim shumë i rëndësishëm që duhet me e ba këtu. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 23:51 (CEST) ::S’ka rëndësi mënyra si vendose ta lësh datën por nuk është praktikë e zakonshme të vendosen dy data lindjeje. Mund të shkruash njërën, e nëse është gabim, mund të redaktohet më vonë. Shqyrto, por kur të vendosësh precedent për diçka, bëhu gati për një numër infinit kërkesash në të ardhmen, me argumentin e rastit të parë. Nuk po flas konkretisht, por në parim. ::Kah kam me e ditë unë a ka marrë pjesë apo jo? As mediat s’e dinë; veç transmetojnë të dhëna që u transmetohen nga të tjerët. Madje personalisht as që më intereson a ekziston apo jo ky artikull, ose a i ka 1000 faqe, sepse s’ka çka më pengon mu, sa më shumë artikuj, më mirë (pra, e kam thënë si njoftim, jo si argumentim stoik). Për mua, as ky artikull, as ai [[Ergys Agasi|tjetri]] nuk kanë ndonjë rëndësi të veçantë; thjesht po i procesoj si qindra rastet e tjera që i di edhe ti, në të cilat kemi punu muajt e fundit. Mua veç më intereson precedenti, rregulloret dhe burimet - a e shprehin apo jo. Nuk jam gjyqtar moral; nëse ka kryer krim të organizuar, le ta mbajë burgun 100 vite, ligji për atë punë ekziston, kur ka [[Padrejtësia|padrejtësi]] duhet me pasë edhe [[Drejtësia|drejtësi]].. ::Temë madje shumë e vlefshme, me rëndësi kritike, por kur mënyra e qasjes, e shkrimit dhe e artikulimit bëhet me agresion, kjo t’i rrëzon argumentet direkt; jo që s’mund të ekzistojë, por në atë formë - jo, se jo. ::Unë e kam kriju sepse, siç e di, mundohem të shkruaj për çështje me rëndësi shoqërore dhe të ngjashme, ose herë pas here edhe për tema të parëndësishme publikisht, por që nxisin mendimin kritik te lexuesi, për të ngacmuar intelektin dhe për ta futur trurin në funksion. Shpesh janë edhe tema shkencore, e jo rrallëherë shkruaj edhe për gjëra të thjeshta, për të pasuruar temat për lexuesin kur diçka mungon. Por korrupsioni në Kosovë është një temë më abstrakte dhe jo bash biografi, apo jo? ::Unë, duke e ditur që ke aftësi në një nivel të mirë, besoj se e kupton tashmë se mënyra e trajtimit të çështjes nga ana ime s’ka fare të bëjë me rastin konkret, por me mënyrën si po shkruhet dhe qasjen negative. ::Kohë më parë këtë përmbajtje e pata fshirë, sepse ka nevojë të rishkruhet, ngaqë e pata parë me të njëjtin sy siç po e shoh këtë rast (dhe se wikipedia nuk duhet të kalojë në propagandë) [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Enver_Sekiraqa&diff=2851184&oldid=2799490 1]. ::Hapa rrugë që të vendosësh ti dhe për këtë rast [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskutim%3AErgys_Agasi&diff=2939850&oldid=2939622 1] ::Najher s'ka rëndësi çka thuhet, por mënyra se si thuhet. Si pikë referimi, nëse gjen kohë të sugjeroj ti lexosh këta artikuj (ose versionin anglisht të tyre); [[Konotacioni]], [[Konteksti]], [[Qëllimi]], [[Qëndrimi]]. -- @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 07:57 (CEST) :::Për më tepër përmes votës ti respektove mendimin ndryshe të tij, kurse ai nuk po respektonte mendimin ndryshe të të tjerëve [https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:GLOBALIST_LIBERTARIAN#Info 1]. Me gjithë fjalët e mençura që u thanë [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P këtu], ai nuk reflektoi e ende thoshte, ''Po, Po, mirë, por listën që solla zbatojeni, opinioni juaj nuk ka rëndësi''. Nëse kjo s'quhet agjendë, se di si do quhej ndryshe. Në anën tënde nuk pashë gabim diçka, thjesht po mundohem të vë në pah atë që ndodhi me këto që thashë. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 09:04 (CEST) 6cvn0n74a1ndftz85e508wi1ni226bq 2940077 2940076 2026-04-11T07:11:52Z Leutrim.P 113691 /* Stampa */ 2940077 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ermal Beqiri/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Burime të tjera, në rast se do duhen == Disa burime të tjera mbi Ermal Beqirin and co (ndjesë nëse mund të ketë ndonjë përsëritje me ato që ishin tek artikulli i grisur dhe drafti): * '''''Reporter.al''''' - 23 dhjetor 2025 - ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe rivalin e Meçes në biznes, '''Ermal Beqirin''' për organizimin e pengmarrjes së tij me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' https://www.reporter.al/2025/12/23/manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/ * '''''Reporter.al''''' - 24 dhjetor 2025 - https://www.reporter.al/2025/12/24/dosja-e-spak-fitimet-marramendese-te-kontraktoreve-te-akshi/ Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Agasit dhe Ermal Beqirit, një biznesmen tjetër fitues i prokurimeve të AKSHI-t, kompania e të cilit SOFT & SOLUTION, pati afro 18 milionë euro të ardhura dhe pothuajse 11 milionë euro fitime në vitin 2024. * '''''Reporter.al''''' - 17 shkurt 2026 - https://www.reporter.al/2026/02/17/rama-shfrytezon-prezantimin-e-kreut-te-ri-te-akshi-per-te-sulmuar-drejtesine/ ''"Ndërkohë, Ergys Agasi dhe '''Ermal Beqiri,''' të cilët akuzohet se drejtonin grupin dhe se u përfshinë në pengmarrje e afera të tjera korruptive, '''janë shpallur në kërkim.'''"'' * '''''Reporter.al''''' https://www.reporter.al/2026/02/16/precedent-i-rrezikshem-drafti-per-tenderat-e-akshi-pritet-me-kritika-ne-kuvend/ Përmendet: Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Ergys Agasit, '''Ermal Beqirit''' dhe disa personave të tjerë. * '''''Albanian Daily News (anglisht)''''' - 16 dhjetor 2025 - https://albaniandailynews.com/news/special-prosecution-conducts-raids-on-businesses-linked-to-money-laundering-case * '''''Fatoje.al''''' - 23 dhjetor 2025 - https://faktoje.al/dosja-e-akshi-4-kompani-ne-9-muaj-siguruan-tendera-ne-vleren-57-milione-euro/ thotë: ''“Nga hetimet e kryera rezulton se shtetasit Ergys Agasi, '''Ermal Beqiri,''' Mirlinda Karçanaj, Hava Delibashi, Erion Ismaili, Andis Papa, Gëzim Hoxha, si dhe persona të tjerë, në bashkëpunim me njëri-tjetrin në formën e grupit të strukturuar kriminal, kanë organizuar dhe implementuar një skemë për paracaktimin e fituesve në proçedurat e prokurimit, të kryera në Agjencinë Kombëtare të Shoqërise së lnformacionit (AKSHl), me qëllim përfitimin e paligjshëm të fondeve publike që rrjedhin nga pagesat, lidhur me kontratat publike të prokuruara”, thuhet në dosjen e Prokurorisë Speciale SPAK, të cilën Faktoje.al e disponon'' * I njëtin lajm risillet edhe nga '''''Telegrafi.com''''' - 27 dhjetor 2025 - https://telegrafi.com/en/Akshi%27s-dossier%3A-4-companies-in-9-months-secured-tenders-worth-57-million-euros/ * '''''BalkanWeb / Gazeta Shqiptare''''' - 23 dhjetor 2025 - https://www.balkanweb.com/pagesa-fiktive-per-cibuke-e-cokollata-birn-manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/#gsc.tab=0 thotë: ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe '''rivalin e Meçes në biznes''', '''Ermal Beqirin për organizimin e pengmarrjes së tij''' me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' * BalkanWeb / Gazeta Shqiptare - 14 janar 2026 '''''Do fitonin qindra milionë euro nga buxheti pa paguar asnjë taksë, aktorët e AKSHI-t pas Durana Tech Park. Nga Ermal Beqiri te Ergys Agasi, pronarë të njëjtë me kompani të reja''''' https://www.balkanweb.com/zbardhet-skema-do-fitonin-qindra-milione-euro-nga-buxheti-pa-paguar-asnje-takse-aktoret-e-akshi-t-pas-durana-tech-park-nga-ermal-beqiri-te-ergys-agasi-pronare-te-njejte-me-kompani-te-reja/#gsc.tab=0 '''''Disa burime mbi Ermal Beqirin nga Gazeta Panorama.''''' Shumë prej këtyre janë prej dhjetorit të 2025 kur dolën publikisht akuzat. Por siç shihet nga [https://www.panorama.com.al/biznesmeni-ermal-beqiri-ne-spak-i-denoncuar-si-perfitues-i-shume-tenderave-ne-aksh/ ky lajm Beqiri ishte thirrur në SPAK disa muaj më para]. Me bold kam vënë pjesën ku përmendet Ermal Beqiri. * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/lajm-i-fundit-spak-leshon-urdher-arrest-per-drejtoreshen-e-akshi-t-mirlinda-kercanaj-dhe-biznesmenin-ermal-beqiri/ thotë: "''Konkretisht për drejtoreshën e AKSHI-, Mirlinda Karçanaj, GJKKO ka caktuar masën e sigurisë “arrest shtëpie”, ndërsa '''për biznesmenin Ermal Beqiri është caktuar masa “arrest me burg”.''' Masë arresti është lëshuar edhe për Ergys Agasin.''" * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/skandali-dhe-abuzimet-ne-akshi-ergys-agasi-dhe-ermal-beqiri-kishin-ne-dore-transaksionet-brenda-dhe-jashte-vendit-gazetarja-lala-posedonin-te-dhenat-me-dosjet-hetimore-ndikonin-n/ thotë: "'''''Ndaj Ergys Agasit dhe Ermal Beqirajt rëndojnë akuzat''' e konkurrencës së paligjshme nëpërmjet dhunës, grupit të strukturuar kriminal, heqje paligjshme e lirisë, kryerje e veprave penale në kuadër të grupit të strukturuar kriminal, pastrim parash por edhe akuza të tjera."'' * Gazeta Panorama - 26 dhjetor 2025 https://www.panorama.com.al/ermal-beqiri-bleu-nje-jaht-luksoz-e-regjistroi-ne-emer-te-punonjeses-se-softsolutions-dosja-e-akshi-t-kush-eshte-xhenila-tamizi-qe-bente-trajnime-ea-solution/ thotë: ''"Nga dosja e Prokurorisë së Posaçme Anti korrupsion (SPAK) për Agjencinë Kombëtare të Shërbimit të Informacionit (AKSHI) rezulton se biznesmenit '''Ermal Beqiri''' ka blerë një jaht luksoz Predator 50 Skyfall në emër të Xhenila Tamizit." ..."Nga aktet kjo shtetase rezulton të jetë e punësuar në shoqërinë “Soft & Solutions” sh.p.k., madje në emër të saj rezulton edhe sendi i blerë nga Ermal Beqiri, mjeti lundrues Predator 50 Skyfall (jaht)."'' * Gazeta Panorama - 26 shkurt ''2026 -'' https://www.panorama.com.al/hetimet-per-dosjen-e-akshi-t-spak-therret-xhenila-tamizi-biznesmeni-ermal-beqiri-bleu-ne-emer-te-saj-nje-jaht-luksoz-kush-eshte-e-reja-punonjese-e-softsolutions/ thotë: "''SPAK ka thirrur për të dhënë deklarime shtetasen '''Xhenila Tamizi''', e identifikuar si vartëse e '''biznesmenit në arrati Ermal Beqiri.''' Mësohet se Tamizi pritet të japë sqarime mbi disa transaksione dhe pasuri të dyshuara që lidhen me Beqirin."'' [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 4 prill 2026 14:43 (CEST) ::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] sa per keto burimet shtese, po te them se nuk kane ndonje vlere. Per te vene ne dukje shquarsine mund te permenden, por per te shkruar artikullin nuk jane shume te dobishme... ::E para, pavaresisht punes kembengulese me mbledhjen e ketyre fakteve, ki parasysh se nuk po shkruan per nje gazete, por per nje enciklopedi online. Nese sipas gazetarise nevojitet qe shkrimi te shkruahet me nje gjuhe sa me veprore dhe ngjarje dhe veprime, ne nje enciklopedi shkruhet me ritem me te qete, dhe jo ka veprore. ::E dyta nuk duhet te vihen ne plan te pare skandalet dhe veprimet e tij, por ajo qe ai eshte. Psh. te karriera futesh direkt qe eshte perfshire ne skandale dhe nuk e sqaron mire rolin si sipermarres dhe pjesemarrjen e tij ne administrata te ndryshme si drejtor IT-je ne universitet, pedagog apo keshilltar politik. ::Pasi i thua keto gjera, pra ate qe ai ka qene, mund te ceket se ka pasur akuza, por shkurtimisht. Ne fund te fundit nuk eshte denuar nga nje gjykate dhe nuk mund te thuhet se eshte perfshire ne nje skandal apo tjeter. Meret gazetaria me keto. Nga ana tjeter, nuk mundet edhe per ditelindjen te citosh burime qe e akuzojne per skandale te ndryshme, po te shkruhej nje artikull me asnjanesi vertet te patemete. ::Enciklopedia nuk mund ta lidh nje person ne nje skandal kur me sqarimin perfundimtar te fakteve del psh se ai nuk eshte i perfshire. Edhe pse ti ne kete rast ke burime qe e permendin si te perfshire, madje nje gazete e quan troc hajdut, si mendon ti, ai duhet te mbetet i lidhur me skandalet, pavaresisht fakteve dhe vendimeve gjyqsore. Flas ne teori, se edhe une nuk besoj ne pafajesine e tij. Por si parim nuk mund te shkruaj nje enciklopedi per skandalet ne vazhdimesi... ::Me thene te drejten edhe pse ti mund te kesh konflik interesi, me shume konfliktin e interesit mund ta kene ata qe te kundershtojne. Psh. di qe nje persona te ndryshem ne WP shqip jane te lidhur me IT dhe nuk eshte fare cudi qe ndonje te jete i angazhuar nga drejtues institucionesh. Por tashme mendoj se nuk mund ta shkruash dot artikullin per EB nese nuk ta pranojne shumica e admineve. Madje nese arrihet pa pranimin e Leutrim.P, besoj se do ta kesh te veshtire. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 01:50 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Flladimi|Flladimi]] '''nuk kam asgjë kundër që faqja mbi të të zgjerohet edhe me kontributet e tij në fushën e IT, apo kontribute të tjera'''. Aman, mendoj se është më se legjitime që ne, atje ku kemi burime sekondare të besueshme, të raportojmë në mënyrë konçize ato dhe vetëm ato që thonë burimet sekondare, sepse ky është person publik që ka fituar dhjetra nëmos qindra miliona euro nga buxheti i shtetit Shqiptar. Po deshe mund të të jap shembuj nga Wikipedia anglisht që kjo gjë mund të bëhet dhe lejohet të bëhet (Psh unë kam krijuar një [[:en:Ermal_Beqiri|faqe mbi E.Beqiri në Wikin anglez]], dhe asnjë nuk e ka sfiduar informacionin e botuar atje.. Po ashtu asnjë nuk e ka sfiduar artikullin mbi [[Ergys Agasi|Ergys Agasin]], i akuzuar si bashkëpunëtor i Beqirit... Agasi para ca muajsh u përmend edhe nga një gazetar investigativ italian në një intervistë me kryeministrin tonë Ramën. Pra Agasi të paktën ka reputacion edhe në itali.). Pra thjesht raportimi që ai është nën hetim dhe përse është nën hetim. Për më tepër personi në fjalë siç mund ta lexosh ka qenë edhe një nga ekspertët që tha (po parafrazoj) se videoja që tregonte korrupsionin e I.Metës para shumë vitesh ishte e manipuluar, kur ekspertë ndërkombëtarë e kishin nxjerrë autentike. Pra siç e kupton, nuk është rastësi që ky person është i përfshirë në dy skandale. Një tjetër ësthë ai i Durana Tech Park, edhe ai nën hetim nga SPAK sepse dyshohet se është ngritur formalisht sa për të mos deklaruar taksat. Unë nuk kam ngritur asnjë akuzë ndaj tij, ne thjeshtë po paraqesim burime dytësore të besueshme që raportojnë akuzat që Prokuroria e posaçme ka ngritur për skandalet më të fundit, për akuzat e përfshirjes së tij në rrëmbimin e një biznesmeni tjetër dhe shumë të tjera. Sa për konfliktin e interesit. Nuk di si ta them ndryshe: por qofsha i mallkuar 100 breza nëse unë e njoh personalisht Beqirin, jam ndonjë konkurrent i tij, ose nëse kam ndonjë interes monetar nga pasyqrimi i hetimeve të SPAK këtu. Unë jam një qytetar i thjeshtë që kam kontribuar edhe më parë në Wikipedia (psh kjo llogari është krijuar në 2016), kryesisht në Wikipedian anglisht. Nga ana tjetër fakti që ai është i fushës së IT, siç e the edhe vetë, e bën probabilitetin që ndonjë nga editorët tanë këtu vërtetë të ketë njohje ose të jetë ose ketë patur shkëmbime profesionale apo monetare si nënpunës i tij. Unë vetë '''nuk''' jam i fushës së IT. Të falenderoj për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 6 prill 2026 10:40 (CEST) ::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Nuk me ke kuptuar mire! Thash se duhet te shkurtohet duke i permendur vetem siperfaqesisht skandalet qe akuzohet. WP nuk eshte gazete, as sajt lajmesh. Fakti qe ke mundur te shkruash ne anglisht, nuk do te thote se ashtu duhet. Bota as qe e njeh, realitetin shqiptar se pari. Dhe arsyet ti kam shpjeguar pse nuk mund te jete i gjere. Kur thash qe ne wikipedia ka shume IT, nuk nenkuptova tyj. Ne fakt e kisha per nje dyshimin tim... Nga ana tjeter kuptoje se une nuk kam ndonje gje ne dore... sa per votimin qe eshte hapur se kuptoj mbi cilen ceshtje dhe baze eshte bere. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 22:49 (CEST) :::::Ke në dorë të këmbngulësh që fshirja në atë mënyrë është e gabuar, që artikulli nuk mund të pengohet së krijuari, dhe se për të fshirë një artikull duhet të votohet dhe diskutohet paraprakisht dhe të ofrohen argumente sipas politikave të wikipedisë. Sikundër ke në dorë të tërheqësh vëmendjen e editorëve të tjerë rredh veprimeve abuzive të Leutrim.P në rolin e administratorit. Të flm për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 7 prill 2026 14:06 (CEST) ::::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Jam perpjekur ta bej, por pikerisht per nderhyrjen time te ajo ankesa jote per stalking, me bllokoi 1 muaj zoteria e tij, Leutrim.P. Dhe nuk kam nerva te merem me me te dhe shefin e tij, qe me kane penguar dhe luftuar shume here. Megjithate ti ke bere gabim qe e ke rikrijuar pa mare pelqimin e admineve. Nese nuk do te ishte rikrijuar mund te nderhyja me shume me argumentin e censures... pasi artikulli nuk u korrigjua por u fshi fare pa argumente te pranueshme... Ki parasysh se personi ne fjale duke dashur te me terheq ne diskutime te tjera, pas acarimit tim te meparshem, ka futur te pakten nje artikull te shkruar nga une (qe eshte mbi 100 kb) ne listen e artikujve per tu grisur. Edhe pse mund te gjendet ne disa wp analoge dhe ska te beje me aktualitetin... vetem si provokim ... [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 8 prill 2026 00:03 (CEST) == Stampa == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], stampa po shfaq 2 mosha. Po të njoftoj se me [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P atë votim] sapo e hapët ''Kutinë e Pandorës'' për krijim të artikujve linçues publikë ndaj kujtdo që ia merr mendja përdoruesit se meriton ndëshkim publik, Wikipedia mori hovin të kalojë në sistem gjyqësor e jo më enciklopedik. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 22:38 (CEST) :Për sa i përket moshës, është llogaritje e bazume mbi burimin që e ceka (thotë ''"Emri i Ermal Beqirit u bë i njohur për publikun në vitin 2021. Në atë kohë, inxhinjeri elektronik 30-vjeçar",'' që e bën të lindur afro 1991 ose 1992) meqë ditën e saktë të lindjes s'e dimë. :Për sa i përket kutisë së Pandorës, unë i shqyrtova burimet mbi të cilët po bazohet artikulli; burimet janë faktuale dhe janë krejt në rregull për nga parimet gazetareske. Artikulli n'sytë e mi nuk po konstaton kurrgja që burimet nuk po e thonë (pra [[WP:HV|nuk po bën hulumtim vetjak]]). Nëse kjo po përbën linçim, je t'u argumentu që ky nuk ka marrë pjesë në krim të organizuar dhe se kjo nuk është temë e vlefshme për një faqe në Wikipedia (t'a kujtoj që vet ti, Leutrimi, e ke kriju faqen [[Korrupsioni në Kosovë]]). :Nuk është ma ndryshe sesa me folë për [[Rezart Taçi]]n apo [[Enver Sekiraqa|Enver Sekiraqën]] (të dy persona që janë marrë me krim të organizuar). Si redaktorë nuk jemi t'u ba kurrfarë gjykimi mbi personin. Gjykimi po konstatohet nëpër burime, dhe po vendoset prej organit anti-korrupsion të Shqipërisë. Na s'jemi t'u linçu, dhe është një dallim shumë i rëndësishëm që duhet me e ba këtu. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 23:51 (CEST) ::S’ka rëndësi mënyra si vendose ta lësh datën por nuk është praktikë e zakonshme të vendosen dy data lindjeje. Mund të shkruash njërën, e nëse është gabim, mund të redaktohet më vonë. Shqyrto, por kur të vendosësh precedent për diçka, bëhu gati për një numër infinit kërkesash në të ardhmen, me argumentin e rastit të parë. Nuk po flas konkretisht, por në parim. ::Kah kam me e ditë unë a ka marrë pjesë apo jo? As mediat s’e dinë; veç transmetojnë të dhëna që u transmetohen nga të tjerët. Madje personalisht as që më intereson a ekziston apo jo ky artikull, ose a i ka 1000 faqe, sepse s’ka çka më pengon mu, sa më shumë artikuj, më mirë (pra, e kam thënë si njoftim, jo si argumentim stoik). Për mua, as ky artikull, as ai [[Ergys Agasi|tjetri]] nuk kanë ndonjë rëndësi të veçantë; thjesht po i procesoj si qindra rastet e tjera që i di edhe ti, në të cilat kemi punu muajt e fundit. Mua veç më intereson precedenti, rregulloret dhe burimet - a e shprehin apo jo. Nuk jam gjyqtar moral; nëse ka kryer krim të organizuar, le ta mbajë burgun 100 vite, ligji për atë punë ekziston, kur ka [[Padrejtësia|padrejtësi]] duhet me pasë edhe [[Drejtësia|drejtësi]].. ::Temë madje shumë e vlefshme, me rëndësi kritike, por kur mënyra e qasjes, e shkrimit dhe e artikulimit bëhet me agresion, kjo t’i rrëzon argumentet direkt; jo që s’mund të ekzistojë, por në atë formë - jo, se jo. ::Unë e kam kriju sepse, siç e di, mundohem të shkruaj për çështje me rëndësi shoqërore dhe të ngjashme, ose herë pas here edhe për tema të parëndësishme publikisht, por që nxisin mendimin kritik te lexuesi, për të ngacmuar intelektin dhe për ta futur trurin në funksion. Shpesh janë edhe tema shkencore, e jo rrallëherë shkruaj edhe për gjëra të thjeshta, për të pasuruar temat për lexuesin kur diçka mungon. Por korrupsioni në Kosovë është një temë më abstrakte dhe jo bash biografi, apo jo? ::Unë, duke e ditur që ke aftësi në një nivel të mirë, besoj se e kupton tashmë se mënyra e trajtimit të çështjes nga ana ime s’ka fare të bëjë me rastin konkret, por me mënyrën si po shkruhet dhe qasjen negative. ::Kohë më parë këtë përmbajtje e pata fshirë, sepse ka nevojë të rishkruhet, ngaqë e pata parë me të njëjtin sy siç po e shoh këtë rast (dhe se wikipedia nuk duhet të kalojë në propagandë) [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Enver_Sekiraqa&diff=2851184&oldid=2799490 1]. ::Hapa rrugë që të vendosësh ti dhe për këtë rast [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskutim%3AErgys_Agasi&diff=2939850&oldid=2939622 1] ::Najher s'ka rëndësi çka thuhet, por mënyra se si thuhet. Si pikë referimi, nëse gjen kohë të sugjeroj ti lexosh këta artikuj (ose versionin anglisht të tyre); [[Konotacioni]], [[Konteksti]], [[Qëllimi]], [[Qëndrimi]]. -- @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 07:57 (CEST) :::Për më tepër përmes votës ti respektove mendimin ndryshe të tij, kurse ai nuk po respektonte mendimin ndryshe të të tjerëve [https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:GLOBALIST_LIBERTARIAN#Info 1]. Me gjithë fjalët e mençura që u thanë [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P këtu], ai nuk reflektoi e ende në thelb thoshte, ''Po, Po, mirë, por listën që solla zbatojeni, opinioni juaj nuk ka rëndësi''. Nëse kjo s'quhet agjendë, se di si do quhej ndryshe. Në anën tënde nuk pashë gabim diçka, thjesht po mundohem të vë në pah atë që ndodhi me këto që thashë. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 09:04 (CEST) 15d9lyg6n1zrztlyoiwnvpe7zs1oij6 0 398818 2939956 2939883 2026-04-10T13:59:03Z Shqiperia2000 65435 2939956 wikitext text/x-wiki {{Familje | colour = powderblue | emri = Shtëpia e Savojës | type = Familje fisnike dhe mbretërore | crest = [[Skeda:Coat of arms of the House of Savoy.svg|parapamje|234px|Stema e Shtëpisë së Savojës]] | rajoni = [[Kontja e Savojës]]<br/>[[Dukati i Savojës]]<br/>[[Mbretëria e Sardenjës]]<br/>[[Mbretëria e Italisë]] | etymology = nga rajoni historik i [[Savoia|Savojës]] | origjina = [[Savoia]], [[Mbretëria e Burgonjës]] | themelimi = {{Start date and age|1003}}<ref name="TreccaniUmberto">{{cite web |title=Umberto I Biancamano |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-i-biancamano-conte-di-savoia/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | founder = [[Umberto I Biancamano]]<ref name="BritannicaUmberto">{{cite web |title=Humbert I |url=https://www.britannica.com/biography/Humbert-I |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> | dissolution = | famijetëtjera = {{Collapsible list|degë kadete historike|[[Savoia-Carignano]]|[[Savoia-Aosta]]|[[Savoia-Genova]]}} | final_ruler = [[Umberto II i Italisë]]<ref name="BritannicaUmbertoII">{{cite web |title=Umberto II |url=https://www.britannica.com/biography/Umberto-II |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> | final_head = | titles = {{bulleted list|[[Kont]] i Savojës|[[Dukë]] i Savojës|[[Princ]] i Piemontes|[[Mbret]] i Sicilisë|[[Mbret]] i Sardenjës|[[Mbret]] i Italisë}} | anëtarët = {{bulleted list|Umberto I Biancamano|Amedeo VIII|Emanuele Filiberto|Viktor Amedeo II|Karlo Alberto]]|[[Viktor Emanueli II]]|Umberto I|[[Viktor Emanueli III]]|Umberto II}} | veçantitë = [[Ordine Supremo della Santissima Annunziata]] | traditat = [[Kisha Katolike|Katolicizmi]] | motto = ''FERT''<ref name="TreccaniFERT">{{cite web |title=Fert |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/fert_%28Enciclopedia-Italiana%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | motto_lang = la | motto_trans = kuptimi është i debatueshëm | shënime = {{Collapsible list|Shënime|Dinasti që sundoi në Itali nga viti 1861 deri më 1946<ref>{{cite web |title=House of Savoy |url=https://www.britannica.com/topic/House-of-Savoy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref>|[[Nyja e Savojës]]|[[Ordine dei Santi Maurizio e Lazzaro]]}} | pronat = {{bulleted list|Palazzo Reale di Torino|Reggia di Venaria Reale|Palazzina di caccia di Stupinigi|Castello di Racconigi}} }} '''Shtëpia e Savojës''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Casa Savoia''; [[Gjuha frënge|frëngjisht]]: ''Maison de Savoie'') ishte një dinasti evropiane me origjinë në rajonin historik të [[Savoia|Savojës]]. Ajo ishte një nga shtëpitë sunduese më të vjetra të Evropës dhe, gjatë afro një mijëvjeçari, sundoi mbi Qarkun e Savojës, më pas mbi Dukatin e Savojës, [[Piemonti|Piemontin]], [[Mbretëria e Siçilisë|Mbretërinë e Siçilisë]], [[Mbretëria e Sardenjës|Mbretërinë e Sardenjës]] dhe, në fund, mbi [[Mbretëria e Italisë|Mbretërinë e Italisë]] nga viti 1861 deri më 1946.<ref name="britannica-house">[https://www.britannica.com/topic/House-of-Savoy ''House of Savoy''], Encyclopaedia Britannica. Qasur më 9 prill 2026.</ref><ref name="treccani-ds">[https://www.treccani.it/enciclopedia/savoia_%28Dizionario-di-Storia%29/ ''Savoia''], Enciclopedia Treccani, Dizionario di Storia. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Themeltar i saj konsiderohet zakonisht [[Umberto I Biancamano]].<ref name="britannica-house" /><ref name="treccani-ds" /> == Historia == === Origjina dhe zgjerimi mesjetar === Origjina e dinastisë lidhet me Umberto I Biancamano, i cili në mesin e shekullit XI kontrollonte Savojën dhe zotërime të tjera në lindje të lumit Rhône dhe në jug të liqenit të Gjenevës.<ref name="britannica-house" /> I biri, Oddone, i zgjeroi zotërimet duke u martuar me Adelaide, mbajtësen e Markës së Torinos, gjë që e lidhi dinastinë në mënyrë të qëndrueshme me territorin piemontes.<ref name="treccani-ds" /> Gjatë Mesjetës pasardhësit e tyre zgjeruan pushtetin përtej Alpeve; nën Amedeun VII u fitua porti i [[Nica|Nicës]], ndërsa Amedeu VIII mori titullin e dukës në vitin 1416 dhe bashkoi përfundimisht [[Piemonti|Piemontin]] me zotërimet savojarde.<ref name="britannica-house" /> === Nga dukat në mbretëri === Në fund të shekullit XV dhe në fillim të shekullit XVI rëndësia e shtëpisë ra, duke kulmuar me pushtimin francez të Savojës në vitet 1536–1559.<ref name="britannica-house" /> Pas Paqes së Cateau-Cambrésis, [[Emanuele Filiberto i Savojës|Emanuele Filiberto]] rifitoi shumicën e zotërimeve dhe e zhvendosi kryeqytetin në [[Torino]] më 1562, duke e orientuar shtetin gjithnjë e më shumë drejt anës italiane të Alpeve.<ref name="britannica-house" /><ref name="unesco-savoy">[https://whc.unesco.org/en/list/823/ ''Residences of the Royal House of Savoy''], UNESCO World Heritage Centre. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Me Traktatin e Utrehtit të vitit 1713, [[Vittorio Amedeo II|Viktor Amedeo II]] u ngrit nga duka në mbret si sovran i [[Mbretëria e Siçilisë|Siçilisë]]; më 1720 ai e shkëmbeu Siçilinë me [[Sardenja|Sardenjën]], duke themeluar kështu bazën e [[Mbretëria e Sardenjës|Mbretërisë së Sardenjës]].<ref name="britannica-house" /> Pas luftërave revolucionare franceze dhe atyre napoleonike, dinastia rifitoi zotërimet e saj dhe më 1815 [[Viktor Emanueli I]] shtoi edhe [[Gjenova|Gjenovën]].<ref name="britannica-house" /> === Risorgimento dhe Mbretëria e Italisë === Në fillim të [[Risorgimento|Risorgimentos]], shteti sabaud me qendër në Piemont ishte i pazakontë midis shteteve italiane për mungesën e kontrollit të drejtpërdrejtë të huaj dhe për forcën e tij ushtarake relative.<ref name="britannica-house" /> Më 1831, pas vdekjes së [[Karlo Felice|Karlos Felice]], froni kaloi te [[Karlo Alberti]] nga dega e [[Savoia-Carignano|Carignanos]].<ref name="britannica-house" /> Karlo Alberti modernizoi shtetin dhe dha kushtetutën e vitit 1848, ndërsa djali i tij [[Viktor Emanueli II]] dhe kryeministri [[Camillo Benso, konti i Cavourit|Cavour]] udhëhoqën procesin që çoi në krijimin e [[Mbretëria e Italisë|Mbretërisë së Italisë]] më 1861, me Shtëpinë e Savojës në krye.<ref name="britannica-house" /> Në këtë kuadër, rajoni historik i Savojës dhe [[Nica]] iu kaluan përfundimisht [[Franca|Francës]] në vitin 1860, si çmim politik për mbështetjen e [[Napoleoni III|Napoleonit III]] ndaj formimit të shtetit të ri italian nën drejtimin e Shtëpisë së Savojës.<ref name="britannica-region">[https://www.britannica.com/place/Savoy-historical-region-Europe ''Savoy''], Encyclopaedia Britannica. Qasur më 9 prill 2026.</ref> === Savojët dhe Shqipëria === Lidhja më e drejtpërdrejtë midis Shtëpisë së Savojës dhe Shqipërisë u krijua në prill 1939, kur [[Italia fashiste]] pushtoi [[Shqipëria nën pushtimin italian (1939–1943)|Shqipërinë]] dhe, pas largimit të mbretit [[Mbreti Zogu I|Zog I]], Asambleja Kushtetuese shqiptare ia ofroi më 12 prill kurorën shqiptare [[Viktor Emanueli III|Viktor Emanuelit III]], duke shpallur edhe bashkimin personal midis dy vendeve.<ref>[https://www.treccani.it/enciclopedia/albania_res-1824132f-87e5-11dc-8e9d-0016357eee51_%28Enciclopedia-Italiana%29/ ''Albania''], Enciclopedia Italiana Treccani. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref>[https://www.treccani.it/enciclopedia/albania_%28Dizionario-di-Storia%29/ ''Albania''], Dizionario di Storia Treccani. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Në këtë mënyrë, një anëtar i Shtëpisë së Savojës u bë edhe mbret i Shqipërisë, por kjo lidhje ishte e lidhur ngushtë me [[Pushtimi italian i Shqipërisë|pushtimin italian]] dhe zgjati vetëm deri në vitin 1943, kur u shemb kontrolli italian mbi vendin.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Zog-I ''Zog I''], Encyclopaedia Britannica. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref>[https://www.britannica.com/topic/House-of-Savoy ''House of Savoy''], Encyclopaedia Britannica. Qasur më 10 prill 2026.</ref> === Rënia e monarkisë === Pas [[Viktor Emanueli II|Viktor Emanuelit II]], dinastia vazhdoi të sundonte Italinë me [[Umberto I]], [[Viktor Emanueli III]] dhe, për një periudhë shumë të shkurtër në vitin 1946, me [[Umberto II]].<ref name="britannica-house" /> Në fund të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], Viktor Emanueli III abdikoi në favor të Umbertos II, por referendumi institucional i 2 qershorit 1946 solli shpalljen e republikës dhe fundin e sundimit të Savojës në Itali.<ref name="britannica-house" /> Kushtetuta italiane ndaloi kthimin e meshkujve të familjes në Itali; ky ndalim u hoq vetëm në vitin 2002.<ref name="britannica-house" /> == Degët kryesore == Një nga degët më të rëndësishme të dinastisë ishte ajo e [[Savoia-Carignano]], e krijuar në vitin 1625 kur Tommaso Francesco, djali më i vogël i Karlo Emanuelit I, mori titullin princ i Carignanos.<ref name="treccani-carignano">[https://www.treccani.it/enciclopedia/savoia-tommaso-francesco-di-principe-di-carignano_%28Enciclopedia-Italiana%29/ ''SAVOIA, Tommaso Francesco di, principe di Carignano''], Enciclopedia Treccani. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Kjo degë arriti në fron me [[Karlo Alberti|Karlo Albertin]] në vitin 1831.<ref name="britannica-house" /><ref name="treccani-branches">[https://www.treccani.it/enciclopedia/savoia_%28Enciclopedia-Italiana%29/ ''Savoia''], Enciclopedia Italiana Treccani. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Nga tradita gjenealogjike e Savojës dolën edhe degë të tjera dytësore, si ajo e Nemoursit.<ref name="treccani-branches" /> == Trashëgimia == Shtëpia e Savojës ka lënë një trashëgimi të rëndësishme politike, arkitekturore dhe kulturore. Një nga dëshmitë më të dukshme të kësaj trashëgimie është kompleksi i ''Rezidencave Mbretërore të Shtëpisë së Savojës'' në dhe rreth Torinos, i përbërë nga 22 pallate dhe vila të zhvilluara nga viti 1562 e në vijim dhe i përfshirë në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 1997.<ref name="unesco-savoy" /> Nga kjo dinasti doli gjithashtu edhe [[Amadeo I i Spanjës|Amadeo I]], djali i dytë i Viktor Emanuelit II, i cili ishte mbret i [[Spanja|Spanjës]] nga viti 1870 deri më 1873.<ref name="britannica-amadeo">[https://www.britannica.com/biography/Amadeus-king-of-Spain ''Amadeus''], Encyclopaedia Britannica. Qasur më 9 prill 2026.</ref> == Shiko edhe == * [[Savoia|Savoja]] * [[Mbretëria e Sardenjës]] * [[Mbretëria e Italisë]] * [[Viktor Emanueli II]] * [[Torino]] * [[Bashkimi i Italisë]] == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * [https://www.britannica.com/topic/House-of-Savoy Encyclopaedia Britannica – House of Savoy] * [https://www.treccani.it/enciclopedia/savoia_%28Dizionario-di-Storia%29/ Treccani – Savoia] * [https://whc.unesco.org/en/list/823/ UNESCO – Residences of the Royal House of Savoy] 5eixadc6jxfkwq7y4wkm1oqrvsaq61t 2939958 2939956 2026-04-10T14:01:58Z Shqiperia2000 65435 2939958 wikitext text/x-wiki {{Familje | colour = powderblue | emri = Shtëpia e Savojës | type = Familje fisnike dhe mbretërore | crest = [[Skeda:Lesser coat of arms of the Kingdom of Italy (1890) (2).svg|parapamje|234px|Stema e Shtëpisë së Savojës]] | rajoni = [[Kontja e Savojës]]<br/>[[Dukati i Savojës]]<br/>[[Mbretëria e Sardenjës]]<br/>[[Mbretëria e Italisë]] | etymology = nga rajoni historik i [[Savoia|Savojës]] | origjina = [[Savoia]], [[Mbretëria e Burgonjës]] | themelimi = {{Start date and age|1003}}<ref name="TreccaniUmberto">{{cite web |title=Umberto I Biancamano |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-i-biancamano-conte-di-savoia/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | founder = [[Umberto I Biancamano]]<ref name="BritannicaUmberto">{{cite web |title=Humbert I |url=https://www.britannica.com/biography/Humbert-I |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> | dissolution = | famijetëtjera = {{Collapsible list|degë kadete historike|[[Savoia-Carignano]]|[[Savoia-Aosta]]|[[Savoia-Genova]]}} | final_ruler = [[Umberto II i Italisë]]<ref name="BritannicaUmbertoII">{{cite web |title=Umberto II |url=https://www.britannica.com/biography/Umberto-II |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> | final_head = | titles = {{bulleted list|[[Kont]] i Savojës|[[Dukë]] i Savojës|[[Princ]] i Piemontes|[[Mbret]] i Sicilisë|[[Mbret]] i Sardenjës|[[Mbret]] i Italisë}} | anëtarët = {{bulleted list|Umberto I Biancamano|Amedeo VIII|Emanuele Filiberto|Viktor Amedeo II|Karlo Alberto]]|[[Viktor Emanueli II]]|Umberto I|[[Viktor Emanueli III]]|Umberto II}} | veçantitë = [[Ordine Supremo della Santissima Annunziata]] | traditat = [[Kisha Katolike|Katolicizmi]] | motto = ''FERT''<ref name="TreccaniFERT">{{cite web |title=Fert |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/fert_%28Enciclopedia-Italiana%29/ |publisher=Treccani |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | motto_lang = la | motto_trans = kuptimi është i debatueshëm | shënime = {{Collapsible list|Shënime|Dinasti që sundoi në Itali nga viti 1861 deri më 1946<ref>{{cite web |title=House of Savoy |url=https://www.britannica.com/topic/House-of-Savoy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref>|[[Nyja e Savojës]]|[[Ordine dei Santi Maurizio e Lazzaro]]}} | pronat = {{bulleted list|Palazzo Reale di Torino|Reggia di Venaria Reale|Palazzina di caccia di Stupinigi|Castello di Racconigi}} }} '''Shtëpia e Savojës''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Casa Savoia''; [[Gjuha frënge|frëngjisht]]: ''Maison de Savoie'') ishte një dinasti evropiane me origjinë në rajonin historik të [[Savoia|Savojës]]. Ajo ishte një nga shtëpitë sunduese më të vjetra të Evropës dhe, gjatë afro një mijëvjeçari, sundoi mbi Qarkun e Savojës, më pas mbi Dukatin e Savojës, [[Piemonti|Piemontin]], [[Mbretëria e Siçilisë|Mbretërinë e Siçilisë]], [[Mbretëria e Sardenjës|Mbretërinë e Sardenjës]] dhe, në fund, mbi [[Mbretëria e Italisë|Mbretërinë e Italisë]] nga viti 1861 deri më 1946.<ref name="britannica-house">[https://www.britannica.com/topic/House-of-Savoy ''House of Savoy''], Encyclopaedia Britannica. Qasur më 9 prill 2026.</ref><ref name="treccani-ds">[https://www.treccani.it/enciclopedia/savoia_%28Dizionario-di-Storia%29/ ''Savoia''], Enciclopedia Treccani, Dizionario di Storia. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Themeltar i saj konsiderohet zakonisht [[Umberto I Biancamano]].<ref name="britannica-house" /><ref name="treccani-ds" /> == Historia == === Origjina dhe zgjerimi mesjetar === Origjina e dinastisë lidhet me Umberto I Biancamano, i cili në mesin e shekullit XI kontrollonte Savojën dhe zotërime të tjera në lindje të lumit Rhône dhe në jug të liqenit të Gjenevës.<ref name="britannica-house" /> I biri, Oddone, i zgjeroi zotërimet duke u martuar me Adelaide, mbajtësen e Markës së Torinos, gjë që e lidhi dinastinë në mënyrë të qëndrueshme me territorin piemontes.<ref name="treccani-ds" /> Gjatë Mesjetës pasardhësit e tyre zgjeruan pushtetin përtej Alpeve; nën Amedeun VII u fitua porti i [[Nica|Nicës]], ndërsa Amedeu VIII mori titullin e dukës në vitin 1416 dhe bashkoi përfundimisht [[Piemonti|Piemontin]] me zotërimet savojarde.<ref name="britannica-house" /> === Nga dukat në mbretëri === Në fund të shekullit XV dhe në fillim të shekullit XVI rëndësia e shtëpisë ra, duke kulmuar me pushtimin francez të Savojës në vitet 1536–1559.<ref name="britannica-house" /> Pas Paqes së Cateau-Cambrésis, [[Emanuele Filiberto i Savojës|Emanuele Filiberto]] rifitoi shumicën e zotërimeve dhe e zhvendosi kryeqytetin në [[Torino]] më 1562, duke e orientuar shtetin gjithnjë e më shumë drejt anës italiane të Alpeve.<ref name="britannica-house" /><ref name="unesco-savoy">[https://whc.unesco.org/en/list/823/ ''Residences of the Royal House of Savoy''], UNESCO World Heritage Centre. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Me Traktatin e Utrehtit të vitit 1713, [[Vittorio Amedeo II|Viktor Amedeo II]] u ngrit nga duka në mbret si sovran i [[Mbretëria e Siçilisë|Siçilisë]]; më 1720 ai e shkëmbeu Siçilinë me [[Sardenja|Sardenjën]], duke themeluar kështu bazën e [[Mbretëria e Sardenjës|Mbretërisë së Sardenjës]].<ref name="britannica-house" /> Pas luftërave revolucionare franceze dhe atyre napoleonike, dinastia rifitoi zotërimet e saj dhe më 1815 [[Viktor Emanueli I]] shtoi edhe [[Gjenova|Gjenovën]].<ref name="britannica-house" /> === Risorgimento dhe Mbretëria e Italisë === Në fillim të [[Risorgimento|Risorgimentos]], shteti sabaud me qendër në Piemont ishte i pazakontë midis shteteve italiane për mungesën e kontrollit të drejtpërdrejtë të huaj dhe për forcën e tij ushtarake relative.<ref name="britannica-house" /> Më 1831, pas vdekjes së [[Karlo Felice|Karlos Felice]], froni kaloi te [[Karlo Alberti]] nga dega e [[Savoia-Carignano|Carignanos]].<ref name="britannica-house" /> Karlo Alberti modernizoi shtetin dhe dha kushtetutën e vitit 1848, ndërsa djali i tij [[Viktor Emanueli II]] dhe kryeministri [[Camillo Benso, konti i Cavourit|Cavour]] udhëhoqën procesin që çoi në krijimin e [[Mbretëria e Italisë|Mbretërisë së Italisë]] më 1861, me Shtëpinë e Savojës në krye.<ref name="britannica-house" /> Në këtë kuadër, rajoni historik i Savojës dhe [[Nica]] iu kaluan përfundimisht [[Franca|Francës]] në vitin 1860, si çmim politik për mbështetjen e [[Napoleoni III|Napoleonit III]] ndaj formimit të shtetit të ri italian nën drejtimin e Shtëpisë së Savojës.<ref name="britannica-region">[https://www.britannica.com/place/Savoy-historical-region-Europe ''Savoy''], Encyclopaedia Britannica. Qasur më 9 prill 2026.</ref> === Savojët dhe Shqipëria === Lidhja më e drejtpërdrejtë midis Shtëpisë së Savojës dhe Shqipërisë u krijua në prill 1939, kur [[Italia fashiste]] pushtoi [[Shqipëria nën pushtimin italian (1939–1943)|Shqipërinë]] dhe, pas largimit të mbretit [[Mbreti Zogu I|Zog I]], Asambleja Kushtetuese shqiptare ia ofroi më 12 prill kurorën shqiptare [[Viktor Emanueli III|Viktor Emanuelit III]], duke shpallur edhe bashkimin personal midis dy vendeve.<ref>[https://www.treccani.it/enciclopedia/albania_res-1824132f-87e5-11dc-8e9d-0016357eee51_%28Enciclopedia-Italiana%29/ ''Albania''], Enciclopedia Italiana Treccani. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref>[https://www.treccani.it/enciclopedia/albania_%28Dizionario-di-Storia%29/ ''Albania''], Dizionario di Storia Treccani. Qasur më 10 prill 2026.</ref> Në këtë mënyrë, një anëtar i Shtëpisë së Savojës u bë edhe mbret i Shqipërisë, por kjo lidhje ishte e lidhur ngushtë me [[Pushtimi italian i Shqipërisë|pushtimin italian]] dhe zgjati vetëm deri në vitin 1943, kur u shemb kontrolli italian mbi vendin.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Zog-I ''Zog I''], Encyclopaedia Britannica. Qasur më 10 prill 2026.</ref><ref>[https://www.britannica.com/topic/House-of-Savoy ''House of Savoy''], Encyclopaedia Britannica. Qasur më 10 prill 2026.</ref> === Rënia e monarkisë === Pas [[Viktor Emanueli II|Viktor Emanuelit II]], dinastia vazhdoi të sundonte Italinë me [[Umberto I]], [[Viktor Emanueli III]] dhe, për një periudhë shumë të shkurtër në vitin 1946, me [[Umberto II]].<ref name="britannica-house" /> Në fund të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], Viktor Emanueli III abdikoi në favor të Umbertos II, por referendumi institucional i 2 qershorit 1946 solli shpalljen e republikës dhe fundin e sundimit të Savojës në Itali.<ref name="britannica-house" /> Kushtetuta italiane ndaloi kthimin e meshkujve të familjes në Itali; ky ndalim u hoq vetëm në vitin 2002.<ref name="britannica-house" /> == Degët kryesore == Një nga degët më të rëndësishme të dinastisë ishte ajo e [[Savoia-Carignano]], e krijuar në vitin 1625 kur Tommaso Francesco, djali më i vogël i Karlo Emanuelit I, mori titullin princ i Carignanos.<ref name="treccani-carignano">[https://www.treccani.it/enciclopedia/savoia-tommaso-francesco-di-principe-di-carignano_%28Enciclopedia-Italiana%29/ ''SAVOIA, Tommaso Francesco di, principe di Carignano''], Enciclopedia Treccani. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Kjo degë arriti në fron me [[Karlo Alberti|Karlo Albertin]] në vitin 1831.<ref name="britannica-house" /><ref name="treccani-branches">[https://www.treccani.it/enciclopedia/savoia_%28Enciclopedia-Italiana%29/ ''Savoia''], Enciclopedia Italiana Treccani. Qasur më 9 prill 2026.</ref> Nga tradita gjenealogjike e Savojës dolën edhe degë të tjera dytësore, si ajo e Nemoursit.<ref name="treccani-branches" /> == Trashëgimia == Shtëpia e Savojës ka lënë një trashëgimi të rëndësishme politike, arkitekturore dhe kulturore. Një nga dëshmitë më të dukshme të kësaj trashëgimie është kompleksi i ''Rezidencave Mbretërore të Shtëpisë së Savojës'' në dhe rreth Torinos, i përbërë nga 22 pallate dhe vila të zhvilluara nga viti 1562 e në vijim dhe i përfshirë në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 1997.<ref name="unesco-savoy" /> Nga kjo dinasti doli gjithashtu edhe [[Amadeo I i Spanjës|Amadeo I]], djali i dytë i Viktor Emanuelit II, i cili ishte mbret i [[Spanja|Spanjës]] nga viti 1870 deri më 1873.<ref name="britannica-amadeo">[https://www.britannica.com/biography/Amadeus-king-of-Spain ''Amadeus''], Encyclopaedia Britannica. Qasur më 9 prill 2026.</ref> == Shiko edhe == * [[Savoia|Savoja]] * [[Mbretëria e Sardenjës]] * [[Mbretëria e Italisë]] * [[Viktor Emanueli II]] * [[Torino]] * [[Bashkimi i Italisë]] == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * [https://www.britannica.com/topic/House-of-Savoy Encyclopaedia Britannica – House of Savoy] * [https://www.treccani.it/enciclopedia/savoia_%28Dizionario-di-Storia%29/ Treccani – Savoia] * [https://whc.unesco.org/en/list/823/ UNESCO – Residences of the Royal House of Savoy] 7xudatgi9eqfz24a9fzo5pgtm6m3bxf 0 398821 2939945 2026-04-10T12:41:48Z Shqiperia2000 65435 Faqe e re: {{Infobox settlement | name = Prato | official_name = Comune di Prato | native_name = Prato | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Duomo Prato 01.jpg | image_caption = [[Katedralja e Pratos]] | image_shield = Prato-Stemma.svg | image_flag = Flag of Prato.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|52|48|N|11|05|54|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = It... 2939945 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Prato | official_name = Comune di Prato | native_name = Prato | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Duomo Prato 01.jpg | image_caption = [[Katedralja e Pratos]] | image_shield = Prato-Stemma.svg | image_flag = Flag of Prato.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|52|48|N|11|05|54|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pratos|Prato]] (PO) | leader_title = Komisioneri i jashtëzakonshëm | leader_name = [[Claudio Sammartino]] | elevation_m = 61 | area_total_km2 = 97.45 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 197057 | population_demonym = pratezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 59100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0574 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Stefani]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 26 dhjetor | website = {{URL|www.comune.prato.it}} }} ''Prato'' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pratos|provincës së Pratos]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Bisenzio]], në veri-perëndim të [[Firence]]s, dhe është një nga qendrat më të rëndësishme industriale, kulturore dhe urbane të Toskanës.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Prato ndodhet në pjesën veriore të Toskanës, në këmbët e [[Apeninet|Apenineve]], në një pozicion të favorshëm ndërmjet Firences dhe pjesës veriore të rajonit.<ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 97,45 km². Lartësia minimale është 32 metra, ndërsa ajo maksimale arrin në 818 metra mbi nivelin e detit.<ref>{{cite web |title=Il territorio - dati topografici |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/ambiente-sostenibile/dati-topografici/pagina849.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Prato u zhvillua si komunë e lirë në shekullin XI dhe u afirmua gjatë Mesjetës si qendër tregtare dhe sidomos si qytet i lidhur me përpunimin e leshit.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qendra historike ruan ende strukturën e qytetit mesjetar, me mure, sheshe dhe ndërtesa që dëshmojnë rolin e rëndësishëm ekonomik dhe politik të qytetit në historinë e Toskanës.<ref>{{cite web |title=Scopri il Cuore Storico di Prato: Itinerario da Non Perdere |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/itinerari/city-break/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Prato kishte 197.057 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti është një nga qendrat urbane më të mëdha të Toskanës dhe ka një profil të fortë ndërkombëtar, edhe për shkak të pranisë së konsiderueshme të komuniteteve me origjinë të huaj.<ref>{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=I primi 15 comuni per numero stranieri residenti |url=https://statistica.comune.prato.it/statistica/popolazione/popolazione-ufficiale/stranieri/dati-annuali/comuni-piu-stranieri/media27189.php |publisher=Ufficio Statistica del Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Prato lidhet ngushtë me distriktin tekstil, një nga elementet më karakteristike të identitetit ekonomik të qytetit.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është bërë i njohur edhe për lidhjen ndërmjet traditës manifakturore, inovacionit dhe ekonomisë rrethore, sidomos në fushën e tekstilit dhe të modës.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga institucionet më përfaqësuese të kësaj tradite është [[Muzeu i Tekstilit të Pratos|Muzeu i Tekstilit]], i vendosur në një nga distriktet tekstile më të rëndësishme të Evropës.<ref>{{cite web |title=Museo del Tessuto |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/centri-cultura/musei/museo-del-tessuto/archivio62_0_1445.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Pratos ruan monumente me rëndësi të madhe artistike dhe arkitekturore. Ndër vendet më të njohura të qytetit janë [[Katedralja e Pratos|Katedralja e Santo Stefanos]], [[Kalaja e Perandorit|Castello dell'Imperatore]], [[Pallati Pretorio i Pratos|Palazzo Pretorio]], [[Bazilika e Santa Maria delle Carceri]] dhe [[Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci]].<ref>{{cite web |title=Luoghi da vedere - Prato |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/luoghi-da-vedere/comune/prato/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Katedralja përfaqëson një nga simbolet më të forta të qytetit dhe ruan reliken e ''Sacra Cintola''.<ref>{{cite web |title=Cattedrale di Santo Stefano |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/edifici-culto-cimiteri/chiese/cattedrale-santo-stefano/archivio62_0_1403.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> [[Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci]] është një nga institucionet më të rëndësishme të artit bashkëkohor në Itali dhe u themelua në vitin 1988.<ref>{{cite web |title=Storia e Mission del Centro Pecci |url=https://www.centropecci.it/il-centro-pecci/storia-e-mission/ |publisher=Centro per l'Arte Contemporanea Luigi Pecci |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Prato ka një profil universitar në rritje. ''Polo universitario Città di Prato'', i lidhur me [[Universiteti i Firences|Universitetin e Firences]], u themelua në vitin 1992.<ref>{{cite web |title=Our history began |url=https://www.pin.unifi.it/en/about-us/our-story-began |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Prania e tij forcon lidhjen ndërmjet kërkimit, formimit të lartë dhe sistemit ekonomik të territorit.<ref>{{cite web |title=Fondazione PIN - Polo di Prato dell'Università di Firenze |url=https://www.pin.unifi.it/ |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe një dimension ndërkombëtar në fushën universitare, falë pranisë së programeve dhe iniciativave të lidhura me institucione të huaja.<ref>{{cite web |title=Studying in Prato |url=https://www.pin.unifi.it/en/what-we-do/university/studying-in-prato |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Prato është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Qyteti lidhet me rrjetin hekurudhor përmes stacioneve të [[Prato Centrale]], [[Prato Porta al Serraglio]] dhe [[Prato Borgonuovo]].<ref>{{cite web |title=In treno |url=https://www.comune.prato.it/it/muoversi/arrivare-prato/in-treno/pagina196.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> ''Prato Centrale'' është stacioni më i rëndësishëm i qytetit dhe ka 7 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref>{{cite web |title=Prato Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/prato-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është i lidhur edhe me rrjetin rrugor rajonal dhe me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref>{{cite web |title=Come arrivare |url=https://www.pratoturismo.it/it/info-utili/come-arrivare/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pratos. Komuna administron një rrjet të gjerë impiantesh sportive në territorin urban.<ref>{{cite web |title=Luoghi per lo sport |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/pagina4212.html?pagina=6&type=51 |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Impianti sportiv më i njohur i qytetit është ''Stadio Comunale Lungobisenzio''.<ref>{{cite web |title=Stadio Comunale Lungobisenzio |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/campi-sportivi-stadi/stadio-comunale-lungobisenzio/archivio62_0_906.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi historik më i njohur i qytetit është ''A.C. Prato''.<ref>{{cite web |title=AC Prato – Sito ufficiale |url=https://www.acprato.it/site/ |publisher=A.C. Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Stefani]] dhe festa e patronit kremtohet më 26 dhjetor.<ref>{{cite web |title=Stemma e gonfalone del Comune di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/cittadinanza/immagine-coordinata-prato/stemma-e-gonfalone/pagina1147.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga traditat më të rëndësishme qytetare është festa e 8 shtatorit, e lidhur me ostensionin solemn të ''Sacra Cintola'' dhe me ''Corteggio Storico'' të qytetit.<ref>{{cite web |title=La festa dell'8 settembre a Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/tempo-libero/corteggio-storico/festa-citta-prato/pagina1175.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Pratos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.prato.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pratos] * [https://www.pratoturismo.it/ Faqja turistike zyrtare e Pratos] * [https://www.pin.unifi.it/ Faqja e Fondacionit PIN] [[Kategoria:Qytete në Itali]] mpbkv2aid9g6fcqayiionhjnjbybqo3 2939946 2939945 2026-04-10T12:43:35Z Shqiperia2000 65435 2939946 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Prato | official_name = Comune di Prato | native_name = Prato | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Duomo Prato 01.jpg | image_caption = [[Katedralja e Pratos]] | image_shield = Prato-Stemma.svg | image_flag = Flag of Prato.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|52|48|N|11|05|54|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pratos|Prato]] (PO) | leader_title = Komisioneri i jashtëzakonshëm | leader_name = [[Claudio Sammartino]] | elevation_m = 61 | area_total_km2 = 97.45 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 197057 | population_demonym = pratezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 59100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0574 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Stefani]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 26 dhjetor | website = {{URL|www.comune.prato.it}} }} ''Prato'' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pratos|provincës së Pratos]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Bisenzio]], në veri-perëndim të [[Firence]]s, dhe është një nga qendrat më të rëndësishme industriale, kulturore dhe urbane të Toskanës.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Prato ndodhet në pjesën veriore të Toskanës, në këmbët e [[Malet Apenine|Apenineve]], në një pozicion të favorshëm ndërmjet Firences dhe pjesës veriore të rajonit.<ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 97,45 km². Lartësia minimale është 32 metra, ndërsa ajo maksimale arrin në 818 metra mbi nivelin e detit.<ref>{{cite web |title=Il territorio - dati topografici |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/ambiente-sostenibile/dati-topografici/pagina849.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Prato u zhvillua si komunë e lirë në shekullin XI dhe u afirmua gjatë Mesjetës si qendër tregtare dhe sidomos si qytet i lidhur me përpunimin e leshit.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qendra historike ruan ende strukturën e qytetit mesjetar, me mure, sheshe dhe ndërtesa që dëshmojnë rolin e rëndësishëm ekonomik dhe politik të qytetit në historinë e Toskanës.<ref>{{cite web |title=Scopri il Cuore Storico di Prato: Itinerario da Non Perdere |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/itinerari/city-break/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Prato kishte 197.057 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti është një nga qendrat urbane më të mëdha të Toskanës dhe ka një profil të fortë ndërkombëtar, edhe për shkak të pranisë së konsiderueshme të komuniteteve me origjinë të huaj.<ref>{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=I primi 15 comuni per numero stranieri residenti |url=https://statistica.comune.prato.it/statistica/popolazione/popolazione-ufficiale/stranieri/dati-annuali/comuni-piu-stranieri/media27189.php |publisher=Ufficio Statistica del Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Prato lidhet ngushtë me distriktin tekstil, një nga elementet më karakteristike të identitetit ekonomik të qytetit.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është bërë i njohur edhe për lidhjen ndërmjet traditës manifakturore, inovacionit dhe ekonomisë rrethore, sidomos në fushën e tekstilit dhe të modës.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga institucionet më përfaqësuese të kësaj tradite është [[Muzeu i Tekstilit të Pratos|Muzeu i Tekstilit]], i vendosur në një nga distriktet tekstile më të rëndësishme të Evropës.<ref>{{cite web |title=Museo del Tessuto |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/centri-cultura/musei/museo-del-tessuto/archivio62_0_1445.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Pratos ruan monumente me rëndësi të madhe artistike dhe arkitekturore. Ndër vendet më të njohura të qytetit janë [[Katedralja e Pratos|Katedralja e Santo Stefanos]], [[Kalaja e Perandorit|Castello dell'Imperatore]], [[Pallati Pretorio i Pratos|Palazzo Pretorio]], [[Bazilika e Santa Maria delle Carceri]] dhe [[Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci]].<ref>{{cite web |title=Luoghi da vedere - Prato |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/luoghi-da-vedere/comune/prato/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Katedralja përfaqëson një nga simbolet më të forta të qytetit dhe ruan reliken e ''Sacra Cintola''.<ref>{{cite web |title=Cattedrale di Santo Stefano |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/edifici-culto-cimiteri/chiese/cattedrale-santo-stefano/archivio62_0_1403.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> [[Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci]] është një nga institucionet më të rëndësishme të artit bashkëkohor në Itali dhe u themelua në vitin 1988.<ref>{{cite web |title=Storia e Mission del Centro Pecci |url=https://www.centropecci.it/il-centro-pecci/storia-e-mission/ |publisher=Centro per l'Arte Contemporanea Luigi Pecci |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Prato ka një profil universitar në rritje. ''Polo universitario Città di Prato'', i lidhur me [[Universiteti i Firences|Universitetin e Firences]], u themelua në vitin 1992.<ref>{{cite web |title=Our history began |url=https://www.pin.unifi.it/en/about-us/our-story-began |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Prania e tij forcon lidhjen ndërmjet kërkimit, formimit të lartë dhe sistemit ekonomik të territorit.<ref>{{cite web |title=Fondazione PIN - Polo di Prato dell'Università di Firenze |url=https://www.pin.unifi.it/ |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe një dimension ndërkombëtar në fushën universitare, falë pranisë së programeve dhe iniciativave të lidhura me institucione të huaja.<ref>{{cite web |title=Studying in Prato |url=https://www.pin.unifi.it/en/what-we-do/university/studying-in-prato |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Prato është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Qyteti lidhet me rrjetin hekurudhor përmes stacioneve të [[Prato Centrale]], [[Prato Porta al Serraglio]] dhe [[Prato Borgonuovo]].<ref>{{cite web |title=In treno |url=https://www.comune.prato.it/it/muoversi/arrivare-prato/in-treno/pagina196.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> ''Prato Centrale'' është stacioni më i rëndësishëm i qytetit dhe ka 7 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref>{{cite web |title=Prato Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/prato-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është i lidhur edhe me rrjetin rrugor rajonal dhe me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref>{{cite web |title=Come arrivare |url=https://www.pratoturismo.it/it/info-utili/come-arrivare/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pratos. Komuna administron një rrjet të gjerë impiantesh sportive në territorin urban.<ref>{{cite web |title=Luoghi per lo sport |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/pagina4212.html?pagina=6&type=51 |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Impianti sportiv më i njohur i qytetit është ''Stadio Comunale Lungobisenzio''.<ref>{{cite web |title=Stadio Comunale Lungobisenzio |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/campi-sportivi-stadi/stadio-comunale-lungobisenzio/archivio62_0_906.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi historik më i njohur i qytetit është ''A.C. Prato''.<ref>{{cite web |title=AC Prato – Sito ufficiale |url=https://www.acprato.it/site/ |publisher=A.C. Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Stefani]] dhe festa e patronit kremtohet më 26 dhjetor.<ref>{{cite web |title=Stemma e gonfalone del Comune di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/cittadinanza/immagine-coordinata-prato/stemma-e-gonfalone/pagina1147.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga traditat më të rëndësishme qytetare është festa e 8 shtatorit, e lidhur me ostensionin solemn të ''Sacra Cintola'' dhe me ''Corteggio Storico'' të qytetit.<ref>{{cite web |title=La festa dell'8 settembre a Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/tempo-libero/corteggio-storico/festa-citta-prato/pagina1175.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Pratos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.prato.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pratos] * [https://www.pratoturismo.it/ Faqja turistike zyrtare e Pratos] * [https://www.pin.unifi.it/ Faqja e Fondacionit PIN] [[Kategoria:Qytete në Itali]] hnh02bkdb1y88h6ix2s99fnc1w3t5jw 2939947 2939946 2026-04-10T12:45:08Z Shqiperia2000 65435 /* Monumentet dhe kultura */ 2939947 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Prato | official_name = Comune di Prato | native_name = Prato | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Duomo Prato 01.jpg | image_caption = [[Katedralja e Pratos]] | image_shield = Prato-Stemma.svg | image_flag = Flag of Prato.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|52|48|N|11|05|54|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pratos|Prato]] (PO) | leader_title = Komisioneri i jashtëzakonshëm | leader_name = [[Claudio Sammartino]] | elevation_m = 61 | area_total_km2 = 97.45 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 197057 | population_demonym = pratezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 59100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0574 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Stefani]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 26 dhjetor | website = {{URL|www.comune.prato.it}} }} ''Prato'' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pratos|provincës së Pratos]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Bisenzio]], në veri-perëndim të [[Firence]]s, dhe është një nga qendrat më të rëndësishme industriale, kulturore dhe urbane të Toskanës.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Prato ndodhet në pjesën veriore të Toskanës, në këmbët e [[Malet Apenine|Apenineve]], në një pozicion të favorshëm ndërmjet Firences dhe pjesës veriore të rajonit.<ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 97,45 km². Lartësia minimale është 32 metra, ndërsa ajo maksimale arrin në 818 metra mbi nivelin e detit.<ref>{{cite web |title=Il territorio - dati topografici |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/ambiente-sostenibile/dati-topografici/pagina849.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Prato u zhvillua si komunë e lirë në shekullin XI dhe u afirmua gjatë Mesjetës si qendër tregtare dhe sidomos si qytet i lidhur me përpunimin e leshit.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qendra historike ruan ende strukturën e qytetit mesjetar, me mure, sheshe dhe ndërtesa që dëshmojnë rolin e rëndësishëm ekonomik dhe politik të qytetit në historinë e Toskanës.<ref>{{cite web |title=Scopri il Cuore Storico di Prato: Itinerario da Non Perdere |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/itinerari/city-break/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Prato kishte 197.057 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti është një nga qendrat urbane më të mëdha të Toskanës dhe ka një profil të fortë ndërkombëtar, edhe për shkak të pranisë së konsiderueshme të komuniteteve me origjinë të huaj.<ref>{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=I primi 15 comuni per numero stranieri residenti |url=https://statistica.comune.prato.it/statistica/popolazione/popolazione-ufficiale/stranieri/dati-annuali/comuni-piu-stranieri/media27189.php |publisher=Ufficio Statistica del Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Prato lidhet ngushtë me distriktin tekstil, një nga elementet më karakteristike të identitetit ekonomik të qytetit.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është bërë i njohur edhe për lidhjen ndërmjet traditës manifakturore, inovacionit dhe ekonomisë rrethore, sidomos në fushën e tekstilit dhe të modës.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga institucionet më përfaqësuese të kësaj tradite është [[Muzeu i Tekstilit të Pratos|Muzeu i Tekstilit]], i vendosur në një nga distriktet tekstile më të rëndësishme të Evropës.<ref>{{cite web |title=Museo del Tessuto |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/centri-cultura/musei/museo-del-tessuto/archivio62_0_1445.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Pratos ruan monumente me rëndësi të madhe artistike dhe arkitekturore. Ndër vendet më të njohura të qytetit janë [[Katedralja e Pratos|Katedralja e Santo Stefanos]], Kalaja e Perandorit, Pallati Pretorio, Bazilika e Santa Maria delle Carceri dhe Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci.<ref>{{cite web |title=Luoghi da vedere - Prato |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/luoghi-da-vedere/comune/prato/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Katedralja përfaqëson një nga simbolet më të forta të qytetit dhe ruan reliken e ''Sacra Cintola''.<ref>{{cite web |title=Cattedrale di Santo Stefano |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/edifici-culto-cimiteri/chiese/cattedrale-santo-stefano/archivio62_0_1403.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci është një nga institucionet më të rëndësishme të artit bashkëkohor në Itali dhe u themelua në vitin 1988.<ref>{{cite web |title=Storia e Mission del Centro Pecci |url=https://www.centropecci.it/il-centro-pecci/storia-e-mission/ |publisher=Centro per l'Arte Contemporanea Luigi Pecci |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Prato ka një profil universitar në rritje. ''Polo universitario Città di Prato'', i lidhur me [[Universiteti i Firences|Universitetin e Firences]], u themelua në vitin 1992.<ref>{{cite web |title=Our history began |url=https://www.pin.unifi.it/en/about-us/our-story-began |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Prania e tij forcon lidhjen ndërmjet kërkimit, formimit të lartë dhe sistemit ekonomik të territorit.<ref>{{cite web |title=Fondazione PIN - Polo di Prato dell'Università di Firenze |url=https://www.pin.unifi.it/ |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe një dimension ndërkombëtar në fushën universitare, falë pranisë së programeve dhe iniciativave të lidhura me institucione të huaja.<ref>{{cite web |title=Studying in Prato |url=https://www.pin.unifi.it/en/what-we-do/university/studying-in-prato |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Prato është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Qyteti lidhet me rrjetin hekurudhor përmes stacioneve të [[Prato Centrale]], [[Prato Porta al Serraglio]] dhe [[Prato Borgonuovo]].<ref>{{cite web |title=In treno |url=https://www.comune.prato.it/it/muoversi/arrivare-prato/in-treno/pagina196.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> ''Prato Centrale'' është stacioni më i rëndësishëm i qytetit dhe ka 7 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref>{{cite web |title=Prato Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/prato-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është i lidhur edhe me rrjetin rrugor rajonal dhe me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref>{{cite web |title=Come arrivare |url=https://www.pratoturismo.it/it/info-utili/come-arrivare/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pratos. Komuna administron një rrjet të gjerë impiantesh sportive në territorin urban.<ref>{{cite web |title=Luoghi per lo sport |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/pagina4212.html?pagina=6&type=51 |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Impianti sportiv më i njohur i qytetit është ''Stadio Comunale Lungobisenzio''.<ref>{{cite web |title=Stadio Comunale Lungobisenzio |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/campi-sportivi-stadi/stadio-comunale-lungobisenzio/archivio62_0_906.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi historik më i njohur i qytetit është ''A.C. Prato''.<ref>{{cite web |title=AC Prato – Sito ufficiale |url=https://www.acprato.it/site/ |publisher=A.C. Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Stefani]] dhe festa e patronit kremtohet më 26 dhjetor.<ref>{{cite web |title=Stemma e gonfalone del Comune di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/cittadinanza/immagine-coordinata-prato/stemma-e-gonfalone/pagina1147.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga traditat më të rëndësishme qytetare është festa e 8 shtatorit, e lidhur me ostensionin solemn të ''Sacra Cintola'' dhe me ''Corteggio Storico'' të qytetit.<ref>{{cite web |title=La festa dell'8 settembre a Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/tempo-libero/corteggio-storico/festa-citta-prato/pagina1175.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Pratos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.prato.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pratos] * [https://www.pratoturismo.it/ Faqja turistike zyrtare e Pratos] * [https://www.pin.unifi.it/ Faqja e Fondacionit PIN] [[Kategoria:Qytete në Itali]] 3u7cwad35qn69mpf4dawwv5ny89nilx 2939948 2939947 2026-04-10T12:45:45Z Shqiperia2000 65435 2939948 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Prato | official_name = Comune di Prato | native_name = Prato | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Duomo Prato 01.jpg | image_caption = [[Katedralja e Pratos]] | image_shield = Prato-Stemma.svg | image_flag = Flag of Prato.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|52|48|N|11|05|54|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pratos|Prato]] (PO) | leader_title = Komisioneri i jashtëzakonshëm | leader_name = [[Claudio Sammartino]] | elevation_m = 61 | area_total_km2 = 97.45 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 197057 | population_demonym = pratezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 59100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0574 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Stefani]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 26 dhjetor | website = {{URL|www.comune.prato.it}} }} '''Prato''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pratos|provincës së Pratos]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Bisenzio]], në veri-perëndim të [[Firence]]s, dhe është një nga qendrat më të rëndësishme industriale, kulturore dhe urbane të Toskanës.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Prato ndodhet në pjesën veriore të Toskanës, në këmbët e [[Malet Apenine|Apenineve]], në një pozicion të favorshëm ndërmjet Firences dhe pjesës veriore të rajonit.<ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 97,45 km². Lartësia minimale është 32 metra, ndërsa ajo maksimale arrin në 818 metra mbi nivelin e detit.<ref>{{cite web |title=Il territorio - dati topografici |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/ambiente-sostenibile/dati-topografici/pagina849.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Prato u zhvillua si komunë e lirë në shekullin XI dhe u afirmua gjatë Mesjetës si qendër tregtare dhe sidomos si qytet i lidhur me përpunimin e leshit.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qendra historike ruan ende strukturën e qytetit mesjetar, me mure, sheshe dhe ndërtesa që dëshmojnë rolin e rëndësishëm ekonomik dhe politik të qytetit në historinë e Toskanës.<ref>{{cite web |title=Scopri il Cuore Storico di Prato: Itinerario da Non Perdere |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/itinerari/city-break/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Prato kishte 197.057 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti është një nga qendrat urbane më të mëdha të Toskanës dhe ka një profil të fortë ndërkombëtar, edhe për shkak të pranisë së konsiderueshme të komuniteteve me origjinë të huaj.<ref>{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=I primi 15 comuni per numero stranieri residenti |url=https://statistica.comune.prato.it/statistica/popolazione/popolazione-ufficiale/stranieri/dati-annuali/comuni-piu-stranieri/media27189.php |publisher=Ufficio Statistica del Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Prato lidhet ngushtë me distriktin tekstil, një nga elementet më karakteristike të identitetit ekonomik të qytetit.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është bërë i njohur edhe për lidhjen ndërmjet traditës manifakturore, inovacionit dhe ekonomisë rrethore, sidomos në fushën e tekstilit dhe të modës.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga institucionet më përfaqësuese të kësaj tradite është [[Muzeu i Tekstilit të Pratos|Muzeu i Tekstilit]], i vendosur në një nga distriktet tekstile më të rëndësishme të Evropës.<ref>{{cite web |title=Museo del Tessuto |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/centri-cultura/musei/museo-del-tessuto/archivio62_0_1445.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Pratos ruan monumente me rëndësi të madhe artistike dhe arkitekturore. Ndër vendet më të njohura të qytetit janë [[Katedralja e Pratos|Katedralja e Santo Stefanos]], Kalaja e Perandorit, Pallati Pretorio, Bazilika e Santa Maria delle Carceri dhe Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci.<ref>{{cite web |title=Luoghi da vedere - Prato |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/luoghi-da-vedere/comune/prato/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Katedralja përfaqëson një nga simbolet më të forta të qytetit dhe ruan reliken e ''Sacra Cintola''.<ref>{{cite web |title=Cattedrale di Santo Stefano |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/edifici-culto-cimiteri/chiese/cattedrale-santo-stefano/archivio62_0_1403.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci është një nga institucionet më të rëndësishme të artit bashkëkohor në Itali dhe u themelua në vitin 1988.<ref>{{cite web |title=Storia e Mission del Centro Pecci |url=https://www.centropecci.it/il-centro-pecci/storia-e-mission/ |publisher=Centro per l'Arte Contemporanea Luigi Pecci |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Prato ka një profil universitar në rritje. ''Polo universitario Città di Prato'', i lidhur me [[Universiteti i Firences|Universitetin e Firences]], u themelua në vitin 1992.<ref>{{cite web |title=Our history began |url=https://www.pin.unifi.it/en/about-us/our-story-began |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Prania e tij forcon lidhjen ndërmjet kërkimit, formimit të lartë dhe sistemit ekonomik të territorit.<ref>{{cite web |title=Fondazione PIN - Polo di Prato dell'Università di Firenze |url=https://www.pin.unifi.it/ |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe një dimension ndërkombëtar në fushën universitare, falë pranisë së programeve dhe iniciativave të lidhura me institucione të huaja.<ref>{{cite web |title=Studying in Prato |url=https://www.pin.unifi.it/en/what-we-do/university/studying-in-prato |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Prato është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Qyteti lidhet me rrjetin hekurudhor përmes stacioneve të [[Prato Centrale]], [[Prato Porta al Serraglio]] dhe [[Prato Borgonuovo]].<ref>{{cite web |title=In treno |url=https://www.comune.prato.it/it/muoversi/arrivare-prato/in-treno/pagina196.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> ''Prato Centrale'' është stacioni më i rëndësishëm i qytetit dhe ka 7 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref>{{cite web |title=Prato Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/prato-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është i lidhur edhe me rrjetin rrugor rajonal dhe me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref>{{cite web |title=Come arrivare |url=https://www.pratoturismo.it/it/info-utili/come-arrivare/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pratos. Komuna administron një rrjet të gjerë impiantesh sportive në territorin urban.<ref>{{cite web |title=Luoghi per lo sport |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/pagina4212.html?pagina=6&type=51 |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Impianti sportiv më i njohur i qytetit është ''Stadio Comunale Lungobisenzio''.<ref>{{cite web |title=Stadio Comunale Lungobisenzio |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/campi-sportivi-stadi/stadio-comunale-lungobisenzio/archivio62_0_906.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi historik më i njohur i qytetit është ''A.C. Prato''.<ref>{{cite web |title=AC Prato – Sito ufficiale |url=https://www.acprato.it/site/ |publisher=A.C. Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Stefani]] dhe festa e patronit kremtohet më 26 dhjetor.<ref>{{cite web |title=Stemma e gonfalone del Comune di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/cittadinanza/immagine-coordinata-prato/stemma-e-gonfalone/pagina1147.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga traditat më të rëndësishme qytetare është festa e 8 shtatorit, e lidhur me ostensionin solemn të ''Sacra Cintola'' dhe me ''Corteggio Storico'' të qytetit.<ref>{{cite web |title=La festa dell'8 settembre a Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/tempo-libero/corteggio-storico/festa-citta-prato/pagina1175.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Pratos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.prato.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pratos] * [https://www.pratoturismo.it/ Faqja turistike zyrtare e Pratos] * [https://www.pin.unifi.it/ Faqja e Fondacionit PIN] [[Kategoria:Qytete në Itali]] s0rhjay9tc5o1ax0w86wrrq99qpc2ec 2939964 2939948 2026-04-10T14:18:44Z Shqiperia2000 65435 2939964 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Prato | official_name = Comune di Prato | native_name = Prato | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Duomo Prato 01.jpg | image_caption = [[Katedralja e Pratos]] | image_shield = Prato-Stemma.svg | image_flag = Flag of Prato.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|52|48|N|11|05|54|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pratos|Prato]] (PO) | leader_title = Komisioneri i jashtëzakonshëm | leader_name = [[Claudio Sammartino]] | elevation_m = 61 | area_total_km2 = 97.45 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 197057 | population_demonym = pratezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 59100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0574 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Stefani]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 26 dhjetor | website = {{URL|www.comune.prato.it}} }} '''Prato''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pratos|provincës së Pratos]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Bisenzio]], në veri-perëndim të [[Firence]]s, dhe është një nga qendrat më të rëndësishme industriale, kulturore dhe urbane të Toskanës.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Prato ndodhet në pjesën veriore të Toskanës, në këmbët e [[Malet Apenine|Apenineve]], në një pozicion të favorshëm ndërmjet Firences dhe pjesës veriore të rajonit.<ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 97,45 km². Lartësia minimale është 32 metra, ndërsa ajo maksimale arrin në 818 metra mbi nivelin e detit.<ref>{{cite web |title=Il territorio - dati topografici |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/ambiente-sostenibile/dati-topografici/pagina849.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Prato u zhvillua si komunë e lirë në shekullin XI dhe u afirmua gjatë Mesjetës si qendër tregtare dhe sidomos si qytet i lidhur me përpunimin e leshit.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qendra historike ruan ende strukturën e qytetit mesjetar, me mure, sheshe dhe ndërtesa që dëshmojnë rolin e rëndësishëm ekonomik dhe politik të qytetit në historinë e Toskanës.<ref>{{cite web |title=Scopri il Cuore Storico di Prato: Itinerario da Non Perdere |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/itinerari/city-break/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Prato kishte 197.057 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti është një nga qendrat urbane më të mëdha të Toskanës dhe ka një profil të fortë ndërkombëtar, edhe për shkak të pranisë së konsiderueshme të komuniteteve me origjinë të huaj.<ref>{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=I primi 15 comuni per numero stranieri residenti |url=https://statistica.comune.prato.it/statistica/popolazione/popolazione-ufficiale/stranieri/dati-annuali/comuni-piu-stranieri/media27189.php |publisher=Ufficio Statistica del Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Prato lidhet ngushtë me distriktin tekstil, një nga elementet më karakteristike të identitetit ekonomik të qytetit.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është bërë i njohur edhe për lidhjen ndërmjet traditës manifakturore, inovacionit dhe ekonomisë rrethore, sidomos në fushën e tekstilit dhe të modës.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga institucionet më përfaqësuese të kësaj tradite është [[Muzeu i Tekstilit të Pratos|Muzeu i Tekstilit]], i vendosur në një nga distriktet tekstile më të rëndësishme të Evropës.<ref>{{cite web |title=Museo del Tessuto |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/centri-cultura/musei/museo-del-tessuto/archivio62_0_1445.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Pratos ruan monumente me rëndësi të madhe artistike dhe arkitekturore. Ndër vendet më të njohura të qytetit janë [[Katedralja e Pratos|Katedralja e Santo Stefanos]], Kalaja e Perandorit, Pallati Pretorio, Bazilika e Santa Maria delle Carceri dhe Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci.<ref>{{cite web |title=Luoghi da vedere - Prato |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/luoghi-da-vedere/comune/prato/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Katedralja përfaqëson një nga simbolet më të forta të qytetit dhe ruan reliken e ''Sacra Cintola''.<ref>{{cite web |title=Cattedrale di Santo Stefano |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/edifici-culto-cimiteri/chiese/cattedrale-santo-stefano/archivio62_0_1403.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci është një nga institucionet më të rëndësishme të artit bashkëkohor në Itali dhe u themelua në vitin 1988.<ref>{{cite web |title=Storia e Mission del Centro Pecci |url=https://www.centropecci.it/il-centro-pecci/storia-e-mission/ |publisher=Centro per l'Arte Contemporanea Luigi Pecci |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Prato ka një profil universitar në rritje. ''Polo universitario Città di Prato'', i lidhur me [[Universiteti i Firences|Universitetin e Firences]], u themelua në vitin 1992.<ref>{{cite web |title=Our history began |url=https://www.pin.unifi.it/en/about-us/our-story-began |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Prania e tij forcon lidhjen ndërmjet kërkimit, formimit të lartë dhe sistemit ekonomik të territorit.<ref>{{cite web |title=Fondazione PIN - Polo di Prato dell'Università di Firenze |url=https://www.pin.unifi.it/ |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe një dimension ndërkombëtar në fushën universitare, falë pranisë së programeve dhe iniciativave të lidhura me institucione të huaja.<ref>{{cite web |title=Studying in Prato |url=https://www.pin.unifi.it/en/what-we-do/university/studying-in-prato |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Prato është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Qyteti lidhet me rrjetin hekurudhor përmes stacioneve të [[Prato Centrale]], [[Prato Porta al Serraglio]] dhe [[Prato Borgonuovo]].<ref>{{cite web |title=In treno |url=https://www.comune.prato.it/it/muoversi/arrivare-prato/in-treno/pagina196.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> ''Prato Centrale'' është stacioni më i rëndësishëm i qytetit dhe ka 7 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref>{{cite web |title=Prato Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/prato-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është i lidhur edhe me rrjetin rrugor rajonal dhe me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref>{{cite web |title=Come arrivare |url=https://www.pratoturismo.it/it/info-utili/come-arrivare/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pratos. Komuna administron një rrjet të gjerë impiantesh sportive në territorin urban.<ref>{{cite web |title=Luoghi per lo sport |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/pagina4212.html?pagina=6&type=51 |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Impianti sportiv më i njohur i qytetit është ''Stadio Comunale Lungobisenzio''.<ref>{{cite web |title=Stadio Comunale Lungobisenzio |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/campi-sportivi-stadi/stadio-comunale-lungobisenzio/archivio62_0_906.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi historik më i njohur i qytetit është ''A.C. Prato''.<ref>{{cite web |title=AC Prato – Sito ufficiale |url=https://www.acprato.it/site/ |publisher=A.C. Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Stefani]] dhe festa e patronit kremtohet më 26 dhjetor.<ref>{{cite web |title=Stemma e gonfalone del Comune di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/cittadinanza/immagine-coordinata-prato/stemma-e-gonfalone/pagina1147.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga traditat më të rëndësishme qytetare është festa e 8 shtatorit, e lidhur me ostensionin solemn të ''Sacra Cintola'' dhe me ''Corteggio Storico'' të qytetit.<ref>{{cite web |title=La festa dell'8 settembre a Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/tempo-libero/corteggio-storico/festa-citta-prato/pagina1175.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Pratos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.prato.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pratos] * [https://www.pratoturismo.it/ Faqja turistike zyrtare e Pratos] * [https://www.pin.unifi.it/ Faqja e Fondacionit PIN] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] 45vlndjje7leffqgthczuklix2vtana 2939967 2939964 2026-04-10T14:21:40Z Shqiperia2000 65435 2939967 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Prato | official_name = Comune di Prato | native_name = Prato | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Duomo Prato 01.jpg | image_caption = [[Katedralja e Pratos]] | image_shield = Prato-Stemma.svg | image_flag = Flag of Prato.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|52|48|N|11|05|54|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Pratos|Prato]] (PO) | leader_title = Komisioneri i jashtëzakonshëm | leader_name = [[Claudio Sammartino]] | elevation_m = 61 | area_total_km2 = 97.45 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 197057 | population_demonym = pratezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 59100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0574 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Stefani]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 26 dhjetor | website = {{URL|www.comune.prato.it}} }} '''Prato''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Pratos|provincës së Pratos]]. Qyteti shtrihet përgjatë lumit [[Bisenzio]], në veri-perëndim të [[Firence]]s, dhe është një nga qendrat më të rëndësishme industriale, kulturore dhe urbane të Toskanës.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Prato ndodhet në pjesën veriore të Toskanës, në këmbët e [[Malet Apenine|Apenineve]], në një pozicion të favorshëm ndërmjet Firences dhe pjesës veriore të rajonit.<ref>{{cite web |title=Presentazione di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/presentazione-citta/pagina182.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 97,45 km². Lartësia minimale është 32 metra, ndërsa ajo maksimale arrin në 818 metra mbi nivelin e detit.<ref>{{cite web |title=Il territorio - dati topografici |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/ambiente-sostenibile/dati-topografici/pagina849.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Prato u zhvillua si komunë e lirë në shekullin XI dhe u afirmua gjatë Mesjetës si qendër tregtare dhe sidomos si qytet i lidhur me përpunimin e leshit.<ref>{{cite web |title=Prato |url=https://www.britannica.com/place/Prato-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qendra historike ruan ende strukturën e qytetit mesjetar, me mure, sheshe dhe ndërtesa që dëshmojnë rolin e rëndësishëm ekonomik dhe politik të qytetit në historinë e Toskanës.<ref>{{cite web |title=Scopri il Cuore Storico di Prato: Itinerario da Non Perdere |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/itinerari/city-break/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Prato kishte 197.057 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti është një nga qendrat urbane më të mëdha të Toskanës dhe ka një profil të fortë ndërkombëtar, edhe për shkak të pranisë së konsiderueshme të komuniteteve me origjinë të huaj.<ref>{{cite web |title=Comune di Prato (PO) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/22-prato/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=I primi 15 comuni per numero stranieri residenti |url=https://statistica.comune.prato.it/statistica/popolazione/popolazione-ufficiale/stranieri/dati-annuali/comuni-piu-stranieri/media27189.php |publisher=Ufficio Statistica del Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Prato lidhet ngushtë me distriktin tekstil, një nga elementet më karakteristike të identitetit ekonomik të qytetit.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është bërë i njohur edhe për lidhjen ndërmjet traditës manifakturore, inovacionit dhe ekonomisë rrethore, sidomos në fushën e tekstilit dhe të modës.<ref>{{cite web |title=TIPO – Industrial Tourism Prato |url=https://www.pratoturismo.it/en/what/tipo-industrial-tourism/ |publisher=Prato Turismo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga institucionet më përfaqësuese të kësaj tradite është [[Muzeu i Tekstilit të Pratos|Muzeu i Tekstilit]], i vendosur në një nga distriktet tekstile më të rëndësishme të Evropës.<ref>{{cite web |title=Museo del Tessuto |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/centri-cultura/musei/museo-del-tessuto/archivio62_0_1445.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Pratos ruan monumente me rëndësi të madhe artistike dhe arkitekturore. Ndër vendet më të njohura të qytetit janë [[Katedralja e Pratos|Katedralja e Santo Stefanos]], Kalaja e Perandorit, Pallati Pretorio, Bazilika e Santa Maria delle Carceri dhe Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci.<ref>{{cite web |title=Luoghi da vedere - Prato |url=https://www.pratoturismo.it/it/cosa/luoghi-da-vedere/comune/prato/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Katedralja përfaqëson një nga simbolet më të forta të qytetit dhe ruan reliken e ''Sacra Cintola''.<ref>{{cite web |title=Cattedrale di Santo Stefano |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/edifici-culto-cimiteri/chiese/cattedrale-santo-stefano/archivio62_0_1403.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qendra për Artin Bashkëkohor Luigi Pecci është një nga institucionet më të rëndësishme të artit bashkëkohor në Itali dhe u themelua në vitin 1988.<ref>{{cite web |title=Storia e Mission del Centro Pecci |url=https://www.centropecci.it/il-centro-pecci/storia-e-mission/ |publisher=Centro per l'Arte Contemporanea Luigi Pecci |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Prato ka një profil universitar në rritje. ''Polo universitario Città di Prato'', i lidhur me [[Universiteti i Firences|Universitetin e Firences]], u themelua në vitin 1992.<ref>{{cite web |title=Our history began |url=https://www.pin.unifi.it/en/about-us/our-story-began |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> Prania e tij forcon lidhjen ndërmjet kërkimit, formimit të lartë dhe sistemit ekonomik të territorit.<ref>{{cite web |title=Fondazione PIN - Polo di Prato dell'Università di Firenze |url=https://www.pin.unifi.it/ |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe një dimension ndërkombëtar në fushën universitare, falë pranisë së programeve dhe iniciativave të lidhura me institucione të huaja.<ref>{{cite web |title=Studying in Prato |url=https://www.pin.unifi.it/en/what-we-do/university/studying-in-prato |publisher=Fondazione PIN - Università di Firenze |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Prato është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Qyteti lidhet me rrjetin hekurudhor përmes stacioneve të [[Prato Centrale]], [[Prato Porta al Serraglio]] dhe [[Prato Borgonuovo]].<ref>{{cite web |title=In treno |url=https://www.comune.prato.it/it/muoversi/arrivare-prato/in-treno/pagina196.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> ''Prato Centrale'' është stacioni më i rëndësishëm i qytetit dhe ka 7 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref>{{cite web |title=Prato Centrale |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/prato-centrale.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti është i lidhur edhe me rrjetin rrugor rajonal dhe me aeroportet e [[Firence]]s dhe [[Piza|Pizës]].<ref>{{cite web |title=Come arrivare |url=https://www.pratoturismo.it/it/info-utili/come-arrivare/ |publisher=Prato Turismo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Pratos. Komuna administron një rrjet të gjerë impiantesh sportive në territorin urban.<ref>{{cite web |title=Luoghi per lo sport |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/pagina4212.html?pagina=6&type=51 |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Impianti sportiv më i njohur i qytetit është ''Stadio Comunale Lungobisenzio''.<ref>{{cite web |title=Stadio Comunale Lungobisenzio |url=https://www.comune.prato.it/it/vivere-il-comune/luoghi/luoghi-sport/campi-sportivi-stadi/stadio-comunale-lungobisenzio/archivio62_0_906.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi historik më i njohur i qytetit është ''A.C. Prato''.<ref>{{cite web |title=AC Prato – Sito ufficiale |url=https://www.acprato.it/site/ |publisher=A.C. Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Stefani]] dhe festa e patronit kremtohet më 26 dhjetor.<ref>{{cite web |title=Stemma e gonfalone del Comune di Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/cittadinanza/immagine-coordinata-prato/stemma-e-gonfalone/pagina1147.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga traditat më të rëndësishme qytetare është festa e 8 shtatorit, e lidhur me ostensionin solemn të ''Sacra Cintola'' dhe me ''Corteggio Storico'' të qytetit.<ref>{{cite web |title=La festa dell'8 settembre a Prato |url=https://www.comune.prato.it/it/per-i-cittadini/tempo-libero/corteggio-storico/festa-citta-prato/pagina1175.html |publisher=Comune di Prato |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Pratos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.prato.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Pratos] * [https://www.pratoturismo.it/ Faqja turistike zyrtare e Pratos] * [https://www.pin.unifi.it/ Faqja e Fondacionit PIN] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Prato]] k4vyzg2v123909pakng7c66wgmaofl6 3 398822 2939986 2026-04-10T14:52:26Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2939986 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Dae Yung S}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 10 prill 2026 16:52 (CEST) 8e865oexbw1tsr8opm8vx5s65x37auq 0 398823 2939992 2026-04-10T15:10:40Z Shqiperia2000 65435 Faqe e re: {{Infobox settlement | name = Areco | official_name = Comune di Arezzo | native_name = Arezzo | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Arezzo - Piazza Grande.jpg | image_caption = Pamje e [[Piazza Grande]] | image_shield = Arezzo-Stemma.svg | image_flag = Flag of Arezzo.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|27|55|N|11|52|38|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivisi... 2939992 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Areco | official_name = Comune di Arezzo | native_name = Arezzo | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Arezzo - Piazza Grande.jpg | image_caption = Pamje e [[Piazza Grande]] | image_shield = Arezzo-Stemma.svg | image_flag = Flag of Arezzo.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|27|55|N|11|52|38|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Arecos|Areco]] (AR) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Alessandro Ghinelli]] | elevation_m = 296 | area_total_km2 = 382.70 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comuni della Toscana per popolazione residente |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/19-comuni/popolazione/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 96479 | population_demonym = aretinë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 52100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0575 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = Shën Donati | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 7 gusht | website = {{URL|www.comune.arezzo.it}} }} '''Areco''' (italisht: Arezzo) është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Arexos|provincës së Arexos]]. Qyteti është një nga qendrat historike, artistike dhe kulturore më të rëndësishme të Toskanës juglindore dhe njihet veçanërisht për qendrën e tij mesjetare, për trashëgiminë etruske e romake, për veprat e [[Piero della Francesca]]s dhe për lidhjen me [[Giorgio Vasari]]n.<ref name="britannica">{{cite web |title=Arezzo |url=https://www.britannica.com/place/Arezzo |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="discover">{{cite web |title=Scopri Arezzo |url=https://www.discoverarezzo.com/scopri-arezzo/ |publisher=Discover Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Areco ndodhet në pjesën juglindore të Toskanës, në brendësi të rajonit, në një pozicion që e lidh qytetin me luginën e sipërme të Arnos dhe me zonat kodrinore të territorit përreth.<ref name="britannica" /> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 382,70 km² dhe qyteti ngrihet në rreth 296 metra mbi nivelin e detit.<ref name="population" /> == Historia == Areco ka origjinë të lashtë dhe ishte një nga qendrat më të rëndësishme të etruskëve përpara se të hynte në orbitën romake.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë qyteti u afirmua si komunë e lirë dhe si qendër e rëndësishme politike, ekonomike dhe fetare. Më vonë kaloi nën ndikimin dhe më pas nën sundimin e Firences, duke ruajtur megjithatë një identitet të fortë urban dhe kulturor.<ref name="britannica" /> == Demografia == Areco kishte 96.479 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës dhe kryeqendra administrative e provincës me të njëjtin emër.<ref name="population" /><ref name="sindaco">{{cite web |title=Sindaco |url=https://www.comune.arezzo.it/incarico/sindaco |publisher=Comune di Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Ekonomia e Arecos mbështetet në shërbimet, tregtinë, artizanatin, turizmin dhe veprimtaritë kulturore.<ref name="discover" /> Qyteti ruan një identitet të fortë të lidhur me botën e artigianatit dhe të punimeve artistike, ndërsa ''Fiera Antiquaria'' përfaqëson një nga manifestimet më të rëndësishme ekonomike dhe kulturore të qendrës historike.<ref name="artigianato">{{cite web |title=Arti/gia/nato |url=https://www.discoverarezzo.com/scopri-arezzo/arezzo-citta-delle-arti/storie/arti-gia-nato/ |publisher=Discover Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="fiera">{{cite web |title=Fiera Antiquaria di Arezzo |url=https://www.discoverarezzo.com/eventi/fiera-antiquaria-di-arezzo/ |publisher=Discover Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Arecos ruan një trashëgimi të pasur monumentale, me kisha, sheshe, pallate dhe muze që dëshmojnë rëndësinë artistike të qytetit në Mesjetë dhe në Rilindje.<ref name="discover" /> Ndër vendet më të njohura të qytetit janë [[Piazza Grande]], [[Bazilika e Shën Françeskut në Arezzo|Bazilika e San Francescos]], [[Katedralja e Arezzos|katedralja]], [[Pieve di Santa Maria]] dhe [[Casa Vasari]].<ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Grande ad Arezzo |url=https://www.visitarezzo.com/en/cultural-facilities/piazza-grande-or-piazza-vasari-arezzo |publisher=Visit Arezzo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="francesco">{{cite web |title=visitare Basilica di San Francesco ad arezzo |url=https://www.visitarezzo.com/it/visitare-basilica-di-san-francesco-arezzo |publisher=Visit Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="duomo">{{cite web |title=Cathedral or Duomo |url=https://www.visitarezzo.com/en/churches/cathedral-or-duomo-arezzo |publisher=Visit Arezzo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="pieve">{{cite web |title=Pieve di Santa Maria ad Arezzo |url=https://www.visitarezzo.com/en/churches/pieve-di-santa-maria-arezzo |publisher=Visit Arezzo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="vasari">{{cite web |title=visitare Casa vasari ad arezzo |url=https://www.visitarezzo.com/it/visitare-casa-vasari-arezzo |publisher=Visit Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Bazilika e San Francescos ruan ciklin e famshëm të afreskeve ''Leggenda della Vera Croce'' të Piero della Francescas, ndërsa Casa Vasari lidhet me figurën e një prej personaliteteve më të rëndësishme artistike të qytetit.<ref name="francesco" /><ref name="vasari" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Areco ka një profil të rëndësishëm universitar falë pranisë së ''Campus di Arezzo'' të [[Universiteti i Sienës|Universitetit të Sienës]].<ref name="campus">{{cite web |title=Home - Università di Siena - Campus di Arezzo |url=https://campusarezzo.unisi.it/ |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në kampus ofrohen kurse të ndryshme studimi dhe veprimtari kërkimore, ndërsa selia universitare ndodhet pranë kodrës së Piontës, jo larg stacionit hekurudhor të qytetit.<ref name="campus" /><ref name="campussedi">{{cite web |title=SEDI - Università di Siena - Campus Arezzo |url=https://campusarezzo.unisi.it/sedi/ |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban i qytetit menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon shërbimet e lëvizjes në Arezzo dhe në territorin përreth.<ref name="at">{{cite web |title=Linee e orari Arezzo |url=https://www.at-bus.it/it/linee-e-orari/arezzo |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Arecos ka 7 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Arezzo |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/arezzo.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Arecos. Komuna administron një rrjet të gjerë impiantesh sportive, që përfshin fusha futbolli, impiante rugby-je, pishina, palestra dhe struktura për atletikë.<ref name="sportcomune">{{cite web |title=Impianti sportivi comunali |url=https://www.comune.arezzo.it/documento-pubblico/impianti-sportivi-comunali |publisher=Comune di Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sportuff">{{cite web |title=Ufficio sport, giovani e terzo settore |url=https://www.comune.arezzo.it/unita-organizzativa/ufficio-sport-giovani-e-terzo-settore |publisher=Comune di Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i futbollit i qytetit është ''S.S. Arezzo'', ndërsa impianti sportiv kryesor është ''Stadio Città di Arezzo'', i inauguruar në vitin 1961 dhe në pronësi të komunës.<ref name="ssarezzo">{{cite web |title=Arezzo Calcio |url=https://ssarezzo.it/ |publisher=SS Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="stadio">{{cite web |title=Stadio “Città di Arezzo” |url=https://ssarezzo.it/stadio-citta-di-arezzo/ |publisher=SS Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Donati, dhe festa e tij lidhet me datën 7 gusht.<ref name="patrono">{{cite web |title=Chiusura uffici comunali il 7, il 16 e il 17 agosto 2024 |url=https://www.comune.arezzo.it/novita/chiusura-uffici-comunali-il-7-il-16-e-il-17-agosto-2024 |publisher=Comune di Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga traditat më të njohura të qytetit është ''Giostra del Saracino'', rievokim historik që zhvillohet dy herë në vit, në qershor dhe në shtator, në [[Piazza Grande]].<ref name="giostra">{{cite web |title=Giostra del Saracino |url=https://www.comune.arezzo.it/vivere-il-comune/eventi/giostra-del-saracino |publisher=Comune di Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një tjetër manifestim i rëndësishëm qytetar është ''Fiera Antiquaria'', që zhvillohet çdo muaj në qendrën historike dhe është një nga tregjet e antikuariatit më të njohura në Itali.<ref name="fiera" /> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Arecos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Arezzo|Areco}} * [https://www.comune.arezzo.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Arezzos] * [https://www.discoverarezzo.com/ Faqja turistike zyrtare e Arezzos] * [https://campusarezzo.unisi.it/ Faqja e Campus-it universitar të Arezzos] * [https://giostradelsaracinoarezzo.it/ Faqja zyrtare e Giostra del Saracino] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Areco]] 2blq85xd2382gtembyxg2zk17c25sv7 2939993 2939992 2026-04-10T15:11:27Z Shqiperia2000 65435 2939993 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Areco | official_name = Comune di Arezzo | native_name = Arezzo | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Arezzo - Piazza Grande.jpg | image_caption = Pamje e [[Piazza Grande]] | image_shield = Arezzo-Stemma.svg | image_flag = Flag of Arezzo.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|43|27|55|N|11|52|38|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Arecos|Areco]] (AR) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Alessandro Ghinelli]] | elevation_m = 296 | area_total_km2 = 382.70 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comuni della Toscana per popolazione residente |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/19-comuni/popolazione/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 96479 | population_demonym = aretinë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 52100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0575 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = Shën Donati | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 7 gusht | website = {{URL|www.comune.arezzo.it}} }} '''Areco''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Arezzo'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], kryeqendra e [[Provinca e Arexos|provincës së Arexos]]. Qyteti është një nga qendrat historike, artistike dhe kulturore më të rëndësishme të Toskanës juglindore dhe njihet veçanërisht për qendrën e tij mesjetare, për trashëgiminë etruske e romake, për veprat e [[Piero della Francesca]]s dhe për lidhjen me [[Giorgio Vasari]]n.<ref name="britannica">{{cite web |title=Arezzo |url=https://www.britannica.com/place/Arezzo |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="discover">{{cite web |title=Scopri Arezzo |url=https://www.discoverarezzo.com/scopri-arezzo/ |publisher=Discover Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Areco ndodhet në pjesën juglindore të Toskanës, në brendësi të rajonit, në një pozicion që e lidh qytetin me luginën e sipërme të Arnos dhe me zonat kodrinore të territorit përreth.<ref name="britannica" /> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 382,70 km² dhe qyteti ngrihet në rreth 296 metra mbi nivelin e detit.<ref name="population" /> == Historia == Areco ka origjinë të lashtë dhe ishte një nga qendrat më të rëndësishme të etruskëve përpara se të hynte në orbitën romake.<ref name="britannica" /> Në Mesjetë qyteti u afirmua si komunë e lirë dhe si qendër e rëndësishme politike, ekonomike dhe fetare. Më vonë kaloi nën ndikimin dhe më pas nën sundimin e Firences, duke ruajtur megjithatë një identitet të fortë urban dhe kulturor.<ref name="britannica" /> == Demografia == Areco kishte 96.479 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës dhe kryeqendra administrative e provincës me të njëjtin emër.<ref name="population" /><ref name="sindaco">{{cite web |title=Sindaco |url=https://www.comune.arezzo.it/incarico/sindaco |publisher=Comune di Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Ekonomia == Ekonomia e Arecos mbështetet në shërbimet, tregtinë, artizanatin, turizmin dhe veprimtaritë kulturore.<ref name="discover" /> Qyteti ruan një identitet të fortë të lidhur me botën e artigianatit dhe të punimeve artistike, ndërsa ''Fiera Antiquaria'' përfaqëson një nga manifestimet më të rëndësishme ekonomike dhe kulturore të qendrës historike.<ref name="artigianato">{{cite web |title=Arti/gia/nato |url=https://www.discoverarezzo.com/scopri-arezzo/arezzo-citta-delle-arti/storie/arti-gia-nato/ |publisher=Discover Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="fiera">{{cite web |title=Fiera Antiquaria di Arezzo |url=https://www.discoverarezzo.com/eventi/fiera-antiquaria-di-arezzo/ |publisher=Discover Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Arecos ruan një trashëgimi të pasur monumentale, me kisha, sheshe, pallate dhe muze që dëshmojnë rëndësinë artistike të qytetit në Mesjetë dhe në Rilindje.<ref name="discover" /> Ndër vendet më të njohura të qytetit janë [[Piazza Grande]], [[Bazilika e Shën Françeskut në Arezzo|Bazilika e San Francescos]], [[Katedralja e Arezzos|katedralja]], [[Pieve di Santa Maria]] dhe [[Casa Vasari]].<ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Grande ad Arezzo |url=https://www.visitarezzo.com/en/cultural-facilities/piazza-grande-or-piazza-vasari-arezzo |publisher=Visit Arezzo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="francesco">{{cite web |title=visitare Basilica di San Francesco ad arezzo |url=https://www.visitarezzo.com/it/visitare-basilica-di-san-francesco-arezzo |publisher=Visit Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="duomo">{{cite web |title=Cathedral or Duomo |url=https://www.visitarezzo.com/en/churches/cathedral-or-duomo-arezzo |publisher=Visit Arezzo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="pieve">{{cite web |title=Pieve di Santa Maria ad Arezzo |url=https://www.visitarezzo.com/en/churches/pieve-di-santa-maria-arezzo |publisher=Visit Arezzo |language=en |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="vasari">{{cite web |title=visitare Casa vasari ad arezzo |url=https://www.visitarezzo.com/it/visitare-casa-vasari-arezzo |publisher=Visit Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Bazilika e San Francescos ruan ciklin e famshëm të afreskeve ''Leggenda della Vera Croce'' të Piero della Francescas, ndërsa Casa Vasari lidhet me figurën e një prej personaliteteve më të rëndësishme artistike të qytetit.<ref name="francesco" /><ref name="vasari" /> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Areco ka një profil të rëndësishëm universitar falë pranisë së ''Campus di Arezzo'' të [[Universiteti i Sienës|Universitetit të Sienës]].<ref name="campus">{{cite web |title=Home - Università di Siena - Campus di Arezzo |url=https://campusarezzo.unisi.it/ |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Në kampus ofrohen kurse të ndryshme studimi dhe veprimtari kërkimore, ndërsa selia universitare ndodhet pranë kodrës së Piontës, jo larg stacionit hekurudhor të qytetit.<ref name="campus" /><ref name="campussedi">{{cite web |title=SEDI - Università di Siena - Campus Arezzo |url=https://campusarezzo.unisi.it/sedi/ |publisher=Università degli Studi di Siena |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban i qytetit menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon shërbimet e lëvizjes në Arezzo dhe në territorin përreth.<ref name="at">{{cite web |title=Linee e orari Arezzo |url=https://www.at-bus.it/it/linee-e-orari/arezzo |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Arecos ka 7 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Arezzo |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/arezzo.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Arecos. Komuna administron një rrjet të gjerë impiantesh sportive, që përfshin fusha futbolli, impiante rugby-je, pishina, palestra dhe struktura për atletikë.<ref name="sportcomune">{{cite web |title=Impianti sportivi comunali |url=https://www.comune.arezzo.it/documento-pubblico/impianti-sportivi-comunali |publisher=Comune di Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sportuff">{{cite web |title=Ufficio sport, giovani e terzo settore |url=https://www.comune.arezzo.it/unita-organizzativa/ufficio-sport-giovani-e-terzo-settore |publisher=Comune di Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i futbollit i qytetit është ''S.S. Arezzo'', ndërsa impianti sportiv kryesor është ''Stadio Città di Arezzo'', i inauguruar në vitin 1961 dhe në pronësi të komunës.<ref name="ssarezzo">{{cite web |title=Arezzo Calcio |url=https://ssarezzo.it/ |publisher=SS Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="stadio">{{cite web |title=Stadio “Città di Arezzo” |url=https://ssarezzo.it/stadio-citta-di-arezzo/ |publisher=SS Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Donati, dhe festa e tij lidhet me datën 7 gusht.<ref name="patrono">{{cite web |title=Chiusura uffici comunali il 7, il 16 e il 17 agosto 2024 |url=https://www.comune.arezzo.it/novita/chiusura-uffici-comunali-il-7-il-16-e-il-17-agosto-2024 |publisher=Comune di Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga traditat më të njohura të qytetit është ''Giostra del Saracino'', rievokim historik që zhvillohet dy herë në vit, në qershor dhe në shtator, në [[Piazza Grande]].<ref name="giostra">{{cite web |title=Giostra del Saracino |url=https://www.comune.arezzo.it/vivere-il-comune/eventi/giostra-del-saracino |publisher=Comune di Arezzo |language=it |access-date=10 prill 2026}}</ref> Një tjetër manifestim i rëndësishëm qytetar është ''Fiera Antiquaria'', që zhvillohet çdo muaj në qendrën historike dhe është një nga tregjet e antikuariatit më të njohura në Itali.<ref name="fiera" /> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Arecos]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Arezzo|Areco}} * [https://www.comune.arezzo.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Arezzos] * [https://www.discoverarezzo.com/ Faqja turistike zyrtare e Arezzos] * [https://campusarezzo.unisi.it/ Faqja e Campus-it universitar të Arezzos] * [https://giostradelsaracinoarezzo.it/ Faqja zyrtare e Giostra del Saracino] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Areco]] q9np5mswyx0gxcf7iip9zcyro6uq4qy 15 398824 2940000 2026-04-10T16:20:40Z Klein Muçi 52109 /* Përmbajtja */ pjesë e re 2940000 wikitext text/x-wiki == Përmbajtja == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], kur të mundesh, hidh një sy këtu dhe këtu: [[Vaksina kundër lisë]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 prill 2026 18:20 (CEST) shkq3h36guqd69m342rud30gwktuauu 2940069 2940000 2026-04-11T06:11:02Z Leutrim.P 113691 /* Përmbajtja */ Përgjigje 2940069 wikitext text/x-wiki == Përmbajtja == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], kur të mundesh, hidh një sy këtu dhe këtu: [[Vaksina kundër lisë]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 prill 2026 18:20 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 08:11 (CEST) in0ad3sim79cgyumnxos93q1y7o6tdw 3 398825 2940004 2026-04-10T18:05:15Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2940004 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Eris Tare}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 10 prill 2026 20:05 (CEST) ltf48tk7cgcn684tuk4c2kl8aq9ohoc 0 398826 2940009 2026-04-10T21:02:08Z Qendrimi15 122927 Faqe e re: {{Infobox person | name = Deniz Can Aktaş | height = | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|28|7|1993}} | birth_place = [[Istanbul]], [[Turkey]] | death_date = | death_place = | occupation = Actor | years_active = 2015–present | website = }} '''Deniz Can Aktaş''' (lindi më 20 korrik 1993) është një aktor turk. ==Jeta dhe karriera== Aktaş lin... 2940009 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Deniz Can Aktaş | height = | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|28|7|1993}} | birth_place = [[Istanbul]], [[Turkey]] | death_date = | death_place = | occupation = Actor | years_active = 2015–present | website = }} '''Deniz Can Aktaş''' (lindi më 20 korrik 1993) është një aktor turk. ==Jeta dhe karriera== Aktaş lindi në Stamboll. Familja e tij është me prejardhje nga [[İnebolu]]. Ai është diplomuar në [[Universiteti Piri Reis|Universitetin Piri Reis]] me një diplomë në makineri anijesh dhe inxhinieri menaxhimi. Aktaş e filloi karrierën e tij në vitin 2015 me një rol në serialin televiziv ''[[Tatlı Küçük Yalancılar]]'', një përshtatje e ''[[Pretty Little Liars]]''. Në vitin 2016 ai luajti në serialin e shkollës së mesme ''[[Hayat Bazen Tatlıdır]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.sozcu.com.tr/hayatim/magazin-haberleri/deniz-can-aktas-kimdir-deniz-can-aktas-nereli-ve-kac-yasinda-oub4/|title=Deniz Can Aktaş kimdir? Deniz Can Aktaş nereli ve kaç yaşında?|newspaper=[[Sözcü]]|date=15 nëntor 2018|access-date=28 korrik 2020|language=tr}}</ref><ref>Berna Binoğlu. (8 korrik 2015). [https://noluyo.tv/haber/1251/pretty-little-liarsdan-tatli-kucuk-yalancilara/ Pretty little liars'dan tatlı küçük yalancılara] noluyo.tv (në turqisht) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712235400/https://noluyo.tv/haber/1251/pretty-little-liarsdan-tatli-kucuk-yalancilara/|date=12 korrik 2015}}</ref> Në vitin 2017, ai u bashkua me kastin e serialit ''[[Avlu]]''. Seriali më vonë u bë i disponueshëm për transmetim në [[Netflix]]. Portretizimi i tij i personazhit Alp Oztyrk në këtë serial u prit mirë nga kritikët.<ref>{{cite web|url=https://www.sabah.com.tr/deniz-can-aktas-kimdir|title=Deniz Can Aktaş kimdir?|newspaper=[[Sabah (newspaper)|Sabah]]|date=8 shkurt 2017|access-date=28 korrik 2020|language=tr}}</ref> Në vitin 2019, ai u zgjodh për rolin e tij të parë kryesor në serialin ''[[Aşk Ağlatır]]''. Në vitin 2020, ai luajti në ''[[Menajerimi Ara]]'', një përshtatje e serialit televiziv francez ''[[Call My Agent!]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.sozcu.com.tr/hayatim/magazin-haberleri/menajerimi-ara-dizisinin-ilk-tanitimi-yayinlandi-menajerimi-ara-ne-zaman-baslayacak/|title=Menajerimi Ara dizisinin ilk tanıtımı yayınlandı|newspaper=Sözcü|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721012745/https://www.sozcu.com.tr/hayatim/magazin-haberleri/menajerimi-ara-dizisinin-ilk-tanitimi-yayinlandi-menajerimi-ara-ne-zaman-baslayacak/|archive-date=21 korrik 2020|access-date=29 korrik 2020|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2021, ai pati përvojën e tij të parë në teatër ku luajti Romeon në një përshtatje të ri të veprës klasike të William Shakspeare, ''Romeo and Juliet''. Në vitin 2022 ai luajti në serialin e dramës mjekësore ''[[Kasaba Doktoru]]''.<ref>{{cite web | url=https://www.showtv.com.tr/oyuncu/deniz-can-aktas/7787 | title=Deniz Can Aktaş Kimdir? - Yusuf Eren | website=Show TV | language=tr }}</ref> Në vitin 2023, ai portretizoi Halil Ibrahim në dramën televizive ''[[Hudutsuz Sevda]]''. ==Filmografia== {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%" |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue"|Seriale |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- |2015 |''[[Tatlı Küçük Yalancılar]]'' |Seçkin |Roli mbështetës |- |2016-2017 |''[[Hayat Bazen Tatlıdır]]'' |Burak Erkin (Ronaldo) | rowspan="2"|Roli kryesor |- |2017 |''[[Nerdesin Birader]]'' |Ali |- |2018 |''[[Avlu]]'' |Alp Oztyrk |Roli mbështetës |- |2019 |''[[Aşk Ağlatır]]'' |Jusuf Eren | rowspan="5"|Roli kryesor |- |2020-2021 |''[[Menajerimi Ara]]'' |Barësh Havas |- |2022-2023 |''[[Kasaba Doktoru]]'' |Dr. Omer Ozen |- |2023-2025 |''[[Hudutsuz Sevda]]'' |Halil Ibrahim Karasu |- |2026-günümüz |''[[Yeraltı (serial 2026)|Yeraltı]]'' |Hajdar Ali Asllan |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue"|Filma |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- |2022 |''[[Bandırma Füze Kulübü]]'' | Umut |Roli kryesor |- |} ==Referime== {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1993]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë turq]] n1gwqq8r43komjxavz803uxx2q1dho3 0 398827 2940012 2026-04-10T21:52:36Z Əkrəm 177190 Əkrəm zhvendosi faqen [[LeoBank]] te [[Leobank]]: Gabim drejtshkrimor 2940012 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Leobank]] b4c7leymrzkihpp7iu3ezu3dedau2d7 1 398828 2940014 2026-04-10T21:52:36Z Əkrəm 177190 Əkrəm zhvendosi faqen [[Diskutim:LeoBank]] te [[Diskutim:Leobank]]: Gabim drejtshkrimor 2940014 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diskutim:Leobank]] m58r4cbnbq12vsvar7a3jzx3d1u4ndr 0 398829 2940015 2026-04-10T22:18:29Z Qendrimi15 122927 Faqe e re: {{infobox person | name = Uraz Kaygılaroğlu | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|30|6|1987}} | birth_place = [[Stamboll]], Turqi | spouse = {{marriage|Melis İşiten|2014|2019|reason=div}} | children = 1 | occupation = Aktor, prezantues televiziv | years_active = 2008–tani | awards = {{plain list| * Golden Star 2020 – Aktori më i Admiruar i Kinemasë... 2940015 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = Uraz Kaygılaroğlu | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|30|6|1987}} | birth_place = [[Stamboll]], Turqi | spouse = {{marriage|Melis İşiten|2014|2019|reason=div}} | children = 1 | occupation = Aktor, prezantues televiziv | years_active = 2008–tani | awards = {{plain list| * Golden Star 2020 – Aktori më i Admiruar i Kinemasë i Vitit * Yeditepe Dilek 2021 – Aktori më i Mirë i Vitit * İzmir Film Festival 2020 – Aktori më i Mirë Mashkull në Rol Mbështetës (''Sefirin Kızı'') }} }} '''Uraz Kaygılaroğlu''' (lindi më 30 qershor 1987) është një aktor dhe prezantues televiziv turk. == Jeta dhe karriera == Uraz Kaygılaroğlu ka lindur në Stamboll më 30 qershor 1987. Gjatë viteve të shkollës së mesme, ai ndoqi kurse aktrimi në Qendrën e Artit Müjdat Gezen. Ai u diplomua në [[Universiteti Istanbul Bilgi|Universitetin Istanbul Bilgi]] me një diplomë në reklamim. Ai e filloi karrierën e tij si aktor në vitin 2008, duke luajtur rolin e Berke në serialin ''Milyonda Bir''.<ref>{{Cite web | url = https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FUrazKaygilaroglu%2Fvideos%2F1800850966665784%2F | title = Melis & Uraz KAYGILAROĞLU | work = Üsküdar Ünivesitsi Sosyal Medya Sohbetleri | accessdate = 5 nëntor 2021 | language = tr | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211105235406/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FUrazKaygilaroglu%2Fvideos%2F1800850966665784%2F | archivedate = 5 nëntor 2021}}</ref> Roli i tij i parë në filmin artistik ishte ''Mezuniyet'' në vitin 2009. Midis viteve 2011-2014, ai luajti rolin e Canburger në serialin për të rinj ''[[Pis Yedili]]'', i cili u transmetua në [[Show TV]]. Ai njëkohësisht iu bashkua kastit të serialit komik të [[FOX (Turqi)|FOX]] ''[[Harem (serial)|Harem]]'', duke portretizuar personazhin e Feminen Aga.<ref>{{cite web|url=https://www.sabah.com.tr/uraz-kaygilaroglu-kimdir|title=URAZ KAYGILAROĞLU KİMDİR?|newspaper=[[Sabah (newspaper)|Sabah]]|date=8 shkurt 2017|accessdate=7 gusht 2020|language=tr}}</ref> Në vitin 2013, ai u shfaq në serialin e [[TRT 1]] ''[[Eski Hikâye]]'' si Omer.<ref>{{cite web | url=https://www.aksam.com.tr/magazin/uraz-kaygilaroglunu-daha-once-hic-boyle-gormediniz-kilolu-fotograflari-soke-etti/haber-1288775 | title=Uraz Kaygılaroğlu'nu daha önce hiç böyle görmediniz! Kilolu fotoğrafları şoke etti | date=20 korrik 2022 |language=tr }}</ref> Në vitin 2014, ai u zgjodh për rolin në dramën e periudhës TRT 1 ''[[Yedi Güzel Adam]]'', bazuar në jetën e poetit "Adil Erdem Bayazıt".<ref>{{cite web|url=https://www.haberturk.com/uraz-kaygilaroglu-kimdir-uraz-kaygilaroglu-kac-yasinda-2755171|title=Uraz Kaygılaroğlu kimdir? Uraz Kaygılaroğlu kaç yaşında?|newspaper=[[Habertürk]]|date=25 korrik 2020|accessdate=7 gusht 2020|language=en}}</ref> Ai u rikthye në komedi midis viteve 2015 dhe 2017 në serialin komik ''[[Baba Candır]]'' si Haluk Gynej. Ai u vlerësua nga kritikët për suksesin në dramë dhe komedi.<ref>{{Cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/televizyon/sismanken-de-kendimi-cok-begeniyordum-40679124|title=Şişmanken de kendimi çok beğeniyordum|date=19 dhjetor 2017 |language=tr}}</ref> Në vitin 2016, Ai u luajt në komedinë romantike ''[Dönerse Senindir]]'' së bashku me [[Murat Boz]], [[Yasemin Allen]], [[İrem Sak]]. Në vitin 2017, ai luajti në filmin e vallëzimit ''Sen Kiminle Dans Ediyorsun'', së bashku me [[Demet Özdemir]] dhe [[Binnur Kaya]], me regji dhe skenar nga Burak Aksak.<ref>[https://www.sabah.com.tr/medya/sen-kiminle-dans-ediyorsun-filmi-konusu-nedir-oyunculari-kimler-sen-kiminle-dans-ediyorsun-nerede-cekildi-5605833 Sen Kiminle dans ediyorsun filmi konusu nedir, oyuncuları kimler? Sen Kiminle dans Ediyorsun nerede çekildi?]</ref> Në vitin 2018, ai luajti rolin e Kuzen Volki në serialin ''[[Klavye Delikanlıları]]'' dhe në filmin ''[[Çakallarla Dans 5]]''. Në të njëjtin vit, ai luajti në serialin dramatik ''[[Masum Değiliz]]'' dhe ''[[Ege'nin Hamsisi]]''.<ref>{{cite web | url=https://www.sozcu.com.tr/hayatim/magazin-haberleri/bamsi-beyrek-filminin-konusu-nedir-bamsi-beyrek-filminin-oyuncu-kadrosunda-kimler-var/ | title=Bamsı Beyrek filminin konusu nedir? Bamsı Beyrek filminin oyuncu kadrosunda kimler var? | date=11 gusht 2019 |language=tr}}</ref> Në vitin 2019, Ai u shfaq sërish në serialin ''[[Karakomik Filmler]]'' me [[Cem Yılmaz]]. Në vitin 2020, ai pati një rol kryesor me [[Merve Dizdar]] në filmin komik të [[Gupse Özay]], ''[[Eltilerin Savaşı]].<ref>{{cite web|url=https://boxofficeturkiye.com/tum-zamanlar/seyirci-rekorlari/turk-filmleri|title=Türk Filmleri Seyirci Rekoru - İlk 100 (1989'dan günümüze)|work=Box Office Turkey|accessdate=13 prill 2021|language=en}}</ref> Ai luajti në serialin dramatik ''[[Sefirin Kızı]]'', serialin kriminal ''[[Üç Kuruş]]'', serialin dramatik ''[[Sakla beni]]''. Përveç aktrimit, ai drejtoi edhe programe konkuruese televizive. Ai drejtoi emisionet e kuizit ''Tam Zamanı'' dhe ''Kuyruk'' në [[TRT 1]] dhe ''Takip'' në [[Kanal D]]. == Filmografia == {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%" |- ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" |Televizyon |- !Viti !Titulli !Roli !Shënime |- |2008 |''Milyonda Bir'' |Berke | rowspan="6"|Roli mbështetës |- |2009 |''Canını Sevdiğim İstanbul'u'' |Ferhat |- |2009-2010 |''ES-ES'' |Fethi |- |2011-2013 |''[[Pis Yedili]]'' |Can "Canburger" |- |2012 |''[[Harem (serial)|Harem]]'' |Feminen Aga |- |2013 |''[[Eski Hikâye]]'' |Omer |- |2014-2015 |''[[Yedi Güzel Adam]]'' |Adil Erdem Bayazët | rowspan="8"|Roli kryesor |- |2015-2017 |''[[Baba Candır]]'' |Haluk Gynej |- |2017 |''[[Klavye Delikanlıları]]'' |Volkan (Kuzen Volki) |- | rowspan="2"|2018 |''[[Ege'nin Hamsisi]]'' |Deniz Çënar |- |''[[Masum Değiliz]]'' |Mert |- |2019-2021 |''[[Sefirin Kızı]]'' |Gediz Ishikli |- |2021-2022 |''[[Üç Kuruş]]'' |Kartal Çaka |- |2023-2024 |''[[Sakla Beni]]'' |Mete Karaasllan |- |2024 |''[[Taş Kağıt Makas]]'' |Marko Karaormanllë |Roli mysafir |- |2026-tani |''[[Yeraltı (serial 2026)|Yeraltı]]'' |Bozkurt Hanollu |Roli kryesor |- ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" |Internet |- !Viti !Titulli !Roli !Shënime |- |2019, 2021 |''[[Aynen Aynen]]'' |Emir |Roli kryesor |- | rowspan="2"|2021 |''[[Aşk 101]]'' |Sinan (i rritur) | rowspan="2"|Roli mbështetës |- |''[[Ayak İşleri]]'' |Mysafir |- |2022 |''[[Erşan Kuneri]]'' |Ibrahim Tumtum | rowspan="2"|Roli mbështetës |- |2023 |''Aktris'' |Fatih |- | rowspan="2"|2024 |''Kuvvetli Bir Alkış'' |Burak | rowspan="2"|Roli mysafir |- |''[[Karşılaşmalar]]'' | |- |2025-tani |''Son Kare'' |Atlas Demirollu |Roli kryesor |- ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" |Filma |- !Viti !Titulli !Roli !Shënime |- | rowspan="3"|2009 |''Nerde Kalmıştık'' | |Film i shkurtër |- |''[[Ejder Kapanı]]'' | | rowspan="3"|Roli mbështetës |- |''Mezuniyet'' | |- | rowspan="2"|2016 |''[[Dönerse Senindir]]'' |Kurt |- |''Bamsı Beyrek'' |[[Bamsı Beyrek]] |Roli kryesor |- |2017 |''Sen Kiminle Dans Ediyorsun?'' |Selim | rowspan="2"|Roli mbështetës |- |2018 |''[[Çakallarla Dans 5]]'' |Sinan |- |2019 |''[[Karakomik Filmler]]'' |Ethem | rowspan="2"|Roli kryesor |- |2020 |''[[Eltilerin Savaşı]]'' |Fatih Altundağ |} == Programe televizive == * ''[[Sıra Sende Türkiye]]'' (2017) * ''[[Kuyruk (contest)|Kuyruk]]'' (2016) * ''[[Ve Kazanan]]'' (2015) * ''[[Takip]]'' (2014) * ''[[Tam Zamanı]]'' (2013) * ''[[Kamuflaj]]'' (2012) == Reklamla == * ''[[Pepsi]]'' * ''[[Yemeksepeti|Yemeksepeti Banabi]]'' * ''PeP'' * ''[[Vodafone]]'' * ''[[Bosch]]'' * ''[[Yapı Kredi]]'' * ''[[Pınar (marka)|Pınar Labne]]'' * ''Mogaz'' * ''[[Nivea]]'' * ''[[Old Spice]]'' * ''[[Ford Motor Company|Ford]]'' * ''[[OPPO]]'' * ''[[Petrol Ofisi]]'' * ''[[Peugeot]]'' == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1987]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë turq]] 0hq20q7fo0etnfmj2k48ys786whbguu 0 398830 2940023 2026-04-11T00:06:02Z Shqiperia2000 65435 Faqe e re: {{Infobox settlement | name = Massa | official_name = Comune di Massa | native_name = Massa | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Massa Piazza Aranci 06.JPG | image_caption = Piazza Aranci dhe Palazzo Ducale | image_shield = Massa-Stemma.svg | image_flag = Flag of Massa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|02|00|N|10|08|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdiv... 2940023 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Massa | official_name = Comune di Massa | native_name = Massa | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Massa Piazza Aranci 06.JPG | image_caption = Piazza Aranci dhe Palazzo Ducale | image_shield = Massa-Stemma.svg | image_flag = Flag of Massa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|02|00|N|10|08|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Masa-Kararës|Masa-Kararë]] (MS) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Francesco Persiani]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Francesco Persiani |url=https://www.comune.massa.ms.it/persona/francesco-persiani |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | leader_party = [[Lega Nord|Lega]] | elevation_m = 65 | area_total_km2 = 93.58 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Massa (MS) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/48-massa/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 65814 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 54100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0585 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Françesku i Asizit|Shën Françesku i Asizit]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 4 tetor | website = {{URL|www.comune.massa.ms.it}} }} '''Massa''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], një nga dy kryeqendrat e [[Provinca e Masa-Kararës|provincës së Masa-Kararës]]. Qyteti ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, në këmbët perëndimore të [[Alpet Apuane|Alpeve Apuane]] dhe pranë bregdetit tirrenik.<ref name="britannica">{{cite web |title=Massa |url=https://www.britannica.com/place/Massa-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="vtown">{{cite web |title=Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Massa ndodhet në dalje të luginës së lumit [[Frigido]], midis relievit të Alpeve Apuane dhe bregdetit të [[Deti Tirren|Detit Tirren]]. Territori i saj përfshin si qendrën historike, ashtu edhe zonat bregdetare si Marina di Massa.<ref name="population" /><ref name="vtown" /><ref name="oneday">{{cite web |title=One day in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/one-day-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 93,58 km².<ref name="population" /> == Historia == Origjina e Massës dokumentohet të paktën nga viti 882, ndërsa bërthama mesjetare e qytetit u zhvillua midis shekujve XI dhe XII rreth një qendre të fortifikuar në kodër.<ref name="walk">{{cite web |title=Walking through the historic town of Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/walking-through-the-historic-town-of-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në epokën moderne qyteti u afirmua si kryeqendër e [[Dukati i Masës dhe Kararës|Dukatit të Masës dhe Kararës]], duke marrë një profil politik e urban të lidhur ngushtë me familjen Cybo-Malaspina. Në këtë periudhë u formua edhe një pjesë e rëndësishme e pamjes monumentale të qendrës historike.<ref name="population" /><ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Aranci and Palazzo Ducale, in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/piazza-aranci-and-palazzo-ducale-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Massa kishte 65.814 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të territorit apuan dhe një nga dy kryeqendrat e provincës me të njëjtin emër.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Massës mbështetet në shërbimet, turizmin, veprimtaritë tregtare dhe në lidhjen historike me territorin e mermerit apuan. Pozita midis detit dhe maleve ka favorizuar edhe zhvillimin e turizmit bregdetar dhe kulturor.<ref name="vtown" /><ref name="marmo">{{cite web |title=Massa and Carrara, a journey into art, history and food |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/massa-and-carrara-a-journey-into-art-history-and-food/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="ten">{{cite web |title=10 things to do in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/10-things-to-do-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Një rol të rëndësishëm në jetën ekonomike të qytetit ka edhe Marina di Massa, një nga zonat më të njohura bregdetare të Rivierës Apuane.<ref name="oneday" /> == Monumentet dhe kultura == Ndër monumentet më të njohura të qytetit spikasin [[Castello Malaspina (Massa)|Castello Malaspina]], [[Piazza Aranci]], [[Palazzo Ducale di Massa|Palazzo Ducale]], [[Katedralja e Masës|Katedralja dei Santi Pietro e Francesco]] dhe [[Teatro Guglielmi]].<ref name="castle">{{cite web |title=Malaspina Castle in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/malaspina-castle-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="piazza" /><ref name="oneday" /><ref name="teatro">{{cite web |title=Teatro Guglielmi |url=https://www.teatroguglielmi.it/ |publisher=Teatro Guglielmi |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Castello Malaspina dominon qytetin nga lartësia e kodrës dhe përbën një nga simbolet më të njohura të Massës.<ref name="castle" /> Një institucion i rëndësishëm kulturor është edhe ''Museo Gigi Guadagnucci'', i vendosur në Villa Rinchiostra dhe kushtuar veprës së skulptorit massese Gigi Guadagnucci.<ref name="guadagnucci">{{cite web |title=Museo Gigi Guadagnucci |url=https://www.comune.massa.ms.it/luogo/museo-gigi-guadagnucci |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi == Në qytet ndodhet Biblioteka Komunale, e cila ofron shërbime huazimi, reference, ndihmë për kërkime, katalogim dhe projekte të edukimit të leximit.<ref name="biblioteca">{{cite web |title=Biblioteca Comunale |url=https://www.comune.massa.ms.it/unita-organizzativa/biblioteca-comunale |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Massës dhe të territorit përreth.<ref name="at">{{cite web |title=Linee e orari Massa Carrara |url=https://www.at-bus.it/it/linee-e-orari/massa-carrara |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i ''Massa Centro'' ka 3 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Massa Centro |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/massa-centro.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe ''Aeroporto comunale di Massa-Cinquale'', i hapur për trafikun e aviacionit të përgjithshëm të zonës Schengen.<ref name="airport">{{cite web |title=Aeroporto comunale di Massa-Cinquale |url=https://www.comune.massa.ms.it/luogo/aeroporto-comunale-di-massa-cinquale |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Massës. Komuna menaxhon impiantet sportive komunale dhe mbështet nismat sportive të territorit.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.massa.ms.it/tutti-gli-argomenti/sport |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sportserv">{{cite web |title=Servizio Sport |url=https://www.comune.massa.ms.it/unita-organizzativa/servizio-sport |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër klubet më të njohura sportive të qytetit është ''U.S. Massese 1919'', ndërsa një nga impiantet më të njohura është ''Stadio Gianpiero Vitali''.<ref name="massese">{{cite web |title=Progetto - siCURAmente - (codice 319122) |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/progetto-sicuramente-codice-319122 |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="stadio">{{cite web |title=Biglietti per UNIONE SPORTIVA MASSESE 1919 |url=https://www.liveticket.it/usmassese1919 |publisher=LiveTicket |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Françesku i Asizit|Shën Françesku i Asizit]], dhe festa e tij kremtohet më 4 tetor.<ref name="patrono">{{cite web |title=San Francesco, fiera e festa in città per il santo patrono |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/san-francesco-fiera-e-festa-citta-il-santo-patrono |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="patrono2">{{cite web |title=San Francesco, una città e il suo patrono |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/san-francesco-una-citta-e-il-suo-patrono |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Festimet qytetare të 4 tetorit përfshijnë ceremoni publike, ngjarje kulturore dhe veprimtari të lidhura me figurën e shenjtit mbrojtës.<ref name="patrono" /><ref name="patrono2" /> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Masa-Kararës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Massa}} * [https://www.comune.massa.ms.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Massës] * [https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/massa/ Faqja turistike për Massën] * [https://www.teatroguglielmi.it/ Faqja e Teatro Guglielmi] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Masa-Kararë]] n5k7mmvamaq3y56fn31px7jz1xu7zxl 2940024 2940023 2026-04-11T00:07:54Z Shqiperia2000 65435 2940024 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Massa | official_name = Comune di Massa | native_name = Massa | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Massa - Comune di Massa - 2023-09-10 12-00-37 001.jpg | image_caption = | image_shield = Massa-Stemma.svg | image_flag = Flag of Massa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|02|00|N|10|08|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Masa-Kararës|Masa-Kararë]] (MS) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Francesco Persiani]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Francesco Persiani |url=https://www.comune.massa.ms.it/persona/francesco-persiani |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | leader_party = [[Lega Nord|Lega]] | elevation_m = 65 | area_total_km2 = 93.58 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Massa (MS) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/48-massa/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 65814 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 54100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0585 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Françesku i Asizit|Shën Françesku i Asizit]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 4 tetor | website = {{URL|www.comune.massa.ms.it}} }} '''Massa''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], një nga dy kryeqendrat e [[Provinca e Masa-Kararës|provincës së Masa-Kararës]]. Qyteti ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, në këmbët perëndimore të [[Alpet Apuane|Alpeve Apuane]] dhe pranë bregdetit tirrenik.<ref name="britannica">{{cite web |title=Massa |url=https://www.britannica.com/place/Massa-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="vtown">{{cite web |title=Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Massa ndodhet në dalje të luginës së lumit [[Frigido]], midis relievit të Alpeve Apuane dhe bregdetit të [[Deti Tirren|Detit Tirren]]. Territori i saj përfshin si qendrën historike, ashtu edhe zonat bregdetare si Marina di Massa.<ref name="population" /><ref name="vtown" /><ref name="oneday">{{cite web |title=One day in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/one-day-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 93,58 km².<ref name="population" /> == Historia == Origjina e Massës dokumentohet të paktën nga viti 882, ndërsa bërthama mesjetare e qytetit u zhvillua midis shekujve XI dhe XII rreth një qendre të fortifikuar në kodër.<ref name="walk">{{cite web |title=Walking through the historic town of Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/walking-through-the-historic-town-of-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në epokën moderne qyteti u afirmua si kryeqendër e [[Dukati i Masës dhe Kararës|Dukatit të Masës dhe Kararës]], duke marrë një profil politik e urban të lidhur ngushtë me familjen Cybo-Malaspina. Në këtë periudhë u formua edhe një pjesë e rëndësishme e pamjes monumentale të qendrës historike.<ref name="population" /><ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Aranci and Palazzo Ducale, in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/piazza-aranci-and-palazzo-ducale-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Massa kishte 65.814 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të territorit apuan dhe një nga dy kryeqendrat e provincës me të njëjtin emër.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Massës mbështetet në shërbimet, turizmin, veprimtaritë tregtare dhe në lidhjen historike me territorin e mermerit apuan. Pozita midis detit dhe maleve ka favorizuar edhe zhvillimin e turizmit bregdetar dhe kulturor.<ref name="vtown" /><ref name="marmo">{{cite web |title=Massa and Carrara, a journey into art, history and food |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/massa-and-carrara-a-journey-into-art-history-and-food/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="ten">{{cite web |title=10 things to do in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/10-things-to-do-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Një rol të rëndësishëm në jetën ekonomike të qytetit ka edhe Marina di Massa, një nga zonat më të njohura bregdetare të Rivierës Apuane.<ref name="oneday" /> == Monumentet dhe kultura == Ndër monumentet më të njohura të qytetit spikasin [[Castello Malaspina (Massa)|Castello Malaspina]], [[Piazza Aranci]], [[Palazzo Ducale di Massa|Palazzo Ducale]], [[Katedralja e Masës|Katedralja dei Santi Pietro e Francesco]] dhe [[Teatro Guglielmi]].<ref name="castle">{{cite web |title=Malaspina Castle in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/malaspina-castle-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="piazza" /><ref name="oneday" /><ref name="teatro">{{cite web |title=Teatro Guglielmi |url=https://www.teatroguglielmi.it/ |publisher=Teatro Guglielmi |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Castello Malaspina dominon qytetin nga lartësia e kodrës dhe përbën një nga simbolet më të njohura të Massës.<ref name="castle" /> Një institucion i rëndësishëm kulturor është edhe ''Museo Gigi Guadagnucci'', i vendosur në Villa Rinchiostra dhe kushtuar veprës së skulptorit massese Gigi Guadagnucci.<ref name="guadagnucci">{{cite web |title=Museo Gigi Guadagnucci |url=https://www.comune.massa.ms.it/luogo/museo-gigi-guadagnucci |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi == Në qytet ndodhet Biblioteka Komunale, e cila ofron shërbime huazimi, reference, ndihmë për kërkime, katalogim dhe projekte të edukimit të leximit.<ref name="biblioteca">{{cite web |title=Biblioteca Comunale |url=https://www.comune.massa.ms.it/unita-organizzativa/biblioteca-comunale |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Massës dhe të territorit përreth.<ref name="at">{{cite web |title=Linee e orari Massa Carrara |url=https://www.at-bus.it/it/linee-e-orari/massa-carrara |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i ''Massa Centro'' ka 3 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Massa Centro |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/massa-centro.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe ''Aeroporto comunale di Massa-Cinquale'', i hapur për trafikun e aviacionit të përgjithshëm të zonës Schengen.<ref name="airport">{{cite web |title=Aeroporto comunale di Massa-Cinquale |url=https://www.comune.massa.ms.it/luogo/aeroporto-comunale-di-massa-cinquale |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Massës. Komuna menaxhon impiantet sportive komunale dhe mbështet nismat sportive të territorit.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.massa.ms.it/tutti-gli-argomenti/sport |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sportserv">{{cite web |title=Servizio Sport |url=https://www.comune.massa.ms.it/unita-organizzativa/servizio-sport |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër klubet më të njohura sportive të qytetit është ''U.S. Massese 1919'', ndërsa një nga impiantet më të njohura është ''Stadio Gianpiero Vitali''.<ref name="massese">{{cite web |title=Progetto - siCURAmente - (codice 319122) |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/progetto-sicuramente-codice-319122 |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="stadio">{{cite web |title=Biglietti per UNIONE SPORTIVA MASSESE 1919 |url=https://www.liveticket.it/usmassese1919 |publisher=LiveTicket |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Françesku i Asizit|Shën Françesku i Asizit]], dhe festa e tij kremtohet më 4 tetor.<ref name="patrono">{{cite web |title=San Francesco, fiera e festa in città per il santo patrono |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/san-francesco-fiera-e-festa-citta-il-santo-patrono |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="patrono2">{{cite web |title=San Francesco, una città e il suo patrono |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/san-francesco-una-citta-e-il-suo-patrono |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Festimet qytetare të 4 tetorit përfshijnë ceremoni publike, ngjarje kulturore dhe veprimtari të lidhura me figurën e shenjtit mbrojtës.<ref name="patrono" /><ref name="patrono2" /> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Masa-Kararës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Massa}} * [https://www.comune.massa.ms.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Massës] * [https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/massa/ Faqja turistike për Massën] * [https://www.teatroguglielmi.it/ Faqja e Teatro Guglielmi] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Masa-Kararë]] shvgwwcsiysdo1eo1unuem5ez2anau1 2940027 2940024 2026-04-11T00:12:31Z Shqiperia2000 65435 2940027 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Massa | official_name = Comune di Massa | native_name = Massa | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Massa - Comune di Massa - 2023-09-10 12-00-37 001.jpg | image_caption = | image_shield = Massa-Stemma.svg | image_flag = Flag of Massa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|02|00|N|10|08|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Masa-Kararës|Masa-Kararë]] (MS) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Francesco Persiani]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Francesco Persiani |url=https://www.comune.massa.ms.it/persona/francesco-persiani |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | leader_party = [[Lega Nord|Lega]] | elevation_m = 65 | area_total_km2 = 93.58 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Massa (MS) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/48-massa/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 65814 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 54100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0585 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Françesku i Asizit|Shën Françesku i Asizit]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 4 tetor | website = {{URL|www.comune.massa.ms.it}} }} '''Massa''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], një nga dy kryeqendrat se bashku me [[Karara]] e [[Provinca e Masa-Kararës|provincës së Masa-Kararës]]. Qyteti ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, në këmbët perëndimore të [[Alpet Apuane|Alpeve Apuane]] dhe pranë bregdetit tirrenik.<ref name="britannica">{{cite web |title=Massa |url=https://www.britannica.com/place/Massa-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="vtown">{{cite web |title=Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Massa ndodhet në dalje të luginës së lumit [[Frigido]], midis relievit të Alpeve Apuane dhe bregdetit të [[Deti Tirren|Detit Tirren]]. Territori i saj përfshin si qendrën historike, ashtu edhe zonat bregdetare si Marina di Massa.<ref name="population" /><ref name="vtown" /><ref name="oneday">{{cite web |title=One day in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/one-day-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 93,58 km².<ref name="population" /> == Historia == Origjina e Massës dokumentohet të paktën nga viti 882, ndërsa bërthama mesjetare e qytetit u zhvillua midis shekujve XI dhe XII rreth një qendre të fortifikuar në kodër.<ref name="walk">{{cite web |title=Walking through the historic town of Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/walking-through-the-historic-town-of-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në epokën moderne qyteti u afirmua si kryeqendër e [[Dukati i Masës dhe Kararës|Dukatit të Masës dhe Kararës]], duke marrë një profil politik e urban të lidhur ngushtë me familjen Cybo-Malaspina. Në këtë periudhë u formua edhe një pjesë e rëndësishme e pamjes monumentale të qendrës historike.<ref name="population" /><ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Aranci and Palazzo Ducale, in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/piazza-aranci-and-palazzo-ducale-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Massa kishte 65.814 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të territorit apuan dhe një nga dy kryeqendrat e provincës me të njëjtin emër.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Massës mbështetet në shërbimet, turizmin, veprimtaritë tregtare dhe në lidhjen historike me territorin e mermerit apuan. Pozita midis detit dhe maleve ka favorizuar edhe zhvillimin e turizmit bregdetar dhe kulturor.<ref name="vtown" /><ref name="marmo">{{cite web |title=Massa and Carrara, a journey into art, history and food |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/massa-and-carrara-a-journey-into-art-history-and-food/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="ten">{{cite web |title=10 things to do in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/10-things-to-do-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Një rol të rëndësishëm në jetën ekonomike të qytetit ka edhe Marina di Massa, një nga zonat më të njohura bregdetare të Rivierës Apuane.<ref name="oneday" /> == Monumentet dhe kultura == Ndër monumentet më të njohura të qytetit spikasin [[Castello Malaspina (Massa)|Castello Malaspina]], [[Piazza Aranci]], [[Palazzo Ducale di Massa|Palazzo Ducale]], [[Katedralja e Masës|Katedralja dei Santi Pietro e Francesco]] dhe [[Teatro Guglielmi]].<ref name="castle">{{cite web |title=Malaspina Castle in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/malaspina-castle-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="piazza" /><ref name="oneday" /><ref name="teatro">{{cite web |title=Teatro Guglielmi |url=https://www.teatroguglielmi.it/ |publisher=Teatro Guglielmi |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Castello Malaspina dominon qytetin nga lartësia e kodrës dhe përbën një nga simbolet më të njohura të Massës.<ref name="castle" /> Një institucion i rëndësishëm kulturor është edhe ''Museo Gigi Guadagnucci'', i vendosur në Villa Rinchiostra dhe kushtuar veprës së skulptorit massese Gigi Guadagnucci.<ref name="guadagnucci">{{cite web |title=Museo Gigi Guadagnucci |url=https://www.comune.massa.ms.it/luogo/museo-gigi-guadagnucci |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi == Në qytet ndodhet Biblioteka Komunale, e cila ofron shërbime huazimi, reference, ndihmë për kërkime, katalogim dhe projekte të edukimit të leximit.<ref name="biblioteca">{{cite web |title=Biblioteca Comunale |url=https://www.comune.massa.ms.it/unita-organizzativa/biblioteca-comunale |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Massës dhe të territorit përreth.<ref name="at">{{cite web |title=Linee e orari Massa Carrara |url=https://www.at-bus.it/it/linee-e-orari/massa-carrara |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i ''Massa Centro'' ka 3 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Massa Centro |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/massa-centro.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe ''Aeroporto comunale di Massa-Cinquale'', i hapur për trafikun e aviacionit të përgjithshëm të zonës Schengen.<ref name="airport">{{cite web |title=Aeroporto comunale di Massa-Cinquale |url=https://www.comune.massa.ms.it/luogo/aeroporto-comunale-di-massa-cinquale |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Massës. Komuna menaxhon impiantet sportive komunale dhe mbështet nismat sportive të territorit.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.massa.ms.it/tutti-gli-argomenti/sport |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sportserv">{{cite web |title=Servizio Sport |url=https://www.comune.massa.ms.it/unita-organizzativa/servizio-sport |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër klubet më të njohura sportive të qytetit është ''U.S. Massese 1919'', ndërsa një nga impiantet më të njohura është ''Stadio Gianpiero Vitali''.<ref name="massese">{{cite web |title=Progetto - siCURAmente - (codice 319122) |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/progetto-sicuramente-codice-319122 |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="stadio">{{cite web |title=Biglietti per UNIONE SPORTIVA MASSESE 1919 |url=https://www.liveticket.it/usmassese1919 |publisher=LiveTicket |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Françesku i Asizit|Shën Françesku i Asizit]], dhe festa e tij kremtohet më 4 tetor.<ref name="patrono">{{cite web |title=San Francesco, fiera e festa in città per il santo patrono |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/san-francesco-fiera-e-festa-citta-il-santo-patrono |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="patrono2">{{cite web |title=San Francesco, una città e il suo patrono |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/san-francesco-una-citta-e-il-suo-patrono |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Festimet qytetare të 4 tetorit përfshijnë ceremoni publike, ngjarje kulturore dhe veprimtari të lidhura me figurën e shenjtit mbrojtës.<ref name="patrono" /><ref name="patrono2" /> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Masa-Kararës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Massa}} * [https://www.comune.massa.ms.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Massës] * [https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/massa/ Faqja turistike për Massën] * [https://www.teatroguglielmi.it/ Faqja e Teatro Guglielmi] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Masa-Kararë]] fx07qo14f3og2nof2hdft3pdkghx2pk 2940030 2940027 2026-04-11T00:16:50Z Shqiperia2000 65435 /* Lidhje të jashtme */ 2940030 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Massa | official_name = Comune di Massa | native_name = Massa | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Massa - Comune di Massa - 2023-09-10 12-00-37 001.jpg | image_caption = | image_shield = Massa-Stemma.svg | image_flag = Flag of Massa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|02|00|N|10|08|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Masa-Kararës|Masa-Kararë]] (MS) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Francesco Persiani]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Francesco Persiani |url=https://www.comune.massa.ms.it/persona/francesco-persiani |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | leader_party = [[Lega Nord|Lega]] | elevation_m = 65 | area_total_km2 = 93.58 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Massa (MS) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/48-massa/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 65814 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 54100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0585 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Françesku i Asizit|Shën Françesku i Asizit]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 4 tetor | website = {{URL|www.comune.massa.ms.it}} }} '''Massa''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], një nga dy kryeqendrat se bashku me [[Karara]] e [[Provinca e Masa-Kararës|provincës së Masa-Kararës]]. Qyteti ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, në këmbët perëndimore të [[Alpet Apuane|Alpeve Apuane]] dhe pranë bregdetit tirrenik.<ref name="britannica">{{cite web |title=Massa |url=https://www.britannica.com/place/Massa-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="vtown">{{cite web |title=Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Massa ndodhet në dalje të luginës së lumit [[Frigido]], midis relievit të Alpeve Apuane dhe bregdetit të [[Deti Tirren|Detit Tirren]]. Territori i saj përfshin si qendrën historike, ashtu edhe zonat bregdetare si Marina di Massa.<ref name="population" /><ref name="vtown" /><ref name="oneday">{{cite web |title=One day in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/one-day-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 93,58 km².<ref name="population" /> == Historia == Origjina e Massës dokumentohet të paktën nga viti 882, ndërsa bërthama mesjetare e qytetit u zhvillua midis shekujve XI dhe XII rreth një qendre të fortifikuar në kodër.<ref name="walk">{{cite web |title=Walking through the historic town of Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/walking-through-the-historic-town-of-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në epokën moderne qyteti u afirmua si kryeqendër e [[Dukati i Masës dhe Kararës|Dukatit të Masës dhe Kararës]], duke marrë një profil politik e urban të lidhur ngushtë me familjen Cybo-Malaspina. Në këtë periudhë u formua edhe një pjesë e rëndësishme e pamjes monumentale të qendrës historike.<ref name="population" /><ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Aranci and Palazzo Ducale, in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/piazza-aranci-and-palazzo-ducale-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Massa kishte 65.814 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të territorit apuan dhe një nga dy kryeqendrat e provincës me të njëjtin emër.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Massës mbështetet në shërbimet, turizmin, veprimtaritë tregtare dhe në lidhjen historike me territorin e mermerit apuan. Pozita midis detit dhe maleve ka favorizuar edhe zhvillimin e turizmit bregdetar dhe kulturor.<ref name="vtown" /><ref name="marmo">{{cite web |title=Massa and Carrara, a journey into art, history and food |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/massa-and-carrara-a-journey-into-art-history-and-food/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="ten">{{cite web |title=10 things to do in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/10-things-to-do-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Një rol të rëndësishëm në jetën ekonomike të qytetit ka edhe Marina di Massa, një nga zonat më të njohura bregdetare të Rivierës Apuane.<ref name="oneday" /> == Monumentet dhe kultura == Ndër monumentet më të njohura të qytetit spikasin [[Castello Malaspina (Massa)|Castello Malaspina]], [[Piazza Aranci]], [[Palazzo Ducale di Massa|Palazzo Ducale]], [[Katedralja e Masës|Katedralja dei Santi Pietro e Francesco]] dhe [[Teatro Guglielmi]].<ref name="castle">{{cite web |title=Malaspina Castle in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/malaspina-castle-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="piazza" /><ref name="oneday" /><ref name="teatro">{{cite web |title=Teatro Guglielmi |url=https://www.teatroguglielmi.it/ |publisher=Teatro Guglielmi |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Castello Malaspina dominon qytetin nga lartësia e kodrës dhe përbën një nga simbolet më të njohura të Massës.<ref name="castle" /> Një institucion i rëndësishëm kulturor është edhe ''Museo Gigi Guadagnucci'', i vendosur në Villa Rinchiostra dhe kushtuar veprës së skulptorit massese Gigi Guadagnucci.<ref name="guadagnucci">{{cite web |title=Museo Gigi Guadagnucci |url=https://www.comune.massa.ms.it/luogo/museo-gigi-guadagnucci |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi == Në qytet ndodhet Biblioteka Komunale, e cila ofron shërbime huazimi, reference, ndihmë për kërkime, katalogim dhe projekte të edukimit të leximit.<ref name="biblioteca">{{cite web |title=Biblioteca Comunale |url=https://www.comune.massa.ms.it/unita-organizzativa/biblioteca-comunale |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Massës dhe të territorit përreth.<ref name="at">{{cite web |title=Linee e orari Massa Carrara |url=https://www.at-bus.it/it/linee-e-orari/massa-carrara |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i ''Massa Centro'' ka 3 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Massa Centro |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/massa-centro.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe ''Aeroporto comunale di Massa-Cinquale'', i hapur për trafikun e aviacionit të përgjithshëm të zonës Schengen.<ref name="airport">{{cite web |title=Aeroporto comunale di Massa-Cinquale |url=https://www.comune.massa.ms.it/luogo/aeroporto-comunale-di-massa-cinquale |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Massës. Komuna menaxhon impiantet sportive komunale dhe mbështet nismat sportive të territorit.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.massa.ms.it/tutti-gli-argomenti/sport |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sportserv">{{cite web |title=Servizio Sport |url=https://www.comune.massa.ms.it/unita-organizzativa/servizio-sport |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër klubet më të njohura sportive të qytetit është ''U.S. Massese 1919'', ndërsa një nga impiantet më të njohura është ''Stadio Gianpiero Vitali''.<ref name="massese">{{cite web |title=Progetto - siCURAmente - (codice 319122) |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/progetto-sicuramente-codice-319122 |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="stadio">{{cite web |title=Biglietti per UNIONE SPORTIVA MASSESE 1919 |url=https://www.liveticket.it/usmassese1919 |publisher=LiveTicket |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Françesku i Asizit|Shën Françesku i Asizit]], dhe festa e tij kremtohet më 4 tetor.<ref name="patrono">{{cite web |title=San Francesco, fiera e festa in città per il santo patrono |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/san-francesco-fiera-e-festa-citta-il-santo-patrono |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="patrono2">{{cite web |title=San Francesco, una città e il suo patrono |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/san-francesco-una-citta-e-il-suo-patrono |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Festimet qytetare të 4 tetorit përfshijnë ceremoni publike, ngjarje kulturore dhe veprimtari të lidhura me figurën e shenjtit mbrojtës.<ref name="patrono" /><ref name="patrono2" /> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Masa-Kararës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Massa}} * [https://www.comune.massa.ms.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Massës] * [https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/massa/ Faqja turistike për Massën] * [https://www.teatroguglielmi.it/ Faqja e Teatro Guglielmi] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Masa-Kararës]] 9lsmcdo4qkt4i9xu1ytv54on16245tg 2940031 2940030 2026-04-11T00:17:34Z Shqiperia2000 65435 /* Lidhje të jashtme */ 2940031 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Massa | official_name = Comune di Massa | native_name = Massa | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Massa - Comune di Massa - 2023-09-10 12-00-37 001.jpg | image_caption = | image_shield = Massa-Stemma.svg | image_flag = Flag of Massa.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|02|00|N|10|08|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Masa-Kararës|Masa-Kararë]] (MS) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Francesco Persiani]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Francesco Persiani |url=https://www.comune.massa.ms.it/persona/francesco-persiani |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | leader_party = [[Lega Nord|Lega]] | elevation_m = 65 | area_total_km2 = 93.58 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Massa (MS) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/48-massa/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 65814 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 54100 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0585 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Françesku i Asizit|Shën Françesku i Asizit]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 4 tetor | website = {{URL|www.comune.massa.ms.it}} }} '''Massa''' është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], një nga dy kryeqendrat se bashku me [[Karara]] e [[Provinca e Masa-Kararës|provincës së Masa-Kararës]]. Qyteti ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, në këmbët perëndimore të [[Alpet Apuane|Alpeve Apuane]] dhe pranë bregdetit tirrenik.<ref name="britannica">{{cite web |title=Massa |url=https://www.britannica.com/place/Massa-Italy |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="vtown">{{cite web |title=Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Massa ndodhet në dalje të luginës së lumit [[Frigido]], midis relievit të Alpeve Apuane dhe bregdetit të [[Deti Tirren|Detit Tirren]]. Territori i saj përfshin si qendrën historike, ashtu edhe zonat bregdetare si Marina di Massa.<ref name="population" /><ref name="vtown" /><ref name="oneday">{{cite web |title=One day in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/one-day-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 93,58 km².<ref name="population" /> == Historia == Origjina e Massës dokumentohet të paktën nga viti 882, ndërsa bërthama mesjetare e qytetit u zhvillua midis shekujve XI dhe XII rreth një qendre të fortifikuar në kodër.<ref name="walk">{{cite web |title=Walking through the historic town of Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/walking-through-the-historic-town-of-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në epokën moderne qyteti u afirmua si kryeqendër e [[Dukati i Masës dhe Kararës|Dukatit të Masës dhe Kararës]], duke marrë një profil politik e urban të lidhur ngushtë me familjen Cybo-Malaspina. Në këtë periudhë u formua edhe një pjesë e rëndësishme e pamjes monumentale të qendrës historike.<ref name="population" /><ref name="piazza">{{cite web |title=Piazza Aranci and Palazzo Ducale, in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/piazza-aranci-and-palazzo-ducale-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Massa kishte 65.814 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të territorit apuan dhe një nga dy kryeqendrat e provincës me të njëjtin emër.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Massës mbështetet në shërbimet, turizmin, veprimtaritë tregtare dhe në lidhjen historike me territorin e mermerit apuan. Pozita midis detit dhe maleve ka favorizuar edhe zhvillimin e turizmit bregdetar dhe kulturor.<ref name="vtown" /><ref name="marmo">{{cite web |title=Massa and Carrara, a journey into art, history and food |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/massa-and-carrara-a-journey-into-art-history-and-food/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="ten">{{cite web |title=10 things to do in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/ideas/10-things-to-do-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Një rol të rëndësishëm në jetën ekonomike të qytetit ka edhe Marina di Massa, një nga zonat më të njohura bregdetare të Rivierës Apuane.<ref name="oneday" /> == Monumentet dhe kultura == Ndër monumentet më të njohura të qytetit spikasin [[Castello Malaspina (Massa)|Castello Malaspina]], [[Piazza Aranci]], [[Palazzo Ducale di Massa|Palazzo Ducale]], [[Katedralja e Masës|Katedralja dei Santi Pietro e Francesco]] dhe [[Teatro Guglielmi]].<ref name="castle">{{cite web |title=Malaspina Castle in Massa |url=https://www.visittuscany.com/en/attractions/malaspina-castle-in-massa/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="piazza" /><ref name="oneday" /><ref name="teatro">{{cite web |title=Teatro Guglielmi |url=https://www.teatroguglielmi.it/ |publisher=Teatro Guglielmi |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Castello Malaspina dominon qytetin nga lartësia e kodrës dhe përbën një nga simbolet më të njohura të Massës.<ref name="castle" /> Një institucion i rëndësishëm kulturor është edhe ''Museo Gigi Guadagnucci'', i vendosur në Villa Rinchiostra dhe kushtuar veprës së skulptorit massese Gigi Guadagnucci.<ref name="guadagnucci">{{cite web |title=Museo Gigi Guadagnucci |url=https://www.comune.massa.ms.it/luogo/museo-gigi-guadagnucci |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi == Në qytet ndodhet Biblioteka Komunale, e cila ofron shërbime huazimi, reference, ndihmë për kërkime, katalogim dhe projekte të edukimit të leximit.<ref name="biblioteca">{{cite web |title=Biblioteca Comunale |url=https://www.comune.massa.ms.it/unita-organizzativa/biblioteca-comunale |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Massës dhe të territorit përreth.<ref name="at">{{cite web |title=Linee e orari Massa Carrara |url=https://www.at-bus.it/it/linee-e-orari/massa-carrara |publisher=Autolinee Toscane |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i ''Massa Centro'' ka 3 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web |title=Massa Centro |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/massa-centro.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Qyteti ka edhe ''Aeroporto comunale di Massa-Cinquale'', i hapur për trafikun e aviacionit të përgjithshëm të zonës Schengen.<ref name="airport">{{cite web |title=Aeroporto comunale di Massa-Cinquale |url=https://www.comune.massa.ms.it/luogo/aeroporto-comunale-di-massa-cinquale |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Massës. Komuna menaxhon impiantet sportive komunale dhe mbështet nismat sportive të territorit.<ref name="sport">{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.massa.ms.it/tutti-gli-argomenti/sport |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sportserv">{{cite web |title=Servizio Sport |url=https://www.comune.massa.ms.it/unita-organizzativa/servizio-sport |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër klubet më të njohura sportive të qytetit është ''U.S. Massese 1919'', ndërsa një nga impiantet më të njohura është ''Stadio Gianpiero Vitali''.<ref name="massese">{{cite web |title=Progetto - siCURAmente - (codice 319122) |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/progetto-sicuramente-codice-319122 |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="stadio">{{cite web |title=Biglietti per UNIONE SPORTIVA MASSESE 1919 |url=https://www.liveticket.it/usmassese1919 |publisher=LiveTicket |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Françesku i Asizit|Shën Françesku i Asizit]], dhe festa e tij kremtohet më 4 tetor.<ref name="patrono">{{cite web |title=San Francesco, fiera e festa in città per il santo patrono |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/san-francesco-fiera-e-festa-citta-il-santo-patrono |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="patrono2">{{cite web |title=San Francesco, una città e il suo patrono |url=https://www.comune.massa.ms.it/novita/san-francesco-una-citta-e-il-suo-patrono |publisher=Comune di Massa |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Festimet qytetare të 4 tetorit përfshijnë ceremoni publike, ngjarje kulturore dhe veprimtari të lidhura me figurën e shenjtit mbrojtës.<ref name="patrono" /><ref name="patrono2" /> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Masa-Kararës]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Massa}} * [https://www.comune.massa.ms.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Massës] * [https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/massa/ Faqja turistike për Massën] * [https://www.teatroguglielmi.it/ Faqja e Teatro Guglielmi] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana]] [[Kategoria:Komuna në provincën Masa-Karrara]] hp018mrxmld7x55alb93fh4hf2soze5 0 398831 2940025 2026-04-11T00:09:46Z Shqiperia2000 65435 Faqe e re: {{Infobox settlement | name = Karara | official_name = Comune di Carrara | native_name = Carrara | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Carrara, veduta verso il centro storico, avenza e il mare da via salita sponda 04.jpg | image_caption = Pamje e Kararës | image_shield = Coat of arms of Carrara.svg | image_flag = Flag of Carrara.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|04|00|N|10|06|00|E... 2940025 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Karara | official_name = Comune di Carrara | native_name = Carrara | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Carrara, veduta verso il centro storico, avenza e il mare da via salita sponda 04.jpg | image_caption = Pamje e Kararës | image_shield = Coat of arms of Carrara.svg | image_flag = Flag of Carrara.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|04|00|N|10|06|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Masa-Kararës|Masa-Kararë]] (MS) | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Serena Arrighi]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Serena Arrighi |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/persone/arrighi-serena |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | elevation_m = 100 | area_total_km2 = 71.34 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Carrara (MS) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/76-carrara/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 59662 | population_demonym = kararezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 54033 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0585 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Çekardi]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 16 qershor | website = {{URL|www.comune.carrara.ms.it}} }} '''Karara''' (it. ''Carrara'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], një nga dy kryeqendrat e [[Provinca e Masa-Kararës|provincës së Masa-Kararës]]. Qyteti ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, midis [[Alpet Apuane|Alpeve Apuane]] dhe bregdetit tirrenik, dhe është i njohur në mbarë botën për mermerin e tij.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.britannica.com/place/Carrara |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Karara shtrihet në Rivierën Apuane, në një territor që lidh qendrën historike, zonat malore të guroreve dhe pjesën bregdetare të [[Marina di Carrara]]. Peizazhi i qytetit karakterizohet nga prania e maleve të bardha të mermerit, që zbresin drejt detit në një hapësirë relativisht të kufizuar.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 71,34 km².<ref name="population" /> == Historia == Karara lidhet me nxjerrjen dhe përpunimin e mermerit që nga epoka romake. Qyteti u zhvillua si qendër e lidhur me guroret e afërta dhe me transportin e gurit drejt bregdetit e më pas drejt tregjeve të Mesdheut.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.britannica.com/place/Carrara |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në Mesjetë dhe në epokën moderne qyteti kaloi nën sundime të ndryshme dhe më pas u lidh ngushtë me familjen Cybo-Malaspina. Kjo lidhje la gjurmë të forta në pamjen monumentale të qendrës historike dhe në zhvillimin politik e kulturor të qytetit.<ref>{{cite web |title=Piazza Duomo a Carrara |url=https://www.visittuscany.com/it/attrazioni/piazza-duomo-a-carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Karara kishte 59.662 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat më të rëndësishme të territorit apuan, me një profil të fortë industrial, artistik dhe kulturor.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Kararës lidhet në mënyrë të drejtpërdrejtë me mermerin, me nxjerrjen e tij në gurore, me përpunimin artistik dhe industrial dhe me tregtinë e produkteve të lidhura me gurin natyror.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Mermeri i Kararës është një nga materialet italiane më të njohura në botë dhe përbën elementin më identitar të qytetit, si në plan ekonomik ashtu edhe në atë kulturor.<ref>{{cite web |title=Cava Museo Fantiscritti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/cava-museo-fantiscritti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Një rol të rëndësishëm kanë edhe aktivitetet artistike, muzeale dhe turistike të lidhura me trashëgiminë e skulpturës dhe të punimit të mermerit.<ref>{{cite web |title=MudaC - Museo delle arti di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/mudac-museo-delle-arti-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Kararës ruan një trashëgimi të pasur monumentale të lidhur me historinë e qytetit të mermerit. Hapësira më e njohur është [[Piazza Duomo, Carrara|Piazza Duomo]], zemra historike e qytetit, ku ndodhen ndërtesat më përfaqësuese të jetës civile dhe fetare.<ref>{{cite web |title=Piazza Duomo a Carrara |url=https://www.visittuscany.com/it/attrazioni/piazza-duomo-a-carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të rëndësishme janë [[Duomo di Carrara|Duomo di Sant'Andrea]], [[Palazzo Cybo Malaspina]], [[Accademia di belle arti di Carrara|Accademia di Belle Arti]], ''MudaC – Museo delle Arti di Carrara'' dhe ''Cava Museo Fantiscritti''.<ref>{{cite web |title=Duomo di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/duomo-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Accademia delle Belle Arti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/accademia-di-celle-arti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=MudaC - Museo delle arti di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/mudac-museo-delle-arti-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Cava Museo Fantiscritti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/cava-museo-fantiscritti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Duomo i Sant’Andrea, i ndërtuar që nga shekulli XI dhe i kushtuar shenjtit Andrea, është një nga monumentet më të rëndësishme mesjetare të qytetit dhe një nga ndërtesat më karakteristike të arkitekturës së mermerit në territorin apuan.<ref>{{cite web |title=Duomo di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/duomo-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Karara ka një profil të fortë artistik dhe akademik falë pranisë së [[Accademia di belle arti di Carrara|Accademia di Belle Arti di Carrara]], një nga institucionet më të rëndësishme italiane për studimin e arteve pamore dhe të skulpturës.<ref>{{cite web |title=Accademia delle Belle Arti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/accademia-di-celle-arti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Themeli zyrtar i akademisë daton më 26 shtator 1769, gjë që e bën atë një nga institucionet artistike më të rëndësishme të Italisë.<ref>{{cite web |title=Storia |url=https://accademiacarrara.it/storia/ |publisher=Accademia di Belle Arti di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Kararës dhe të territorit përreth, përfshirë lidhjet me Marina di Carrara, Avenza dhe zonat malore të qytetit.<ref>{{cite web |title=Lines and timetables at Massa Carrara |url=https://www.at-bus.it/en/travel/lines-and-timetables/massa-carrara |publisher=Autolinee Toscane |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet nga stacioni hekurudhor i ''Carrara-Avenza'', i cili ka 2 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref>{{cite web |title=Carrara-Avenza |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/carrara-avenza.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Kararës. Komuna menaxhon impiante dhe shërbime të ndryshme sportive, ndër të cilat qendra sportive komunale, pishina dhe struktura për atletikë e futboll.<ref>{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/topics/sport |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=U.O. 5.3.2 Attività per lo sport e il tempo libero |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/unita_organizzative/u-o-5-3-2-attivita-per-lo-sport-e-il-tempo-libero |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur sportiv i qytetit është ''Carrarese Calcio 1908'', ndërsa impianti kryesor është ''Stadio dei Marmi – Quattro Olimpionici Azzurri''.<ref>{{cite web |title=Home |url=https://carraresecalcio1908.it/ |publisher=Carrarese Calcio 1908 |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Stadio |url=https://carraresecalcio1908.it/stadio/ |publisher=Carrarese Calcio 1908 |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Çekardi]], dhe festa e tij kremtohet më 16 qershor.<ref>{{cite web |title=Carrara, San Ceccardo: la città festeggia con le celebrazioni in Duomo e nella chiesa del patrono |url=https://www.voceapuana.com/attualita/2025/06/18/carrara-san-ceccardo-la-citta-festeggia-con-le-celebrazioni-in-duomo-e-nella-chiesa-del-patrono/90209/ |publisher=Voce Apuana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Festa di san Ceccardo: Carrara, 16.06.22 |url=https://massacarrara.chiesacattolica.it/festa-di-san-ceccardo-carrara-16-06-22/ |publisher=Diocesi di Massa Carrara-Pontremoli |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet më të njohura kulturore të qytetit është edhe ''con-vivere Carrara Festival'', i cili zhvillohet çdo vit në qendrën historike dhe bashkon konferenca, debate, shfaqje dhe veprimtari kulturore.<ref>{{cite web |title=con-vivere Carrara Festival – Plurale |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/eventi/con-vivere-carrara-festival-plurale |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Masa-Kararës]] * [[Massa]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Carrara|Karara}} * [https://www.comune.carrara.ms.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Kararës] * [https://www.accademiacarrara.it/ Faqja zyrtare e Accademia di Belle Arti di Carrara] * [https://carraresecalcio1908.it/ Faqja zyrtare e Carrarese Calcio 1908] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Toskana]] [[Kategoria:Karara]] [[Kategoria:Komuna në provincën Masa-Kararë]] sey2n0hak5jxx7wasr1we4wzb64wmly 2940026 2940025 2026-04-11T00:11:53Z Shqiperia2000 65435 2940026 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Karara | official_name = Comune di Carrara | native_name = Carrara | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Carrara, veduta verso il centro storico, avenza e il mare da via salita sponda 03.jpg | image_caption = Pamje e Kararës | image_shield = Coat of arms of Carrara.svg | image_flag = Flag of Carrara.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|04|00|N|10|06|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Masa-Kararës|Masa-Kararë]] (MS) | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Serena Arrighi]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Serena Arrighi |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/persone/arrighi-serena |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | elevation_m = 100 | area_total_km2 = 71.34 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Carrara (MS) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/76-carrara/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 59662 | population_demonym = kararezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 54033 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0585 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Çekardi]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 16 qershor | website = {{URL|www.comune.carrara.ms.it}} }} '''Karara''' (it. ''Carrara'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], një nga dy kryeqendrat së bashku me [[Massa]] e [[Provinca e Masa-Kararës|provincës së Masa-Kararës]]. Qyteti ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, midis [[Alpet Apuane|Alpeve Apuane]] dhe bregdetit tirrenik, dhe është i njohur në mbarë botën për mermerin e tij.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.britannica.com/place/Carrara |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Karara shtrihet në Rivierën Apuane, në një territor që lidh qendrën historike, zonat malore të guroreve dhe pjesën bregdetare të [[Marina di Carrara]]. Peizazhi i qytetit karakterizohet nga prania e maleve të bardha të mermerit, që zbresin drejt detit në një hapësirë relativisht të kufizuar.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 71,34 km².<ref name="population" /> == Historia == Karara lidhet me nxjerrjen dhe përpunimin e mermerit që nga epoka romake. Qyteti u zhvillua si qendër e lidhur me guroret e afërta dhe me transportin e gurit drejt bregdetit e më pas drejt tregjeve të Mesdheut.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.britannica.com/place/Carrara |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në Mesjetë dhe në epokën moderne qyteti kaloi nën sundime të ndryshme dhe më pas u lidh ngushtë me familjen Cybo-Malaspina. Kjo lidhje la gjurmë të forta në pamjen monumentale të qendrës historike dhe në zhvillimin politik e kulturor të qytetit.<ref>{{cite web |title=Piazza Duomo a Carrara |url=https://www.visittuscany.com/it/attrazioni/piazza-duomo-a-carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Karara kishte 59.662 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat më të rëndësishme të territorit apuan, me një profil të fortë industrial, artistik dhe kulturor.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Kararës lidhet në mënyrë të drejtpërdrejtë me mermerin, me nxjerrjen e tij në gurore, me përpunimin artistik dhe industrial dhe me tregtinë e produkteve të lidhura me gurin natyror.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Mermeri i Kararës është një nga materialet italiane më të njohura në botë dhe përbën elementin më identitar të qytetit, si në plan ekonomik ashtu edhe në atë kulturor.<ref>{{cite web |title=Cava Museo Fantiscritti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/cava-museo-fantiscritti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Një rol të rëndësishëm kanë edhe aktivitetet artistike, muzeale dhe turistike të lidhura me trashëgiminë e skulpturës dhe të punimit të mermerit.<ref>{{cite web |title=MudaC - Museo delle arti di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/mudac-museo-delle-arti-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Kararës ruan një trashëgimi të pasur monumentale të lidhur me historinë e qytetit të mermerit. Hapësira më e njohur është [[Piazza Duomo, Carrara|Piazza Duomo]], zemra historike e qytetit, ku ndodhen ndërtesat më përfaqësuese të jetës civile dhe fetare.<ref>{{cite web |title=Piazza Duomo a Carrara |url=https://www.visittuscany.com/it/attrazioni/piazza-duomo-a-carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të rëndësishme janë [[Duomo di Carrara|Duomo di Sant'Andrea]], [[Palazzo Cybo Malaspina]], [[Accademia di belle arti di Carrara|Accademia di Belle Arti]], ''MudaC – Museo delle Arti di Carrara'' dhe ''Cava Museo Fantiscritti''.<ref>{{cite web |title=Duomo di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/duomo-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Accademia delle Belle Arti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/accademia-di-celle-arti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=MudaC - Museo delle arti di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/mudac-museo-delle-arti-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Cava Museo Fantiscritti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/cava-museo-fantiscritti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Duomo i Sant’Andrea, i ndërtuar që nga shekulli XI dhe i kushtuar shenjtit Andrea, është një nga monumentet më të rëndësishme mesjetare të qytetit dhe një nga ndërtesat më karakteristike të arkitekturës së mermerit në territorin apuan.<ref>{{cite web |title=Duomo di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/duomo-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Karara ka një profil të fortë artistik dhe akademik falë pranisë së [[Accademia di belle arti di Carrara|Accademia di Belle Arti di Carrara]], një nga institucionet më të rëndësishme italiane për studimin e arteve pamore dhe të skulpturës.<ref>{{cite web |title=Accademia delle Belle Arti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/accademia-di-celle-arti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Themeli zyrtar i akademisë daton më 26 shtator 1769, gjë që e bën atë një nga institucionet artistike më të rëndësishme të Italisë.<ref>{{cite web |title=Storia |url=https://accademiacarrara.it/storia/ |publisher=Accademia di Belle Arti di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Kararës dhe të territorit përreth, përfshirë lidhjet me Marina di Carrara, Avenza dhe zonat malore të qytetit.<ref>{{cite web |title=Lines and timetables at Massa Carrara |url=https://www.at-bus.it/en/travel/lines-and-timetables/massa-carrara |publisher=Autolinee Toscane |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet nga stacioni hekurudhor i ''Carrara-Avenza'', i cili ka 2 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref>{{cite web |title=Carrara-Avenza |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/carrara-avenza.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Kararës. Komuna menaxhon impiante dhe shërbime të ndryshme sportive, ndër të cilat qendra sportive komunale, pishina dhe struktura për atletikë e futboll.<ref>{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/topics/sport |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=U.O. 5.3.2 Attività per lo sport e il tempo libero |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/unita_organizzative/u-o-5-3-2-attivita-per-lo-sport-e-il-tempo-libero |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur sportiv i qytetit është ''Carrarese Calcio 1908'', ndërsa impianti kryesor është ''Stadio dei Marmi – Quattro Olimpionici Azzurri''.<ref>{{cite web |title=Home |url=https://carraresecalcio1908.it/ |publisher=Carrarese Calcio 1908 |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Stadio |url=https://carraresecalcio1908.it/stadio/ |publisher=Carrarese Calcio 1908 |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Çekardi]], dhe festa e tij kremtohet më 16 qershor.<ref>{{cite web |title=Carrara, San Ceccardo: la città festeggia con le celebrazioni in Duomo e nella chiesa del patrono |url=https://www.voceapuana.com/attualita/2025/06/18/carrara-san-ceccardo-la-citta-festeggia-con-le-celebrazioni-in-duomo-e-nella-chiesa-del-patrono/90209/ |publisher=Voce Apuana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Festa di san Ceccardo: Carrara, 16.06.22 |url=https://massacarrara.chiesacattolica.it/festa-di-san-ceccardo-carrara-16-06-22/ |publisher=Diocesi di Massa Carrara-Pontremoli |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet më të njohura kulturore të qytetit është edhe ''con-vivere Carrara Festival'', i cili zhvillohet çdo vit në qendrën historike dhe bashkon konferenca, debate, shfaqje dhe veprimtari kulturore.<ref>{{cite web |title=con-vivere Carrara Festival – Plurale |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/eventi/con-vivere-carrara-festival-plurale |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Masa-Kararës]] * [[Massa]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Carrara|Karara}} * [https://www.comune.carrara.ms.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Kararës] * [https://www.accademiacarrara.it/ Faqja zyrtare e Accademia di Belle Arti di Carrara] * [https://carraresecalcio1908.it/ Faqja zyrtare e Carrarese Calcio 1908] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Toskana]] [[Kategoria:Karara]] [[Kategoria:Komuna në provincën Masa-Kararë]] jl570s3sp8d0muqkk15zy7vysybjm3h 2940028 2940026 2026-04-11T00:15:44Z Shqiperia2000 65435 2940028 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Karara | official_name = Comune di Carrara | native_name = Carrara | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Carrara, veduta verso il centro storico, avenza e il mare da via salita sponda 03.jpg | image_caption = Pamje e Kararës | image_shield = Coat of arms of Carrara.svg | image_flag = Flag of Carrara.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|04|00|N|10|06|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Masa-Kararës|Masa-Kararë]] (MS) | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Serena Arrighi]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Serena Arrighi |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/persone/arrighi-serena |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | elevation_m = 100 | area_total_km2 = 71.34 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Carrara (MS) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/76-carrara/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 59662 | population_demonym = kararezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 54033 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0585 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Çekardi]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 16 qershor | website = {{URL|www.comune.carrara.ms.it}} }} '''Karara''' (it. ''Carrara'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], një nga dy kryeqendrat së bashku me [[Massa]] e [[Provinca e Masa-Kararës|provincës së Masa-Kararës]]. Qyteti ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, midis [[Alpet Apuane|Alpeve Apuane]] dhe bregdetit tirrenik, dhe është i njohur në mbarë botën për mermerin e tij.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.britannica.com/place/Carrara |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Karara shtrihet në Rivierën Apuane, në një territor që lidh qendrën historike, zonat malore të guroreve dhe pjesën bregdetare të [[Marina di Carrara]]. Peizazhi i qytetit karakterizohet nga prania e maleve të bardha të mermerit, që zbresin drejt detit në një hapësirë relativisht të kufizuar.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 71,34 km².<ref name="population" /> == Historia == Karara lidhet me nxjerrjen dhe përpunimin e mermerit që nga epoka romake. Qyteti u zhvillua si qendër e lidhur me guroret e afërta dhe me transportin e gurit drejt bregdetit e më pas drejt tregjeve të Mesdheut.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.britannica.com/place/Carrara |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në Mesjetë dhe në epokën moderne qyteti kaloi nën sundime të ndryshme dhe më pas u lidh ngushtë me familjen Cybo-Malaspina. Kjo lidhje la gjurmë të forta në pamjen monumentale të qendrës historike dhe në zhvillimin politik e kulturor të qytetit.<ref>{{cite web |title=Piazza Duomo a Carrara |url=https://www.visittuscany.com/it/attrazioni/piazza-duomo-a-carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Karara kishte 59.662 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat më të rëndësishme të territorit apuan, me një profil të fortë industrial, artistik dhe kulturor.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Kararës lidhet në mënyrë të drejtpërdrejtë me mermerin, me nxjerrjen e tij në gurore, me përpunimin artistik dhe industrial dhe me tregtinë e produkteve të lidhura me gurin natyror.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Mermeri i Kararës është një nga materialet italiane më të njohura në botë dhe përbën elementin më identitar të qytetit, si në plan ekonomik ashtu edhe në atë kulturor.<ref>{{cite web |title=Cava Museo Fantiscritti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/cava-museo-fantiscritti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Një rol të rëndësishëm kanë edhe aktivitetet artistike, muzeale dhe turistike të lidhura me trashëgiminë e skulpturës dhe të punimit të mermerit.<ref>{{cite web |title=MudaC - Museo delle arti di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/mudac-museo-delle-arti-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Kararës ruan një trashëgimi të pasur monumentale të lidhur me historinë e qytetit të mermerit. Hapësira më e njohur është [[Piazza Duomo, Carrara|Piazza Duomo]], zemra historike e qytetit, ku ndodhen ndërtesat më përfaqësuese të jetës civile dhe fetare.<ref>{{cite web |title=Piazza Duomo a Carrara |url=https://www.visittuscany.com/it/attrazioni/piazza-duomo-a-carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të rëndësishme janë [[Duomo di Carrara|Duomo di Sant'Andrea]], [[Palazzo Cybo Malaspina]], [[Accademia di belle arti di Carrara|Accademia di Belle Arti]], ''MudaC – Museo delle Arti di Carrara'' dhe ''Cava Museo Fantiscritti''.<ref>{{cite web |title=Duomo di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/duomo-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Accademia delle Belle Arti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/accademia-di-celle-arti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=MudaC - Museo delle arti di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/mudac-museo-delle-arti-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Cava Museo Fantiscritti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/cava-museo-fantiscritti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Duomo i Sant’Andrea, i ndërtuar që nga shekulli XI dhe i kushtuar shenjtit Andrea, është një nga monumentet më të rëndësishme mesjetare të qytetit dhe një nga ndërtesat më karakteristike të arkitekturës së mermerit në territorin apuan.<ref>{{cite web |title=Duomo di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/duomo-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Karara ka një profil të fortë artistik dhe akademik falë pranisë së [[Accademia di belle arti di Carrara|Accademia di Belle Arti di Carrara]], një nga institucionet më të rëndësishme italiane për studimin e arteve pamore dhe të skulpturës.<ref>{{cite web |title=Accademia delle Belle Arti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/accademia-di-celle-arti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Themeli zyrtar i akademisë daton më 26 shtator 1769, gjë që e bën atë një nga institucionet artistike më të rëndësishme të Italisë.<ref>{{cite web |title=Storia |url=https://accademiacarrara.it/storia/ |publisher=Accademia di Belle Arti di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Kararës dhe të territorit përreth, përfshirë lidhjet me Marina di Carrara, Avenza dhe zonat malore të qytetit.<ref>{{cite web |title=Lines and timetables at Massa Carrara |url=https://www.at-bus.it/en/travel/lines-and-timetables/massa-carrara |publisher=Autolinee Toscane |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet nga stacioni hekurudhor i ''Carrara-Avenza'', i cili ka 2 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref>{{cite web |title=Carrara-Avenza |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/carrara-avenza.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Kararës. Komuna menaxhon impiante dhe shërbime të ndryshme sportive, ndër të cilat qendra sportive komunale, pishina dhe struktura për atletikë e futboll.<ref>{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/topics/sport |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=U.O. 5.3.2 Attività per lo sport e il tempo libero |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/unita_organizzative/u-o-5-3-2-attivita-per-lo-sport-e-il-tempo-libero |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur sportiv i qytetit është ''Carrarese Calcio 1908'', ndërsa impianti kryesor është ''Stadio dei Marmi – Quattro Olimpionici Azzurri''.<ref>{{cite web |title=Home |url=https://carraresecalcio1908.it/ |publisher=Carrarese Calcio 1908 |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Stadio |url=https://carraresecalcio1908.it/stadio/ |publisher=Carrarese Calcio 1908 |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Çekardi]], dhe festa e tij kremtohet më 16 qershor.<ref>{{cite web |title=Carrara, San Ceccardo: la città festeggia con le celebrazioni in Duomo e nella chiesa del patrono |url=https://www.voceapuana.com/attualita/2025/06/18/carrara-san-ceccardo-la-citta-festeggia-con-le-celebrazioni-in-duomo-e-nella-chiesa-del-patrono/90209/ |publisher=Voce Apuana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Festa di san Ceccardo: Carrara, 16.06.22 |url=https://massacarrara.chiesacattolica.it/festa-di-san-ceccardo-carrara-16-06-22/ |publisher=Diocesi di Massa Carrara-Pontremoli |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet më të njohura kulturore të qytetit është edhe ''con-vivere Carrara Festival'', i cili zhvillohet çdo vit në qendrën historike dhe bashkon konferenca, debate, shfaqje dhe veprimtari kulturore.<ref>{{cite web |title=con-vivere Carrara Festival – Plurale |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/eventi/con-vivere-carrara-festival-plurale |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Masa-Kararës]] * [[Massa]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Carrara|Karara}} * [https://www.comune.carrara.ms.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Kararës] * [https://www.accademiacarrara.it/ Faqja zyrtare e Accademia di Belle Arti di Carrara] * [https://carraresecalcio1908.it/ Faqja zyrtare e Carrarese Calcio 1908] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Toskana|Komuna në Toskana ]] [[Kategoria:Komuna në provincën Masa-Kararë|Komuna në provincën Masa-Karrara]] gz61kkcbxh3zrd6ntmca6vksfnj29pl 2940029 2940028 2026-04-11T00:16:07Z Shqiperia2000 65435 /* Lidhje të jashtme */ 2940029 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Karara | official_name = Comune di Carrara | native_name = Carrara | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Carrara, veduta verso il centro storico, avenza e il mare da via salita sponda 03.jpg | image_caption = Pamje e Kararës | image_shield = Coat of arms of Carrara.svg | image_flag = Flag of Carrara.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|04|00|N|10|06|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Masa-Kararës|Masa-Kararë]] (MS) | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Serena Arrighi]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Serena Arrighi |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/persone/arrighi-serena |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | elevation_m = 100 | area_total_km2 = 71.34 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Carrara (MS) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/76-carrara/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 59662 | population_demonym = kararezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 54033 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0585 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Çekardi]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 16 qershor | website = {{URL|www.comune.carrara.ms.it}} }} '''Karara''' (it. ''Carrara'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], një nga dy kryeqendrat së bashku me [[Massa]] e [[Provinca e Masa-Kararës|provincës së Masa-Kararës]]. Qyteti ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, midis [[Alpet Apuane|Alpeve Apuane]] dhe bregdetit tirrenik, dhe është i njohur në mbarë botën për mermerin e tij.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.britannica.com/place/Carrara |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Karara shtrihet në Rivierën Apuane, në një territor që lidh qendrën historike, zonat malore të guroreve dhe pjesën bregdetare të [[Marina di Carrara]]. Peizazhi i qytetit karakterizohet nga prania e maleve të bardha të mermerit, që zbresin drejt detit në një hapësirë relativisht të kufizuar.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 71,34 km².<ref name="population" /> == Historia == Karara lidhet me nxjerrjen dhe përpunimin e mermerit që nga epoka romake. Qyteti u zhvillua si qendër e lidhur me guroret e afërta dhe me transportin e gurit drejt bregdetit e më pas drejt tregjeve të Mesdheut.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.britannica.com/place/Carrara |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në Mesjetë dhe në epokën moderne qyteti kaloi nën sundime të ndryshme dhe më pas u lidh ngushtë me familjen Cybo-Malaspina. Kjo lidhje la gjurmë të forta në pamjen monumentale të qendrës historike dhe në zhvillimin politik e kulturor të qytetit.<ref>{{cite web |title=Piazza Duomo a Carrara |url=https://www.visittuscany.com/it/attrazioni/piazza-duomo-a-carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Karara kishte 59.662 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat më të rëndësishme të territorit apuan, me një profil të fortë industrial, artistik dhe kulturor.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Kararës lidhet në mënyrë të drejtpërdrejtë me mermerin, me nxjerrjen e tij në gurore, me përpunimin artistik dhe industrial dhe me tregtinë e produkteve të lidhura me gurin natyror.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Mermeri i Kararës është një nga materialet italiane më të njohura në botë dhe përbën elementin më identitar të qytetit, si në plan ekonomik ashtu edhe në atë kulturor.<ref>{{cite web |title=Cava Museo Fantiscritti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/cava-museo-fantiscritti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Një rol të rëndësishëm kanë edhe aktivitetet artistike, muzeale dhe turistike të lidhura me trashëgiminë e skulpturës dhe të punimit të mermerit.<ref>{{cite web |title=MudaC - Museo delle arti di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/mudac-museo-delle-arti-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Kararës ruan një trashëgimi të pasur monumentale të lidhur me historinë e qytetit të mermerit. Hapësira më e njohur është [[Piazza Duomo, Carrara|Piazza Duomo]], zemra historike e qytetit, ku ndodhen ndërtesat më përfaqësuese të jetës civile dhe fetare.<ref>{{cite web |title=Piazza Duomo a Carrara |url=https://www.visittuscany.com/it/attrazioni/piazza-duomo-a-carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të rëndësishme janë [[Duomo di Carrara|Duomo di Sant'Andrea]], [[Palazzo Cybo Malaspina]], [[Accademia di belle arti di Carrara|Accademia di Belle Arti]], ''MudaC – Museo delle Arti di Carrara'' dhe ''Cava Museo Fantiscritti''.<ref>{{cite web |title=Duomo di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/duomo-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Accademia delle Belle Arti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/accademia-di-celle-arti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=MudaC - Museo delle arti di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/mudac-museo-delle-arti-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Cava Museo Fantiscritti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/cava-museo-fantiscritti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Duomo i Sant’Andrea, i ndërtuar që nga shekulli XI dhe i kushtuar shenjtit Andrea, është një nga monumentet më të rëndësishme mesjetare të qytetit dhe një nga ndërtesat më karakteristike të arkitekturës së mermerit në territorin apuan.<ref>{{cite web |title=Duomo di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/duomo-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Karara ka një profil të fortë artistik dhe akademik falë pranisë së [[Accademia di belle arti di Carrara|Accademia di Belle Arti di Carrara]], një nga institucionet më të rëndësishme italiane për studimin e arteve pamore dhe të skulpturës.<ref>{{cite web |title=Accademia delle Belle Arti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/accademia-di-celle-arti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Themeli zyrtar i akademisë daton më 26 shtator 1769, gjë që e bën atë një nga institucionet artistike më të rëndësishme të Italisë.<ref>{{cite web |title=Storia |url=https://accademiacarrara.it/storia/ |publisher=Accademia di Belle Arti di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Kararës dhe të territorit përreth, përfshirë lidhjet me Marina di Carrara, Avenza dhe zonat malore të qytetit.<ref>{{cite web |title=Lines and timetables at Massa Carrara |url=https://www.at-bus.it/en/travel/lines-and-timetables/massa-carrara |publisher=Autolinee Toscane |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet nga stacioni hekurudhor i ''Carrara-Avenza'', i cili ka 2 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref>{{cite web |title=Carrara-Avenza |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/carrara-avenza.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Kararës. Komuna menaxhon impiante dhe shërbime të ndryshme sportive, ndër të cilat qendra sportive komunale, pishina dhe struktura për atletikë e futboll.<ref>{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/topics/sport |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=U.O. 5.3.2 Attività per lo sport e il tempo libero |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/unita_organizzative/u-o-5-3-2-attivita-per-lo-sport-e-il-tempo-libero |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur sportiv i qytetit është ''Carrarese Calcio 1908'', ndërsa impianti kryesor është ''Stadio dei Marmi – Quattro Olimpionici Azzurri''.<ref>{{cite web |title=Home |url=https://carraresecalcio1908.it/ |publisher=Carrarese Calcio 1908 |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Stadio |url=https://carraresecalcio1908.it/stadio/ |publisher=Carrarese Calcio 1908 |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Çekardi]], dhe festa e tij kremtohet më 16 qershor.<ref>{{cite web |title=Carrara, San Ceccardo: la città festeggia con le celebrazioni in Duomo e nella chiesa del patrono |url=https://www.voceapuana.com/attualita/2025/06/18/carrara-san-ceccardo-la-citta-festeggia-con-le-celebrazioni-in-duomo-e-nella-chiesa-del-patrono/90209/ |publisher=Voce Apuana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Festa di san Ceccardo: Carrara, 16.06.22 |url=https://massacarrara.chiesacattolica.it/festa-di-san-ceccardo-carrara-16-06-22/ |publisher=Diocesi di Massa Carrara-Pontremoli |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet më të njohura kulturore të qytetit është edhe ''con-vivere Carrara Festival'', i cili zhvillohet çdo vit në qendrën historike dhe bashkon konferenca, debate, shfaqje dhe veprimtari kulturore.<ref>{{cite web |title=con-vivere Carrara Festival – Plurale |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/eventi/con-vivere-carrara-festival-plurale |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Masa-Kararës]] * [[Massa]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Carrara|Karara}} * [https://www.comune.carrara.ms.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Kararës] * [https://www.accademiacarrara.it/ Faqja zyrtare e Accademia di Belle Arti di Carrara] * [https://carraresecalcio1908.it/ Faqja zyrtare e Carrarese Calcio 1908] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana ]] [[Kategoria:Komuna në provincën Masa-Karrara]] k5mfrcfkm16mxgljwbjg9s9vi4phr30 2940045 2940029 2026-04-11T01:40:36Z Shqiperia2000 65435 2940045 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Karara | official_name = Comune di Carrara | native_name = Carrara | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Carrara, veduta verso il centro storico, avenza e il mare da via salita sponda 03.jpg | image_caption = Pamje e Kararës | image_shield = Coat of arms of Carrara.svg | image_flag = Flag of Carrara.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|44|04|00|N|10|06|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Masa-Kararës|Masa-Kararë]] (MS) | leader_title = Kryetarja | leader_name = [[Serena Arrighi]]<ref name="sindaco">{{cite web |title=Serena Arrighi |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/persone/arrighi-serena |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | elevation_m = 100 | area_total_km2 = 71.34 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Comune di Carrara (MS) - CAP, dati, popolazione e amministrazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/76-carrara/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 59662 | population_demonym = kararezë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 54033 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 0585 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Çekardi]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 16 qershor | website = {{URL|www.comune.carrara.ms.it}} }} '''Karara''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''Carrara'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] qendrore, në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], një nga dy kryeqendrat së bashku me [[Massa]] e [[Provinca e Masa-Kararës|provincës së Masa-Kararës]]. Qyteti ndodhet në pjesën veriperëndimore të Toskanës, midis [[Alpet Apuane|Alpeve Apuane]] dhe bregdetit tirrenik, dhe është i njohur në mbarë botën për mermerin e tij.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.britannica.com/place/Carrara |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Karara shtrihet në Rivierën Apuane, në një territor që lidh qendrën historike, zonat malore të guroreve dhe pjesën bregdetare të [[Marina di Carrara]]. Peizazhi i qytetit karakterizohet nga prania e maleve të bardha të mermerit, që zbresin drejt detit në një hapësirë relativisht të kufizuar.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori komunal ka një sipërfaqe prej 71,34 km².<ref name="population" /> == Historia == Karara lidhet me nxjerrjen dhe përpunimin e mermerit që nga epoka romake. Qyteti u zhvillua si qendër e lidhur me guroret e afërta dhe me transportin e gurit drejt bregdetit e më pas drejt tregjeve të Mesdheut.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.britannica.com/place/Carrara |publisher=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në Mesjetë dhe në epokën moderne qyteti kaloi nën sundime të ndryshme dhe më pas u lidh ngushtë me familjen Cybo-Malaspina. Kjo lidhje la gjurmë të forta në pamjen monumentale të qendrës historike dhe në zhvillimin politik e kulturor të qytetit.<ref>{{cite web |title=Piazza Duomo a Carrara |url=https://www.visittuscany.com/it/attrazioni/piazza-duomo-a-carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Karara kishte 59.662 banorë më 1 janar 2025.<ref name="population" /> Qyteti mbetet një nga qendrat më të rëndësishme të territorit apuan, me një profil të fortë industrial, artistik dhe kulturor.<ref name="population" /> == Ekonomia == Ekonomia e Kararës lidhet në mënyrë të drejtpërdrejtë me mermerin, me nxjerrjen e tij në gurore, me përpunimin artistik dhe industrial dhe me tregtinë e produkteve të lidhura me gurin natyror.<ref>{{cite web |title=Carrara |url=https://www.visittuscany.com/en/towns-and-villages/carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Mermeri i Kararës është një nga materialet italiane më të njohura në botë dhe përbën elementin më identitar të qytetit, si në plan ekonomik ashtu edhe në atë kulturor.<ref>{{cite web |title=Cava Museo Fantiscritti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/cava-museo-fantiscritti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Një rol të rëndësishëm kanë edhe aktivitetet artistike, muzeale dhe turistike të lidhura me trashëgiminë e skulpturës dhe të punimit të mermerit.<ref>{{cite web |title=MudaC - Museo delle arti di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/mudac-museo-delle-arti-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Kararës ruan një trashëgimi të pasur monumentale të lidhur me historinë e qytetit të mermerit. Hapësira më e njohur është [[Piazza Duomo, Carrara|Piazza Duomo]], zemra historike e qytetit, ku ndodhen ndërtesat më përfaqësuese të jetës civile dhe fetare.<ref>{{cite web |title=Piazza Duomo a Carrara |url=https://www.visittuscany.com/it/attrazioni/piazza-duomo-a-carrara/ |publisher=Visit Tuscany |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të rëndësishme janë [[Duomo di Carrara|Duomo di Sant'Andrea]], [[Palazzo Cybo Malaspina]], [[Accademia di belle arti di Carrara|Accademia di Belle Arti]], ''MudaC – Museo delle Arti di Carrara'' dhe ''Cava Museo Fantiscritti''.<ref>{{cite web |title=Duomo di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/duomo-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Accademia delle Belle Arti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/accademia-di-celle-arti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=MudaC - Museo delle arti di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/mudac-museo-delle-arti-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Cava Museo Fantiscritti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/cava-museo-fantiscritti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Duomo i Sant’Andrea, i ndërtuar që nga shekulli XI dhe i kushtuar shenjtit Andrea, është një nga monumentet më të rëndësishme mesjetare të qytetit dhe një nga ndërtesat më karakteristike të arkitekturës së mermerit në territorin apuan.<ref>{{cite web |title=Duomo di Carrara |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/duomo-di-carrara |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Karara ka një profil të fortë artistik dhe akademik falë pranisë së [[Accademia di belle arti di Carrara|Accademia di Belle Arti di Carrara]], një nga institucionet më të rëndësishme italiane për studimin e arteve pamore dhe të skulpturës.<ref>{{cite web |title=Accademia delle Belle Arti |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/vivere/accademia-di-celle-arti |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Themeli zyrtar i akademisë daton më 26 shtator 1769, gjë që e bën atë një nga institucionet artistike më të rëndësishme të Italisë.<ref>{{cite web |title=Storia |url=https://accademiacarrara.it/storia/ |publisher=Accademia di Belle Arti di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Transporti == Transporti publik urban dhe ndërurban menaxhohet nga ''Autolinee Toscane'', që operon linjat e Kararës dhe të territorit përreth, përfshirë lidhjet me Marina di Carrara, Avenza dhe zonat malore të qytetit.<ref>{{cite web |title=Lines and timetables at Massa Carrara |url=https://www.at-bus.it/en/travel/lines-and-timetables/massa-carrara |publisher=Autolinee Toscane |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet nga stacioni hekurudhor i ''Carrara-Avenza'', i cili ka 2 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref>{{cite web |title=Carrara-Avenza |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/carrara-avenza.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Kararës. Komuna menaxhon impiante dhe shërbime të ndryshme sportive, ndër të cilat qendra sportive komunale, pishina dhe struktura për atletikë e futboll.<ref>{{cite web |title=Sport |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/topics/sport |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=U.O. 5.3.2 Attività per lo sport e il tempo libero |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/unita_organizzative/u-o-5-3-2-attivita-per-lo-sport-e-il-tempo-libero |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur sportiv i qytetit është ''Carrarese Calcio 1908'', ndërsa impianti kryesor është ''Stadio dei Marmi – Quattro Olimpionici Azzurri''.<ref>{{cite web |title=Home |url=https://carraresecalcio1908.it/ |publisher=Carrarese Calcio 1908 |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Stadio |url=https://carraresecalcio1908.it/stadio/ |publisher=Carrarese Calcio 1908 |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Çekardi]], dhe festa e tij kremtohet më 16 qershor.<ref>{{cite web |title=Carrara, San Ceccardo: la città festeggia con le celebrazioni in Duomo e nella chiesa del patrono |url=https://www.voceapuana.com/attualita/2025/06/18/carrara-san-ceccardo-la-citta-festeggia-con-le-celebrazioni-in-duomo-e-nella-chiesa-del-patrono/90209/ |publisher=Voce Apuana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Festa di san Ceccardo: Carrara, 16.06.22 |url=https://massacarrara.chiesacattolica.it/festa-di-san-ceccardo-carrara-16-06-22/ |publisher=Diocesi di Massa Carrara-Pontremoli |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Ndër ngjarjet më të njohura kulturore të qytetit është edhe ''con-vivere Carrara Festival'', i cili zhvillohet çdo vit në qendrën historike dhe bashkon konferenca, debate, shfaqje dhe veprimtari kulturore.<ref>{{cite web |title=con-vivere Carrara Festival – Plurale |url=https://www.comune.carrara.ms.it/it/eventi/con-vivere-carrara-festival-plurale |publisher=Comune di Carrara |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Masa-Kararës]] * [[Massa]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Carrara|Karara}} * [https://www.comune.carrara.ms.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Kararës] * [https://www.accademiacarrara.it/ Faqja zyrtare e Accademia di Belle Arti di Carrara] * [https://carraresecalcio1908.it/ Faqja zyrtare e Carrarese Calcio 1908] [[Kategoria:Qytete në Itali]] [[Kategoria:Komuna në Toskana ]] [[Kategoria:Komuna në provincën Masa-Karrara]] dw2twnqsmr9ft8yta4adussdlx5lv52 0 398832 2940032 2026-04-11T00:23:15Z Shqiperia2000 65435 Faqe e re: {{Infobox settlement | name = Qyteti metropolitan i Firences | official_name = Città metropolitana di Firenze | native_name = Firenze | settlement_type = [[Qytete metropolitane në Itali|Qytet metropolitan]] | coordinates = {{Coord|43|46|17|N|11|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_ti... 2940032 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Qyteti metropolitan i Firences | official_name = Città metropolitana di Firenze | native_name = Firenze | settlement_type = [[Qytete metropolitane në Itali|Qytet metropolitan]] | coordinates = {{Coord|43|46|17|N|11|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_title = Kryetarja metropolitane | leader_name = [[Sara Funaro]] | area_total_km2 = 3514 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione per età, sesso e stato civile 2025 - città metropolitana di Firenze |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/statistiche/popolazione-eta-sesso-stato-civile-2025/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 988068 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | website = {{URL|www.cittametropolitana.fi.it}} }} '''Qyteti metropolitan i Firences''' (it. ''Città metropolitana di Firenze'') është një njësi administrative territoriale në [[Italia|Itali]], në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ai zëvendësoi [[Provinca e Firences|Provincën e Firences]] dhe hyri në fuqi më 1 janar 2015.<ref name="legge">{{cite web |title=LEGGE 7 aprile 2014, n. 56 |url=https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:legge:2014-04-07;56!vig= |publisher=Normattiva |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="start">{{cite web |title=Il nuovo Ente |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/il-nuovo-ente/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Territori i qytetit metropolitan shtrihet në pjesën qendrore-veriore të Toskanës dhe ka një sipërfaqe prej 3.514 km². Ai kufizohet në veri me [[Qyteti metropolitan i Bolonjës|Qytetin metropolitan të Bolonjës]] dhe me [[Provinca e Ravenës|provincën e Ravenës]], në lindje me [[Provinca e Forli-Çezenës|provincën e Forli-Çezenës]] dhe me [[Provinca e Arexos|provincën e Arexos]], në jug me [[Provinca e Sienës|provincën e Sienës]] dhe në perëndim me [[Provinca e Pizës|provincën e Pizës]], [[Provinca e Lukës|provincën e Lukës]], [[Provinca e Pistoias|provincën e Pistoias]] dhe [[Provinca e Pratos|provincën e Pratos]].<ref name="pc">{{cite web |title=Piano di Protezione Civile della Città Metropolitana – Vers. 2024 |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/wp-content/uploads/piano_metropolitano_pc_2024_web.pdf |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori përfshin peizazhe shumë të ndryshme, nga zona e urbanizuar përreth Firences te kodrat e [[Chianti]]t, lugina e Empolit, Mugello dhe pjesët malore në kufi me Emilian-Romanjën.<ref name="tourism">{{cite web |title=The Metropolitan City of Florence |url=https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence |publisher=Feel Florence |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Qyteti metropolitan i Firences u krijua në kuadër të reformës italiane të enteve vendore dhe u bë funksional më 1 janar 2015. Ai trashëgoi territorin e provincës së mëparshme dhe mori funksione të planifikimit strategjik, koordinimit territorial dhe zhvillimit të zonës metropolitane.<ref name="legge" /><ref name="start" /> == Ndarja administrative == Qyteti metropolitan përbëhet nga 41 komuna. Përveç [[Firence]]s, ndër qendrat më të rëndësishme të territorit përfshihen [[Empoli]], [[Scandicci]], [[Sesto Fiorentino]], [[Campi Bisenzio]] dhe [[Bagno a Ripoli]].<ref name="tourism" /><ref name="comuni">{{cite web |title=Comuni della Città Metr. di Firenze per popolazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/56-comuni/popolazione/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Nga pikëpamja e promovimit territorial, zona ndahet në katër areale turistike: ''Firenze e area fiorentina'', ''Mugello'', ''Empolese Valdelsa'' dhe ''Chianti''.<ref name="tourism" /> == Administrata == Kryetarja metropolitane është [[Sara Funaro]], e cila ushtron këtë funksion si kryetare e komunës së Firences.<ref name="sindaca">{{cite web |title=Sindaca della Città Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/sindaco-metrocitta/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Organet kryesore të entit janë kryetarja metropolitane, këshilli metropolitan dhe konferenca metropolitane. Këshilli metropolitan në Firence përbëhet nga 18 këshilltarë, ndërsa konferenca metropolitane përbëhet nga kryetarët e komunave që bëjnë pjesë në qytetin metropolitan.<ref name="consiglio">{{cite web |title=Consiglio Metropolitano |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/consiglio-metropolitano/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="conferenza">{{cite web |title=Conferenza Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/conferenza-metropolitana/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Selia institucionale ndodhet në [[Palazzo Medici Riccardi]], në qendrën historike të Firences.<ref name="sede">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sede2">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi: biglietteria, ospitalità e assistenza |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi-biglietteria-ospitalita-e-assistenza/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Qyteti metropolitan i Firences kishte 988.068 banorë më 1 janar 2025 dhe është territori më i populluar i Toskanës.<ref name="population" /><ref name="pc" /> == Transporti == Territori metropolitan përfaqëson një nga nyjat kryesore të lëvizshmërisë në Toskanë. Stacioni hekurudhor i [[Firenze Santa Maria Novella]] ka 19 binarë për shërbimin e udhëtarëve dhe është pika kryesore hekurudhore e zonës.<ref name="rfi">{{cite web |title=Firenze Santa Maria Novella |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/firenze-santa-maria-novella.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në territor ndodhet edhe [[Aeroporto di Firenze-Peretola|Aeroporti “Amerigo Vespucci” i Firences]], i cili e mbylli vitin 2025 me rezultatin më të lartë në historinë e vet, me 3,8 milionë pasagjerë.<ref name="airport">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Kultura dhe turizmi == Qyteti metropolitan i Firences përfshin një territor me trashëgimi të pasur historike, artistike dhe peizazhore, që bashkon qytete arti, qendra historike, fshatra, kodra, vreshta dhe zona malore.<ref name="tourism" /> Një nga simbolet institucionale dhe kulturore të entit është [[Palazzo Medici Riccardi]], ndërtesë e lidhur me historinë e familjes [[Mediçi]] dhe sot seli e administratës metropolitane, e prefekturës dhe e muzeut përkatës.<ref name="sede" /><ref name="sede2" /> == Shih edhe == * [[Firence]] * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Firences]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.cittametropolitana.fi.it/ Faqja zyrtare e Qytetit metropolitan të Firences] * [https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence Faqja turistike e territorit metropolitan] [[Kategoria:Qytete metropolitane në Itali]] [[Kategoria:Toskana]] [[Kategoria:Firence]] eseyif48qjup8zgy3iby1nx61uauluq 2940033 2940032 2026-04-11T00:54:23Z Shqiperia2000 65435 2940033 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Qyteti metropolitan i Firences | official_name = Città metropolitana di Firenze | native_name = Firenze | settlement_type = [[Qytete metropolitane në Itali|Qytet metropolitan]] | coordinates = {{Coord|43|46|17|N|11|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | leader_title = Kryetarja metropolitane | leader_name = [[Sara Funaro]] | area_total_km2 = 3514 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione per età, sesso e stato civile 2025 - città metropolitana di Firenze |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/statistiche/popolazione-eta-sesso-stato-civile-2025/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 988068 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | website = {{URL|www.cittametropolitana.fi.it}} |image_seal=Provincia di Firenze-Stemma.svg|image_flag=Flag of the Province of Florence.svg|image_skyline=Palazzo Medici Riccardi.JPG|image_caption=Pallati Mediçi Riçardi|image_map1=Map of Metropolitan city of Florence (region Tuscany, Italy).svg}} '''Qyteti metropolitan i Firences''' (it. ''Città metropolitana di Firenze'') është një njësi administrative territoriale në [[Italia|Itali]], në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ai zëvendësoi [[Provinca e Firences|Provincën e Firences]] dhe hyri në fuqi më 1 janar 2015.<ref name="legge">{{cite web |title=LEGGE 7 aprile 2014, n. 56 |url=https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:legge:2014-04-07;56!vig= |publisher=Normattiva |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="start">{{cite web |title=Il nuovo Ente |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/il-nuovo-ente/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Territori i qytetit metropolitan shtrihet në pjesën qendrore-veriore të Toskanës dhe ka një sipërfaqe prej 3.514 km². Ai kufizohet në veri me [[Qyteti metropolitan i Bolonjës|Qytetin metropolitan të Bolonjës]] dhe me [[Provinca e Ravenës|provincën e Ravenës]], në lindje me [[Provinca e Forli-Çezenës|provincën e Forli-Çezenës]] dhe me [[Provinca e Arexos|provincën e Arexos]], në jug me [[Provinca e Sienës|provincën e Sienës]] dhe në perëndim me [[Provinca e Pizës|provincën e Pizës]], [[Provinca e Lukës|provincën e Lukës]], [[Provinca e Pistoias|provincën e Pistoias]] dhe [[Provinca e Pratos|provincën e Pratos]].<ref name="pc">{{cite web |title=Piano di Protezione Civile della Città Metropolitana – Vers. 2024 |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/wp-content/uploads/piano_metropolitano_pc_2024_web.pdf |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori përfshin peizazhe shumë të ndryshme, nga zona e urbanizuar përreth Firences te kodrat e [[Chianti]]t, lugina e Empolit, Mugello dhe pjesët malore në kufi me Emilian-Romanjën.<ref name="tourism">{{cite web |title=The Metropolitan City of Florence |url=https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence |publisher=Feel Florence |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Qyteti metropolitan i Firences u krijua në kuadër të reformës italiane të enteve vendore dhe u bë funksional më 1 janar 2015. Ai trashëgoi territorin e provincës së mëparshme dhe mori funksione të planifikimit strategjik, koordinimit territorial dhe zhvillimit të zonës metropolitane.<ref name="legge" /><ref name="start" /> == Ndarja administrative == Qyteti metropolitan përbëhet nga 41 komuna. Përveç [[Firence]]s, ndër qendrat më të rëndësishme të territorit përfshihen [[Empoli]], [[Scandicci]], [[Sesto Fiorentino]], [[Campi Bisenzio]] dhe [[Bagno a Ripoli]].<ref name="tourism" /><ref name="comuni">{{cite web |title=Comuni della Città Metr. di Firenze per popolazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/56-comuni/popolazione/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Nga pikëpamja e promovimit territorial, zona ndahet në katër areale turistike: ''Firenze e area fiorentina'', ''Mugello'', ''Empolese Valdelsa'' dhe ''Chianti''.<ref name="tourism" /> == Administrata == Kryetarja metropolitane është [[Sara Funaro]], e cila ushtron këtë funksion si kryetare e komunës së Firences.<ref name="sindaca">{{cite web |title=Sindaca della Città Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/sindaco-metrocitta/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Organet kryesore të entit janë kryetarja metropolitane, këshilli metropolitan dhe konferenca metropolitane. Këshilli metropolitan në Firence përbëhet nga 18 këshilltarë, ndërsa konferenca metropolitane përbëhet nga kryetarët e komunave që bëjnë pjesë në qytetin metropolitan.<ref name="consiglio">{{cite web |title=Consiglio Metropolitano |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/consiglio-metropolitano/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="conferenza">{{cite web |title=Conferenza Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/conferenza-metropolitana/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Selia institucionale ndodhet në [[Palazzo Medici Riccardi]], në qendrën historike të Firences.<ref name="sede">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sede2">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi: biglietteria, ospitalità e assistenza |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi-biglietteria-ospitalita-e-assistenza/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Qyteti metropolitan i Firences kishte 988.068 banorë më 1 janar 2025 dhe është territori më i populluar i Toskanës.<ref name="population" /><ref name="pc" /> == Transporti == Territori metropolitan përfaqëson një nga nyjat kryesore të lëvizshmërisë në Toskanë. Stacioni hekurudhor i [[Firenze Santa Maria Novella]] ka 19 binarë për shërbimin e udhëtarëve dhe është pika kryesore hekurudhore e zonës.<ref name="rfi">{{cite web |title=Firenze Santa Maria Novella |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/firenze-santa-maria-novella.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në territor ndodhet edhe [[Aeroporto di Firenze-Peretola|Aeroporti “Amerigo Vespucci” i Firences]], i cili e mbylli vitin 2025 me rezultatin më të lartë në historinë e vet, me 3,8 milionë pasagjerë.<ref name="airport">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Kultura dhe turizmi == Qyteti metropolitan i Firences përfshin një territor me trashëgimi të pasur historike, artistike dhe peizazhore, që bashkon qytete arti, qendra historike, fshatra, kodra, vreshta dhe zona malore.<ref name="tourism" /> Një nga simbolet institucionale dhe kulturore të entit është [[Palazzo Medici Riccardi]], ndërtesë e lidhur me historinë e familjes [[Mediçi]] dhe sot seli e administratës metropolitane, e prefekturës dhe e muzeut përkatës.<ref name="sede" /><ref name="sede2" /> == Shih edhe == * [[Firence]] * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Firences]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.cittametropolitana.fi.it/ Faqja zyrtare e Qytetit metropolitan të Firences] * [https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence Faqja turistike e territorit metropolitan] [[Kategoria:Qytete metropolitane në Itali]] [[Kategoria:Toskana]] [[Kategoria:Firence]] f74n9repm96k5ha1jl19piaiqltiqbe 2940034 2940033 2026-04-11T00:55:31Z Shqiperia2000 65435 /* Kultura dhe turizmi */ 2940034 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Qyteti metropolitan i Firences | official_name = Città metropolitana di Firenze | native_name = Firenze | settlement_type = [[Qytete metropolitane në Itali|Qytet metropolitan]] | coordinates = {{Coord|43|46|17|N|11|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | leader_title = Kryetarja metropolitane | leader_name = [[Sara Funaro]] | area_total_km2 = 3514 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione per età, sesso e stato civile 2025 - città metropolitana di Firenze |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/statistiche/popolazione-eta-sesso-stato-civile-2025/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 988068 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | website = {{URL|www.cittametropolitana.fi.it}} |image_seal=Provincia di Firenze-Stemma.svg|image_flag=Flag of the Province of Florence.svg|image_skyline=Palazzo Medici Riccardi.JPG|image_caption=Pallati Mediçi Riçardi|image_map1=Map of Metropolitan city of Florence (region Tuscany, Italy).svg}} '''Qyteti metropolitan i Firences''' (it. ''Città metropolitana di Firenze'') është një njësi administrative territoriale në [[Italia|Itali]], në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ai zëvendësoi [[Provinca e Firences|Provincën e Firences]] dhe hyri në fuqi më 1 janar 2015.<ref name="legge">{{cite web |title=LEGGE 7 aprile 2014, n. 56 |url=https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:legge:2014-04-07;56!vig= |publisher=Normattiva |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="start">{{cite web |title=Il nuovo Ente |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/il-nuovo-ente/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Territori i qytetit metropolitan shtrihet në pjesën qendrore-veriore të Toskanës dhe ka një sipërfaqe prej 3.514 km². Ai kufizohet në veri me [[Qyteti metropolitan i Bolonjës|Qytetin metropolitan të Bolonjës]] dhe me [[Provinca e Ravenës|provincën e Ravenës]], në lindje me [[Provinca e Forli-Çezenës|provincën e Forli-Çezenës]] dhe me [[Provinca e Arexos|provincën e Arexos]], në jug me [[Provinca e Sienës|provincën e Sienës]] dhe në perëndim me [[Provinca e Pizës|provincën e Pizës]], [[Provinca e Lukës|provincën e Lukës]], [[Provinca e Pistoias|provincën e Pistoias]] dhe [[Provinca e Pratos|provincën e Pratos]].<ref name="pc">{{cite web |title=Piano di Protezione Civile della Città Metropolitana – Vers. 2024 |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/wp-content/uploads/piano_metropolitano_pc_2024_web.pdf |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori përfshin peizazhe shumë të ndryshme, nga zona e urbanizuar përreth Firences te kodrat e [[Chianti]]t, lugina e Empolit, Mugello dhe pjesët malore në kufi me Emilian-Romanjën.<ref name="tourism">{{cite web |title=The Metropolitan City of Florence |url=https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence |publisher=Feel Florence |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Qyteti metropolitan i Firences u krijua në kuadër të reformës italiane të enteve vendore dhe u bë funksional më 1 janar 2015. Ai trashëgoi territorin e provincës së mëparshme dhe mori funksione të planifikimit strategjik, koordinimit territorial dhe zhvillimit të zonës metropolitane.<ref name="legge" /><ref name="start" /> == Ndarja administrative == Qyteti metropolitan përbëhet nga 41 komuna. Përveç [[Firence]]s, ndër qendrat më të rëndësishme të territorit përfshihen [[Empoli]], [[Scandicci]], [[Sesto Fiorentino]], [[Campi Bisenzio]] dhe [[Bagno a Ripoli]].<ref name="tourism" /><ref name="comuni">{{cite web |title=Comuni della Città Metr. di Firenze per popolazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/56-comuni/popolazione/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Nga pikëpamja e promovimit territorial, zona ndahet në katër areale turistike: ''Firenze e area fiorentina'', ''Mugello'', ''Empolese Valdelsa'' dhe ''Chianti''.<ref name="tourism" /> == Administrata == Kryetarja metropolitane është [[Sara Funaro]], e cila ushtron këtë funksion si kryetare e komunës së Firences.<ref name="sindaca">{{cite web |title=Sindaca della Città Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/sindaco-metrocitta/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Organet kryesore të entit janë kryetarja metropolitane, këshilli metropolitan dhe konferenca metropolitane. Këshilli metropolitan në Firence përbëhet nga 18 këshilltarë, ndërsa konferenca metropolitane përbëhet nga kryetarët e komunave që bëjnë pjesë në qytetin metropolitan.<ref name="consiglio">{{cite web |title=Consiglio Metropolitano |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/consiglio-metropolitano/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="conferenza">{{cite web |title=Conferenza Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/conferenza-metropolitana/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Selia institucionale ndodhet në [[Palazzo Medici Riccardi]], në qendrën historike të Firences.<ref name="sede">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sede2">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi: biglietteria, ospitalità e assistenza |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi-biglietteria-ospitalita-e-assistenza/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Qyteti metropolitan i Firences kishte 988.068 banorë më 1 janar 2025 dhe është territori më i populluar i Toskanës.<ref name="population" /><ref name="pc" /> == Transporti == Territori metropolitan përfaqëson një nga nyjat kryesore të lëvizshmërisë në Toskanë. Stacioni hekurudhor i [[Firenze Santa Maria Novella]] ka 19 binarë për shërbimin e udhëtarëve dhe është pika kryesore hekurudhore e zonës.<ref name="rfi">{{cite web |title=Firenze Santa Maria Novella |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/firenze-santa-maria-novella.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në territor ndodhet edhe [[Aeroporto di Firenze-Peretola|Aeroporti “Amerigo Vespucci” i Firences]], i cili e mbylli vitin 2025 me rezultatin më të lartë në historinë e vet, me 3,8 milionë pasagjerë.<ref name="airport">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Kultura dhe turizmi == Qyteti metropolitan i Firences përfshin një territor me trashëgimi të pasur historike, artistike dhe peizazhore, që bashkon qytete arti, qendra historike, fshatra, kodra, vreshta dhe zona malore.<ref name="tourism" /> Një nga simbolet institucionale dhe kulturore të entit është Palazzo Medici Riccardi, ndërtesë e lidhur me historinë e familjes [[Familja Mediçi|Mediçi]] dhe sot seli e administratës metropolitane, e prefekturës dhe e muzeut përkatës.<ref name="sede" /><ref name="sede2" /> == Shih edhe == * [[Firence]] * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Firences]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.cittametropolitana.fi.it/ Faqja zyrtare e Qytetit metropolitan të Firences] * [https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence Faqja turistike e territorit metropolitan] [[Kategoria:Qytete metropolitane në Itali]] [[Kategoria:Toskana]] [[Kategoria:Firence]] o8cyhp3309d6aw0r4zm9disphw8v254 2940037 2940034 2026-04-11T00:59:33Z Shqiperia2000 65435 2940037 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Qyteti metropolitan i Firences | official_name = Città metropolitana di Firenze | native_name = Firenze | settlement_type = [[Qytete metropolitane në Itali|Qytet metropolitan]] | coordinates = {{Coord|43|46|17|N|11|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | leader_title = Kryetarja metropolitane | leader_name = [[Sara Funaro]] | area_total_km2 = 3514 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione per età, sesso e stato civile 2025 - città metropolitana di Firenze |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/statistiche/popolazione-eta-sesso-stato-civile-2025/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 988068 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | website = {{URL|www.cittametropolitana.fi.it}} |image_seal=Provincia di Firenze-Stemma.svg|image_flag=Flag of the Province of Florence.svg|image_skyline=Palazzo Medici Riccardi.JPG|image_caption=Pallati Mediçi Riçardi|image_map1=Map of Metropolitan city of Florence (region Tuscany, Italy).svg|image_map=Firenze in Italy.svg}} '''Qyteti metropolitan i Firences''' (it. ''Città metropolitana di Firenze'') është një njësi administrative territoriale në [[Italia|Itali]], në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ai zëvendësoi [[Provinca e Firences|Provincën e Firences]] dhe hyri në fuqi më 1 janar 2015.<ref name="legge">{{cite web |title=LEGGE 7 aprile 2014, n. 56 |url=https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:legge:2014-04-07;56!vig= |publisher=Normattiva |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="start">{{cite web |title=Il nuovo Ente |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/il-nuovo-ente/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Territori i qytetit metropolitan shtrihet në pjesën qendrore-veriore të Toskanës dhe ka një sipërfaqe prej 3.514 km². Ai kufizohet në veri me [[Qyteti metropolitan i Bolonjës|Qytetin metropolitan të Bolonjës]] dhe me [[Provinca e Ravenës|provincën e Ravenës]], në lindje me [[Provinca e Forli-Çezenës|provincën e Forli-Çezenës]] dhe me [[Provinca e Arexos|provincën e Arexos]], në jug me [[Provinca e Sienës|provincën e Sienës]] dhe në perëndim me [[Provinca e Pizës|provincën e Pizës]], [[Provinca e Lukës|provincën e Lukës]], [[Provinca e Pistoias|provincën e Pistoias]] dhe [[Provinca e Pratos|provincën e Pratos]].<ref name="pc">{{cite web |title=Piano di Protezione Civile della Città Metropolitana – Vers. 2024 |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/wp-content/uploads/piano_metropolitano_pc_2024_web.pdf |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori përfshin peizazhe shumë të ndryshme, nga zona e urbanizuar përreth Firences te kodrat e [[Chianti]]t, lugina e Empolit, Mugello dhe pjesët malore në kufi me Emilian-Romanjën.<ref name="tourism">{{cite web |title=The Metropolitan City of Florence |url=https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence |publisher=Feel Florence |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Qyteti metropolitan i Firences u krijua në kuadër të reformës italiane të enteve vendore dhe u bë funksional më 1 janar 2015. Ai trashëgoi territorin e provincës së mëparshme dhe mori funksione të planifikimit strategjik, koordinimit territorial dhe zhvillimit të zonës metropolitane.<ref name="legge" /><ref name="start" /> == Ndarja administrative == Qyteti metropolitan përbëhet nga 41 komuna. Përveç [[Firence]]s, ndër qendrat më të rëndësishme të territorit përfshihen [[Empoli]], [[Scandicci]], [[Sesto Fiorentino]], [[Campi Bisenzio]] dhe [[Bagno a Ripoli]].<ref name="tourism" /><ref name="comuni">{{cite web |title=Comuni della Città Metr. di Firenze per popolazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/56-comuni/popolazione/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Nga pikëpamja e promovimit territorial, zona ndahet në katër areale turistike: ''Firenze e area fiorentina'', ''Mugello'', ''Empolese Valdelsa'' dhe ''Chianti''.<ref name="tourism" /> == Administrata == Kryetarja metropolitane është [[Sara Funaro]], e cila ushtron këtë funksion si kryetare e komunës së Firences.<ref name="sindaca">{{cite web |title=Sindaca della Città Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/sindaco-metrocitta/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Organet kryesore të entit janë kryetarja metropolitane, këshilli metropolitan dhe konferenca metropolitane. Këshilli metropolitan në Firence përbëhet nga 18 këshilltarë, ndërsa konferenca metropolitane përbëhet nga kryetarët e komunave që bëjnë pjesë në qytetin metropolitan.<ref name="consiglio">{{cite web |title=Consiglio Metropolitano |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/consiglio-metropolitano/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="conferenza">{{cite web |title=Conferenza Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/conferenza-metropolitana/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Selia institucionale ndodhet në [[Palazzo Medici Riccardi]], në qendrën historike të Firences.<ref name="sede">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sede2">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi: biglietteria, ospitalità e assistenza |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi-biglietteria-ospitalita-e-assistenza/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Qyteti metropolitan i Firences kishte 988.068 banorë më 1 janar 2025 dhe është territori më i populluar i Toskanës.<ref name="population" /><ref name="pc" /> == Transporti == Territori metropolitan përfaqëson një nga nyjat kryesore të lëvizshmërisë në Toskanë. Stacioni hekurudhor i [[Firenze Santa Maria Novella]] ka 19 binarë për shërbimin e udhëtarëve dhe është pika kryesore hekurudhore e zonës.<ref name="rfi">{{cite web |title=Firenze Santa Maria Novella |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/firenze-santa-maria-novella.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në territor ndodhet edhe [[Aeroporto di Firenze-Peretola|Aeroporti “Amerigo Vespucci” i Firences]], i cili e mbylli vitin 2025 me rezultatin më të lartë në historinë e vet, me 3,8 milionë pasagjerë.<ref name="airport">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Kultura dhe turizmi == Qyteti metropolitan i Firences përfshin një territor me trashëgimi të pasur historike, artistike dhe peizazhore, që bashkon qytete arti, qendra historike, fshatra, kodra, vreshta dhe zona malore.<ref name="tourism" /> Një nga simbolet institucionale dhe kulturore të entit është Palazzo Medici Riccardi, ndërtesë e lidhur me historinë e familjes [[Familja Mediçi|Mediçi]] dhe sot seli e administratës metropolitane, e prefekturës dhe e muzeut përkatës.<ref name="sede" /><ref name="sede2" /> == Shih edhe == * [[Firence]] * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Firences]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.cittametropolitana.fi.it/ Faqja zyrtare e Qytetit metropolitan të Firences] * [https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence Faqja turistike e territorit metropolitan] [[Kategoria:Qytete metropolitane në Itali]] [[Kategoria:Toskana]] [[Kategoria:Firence]] 83ihdqf4j2kf1gop453vnmw36qrhl3v 2940038 2940037 2026-04-11T01:01:14Z Shqiperia2000 65435 2940038 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Qyteti metropolitan i Firences | official_name = Città metropolitana di Firenze | native_name = Firenze | settlement_type = [[Qytete metropolitane në Itali|Qytet metropolitan]] | coordinates = {{Coord|43|46|17|N|11|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | leader_title = Kryetarja metropolitane | leader_name = [[Sara Funaro]] | area_total_km2 = 3514 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione per età, sesso e stato civile 2025 - città metropolitana di Firenze |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/statistiche/popolazione-eta-sesso-stato-civile-2025/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 988068 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | website = {{URL|www.cittametropolitana.fi.it}} |image_seal=Provincia di Firenze-Stemma.svg|image_flag=Flag of the Province of Florence.svg|image_skyline=Palazzo Medici Riccardi.JPG|image_caption=Pallati Mediçi Riçardi|image_map1=Map of Metropolitan city of Florence (region Tuscany, Italy).svg|image_map=Firenze in Italy.svg}} '''Qyteti metropolitan i Firences''' (it. ''Città metropolitana di Firenze'') është një njësi administrative territoriale në [[Italia|Itali]], në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ai zëvendësoi [[Provinca e Firences|Provincën e Firences]] dhe hyri në fuqi më 1 janar 2015.<ref name="legge">{{cite web |title=LEGGE 7 aprile 2014, n. 56 |url=https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:legge:2014-04-07;56!vig= |publisher=Normattiva |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="start">{{cite web |title=Il nuovo Ente |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/il-nuovo-ente/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Territori i qytetit metropolitan shtrihet në pjesën qendrore-veriore të Toskanës dhe ka një sipërfaqe prej 3.514 km². Ai kufizohet në veri me [[Qyteti metropolitan i Bolonjës|Qytetin metropolitan të Bolonjës]] dhe me [[Provinca e Ravenës|provincën e Ravenës]], në lindje me [[Provinca e Forli-Çezenës|provincën e Forli-Çezenës]] dhe me [[Provinca e Arexos|provincën e Arexos]], në jug me [[Provinca e Sienës|provincën e Sienës]] dhe në perëndim me [[Provinca e Pizës|provincën e Pizës]], [[Provinca e Lukës|provincën e Lukës]], [[Provinca e Pistoias|provincën e Pistoias]] dhe [[Provinca e Pratos|provincën e Pratos]].<ref name="pc">{{cite web |title=Piano di Protezione Civile della Città Metropolitana – Vers. 2024 |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/wp-content/uploads/piano_metropolitano_pc_2024_web.pdf |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori përfshin peizazhe shumë të ndryshme, nga zona e urbanizuar përreth Firences te kodrat e [[Chianti]]t, lugina e Empolit, Mugello dhe pjesët malore në kufi me Emilian-Romanjën.<ref name="tourism">{{cite web |title=The Metropolitan City of Florence |url=https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence |publisher=Feel Florence |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Qyteti metropolitan i Firences u krijua në kuadër të reformës italiane të enteve vendore dhe u bë funksional më 1 janar 2015. Ai trashëgoi territorin e provincës së mëparshme dhe mori funksione të planifikimit strategjik, koordinimit territorial dhe zhvillimit të zonës metropolitane.<ref name="legge" /><ref name="start" /> == Ndarja administrative == Qyteti metropolitan përbëhet nga 41 komuna. Përveç [[Firence]]s, ndër qendrat më të rëndësishme të territorit përfshihen [[Empoli]], [[Scandicci]], [[Sesto Fiorentino]], [[Campi Bisenzio]] dhe [[Bagno a Ripoli]].<ref name="tourism" /><ref name="comuni">{{cite web |title=Comuni della Città Metr. di Firenze per popolazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/56-comuni/popolazione/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Nga pikëpamja e promovimit territorial, zona ndahet në katër areale turistike: ''Firenze e area fiorentina'', ''Mugello'', ''Empolese Valdelsa'' dhe ''Chianti''.<ref name="tourism" /> == Administrata == Kryetarja metropolitane është [[Sara Funaro]], e cila ushtron këtë funksion si kryetare e komunës së Firences.<ref name="sindaca">{{cite web |title=Sindaca della Città Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/sindaco-metrocitta/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Organet kryesore të entit janë kryetarja metropolitane, këshilli metropolitan dhe konferenca metropolitane. Këshilli metropolitan në Firence përbëhet nga 18 këshilltarë, ndërsa konferenca metropolitane përbëhet nga kryetarët e komunave që bëjnë pjesë në qytetin metropolitan.<ref name="consiglio">{{cite web |title=Consiglio Metropolitano |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/consiglio-metropolitano/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="conferenza">{{cite web |title=Conferenza Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/conferenza-metropolitana/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Selia institucionale ndodhet në [[Palazzo Medici Riccardi]], në qendrën historike të Firences.<ref name="sede">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sede2">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi: biglietteria, ospitalità e assistenza |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi-biglietteria-ospitalita-e-assistenza/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Qyteti metropolitan i Firences kishte 988.068 banorë më 1 janar 2025 dhe është territori më i populluar i Toskanës.<ref name="population" /><ref name="pc" /> == Transporti == Territori metropolitan përfaqëson një nga nyjat kryesore të lëvizshmërisë në Toskanë. Stacioni hekurudhor i [[Firenze Santa Maria Novella]] ka 19 binarë për shërbimin e udhëtarëve dhe është pika kryesore hekurudhore e zonës.<ref name="rfi">{{cite web |title=Firenze Santa Maria Novella |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/firenze-santa-maria-novella.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në territor ndodhet edhe [[Aeroporto di Firenze-Peretola|Aeroporti “Amerigo Vespucci” i Firences]], i cili e mbylli vitin 2025 me rezultatin më të lartë në historinë e vet, me 3,8 milionë pasagjerë.<ref name="airport">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Kultura dhe turizmi == Qyteti metropolitan i Firences përfshin një territor me trashëgimi të pasur historike, artistike dhe peizazhore, që bashkon qytete arti, qendra historike, fshatra, kodra, vreshta dhe zona malore.<ref name="tourism" /> Një nga simbolet institucionale dhe kulturore të entit është Palazzo Medici Riccardi, ndërtesë e lidhur me historinë e familjes [[Familja Mediçi|Mediçi]] dhe sot seli e administratës metropolitane, e prefekturës dhe e muzeut përkatës.<ref name="sede" /><ref name="sede2" /> == Shih edhe == * [[Firence]] * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Firences]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.cittametropolitana.fi.it/ Faqja zyrtare e Qytetit metropolitan të Firences] * [https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence Faqja turistike e territorit metropolitan] [[Kategoria:Qytete metropolitane në Itali]] [[Kategoria:Firence]] k471kcf2i94anczq7h87jz54qnm699q 2940039 2940038 2026-04-11T01:03:41Z Shqiperia2000 65435 2940039 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Qyteti metropolitan i Firences | official_name = Città metropolitana di Firenze | native_name = Firenze | settlement_type = [[Qytete metropolitane në Itali|Qytet metropolitan]] | coordinates = {{Coord|43|46|17|N|11|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | leader_title = Kryetarja metropolitane | leader_name = [[Sara Funaro]] | area_total_km2 = 3514 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione per età, sesso e stato civile 2025 - città metropolitana di Firenze |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/statistiche/popolazione-eta-sesso-stato-civile-2025/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 988068 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | website = {{URL|www.cittametropolitana.fi.it}} |image_seal=Provincia di Firenze-Stemma.svg|image_flag=Flag of the Province of Florence.svg|image_skyline=Palazzo Medici Riccardi.JPG|image_caption=Pallati Mediçi Riçardi|image_map1=Map of Metropolitan city of Florence (region Tuscany, Italy).svg|image_map=Firenze in Italy.svg}} '''Qyteti metropolitan i Firences''' (it. ''Città metropolitana di Firenze'') është një njësi administrative territoriale në [[Italia|Itali]], në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ai zëvendësoi [[Provinca e Firences|Provincën e Firences]] dhe hyri në fuqi më 1 janar 2015.<ref name="legge">{{cite web |title=LEGGE 7 aprile 2014, n. 56 |url=https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:legge:2014-04-07;56!vig= |publisher=Normattiva |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="start">{{cite web |title=Il nuovo Ente |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/il-nuovo-ente/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Territori i qytetit metropolitan shtrihet në pjesën qendrore-veriore të Toskanës dhe ka një sipërfaqe prej 3.514 km². Ai kufizohet në veri me [[Qyteti Metropolitan i Bolonjës|Qytetin metropolitan të Bolonjës]] dhe me [[Provinca e Ravenës|provincën e Ravenës]], në lindje me [[Provinca e Forli-Çezenës|provincën e Forli-Çezenës]] dhe me [[Provinca e Arexos|provincën e Arexos]], në jug me [[Provinca e Sienës|provincën e Sienës]] dhe në perëndim me [[Provinca e Pizës|provincën e Pizës]], [[Provinca e Lukës|provincën e Lukës]], [[Provinca e Pistoias|provincën e Pistoias]] dhe [[Provinca e Pratos|provincën e Pratos]].<ref name="pc">{{cite web |title=Piano di Protezione Civile della Città Metropolitana – Vers. 2024 |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/wp-content/uploads/piano_metropolitano_pc_2024_web.pdf |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori përfshin peizazhe shumë të ndryshme, nga zona e urbanizuar përreth Firences te kodrat e [[Chianti]]t, lugina e Empolit, Mugello dhe pjesët malore në kufi me Emilian-Romanjën.<ref name="tourism">{{cite web |title=The Metropolitan City of Florence |url=https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence |publisher=Feel Florence |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Qyteti metropolitan i Firences u krijua në kuadër të reformës italiane të enteve vendore dhe u bë funksional më 1 janar 2015. Ai trashëgoi territorin e provincës së mëparshme dhe mori funksione të planifikimit strategjik, koordinimit territorial dhe zhvillimit të zonës metropolitane.<ref name="legge" /><ref name="start" /> == Ndarja administrative == Qyteti metropolitan përbëhet nga 41 komuna. Përveç [[Firence]]s, ndër qendrat më të rëndësishme të territorit përfshihen [[Empoli]], [[Scandicci]], [[Sesto Fiorentino]], [[Campi Bisenzio]] dhe [[Bagno a Ripoli]].<ref name="tourism" /><ref name="comuni">{{cite web |title=Comuni della Città Metr. di Firenze per popolazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/56-comuni/popolazione/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Nga pikëpamja e promovimit territorial, zona ndahet në katër areale turistike: ''Firenze e area fiorentina'', ''Mugello'', ''Empolese Valdelsa'' dhe ''Chianti''.<ref name="tourism" /> == Administrata == Kryetarja metropolitane është [[Sara Funaro]], e cila ushtron këtë funksion si kryetare e komunës së Firences.<ref name="sindaca">{{cite web |title=Sindaca della Città Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/sindaco-metrocitta/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Organet kryesore të entit janë kryetarja metropolitane, këshilli metropolitan dhe konferenca metropolitane. Këshilli metropolitan në Firence përbëhet nga 18 këshilltarë, ndërsa konferenca metropolitane përbëhet nga kryetarët e komunave që bëjnë pjesë në qytetin metropolitan.<ref name="consiglio">{{cite web |title=Consiglio Metropolitano |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/consiglio-metropolitano/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="conferenza">{{cite web |title=Conferenza Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/conferenza-metropolitana/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Selia institucionale ndodhet në [[Palazzo Medici Riccardi]], në qendrën historike të Firences.<ref name="sede">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sede2">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi: biglietteria, ospitalità e assistenza |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi-biglietteria-ospitalita-e-assistenza/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Qyteti metropolitan i Firences kishte 988.068 banorë më 1 janar 2025 dhe është territori më i populluar i Toskanës.<ref name="population" /><ref name="pc" /> == Transporti == Territori metropolitan përfaqëson një nga nyjat kryesore të lëvizshmërisë në Toskanë. Stacioni hekurudhor i [[Firenze Santa Maria Novella]] ka 19 binarë për shërbimin e udhëtarëve dhe është pika kryesore hekurudhore e zonës.<ref name="rfi">{{cite web |title=Firenze Santa Maria Novella |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/firenze-santa-maria-novella.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në territor ndodhet edhe [[Aeroporto di Firenze-Peretola|Aeroporti “Amerigo Vespucci” i Firences]], i cili e mbylli vitin 2025 me rezultatin më të lartë në historinë e vet, me 3,8 milionë pasagjerë.<ref name="airport">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Kultura dhe turizmi == Qyteti metropolitan i Firences përfshin një territor me trashëgimi të pasur historike, artistike dhe peizazhore, që bashkon qytete arti, qendra historike, fshatra, kodra, vreshta dhe zona malore.<ref name="tourism" /> Një nga simbolet institucionale dhe kulturore të entit është Palazzo Medici Riccardi, ndërtesë e lidhur me historinë e familjes [[Familja Mediçi|Mediçi]] dhe sot seli e administratës metropolitane, e prefekturës dhe e muzeut përkatës.<ref name="sede" /><ref name="sede2" /> == Shih edhe == * [[Firence]] * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Firences]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.cittametropolitana.fi.it/ Faqja zyrtare e Qytetit metropolitan të Firences] * [https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence Faqja turistike e territorit metropolitan] [[Kategoria:Qytete metropolitane në Itali]] [[Kategoria:Firence]] ca7xfqigjusbn1nohn6oznyxrom9h98 2940075 2940039 2026-04-11T06:55:07Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Qytete në Itali]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2940075 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Qyteti metropolitan i Firences | official_name = Città metropolitana di Firenze | native_name = Firenze | settlement_type = [[Qytete metropolitane në Itali|Qytet metropolitan]] | coordinates = {{Coord|43|46|17|N|11|15|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Toskana]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Firence]] | leader_party = [[Partia Demokratike e Italisë|PD]] | leader_title = Kryetarja metropolitane | leader_name = [[Sara Funaro]] | area_total_km2 = 3514 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Popolazione per età, sesso e stato civile 2025 - città metropolitana di Firenze |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/statistiche/popolazione-eta-sesso-stato-civile-2025/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 988068 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | website = {{URL|www.cittametropolitana.fi.it}} |image_seal=Provincia di Firenze-Stemma.svg|image_flag=Flag of the Province of Florence.svg|image_skyline=Palazzo Medici Riccardi.JPG|image_caption=Pallati Mediçi Riçardi|image_map1=Map of Metropolitan city of Florence (region Tuscany, Italy).svg|image_map=Firenze in Italy.svg}} '''Qyteti metropolitan i Firences''' (it. ''Città metropolitana di Firenze'') është një njësi administrative territoriale në [[Italia|Itali]], në rajonin e [[Toskana|Toskanës]], me kryeqendër [[Firence]]n. Ai zëvendësoi [[Provinca e Firences|Provincën e Firences]] dhe hyri në fuqi më 1 janar 2015.<ref name="legge">{{cite web |title=LEGGE 7 aprile 2014, n. 56 |url=https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:legge:2014-04-07;56!vig= |publisher=Normattiva |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="start">{{cite web |title=Il nuovo Ente |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/il-nuovo-ente/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Territori i qytetit metropolitan shtrihet në pjesën qendrore-veriore të Toskanës dhe ka një sipërfaqe prej 3.514 km². Ai kufizohet në veri me [[Qyteti Metropolitan i Bolonjës|Qytetin metropolitan të Bolonjës]] dhe me [[Provinca e Ravenës|provincën e Ravenës]], në lindje me [[Provinca e Forli-Çezenës|provincën e Forli-Çezenës]] dhe me [[Provinca e Arexos|provincën e Arexos]], në jug me [[Provinca e Sienës|provincën e Sienës]] dhe në perëndim me [[Provinca e Pizës|provincën e Pizës]], [[Provinca e Lukës|provincën e Lukës]], [[Provinca e Pistoias|provincën e Pistoias]] dhe [[Provinca e Pratos|provincën e Pratos]].<ref name="pc">{{cite web |title=Piano di Protezione Civile della Città Metropolitana – Vers. 2024 |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/wp-content/uploads/piano_metropolitano_pc_2024_web.pdf |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Territori përfshin peizazhe shumë të ndryshme, nga zona e urbanizuar përreth Firences te kodrat e [[Chianti]]t, lugina e Empolit, Mugello dhe pjesët malore në kufi me Emilian-Romanjën.<ref name="tourism">{{cite web |title=The Metropolitan City of Florence |url=https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence |publisher=Feel Florence |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Historia == Qyteti metropolitan i Firences u krijua në kuadër të reformës italiane të enteve vendore dhe u bë funksional më 1 janar 2015. Ai trashëgoi territorin e provincës së mëparshme dhe mori funksione të planifikimit strategjik, koordinimit territorial dhe zhvillimit të zonës metropolitane.<ref name="legge" /><ref name="start" /> == Ndarja administrative == Qyteti metropolitan përbëhet nga 41 komuna. Përveç [[Firence]]s, ndër qendrat më të rëndësishme të territorit përfshihen [[Empoli]], [[Scandicci]], [[Sesto Fiorentino]], [[Campi Bisenzio]] dhe [[Bagno a Ripoli]].<ref name="tourism" /><ref name="comuni">{{cite web |title=Comuni della Città Metr. di Firenze per popolazione |url=https://www.tuttitalia.it/toscana/provincia-di-firenze/56-comuni/popolazione/ |publisher=Tuttitalia |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Nga pikëpamja e promovimit territorial, zona ndahet në katër areale turistike: ''Firenze e area fiorentina'', ''Mugello'', ''Empolese Valdelsa'' dhe ''Chianti''.<ref name="tourism" /> == Administrata == Kryetarja metropolitane është [[Sara Funaro]], e cila ushtron këtë funksion si kryetare e komunës së Firences.<ref name="sindaca">{{cite web |title=Sindaca della Città Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/sindaco-metrocitta/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Organet kryesore të entit janë kryetarja metropolitane, këshilli metropolitan dhe konferenca metropolitane. Këshilli metropolitan në Firence përbëhet nga 18 këshilltarë, ndërsa konferenca metropolitane përbëhet nga kryetarët e komunave që bëjnë pjesë në qytetin metropolitan.<ref name="consiglio">{{cite web |title=Consiglio Metropolitano |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/consiglio-metropolitano/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="conferenza">{{cite web |title=Conferenza Metropolitana |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/organi-della-citt-metropolitana/conferenza-metropolitana/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Selia institucionale ndodhet në [[Palazzo Medici Riccardi]], në qendrën historike të Firences.<ref name="sede">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref><ref name="sede2">{{cite web |title=Palazzo Medici Riccardi: biglietteria, ospitalità e assistenza |url=https://www.cittametropolitana.fi.it/palazzo-medici-riccardi-biglietteria-ospitalita-e-assistenza/ |publisher=Città Metropolitana di Firenze |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Demografia == Qyteti metropolitan i Firences kishte 988.068 banorë më 1 janar 2025 dhe është territori më i populluar i Toskanës.<ref name="population" /><ref name="pc" /> == Transporti == Territori metropolitan përfaqëson një nga nyjat kryesore të lëvizshmërisë në Toskanë. Stacioni hekurudhor i [[Firenze Santa Maria Novella]] ka 19 binarë për shërbimin e udhëtarëve dhe është pika kryesore hekurudhore e zonës.<ref name="rfi">{{cite web |title=Firenze Santa Maria Novella |url=https://www.rfi.it/it/stazioni/firenze-santa-maria-novella.html |publisher=Rete Ferroviaria Italiana |language=it |access-date=11 prill 2026}}</ref> Në territor ndodhet edhe [[Aeroporto di Firenze-Peretola|Aeroporti “Amerigo Vespucci” i Firences]], i cili e mbylli vitin 2025 me rezultatin më të lartë në historinë e vet, me 3,8 milionë pasagjerë.<ref name="airport">{{cite web |title=Traffic growth of 8.4% in 2025. New record of 9.8 million passengers |url=https://www.toscana-aeroporti.com/console/sites/default/files/2026-01/20260108%20-%20CS%20traffico%202025_en.pdf |publisher=Toscana Aeroporti |language=en |access-date=11 prill 2026}}</ref> == Kultura dhe turizmi == Qyteti metropolitan i Firences përfshin një territor me trashëgimi të pasur historike, artistike dhe peizazhore, që bashkon qytete arti, qendra historike, fshatra, kodra, vreshta dhe zona malore.<ref name="tourism" /> Një nga simbolet institucionale dhe kulturore të entit është Palazzo Medici Riccardi, ndërtesë e lidhur me historinë e familjes [[Familja Mediçi|Mediçi]] dhe sot seli e administratës metropolitane, e prefekturës dhe e muzeut përkatës.<ref name="sede" /><ref name="sede2" /> == Shih edhe == * [[Firence]] * [[Toskana]] * [[Italia]] * [[Provinca e Firences]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.cittametropolitana.fi.it/ Faqja zyrtare e Qytetit metropolitan të Firences] * [https://www.feelflorence.it/en/metropolitan-city-florence Faqja turistike e territorit metropolitan] [[Kategoria:Qytete metropolitane në Itali]] [[Kategoria:Firence]] [[Kategoria:Qytete në Itali]] dqjjydku63k1vslux2s8fzen352a7u2 0 398834 2940063 2026-04-11T06:00:14Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Konteksti]] 2940063 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Konteksti]] 4mvue7k05o0i9snuhxp4g4hw64i409f 0 398835 2940064 2026-04-11T06:00:23Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Qëllimi]] 2940064 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Qëllimi]] ruqhy2reqo2l7vnuv3hb9q91p6s6rjm 0 398836 2940065 2026-04-11T06:00:35Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Qëndrimi]] 2940065 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Qëndrimi]] 6en5dyokzmb1yjyxp1a9idammcuggl7 14 398837 2940067 2026-04-11T06:10:16Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2940067 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2940068 2940067 2026-04-11T06:10:47Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Vaksina]]; +[[Kategoria:Zhdukja e lisë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2940068 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Vaksina]] [[Kategoria:Zhdukja e lisë]] sljby98ngmnoyoahdskw1re5xhrov0t 3 398838 2940079 2026-04-11T08:24:25Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2940079 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Banane12345banane}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 11 prill 2026 10:24 (CEST) 4tlreeamlitgykpmuhpjelqqftl4rwy 3 398839 2940080 2026-04-11T08:38:27Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2940080 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Esterr12}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 11 prill 2026 10:38 (CEST) basrz2fr41q35t5tnp2ofiui2rrapa9 3 398840 2940081 2026-04-11T08:42:40Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2940081 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Dallandyshe}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 11 prill 2026 10:42 (CEST) ghs2yue42cadcn396o9sohubgvu2itv 2940092 2940081 2026-04-11T09:41:48Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Johnny Frankham */ 2940092 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Dallandyshe}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 11 prill 2026 10:42 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Johnny Frankham]]'' == Përshëndetje, Dallandyshe! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2940086|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Johnny Frankham]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20prill%202026,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 prill 2026 11:41 (CEST) 7qv8pculzx6cch6t7v8ug2kpuwc6stu 0 398841 2940084 2026-04-11T09:25:48Z Unipooh 159401 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1306780194|Jordan Galtier]]" 2940084 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jordan Galtier | full_name = | image = | birth_date = {{birth date and age|1989|3|22|df=y}} | birth_place = [[Villeneuve-d'Ascq]], France | death_date = | death_place = | height = {{height|m=1.69}} | position = Midfielder | currentclub = [[:fr:Union sportive de Lège-Cap-Ferret|Lège-Cap-Ferret]] | clubnumber = | youthyears1 = 2004–2007 | youthclubs1 = [[AJ Auxerre|Auxerre]] | years1 = 2007–2009 | clubs1 = [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux B]] | caps1 = 15 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2011 | clubs2 = [[Étoile Fréjus Saint-Raphaël|Fréjus Saint-Raphaël]] | caps2 = 40 | goals2 = 0 | years3 = 2011–2013 | clubs3 = [[AC Arles-Avignon|Arles-Avignon]] | caps3 = 6 | goals3 = 0 | years4 = 2013–2016 | clubs4 = Lège-Cap-Ferret | caps4 = 59 | goals4 = 3 | club-update = 04:03, 27 May 2016 (UTC) }} [[Kategoria:Trajnerë francezë futbolli]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Girondins de Bordeaux]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1989]] lxqvpua3nd06gqe369jm394v78jsi6v 2940087 2940084 2026-04-11T09:27:13Z Unipooh 159401 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1306780194|Jordan Galtier]]" 2940087 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jordan Galtier | full_name = | image = | birth_date = 22.03.1989-37 vjec | birth_place = [[Villeneuve-d'Ascq]], France | death_date = | death_place = | height = {{height|m=1.69}} | position = Midfielder | currentclub = [[:fr:Union sportive de Lège-Cap-Ferret|Lège-Cap-Ferret]] | clubnumber = | youthyears1 = 2004–2007 | youthclubs1 = [[AJ Auxerre|Auxerre]] | years1 = 2007–2009 | clubs1 = [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux B]] | caps1 = 15 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2011 | clubs2 = [[Étoile Fréjus Saint-Raphaël|Fréjus Saint-Raphaël]] | caps2 = 40 | goals2 = 0 | years3 = 2011–2013 | clubs3 = [[AC Arles-Avignon|Arles-Avignon]] | caps3 = 6 | goals3 = 0 | years4 = 2013–2016 | clubs4 = Lège-Cap-Ferret | caps4 = 59 | goals4 = 3 | club-update = 04:03, 27 May 2016 (UTC) }} [[Kategoria:Trajnerë francezë futbolli]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Girondins de Bordeaux]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1989]] rw0i51bk24wlgzn0bvw8fr9o8qs4ed3 2940088 2940087 2026-04-11T09:28:13Z Unipooh 159401 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1306780194|Jordan Galtier]]" 2940088 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jordan Galtier | full_name = | image = | birth_date = 22.03.1989-37 vjec | birth_place = [[Villeneuve-d'Ascq]], France | death_date = | death_place = | height = {{height|m=1.69}} | position = Midfielder | currentclub = [[:fr:Union sportive de Lège-Cap-Ferret|Lège-Cap-Ferret]] | clubnumber = | youthyears1 = 2004–2007 | youthclubs1 = [[AJ Auxerre|Auxerre]] | years1 = 2007–2009 | clubs1 = [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux B]] | caps1 = 15 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2011 | clubs2 = [[Étoile Fréjus Saint-Raphaël|Fréjus Saint-Raphaël]] | caps2 = 40 | goals2 = 0 | years3 = 2011–2013 | clubs3 = [[AC Arles-Avignon|Arles-Avignon]] | caps3 = 6 | goals3 = 0 | years4 = 2013–2016 | clubs4 = Lège-Cap-Ferret | caps4 = 59 | goals4 = 3 | club-update = 04:03, 27 May 2016 (UTC) }} '''Jordan Galtier''' (i lindur më 22 Mars 1989 në [[Villeneuve-d'Ascq]] ) është një ish [[Futbolli|-futbollist]] profesionist francez. Ai aktualisht është ndihmës trajner në klubin francez të Ligue 1, [[Toulouse FC|Toulouse]] . <ref>{{Cite web |date=October 28, 2015 |title=JORDAN GALTIER FILS DE........ JOUEUR DE LEGE CAP-FERRET |url=https://ascoteauxdedordogne.footeo.com/actualite/2015/10/28/jordan-galtier-fils-de-joueur-de-lege-cap-ferret.html |website=A.S. Coteaux de Dordogne}}</ref> Galtier më parë ka luajtur profesionist për [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]], Fréjus Saint-Raphaël, Arles-Avignon dhe [[:fr:Union sportive de Lège-Cap-Ferret|Lège-Cap-Ferret]] . <ref>{{Cite web |title=Jordan Galtier, fils de Christophe mais surtout jeune entraineur ambitieux à l'US Lège-Cap Ferret. Interview |url=https://sofootballclub.com/2017/03/04/jordan-galtier-fils-de-christophe-mais-surtout-jeune-entraineur-ambitieux-a-lus-lege-cap-ferret-interview/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203064718/https://sofootballclub.com/2017/03/04/jordan-galtier-fils-de-christophe-mais-surtout-jeune-entraineur-ambitieux-a-lus-lege-cap-ferret-interview/ |archive-date=3 February 2018 |access-date=2 February 2018}}</ref> Ai bëri gjashtë paraqitje në [[Ligue 2]] për Arles-Avignon midis viteve 2011 dhe 2013. Galtier ka lindur në Francë dhe është me prejardhje rome . <ref>{{Cite web |title=Jordan Galtier : " Je ne suis pas ici parce que je m'appelle Galtier " |url=https://www.ligue2.fr/Articles/INTERVIEWS/2022/01/12/interview-ac-ajaccio-jordan-galtier |website=Ligue2}}</ref> Ai është djali i Christophe Galtier . <ref>{{Cite web |date=2023-06-28 |title=Jordan Galtier, le fils de Christophe, débarque au TFC |url=https://www.francebleu.fr/sports/football/jordan-galtier-fils-de-christophe-debarque-au-tfc-5406433 |access-date=2023-08-01 |website=ici, par France Bleu et France 3 |language=fr}}</ref> [[Kategoria:Trajnerë francezë futbolli]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Girondins de Bordeaux]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1989]] jjh4phe7x50wabgnvz7ji0y7j6h8pkx 2940089 2940088 2026-04-11T09:28:28Z Unipooh 159401 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1306780194|Jordan Galtier]]" 2940089 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jordan Galtier | full_name = | image = | birth_date = 22.03.1989-37 vjec | birth_place = [[Villeneuve-d'Ascq]], France | death_date = | death_place = | height = {{height|m=1.69}} | position = Midfielder | currentclub = [[:fr:Union sportive de Lège-Cap-Ferret|Lège-Cap-Ferret]] | clubnumber = | youthyears1 = 2004–2007 | youthclubs1 = [[AJ Auxerre|Auxerre]] | years1 = 2007–2009 | clubs1 = [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux B]] | caps1 = 15 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2011 | clubs2 = [[Étoile Fréjus Saint-Raphaël|Fréjus Saint-Raphaël]] | caps2 = 40 | goals2 = 0 | years3 = 2011–2013 | clubs3 = [[AC Arles-Avignon|Arles-Avignon]] | caps3 = 6 | goals3 = 0 | years4 = 2013–2016 | clubs4 = Lège-Cap-Ferret | caps4 = 59 | goals4 = 3 | club-update = 04:03, 27 May 2016 (UTC) }} '''Jordan Galtier''' (i lindur më 22 Mars 1989 në [[Villeneuve-d'Ascq]] ) është një ish [[Futbolli|-futbollist]] profesionist francez. Ai aktualisht është ndihmës trajner në klubin francez të Ligue 1, [[Toulouse FC|Toulouse]] . <ref>{{Cite web |date=October 28, 2015 |title=JORDAN GALTIER FILS DE........ JOUEUR DE LEGE CAP-FERRET |url=https://ascoteauxdedordogne.footeo.com/actualite/2015/10/28/jordan-galtier-fils-de-joueur-de-lege-cap-ferret.html |website=A.S. Coteaux de Dordogne}}</ref> Galtier më parë ka luajtur profesionist për [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]], Fréjus Saint-Raphaël, Arles-Avignon dhe [[:fr:Union sportive de Lège-Cap-Ferret|Lège-Cap-Ferret]] . <ref>{{Cite web |title=Jordan Galtier, fils de Christophe mais surtout jeune entraineur ambitieux à l'US Lège-Cap Ferret. Interview |url=https://sofootballclub.com/2017/03/04/jordan-galtier-fils-de-christophe-mais-surtout-jeune-entraineur-ambitieux-a-lus-lege-cap-ferret-interview/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203064718/https://sofootballclub.com/2017/03/04/jordan-galtier-fils-de-christophe-mais-surtout-jeune-entraineur-ambitieux-a-lus-lege-cap-ferret-interview/ |archive-date=3 February 2018 |access-date=2 February 2018}}</ref> Në janar të vitit 2008, ai u thirr për një kamp stërvitor me ekipin [[Franca|francez]] [[Futsalli|të futsalit]] nën 21 vjeç për një kamp katër-ditor. <ref>{{Cite web |last=Brilleau |first=Olivier |title=Pongo présélectionné en EDF - de 21 ans Futsal / News PSG par PlanetePSG.com |url=https://www.planetepsg.com/news-9018-jeunes_pongo_preselectionne_en_edf_de_21_ans_futsal.html |access-date=2024-01-09 |website=PlanetePSG.com}}</ref> Ai bëri gjashtë paraqitje në [[Ligue 2]] për Arles-Avignon midis viteve 2011 dhe 2013. Galtier ka lindur në Francë dhe është me prejardhje rome . <ref>{{Cite web |title=Jordan Galtier : " Je ne suis pas ici parce que je m'appelle Galtier " |url=https://www.ligue2.fr/Articles/INTERVIEWS/2022/01/12/interview-ac-ajaccio-jordan-galtier |website=Ligue2}}</ref> Ai është djali i Christophe Galtier . <ref>{{Cite web |date=2023-06-28 |title=Jordan Galtier, le fils de Christophe, débarque au TFC |url=https://www.francebleu.fr/sports/football/jordan-galtier-fils-de-christophe-debarque-au-tfc-5406433 |access-date=2023-08-01 |website=ici, par France Bleu et France 3 |language=fr}}</ref> [[Kategoria:Trajnerë francezë futbolli]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Girondins de Bordeaux]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1989]] q8lgqgbdvaioo5dqm6nw4qre3o0267u 2940090 2940089 2026-04-11T09:29:09Z Unipooh 159401 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1306780194|Jordan Galtier]]" 2940090 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jordan Galtier | full_name = | image = | birth_date = 22.03.1989-37 vjec | birth_place = [[Villeneuve-d'Ascq]], France | death_date = | death_place = | height = {{height|m=1.69}} | position = Midfielder | currentclub = [[:fr:Union sportive de Lège-Cap-Ferret|Lège-Cap-Ferret]] | clubnumber = | youthyears1 = 2004–2007 | youthclubs1 = [[AJ Auxerre|Auxerre]] | years1 = 2007–2009 | clubs1 = [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux B]] | caps1 = 15 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2011 | clubs2 = [[Étoile Fréjus Saint-Raphaël|Fréjus Saint-Raphaël]] | caps2 = 40 | goals2 = 0 | years3 = 2011–2013 | clubs3 = [[AC Arles-Avignon|Arles-Avignon]] | caps3 = 6 | goals3 = 0 | years4 = 2013–2016 | clubs4 = Lège-Cap-Ferret | caps4 = 59 | goals4 = 3 | club-update = 04:03, 27 May 2016 (UTC) }} '''Jordan Galtier''' (i lindur më 22 Mars 1989 në [[Villeneuve-d'Ascq]] ) është një ish [[Futbolli|-futbollist]] profesionist francez. Ai aktualisht është ndihmës trajner në klubin francez të Ligue 1, [[Toulouse FC|Toulouse]] . <ref>{{Cite web |date=October 28, 2015 |title=JORDAN GALTIER FILS DE........ JOUEUR DE LEGE CAP-FERRET |url=https://ascoteauxdedordogne.footeo.com/actualite/2015/10/28/jordan-galtier-fils-de-joueur-de-lege-cap-ferret.html |website=A.S. Coteaux de Dordogne}}</ref> == Karriera == Galtier më parë ka luajtur profesionist për [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]], Fréjus Saint-Raphaël, Arles-Avignon dhe [[:fr:Union sportive de Lège-Cap-Ferret|Lège-Cap-Ferret]] . <ref>{{Cite web |title=Jordan Galtier, fils de Christophe mais surtout jeune entraineur ambitieux à l'US Lège-Cap Ferret. Interview |url=https://sofootballclub.com/2017/03/04/jordan-galtier-fils-de-christophe-mais-surtout-jeune-entraineur-ambitieux-a-lus-lege-cap-ferret-interview/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203064718/https://sofootballclub.com/2017/03/04/jordan-galtier-fils-de-christophe-mais-surtout-jeune-entraineur-ambitieux-a-lus-lege-cap-ferret-interview/ |archive-date=3 February 2018 |access-date=2 February 2018}}</ref> Në janar të vitit 2008, ai u thirr për një kamp stërvitor me ekipin [[Franca|francez]] [[Futsalli|të futsalit]] nën 21 vjeç për një kamp katër-ditor. <ref>{{Cite web |last=Brilleau |first=Olivier |title=Pongo présélectionné en EDF - de 21 ans Futsal / News PSG par PlanetePSG.com |url=https://www.planetepsg.com/news-9018-jeunes_pongo_preselectionne_en_edf_de_21_ans_futsal.html |access-date=2024-01-09 |website=PlanetePSG.com}}</ref> Ai bëri gjashtë paraqitje në [[Ligue 2]] për Arles-Avignon midis viteve 2011 dhe 2013. == Jeta personale == Galtier ka lindur në Francë dhe është me prejardhje rome . <ref>{{Cite web |title=Jordan Galtier : " Je ne suis pas ici parce que je m'appelle Galtier " |url=https://www.ligue2.fr/Articles/INTERVIEWS/2022/01/12/interview-ac-ajaccio-jordan-galtier |website=Ligue2}}</ref> Ai është djali i Christophe Galtier . <ref>{{Cite web |date=2023-06-28 |title=Jordan Galtier, le fils de Christophe, débarque au TFC |url=https://www.francebleu.fr/sports/football/jordan-galtier-fils-de-christophe-debarque-au-tfc-5406433 |access-date=2023-08-01 |website=ici, par France Bleu et France 3 |language=fr}}</ref> == Referencat == {{Reflist}} [[Kategoria:Trajnerë francezë futbolli]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Girondins de Bordeaux]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1989]] q2ghyn0e8bfaipbjo0wyyjvkjanbvry 2940098 2940090 2026-04-11T09:58:15Z Vyolltsa 129213 added [[Category:Kultura e komunitetit Rom]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2940098 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jordan Galtier | full_name = | image = | birth_date = 22.03.1989-37 vjec | birth_place = [[Villeneuve-d'Ascq]], France | death_date = | death_place = | height = {{height|m=1.69}} | position = Midfielder | currentclub = [[:fr:Union sportive de Lège-Cap-Ferret|Lège-Cap-Ferret]] | clubnumber = | youthyears1 = 2004–2007 | youthclubs1 = [[AJ Auxerre|Auxerre]] | years1 = 2007–2009 | clubs1 = [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux B]] | caps1 = 15 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2011 | clubs2 = [[Étoile Fréjus Saint-Raphaël|Fréjus Saint-Raphaël]] | caps2 = 40 | goals2 = 0 | years3 = 2011–2013 | clubs3 = [[AC Arles-Avignon|Arles-Avignon]] | caps3 = 6 | goals3 = 0 | years4 = 2013–2016 | clubs4 = Lège-Cap-Ferret | caps4 = 59 | goals4 = 3 | club-update = 04:03, 27 May 2016 (UTC) }} '''Jordan Galtier''' (i lindur më 22 Mars 1989 në [[Villeneuve-d'Ascq]] ) është një ish [[Futbolli|-futbollist]] profesionist francez. Ai aktualisht është ndihmës trajner në klubin francez të Ligue 1, [[Toulouse FC|Toulouse]] . <ref>{{Cite web |date=October 28, 2015 |title=JORDAN GALTIER FILS DE........ JOUEUR DE LEGE CAP-FERRET |url=https://ascoteauxdedordogne.footeo.com/actualite/2015/10/28/jordan-galtier-fils-de-joueur-de-lege-cap-ferret.html |website=A.S. Coteaux de Dordogne}}</ref> == Karriera == Galtier më parë ka luajtur profesionist për [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]], Fréjus Saint-Raphaël, Arles-Avignon dhe [[:fr:Union sportive de Lège-Cap-Ferret|Lège-Cap-Ferret]] . <ref>{{Cite web |title=Jordan Galtier, fils de Christophe mais surtout jeune entraineur ambitieux à l'US Lège-Cap Ferret. Interview |url=https://sofootballclub.com/2017/03/04/jordan-galtier-fils-de-christophe-mais-surtout-jeune-entraineur-ambitieux-a-lus-lege-cap-ferret-interview/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203064718/https://sofootballclub.com/2017/03/04/jordan-galtier-fils-de-christophe-mais-surtout-jeune-entraineur-ambitieux-a-lus-lege-cap-ferret-interview/ |archive-date=3 February 2018 |access-date=2 February 2018}}</ref> Në janar të vitit 2008, ai u thirr për një kamp stërvitor me ekipin [[Franca|francez]] [[Futsalli|të futsalit]] nën 21 vjeç për një kamp katër-ditor. <ref>{{Cite web |last=Brilleau |first=Olivier |title=Pongo présélectionné en EDF - de 21 ans Futsal / News PSG par PlanetePSG.com |url=https://www.planetepsg.com/news-9018-jeunes_pongo_preselectionne_en_edf_de_21_ans_futsal.html |access-date=2024-01-09 |website=PlanetePSG.com}}</ref> Ai bëri gjashtë paraqitje në [[Ligue 2]] për Arles-Avignon midis viteve 2011 dhe 2013. == Jeta personale == Galtier ka lindur në Francë dhe është me prejardhje rome . <ref>{{Cite web |title=Jordan Galtier : " Je ne suis pas ici parce que je m'appelle Galtier " |url=https://www.ligue2.fr/Articles/INTERVIEWS/2022/01/12/interview-ac-ajaccio-jordan-galtier |website=Ligue2}}</ref> Ai është djali i Christophe Galtier . <ref>{{Cite web |date=2023-06-28 |title=Jordan Galtier, le fils de Christophe, débarque au TFC |url=https://www.francebleu.fr/sports/football/jordan-galtier-fils-de-christophe-debarque-au-tfc-5406433 |access-date=2023-08-01 |website=ici, par France Bleu et France 3 |language=fr}}</ref> == Referencat == {{Reflist}} [[Kategoria:Trajnerë francezë futbolli]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Girondins de Bordeaux]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1989]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] az2qjuewnkp9a9yyeftsgmmu4ed5yyl 0 398842 2940085 2026-04-11T09:26:24Z Alba Ahmetaj 145013 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:fi:Special:Redirect/revision/22531894|Sandra Selimović]]" 2940085 wikitext text/x-wiki '''Sandra Selimović''' (Selimoviç) lindi në vitin [[1981]] dhe është [[Austria|një aktore, regjisore dhe këngëtare austriake]] .<ref name=":0">{{Cite web |title=Sandra Selimović |url=https://www.gorki.de/en/company/sandra-selimovic |access-date=13.4.2024 |website=GORKI |language={{en}}}}</ref> Ajo punon për fuqizimin e grave [[Romët|të komunitetit rom]] dhe i është përkushtuar luftës kundër anti-ciganizmit dhe flet pesë gjuhë. <ref>{{Cite web |title=Sandra Selimovic |url=https://www.romaniarts.co.uk/portfolio-item/sandra-selimovic/ |access-date=14.4.2024 |website=romaniarts.co.uk |language={{en}}}}</ref> Selimović u shpëngul me familjen e saj [[Serbia|nga Serbia]] [[Vjena|në Vjenë]] në moshën pesëvjeçare dhe e filloi karrierën e saj si aktore në vitin 1994. Në vitin 2010, ajo themeloi shoqatën e parë [[Feminizmi|feministe]] të teatrit profesional rom, Romano Svato, me motrën e saj Simonida Selimović. Ajo interpreton kryesisht në teatrin rinor Dschungel Wien dhe në Theater des Augenblicks ''.'' <ref name=":0">{{Cite web |title=Sandra Selimović |url=https://www.gorki.de/en/company/sandra-selimovic |access-date=13.4.2024 |website=GORKI |language={{en}}}}</ref> Selimović është pjesë e [[Muzika Hip hop|një dysheje repi]] të quajtur Mindj Panther''.'' Kjo dyshe punon të thyejë stereotipet dhe klishetë se si shikohen romët. Muzika e tyre trajton [[Racizmi|racizmin]], [[Seksizmi|seksizmin]] dhe feminizmin. <ref>{{Cite web |title=SANDRA SELIMOVIC |url=https://europeanlesbianconference.org/speakers/sandra-selimovic/ |access-date=13.4.2024 |website=europeanlesbianconference.org |language={{en}}}}</ref> == Referimet == {{Reflist|sarakkeet}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1981]] [[Kategoria:Aktorë austriakë]] [[Kategoria:Romë (etni)]] rorzzso4h7fdpyoz0830vp2b0oe8ufo 2940100 2940085 2026-04-11T09:59:16Z Vyolltsa 129213 added [[Category:Kultura e komunitetit Rom]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2940100 wikitext text/x-wiki '''Sandra Selimović''' (Selimoviç) lindi në vitin [[1981]] dhe është [[Austria|një aktore, regjisore dhe këngëtare austriake]] .<ref name=":0">{{Cite web |title=Sandra Selimović |url=https://www.gorki.de/en/company/sandra-selimovic |access-date=13.4.2024 |website=GORKI |language={{en}}}}</ref> Ajo punon për fuqizimin e grave [[Romët|të komunitetit rom]] dhe i është përkushtuar luftës kundër anti-ciganizmit dhe flet pesë gjuhë. <ref>{{Cite web |title=Sandra Selimovic |url=https://www.romaniarts.co.uk/portfolio-item/sandra-selimovic/ |access-date=14.4.2024 |website=romaniarts.co.uk |language={{en}}}}</ref> Selimović u shpëngul me familjen e saj [[Serbia|nga Serbia]] [[Vjena|në Vjenë]] në moshën pesëvjeçare dhe e filloi karrierën e saj si aktore në vitin 1994. Në vitin 2010, ajo themeloi shoqatën e parë [[Feminizmi|feministe]] të teatrit profesional rom, Romano Svato, me motrën e saj Simonida Selimović. Ajo interpreton kryesisht në teatrin rinor Dschungel Wien dhe në Theater des Augenblicks ''.'' <ref name=":0">{{Cite web |title=Sandra Selimović |url=https://www.gorki.de/en/company/sandra-selimovic |access-date=13.4.2024 |website=GORKI |language={{en}}}}</ref> Selimović është pjesë e [[Muzika Hip hop|një dysheje repi]] të quajtur Mindj Panther''.'' Kjo dyshe punon të thyejë stereotipet dhe klishetë se si shikohen romët. Muzika e tyre trajton [[Racizmi|racizmin]], [[Seksizmi|seksizmin]] dhe feminizmin. <ref>{{Cite web |title=SANDRA SELIMOVIC |url=https://europeanlesbianconference.org/speakers/sandra-selimovic/ |access-date=13.4.2024 |website=europeanlesbianconference.org |language={{en}}}}</ref> == Referimet == {{Reflist|sarakkeet}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1981]] [[Kategoria:Aktorë austriakë]] [[Kategoria:Romë (etni)]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] 2f4rg47x9jtzk3u41p7byw9hzzffvup 2940131 2940100 2026-04-11T11:06:46Z Alba Ahmetaj 145013 referenca 2940131 wikitext text/x-wiki '''Sandra Selimović''' (Selimoviç) lindi në vitin [[1981]] dhe është [[Austria|një aktore, regjisore dhe këngëtare austriake]] .<ref name=":0">{{Cite web |title=Sandra Selimović |url=https://www.gorki.de/en/company/sandra-selimovic |access-date=13 prill 2024 |website=GORKI |language=en}}</ref> Ajo punon për fuqizimin e grave [[Romët|të komunitetit rom]] dhe i është përkushtuar luftës kundër anti-ciganizmit dhe flet pesë gjuhë. <ref>{{Cite web |title=Sandra Selimovic |url=https://www.romaniarts.co.uk/portfolio-item/sandra-selimovic/ |access-date=14 prill 2024 |website=romaniarts.co.uk |language=en}}</ref> Selimović u shpëngul me familjen e saj [[Serbia|nga Serbia]] [[Vjena|në Vjenë]] në moshën pesëvjeçare dhe e filloi karrierën e saj si aktore në vitin 1994. Në vitin 2010, ajo themeloi shoqatën e parë [[Feminizmi|feministe]] të teatrit profesional rom, Romano Svato, me motrën e saj Simonida Selimović. Ajo interpreton kryesisht në teatrin rinor Dschungel Wien dhe në Theater des Augenblicks ''.'' <ref name=":0">{{Cite web |title=Sandra Selimović |url=https://www.gorki.de/en/company/sandra-selimovic |access-date=13.4.2024 |website=GORKI |language={{en}}}}</ref> Selimović është pjesë e [[Muzika Hip hop|një dysheje repi]] të quajtur Mindj Panther''.'' Kjo dyshe punon të thyejë stereotipet dhe klishetë se si shikohen romët. Muzika e tyre trajton [[Racizmi|racizmin]], [[Seksizmi|seksizmin]] dhe feminizmin. <ref>{{Cite web |title=SANDRA SELIMOVIC |url=https://europeanlesbianconference.org/speakers/sandra-selimovic/ |access-date=13.4.2024 |website=europeanlesbianconference.org |language=en}}</ref> == Referimet == {{Reflist|sarakkeet}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1981]] [[Kategoria:Aktorë austriakë]] [[Kategoria:Romë (etni)]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] cgcm6xudo2ylxdd9mss4ofqo01ukpko 2940133 2940131 2026-04-11T11:09:02Z Alba Ahmetaj 145013 2940133 wikitext text/x-wiki '''Sandra Selimović''' (Selimoviç) lindi në vitin [[1981]] dhe është [[Austria|një aktore, regjisore dhe këngëtare austriake]] .<ref name=":0">{{Cite web |title=Sandra Selimović |url=https://www.gorki.de/en/company/sandra-selimovic |access-date=13 prill 2024 |website=GORKI |language=en}}</ref> Ajo punon për fuqizimin e grave [[Romët|të komunitetit rom]] dhe i është përkushtuar luftës kundër anti-ciganizmit dhe flet pesë gjuhë. <ref>{{Cite web |title=Sandra Selimovic |url=https://www.romaniarts.co.uk/portfolio-item/sandra-selimovic/ |access-date=14 prill 2024 |website=romaniarts.co.uk |language=en}}</ref> Selimović u shpëngul me familjen e saj [[Serbia|nga Serbia]] [[Vjena|në Vjenë]] në moshën pesëvjeçare dhe e filloi karrierën e saj si aktore në vitin 1994. Në vitin 2010, ajo themeloi shoqatën e parë [[Feminizmi|feministe]] të teatrit profesional rom, Romano Svato, me motrën e saj Simonida Selimović. Ajo interpreton kryesisht në teatrin rinor Dschungel Wien dhe në Theater des Augenblicks ''.'' <ref>{{Cite web |title=Sandra Selimović |url=https://www.gorki.de/en/company/sandra-selimovic |access-date=13.4.2024 |website=GORKI |{{lang-en}}}}</ref> Selimović është pjesë e [[Muzika Hip hop|një dysheje repi]] të quajtur Mindj Panther''.'' Kjo dyshe punon të thyejë stereotipet dhe klishetë se si shikohen romët. Muzika e tyre trajton [[Racizmi|racizmin]], [[Seksizmi|seksizmin]] dhe feminizmin. <ref>{{Cite web |title=SANDRA SELIMOVIC |url=https://europeanlesbianconference.org/speakers/sandra-selimovic/ |access-date=13.4.2024 |website=europeanlesbianconference.org |language=en}}</ref> == Referimet == {{Reflist|sarakkeet}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1981]] [[Kategoria:Aktorë austriakë]] [[Kategoria:Romë (etni)]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] fe18y9synwdf71jdjrbtwp4xwxfty5w 2940135 2940133 2026-04-11T11:10:35Z Alba Ahmetaj 145013 referenca 2940135 wikitext text/x-wiki '''Sandra Selimović''' (Selimoviç) lindi në vitin [[1981]] dhe është [[Austria|një aktore, regjisore dhe këngëtare austriake]] .<ref name=":0">{{Cite web |title=Sandra Selimović |url=https://www.gorki.de/en/company/sandra-selimovic |access-date=13 prill 2024 |website=GORKI |language=en}}</ref> Ajo punon për fuqizimin e grave [[Romët|të komunitetit rom]] dhe i është përkushtuar luftës kundër anti-ciganizmit dhe flet pesë gjuhë. <ref>{{Cite web |title=Sandra Selimovic |url=https://www.romaniarts.co.uk/portfolio-item/sandra-selimovic/ |access-date=14 prill 2024 |website=romaniarts.co.uk |language=en}}</ref> Selimović u shpëngul me familjen e saj [[Serbia|nga Serbia]] [[Vjena|në Vjenë]] në moshën pesëvjeçare dhe e filloi karrierën e saj si aktore në vitin 1994. Në vitin 2010, ajo themeloi shoqatën e parë [[Feminizmi|feministe]] të teatrit profesional rom, Romano Svato, me motrën e saj Simonida Selimović. Ajo interpreton kryesisht në teatrin rinor Dschungel Wien dhe në Theater des Augenblicks ''.'' <ref>{{Cite web |title=Sandra Selimović |url=https://www.gorki.de/en/company/sandra-selimovic |access-date=13 prill 2024 |website=Gorki |{{lang-en}}|language=en}}</ref> Selimović është pjesë e [[Muzika Hip hop|një dysheje repi]] të quajtur Mindj Panther''.'' Kjo dyshe punon të thyejë stereotipet dhe klishetë se si shikohen romët. Muzika e tyre trajton [[Racizmi|racizmin]], [[Seksizmi|seksizmin]] dhe feminizmin. <ref>{{Cite web |title=SANDRA SELIMOVIC |url=https://europeanlesbianconference.org/speakers/sandra-selimovic/ |access-date=13.4.2024 |website=europeanlesbianconference.org |language=en}}</ref> == Referimet == {{Reflist|sarakkeet}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1981]] [[Kategoria:Aktorë austriakë]] [[Kategoria:Romë (etni)]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] 6gossg6h00oq9nvl4x8g0uar1w8bkbn 0 398843 2940086 2026-04-11T09:26:48Z Dallandyshe 186042 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1309586844|Johnny Frankham]]" 2940086 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportist | name = Johnny Frankham | image = | caption = | full_name = | nationality = Britanik | birth_date = {{birth date|1948|6|6|df=y}} | birth_place = Reading, Berkshire | death_date = | death_place = | sport = boxing }} '''Johnny Frankham,''' i lindur më 6 qershor 1948, është një ish-boksier profesionist anglez i cili ishte u shpall kampion i Britanisë së Madhe për pesha të lehta dhe të rënda në vitin 1975. Frankham është pjesë e komunitetit rom në Angli. <ref>{{Cite web |last=Jimmy Smallwood |date=12 October 2013 |title=Tyson Fury & Billy Joe Saunders herald rise of Gypsy boxers |url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/24355478 |access-date=13 October 2013 |publisher=BBC Sport}}</ref> Frankham fitoi titullin e Shoqatës së Boksit Amatorë në vitin 1969 kur zhvilloi ndeshjen në Reading ABC. <ref>{{Cite web |title=Roll of Honour |url=https://www.englandboxing.org/roll-of-honour/gender/male-championships/ |access-date=31 December 2021 |publisher=England Boxing}}</ref> Në vitin 2010, Frankham u dënua me dy vjet burg në Gjykatën e Kurorës së Guildford për tregti të paligjshme. <ref>{{Cite web |date=4 February 2010 |title=Boxer Johnny Frankham jailed for ripping off pensioner |url=https://www.getreading.co.uk/news/local-news/boxer-johnny-frankham-jailed-ripping-4230318 |access-date=31 December 2021 |website=Berkshire live}}</ref> == Rekord në boksin ekspozitiv == {{BoxingRecordSummary|draws=|ko-wins=|ko-losses=|dec-wins=|dec-losses=|nonscore=1}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !{{Abbr|Nr|Numri}} !Rezultate !Arritjet !Kundërshtar !Lloji !Roundi, koha !Data !Vendndodhja !Shënime |- |1 |{{Ska}} |0–0 {{Small|(1)}} | style="text-align:left;" | [[Boxing career of Muhammad Ali|Muhammad Ali]] |{{Ska}} |2 |19 Oct 1971 | style="text-align:left;" | {{Small|[[Royal Albert Hall]], London, England}} | style="text-align:left;" |{{Small|Non-scored bout}} |} == Referencat == [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1948]] 66f6cw51daj0f9fmf3mti20es1hcase 2940099 2940086 2026-04-11T09:58:53Z Vyolltsa 129213 added [[Category:Kultura e komunitetit Rom]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2940099 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportist | name = Johnny Frankham | image = | caption = | full_name = | nationality = Britanik | birth_date = {{birth date|1948|6|6|df=y}} | birth_place = Reading, Berkshire | death_date = | death_place = | sport = boxing }} '''Johnny Frankham,''' i lindur më 6 qershor 1948, është një ish-boksier profesionist anglez i cili ishte u shpall kampion i Britanisë së Madhe për pesha të lehta dhe të rënda në vitin 1975. Frankham është pjesë e komunitetit rom në Angli. <ref>{{Cite web |last=Jimmy Smallwood |date=12 October 2013 |title=Tyson Fury & Billy Joe Saunders herald rise of Gypsy boxers |url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/24355478 |access-date=13 October 2013 |publisher=BBC Sport}}</ref> Frankham fitoi titullin e Shoqatës së Boksit Amatorë në vitin 1969 kur zhvilloi ndeshjen në Reading ABC. <ref>{{Cite web |title=Roll of Honour |url=https://www.englandboxing.org/roll-of-honour/gender/male-championships/ |access-date=31 December 2021 |publisher=England Boxing}}</ref> Në vitin 2010, Frankham u dënua me dy vjet burg në Gjykatën e Kurorës së Guildford për tregti të paligjshme. <ref>{{Cite web |date=4 February 2010 |title=Boxer Johnny Frankham jailed for ripping off pensioner |url=https://www.getreading.co.uk/news/local-news/boxer-johnny-frankham-jailed-ripping-4230318 |access-date=31 December 2021 |website=Berkshire live}}</ref> == Rekord në boksin ekspozitiv == {{BoxingRecordSummary|draws=|ko-wins=|ko-losses=|dec-wins=|dec-losses=|nonscore=1}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !{{Abbr|Nr|Numri}} !Rezultate !Arritjet !Kundërshtar !Lloji !Roundi, koha !Data !Vendndodhja !Shënime |- |1 |{{Ska}} |0–0 {{Small|(1)}} | style="text-align:left;" | [[Boxing career of Muhammad Ali|Muhammad Ali]] |{{Ska}} |2 |19 Oct 1971 | style="text-align:left;" | {{Small|[[Royal Albert Hall]], London, England}} | style="text-align:left;" |{{Small|Non-scored bout}} |} == Referencat == [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1948]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] fpvo1bzotdhad6hracehj0j5exoc7w9 0 398844 2940093 2026-04-11T09:44:49Z Marsi Dhimitri 150173 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1336411036|Romani people in fiction]]" 2940093 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Gipsy_Fortune_Teller_by_Taras_Shevchenko.jpg|parapamje|''Fallxhori Cigan'' nga [[Taras Shevçenko|Taras Shevchenko]] .]] Shumë përshkrime fiktive të [[Romët|romëve]] në letërsi dhe art paraqesin rrëfime të romantizuara të fuqive të tyre të supozuara mistike të [[Fallxhorja|parashikimit të fatit]] dhe të temperamentit të tyre të supozuar të egër ose pasionant, që shoqërohet me një dashuri të pashoqe për lirinë dhe zakone kriminale. Kritikët e mënyrës se si janë portretizuar romët në kulturën popullore nxjerrin në pah ngjashmëritë me [[Portretizimi i popullit hebre|portretizimin e popullit hebre]], ku të dy grupet kategorizohen negativisht si endacakë, përhapës të sëmundjeve, rrëmbyes të fëmijëve dhe dhunues e vrasës të të tjerëve.<ref>{{Cite book |last=Mayall |first=David |title=Gypsy Identities 1500-2000: From Egipcyans and Moon-men to the Ethnic Romany |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=978-0415566377 |page=266}}</ref> Romët u portretizuan në letërsinë viktoriane dhe moderne britanike si të pasur me "prirje të këqija okulte dhe kriminale"<ref>{{Cite book |last=Bardi |first=Abigail R. |title=The Gypsy as Trope in Victorian and Modern British Literature |year=2007 |isbn=978-0549452898 |page=65}}</ref> dhe të shoqëruar me "vjedhje dhe mashtrim"<ref>{{Cite book |title=The Cambridge companion to the literature of World War II |publisher=Cambridge University Press |year=2009 |isbn=978-0521887557 |editor-last=MacKay |editor-first=Marina |location=Cambridge |page=35}}</ref> dhe në teatrin anglez të Rilindjes dhe barokut si të përfshirë "elemente të sharmit të çuditshëm dhe elemente që i përshkruajnë [ata] si më të ulëtit e të përjashtuarve të shoqërisë", të lidhur me "magjinë dhe hajmalitë" dhe "xhonglimin dhe [[wiktionary:cozening|ngacmimin]]".<ref>{{Cite book |title=English Renaissance scenes: from canon to margins |publisher=Peter Lang |year=2008 |isbn=978-3039110797 |editor-last=Paola Pugliatti |edition=1. Aufl. |location=Bern |pages=293–295 |editor-last2=Alessandro Serpieri}}</ref> Në të gjithë Evropën në opera, letërsi dhe muzikë, gratë rome janë portretizuar si provokuese, seksualisht të disponueshme, të shfrenuara, ekzotike dhe misterioze.<ref>{{Cite book |last=Reed, Toni |title=The foreign woman in British literature: exotics, aliens, and outsiders |publisher=Greenwood Press |year=1999 |isbn=978-0313309281 |editor-last=Button |editor-first=Marilyn Demarest |edition=1. publ. |location=Westport, Conn. |pages=152–155}}</ref> Filmat hollivudianë dhe evropianë, si dhe muzika popullore dhe forma të tjera të kulturës pop, kanë promovuar stereotipe të ngjashme.<ref>{{Cite book |title=Ethnic women: a multiple status reality |publisher=General Hall |year=1994 |isbn=978-1882289233 |editor-last=Vasiliie Demos |location=Dix Hills, N.Y. |page=52 |editor-last2=Marcia Texler Segal}}</ref> <ref>{{Cite thesis |last=Smith |first=Jerilyn |title=The marginalization of shadow minorities (Roma) and its impact on opportunities}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Smith |first=Paul Julian |url=https://archive.org/details/modernstimespace0000smit |title=The moderns: time, space, and subjectivity in contemporary Spanish culture |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0198160007 |edition=1. publ. |location=Oxford |page=[https://archive.org/details/modernstimespace0000smit/page/181 181] |url-access=registration}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Malvinni |first=David |title=The Gypsy caravan: from real Roma to imaginary Gypsies in Western music and film |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0415969994 |location=New York, N.Y.}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brunvand |first=Jan Harold |title=American folklore: an encyclopedia |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0815333500 |location=New York |page=743 |author-link=Jan Harold Brunvand}}</ref> == Letërsi == * 1596: ''A Midsummer Night's Dream'' by [[William Shakespeare]] – Which includes the lines "Sees Helen's beauty in the brow of Egypt" ("Egyptian" was used to refer to the Roma of England). Here, [[Tezeu|Theseus]] is imagining the face of a lover can make the dark-skinned Roma look like [[Helena e Trojës|Helen of Troy]], who he considers more beautiful. * 1600: ''As You Like It'' by Shakespeare – He uses the word "ducdame" (Act II, Sc. 5), possibly a corruption or mishearing of the old Anglo-Romani word ''dukka me'' ("I foretell" or "I tell fortunes") * 1603: ''[[Othello]]'' by Shakespeare – Desdemona's handkerchief a gift to Othello's mother is a gift from an "Egyptian charmer" who can almost read the thoughts of people. * 1607: ''Antony and Cleopatra'' by [[William Shakespeare]] – [[Kleopatra|Cleopatra]] is twice referred to as a "gipsy," both in the play's opening speech and following [[Mark Antoni|Antony]]'s defeat at the Battle of Actium. Early modern people erroneously believed that the Roma had originally hailed from ancient Egypt.<ref>{{Cite web |title=Name-calling the Egyptian Queen in Antony and Cleopatra : a case in point of the distortion of Africa through the racial slur "gypsy" |url=https://shakespeare.edel.univ-poitiers.fr/shakespeare/index.php?id=1859 |website=shakespeare.edel.univ-poitiers.fr}}</ref> * 1611: ''[[Shtrëngata|The Tempest]]'' by Shakespeare – Caliban, the only human inhabitant of the mythical island, is thought to be named after the word ''Kaliban'' meaning "black" or "with blackness" in Anglo-Romani. As the first Roma immigrants arrived in England a century before Shakespeare wrote ''The Tempest'', it is thought he may have been influenced by their looks and exoticised them.<ref name="Chambers" /><ref name="ReferenceA" /> * 1815: [[Sir Walter Scott|Walter Scott]]'s novel ''Guy Mannering''.<ref>{{Cite journal |last=Goldstone |first=Herbert |date=2007 |title='In Company of a Gipsy': The 'Gypsy' as Trope in Woolf and Brontë |url=https://www.jstor.org/stable/41556199 |journal=Critical Survey |publisher=Berghahn Books |volume=19 |issue=1 |page=40 |jstor=41556199}}</ref> * 1815: [[Jane Austen]]'s ''Emma''. Roma make a brief appearance in Emma as children who bait Harriet in a lonely lane. Austen's description of the Roma is romanticized.<ref>{{Cite journal |last=Goldstone |first=Herbert |date=2007 |title='In Company of a Gipsy': The 'Gypsy' as Trope in Woolf and Brontë |url=https://www.jstor.org/stable/41556199 |journal=Critical Survey |publisher=Berghahn Books |volume=19 |issue=1 |page=40 |jstor=41556199}}</ref> * 1831: [[Viktor Hygo|Victor Hugo]]'s novel ''The Hunchback of Notre-Dame''. The Romani are depicted as to be involved in kidnapping the French girl Agnès to raise her as a seductive dancer under the alias of "La Esmeralda", in place of their deformed child Quasimodo.<ref>{{Cite web |last=Grigore |first=Cristiana |date=April 23, 2019 |title=Notre Dame: Let's Tell a New Story About Esmeralda and "the Gypsies" |url=https://www.newsweek.com/notre-dame-roma-stereotypes-esmeralda-hunchback-1403812 |access-date=August 19, 2025 |website=[[Newsweek]]}}</ref> * 1845: Prosper Mérimée's novella ''Carmen''. It was later adapted into an [[Carmen|opera of the same name]] by Georges Bizet in 1875.<ref>{{Cite web |title=Plot and Creation: Carmen |url=https://www.metopera.org/discover/education/educator-guides/carmen/the-operas-plot-and-creation/ |access-date=August 21, 2025 |website=[[Metropolitan Opera]]}}</ref> * 1847: [[Emily Brontë]]'s novel ''Wuthering Heights''. Heathcliff is described as looking like a Roma man and is presumed to be one by several characters, although this is never confirmed.<ref>{{Cite web |last=Arnold |first=Andrea |year=2011 |title=Wuthering Heights realises Brontë's vision with its dark-skinned Heathcliff |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2011/oct/21/wuthering-heights-film-heathcliff}}</ref> * 1847: [[Charlotte Brontë]]'s ''Jane Eyre''. English Roma set up camp near Thornfield Hall, later Rochester disguises himself as an old Roma fortune teller in order to get Jane to confide her feelings for him.<ref>{{Cite journal |last=Goldstone |first=Herbert |date=2007 |title='In Company of a Gipsy': The 'Gypsy' as Trope in Woolf and Brontë |url=https://www.jstor.org/stable/41556199 |journal=Critical Survey |publisher=Berghahn Books |volume=19 |issue=1 |page=47 |jstor=41556199}}</ref> * 1860: George Eliot's ''The Mill on the Floss''. The protagonist Maggie runs away to Roma, but decides she has gone out of her depth. They do not harm her, but the episode darkly prefigures the steps that she will take in adulthood.<ref>{{Cite journal |last=Goldstone |first=Herbert |date=2007 |title='In Company of a Gipsy': The 'Gypsy' as Trope in Woolf and Brontë |url=https://www.jstor.org/stable/41556199 |journal=Critical Survey |publisher=Berghahn Books |volume=19 |issue=1 |page=40 |jstor=41556199}}</ref> * 1959: Ludwig Bemelmans's fifth ''Madeline'' book ''Madeline and the Gypsies''. Madeline and Pepito join the band of traveling gypsies and become part of their carnival.<ref>{{Cite web |title=Madeline and the Gypsies by Ludwig Bemelmans: 9780140566475 {{!}} PenguinRandomHouse.com: Books |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/322786/madeline-and-the-gypsies-by-ludwig-bemelmans/ |access-date=April 2, 2020 |website=[[Penguin Random House]]}}</ref> * 1981: Canadian author Robertson Davies' ''The Rebel Angels'' includes two central Ramani characters. * 1995-2000: Philip Pullman’s <nowiki><i id="mw0g">His Dark Materials</i></nowiki> trilogy. In the alternate version of Earth where much of the books’ plot takes place, a boat people inhabiting the waterways of [[Britania e Madhe|Britain]] and the [[Deti i Veriut|North Sea]] called the Gyptians are based on the Roma. Pullman depicts the Gyptians as a clan-based, noble, freedom-loving people, ruled by a “prince,” who are familiar with [[Magjia (e mbinatyrshme)|magic]]. The Gyptians assist the protagonist, Lyra Belacqua, in her escapades and ultimately join in the Republic of Heaven’s cosmic rebellion against the tyrannical Authority. == Media të tjera == == Shih edhe == * [[Emrat e pakicës rome|Emrat e popullit rom]] * [[Romafobia|Ndjenja anti-rome]] * Letërsia rome == Lexime të mëtejshme == * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=LZDFAAAAQBAJ |title="Gypsies" in European literature and culture |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-349-37154-9 |editor-last=Glajar |editor-first=Valentina |publication-place=New York, NY, USA |publication-date=2008 |oclc=156831916 |editor-last2=Radulescu |editor-first2=Domnica}} * {{Cite book |last=Matthews |first=Jodie |url=https://books.google.com/books?id=q7zPDwAAQBAJ |title=The Gypsy Woman: Representations in literature and visual culture |publisher=Bloomsbury Publishing: I.B. Tauris |isbn=9781788313810 |publication-place=London, United Kingdom |publication-date=30 November 2018 |oclc=1226174067}} * {{Cite book |last=Mladenova |first=Radmila |url=https://heiup.uni-heidelberg.de/catalog/book/483 |title=Patterns of Symbolic Violence: The Motif of 'Gypsy' Child-theft across Visual Media |publisher=Heidelberg University Publishing |isbn=978-3-947732-47-0 |publication-date=2019 |language=en, de |doi=10.17885/heiup.483 |oclc=1126195043}} * {{Cite book |last=Mladenova |first=Radmila |url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/54669 |title=The 'White' Mask and the 'Gypsy' Mask in Film |publisher=Heidelberg University Publishing |isbn=978-3-96822-131-1 |publication-date=2022 |doi=10.17885/heiup.989 |oclc=1369310763}} * {{Cite book |last=Mladenova |first=Radmila |url=https://heiup.uni-heidelberg.de/catalog/book/650?lang=en |title=Antigypsyism and Film / Antiziganismus und Film |last2=Borcke |first2=Tobias Von |last3=Brunssen |first3=Pavel |last4=End |first4=Markus |last5=Reuss |first5=Anja |last6=Rose |first6=Romani |last7=Hadziavdic |first7=Habiba |last8=Hoffmann |first8=Hilde |last9=Brittnacher |first9=Hans Richard |publisher=Heidelberg University Publishing |isbn=978-3-96822-012-3 |editor-last=Mladenova |editor-first=Radmila |publication-date=2020 |language=en, de |doi=10.17885/heiup.650 |display-editors=et al}} == Referencat == {{Reflist}} rncgpx5ziem6pkgugvunpgg124lo429 2940097 2940093 2026-04-11T09:57:44Z Vyolltsa 129213 added [[Category:Kultura e komunitetit Rom]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2940097 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Gipsy_Fortune_Teller_by_Taras_Shevchenko.jpg|parapamje|''Fallxhori Cigan'' nga [[Taras Shevçenko|Taras Shevchenko]] .]] Shumë përshkrime fiktive të [[Romët|romëve]] në letërsi dhe art paraqesin rrëfime të romantizuara të fuqive të tyre të supozuara mistike të [[Fallxhorja|parashikimit të fatit]] dhe të temperamentit të tyre të supozuar të egër ose pasionant, që shoqërohet me një dashuri të pashoqe për lirinë dhe zakone kriminale. Kritikët e mënyrës se si janë portretizuar romët në kulturën popullore nxjerrin në pah ngjashmëritë me [[Portretizimi i popullit hebre|portretizimin e popullit hebre]], ku të dy grupet kategorizohen negativisht si endacakë, përhapës të sëmundjeve, rrëmbyes të fëmijëve dhe dhunues e vrasës të të tjerëve.<ref>{{Cite book |last=Mayall |first=David |title=Gypsy Identities 1500-2000: From Egipcyans and Moon-men to the Ethnic Romany |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=978-0415566377 |page=266}}</ref> Romët u portretizuan në letërsinë viktoriane dhe moderne britanike si të pasur me "prirje të këqija okulte dhe kriminale"<ref>{{Cite book |last=Bardi |first=Abigail R. |title=The Gypsy as Trope in Victorian and Modern British Literature |year=2007 |isbn=978-0549452898 |page=65}}</ref> dhe të shoqëruar me "vjedhje dhe mashtrim"<ref>{{Cite book |title=The Cambridge companion to the literature of World War II |publisher=Cambridge University Press |year=2009 |isbn=978-0521887557 |editor-last=MacKay |editor-first=Marina |location=Cambridge |page=35}}</ref> dhe në teatrin anglez të Rilindjes dhe barokut si të përfshirë "elemente të sharmit të çuditshëm dhe elemente që i përshkruajnë [ata] si më të ulëtit e të përjashtuarve të shoqërisë", të lidhur me "magjinë dhe hajmalitë" dhe "xhonglimin dhe [[wiktionary:cozening|ngacmimin]]".<ref>{{Cite book |title=English Renaissance scenes: from canon to margins |publisher=Peter Lang |year=2008 |isbn=978-3039110797 |editor-last=Paola Pugliatti |edition=1. Aufl. |location=Bern |pages=293–295 |editor-last2=Alessandro Serpieri}}</ref> Në të gjithë Evropën në opera, letërsi dhe muzikë, gratë rome janë portretizuar si provokuese, seksualisht të disponueshme, të shfrenuara, ekzotike dhe misterioze.<ref>{{Cite book |last=Reed, Toni |title=The foreign woman in British literature: exotics, aliens, and outsiders |publisher=Greenwood Press |year=1999 |isbn=978-0313309281 |editor-last=Button |editor-first=Marilyn Demarest |edition=1. publ. |location=Westport, Conn. |pages=152–155}}</ref> Filmat hollivudianë dhe evropianë, si dhe muzika popullore dhe forma të tjera të kulturës pop, kanë promovuar stereotipe të ngjashme.<ref>{{Cite book |title=Ethnic women: a multiple status reality |publisher=General Hall |year=1994 |isbn=978-1882289233 |editor-last=Vasiliie Demos |location=Dix Hills, N.Y. |page=52 |editor-last2=Marcia Texler Segal}}</ref> <ref>{{Cite thesis |last=Smith |first=Jerilyn |title=The marginalization of shadow minorities (Roma) and its impact on opportunities}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Smith |first=Paul Julian |url=https://archive.org/details/modernstimespace0000smit |title=The moderns: time, space, and subjectivity in contemporary Spanish culture |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0198160007 |edition=1. publ. |location=Oxford |page=[https://archive.org/details/modernstimespace0000smit/page/181 181] |url-access=registration}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Malvinni |first=David |title=The Gypsy caravan: from real Roma to imaginary Gypsies in Western music and film |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0415969994 |location=New York, N.Y.}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brunvand |first=Jan Harold |title=American folklore: an encyclopedia |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0815333500 |location=New York |page=743 |author-link=Jan Harold Brunvand}}</ref> == Letërsi == * 1596: ''A Midsummer Night's Dream'' by [[William Shakespeare]] – Which includes the lines "Sees Helen's beauty in the brow of Egypt" ("Egyptian" was used to refer to the Roma of England). Here, [[Tezeu|Theseus]] is imagining the face of a lover can make the dark-skinned Roma look like [[Helena e Trojës|Helen of Troy]], who he considers more beautiful. * 1600: ''As You Like It'' by Shakespeare – He uses the word "ducdame" (Act II, Sc. 5), possibly a corruption or mishearing of the old Anglo-Romani word ''dukka me'' ("I foretell" or "I tell fortunes") * 1603: ''[[Othello]]'' by Shakespeare – Desdemona's handkerchief a gift to Othello's mother is a gift from an "Egyptian charmer" who can almost read the thoughts of people. * 1607: ''Antony and Cleopatra'' by [[William Shakespeare]] – [[Kleopatra|Cleopatra]] is twice referred to as a "gipsy," both in the play's opening speech and following [[Mark Antoni|Antony]]'s defeat at the Battle of Actium. Early modern people erroneously believed that the Roma had originally hailed from ancient Egypt.<ref>{{Cite web |title=Name-calling the Egyptian Queen in Antony and Cleopatra : a case in point of the distortion of Africa through the racial slur "gypsy" |url=https://shakespeare.edel.univ-poitiers.fr/shakespeare/index.php?id=1859 |website=shakespeare.edel.univ-poitiers.fr}}</ref> * 1611: ''[[Shtrëngata|The Tempest]]'' by Shakespeare – Caliban, the only human inhabitant of the mythical island, is thought to be named after the word ''Kaliban'' meaning "black" or "with blackness" in Anglo-Romani. As the first Roma immigrants arrived in England a century before Shakespeare wrote ''The Tempest'', it is thought he may have been influenced by their looks and exoticised them.<ref name="Chambers" /><ref name="ReferenceA" /> * 1815: [[Sir Walter Scott|Walter Scott]]'s novel ''Guy Mannering''.<ref>{{Cite journal |last=Goldstone |first=Herbert |date=2007 |title='In Company of a Gipsy': The 'Gypsy' as Trope in Woolf and Brontë |url=https://www.jstor.org/stable/41556199 |journal=Critical Survey |publisher=Berghahn Books |volume=19 |issue=1 |page=40 |jstor=41556199}}</ref> * 1815: [[Jane Austen]]'s ''Emma''. Roma make a brief appearance in Emma as children who bait Harriet in a lonely lane. Austen's description of the Roma is romanticized.<ref>{{Cite journal |last=Goldstone |first=Herbert |date=2007 |title='In Company of a Gipsy': The 'Gypsy' as Trope in Woolf and Brontë |url=https://www.jstor.org/stable/41556199 |journal=Critical Survey |publisher=Berghahn Books |volume=19 |issue=1 |page=40 |jstor=41556199}}</ref> * 1831: [[Viktor Hygo|Victor Hugo]]'s novel ''The Hunchback of Notre-Dame''. The Romani are depicted as to be involved in kidnapping the French girl Agnès to raise her as a seductive dancer under the alias of "La Esmeralda", in place of their deformed child Quasimodo.<ref>{{Cite web |last=Grigore |first=Cristiana |date=April 23, 2019 |title=Notre Dame: Let's Tell a New Story About Esmeralda and "the Gypsies" |url=https://www.newsweek.com/notre-dame-roma-stereotypes-esmeralda-hunchback-1403812 |access-date=August 19, 2025 |website=[[Newsweek]]}}</ref> * 1845: Prosper Mérimée's novella ''Carmen''. It was later adapted into an [[Carmen|opera of the same name]] by Georges Bizet in 1875.<ref>{{Cite web |title=Plot and Creation: Carmen |url=https://www.metopera.org/discover/education/educator-guides/carmen/the-operas-plot-and-creation/ |access-date=August 21, 2025 |website=[[Metropolitan Opera]]}}</ref> * 1847: [[Emily Brontë]]'s novel ''Wuthering Heights''. Heathcliff is described as looking like a Roma man and is presumed to be one by several characters, although this is never confirmed.<ref>{{Cite web |last=Arnold |first=Andrea |year=2011 |title=Wuthering Heights realises Brontë's vision with its dark-skinned Heathcliff |url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2011/oct/21/wuthering-heights-film-heathcliff}}</ref> * 1847: [[Charlotte Brontë]]'s ''Jane Eyre''. English Roma set up camp near Thornfield Hall, later Rochester disguises himself as an old Roma fortune teller in order to get Jane to confide her feelings for him.<ref>{{Cite journal |last=Goldstone |first=Herbert |date=2007 |title='In Company of a Gipsy': The 'Gypsy' as Trope in Woolf and Brontë |url=https://www.jstor.org/stable/41556199 |journal=Critical Survey |publisher=Berghahn Books |volume=19 |issue=1 |page=47 |jstor=41556199}}</ref> * 1860: George Eliot's ''The Mill on the Floss''. The protagonist Maggie runs away to Roma, but decides she has gone out of her depth. They do not harm her, but the episode darkly prefigures the steps that she will take in adulthood.<ref>{{Cite journal |last=Goldstone |first=Herbert |date=2007 |title='In Company of a Gipsy': The 'Gypsy' as Trope in Woolf and Brontë |url=https://www.jstor.org/stable/41556199 |journal=Critical Survey |publisher=Berghahn Books |volume=19 |issue=1 |page=40 |jstor=41556199}}</ref> * 1959: Ludwig Bemelmans's fifth ''Madeline'' book ''Madeline and the Gypsies''. Madeline and Pepito join the band of traveling gypsies and become part of their carnival.<ref>{{Cite web |title=Madeline and the Gypsies by Ludwig Bemelmans: 9780140566475 {{!}} PenguinRandomHouse.com: Books |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/322786/madeline-and-the-gypsies-by-ludwig-bemelmans/ |access-date=April 2, 2020 |website=[[Penguin Random House]]}}</ref> * 1981: Canadian author Robertson Davies' ''The Rebel Angels'' includes two central Ramani characters. * 1995-2000: Philip Pullman’s <nowiki><i id="mw0g">His Dark Materials</i></nowiki> trilogy. In the alternate version of Earth where much of the books’ plot takes place, a boat people inhabiting the waterways of [[Britania e Madhe|Britain]] and the [[Deti i Veriut|North Sea]] called the Gyptians are based on the Roma. Pullman depicts the Gyptians as a clan-based, noble, freedom-loving people, ruled by a “prince,” who are familiar with [[Magjia (e mbinatyrshme)|magic]]. The Gyptians assist the protagonist, Lyra Belacqua, in her escapades and ultimately join in the Republic of Heaven’s cosmic rebellion against the tyrannical Authority. == Media të tjera == == Shih edhe == * [[Emrat e pakicës rome|Emrat e popullit rom]] * [[Romafobia|Ndjenja anti-rome]] * Letërsia rome == Lexime të mëtejshme == * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=LZDFAAAAQBAJ |title="Gypsies" in European literature and culture |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-349-37154-9 |editor-last=Glajar |editor-first=Valentina |publication-place=New York, NY, USA |publication-date=2008 |oclc=156831916 |editor-last2=Radulescu |editor-first2=Domnica}} * {{Cite book |last=Matthews |first=Jodie |url=https://books.google.com/books?id=q7zPDwAAQBAJ |title=The Gypsy Woman: Representations in literature and visual culture |publisher=Bloomsbury Publishing: I.B. Tauris |isbn=9781788313810 |publication-place=London, United Kingdom |publication-date=30 November 2018 |oclc=1226174067}} * {{Cite book |last=Mladenova |first=Radmila |url=https://heiup.uni-heidelberg.de/catalog/book/483 |title=Patterns of Symbolic Violence: The Motif of 'Gypsy' Child-theft across Visual Media |publisher=Heidelberg University Publishing |isbn=978-3-947732-47-0 |publication-date=2019 |language=en, de |doi=10.17885/heiup.483 |oclc=1126195043}} * {{Cite book |last=Mladenova |first=Radmila |url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/54669 |title=The 'White' Mask and the 'Gypsy' Mask in Film |publisher=Heidelberg University Publishing |isbn=978-3-96822-131-1 |publication-date=2022 |doi=10.17885/heiup.989 |oclc=1369310763}} * {{Cite book |last=Mladenova |first=Radmila |url=https://heiup.uni-heidelberg.de/catalog/book/650?lang=en |title=Antigypsyism and Film / Antiziganismus und Film |last2=Borcke |first2=Tobias Von |last3=Brunssen |first3=Pavel |last4=End |first4=Markus |last5=Reuss |first5=Anja |last6=Rose |first6=Romani |last7=Hadziavdic |first7=Habiba |last8=Hoffmann |first8=Hilde |last9=Brittnacher |first9=Hans Richard |publisher=Heidelberg University Publishing |isbn=978-3-96822-012-3 |editor-last=Mladenova |editor-first=Radmila |publication-date=2020 |language=en, de |doi=10.17885/heiup.650 |display-editors=et al}} == Referencat == {{Reflist}} [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] 8c98xur5wqvvgh4hwahcke715gfqkcd 3 398845 2940094 2026-04-11T09:45:21Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2940094 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=AstritZemaj}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 11 prill 2026 11:45 (CEST) isvama8cv4qkva9u2riwqvqfteg9xp6 0 398846 2940106 2026-04-11T10:13:54Z Alba Ahmetaj 145013 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1304866600|Džuvljarke: Roma Lesbian Existence]]" 2940106 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | author = [[Vera Kurtić]] | cover_artist = Christina Piskoulidis | isbn = 978-86-88475-04-4 | pub_date = 2014 | image = Dzuvljarke, Roma Lesbian Existence.jpg | publisher = Ženski prostor | translators = Ana Zorbić | pages = 95 }} Libri '''Džuvljarke:''' '''Lezbijska egzistencija Romkinja''' (2014), i autores Vera Kurtić (Kurtiç), është një nga veprat e para që trajton në mënyrë të drejtpërdrejtë përvojat e grave [[Lesbike|lezbike]] rome. Ai përmbledh dëshmitë e 15 grave, të cilat rrëfejnë jetën e tyre të përditshme dhe sfidat me të cilat përballen brenda dhe jashtë komuniteteve të tyre. Është një nga studimet e para të botuara mbi ndërthurjen e romëve dhe [[Njerëzit LGBTQ|komunitetit LGBT]]. == Përmbajtja == Ky libër konsiderohet një dokument i rëndësishëm kulturor dhe antropologjik, pasi është ndër studimet e para <ref>{{Cite web |date=9 April 2015 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://lgbti.ba/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama/ |access-date=7 April 2023 |website=LGBTI.ba |language=bs-BA}}</ref><ref name="alkurdi">{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87}}</ref> që eksplorojnë ndërthurjen mes identitetit rom dhe atij LGBTQ. Vetë termi “džuvljarka” është një fjalë nga gjuha rome që përdoret në kontekst përçmues për të përshkruar një grua lesbike.<ref>{{Cite web |last=Belčević |first=Miloš |date=27 December 2014 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://www.iserbia.rs/ifermin/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama-1948 |access-date=7 April 2023 |website=iSerbia |language=sr}}</ref> Është domethënëse që shumë nga gratë e intervistuara e dëgjuan ose e përdorën për herë të parë termin “lesbike” pikërisht gjatë intervistave për këtë libër. <ref name=":0">{{Cite web |last=Redakcija |date=5 January 2017 |title=Predstavljena knjiga "Džuvljarke", autorice Vere Kurtić |url=http://www.portal-udar.net/predstavljena-knjiga-dzuvljarke-autorice-vere-kurtic/ |access-date=7 April 2023 |website=UDAR |language=bs-BA}}</ref> Autorja thekson se komuniteti i grave lesbike rome nuk funksionon si një grup i organizuar me qëllime të përbashkëta. Pikërisht për këtë arsye, libri synon t’u japë atyre një zë dhe një hapësirë për të artikuluar përvojat e tyre. Përmes rrëfimeve personale, zbulohet një realitet kompleks ku ndërthuren diskriminimi gjinor, racor, klasor dhe ai me bazë orientimi seksual. <ref name=":0" /> Një nga pikat më të forta të librit është se nuk ndalet vetëm te diskriminimi brenda komunitetit rom, por trajton edhe përjashtimin që këto gra përjetojnë brenda vetë komunitetit lesbik, sidomos nga gratë jo-rome.<ref>Barzut, Dragoslava (4 August 2019). "Lezbejska egzistencija Romkinja". ''XXZ Magazin'' (in Bosnian). Archived from the original on 2021-01-24. Retrieved 2023-04-07.</ref> Kjo e bën të qartë se shtypja nuk është lineare, por shumëdimensionale.<ref>{{Cite web |last=Mate |first=Dezso |year=2017 |title=The First Sparks of Romani LGBTQ] |url=https://www.researchgate.net/profile/Dezso-Mate/project/Roma-LGBTQIA/attachment/5a7974094cde266d588917a1/AS:590967337918464@1517909001032/download/The_First_Sparks_of_Romani_LGBTQ.pdf |publisher=University of Sussex, Centre for Education and Equality Research}}</ref> Në libër përfshihen edhe zëra nga anëtarë të komuniteteve rome që nuk janë LGBTQ. Dëshmitë e tyre tregojnë se, ndonëse burrat gej dhe personat [[Transgjinor|transgjinorë]] njihen më lehtë brenda komunitetit, gratë lesbike shpesh mbeten të padukshme, shembull i një forme të heshtur, por shumë të fortë të përjashtimit. <ref name="alkurdi">{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAl-Kurdi2021">Al-Kurdi, Ahmad (2021). [https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 "Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women"]. ''Critical Romani Studies''. '''4''' (1): <span class="nowrap">76–</span>87.</cite></ref> == Recension == Një nga aspektet më të rëndësishme të veprës është mënyra se si ajo ofron kontekst për përvojat e grave lesbike rome. <ref>{{Cite book |last=Fremlová |first=Lucie |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781351050395-3/negotiating-identity-dilemma-crosscurrents-across-romani-romani-women-romani-lgbtiq-movements-lucie-fremlov%C3%A1-aidan-mcgarry |title=The Romani Women's Movement |last2=McGarry |first2=Aidan |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781351050395 |editor-last=Kóczé |editor-first=Angéla |pages=51–68 |chapter=Negotiating the identity dilemma: crosscurrents across the Romani, Romani women's and Romani LGBTIQ movements |doi=10.4324/9781351050395-3 |editor-last2=Zentai |editor-first2=Violetta |editor-last3=Jovanović |editor-first3=Jelena |editor-last4=Vincze |editor-first4=Enikő}}</ref> Sociologia Laura Corradi ka përshkruar se si vepra ka implikime të rëndësishme për shkencat shoqërore, pasi tregon një përfaqësim të nuancuar të perspektivave të komunitetit, kritikon se si patriarkati ndikon te feministët meshkuj dhe ofron konfirmim se feminizmi kryesor nuk i plotëson nevojat e grave rome. <ref>{{Cite journal |last=Corradi |first=Laura |year=2021 |title=Affective Politics and Alliances in 'Queering the Gypsy' and Facing Antigypsyism in the LGBT Milieu |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |doi=10.29098/crs.v4i1.85 |doi-access=free}}</ref> Ndërkohë, aktivistja Tjaša Kancler e konsideron librin si një tekst thelbësor, që kërkon qartë përfshirjen e nevojave të grave lesbike rome në diskutimet më të gjera për të drejtat LGBTQ. <ref>{{Cite book |last=Channell-Justice |first=Emily |url=https://books.google.com/books?id=muEIEAAAQBAJ&pg=PA17 |title=Decolonizing Queer Experience: LGBT+ Narratives from Eastern Europe and Eurasia |date=2020-11-24 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-7936-3031-5}}</ref> == Referencat == axuotkwiigbac7kgqj23gmftdt4bymy 2940107 2940106 2026-04-11T10:15:07Z Alba Ahmetaj 145013 added [[Category:Kultura e komunitetit Rom]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2940107 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | author = [[Vera Kurtić]] | cover_artist = Christina Piskoulidis | isbn = 978-86-88475-04-4 | pub_date = 2014 | image = Dzuvljarke, Roma Lesbian Existence.jpg | publisher = Ženski prostor | translators = Ana Zorbić | pages = 95 }} Libri '''Džuvljarke:''' '''Lezbijska egzistencija Romkinja''' (2014), i autores Vera Kurtić (Kurtiç), është një nga veprat e para që trajton në mënyrë të drejtpërdrejtë përvojat e grave [[Lesbike|lezbike]] rome. Ai përmbledh dëshmitë e 15 grave, të cilat rrëfejnë jetën e tyre të përditshme dhe sfidat me të cilat përballen brenda dhe jashtë komuniteteve të tyre. Është një nga studimet e para të botuara mbi ndërthurjen e romëve dhe [[Njerëzit LGBTQ|komunitetit LGBT]]. == Përmbajtja == Ky libër konsiderohet një dokument i rëndësishëm kulturor dhe antropologjik, pasi është ndër studimet e para <ref>{{Cite web |date=9 April 2015 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://lgbti.ba/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama/ |access-date=7 April 2023 |website=LGBTI.ba |language=bs-BA}}</ref><ref name="alkurdi">{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87}}</ref> që eksplorojnë ndërthurjen mes identitetit rom dhe atij LGBTQ. Vetë termi “džuvljarka” është një fjalë nga gjuha rome që përdoret në kontekst përçmues për të përshkruar një grua lesbike.<ref>{{Cite web |last=Belčević |first=Miloš |date=27 December 2014 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://www.iserbia.rs/ifermin/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama-1948 |access-date=7 April 2023 |website=iSerbia |language=sr}}</ref> Është domethënëse që shumë nga gratë e intervistuara e dëgjuan ose e përdorën për herë të parë termin “lesbike” pikërisht gjatë intervistave për këtë libër. <ref name=":0">{{Cite web |last=Redakcija |date=5 January 2017 |title=Predstavljena knjiga "Džuvljarke", autorice Vere Kurtić |url=http://www.portal-udar.net/predstavljena-knjiga-dzuvljarke-autorice-vere-kurtic/ |access-date=7 April 2023 |website=UDAR |language=bs-BA}}</ref> Autorja thekson se komuniteti i grave lesbike rome nuk funksionon si një grup i organizuar me qëllime të përbashkëta. Pikërisht për këtë arsye, libri synon t’u japë atyre një zë dhe një hapësirë për të artikuluar përvojat e tyre. Përmes rrëfimeve personale, zbulohet një realitet kompleks ku ndërthuren diskriminimi gjinor, racor, klasor dhe ai me bazë orientimi seksual. <ref name=":0" /> Një nga pikat më të forta të librit është se nuk ndalet vetëm te diskriminimi brenda komunitetit rom, por trajton edhe përjashtimin që këto gra përjetojnë brenda vetë komunitetit lesbik, sidomos nga gratë jo-rome.<ref>Barzut, Dragoslava (4 August 2019). "Lezbejska egzistencija Romkinja". ''XXZ Magazin'' (in Bosnian). Archived from the original on 2021-01-24. Retrieved 2023-04-07.</ref> Kjo e bën të qartë se shtypja nuk është lineare, por shumëdimensionale.<ref>{{Cite web |last=Mate |first=Dezso |year=2017 |title=The First Sparks of Romani LGBTQ] |url=https://www.researchgate.net/profile/Dezso-Mate/project/Roma-LGBTQIA/attachment/5a7974094cde266d588917a1/AS:590967337918464@1517909001032/download/The_First_Sparks_of_Romani_LGBTQ.pdf |publisher=University of Sussex, Centre for Education and Equality Research}}</ref> Në libër përfshihen edhe zëra nga anëtarë të komuniteteve rome që nuk janë LGBTQ. Dëshmitë e tyre tregojnë se, ndonëse burrat gej dhe personat [[Transgjinor|transgjinorë]] njihen më lehtë brenda komunitetit, gratë lesbike shpesh mbeten të padukshme, shembull i një forme të heshtur, por shumë të fortë të përjashtimit. <ref name="alkurdi">{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAl-Kurdi2021">Al-Kurdi, Ahmad (2021). [https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 "Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women"]. ''Critical Romani Studies''. '''4''' (1): <span class="nowrap">76–</span>87.</cite></ref> == Recension == Një nga aspektet më të rëndësishme të veprës është mënyra se si ajo ofron kontekst për përvojat e grave lesbike rome. <ref>{{Cite book |last=Fremlová |first=Lucie |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781351050395-3/negotiating-identity-dilemma-crosscurrents-across-romani-romani-women-romani-lgbtiq-movements-lucie-fremlov%C3%A1-aidan-mcgarry |title=The Romani Women's Movement |last2=McGarry |first2=Aidan |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781351050395 |editor-last=Kóczé |editor-first=Angéla |pages=51–68 |chapter=Negotiating the identity dilemma: crosscurrents across the Romani, Romani women's and Romani LGBTIQ movements |doi=10.4324/9781351050395-3 |editor-last2=Zentai |editor-first2=Violetta |editor-last3=Jovanović |editor-first3=Jelena |editor-last4=Vincze |editor-first4=Enikő}}</ref> Sociologia Laura Corradi ka përshkruar se si vepra ka implikime të rëndësishme për shkencat shoqërore, pasi tregon një përfaqësim të nuancuar të perspektivave të komunitetit, kritikon se si patriarkati ndikon te feministët meshkuj dhe ofron konfirmim se feminizmi kryesor nuk i plotëson nevojat e grave rome. <ref>{{Cite journal |last=Corradi |first=Laura |year=2021 |title=Affective Politics and Alliances in 'Queering the Gypsy' and Facing Antigypsyism in the LGBT Milieu |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |doi=10.29098/crs.v4i1.85 |doi-access=free}}</ref> Ndërkohë, aktivistja Tjaša Kancler e konsideron librin si një tekst thelbësor, që kërkon qartë përfshirjen e nevojave të grave lesbike rome në diskutimet më të gjera për të drejtat LGBTQ. <ref>{{Cite book |last=Channell-Justice |first=Emily |url=https://books.google.com/books?id=muEIEAAAQBAJ&pg=PA17 |title=Decolonizing Queer Experience: LGBT+ Narratives from Eastern Europe and Eurasia |date=2020-11-24 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-7936-3031-5}}</ref> == Referencat == [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] 0d1daotmp6ogc8rbt3ve88opoux8tsw 2940108 2940107 2026-04-11T10:20:03Z Alba Ahmetaj 145013 referenca 2940108 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | author = [[Vera Kurtić]] | cover_artist = Christina Piskoulidis | isbn = 978-86-88475-04-4 | pub_date = 2014 | image = Dzuvljarke, Roma Lesbian Existence.jpg | publisher = Ženski prostor | translators = Ana Zorbić | pages = 95 }} Libri '''Džuvljarke:''' '''Lezbijska egzistencija Romkinja''' (2014), i autores Vera Kurtić (Kurtiç), është një nga veprat e para që trajton në mënyrë të drejtpërdrejtë përvojat e grave [[Lesbike|lezbike]] rome. Ai përmbledh dëshmitë e 15 grave, të cilat rrëfejnë jetën e tyre të përditshme dhe sfidat me të cilat përballen brenda dhe jashtë komuniteteve të tyre. Është një nga studimet e para të botuara mbi ndërthurjen e romëve dhe [[Njerëzit LGBTQ|komunitetit LGBT]]. == Përmbajtja == Ky libër konsiderohet një dokument i rëndësishëm kulturor dhe antropologjik, pasi është ndër studimet e para <ref>{{Cite web |date=9 prill 2015 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://lgbti.ba/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama/ |access-date=7 April 2023 |website=LGBTI.ba |language=bs-BA}}</ref><ref name="alkurdi">{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87|language=shqip}}</ref> që eksplorojnë ndërthurjen mes identitetit rom dhe atij LGBTQ. Vetë termi “džuvljarka” është një fjalë nga gjuha rome që përdoret në kontekst përçmues për të përshkruar një grua lesbike.<ref>{{Cite web |last=Belčević |first=Miloš |date=27 December 2014 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://www.iserbia.rs/ifermin/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama-1948 |access-date=7 April 2023 |website=iSerbia |language=sr}}</ref> Është domethënëse që shumë nga gratë e intervistuara e dëgjuan ose e përdorën për herë të parë termin “lesbike” pikërisht gjatë intervistave për këtë libër. <ref name=":0">{{Cite web |last=Redakcija |date=5 January 2017 |title=Predstavljena knjiga "Džuvljarke", autorice Vere Kurtić |url=http://www.portal-udar.net/predstavljena-knjiga-dzuvljarke-autorice-vere-kurtic/ |access-date=7 April 2023 |website=UDAR |language=bs-BA}}</ref> Autorja thekson se komuniteti i grave lesbike rome nuk funksionon si një grup i organizuar me qëllime të përbashkëta. Pikërisht për këtë arsye, libri synon t’u japë atyre një zë dhe një hapësirë për të artikuluar përvojat e tyre. Përmes rrëfimeve personale, zbulohet një realitet kompleks ku ndërthuren diskriminimi gjinor, racor, klasor dhe ai me bazë orientimi seksual. <ref name=":0" /> Një nga pikat më të forta të librit është se nuk ndalet vetëm te diskriminimi brenda komunitetit rom, por trajton edhe përjashtimin që këto gra përjetojnë brenda vetë komunitetit lesbik, sidomos nga gratë jo-rome.<ref>Barzut, Dragoslava (4 August 2019). "Lezbejska egzistencija Romkinja". ''XXZ Magazin'' (in Bosnian). Archived from the original on 2021-01-24. Retrieved 2023-04-07.</ref> Kjo e bën të qartë se shtypja nuk është lineare, por shumëdimensionale.<ref>{{Cite web |last=Mate |first=Dezso |year=2017 |title=The First Sparks of Romani LGBTQ] |url=https://www.researchgate.net/profile/Dezso-Mate/project/Roma-LGBTQIA/attachment/5a7974094cde266d588917a1/AS:590967337918464@1517909001032/download/The_First_Sparks_of_Romani_LGBTQ.pdf |publisher=University of Sussex, Centre for Education and Equality Research|language=en}}</ref> Në libër përfshihen edhe zëra nga anëtarë të komuniteteve rome që nuk janë LGBTQ. Dëshmitë e tyre tregojnë se, ndonëse burrat gej dhe personat [[Transgjinor|transgjinorë]] njihen më lehtë brenda komunitetit, gratë lesbike shpesh mbeten të padukshme, shembull i një forme të heshtur, por shumë të fortë të përjashtimit. <ref name="alkurdi">{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAl-Kurdi2021">Al-Kurdi, Ahmad (2021). [https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 "Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women"]. ''Critical Romani Studies''. '''4''' (1): <span class="nowrap">76–</span>87.</cite></ref> == Recension == Një nga aspektet më të rëndësishme të veprës është mënyra se si ajo ofron kontekst për përvojat e grave lesbike rome. <ref>{{Cite book |last=Fremlová |first=Lucie |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781351050395-3/negotiating-identity-dilemma-crosscurrents-across-romani-romani-women-romani-lgbtiq-movements-lucie-fremlov%C3%A1-aidan-mcgarry |title=The Romani Women's Movement |last2=McGarry |first2=Aidan |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781351050395 |editor-last=Kóczé |editor-first=Angéla |pages=51–68 |chapter=Negotiating the identity dilemma: crosscurrents across the Romani, Romani women's and Romani LGBTIQ movements |doi=10.4324/9781351050395-3 |editor-last2=Zentai |editor-first2=Violetta |editor-last3=Jovanović |editor-first3=Jelena |editor-last4=Vincze |editor-first4=Enikő|language=en}}</ref> Sociologia Laura Corradi ka përshkruar se si vepra ka implikime të rëndësishme për shkencat shoqërore, pasi tregon një përfaqësim të nuancuar të perspektivave të komunitetit, kritikon se si patriarkati ndikon te feministët meshkuj dhe ofron konfirmim se feminizmi kryesor nuk i plotëson nevojat e grave rome. <ref>{{Cite journal |last=Corradi |first=Laura |year=2021 |title=Affective Politics and Alliances in 'Queering the Gypsy' and Facing Antigypsyism in the LGBT Milieu |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |doi=10.29098/crs.v4i1.85 |doi-access=free|language=en}}</ref> Ndërkohë, aktivistja Tjaša Kancler e konsideron librin si një tekst thelbësor, që kërkon qartë përfshirjen e nevojave të grave lesbike rome në diskutimet më të gjera për të drejtat LGBTQ. <ref>{{Cite book |last=Channell-Justice |first=Emily |url=https://books.google.com/books?id=muEIEAAAQBAJ&pg=PA17 |title=Decolonizing Queer Experience: LGBT+ Narratives from Eastern Europe and Eurasia |date=2020-11-24 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-7936-3031-5|language=en}}</ref> == Referencat == [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] 58dahu2ceawr88wmpgy9y4m30xiei63 2940110 2940108 2026-04-11T10:23:23Z Alba Ahmetaj 145013 referenca 2940110 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | author = [[Vera Kurtić]] | cover_artist = Christina Piskoulidis | isbn = 978-86-88475-04-4 | pub_date = 2014 | image = Dzuvljarke, Roma Lesbian Existence.jpg | publisher = Ženski prostor | translators = Ana Zorbić | pages = 95 }} Libri '''Džuvljarke:''' '''Lezbijska egzistencija Romkinja''' (2014), i autores Vera Kurtić (Kurtiç), është një nga veprat e para që trajton në mënyrë të drejtpërdrejtë përvojat e grave [[Lesbike|lezbike]] rome. Ai përmbledh dëshmitë e 15 grave, të cilat rrëfejnë jetën e tyre të përditshme dhe sfidat me të cilat përballen brenda dhe jashtë komuniteteve të tyre. Është një nga studimet e para të botuara mbi ndërthurjen e romëve dhe [[Njerëzit LGBTQ|komunitetit LGBT]]. == Përmbajtja == Ky libër konsiderohet një dokument i rëndësishëm kulturor dhe antropologjik, pasi është ndër studimet e para <ref>{{Cite web |date=9 prill 2015 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://lgbti.ba/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama/ |access-date=7 April 2023 |website=LGBTI.ba |language=bs-BA}}</ref><ref name="alkurdi">{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87|language=shqip}}</ref> që eksplorojnë ndërthurjen mes identitetit rom dhe atij LGBTQ. Vetë termi “džuvljarka” është një fjalë nga gjuha rome që përdoret në kontekst përçmues për të përshkruar një grua lesbike.<ref>{{Cite web |last=Belčević |first=Miloš |date=27 December 2014 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://www.iserbia.rs/ifermin/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama-1948 |access-date=7 April 2023 |website=iSerbia |language=sr}}</ref> Është domethënëse që shumë nga gratë e intervistuara e dëgjuan ose e përdorën për herë të parë termin “lesbike” pikërisht gjatë intervistave për këtë libër. <ref name=":0">{{Cite web |last=Redakcija |date=5 January 2017 |title=Predstavljena knjiga "Džuvljarke", autorice Vere Kurtić |url=http://www.portal-udar.net/predstavljena-knjiga-dzuvljarke-autorice-vere-kurtic/ |access-date=7 April 2023 |website=UDAR |language=bs-BA}}</ref> Autorja thekson se komuniteti i grave lesbike rome nuk funksionon si një grup i organizuar me qëllime të përbashkëta. Pikërisht për këtë arsye, libri synon t’u japë atyre një zë dhe një hapësirë për të artikuluar përvojat e tyre. Përmes rrëfimeve personale, zbulohet një realitet kompleks ku ndërthuren diskriminimi gjinor, racor, klasor dhe ai me bazë orientimi seksual. <ref name=":0" /> Një nga pikat më të forta të librit është se nuk ndalet vetëm te diskriminimi brenda komunitetit rom, por trajton edhe përjashtimin që këto gra përjetojnë brenda vetë komunitetit lesbik, sidomos nga gratë jo-rome.<ref>Barzut, Dragoslava (4 August 2019). "Lezbejska egzistencija Romkinja". ''XXZ Magazin'' (in Bosnian). Archived from the original on 2021-01-24. Retrieved 2023-04-07.</ref> Kjo e bën të qartë se shtypja nuk është lineare, por shumëdimensionale.<ref>{{Cite web |last=Mate |first=Dezso |year=2017 |title=The First Sparks of Romani LGBTQ] |url=https://www.researchgate.net/profile/Dezso-Mate/project/Roma-LGBTQIA/attachment/5a7974094cde266d588917a1/AS:590967337918464@1517909001032/download/The_First_Sparks_of_Romani_LGBTQ.pdf |publisher=University of Sussex, Centre for Education and Equality Research|language=en}}</ref> Në libër përfshihen edhe zëra nga anëtarë të komuniteteve rome që nuk janë LGBTQ. Dëshmitë e tyre tregojnë se, ndonëse burrat gej dhe personat [[Transgjinor|transgjinorë]] njihen më lehtë brenda komunitetit, gratë lesbike shpesh mbeten të padukshme, shembull i një forme të heshtur, por shumë të fortë të përjashtimit. <ref>{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAl-Kurdi2021">Al-Kurdi, Ahmad (2021). [https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 "Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women"]. ''Critical Romani Studies''. '''4''' (1): <span class="nowrap">76–</span>87.</cite></ref> == Recension == Një nga aspektet më të rëndësishme të veprës është mënyra se si ajo ofron kontekst për përvojat e grave lesbike rome. <ref>{{Cite book |last=Fremlová |first=Lucie |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781351050395-3/negotiating-identity-dilemma-crosscurrents-across-romani-romani-women-romani-lgbtiq-movements-lucie-fremlov%C3%A1-aidan-mcgarry |title=The Romani Women's Movement |last2=McGarry |first2=Aidan |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781351050395 |editor-last=Kóczé |editor-first=Angéla |pages=51–68 |chapter=Negotiating the identity dilemma: crosscurrents across the Romani, Romani women's and Romani LGBTIQ movements |doi=10.4324/9781351050395-3 |editor-last2=Zentai |editor-first2=Violetta |editor-last3=Jovanović |editor-first3=Jelena |editor-last4=Vincze |editor-first4=Enikő|language=en}}</ref> Sociologia Laura Corradi ka përshkruar se si vepra ka implikime të rëndësishme për shkencat shoqërore, pasi tregon një përfaqësim të nuancuar të perspektivave të komunitetit, kritikon se si patriarkati ndikon te feministët meshkuj dhe ofron konfirmim se feminizmi kryesor nuk i plotëson nevojat e grave rome. <ref>{{Cite journal |last=Corradi |first=Laura |year=2021 |title=Affective Politics and Alliances in 'Queering the Gypsy' and Facing Antigypsyism in the LGBT Milieu |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |doi=10.29098/crs.v4i1.85 |doi-access=free|language=en}}</ref> Ndërkohë, aktivistja Tjaša Kancler e konsideron librin si një tekst thelbësor, që kërkon qartë përfshirjen e nevojave të grave lesbike rome në diskutimet më të gjera për të drejtat LGBTQ. <ref>{{Cite book |last=Channell-Justice |first=Emily |url=https://books.google.com/books?id=muEIEAAAQBAJ&pg=PA17 |title=Decolonizing Queer Experience: LGBT+ Narratives from Eastern Europe and Eurasia |date=2020-11-24 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-7936-3031-5|language=en}}</ref> == Referencat == [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] rqdwd6ed3d7dvdk687pxmklst1icp2j 2940111 2940110 2026-04-11T10:24:15Z Alba Ahmetaj 145013 referenca 2940111 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | author = [[Vera Kurtić]] | cover_artist = Christina Piskoulidis | isbn = 978-86-88475-04-4 | pub_date = 2014 | image = Dzuvljarke, Roma Lesbian Existence.jpg | publisher = Ženski prostor | translators = Ana Zorbić | pages = 95 }} Libri '''Džuvljarke:''' '''Lezbijska egzistencija Romkinja''' (2014), i autores Vera Kurtić (Kurtiç), është një nga veprat e para që trajton në mënyrë të drejtpërdrejtë përvojat e grave [[Lesbike|lezbike]] rome. Ai përmbledh dëshmitë e 15 grave, të cilat rrëfejnë jetën e tyre të përditshme dhe sfidat me të cilat përballen brenda dhe jashtë komuniteteve të tyre. Është një nga studimet e para të botuara mbi ndërthurjen e romëve dhe [[Njerëzit LGBTQ|komunitetit LGBT]]. == Përmbajtja == Ky libër konsiderohet një dokument i rëndësishëm kulturor dhe antropologjik, pasi është ndër studimet e para <ref>{{Cite web |date=9 prill 2015 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://lgbti.ba/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama/ |access-date=7 April 2023 |website=LGBTI.ba |language=bs-BA}}</ref><ref name="alkurdi">{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87|language=shqip}}</ref> që eksplorojnë ndërthurjen mes identitetit rom dhe atij LGBTQ. Vetë termi “džuvljarka” është një fjalë nga gjuha rome që përdoret në kontekst përçmues për të përshkruar një grua lesbike.<ref>{{Cite web |last=Belčević |first=Miloš |date=27 December 2014 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://www.iserbia.rs/ifermin/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama-1948 |access-date=7 April 2023 |website=iSerbia |language=sr}}</ref> Është domethënëse që shumë nga gratë e intervistuara e dëgjuan ose e përdorën për herë të parë termin “lesbike” pikërisht gjatë intervistave për këtë libër. <ref name=":0">{{Cite web |last=Redakcija |date=5 January 2017 |title=Predstavljena knjiga "Džuvljarke", autorice Vere Kurtić |url=http://www.portal-udar.net/predstavljena-knjiga-dzuvljarke-autorice-vere-kurtic/ |access-date=7 April 2023 |website=UDAR |language=bs-BA}}</ref> Autorja thekson se komuniteti i grave lesbike rome nuk funksionon si një grup i organizuar me qëllime të përbashkëta. Pikërisht për këtë arsye, libri synon t’u japë atyre një zë dhe një hapësirë për të artikuluar përvojat e tyre. Përmes rrëfimeve personale, zbulohet një realitet kompleks ku ndërthuren diskriminimi gjinor, racor, klasor dhe ai me bazë orientimi seksual. <ref name=":0" /> Një nga pikat më të forta të librit është se nuk ndalet vetëm te diskriminimi brenda komunitetit rom, por trajton edhe përjashtimin që këto gra përjetojnë brenda vetë komunitetit lesbik, sidomos nga gratë jo-rome.<ref>Barzut, Dragoslava (4 August 2019). "Lezbejska egzistencija Romkinja". ''XXZ Magazin'' (in Bosnian). Archived from the original on 2021-01-24. Retrieved 2023-04-07.</ref> Kjo e bën të qartë se shtypja nuk është lineare, por shumëdimensionale.<ref>{{Cite web |last=Mate |first=Dezso |year=2017 |title=The First Sparks of Romani LGBTQ] |url=https://www.researchgate.net/profile/Dezso-Mate/project/Roma-LGBTQIA/attachment/5a7974094cde266d588917a1/AS:590967337918464@1517909001032/download/The_First_Sparks_of_Romani_LGBTQ.pdf |publisher=University of Sussex, Centre for Education and Equality Research|language=en}}</ref> Në libër përfshihen edhe zëra nga anëtarë të komuniteteve rome që nuk janë LGBTQ. Dëshmitë e tyre tregojnë se, ndonëse burrat gej dhe personat [[Transgjinor|transgjinorë]] njihen më lehtë brenda komunitetit, gratë lesbike shpesh mbeten të padukshme, shembull i një forme të heshtur, por shumë të fortë të përjashtimit. <ref>{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87|language=en}}</ref> == Recension == Një nga aspektet më të rëndësishme të veprës është mënyra se si ajo ofron kontekst për përvojat e grave lesbike rome. <ref>{{Cite book |last=Fremlová |first=Lucie |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781351050395-3/negotiating-identity-dilemma-crosscurrents-across-romani-romani-women-romani-lgbtiq-movements-lucie-fremlov%C3%A1-aidan-mcgarry |title=The Romani Women's Movement |last2=McGarry |first2=Aidan |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781351050395 |editor-last=Kóczé |editor-first=Angéla |pages=51–68 |chapter=Negotiating the identity dilemma: crosscurrents across the Romani, Romani women's and Romani LGBTIQ movements |doi=10.4324/9781351050395-3 |editor-last2=Zentai |editor-first2=Violetta |editor-last3=Jovanović |editor-first3=Jelena |editor-last4=Vincze |editor-first4=Enikő|language=en}}</ref> Sociologia Laura Corradi ka përshkruar se si vepra ka implikime të rëndësishme për shkencat shoqërore, pasi tregon një përfaqësim të nuancuar të perspektivave të komunitetit, kritikon se si patriarkati ndikon te feministët meshkuj dhe ofron konfirmim se feminizmi kryesor nuk i plotëson nevojat e grave rome. <ref>{{Cite journal |last=Corradi |first=Laura |year=2021 |title=Affective Politics and Alliances in 'Queering the Gypsy' and Facing Antigypsyism in the LGBT Milieu |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |doi=10.29098/crs.v4i1.85 |doi-access=free|language=en}}</ref> Ndërkohë, aktivistja Tjaša Kancler e konsideron librin si një tekst thelbësor, që kërkon qartë përfshirjen e nevojave të grave lesbike rome në diskutimet më të gjera për të drejtat LGBTQ. <ref>{{Cite book |last=Channell-Justice |first=Emily |url=https://books.google.com/books?id=muEIEAAAQBAJ&pg=PA17 |title=Decolonizing Queer Experience: LGBT+ Narratives from Eastern Europe and Eurasia |date=2020-11-24 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-7936-3031-5|language=en}}</ref> == Referencat == [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] kzaa61ycsx2hrvauvtbqsj92859o4ry 2940115 2940111 2026-04-11T10:40:23Z Alba Ahmetaj 145013 Permiresim teksti 2940115 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | author = [[Vera Kurtić]] | cover_artist = Christina Piskoulidis | isbn = 978-86-88475-04-4 | pub_date = 2014 | image = Dzuvljarke, Roma Lesbian Existence.jpg | publisher = Ženski prostor | translators = Ana Zorbić | pages = 95 }} Libri '''Džuvljarke:''' '''Lezbijska egzistencija Romkinja''' (2014), i autores Vera Kurtić (Kurtiç), është një nga veprat e para që trajton në mënyrë të drejtpërdrejtë përvojat e grave [[lesbike]] rome. Ai përmbledh dëshmitë e 15 grave, të cilat rrëfejnë jetën e tyre të përditshme dhe sfidat me të cilat përballen brenda dhe jashtë komuniteteve të tyre. Është një nga studimet e para të botuara mbi ndërthurjen e romëve dhe [[Njerëzit LGBTQ|komunitetit LGBTQ.]] == Përmbajtja == Ky libër konsiderohet një dokument i rëndësishëm kulturor dhe antropologjik, pasi është ndër studimet e para <ref>{{Cite web |date=9 prill 2015 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://lgbti.ba/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama/ |access-date=7 April 2023 |website=LGBTI.ba |language=bs-BA}}</ref><ref name="alkurdi">{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87|language=shqip}}</ref> që eksplorojnë ndërthurjen mes identitetit rom dhe atij LGBTQ. Vetë termi “džuvljarka” është një fjalë nga gjuha rome që përdoret në kontekst përçmues për të përshkruar një grua lesbike.<ref>{{Cite web |last=Belčević |first=Miloš |date=27 December 2014 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://www.iserbia.rs/ifermin/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama-1948 |access-date=7 April 2023 |website=iSerbia |language=sr}}</ref> Është domethënëse që shumë nga gratë e intervistuara e dëgjuan ose e përdorën për herë të parë termin “lesbike” pikërisht gjatë intervistave për këtë libër. <ref name=":0">{{Cite web |last=Redakcija |date=5 January 2017 |title=Predstavljena knjiga "Džuvljarke", autorice Vere Kurtić |url=http://www.portal-udar.net/predstavljena-knjiga-dzuvljarke-autorice-vere-kurtic/ |access-date=7 April 2023 |website=UDAR |language=bs-BA}}</ref> Autorja thekson se komuniteti i grave lesbike rome nuk funksionon si një grup i organizuar me qëllime të përbashkëta. Pikërisht për këtë arsye, libri synon t’u japë atyre një zë dhe një hapësirë për të artikuluar përvojat e tyre. Përmes rrëfimeve personale, zbulohet një realitet kompleks ku ndërthuren diskriminimi gjinor, racor, klasor dhe ai me bazë orientimi seksual. <ref name=":0" /> Një nga pikat më të forta të librit është se nuk ndalet vetëm te diskriminimi brenda komunitetit rom, por trajton edhe përjashtimin që këto gra përjetojnë brenda vetë komunitetit lesbik, sidomos nga gratë jo-rome.<ref>Barzut, Dragoslava (4 August 2019). "Lezbejska egzistencija Romkinja". ''XXZ Magazin'' (in Bosnian). Archived from the original on 2021-01-24. Retrieved 2023-04-07.</ref> Kjo e bën të qartë se shtypja nuk është lineare, por shumëdimensionale.<ref>{{Cite web |last=Mate |first=Dezso |year=2017 |title=The First Sparks of Romani LGBTQ] |url=https://www.researchgate.net/profile/Dezso-Mate/project/Roma-LGBTQIA/attachment/5a7974094cde266d588917a1/AS:590967337918464@1517909001032/download/The_First_Sparks_of_Romani_LGBTQ.pdf |publisher=University of Sussex, Centre for Education and Equality Research|language=en}}</ref> Në libër përfshihen edhe zëra nga anëtarë të komuniteteve rome që nuk janë LGBTQ. Dëshmitë e tyre tregojnë se, ndonëse burrat gej dhe personat [[Transgjinor|transgjinorë]] njihen më lehtë brenda komunitetit, gratë lesbike shpesh mbeten të padukshme, shembull i një forme të heshtur, por shumë të fortë të përjashtimit. <ref>{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87|language=en}}</ref> == Recension == Një nga aspektet më të rëndësishme të veprës është mënyra se si ajo ofron kontekst për përvojat e grave lesbike rome. <ref>{{Cite book |last=Fremlová |first=Lucie |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781351050395-3/negotiating-identity-dilemma-crosscurrents-across-romani-romani-women-romani-lgbtiq-movements-lucie-fremlov%C3%A1-aidan-mcgarry |title=The Romani Women's Movement |last2=McGarry |first2=Aidan |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781351050395 |editor-last=Kóczé |editor-first=Angéla |pages=51–68 |chapter=Negotiating the identity dilemma: crosscurrents across the Romani, Romani women's and Romani LGBTIQ movements |doi=10.4324/9781351050395-3 |editor-last2=Zentai |editor-first2=Violetta |editor-last3=Jovanović |editor-first3=Jelena |editor-last4=Vincze |editor-first4=Enikő|language=en}}</ref> Sipas sociologies Laura Corradi kjo vepër është shumë e rëndësishme në fushën e shkencave shoqërore, pasi përshkruan nuanca të ndryshme të komunitetit. Ajo kritikon se si patriarkati ndikon te feministët meshkuj dhe konfirmon se rryma e feminizmit nuk i mbështet nevojat e romeve. <ref>{{Cite journal |last=Corradi |first=Laura |year=2021 |title=Affective Politics and Alliances in 'Queering the Gypsy' and Facing Antigypsyism in the LGBT Milieu |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |doi=10.29098/crs.v4i1.85 |doi-access=free|language=en}}</ref> Nga ana tjetër, aktivistja Tjaša Kancler e konsideron librin si një çështje thelbësore në përfshirjen e nevojave të grave lesbike rome në diskutimet më të gjera për të drejtat LGBTQ. <ref>{{Cite book |last=Channell-Justice |first=Emily |url=https://books.google.com/books?id=muEIEAAAQBAJ&pg=PA17 |title=Decolonizing Queer Experience: LGBT+ Narratives from Eastern Europe and Eurasia |date=2020-11-24 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-7936-3031-5|language=en}}</ref> == Referencat == [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] 5dzl8fcrn50lxlz3ufdtrzvk0oc1yub 2940148 2940115 2026-04-11T11:33:45Z Alba Ahmetaj 145013 permiresim teksti 2940148 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | author = [[Vera Kurtić]] | cover_artist = Christina Piskoulidis | isbn = 978-86-88475-04-4 | pub_date = 2014 | image = Dzuvljarke, Roma Lesbian Existence.jpg | publisher = Ženski prostor | translators = Ana Zorbić | pages = 95 }} Libri '''Džuvljarke:''' '''Lezbijska egzistencija Romkinja''' (2014), i autores Vera Kurtić (Kurtiç), është një nga veprat e para që trajton në mënyrë të drejtpërdrejtë përvojat e grave [[lesbike]] rome. Ai përmbledh dëshmitë e 15 grave, të cilat rrëfejnë jetën e tyre të përditshme dhe sfidat me të cilat përballen brenda dhe jashtë komuniteteve të tyre. Është një nga studimet e para të botuara mbi ndërthurjen e romëve dhe [[Njerëzit LGBTQ|komunitetit LGBTQ.]] == Përmbajtja == Ky libër konsiderohet një dokument i rëndësishëm kulturor dhe antropologjik, pasi është ndër studimet e para <ref>{{Cite web |date=9 prill 2015 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://lgbti.ba/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama/ |access-date=7 April 2023 |website=LGBTI.ba |language=bs-BA}}</ref><ref name="alkurdi">{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87|language=shqip}}</ref> që eksplorojnë ndërthurjen mes identitetit rom dhe atij LGBTQ. Vetë termi “džuvljarka” është një fjalë nga gjuha rome që përdoret në kontekst përçmues për të përshkruar një grua lesbike.<ref>{{Cite web |last=Belčević |first=Miloš |date=27 December 2014 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://www.iserbia.rs/ifermin/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama-1948 |access-date=7 April 2023 |website=iSerbia |language=sr}}</ref> Është domethënëse që shumë nga gratë e intervistuara e dëgjuan ose e përdorën për herë të parë termin “lesbike” pikërisht gjatë intervistave për këtë libër. <ref name=":0">{{Cite web |last=Redakcija |date=5 January 2017 |title=Predstavljena knjiga "Džuvljarke", autorice Vere Kurtić |url=http://www.portal-udar.net/predstavljena-knjiga-dzuvljarke-autorice-vere-kurtic/ |access-date=7 April 2023 |website=UDAR |language=bs-BA}}</ref> Autorja thekson se komuniteti i grave lesbike rome nuk funksionon si një grup i organizuar me qëllime të përbashkëta. Pikërisht për këtë arsye, libri synon t’u japë atyre një zë dhe një hapësirë për të artikuluar përvojat e tyre. Përmes rrëfimeve personale, zbulohet një realitet kompleks ku ndërthuren diskriminimi gjinor, racor, klasor dhe ai me bazë orientimi seksual. <ref name=":0" /> Një nga pikat më të forta të librit është se nuk ndalet vetëm te diskriminimi brenda komunitetit rom, por trajton edhe përjashtimin që këto gra përjetojnë brenda vetë komunitetit lesbik, sidomos nga gratë jo-rome.<ref>Barzut, Dragoslava (4 August 2019). "Lezbejska egzistencija Romkinja". ''XXZ Magazin'' (in Bosnian). Archived from the original on 2021-01-24. Retrieved 2023-04-07.</ref> Kjo e bën të qartë se shtypja nuk është lineare, por shumëdimensionale.<ref>{{Cite web |last=Mate |first=Dezso |year=2017 |title=The First Sparks of Romani LGBTQ] |url=https://www.researchgate.net/profile/Dezso-Mate/project/Roma-LGBTQIA/attachment/5a7974094cde266d588917a1/AS:590967337918464@1517909001032/download/The_First_Sparks_of_Romani_LGBTQ.pdf |publisher=University of Sussex, Centre for Education and Equality Research|language=en}}</ref> Në libër përfshihen edhe zëra nga anëtarë të komuniteteve rome që nuk janë LGBTQ. Dëshmitë e tyre tregojnë se, ndonëse burrat gej dhe personat [[Transgjinor|transgjinorë]] njihen më lehtë brenda komunitetit, gratë lesbike shpesh mbeten të padukshme, shembull i një forme të heshtur, por shumë të fortë të përjashtimit. <ref>{{Cite journal |last=Al-Kurdi |first=Ahmad |year=2021 |title=Familial Frictions: Intersectional Inequalities Faced by Romani Queer Women |url=https://crs.ceu.edu/index.php/crs/article/view/119 |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |pages=76–87|language=en}}</ref> == Recension == Një nga aspektet më të rëndësishme të veprës është mënyra se si ajo ofron kontekst për përvojat e grave lesbike rome. <ref>{{Cite book |last=Fremlová |first=Lucie |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781351050395-3/negotiating-identity-dilemma-crosscurrents-across-romani-romani-women-romani-lgbtiq-movements-lucie-fremlov%C3%A1-aidan-mcgarry |title=The Romani Women's Movement |last2=McGarry |first2=Aidan |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781351050395 |editor-last=Kóczé |editor-first=Angéla |pages=51–68 |chapter=Negotiating the identity dilemma: crosscurrents across the Romani, Romani women's and Romani LGBTIQ movements |doi=10.4324/9781351050395-3 |editor-last2=Zentai |editor-first2=Violetta |editor-last3=Jovanović |editor-first3=Jelena |editor-last4=Vincze |editor-first4=Enikő|language=en}}</ref> Sipas sociologes Laura Corradi kjo vepër është shumë e rëndësishme në fushën e shkencave shoqërore, pasi përshkruan nuanca të ndryshme të komunitetit. Ajo kritikon se si patriarkati ndikon te feministët meshkuj dhe konfirmon se rryma e feminizmit nuk i mbështet nevojat e romeve. <ref>{{Cite journal |last=Corradi |first=Laura |year=2021 |title=Affective Politics and Alliances in 'Queering the Gypsy' and Facing Antigypsyism in the LGBT Milieu |journal=Critical Romani Studies |volume=4 |issue=1 |doi=10.29098/crs.v4i1.85 |doi-access=free|language=en}}</ref> Nga ana tjetër, aktivistja Tjaša Kancler e konsideron librin si një çështje thelbësore në përfshirjen e nevojave të grave lesbike rome në diskutimet më të gjera për të drejtat LGBTQ. <ref>{{Cite book |last=Channell-Justice |first=Emily |url=https://books.google.com/books?id=muEIEAAAQBAJ&pg=PA17 |title=Decolonizing Queer Experience: LGBT+ Narratives from Eastern Europe and Eurasia |date=2020-11-24 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-7936-3031-5|language=en}}</ref> == Referencat == [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] sj97zjgds96y6tkqzr6vjs01j30fdk6 0 398847 2940118 2026-04-11T10:43:57Z Marsi Dhimitri 150173 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1335823309|Bury Me Standing: The Gypsies and Their Journey]]" 2940118 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| | name = Më varros në këmbë: Romët dhe udhëtimi i tyre | title_orig = | translators = | image = File:Bury_Me_Standing,_The_Gypsies_and_Their_Journey.png | border = yes | caption = Titulli ''Më varros në këmbë: Romët dhe udhëtimi i tyre'' (1995) | author = [[Isabel Fonseca]] | illustrators = | cover_artist = | country = Shtetet e Bashkuara të Amerikës | language = Anglisht | genre = jo-historik | publisher = [[Random House]] | release_date = 1995 | english_release_date = | media_type = shhtypur (kopertinë e trashë dhe letër) | pages = 322fq | isbn = 0-679-73743-X | oclc = | preceded_by = | followed_by = | image_size = }} '''''“Më varros në këmbë: Romët dhe udhëtimi i tyre"''''' është një libër jo-fiktiv mbi jetën e [[Romët|popullit rom]] nga shkrimtarja amerikano-uruguajane Isabel Fonseca botuar në vitin 1995. Libri është i organizuar në tetë kapituj dhe përmban fotografi dhe harta bardh e zi.<ref name=":0">Fonseca, Isabel "''Bury Me Standing''" Random House. Inc., New York. 1995. Vintage {{ISBN|0-679-73743-X}} ({{ISBN|0-679-40678-6}}). 322 pages including its index. Note: The original hardcover was published by Knopf Inc.</ref> == Përmbledhje == Në librin e saj Fonseca shkruan për zakonet e romëve (veçanërisht, dasmën, ritet e varrimit dhe obsesionin e tyre me pastërtinë) dhe jetën e tyre të përditshme. Ajo, gjithashtu eksploron [[Gjuha (komunikim)|gjuhën]] dhe origjinën e tyre misterioze. Përveç kësaj, ajo diskuton se si [[historia]] ka ndikuar në vendbanimet aktuale të romëve. Për të shkruar këtë libër, Fonseca jetoi me romët e [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe udhëtoi për katër vjet nëpër [[Bullgaria|Bullgari]], [[Polonia|Poloni]], [[Republika Çeke|Republikën Çeke]], [[Sllovakia|Sllovaki]], ish [[Jugosllavia|-Jugosllavi]] dhe [[Rumania|Rumani]].<ref name=":1">{{Cite news |last=Maslin |first=Janet |date=October 25, 1995 |title=A Stranger in the Land of Paradox |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/97/03/09/bsp/bury.html}}</ref> Titulli "Më varrosni në këmbë" vjen nga një proverb që përshkruan gjendjen e vështirë të romëve: "Më varrosni në këmbë. Kam qenë në gjunjë gjithë jetën time". == Pritja == Shumë gazeta dhe revista e vlerësuan punën e bërë nga Isabel Fonseca. Në një vlerësim për ''[[The New York Times|New York Times,]]'' Janet Maslin e përshkoi shkrimin e saj si "erudit, të shkruar bukur".<ref name=":1">{{Cite news |last=Maslin |first=Janet |date=October 25, 1995 |title=A Stranger in the Land of Paradox |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/97/03/09/bsp/bury.html}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMaslin1995">Maslin, Janet (October 25, 1995). [https://www.nytimes.com/books/97/03/09/bsp/bury.html "A Stranger in the Land of Paradox"]. ''The New York Times''.</cite></ref> Disa recensues vunë re se Fonseca ishte e përfshirë emocionalisht në punën e saj, por në përgjithësi, ajo ishte objektive në përshkrimin e jetës dhe vuajtjeve të romëve.<ref>{{Cite web |last=Odenwald |first=Ted |date=September 11, 2008 |title=Bury Me Standing: A Book Review |url=http://theoaklandjournal.com/ted-odenwald/bury-me-standing-a-book-review/ |website=The Oakland Journal}}</ref><ref>{{Cite news |last=Xenos |first=Nicholas |date=1996-08-22 |title=For and against Romanistan |pages=16 |work=London Review of Books |url=https://www.lrb.co.uk/v18/n16/nicholas-xenos/for-and-against-romanistan |access-date=2019-04-25 |issn=0260-9592}}</ref> Akademikët dhe shkencëtarët ishin më kritikë. Disa vunë re se, ndërsa vepra ishte e mirë, ''"'''Më varros në këmbë'''"'' nuk mund të konsiderohej një vepër antropologjike.<ref>{{Cite journal |last=Shandler |first=Jeffrey |date=September 1996 |title=Bury Me Standing: The Gypsies and Their Journey |journal=Tikkun |pages=92 |via=Academic ASAP}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Hills |first=Mils |date=1996 |title=Anthropos |journal=Anthropos |volume=91 |pages=592}}</ref> Një recensues nga Revista e Institutit Mbretëror Antropologjik theksoi se kishte vend për përmirësim në ato kapituj ku ajo regjistroi jetën e përditshme të familjes rome dhe specifikim më të madh të metodologjive të saj të kërkimit.<ref>{{Cite journal |last=Stwewart |first=Michael |date=2002 |title=The Journal of the Royal Anthropological Institute |journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute |volume=8 |pages=599–600}}</ref> == Referencat == {{Reflist}} [[Kategoria:Libra jo-historik]] [[Kategoria:Studime mbi romë]] chkrzq992pg8qylp4tk1ljs6csihfye 2940119 2940118 2026-04-11T10:48:13Z Vyolltsa 129213 added [[Category:Kultura e komunitetit Rom]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2940119 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| | name = Më varros në këmbë: Romët dhe udhëtimi i tyre | title_orig = | translators = | image = File:Bury_Me_Standing,_The_Gypsies_and_Their_Journey.png | border = yes | caption = Titulli ''Më varros në këmbë: Romët dhe udhëtimi i tyre'' (1995) | author = [[Isabel Fonseca]] | illustrators = | cover_artist = | country = Shtetet e Bashkuara të Amerikës | language = Anglisht | genre = jo-historik | publisher = [[Random House]] | release_date = 1995 | english_release_date = | media_type = shhtypur (kopertinë e trashë dhe letër) | pages = 322fq | isbn = 0-679-73743-X | oclc = | preceded_by = | followed_by = | image_size = }} '''''“Më varros në këmbë: Romët dhe udhëtimi i tyre"''''' është një libër jo-fiktiv mbi jetën e [[Romët|popullit rom]] nga shkrimtarja amerikano-uruguajane Isabel Fonseca botuar në vitin 1995. Libri është i organizuar në tetë kapituj dhe përmban fotografi dhe harta bardh e zi.<ref name=":0">Fonseca, Isabel "''Bury Me Standing''" Random House. Inc., New York. 1995. Vintage {{ISBN|0-679-73743-X}} ({{ISBN|0-679-40678-6}}). 322 pages including its index. Note: The original hardcover was published by Knopf Inc.</ref> == Përmbledhje == Në librin e saj Fonseca shkruan për zakonet e romëve (veçanërisht, dasmën, ritet e varrimit dhe obsesionin e tyre me pastërtinë) dhe jetën e tyre të përditshme. Ajo, gjithashtu eksploron [[Gjuha (komunikim)|gjuhën]] dhe origjinën e tyre misterioze. Përveç kësaj, ajo diskuton se si [[historia]] ka ndikuar në vendbanimet aktuale të romëve. Për të shkruar këtë libër, Fonseca jetoi me romët e [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe udhëtoi për katër vjet nëpër [[Bullgaria|Bullgari]], [[Polonia|Poloni]], [[Republika Çeke|Republikën Çeke]], [[Sllovakia|Sllovaki]], ish [[Jugosllavia|-Jugosllavi]] dhe [[Rumania|Rumani]].<ref name=":1">{{Cite news |last=Maslin |first=Janet |date=October 25, 1995 |title=A Stranger in the Land of Paradox |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/97/03/09/bsp/bury.html}}</ref> Titulli "Më varrosni në këmbë" vjen nga një proverb që përshkruan gjendjen e vështirë të romëve: "Më varrosni në këmbë. Kam qenë në gjunjë gjithë jetën time". == Pritja == Shumë gazeta dhe revista e vlerësuan punën e bërë nga Isabel Fonseca. Në një vlerësim për ''[[The New York Times|New York Times,]]'' Janet Maslin e përshkoi shkrimin e saj si "erudit, të shkruar bukur".<ref name=":1">{{Cite news |last=Maslin |first=Janet |date=October 25, 1995 |title=A Stranger in the Land of Paradox |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/books/97/03/09/bsp/bury.html}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMaslin1995">Maslin, Janet (October 25, 1995). [https://www.nytimes.com/books/97/03/09/bsp/bury.html "A Stranger in the Land of Paradox"]. ''The New York Times''.</cite></ref> Disa recensues vunë re se Fonseca ishte e përfshirë emocionalisht në punën e saj, por në përgjithësi, ajo ishte objektive në përshkrimin e jetës dhe vuajtjeve të romëve.<ref>{{Cite web |last=Odenwald |first=Ted |date=September 11, 2008 |title=Bury Me Standing: A Book Review |url=http://theoaklandjournal.com/ted-odenwald/bury-me-standing-a-book-review/ |website=The Oakland Journal}}</ref><ref>{{Cite news |last=Xenos |first=Nicholas |date=1996-08-22 |title=For and against Romanistan |pages=16 |work=London Review of Books |url=https://www.lrb.co.uk/v18/n16/nicholas-xenos/for-and-against-romanistan |access-date=2019-04-25 |issn=0260-9592}}</ref> Akademikët dhe shkencëtarët ishin më kritikë. Disa vunë re se, ndërsa vepra ishte e mirë, ''"'''Më varros në këmbë'''"'' nuk mund të konsiderohej një vepër antropologjike.<ref>{{Cite journal |last=Shandler |first=Jeffrey |date=September 1996 |title=Bury Me Standing: The Gypsies and Their Journey |journal=Tikkun |pages=92 |via=Academic ASAP}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Hills |first=Mils |date=1996 |title=Anthropos |journal=Anthropos |volume=91 |pages=592}}</ref> Një recensues nga Revista e Institutit Mbretëror Antropologjik theksoi se kishte vend për përmirësim në ato kapituj ku ajo regjistroi jetën e përditshme të familjes rome dhe specifikim më të madh të metodologjive të saj të kërkimit.<ref>{{Cite journal |last=Stwewart |first=Michael |date=2002 |title=The Journal of the Royal Anthropological Institute |journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute |volume=8 |pages=599–600}}</ref> == Referencat == {{Reflist}} [[Kategoria:Libra jo-historik]] [[Kategoria:Studime mbi romë]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] gjoj8nj8865kpyd28lztajh0you9zyy 0 398848 2940132 2026-04-11T11:08:37Z Gajtako 178569 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1319871487|Tony Vairelles]]" 2940132 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Tony Vairelles | image = Tony vairelles fcg.jpg | upright = 0.9 | caption = Vairelles with [[FC Gueugnon|Gueugnon]] in 2009 | full_name = Tony Mickaël Patrice Yves Vairelles<ref>{{cite web |url=https://www.bdfutbol.com/en/j/j84771.html |title=Vairelles: Career history |website=BDFutbol |access-date=18 October 2025}}</ref> | birth_date = 10 prill 1973 | birth_place = [[Nancy, France|Nancy]],<ref name="Lequipe"/> Meurthe-et-Moselle, France | height = 1.86 m<ref name="Lequipe"/> | position = [[Forward (association football)|Forward]] | currentclub = | youthyears1 = | youthclubs1 = [[AS Nancy|Nancy]] | years1 = 1991–1995 | clubs1 = [[AS Nancy|Nancy]] | caps1 = 127 | goals1 = 39 | years2 = 1995–1999 | clubs2 = [[RC Lens|Lens]] | caps2 = 123 | goals2 = 31 | years3 = 1999–2003 | clubs3 = [[Olympique Lyonnais|Lyon]] | caps3 = 63 | goals3 = 11 | years4 = 2001 | clubs4 = → [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]] (loan) | caps4 = 11 | goals4 = 2 | years5 = 2001–2002 | clubs5 = → [[SC Bastia|Bastia]] (loan) | caps5 = 30 | goals5 = 14 | years6 = 2003 | clubs6 = → [[RC Lens|Lens]] (loan) | caps6 = 12 | goals6 = 2 | years7 = 2003–2004 | clubs7 = [[Stade Rennais F.C.|Rennes]] | caps7 = 21 | goals7 = 1 | years8 = 2004–2005 | clubs8 = [[SC Bastia]] | caps8 = 27 | goals8 = 4 | years9 = 2005–2006 | clubs9 = [[Lierse S.K. (1906)|Lierse]] | caps9 = 15 | goals9 = 0 | years10 = 2006–2007 | clubs10 = [[Tours FC|Tours]] | caps10 = 24 | goals10 = 5 | totalcaps = 557 | totalgoals = 148 | nationalyears1 = 1992–1994 | nationalteam1 = [[France national under-21 football team|France U21]] | nationalcaps1 = 15 | nationalgoals1 = 3 | nationalyears2 = 1996 | nationalteam2 = [[France Olympic football team|France Olympic]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 1998–2000 | nationalteam3 = [[France national football team|France]] | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 1 }} '''Tony Mickaël Patrice Yves Vairelles''' (lindur më 10 prill 1973) është një ish[[Futbolli|-futbollist]] profesionist francez, i cli ka luajtur në rolin e sulmuesit. == Karriera në klube == Në rolin e [[Sulmuesi (futboll)|qendër sulmuesit]], Vairelles e filloi karrierën e tij profesionale me klubin e qytetit të tij të lindjes AS Nancy përpara se të transferohej te klubi [[RC Lens]], në verën e vitit 1995. Pas katër sezonesh të suksesshëm, duke fituar një kampionat dhe një kupë, ai u bashkua me [[Olympique Lyonnais]], si i huazuar, për tre sezone dhe më në fund u shit te [[Stade Rennais F.C.|Stade Rennais]]. Prej kësaj kohe ai ndërroi klub në çdo sezon pasardhës. Para fillimit të sezonit në 2008-ën, synoi të provonte në [[Major League Soccer|Major League Soccer,]] duke negociuar me klubin e [[Toronto FC]], por ky kalim nuk u realizua pasi sulmuesi nuk u përshtatej ideve të trajnerit të klubit dhe kontrata nuk u nënshkrua. Në vitin 2009, ai u bashkua me FC Gueugnon pasi luajti për një periudhë tek F91 Dudelange, ku më pas u bë një nga aksionerët kryesorë të klubit. <ref>{{Cite web |title=FFF : Football, résultats, classements, calendrier, nationaux, National |url=http://www.fff.fr/champ/national/actualite/529568.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090712034906/http://www.fff.fr/champ/national/actualite/529568.shtml |archive-date=12 July 2009 |access-date=3 February 2010}}</ref> Në vitin 2002, trajneri i [[Sporting CP|Sporting CP,]] László Bölöni, propozoi nënshkrimin e një kontrate për Vairelles si huazim nga klubi i Lyon, në një marrëveshje ku klubi francez do kishte të drejtën të ishte i pari për të dhënë oferta dhe nënshkruar me lojtarët e rinj të Sporting, përfshirë këtu emra të njohur si [[Ricardo Quaresma]] dhe [[Cristiano Ronaldo]]. Marrëveshja nuk u realizua për shkak të mungesës së interesit të Lyon për lojtarët portugezë të Sportingut.<ref>{{Cite news |last=Taylor |first=Daniel |last2=Lang |first2=Jack |date=14 October 2020 |title=The real story of football’s biggest transfers – Ronaldo joins Manchester United |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/athletic/2129209/2020/10/14/cristiano-ronaldo-manchester-united-real-madrid/ |access-date=21 October 2025 |archive-url=https://archive.today/20240622061158/https://www.nytimes.com/athletic/2129209/2020/10/14/cristiano-ronaldo-manchester-united-real-madrid/ |archive-date=22 June 2024}}</ref> == Referencat == [[Kategoria:Futbollistë emigrantë në Luksemburg (m)]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren franceze]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 1]] [[Kategoria:Futbollistë në F91 Dudelange]] [[Kategoria:Futbollistë në Stade Rennais F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në SC Bastia]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Girondins de Bordeaux]] [[Kategoria:Futbollistë në Olympique Lyonnais]] [[Kategoria:Futbollistë në RC Lens]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1973]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në frëngjisht (fr)]] 2p4389uvou71u181n2bo9oferw6ebjv 0 398849 2940136 2026-04-11T11:11:36Z Buona1 154392 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1340253320|List of Romani people]]" 2940136 wikitext text/x-wiki Kjo është një listë e [[Romët|romëve]] të shquar dhe njerëzve me prejardhje rome nga të gjitha fushta e veprimtarisë anembanë botës.   == Aktivistë == * Nicolae Gheorghe – themelues i Lëvizjes Rome rumune * Pastora Filigrana – avokate spanjolle, sindikaliste, feministe, editore dhe aktiviste e të drejtave të njeriut * Alfonso Mejia-Arias – muzikant dhe politikan meksikan * [[Ceija Stojka]] – artiste dhe shkrimtare austriake * Constantin S. Nicolăescu-Plopșor – historian, arkeolog, antropolog dhe shkrimtar rumun * [[Ian Hancock]] – gjuhëtar anglez * Vasile Ionescu - aktivist rumun * [[Katarina Taikon]] - aktore dhe autore suedeze * [[Marcel Courthiade]] – gjuhëtar francez * [[Milena Hübschmannová]] – profesore çeke * Paul Polansky - shkrimtar amerikan * [[Ronald Lee]] - shkrimtar kanadez * [[Saša Barbul|Sasha Barbul]] – aktor dhe regjisor serb * Anzhelika Bielova – aktiviste ukrainase rome <ref>{{Cite web |date=2024-04-04 |title=“I want to build a network of powerful Roma women and girls” – Anzhelika Bielova on Roma women’s activism and leadership in Ukraine |url=https://www.unwomen.org/en/news-stories/feature-story/2024/04/anzhelika-bielova-on-roma-womens-activism-and-leadership-in-ukraine |access-date=2025-03-21 |website=UN Women – Headquarters |language=en}}</ref> == Artistë == * Sandra Jayat, piktore, poete dhe autore franceze * Damian Le Bas, artist anglez * Delaine Le Bas, artiste angleze * [[Kiba Lumberg]], artiste dhe autore finlandeze * Joe Machine, piktor anglez * La Chunga, piktor spanjoll * Tracey Emin, artiste angleze * Antonio Solario, piktor italian <ref>{{Cite web |last=Catalunya |first=Museu Virtual del Poble Gitano de |last2=Porras |first2=Mercedes |title=The Roma in the visual arts |url=https://www.museuvirtualgitano.cat/en/art/the-roma-in-the-visual-arts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516065002/https://www.museuvirtualgitano.cat/en/art/the-roma-in-the-visual-arts/ |archive-date=16 May 2024 |access-date=2024-06-21 |website=Museu Virtual del Poble Gitano a Catalunya |language=en-US}}</ref> * Otto Mueller, piktor gjerman == Atletë == * Billy Joe Saunders – anglez <ref>{{Cite web |date=21 April 2021 |title=Here Come the Gypsies: Who is Billy Joe Saunders? |url=https://www.hellomagazine.com/film/20210421111579/here-come-the-gypsies-who-is-billy-joe-saunders/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512134451/https://www.hellomagazine.com/film/20210421111579/here-come-the-gypsies-who-is-billy-joe-saunders/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=HELLO!}}</ref> * Johnny Frankham - anglez * [[Dorel Simion]] – rumun <ref name="Simion" /> * Faustino Reyes – spanjoll <ref>{{Cite web |title=Billy Joe Saunders aspira a ser el primer gitano campeón olímpico - Marca.com |url=https://www.marca.com/jjoo/2008/2008/08/12/boxeo/1218549955.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512062648/https://www.marca.com/jjoo/2008/2008/08/12/boxeo/1218549955.html |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=www.marca.com}}</ref> * [[Ivailo Marinov]] – bullgar <ref>{{Cite web |date=3 December 2013 |title=Шампионът по бокс Ивайло Маринов отказва $ 1 млн., за да се боксира за Турция |url=http://skandalno.net/shampionat-po-boks-ivajlo-marinov-otka-151270/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406081642/http://skandalno.net/shampionat-po-boks-ivajlo-marinov-otka-151270/ |archive-date=6 April 2022 |access-date=12 May 2021}}</ref> * [[Marian Simion]] – ruman <ref name="Simion">{{Cite web |last=Romilor |first=Partida |title=Asociaţia Partida Romilor ''Pro-Europa'' şi Asociaţia de Box Club Simion au organizat Cupa Simion la box – 2015 &#124; Asociatia Partida Romilor Pro-Europa |url=http://www.partidaromilor.ro/asociatia-partida-romilor-pro-europa-si-asociatia-de-box-club-simion-au-organizat-cupa-simion-la-box-2015/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512084635/http://www.partidaromilor.ro/asociatia-partida-romilor-pro-europa-si-asociatia-de-box-club-simion-au-organizat-cupa-simion-la-box-2015/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021}}</ref> * Samuel Carmona Heredia – spanjoll * Serafim Todorov – bullgar <ref>{{Cite web |title=Скромен Рома прайд утре |url=https://fakti.bg/bulgaria/16361-skromen-roma-praid-utre- |website=Fakti.bg - Да извадим фактите наяве}}</ref> * Zoltan Lunka – gjerman <ref>{{Cite web |date=5 September 2011 |title=Elnök-képviselőt választottak a romák |url=https://www.e-nepujsag.ro/articles/elnok-kepviselot-valasztottak-romak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512073836/https://www.e-nepujsag.ro/articles/elnok-kepviselot-valasztottak-romak |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=www.e-nepujsag.ro}}</ref> * [[Johan Trollman|Johann Wilhelm Trollmann]], gjerman * Jakob Bamberger, gjerman * Gary Buckland, uells * Domenico Spada, italian <ref>{{Cite web |last=Vivaldi |first=Elisabetta |date=2014-04-25 |title=Domenico "Volcano" Spada: The boxer who fights under the Roma flag |url=https://romea.cz/en/uncategorized/domenico-volcano-spada-the-boxer-who-fights-under-the-roma-flag/ |access-date=2024-06-21 |website=Romea.cz - Everything about Roma in one place |language=cs}}</ref> * Michele di Rocco, italian === Boksierë === * Václav Sivák – çek === Mundës profesionistë === * Gigi Dolin – amerikan === Futbollistë === [[Skeda:Ricardo_Quaresma_(cropped)_2.jpg|parapamje|306x306px|[[Ricardo Quaresma]] në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2018|Kupën e Botës FIFA 2018]]]] * André-Pierre Gignac – francez<ref>{{Cite web |last=Auclair |first=Philippe |date=2 June 2016 |title=André-Pierre Gignac: the 'exotic' France forward who proved everyone wrong |url=http://www.theguardian.com/football/2016/jun/02/andre-pierre-gignac-france-euro-2016 |website=the Guardian}}</ref> * Andy Delort - frankoalgjerian * Antonio Amaya – spanjoll * Bănel Nicoliță – rumun<ref>{{Cite web |last=Rigaux |first=Marianne |title=Banel Nicolita, le Rom du foot francais - Les Inrocks |url=https://www.lesinrocks.com/actu/banel-nicolita-le-rom-du-foot-francais-33102-09-10-2011/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512055415/https://www.lesinrocks.com/actu/banel-nicolita-le-rom-du-foot-francais-33102-09-10-2011/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021}}</ref> * Carlos Martins – portuguez<ref name="book">{{Cite book |last=Kassimeris |first=Christos |title=Anti-Racism in European Football: Fair Play for All |publisher=Lexington Books |year=2009 |isbn=9780739126110 |pages=78}}</ref> * Carlos Muñoz Cobo – spanjoll<ref>{{Cite web |date=19 March 2008 |title=La Generalitat inicia el primer curso de romaní para formar a futuros profesores |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20080319/53445832223/la-generalitat-inicia-el-primer-curso-de-romani-para-formar-a-futuros-profesores.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512065116/https://www.lavanguardia.com/vida/20080319/53445832223/la-generalitat-inicia-el-primer-curso-de-romani-para-formar-a-futuros-profesores.html |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=La Vanguardia}}</ref> * Christos Patsatzoglou – grek<ref name="Greece">{{Cite web |last=Muarem |first=Ramuš |date=25 July 2019 |title=Romani people in Greece |url=https://romatimes.news/index.php/en/categories/social/3971-romani-people-in-greece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321204722/https://www.romatimes.news/index.php/en/categories/social/3971-romani-people-in-greece |archive-date=21 March 2022 |access-date=12 May 2021 |website=RomaTimes.News}}</ref> * Dani Güiza – spanjoll<ref>{{Cite web |title="El Gitano", incómodo - Fútbol - ABC Color |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/el-gitano-incomodo-637343.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621120511/https://www.abc.com.py/deportes/futbol/el-gitano-incomodo-637343.html |archive-date=21 June 2024 |access-date=12 May 2021 |website=www.abc.com.py}}</ref> * Dejan Osmanović – serb * Diego Rodríguez – spanjoll<ref name="book" /> * Emil Abaz – maqedon<ref>{{Cite web |last=Muarem |first=Ramuš |date=2016-09-06 |title=O Emil Abaz kergja transferi an o Dinamo Zagreb |url=https://www.romatimes.news/index.php/ro/en-us/nevipena/122-sport/1302-emil-abaz-has-signed-for-dinamo-zagreb |access-date=2024-10-31 |website=RomaTimes.News |language=ro-ro}}</ref> * Eric Cantona – francez<ref>{{Cite web |title=Anti-Roma racism in football – HOPE not hate |url=https://hopenothate.org.uk/2021/08/11/anti-roma-racism-in-football/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317040239/https://hopenothate.org.uk/2021/08/11/anti-roma-racism-in-football/ |archive-date=17 March 2024 |access-date=30 April 2024}}</ref> * Eugen Bari – sllovak<ref>{{Cite web |last=Červený |first=Michal |date=24 July 2020 |title=Náš najslávnejší rómsky futbalista: Rómskym talentom hovorím, nech si vyberú medzi tréningom a prácou v továrni |url=https://dennikn.sk/1979909/nas-najslavnejsi-romsky-futbalista-romskym-talentom-hovorim-nech-si-vyberu-medzi-treningom-a-pracou-v-tovarni/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425183757/https://dennikn.sk/1979909/nas-najslavnejsi-romsky-futbalista-romskym-talentom-hovorim-nech-si-vyberu-medzi-treningom-a-pracou-v-tovarni/ |archive-date=25 April 2024 |access-date=30 April 2024 |website=Denník N}}</ref> * Freddy Eastwood – uells<ref>{{Cite web |date=18 August 2006 |title=Freddy Eastwood: Let me stay in my gipsy home |url=https://www.echo-news.co.uk/news/local_news/886114.freddy-eastwood-let-me-stay-in-my-gipsy-home/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512134458/https://www.echo-news.co.uk/news/local_news/886114.freddy-eastwood-let-me-stay-in-my-gipsy-home/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=Echo}}</ref> * Georgi Ivanov - Gonzo – bullgar<ref name="book" /> * Gigi Meroni – italian<ref>{{Cite web |date=22 April 2016 |title=Cult Heroes and Club Icons: The life and death of football's 1st rockstar, Gigi Meroni |url=https://www.thescore.com/seri/news/1011649 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621120510/https://www.thescore.com/seri/news/1011649 |archive-date=21 June 2024 |access-date=12 May 2021 |website=theScore.com}}</ref> * Giorgos Giakoumakis – grek * István Pisont – hungarez<ref>{{Cite web |last=hírlap |first=Magyar |title=Jöhet a második király Pisontéktól |url=https://www.magyarhirlap.hu/sport/Johet_a_masodik_kiraly_Pisontektol |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405012852/https://www.magyarhirlap.hu/sport/Johet_a_masodik_kiraly_Pisontektol |archive-date=5 April 2022 |access-date=12 May 2021 |website=www.magyarhirlap.hu}}</ref> * [[Janos Farkas|János Farkas]] – hungarez<ref>{{Cite news |title=Azért fociznak, hogy ne legyenek éhesek – A Magyar Cigány Labdarúgó Válogatott és a nemzetközi siker |work=168.hu |url=https://168.hu/sport/futball-roma-szegenyseg-magyar-cigany-labdarugo-valogatott-179472 |url-status=live |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512073503/https://168.hu/sport/futball-roma-szegenyseg-magyar-cigany-labdarugo-valogatott-179472 |archive-date=12 May 2021}}</ref> * Jesús Navas – spanjoll<ref name="Spain">{{Cite web |last=McKeegan |first=Alice |date=22 August 2013 |title=City wing ace Jesus Navas finds real home from home as brother signs for Bury |url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/city-wing-ace-jesus-navas-5765310 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020191453/https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/city-wing-ace-jesus-navas-5765310 |archive-date=20 October 2021 |access-date=16 May 2021 |website=Manchester Evening News}}</ref> * Jordan Galtier – francez * José Antonio Reyes – spanjoll<ref>{{Cite web |last=Hunter |first=Graham |date=11 April 2012 |title=Jose Antonio Reyes breaks down barriers to prove he still has magic |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/jose-antonio-reyes-breaks-down-barriers-to-prove-he-still-has-magic-touch-6468623.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512055414/https://www.standard.co.uk/sport/football/jose-antonio-reyes-breaks-down-barriers-to-prove-he-still-has-magic-touch-6468623.html |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=www.standard.co.uk}}</ref> * Kristián Bari - sllovak * Lazaros Christodoulopoulos – grek<ref>{{Cite web |title=Αυτοί είναι οι 15 τσιγγάνοι που έγιναν διάσημοι στην Ελλάδα (ΦΩΤΟ) |url=https://www.eviazoom.gr/2017/05/autoi-einai-oi-15-tsigganoi-pou-eginan-diasimoi-stin-ellada.html?m=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007110831/https://www.eviazoom.gr/2017/05/autoi-einai-oi-15-tsigganoi-pou-eginan-diasimoi-stin-ellada.html?m=1 |archive-date=7 October 2023 |access-date=16 September 2023 |language=Greek}}</ref> * Marco Navas – spanjoll * Marius Lăcătuș – rumun<ref name="book" /> * Milan Baroš – çek<ref name="book" /> * Mykola Morozyuk – ukrainas<ref name="book" /> * Lobo Carrasco – spanjoll<ref name="book" /> * Guille Fernández – spanjoll * Toni Fernández – spanjoll * Rafael Jiménez Jarque – spanjoll * Joaquin Fernandez Moreno – spanjoll * Petre Marin - rumun * Predrag Luka - serb * Rab Howell – anglez<ref>{{Cite web |date=5 October 1899 |title=Gipsy by birth |url=https://playupliverpool.com/1899/10/05/gipsy-by-birth/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512055416/https://playupliverpool.com/1899/10/05/gipsy-by-birth/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021}}</ref> * Răzvan Marin - rumun * [[Ricardo Quaresma]] – portuguez<ref>{{Cite web |last=Carmichael |first=Charlie |date=26 June 2018 |title=Ricardo Quaresma and the storied journey of an enigmatic prodigy |url=https://thesefootballtimes.co/2018/06/26/ricardo-quaresma-and-the-storied-journey-of-an-enigmatic-prodigy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512055416/https://thesefootballtimes.co/2018/06/26/ricardo-quaresma-and-the-storied-journey-of-an-enigmatic-prodigy/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021}}</ref> * Téji Savanier – francez * Telmo Zarra – spanjoll<ref name="book" /> * Nacho Novo – spanjoll<ref name="book" /> * Tony Vairelles – francez<ref>{{Cite web |title=tony goal elvis du ballon rond |url=http://www.estrepublicain.fr/sport/2011/10/24/tonygoal-elvis-du-ballon-rond |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024152517/http://www.estrepublicain.fr/sport/2011/10/24/tonygoal-elvis-du-ballon-rond |archive-date=24 October 2016 |access-date=24 October 2016 |website=www.estrepublicain.fr}}</ref> * Yohan Mollo - francez === Lojtarë hokeji === * Dominik Lakatoš – çek <ref>{{Cite web |date=2 January 2016 |title=Romský hokejista Lakatoš: Pro všechny je hrdina, tohle mu lidé vzkazují! |url=https://www.expres.cz/sport/romsky-hokejista-dominik-lakatos.A160102_084931_dx-sport_mzk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512080042/https://www.expres.cz/sport/romsky-hokejista-dominik-lakatos.A160102_084931_dx-sport_mzk |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=Expres.cz}}</ref> == Kinema dhe teatër == [[Skeda:Hayworth-Gilda-1946-Color.jpg|parapamje|225x225px|Rita Hayworth në vitin 1946]] [[Skeda:Charlie_Chaplin_portrait_Getty_1739411952.jpg|parapamje|321x321px|[[Çarli Çaplin]] në fillim të viteve 1920]] * Hiba Abouk – aktore spanjolle * Sandro de América - aktor argjentinas * [[Saša Barbul|Sasha Barbul]] – aktor serb * Gratiela Brancusi – aktore amerikano-rumune * [[Yul Brynner]] – aktor ruso-amerikan dhe president nderi i [[Unioni Ndërkombëtar i Pakicës Rome|Unionit Ndërkombëtar Rom]] * Jesús Castro - aktor spanjoll * [[Çarli Çaplin]] – aktor komik anglez <ref>{{Cite web |date=2011-02-17 |title=Was Charlie Chaplin a Gypsy? |url=http://www.theguardian.com/film/2011/feb/17/charlie-chaplin-gypsy-heritage |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621120510/https://www.theguardian.com/film/2011/feb/17/charlie-chaplin-gypsy-heritage |archive-date=21 June 2024 |access-date=2022-03-22 |website=the Guardian |language=en}}</ref> * Lyalya Chyornaya - aktore ruse * Jan Cina – aktor çek <ref>{{Cite web |last=Gálová |first=Adéla |date=22 February 2017 |title=Jan Cina: Being Romani is a normal part of my identity, but more important is what I know how to do |url=http://www.romea.cz/en/news/czech/jan-cina-being-romani-is-a-normal-part-of-my-identity-but-more-important-is-what-i-know-how-to-do |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105154959/https://romea.cz/en/news/czech/jan-cina-being-romani-is-a-normal-part-of-my-identity-but-more-important-is-what-i-know-how-to-do |archive-date=5 January 2023 |access-date=5 January 2023 |website=Romea.cz |language=en}}</ref> * [[Joaquín Cortés]] - balerin spanjoll i baletit dhe flamenkos * Billy Drago - aktor amerikan * Alba Flores - aktore spanjolle * [[Tony Gatlif]] - regjisor francez i filmit * Rita Hayworth - aktore amerikane * [[Bob Hoskins]] - aktor anglez * Manoush – aktore franceze * Pola Negri - aktore polake e filmit * [[Moira Orfei]] – interpretuese italiane e cirkut * Blanca Romero - aktore spanjolle * Custodia Romero – balerinë spanjolle e flamenkos * Alina Șerban - aktore rumune * Leonor Teles - regjisor portugez i filmit * Tracey Ullman - aktore britaniko-amerikane * Anneli Sauli - aktore finlandeze * Connor Swindells - aktor anglez * Danny Lee Wynter - aktor britanik * Virginia Raffaele - aktore italiane == Muzikantë == [[Skeda:Robert_Plant_at_the_Palace_Theatre,_Manchester.jpg|parapamje|300x300px|[[Robert Plant]] i [[Led Zeppelin]] në vitin 2010]] [[Skeda:Есма_Реџепова2.jpg|parapamje|311x311px|[[Esma Rexhepova|Esma Redzepova]] në vitin 2015]] [[Skeda:Remu_Aaltonen_2007.jpg|parapamje|Henry Olavi "Remu" Aaltonen në 2007]] * 100 Kila – reper bullgar<ref>{{Cite web |date=16 March 2024 |title=Явор Янакиев-100 кила: Като дете си мечтаех за топла храна и имах лилава тениска, която перях всеки ден |url=https://www.168chasa.bg/article/5507526 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131123826/http://www.168chasa.bg/amp/5507526 |archive-date=31 January 2018 |access-date=8 August 2022 |language=Bulgarian}}</ref> * Adam Ant – muzikant dhe këngëtar aglez * [[Adrian Minune]] – këngëtar rumun * Věra Bílá * Aggelopoulos Manolis (1939–1989) – këngëtar dhe aktor grek * Albert Lee (born 1943) – kitarist rrok anglez * Andro (born 2001) – këngëtar rus * Antonio Flores (1961–1995) – kantautor dhe aktor spanjoll * Antoñita Singla - vallëtar flamengoje (1960–1988) * Ayo – këngëtar sinti dhe joruba * [[Azis]] – këngëtar bullgar * Biréli Lagrène (1966) – kitarist xhazi, violinist and basist * Boban Marković – udhëheqës i orkestrës prej fryme dhe trombetist serb * Bódi Guszti – musikant hungarez * Calle Jularbo – fizarmonist suedez * Camarón de la Isla (1950–1992) – këngëtar spanjoll flamengoje * Carlos Montoya (1903–1993) – kitarist spanjoll flamengoje * [[Karmen Amaja|Carmen Amaya]] – vallëtar spanjoll flamengoje * [[Cher Lloyd]] – këngëtar anglez<ref>{{Cite web |title=Romany girl Cher Lloyd has the X Factor |url=http://www.romea.cz/en/entertainment/romany-girl-cher-lloyd-has-the-x-factor |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927020427/http://www.romea.cz/en/entertainment/romany-girl-cher-lloyd-has-the-x-factor |archive-date=27 September 2021 |access-date=28 July 2022 |publisher=ROMEA}}</ref> * Christian Escoudé – kitarist francez i xhazit * [[Connect-R]] – këngëtar rumun * Damian Drăghici – këngëtar rumun * Dani Mocanu – këngëtar rumun (''manele'') * Denny Laine – muzikant britanik (The Moody Blues, Wings) * Didem – balerine turke (''bellydancer)'' * Diego el Cigala – këngëtar spanjoll flamengoje * [[Django Reinhardt]] – kitarist belg * Drafi Deutscher – (1946–2006) tekstshkrues, këngëtar dhe kompozitor gjerman ''sinto'' * [[Xhej Ramadanovski|Džej Ramadanovski]] (1964–2020) – born in [[Beogradi|Belgrade]] (former Yugoslavia), këngëtar popullor modern serb * [[Edyta Górniak]] (born 1972) – këngëtar polak * [[Elek Bashik|Elek Bacsik]] – kitarist dhe violinist xhazi hungarezo-amerikan * Eleni Vitali – këngëtar dhe kompozitor grek * [[Esma Rexhepova|Esma Redžepova]] (1943–2016) – këngëtar dhe kompozitor maqedon * Eugene Hütz – këngëtar, kitarist, DJ dhe aktor ukrainas * Falete (Rafael Ojeda Rojas) – këngëtar spanjoll * Fanfare Ciocărlia (formed 1996) – bandë rumune * Félix Lajkó (born 1974) – violinist dhe kompozitor hungaro-serb (pjesërisht romë) * [[Florin Salam]] – këngëtar rumun * György Cziffra (1921–1994) – pianist virtuoz hungarez * Gigi Radics – këngëtar hungarez * [[Haris Xhinoviq|Haris Džinović]] (born 1951) – këngëtar popullor boshnjak * [[Harri Stojka]] – kitarist austriak i xhazit * Häns'che Weiss, i famshëm për stilin e tij të xhazit cigan, fitoi çmimin ''Deutscher Schallplattenpreis'' * Hüsnü Şenlendirici – muzikant turk * Ion Voicu (1923–1997) – violinist rumun dhe dirigjent orkestre, themelues i Orkestrës së Dhomës së Bukureshtit * Irini Merkouri (born 1981) – këngëtare greke e muzikës pop * Iva Bittová – këngëtar dhe violinist çek * Ivo Papazov (1952) – klarinetist bullgar i xhazit * János Bihari – violinist hungarez * Jentina – reper anglez * Jerry Mason – këngëtar amerikan, kitarist * Jimmy Rosenberg (1980) – kitarist holandez i ''swingut'' * [[Joaquín Cortés]] – balerinë spanjolle e flamengos * Joe Longthorne (1955-2019) – këngëtar dhe impresionist anglez * Joe Zawinul – tastierist austriak i xhazit * Johnny Răducanu (1931–2011) – muzikant rumun i xhazit * [[Kal (grup)|Kal]] – grup muzikor nga Serbia * Kibariye – këngëtar turk me prejardhje rome * Kostas Hatzis – këngëtar-kompozitor dhe muzikant grek * [[Lolita Flores]] (1958) – këngëtare dhe aktore spanjolle * Los Niños de Sara – këngëtare dhe kitariste franceze (me origjinë spanjolle) të rumbës dhe flamengos * Manitas de Plata (1921) – kitarist spanjoll * Manolis Angelopoulos – këngëtar grek * [[Marianne Rosenberg]] (1955) – këngëtare dhe kompozitore gjermane * [[Marija Sherifoviq|Marija Šerifović]] – këngëtare serbe, fituese e Festivalit të Këngës në Eurovision 2007 * Mariska Veres – këngëtar holandez * Mercedes Bentso – reper finlandez * Mónika Lakatos – këngëtar hungarez * Montse Cortés – këngëtar spanjoll i flamengos * Natalia Jiménez – kantautore spanjolle * Nicole Cherry – këngëtar rumun * Nicolae Guță – këngëtar rumun ''manele'' * Nicolae Neacșu ("''Culai''") – Lăutar, ish-udhëheqës i ''Taraf de Haïdouks'' * [[Gipsy Kings|Nicolas Reyes]] (1958) – këngëtar franko-spanjoll, kitarist; këngëtar kryesor i ''Gipsy Kings'', një grup i përbërë kryesisht nga anëtarë të familjes së tij të zgjeruar * Nikolai Shishkin – këngëtar dhe kitarist rus * Niña Pastori – këngëtar spanjoll i flamengos * Panna Czinka (1711–1772) – violinist hungarez * Patrik Vrbovský - "Rytmus", slovak [[Muzika Hip hop|hip hop]] artist, active since '92 * Paulus Schäfer (1978) – kitarist holandez i xhazit * Pere Pubill Calaf "Peret" (1935–2014) – këngëtar, kitarist dhe kompozitor katalanas-spanjoll * Pista Dankó – kompozitor hungarez * [[Gipsy.cz|Radoslav Banga]] – i grupit çek [[Gipsy.cz|Gypsy.cz]] * Rafet El Roman – këngëtar turk * Ramón Montoya (1889–1949) – kitarist spanjoll i flamengos * Rayito (Antonio Rayo) – kitarist spanjoll * Remedios Amaya – këngëtar spanjoll * Remu Aaltonen - baterist dhe këngëtar finlandez * [[Robert Plant]] (1948) – këngëtar dhe kompozitor anglez (ish-vokalist i Led Zeppelin) * Robi Botos – pianist xhazi hungarezo-kanadez * Romica Puceanu (1928–1996) – këngëtarja rumune (muzika urbane ''Lăutărească'') * Rosa López (1981) – këngëtar spanjoll * [[Rosario Flores]] (1963) – këngëtare dhe aktore spanjolle, fituese e çmimit ''Latin Grammy'' * Šaban Bajramović – këngëtar serb * Sandu Ciorbă – këngëtar rumun * Santino Spinelli – muzikant dhe këngëtar italian * Sasha Kolpakov (1943) – kitarist rus * Schnuckenack Reinhardt - i lidhur me kitaristin virtuoz belg Django Reinhardt. Ai njihet si pionieri i xhazit dhe muzikës ''sinti'' në Gjermani. * Selim Sesler – virtuoz turk * Sido – ish-reper, i njohur për popullarizimin e linjës së muzikës ''aggro'' në Gjermani në vitet '90. * [[Sinan Sakiq|Sinan Sakić]] – këngëtar serb * Sofi Marinova – këngëtar bullgar * Alex Velea – këngëtar rumun * Sotis Volanis – këngëtar grek i muzikës pop dhe folk * Stiv Bators – vokalist amerikan * Stochelo Rosenberg (19 shkurt 1968) – [[Xhazi cigan|Gypsy jazz]] kitarist dhe drejtues i Rosenberg Trio * Taisto Tammi – këngëtar finlandez * Taraful Haiducilor – (Taraf de Haïdouks) grup muzikor rumun, i formuar në vitin 1989 * [[Tea Tairović]] – këngëtar serb * Toni Iordache – muzikant rumun * [[Gipsy Kings|Tonino Baliardo]] – kitarist franko-spanjoll; gjithashtu anëtar i ''Gipsy Kings'' * Joci Pápai – këngëtar hungarezr * Valentina Ponomaryova (1939) – këngëtar rus * Věra Bílá – vokalist çek * Vicente Escudero – balerinë spanjolle e flamengos * Viki Gabor - këngëtar polak * Wally Tax – këngëtar holandez i rokut, i grupit ''The Outsiders''; bir i një babai holandez dhe një nëne ruse-rome * Tzancă Uraganu – muzikant rumun * [[Žarko Jovanović]] – muzikant serb * Yuri Yunakov – muzikant bullgar == Politikanë == [[Skeda:Juscelino_Kubitschek_in_1956.jpg|parapamje|336x336px|Juscelino Kubitschek, presidenti i 21-të i Brazilit]] * Ágnes Osztolykán - politikan hungarez * Carlos Miguel – ministër dhe kryetar bashkie portugez * Flórián Farkas – politikan hungarez * Idália Serrão – Sekretare e Shtetit dhe deputete portugeze * Irena Bihariová – avokate dhe politikane sllovake * James Farnell – politikan australian * Juan de Dios Ramírez Heredia – eurodeputet spanjoll * Juscelino Kubitschek - presidenti i 21-të i Brazilit * Ladislas Lazaro - politikan amerikan * Lívia Járóka – eurodeputete hungareze * László Berényi - politikan hungarez * Nazif Memedi – politikan kroat * Gogu Rădulescu – politikan rumun * Srđan Šajn – politikan serb * [[Talat Pasha|Talât Pasha]] – politikan turk * Özcan Purçu – politikan turk * Peter Pollák - politikan sllovak * Washington Luís - presidenti i 13-të i Brazilit == Të ndryshme == == Shkrimtarë == [[Skeda:Tears_of_Blood_(2024)_cover.jpg|parapamje|Një fotografi e Bronisława Wajs në kopertinën e librit të saj, ''Lotët e gjakut'']] * Bronisława Wajs – polake * [[Karen Gusof|Caren Gussoff]] – amerikane * Charlie Smith – anglez * Constantin S. Nicolăescu-Plopșor – rumun * David Morley – anglez * Elena Lacková – sllovake * [[Kiba Lumberg]] – finlandeze * Hillary Monahan – amerikane * Louise Doughty – angleze * Mariella Mehr – zvicerane * Oksana Marafioti – amerikane * Matéo Maximoff – franceze * Menyhért Lakatos – hungarez * Muharem Serbezovski – maqedonas * Nina Dudarova – rus * Rajko Gjuriç – serb * Sandra Jayat – franceze * Seanan McGuire – amerikan * Veijo Baltzar – finlandeze * Hedina Tahirović-Sijerčić – boshnjake * Usin Kerim – bullgar * Vita Sackville-West – angleze * Eldra Jarman – uells == Referime == [[Kategoria:Romë (etni)]] 85qcdouiclqlqoadpx5x7eo7m9h6pou 2940143 2940136 2026-04-11T11:21:41Z Buona1 154392 2940143 wikitext text/x-wiki Kjo është një listë e [[Romët|romëve]] të shquar dhe njerëzve me prejardhje rome nga të gjitha fushta e veprimtarisë anembanë botës.   == Aktivistë == * Nicolae Gheorghe – themelues i Lëvizjes Rome rumune * Pastora Filigrana – avokate spanjolle, sindikaliste, feministe, editore dhe aktiviste e të drejtave të njeriut * Alfonso Mejia-Arias – muzikant dhe politikan meksikan * [[Ceija Stojka]] – artiste dhe shkrimtare austriake * Constantin S. Nicolăescu-Plopșor – historian, arkeolog, antropolog dhe shkrimtar rumun * [[Ian Hancock]] – gjuhëtar anglez * Vasile Ionescu - aktivist rumun * [[Katarina Taikon]] - aktore dhe autore suedeze * [[Marcel Courthiade]] – gjuhëtar francez * [[Milena Hübschmannová]] – profesore çeke * Paul Polansky - shkrimtar amerikan * [[Ronald Lee]] - shkrimtar kanadez * [[Saša Barbul|Sasha Barbul]] – aktor dhe regjisor serb * Anzhelika Bielova – aktiviste ukrainase rome <ref>{{Cite web |date=2024-04-04 |title=“I want to build a network of powerful Roma women and girls” – Anzhelika Bielova on Roma women’s activism and leadership in Ukraine |url=https://www.unwomen.org/en/news-stories/feature-story/2024/04/anzhelika-bielova-on-roma-womens-activism-and-leadership-in-ukraine |access-date=2025-03-21 |website=UN Women – Headquarters |language=en}}</ref> == Artistë == * Sandra Jayat, piktore, poete dhe autore franceze * Damian Le Bas, artist anglez * Delaine Le Bas, artiste angleze * [[Kiba Lumberg]], artiste dhe autore finlandeze * Joe Machine, piktor anglez * La Chunga, piktor spanjoll * Tracey Emin, artiste angleze * Antonio Solario, piktor italian <ref>{{Cite web |last=Catalunya |first=Museu Virtual del Poble Gitano de |last2=Porras |first2=Mercedes |title=The Roma in the visual arts |url=https://www.museuvirtualgitano.cat/en/art/the-roma-in-the-visual-arts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516065002/https://www.museuvirtualgitano.cat/en/art/the-roma-in-the-visual-arts/ |archive-date=16 May 2024 |access-date=2024-06-21 |website=Museu Virtual del Poble Gitano a Catalunya |language=en-US}}</ref> * Otto Mueller, piktor gjerman == Atletë == * Billy Joe Saunders – anglez <ref>{{Cite web |date=21 April 2021 |title=Here Come the Gypsies: Who is Billy Joe Saunders? |url=https://www.hellomagazine.com/film/20210421111579/here-come-the-gypsies-who-is-billy-joe-saunders/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512134451/https://www.hellomagazine.com/film/20210421111579/here-come-the-gypsies-who-is-billy-joe-saunders/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=HELLO!}}</ref> * Johnny Frankham - anglez * [[Dorel Simion]] – rumun <ref name="Simion" /> * Faustino Reyes – spanjoll <ref>{{Cite web |title=Billy Joe Saunders aspira a ser el primer gitano campeón olímpico - Marca.com |url=https://www.marca.com/jjoo/2008/2008/08/12/boxeo/1218549955.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512062648/https://www.marca.com/jjoo/2008/2008/08/12/boxeo/1218549955.html |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=www.marca.com}}</ref> * [[Ivailo Marinov]] – bullgar <ref>{{Cite web |date=3 December 2013 |title=Шампионът по бокс Ивайло Маринов отказва $ 1 млн., за да се боксира за Турция |url=http://skandalno.net/shampionat-po-boks-ivajlo-marinov-otka-151270/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406081642/http://skandalno.net/shampionat-po-boks-ivajlo-marinov-otka-151270/ |archive-date=6 April 2022 |access-date=12 May 2021}}</ref> * [[Marian Simion]] – ruman <ref name="Simion">{{Cite web |last=Romilor |first=Partida |title=Asociaţia Partida Romilor ''Pro-Europa'' şi Asociaţia de Box Club Simion au organizat Cupa Simion la box – 2015 &#124; Asociatia Partida Romilor Pro-Europa |url=http://www.partidaromilor.ro/asociatia-partida-romilor-pro-europa-si-asociatia-de-box-club-simion-au-organizat-cupa-simion-la-box-2015/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512084635/http://www.partidaromilor.ro/asociatia-partida-romilor-pro-europa-si-asociatia-de-box-club-simion-au-organizat-cupa-simion-la-box-2015/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021}}</ref> * Samuel Carmona Heredia – spanjoll * Serafim Todorov – bullgar <ref>{{Cite web |title=Скромен Рома прайд утре |url=https://fakti.bg/bulgaria/16361-skromen-roma-praid-utre- |website=Fakti.bg - Да извадим фактите наяве}}</ref> * Zoltan Lunka – gjerman <ref>{{Cite web |date=5 September 2011 |title=Elnök-képviselőt választottak a romák |url=https://www.e-nepujsag.ro/articles/elnok-kepviselot-valasztottak-romak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512073836/https://www.e-nepujsag.ro/articles/elnok-kepviselot-valasztottak-romak |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=www.e-nepujsag.ro}}</ref> * [[Johan Trollman|Johann Wilhelm Trollmann]] - gjerman * Jakob Bamberger - gjerman * Gary Buckland - uells * Domenico Spada - italian <ref>{{Cite web |last=Vivaldi |first=Elisabetta |date=2014-04-25 |title=Domenico "Volcano" Spada: The boxer who fights under the Roma flag |url=https://romea.cz/en/uncategorized/domenico-volcano-spada-the-boxer-who-fights-under-the-roma-flag/ |access-date=2024-06-21 |website=Romea.cz - Everything about Roma in one place |language=cs}}</ref> * Michele di Rocco - italian === Boksierë === * Václav Sivák – çek === Mundës profesionistë === * Gigi Dolin – amerikan === Futbollistë === [[Skeda:Ricardo_Quaresma_(cropped)_2.jpg|parapamje|306x306px|[[Ricardo Quaresma]] në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2018|Kupën e Botës FIFA 2018]]]] * André-Pierre Gignac – francez<ref>{{Cite web |last=Auclair |first=Philippe |date=2 June 2016 |title=André-Pierre Gignac: the 'exotic' France forward who proved everyone wrong |url=http://www.theguardian.com/football/2016/jun/02/andre-pierre-gignac-france-euro-2016 |website=the Guardian}}</ref> * Andy Delort - frankoalgjerian * Antonio Amaya – spanjoll * Bănel Nicoliță – rumun<ref>{{Cite web |last=Rigaux |first=Marianne |title=Banel Nicolita, le Rom du foot francais - Les Inrocks |url=https://www.lesinrocks.com/actu/banel-nicolita-le-rom-du-foot-francais-33102-09-10-2011/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512055415/https://www.lesinrocks.com/actu/banel-nicolita-le-rom-du-foot-francais-33102-09-10-2011/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021}}</ref> * Carlos Martins – portuguez<ref name="book">{{Cite book |last=Kassimeris |first=Christos |title=Anti-Racism in European Football: Fair Play for All |publisher=Lexington Books |year=2009 |isbn=9780739126110 |pages=78}}</ref> * Carlos Muñoz Cobo – spanjoll<ref>{{Cite web |date=19 March 2008 |title=La Generalitat inicia el primer curso de romaní para formar a futuros profesores |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20080319/53445832223/la-generalitat-inicia-el-primer-curso-de-romani-para-formar-a-futuros-profesores.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512065116/https://www.lavanguardia.com/vida/20080319/53445832223/la-generalitat-inicia-el-primer-curso-de-romani-para-formar-a-futuros-profesores.html |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=La Vanguardia}}</ref> * Christos Patsatzoglou – grek<ref name="Greece">{{Cite web |last=Muarem |first=Ramuš |date=25 July 2019 |title=Romani people in Greece |url=https://romatimes.news/index.php/en/categories/social/3971-romani-people-in-greece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321204722/https://www.romatimes.news/index.php/en/categories/social/3971-romani-people-in-greece |archive-date=21 March 2022 |access-date=12 May 2021 |website=RomaTimes.News}}</ref> * Dani Güiza – spanjoll<ref>{{Cite web |title="El Gitano", incómodo - Fútbol - ABC Color |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/el-gitano-incomodo-637343.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621120511/https://www.abc.com.py/deportes/futbol/el-gitano-incomodo-637343.html |archive-date=21 June 2024 |access-date=12 May 2021 |website=www.abc.com.py}}</ref> * Dejan Osmanović – serb * Diego Rodríguez – spanjoll<ref name="book" /> * Emil Abaz – maqedon<ref>{{Cite web |last=Muarem |first=Ramuš |date=2016-09-06 |title=O Emil Abaz kergja transferi an o Dinamo Zagreb |url=https://www.romatimes.news/index.php/ro/en-us/nevipena/122-sport/1302-emil-abaz-has-signed-for-dinamo-zagreb |access-date=2024-10-31 |website=RomaTimes.News |language=ro-ro}}</ref> * Eric Cantona – francez<ref>{{Cite web |title=Anti-Roma racism in football – HOPE not hate |url=https://hopenothate.org.uk/2021/08/11/anti-roma-racism-in-football/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317040239/https://hopenothate.org.uk/2021/08/11/anti-roma-racism-in-football/ |archive-date=17 March 2024 |access-date=30 April 2024}}</ref> * Eugen Bari – sllovak<ref>{{Cite web |last=Červený |first=Michal |date=24 July 2020 |title=Náš najslávnejší rómsky futbalista: Rómskym talentom hovorím, nech si vyberú medzi tréningom a prácou v továrni |url=https://dennikn.sk/1979909/nas-najslavnejsi-romsky-futbalista-romskym-talentom-hovorim-nech-si-vyberu-medzi-treningom-a-pracou-v-tovarni/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425183757/https://dennikn.sk/1979909/nas-najslavnejsi-romsky-futbalista-romskym-talentom-hovorim-nech-si-vyberu-medzi-treningom-a-pracou-v-tovarni/ |archive-date=25 April 2024 |access-date=30 April 2024 |website=Denník N}}</ref> * Freddy Eastwood – uells<ref>{{Cite web |date=18 August 2006 |title=Freddy Eastwood: Let me stay in my gipsy home |url=https://www.echo-news.co.uk/news/local_news/886114.freddy-eastwood-let-me-stay-in-my-gipsy-home/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512134458/https://www.echo-news.co.uk/news/local_news/886114.freddy-eastwood-let-me-stay-in-my-gipsy-home/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=Echo}}</ref> * Georgi Ivanov - Gonzo – bullgar<ref name="book" /> * Gigi Meroni – italian<ref>{{Cite web |date=22 April 2016 |title=Cult Heroes and Club Icons: The life and death of football's 1st rockstar, Gigi Meroni |url=https://www.thescore.com/seri/news/1011649 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621120510/https://www.thescore.com/seri/news/1011649 |archive-date=21 June 2024 |access-date=12 May 2021 |website=theScore.com}}</ref> * Giorgos Giakoumakis – grek * István Pisont – hungarez<ref>{{Cite web |last=hírlap |first=Magyar |title=Jöhet a második király Pisontéktól |url=https://www.magyarhirlap.hu/sport/Johet_a_masodik_kiraly_Pisontektol |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405012852/https://www.magyarhirlap.hu/sport/Johet_a_masodik_kiraly_Pisontektol |archive-date=5 April 2022 |access-date=12 May 2021 |website=www.magyarhirlap.hu}}</ref> * [[Janos Farkas|János Farkas]] – hungarez<ref>{{Cite news |title=Azért fociznak, hogy ne legyenek éhesek – A Magyar Cigány Labdarúgó Válogatott és a nemzetközi siker |work=168.hu |url=https://168.hu/sport/futball-roma-szegenyseg-magyar-cigany-labdarugo-valogatott-179472 |url-status=live |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512073503/https://168.hu/sport/futball-roma-szegenyseg-magyar-cigany-labdarugo-valogatott-179472 |archive-date=12 May 2021}}</ref> * Jesús Navas – spanjoll<ref name="Spain">{{Cite web |last=McKeegan |first=Alice |date=22 August 2013 |title=City wing ace Jesus Navas finds real home from home as brother signs for Bury |url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/city-wing-ace-jesus-navas-5765310 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020191453/https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/city-wing-ace-jesus-navas-5765310 |archive-date=20 October 2021 |access-date=16 May 2021 |website=Manchester Evening News}}</ref> * Jordan Galtier – francez * José Antonio Reyes – spanjoll<ref>{{Cite web |last=Hunter |first=Graham |date=11 April 2012 |title=Jose Antonio Reyes breaks down barriers to prove he still has magic |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/jose-antonio-reyes-breaks-down-barriers-to-prove-he-still-has-magic-touch-6468623.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512055414/https://www.standard.co.uk/sport/football/jose-antonio-reyes-breaks-down-barriers-to-prove-he-still-has-magic-touch-6468623.html |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=www.standard.co.uk}}</ref> * Kristián Bari - sllovak * Lazaros Christodoulopoulos – grek<ref>{{Cite web |title=Αυτοί είναι οι 15 τσιγγάνοι που έγιναν διάσημοι στην Ελλάδα (ΦΩΤΟ) |url=https://www.eviazoom.gr/2017/05/autoi-einai-oi-15-tsigganoi-pou-eginan-diasimoi-stin-ellada.html?m=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007110831/https://www.eviazoom.gr/2017/05/autoi-einai-oi-15-tsigganoi-pou-eginan-diasimoi-stin-ellada.html?m=1 |archive-date=7 October 2023 |access-date=16 September 2023 |language=Greek}}</ref> * Marco Navas – spanjoll * Marius Lăcătuș – rumun<ref name="book" /> * Milan Baroš – çek<ref name="book" /> * Mykola Morozyuk – ukrainas<ref name="book" /> * Lobo Carrasco – spanjoll<ref name="book" /> * Guille Fernández – spanjoll * Toni Fernández – spanjoll * Rafael Jiménez Jarque – spanjoll * Joaquin Fernandez Moreno – spanjoll * Petre Marin - rumun * Predrag Luka - serb * Rab Howell – anglez<ref>{{Cite web |date=5 October 1899 |title=Gipsy by birth |url=https://playupliverpool.com/1899/10/05/gipsy-by-birth/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512055416/https://playupliverpool.com/1899/10/05/gipsy-by-birth/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021}}</ref> * Răzvan Marin - rumun * [[Ricardo Quaresma]] – portuguez<ref>{{Cite web |last=Carmichael |first=Charlie |date=26 June 2018 |title=Ricardo Quaresma and the storied journey of an enigmatic prodigy |url=https://thesefootballtimes.co/2018/06/26/ricardo-quaresma-and-the-storied-journey-of-an-enigmatic-prodigy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512055416/https://thesefootballtimes.co/2018/06/26/ricardo-quaresma-and-the-storied-journey-of-an-enigmatic-prodigy/ |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021}}</ref> * Téji Savanier – francez * Telmo Zarra – spanjoll<ref name="book" /> * Nacho Novo – spanjoll<ref name="book" /> * Tony Vairelles – francez<ref>{{Cite web |title=tony goal elvis du ballon rond |url=http://www.estrepublicain.fr/sport/2011/10/24/tonygoal-elvis-du-ballon-rond |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024152517/http://www.estrepublicain.fr/sport/2011/10/24/tonygoal-elvis-du-ballon-rond |archive-date=24 October 2016 |access-date=24 October 2016 |website=www.estrepublicain.fr}}</ref> * Yohan Mollo - francez === Lojtarë hokeji === * Dominik Lakatoš – çek <ref>{{Cite web |date=2 January 2016 |title=Romský hokejista Lakatoš: Pro všechny je hrdina, tohle mu lidé vzkazují! |url=https://www.expres.cz/sport/romsky-hokejista-dominik-lakatos.A160102_084931_dx-sport_mzk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512080042/https://www.expres.cz/sport/romsky-hokejista-dominik-lakatos.A160102_084931_dx-sport_mzk |archive-date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021 |website=Expres.cz}}</ref> == Kinema dhe teatër == [[Skeda:Hayworth-Gilda-1946-Color.jpg|parapamje|225x225px|Rita Hayworth në vitin 1946]] [[Skeda:Charlie_Chaplin_portrait_Getty_1739411952.jpg|parapamje|321x321px|[[Çarli Çaplin]] në fillim të viteve 1920]] * Hiba Abouk – aktore spanjolle * Sandro de América - aktor argjentinas * [[Saša Barbul|Sasha Barbul]] – aktor serb * Gratiela Brancusi – aktore amerikano-rumune * [[Yul Brynner]] – aktor ruso-amerikan dhe president nderi i [[Unioni Ndërkombëtar i Pakicës Rome|Unionit Ndërkombëtar Rom]] * Jesús Castro - aktor spanjoll * [[Çarli Çaplin]] – aktor komik anglez <ref>{{Cite web |date=2011-02-17 |title=Was Charlie Chaplin a Gypsy? |url=http://www.theguardian.com/film/2011/feb/17/charlie-chaplin-gypsy-heritage |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621120510/https://www.theguardian.com/film/2011/feb/17/charlie-chaplin-gypsy-heritage |archive-date=21 June 2024 |access-date=2022-03-22 |website=the Guardian |language=en}}</ref> * Lyalya Chyornaya - aktore ruse * Jan Cina – aktor çek <ref>{{Cite web |last=Gálová |first=Adéla |date=22 February 2017 |title=Jan Cina: Being Romani is a normal part of my identity, but more important is what I know how to do |url=http://www.romea.cz/en/news/czech/jan-cina-being-romani-is-a-normal-part-of-my-identity-but-more-important-is-what-i-know-how-to-do |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105154959/https://romea.cz/en/news/czech/jan-cina-being-romani-is-a-normal-part-of-my-identity-but-more-important-is-what-i-know-how-to-do |archive-date=5 January 2023 |access-date=5 January 2023 |website=Romea.cz |language=en}}</ref> * [[Joaquín Cortés]] - balerin spanjoll i baletit dhe flamenkos * Billy Drago - aktor amerikan * Alba Flores - aktore spanjolle * [[Tony Gatlif]] - regjisor francez i filmit * Rita Hayworth - aktore amerikane * [[Bob Hoskins]] - aktor anglez * Manoush – aktore franceze * Pola Negri - aktore polake e filmit * [[Moira Orfei]] – interpretuese italiane e cirkut * Blanca Romero - aktore spanjolle * Custodia Romero – balerinë spanjolle e flamenkos * Alina Șerban - aktore rumune * Leonor Teles - regjisor portugez i filmit * Tracey Ullman - aktore britaniko-amerikane * Anneli Sauli - aktore finlandeze * Connor Swindells - aktor anglez * Danny Lee Wynter - aktor britanik * Virginia Raffaele - aktore italiane == Muzikantë == [[Skeda:Robert_Plant_at_the_Palace_Theatre,_Manchester.jpg|parapamje|300x300px|[[Robert Plant]] i [[Led Zeppelin]] në vitin 2010]] [[Skeda:Есма_Реџепова2.jpg|parapamje|311x311px|[[Esma Rexhepova|Esma Redzepova]] në vitin 2015]] [[Skeda:Remu_Aaltonen_2007.jpg|parapamje|Henry Olavi "Remu" Aaltonen në 2007]] * 100 Kila – reper bullgar<ref>{{Cite web |date=16 March 2024 |title=Явор Янакиев-100 кила: Като дете си мечтаех за топла храна и имах лилава тениска, която перях всеки ден |url=https://www.168chasa.bg/article/5507526 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131123826/http://www.168chasa.bg/amp/5507526 |archive-date=31 January 2018 |access-date=8 August 2022 |language=Bulgarian}}</ref> * Adam Ant – muzikant dhe këngëtar aglez * [[Adrian Minune]] – këngëtar rumun * Věra Bílá * Aggelopoulos Manolis (1939–1989) – këngëtar dhe aktor grek * Albert Lee (born 1943) – kitarist rrok anglez * Andro (born 2001) – këngëtar rus * Antonio Flores (1961–1995) – kantautor dhe aktor spanjoll * Antoñita Singla - vallëtar flamengoje (1960–1988) * Ayo – këngëtar ''sinti'' dhe ''joruba'' * [[Azis]] – këngëtar bullgar * Biréli Lagrène (1966) – kitarist xhazi, violinist and basist * Boban Marković – udhëheqës i orkestrës prej fryme dhe trombetist serb * Bódi Guszti – musikant hungarez * Calle Jularbo – fizarmonist suedez * Camarón de la Isla (1950–1992) – këngëtar spanjoll flamengoje * Carlos Montoya (1903–1993) – kitarist spanjoll flamengoje * [[Karmen Amaja|Carmen Amaya]] – vallëtare spanjoll flamengoje * [[Cher Lloyd]] – këngëtar anglez<ref>{{Cite web |title=Romany girl Cher Lloyd has the X Factor |url=http://www.romea.cz/en/entertainment/romany-girl-cher-lloyd-has-the-x-factor |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927020427/http://www.romea.cz/en/entertainment/romany-girl-cher-lloyd-has-the-x-factor |archive-date=27 September 2021 |access-date=28 July 2022 |publisher=ROMEA}}</ref> * Christian Escoudé – kitarist francez i xhazit * [[Connect-R]] – këngëtar rumun * Damian Drăghici – këngëtar rumun * Dani Mocanu – këngëtar rumun (''manele'') * Denny Laine – muzikant britanik (The Moody Blues, Wings) * Didem – balerine turke (''bellydancer)'' * Diego el Cigala – këngëtar spanjoll flamengoje * [[Django Reinhardt]] – kitarist belg * Drafi Deutscher – (1946–2006) tekstshkrues, këngëtar dhe kompozitor gjerman ''sinto'' * [[Xhej Ramadanovski|Džej Ramadanovski]] (1964–2020) – born in [[Beogradi|Belgrade]] (former Yugoslavia), këngëtar popullor modern serb * [[Edyta Górniak]] (born 1972) – këngëtar polak * [[Elek Bashik|Elek Bacsik]] – kitarist dhe violinist xhazi hungarezo-amerikan * Eleni Vitali – këngëtare dhe kompozitor grek * [[Esma Rexhepova|Esma Redžepova]] (1943–2016) – këngëtare dhe kompozitore maqedone * Eugene Hütz – këngëtar, kitarist, DJ dhe aktor ukrainas * Falete (Rafael Ojeda Rojas) – këngëtar spanjoll * Fanfare Ciocărlia (formed 1996) – bandë rumune * Félix Lajkó (born 1974) – violinist dhe kompozitor hungaro-serb (pjesërisht romë) * [[Florin Salam]] – këngëtar rumun * György Cziffra (1921–1994) – pianist virtuoz hungarez * Gigi Radics – këngëtar hungarez * [[Haris Xhinoviq|Haris Džinović]] (born 1951) – këngëtar popullor boshnjak * [[Harri Stojka]] – kitarist austriak i xhazit * Häns'che Weiss, i famshëm për stilin e tij të xhazit cigan, fitoi çmimin ''Deutscher Schallplattenpreis'' * Hüsnü Şenlendirici – muzikant turk * Ion Voicu (1923–1997) – violinist rumun dhe dirigjent orkestre, themelues i Orkestrës së Dhomës së Bukureshtit * Irini Merkouri (born 1981) – këngëtare greke e muzikës pop * Iva Bittová – këngëtar dhe violinist çek * Ivo Papazov (1952) – klarinetist bullgar i xhazit * János Bihari – violinist hungarez * Jentina – reper anglez * Jerry Mason – këngëtar amerikan, kitarist * Jimmy Rosenberg (1980) – kitarist holandez i ''swingut'' * [[Joaquín Cortés]] – balerinë spanjolle e flamengos * Joe Longthorne (1955-2019) – këngëtar dhe impresionist anglez * Joe Zawinul – tastierist austriak i xhazit * Johnny Răducanu (1931–2011) – muzikant rumun i xhazit * [[Kal (grup)|Kal]] – grup muzikor nga Serbia * Kibariye – këngëtar turk me prejardhje rome * Kostas Hatzis – këngëtar-kompozitor dhe muzikant grek * [[Lolita Flores]] (1958) – këngëtare dhe aktore spanjolle * Los Niños de Sara – këngëtare dhe kitariste franceze (me origjinë spanjolle) të rumbës dhe flamengos * Manitas de Plata (1921) – kitarist spanjoll * Manolis Angelopoulos – këngëtar grek * [[Marianne Rosenberg]] (1955) – këngëtare dhe kompozitore gjermane * [[Marija Sherifoviq|Marija Šerifović]] – këngëtare serbe, fituese e Festivalit të Këngës në Eurovision 2007 * Mariska Veres – këngëtare holandez * Mercedes Bentso – reper finlandez * Mónika Lakatos – këngëtare hungarez * Montse Cortés – këngëtar spanjoll i flamengos * Natalia Jiménez – kantautore spanjolle * Nicole Cherry – këngëtare rumun * Nicolae Guță – këngëtar rumun ''manele'' * Nicolae Neacșu ("''Culai''") – Lăutar, ish-udhëheqës i ''Taraf de Haïdouks'' * [[Gipsy Kings|Nicolas Reyes]] (1958) – këngëtar franko-spanjoll, kitarist; këngëtar kryesor i ''Gipsy Kings'', një grup i përbërë kryesisht nga anëtarë të familjes së tij të zgjeruar * Nikolai Shishkin – këngëtar dhe kitarist rus * Niña Pastori – këngëtar spanjoll i flamengos * Panna Czinka (1711–1772) – violinist hungarez * Patrik Vrbovský - "Rytmus", slovak [[Muzika Hip hop|hip hop]] artist, active since '92 * Paulus Schäfer (1978) – kitarist holandez i xhazit * Pere Pubill Calaf "Peret" (1935–2014) – këngëtar, kitarist dhe kompozitor katalanas-spanjoll * Pista Dankó – kompozitor hungarez * [[Gipsy.cz|Radoslav Banga]] – i grupit çek [[Gipsy.cz|Gypsy.cz]] * Rafet El Roman – këngëtar turk * Ramón Montoya (1889–1949) – kitarist spanjoll i flamengos * Rayito (Antonio Rayo) – kitarist spanjoll * Remedios Amaya – këngëtar spanjoll * Remu Aaltonen - baterist dhe këngëtar finlandez * [[Robert Plant]] (1948) – këngëtar dhe kompozitor anglez (ish-vokalist i Led Zeppelin) * Robi Botos – pianist xhazi hungarezo-kanadez * Romica Puceanu (1928–1996) – këngëtarja rumune (muzika urbane ''Lăutărească'') * Rosa López (1981) – këngëtar spanjoll * [[Rosario Flores]] (1963) – këngëtare dhe aktore spanjolle, fituese e çmimit ''Latin Grammy'' * Šaban Bajramović – këngëtar serb * Sandu Ciorbă – këngëtar rumun * Santino Spinelli – muzikant dhe këngëtar italian * Sasha Kolpakov (1943) – kitarist rus * Schnuckenack Reinhardt - i lidhur me kitaristin virtuoz belg Django Reinhardt. Ai njihet si pionieri i xhazit dhe muzikës ''sinti'' në Gjermani. * Selim Sesler – virtuoz turk * Sido – ish-reper, i njohur për popullarizimin e linjës së muzikës ''aggro'' në Gjermani në vitet '90. * [[Sinan Sakiq|Sinan Sakić]] – këngëtar serb * Sofi Marinova – këngëtar bullgar * Alex Velea – këngëtar rumun * Sotis Volanis – këngëtar grek i muzikës pop dhe folk * Stiv Bators – vokalist amerikan * Stochelo Rosenberg (19 shkurt 1968) – [[Xhazi cigan|Gypsy jazz]] kitarist dhe drejtues i Rosenberg Trio * Taisto Tammi – këngëtar finlandez * Taraful Haiducilor – (Taraf de Haïdouks) grup muzikor rumun, i formuar në vitin 1989 * [[Tea Tairović]] – këngëtar serb * Toni Iordache – muzikant rumun * [[Gipsy Kings|Tonino Baliardo]] – kitarist franko-spanjoll; gjithashtu anëtar i ''Gipsy Kings'' * Joci Pápai – këngëtar hungarezr * Valentina Ponomaryova (1939) – këngëtar rus * Věra Bílá – vokalist çek * Vicente Escudero – balerinë spanjolle e flamengos * Viki Gabor - këngëtar polak * Wally Tax – këngëtar holandez i rokut, i grupit ''The Outsiders''; bir i një babai holandez dhe një nëne ruse-rome * Tzancă Uraganu – muzikant rumun * [[Žarko Jovanović]] – muzikant serb * Yuri Yunakov – muzikant bullgar == Politikanë == [[Skeda:Juscelino_Kubitschek_in_1956.jpg|parapamje|336x336px|Juscelino Kubitschek, presidenti i 21-të i Brazilit]] * Ágnes Osztolykán - politikan hungarez * Carlos Miguel – ministër dhe kryetar bashkie portugez * Flórián Farkas – politikan hungarez * Idália Serrão – Sekretare e Shtetit dhe deputete portugeze * Irena Bihariová – avokate dhe politikane sllovake * James Farnell – politikan australian * Juan de Dios Ramírez Heredia – eurodeputet spanjoll * Juscelino Kubitschek - presidenti i 21-të i Brazilit * Ladislas Lazaro - politikan amerikan * Lívia Járóka – eurodeputete hungareze * László Berényi - politikan hungarez * Nazif Memedi – politikan kroat * Gogu Rădulescu – politikan rumun * Srđan Šajn – politikan serb * [[Talat Pasha|Talât Pasha]] – politikan turk * Özcan Purçu – politikan turk * Peter Pollák - politikan sllovak * Washington Luís - presidenti i 13-të i Brazilit == Të ndryshme == == Shkrimtarë == [[Skeda:Tears_of_Blood_(2024)_cover.jpg|parapamje|Një fotografi e Bronisława Wajs në kopertinën e librit të saj, ''Lotët e gjakut'']] * Bronisława Wajs – polake * [[Karen Gusof|Caren Gussoff]] – amerikane * Charlie Smith – anglez * Constantin S. Nicolăescu-Plopșor – rumun * David Morley – anglez * Elena Lacková – sllovake * [[Kiba Lumberg]] – finlandeze * Hillary Monahan – amerikane * Louise Doughty – angleze * Mariella Mehr – zvicerane * Oksana Marafioti – amerikane * Matéo Maximoff – franceze * Menyhért Lakatos – hungarez * Muharem Serbezovski – maqedonas * Nina Dudarova – rus * Rajko Gjuriç – serb * Sandra Jayat – franceze * Seanan McGuire – amerikan * Veijo Baltzar – finlandeze * Hedina Tahirović-Sijerčić – boshnjake * Usin Kerim – bullgar * Vita Sackville-West – angleze * Eldra Jarman – uells == Referime == [[Kategoria:Romë (etni)]] icz2mxfcbbzzc3irugyffgokuo8v1ho 0 398850 2940141 2026-04-11T11:20:27Z Marsi Dhimitri 150173 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1292771153|Vera Kurtić]]" 2940141 wikitext text/x-wiki '''Vera Kurtiç''' (Serbe) është një aktiviste feministe [[Romët|rome]] dhe shkrimtare nga Serbia. Ajo është autore e librit ''[[Džuvljarke: Ekzistenca e lesbikeve rome|Džuvljarke: Ekzistenca Lesbike Roma]],'' i cili është libri i parë që diskuton seksualitetin jo-heteronormativ të grave rome. == Biografia == Kurtiç vjen nga [[Nishi]].<ref>{{Cite web |date=2017-05-05 |title=LGBTI community association: Promotion of the publication Dzuvljarke – lesbian existence of Roma women |url=https://soc.ba/en/lgbti-community-association-promotion-of-the-publication-dzuvljarke-lesbian-existence-of-roma-women/ |access-date=2023-04-07 |website=Sarajevski Otvoreni Centar |language=en-US}}</ref> Ajo studioi sociologji dhe shkenca komunikimi në Universitetin e Nishit.<ref name=":0">{{Cite web |title=Vera Kurtic {{!}} Romani Cultural & Arts Company |url=https://www.romaniarts.co.uk/portfolio-item/vera-kurtic/ |access-date=2023-04-07 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Activists |url=https://www.romaniherstory.com/activists |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519050810/https://www.romaniherstory.com/activists |archive-date=May 19, 2021 |access-date=2023-04-07 |website=www.romaniherstory.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=WOMEN at the Intersection of RACISM and Other OPPRESSIONS: a HUMAN RIGHTS Hearing |url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https://www.cwgl.rutgers.edu/docman/csw-2001/86-testifiers-descriptions/file&wdOrigin=BROWSELINK |access-date=2023-04-07 |website=Global Center Activities at the World Conference Against Racism, Racial Discrimination, Xenophobia and Related Intolerance}}</ref> Aktivizmi i saj përfshin fushata për [[Romët|komunitetin rom]], të drejtat LGBTQI, të drejtat e grave dhe të drejtat e kafshëve.<ref name=":0" /> Disa nga këto punë përfshijnë, gjithashtu, trajnime për ndërgjegjësimin gjinor dhe veganizmin. <ref name=":2">{{Cite web |title=Vera Kurtic |url=https://www.romarchive.eu/en/collection/p/vera-kurtic/ |access-date=2023-04-07 |website=www.romarchive.eu}}</ref> <ref name=":0" /> Anëtare e organizatës serbe për të drejtat e grave Ženskiprostor, që u themelua në Nish në vitin 1998, ajo ishte Koordinatore Ekzekutive e saj deri në vitin 2019.<ref>{{Cite web |date=2015-04-09 |title=Džuvljarke: Priča o nevidljivim ženama |url=https://lgbti.ba/dzuvljarke-prica-o-nevidljivim-zenama/ |access-date=2023-04-07 |website=LGBTI.ba |language=bs-BA}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Activists |url=https://www.romaniherstory.com/activists |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519050810/https://www.romaniherstory.com/activists |archive-date=May 19, 2021 |access-date=2023-04-07 |website=www.romaniherstory.com}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-unfit" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20210519050810/https://www.romaniherstory.com/activists "Activists"]. ''www.romaniherstory.com''. Archived from the original on May 19, 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-04-07</span></span>.</cite> [[Category:CS1: unfit URL]]</ref> Ajo themeloi Rrjetin e Grave Rome të Serbisë dhe nxiti një organizatë më informale të komunitetit LGBT Rom.<ref name=":2">{{Cite web |title=Vera Kurtic |url=https://www.romarchive.eu/en/collection/p/vera-kurtic/ |access-date=2023-04-07 |website=www.romarchive.eu}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.romarchive.eu/en/collection/p/vera-kurtic/ "Vera Kurtic"]. ''www.romarchive.eu''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-04-07</span></span>.</cite></ref> Ajo gjithashtu themeloi Muajin e Fushatës së Aktivizmit të Grave Rome.<ref name=":3">{{Cite web |title=Vera Kurtic « EuroCentralAsian Lesbian* Community |url=https://europeanlesbianconference.org/speakers/vera-kurtic/ |access-date=2023-04-07 |website=europeanlesbianconference.org}}</ref> Deri në vitin 2020, ajo punoi në [[Këshilli i Evropës|Këshillin e Evropës]] si pjesë e programit ROMACTED.<ref name=":1" /> Hulumtimi i Kurtić merret me ndërthurjen e gjinisë, orientimit seksual, racës dhe kombësisë dhe praninë e grupeve të margjinalizuara në hapësirën shoqërore. <ref name=":1">{{Cite web |title=Activists |url=https://www.romaniherstory.com/activists |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519050810/https://www.romaniherstory.com/activists |archive-date=May 19, 2021 |access-date=2023-04-07 |website=www.romaniherstory.com}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-unfit" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20210519050810/https://www.romaniherstory.com/activists "Activists"]. ''www.romaniherstory.com''. Archived from the original on May 19, 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-04-07</span></span>.</cite> [[Category:CS1: unfit URL]]</ref> <ref name=":2">{{Cite web |title=Vera Kurtic |url=https://www.romarchive.eu/en/collection/p/vera-kurtic/ |access-date=2023-04-07 |website=www.romarchive.eu}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.romarchive.eu/en/collection/p/vera-kurtic/ "Vera Kurtic"]. ''www.romarchive.eu''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-04-07</span></span>.</cite></ref> <ref>{{Cite book |last=Kóczé |first=Angéla |url=https://books.google.com/books?id=2DVlDwAAQBAJ&dq=Vera+Kurti%C4%87&pg=PT16 |title=The Romani Women's Movement: Struggles and Debates in Central and Eastern Europe |last2=Zentai |first2=Violetta |last3=Jovanović |first3=Jelena |last4=Vincze |first4=Enikő |date=2018-07-17 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-05037-1 |language=en}}</ref> Ajo është autore e librit ''[[Džuvljarke: Ekzistenca e lesbikeve rome|Džuvljarke: Roma Lesbian Existence]]'' (2013) i cili diskuton diskriminimin me të cilin përballen lezbiket rome. <ref>{{Cite web |last=Savić |first=Marta |date=2017-06-02 |title=Promocija knjige Vere Kurtić: diskriminacija romskih i LGBT zajednica |url=https://mediareform.rs/promocija-knjige-vere-kurtic-diskriminacija-romskih-i-lgbt-zajednica/ |access-date=2023-04-07 |website=mediareform.rs |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Channell-Justice |first=Emily |url=https://books.google.com/books?id=muEIEAAAQBAJ&dq=%22Vera+Kurti%C4%87%22+D%C5%BEuvljarke&pg=PA32 |title=Decolonizing Queer Experience: LGBT+ Narratives from Eastern Europe and Eurasia |date=2020-11-24 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-7936-3031-5 |language=en}}</ref> Është libri i parë që diskuton seksualitetin jo-heteronormativ të grave rome. <ref name=":3">{{Cite web |title=Vera Kurtic « EuroCentralAsian Lesbian* Community |url=https://europeanlesbianconference.org/speakers/vera-kurtic/ |access-date=2023-04-07 |website=europeanlesbianconference.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://europeanlesbianconference.org/speakers/vera-kurtic/ "Vera Kurtic « EuroCentralAsian Lesbian* Community"]. ''europeanlesbianconference.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-04-07</span></span>.</cite></ref> Ajo ka bashkëpunuar gjithashtu me sociologen rome Jelena Jovanović. <ref>{{Cite journal |last=Kowalewska |first=Marta |date=2019-05-27 |title=The Romani Women's Movement: Struggles and Debates in Central and Eastern Europe |url=https://doi.org/10.1080/14616742.2019.1611382 |journal=International Feminist Journal of Politics |volume=21 |issue=3 |pages=522–524 |doi=10.1080/14616742.2019.1611382 |issn=1461-6742 |url-access=subscription}}</ref> [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Mungon viti i lindjes (njerëz që jetojnë)]] q1c8vtuhk6wf54i2rtd8cgg3hwqah8e 0 398851 2940146 2026-04-11T11:29:04Z Bibiormn 186046 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:es:Special:Redirect/revision/169145447|Vicente de Castro "Parrita"]]" 2940146 wikitext text/x-wiki   '''Vicente de Castro Giménez''' ( [[Valencia]], 17 dhjetor 1958 - [[Terrassa]], 26 tetor 2020 ), i njohur artistikisht si '''Parrita''', ishte një kantautor, kompozitor dhe kitarist spanjoll [[Flamenko|i flamenkos]] i etnisë cigane dhe mjeshtër i ballit, i flamurit. == Karriera artistike == Vicente de Castro Giménez lindi në një familje cigane në lagjen valenciane të Nazaretit . Që në fëmijëri, atë e thërrisnin Parrita për shkak të admirimit të babait të tij për aktorin valencian Vicente Parra . Për shkak të potencialit, zërit dhe talentit të tij spektakolar, e rekrutuan për të nisur karrierën e tij solo me albumin e tij të parë, 'Dama, dama', në vitin 1982. Albumi përfshinte një version të këngës së Cecilias, në të cilën ai interpretoi këngën e lartpërmendur nga këngëtarja, si dhe këngë të tjera nga repertorin e tij personal, siç është "Niña mimada", të cilën e kishte zhvilluar që nga vitet 1980. Ai pati një karrierë të gjatë dhe të gjerë si këngëtar flamenko dhe kompozitor i rumbave cigane, me një diskografi të gjatë; stili i tij është një referencë për brezat e ardhshëm të artistëve të flamenkos. Ai ka ndihmuar në nisjen e karrierës së artistëve të rinj si Antonio Orozco , dhe ka kompozuar këngë për artistë të tillë si Moncho dhe [[Rosalía]], të cilët kanë interpretuar një fragment të këngës së tij "Cositas del ayer" në MTV. Në vitin 2014, ai prezantoi një turne të përbashkët me Chiquetete dhe Moncho, të titulluar ''Gitanos Tour 2014.'' Vitet e fundit, Parrita po regjistronte një album me duete me artistë të mëdhenj që do të titullohej "La ciudad de los abrazos" (Qyteti i Përqafimeve), por mbeti i papërfunduar. Parrita jetoi për vite me radhë në komunën e [[Rubí, Barcelona|Rubí-t]] ( [[Provinca Barcelona|Barcelona]] ) dhe vdiq në Spitalin e Terrassa-s si pasojë e një hemorragjie cerebrale në moshën 61 vjeç .{{Reflist|2}} [[Kategoria:Vdekje 2020]] [[Kategoria:Lindje 1958]] [[Kategoria:Burra]] [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] syehv85z2yy6jla4k62f67v7h0v2n68